Afghanistan Digital Library

adl0139

http://hdl.handle.net/2333.1/3ffbg7dg

This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan
Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about
this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser.
When referring to or citing this item please use the "handle" URL
and not this document or the URL from which you downloaded it.

All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless
otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely
reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.
NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu


[BLANK PAGE]


( عدد )
۱۱
کتبخانه
مطبعه
عنایت
( عدد )
۱۱

تاریخ محاربه روس و ژاپان
١٩٠٤ – ١٩٠٥
جلد اول

مترجمش بزبان فارسی

محمود طرزى

این کتاب غیر از پنکه وقوعات حربیه را که از آغاز اعلان حرب تا بوقت امضا شدن
معاهده صلح با تفصیلات تمام جامع میباشد احوال جغرافیه و تاریخیه
و استاتستیکیه و سیاسیه هر دو دولت محارب را
نیز با تمام تفصیلا تش بیان میکند.

در دار السلطنه کابل در مطبعه مبارکه عنایت بزیور طبع اراسته گردید
سنه ١٣٣٤


صحیفه ٤ محاربه روس و ژاپان جلد اول

بسم الله الرحمن الرحيم

یکدوسخن در باب طبع کتاب

بعون وعنايت باریتعالی جل وعلی درینوقت طبع و نشر يك اثر بسیار معتبر و فوایدگستری را در (مطبعة عنایت) امر و اجازه نمودم.
آتش جنگ خونریزی که در بین دولتين روس و ژاپان پیش از ده یازده سال در اقصای شرق در گرفت از چنان جنگهای عادتی نبود که در صحایف تواریخ حرب عالم يك اثر ابدی ثمری بیادگار نگذاشته باشد. اگرچه در عصر سابق؛ جنگ های بسیار خونریزانه مانند محاربات ناپليون اول، وجنگ فرانس والمان وغيرهم بظهور آمده است، و برای عالم عسکری هريك ازمیدانهای این رزمگاهها يکیک درسگاه بسیار مهمی شمرده میشود. اما چون اسلحه وآلات ناریه، وفنون وعلوم حربیه، ومانوره ها وحركات عسكريه نسبت بعصر سابق درین عصر بیستم میلادی خیلی از خیلی تغییر وتبديل یافته، ودرینعصر موجوده که آنرا عصر کمال مدنیت و صلح وآسایش عامه مینامیدند (محاربه روس – وژاپان) درجه نخستین اهمیت وعظمت را احراز کرده است. بعد ازان محاربات حکومتهای ایتالیا وبالقان با دولت عليه عثمانیه، وبعد ازان این حرب


صحيفه ٥ محاربه روس و ژاپان جلد اول

جهانگير عالمسوز بظهور آمده است .
واقعا این محاربه موجوده که حالا دوام دارد بسبب اختراعات محیر العقولی که در باب حرب ایجاد شده است حیرت انگیز يك حربی شمرده میشود . وليكن محاربه روس و ژاپان نيز به آخر ترين اسلحه و قواعد عسکریه عصر حاضر اجرا یافته است که مطالعه تاریخ این حرب فایده های عظیمه دارد – على الخصوص برای صنف جلیل عسکری !
تاریخ محاربه روس و ژاپان در همه زبانهای اوروپا بصدها رقم و لکها نسخه طبع و نشر گردیده خواهد بود . در بعضی اعلانهای کتاب فروشیهای زبان اردو نیز بسی نامهای کتابهای متعلق این حرب بنظر بر خورده است . و چون در زبان فارسی که موجب استفاده وطن عزیز ما بشود يك اثری درین موضوع موجود نبود موجب افسوس شمرده میشد ، و يك احتياج بزرگی به آن حس میگردید . این است که ( مطبعه عنایت ) این افسوس واحتیاج را به طبع ونشر این اثر برگزیده دفع وازاله میکند .
اصل این کتاب از پنج جلد مرکب و از طرف ارکانهای حربیه دولت علیه عثمانیه بزبان ترکی عثمانی تحریر و تالیف شده است . هنگامیکه قبله اعظم و امجد اقدسم ذات اعليحضرت ( سراج الملة و الدين ) روحی فداه درسنه ١٣٢٥ هجری به دوره سیاحت ممالك محروسه المسالك شاهانه شان تشریف شوکت ردیف همایونی را ارزانی فرموده در ( مزار شریف ) که مرکز ولایت ترکستان افغانیست مواصلت فرمودند دو جلد اول و دوم این کتاب که بزبان ترکی عثمانی بود برسم پیشکش بحضور میمنت موفور همایونی عرض و تقدیم شده بود . و چون بدار السلطنه کابل عودت فرمودند ترجمه


صحیفه ٦ محاربه روس و ژاپان جلد اول

جلدین مذکورین را بزبان فارسی بر عزیزی بنیان ( محمود طوزی ) اراده و فرمان نمودند. عزیزی بنیان مشارالیه سه جلد دیگر آنرا نیز از استانبول جلب نموده و هر پنج جلد کتاب مذکور را در ظرف یکسال بکمال جد و جهد و تمام دقت و صحت از زبان ترکی بفارسی ترجمه نموده نسخه های قلمئی آنرا بحضور عرفان نشور اعلیحضرت والاعرض و تقدیم، و به اینصورت یک خدمت شایسته بعالم عرفان دولت متبوعه مقدسه خود ابراز نمود. و چون این امر از بدیهیاتست که آثار غیر مطبوعه اگرچه هر قدر مفید و گرانبها باشد حیات استفاده را مالك نمیباشد، و حیات اثر های علمی و فنی بوجود طبع و نشر آن منوطست. لهذا قضیه مهمه استفاده اولاد وطن عزیز و على الخصوص اخذ فايده افسران اردوهای عسکریه خود را در پیش نظر گرفته طبع و نشر این اثر بسیار مهم و مفید را در ( مطبعه عنایت) امر و اجازه دادم. ذاتا مقصد یگانه من از تأسیس این مطبعه استفاده علمی اهل وطن عزیز من است. از بارگاه علیم عظیم جزو وكل كائنات جل وعلى نیاز یگانه من همین است که بسایه عرفان پیرایه ذات اعلیحضرت قبله امجد اقدسم بر بسی آثار فنیه و علمیه نافعی مطبعه عنایت موفق و کامیاب آید.
این تاریخ حرب تنها محتوی بر افسانه ها و حکایتهای جنگ نیست. بلکه از احوال جغرافی و تاریخی و ایستاتستیکی و پولیتکی و قوتهای بری و بحری و تراجم احوال پادشاهان و رجال سیاسی و عسکری هر دو دولت بدرجه مکمل تفصیلات میدهد. كذالك از سببهای جنگ و مخابرات سیاسیه که قبل از جنگ در مابین هر دو دولت جریان یافته و نتیجه آن بر اعلان جنگ قرار گرفته نیز با تفصیلات جزوی و کلی آن بحث میراند و الحاصل


صحیفه ۷
محاربه روس و ژاپان
جلد اول

به ایندرجه تفصیلات مکمله در باب این دو دولت در هیچ کتاب جغرافی و تاریخی و سیاسی پیدا نخواهد شد . حال آنکه وقوعات حربیه را نیز یوم بیوم و قدم بقدم از روی قواعد فنون حربیه با تنقید و محاکمه تعقیب کرده میرود که الحق مطالعه آن برای ارباب فن سیاست و فن حرب ، و تحصیل کنندگان فن جغرافی و تاریخی موجب استفاده های عظیمی شمرده میشود . ومن الله التوفيق .

- امضا -

عنایت الله
معین السلطنه


صحیفه 8 محاربهٔ روس و ژاپان جلد اول

عرض مقصد مترجم

سپاس و ستایش یگانه آفریدگاری را سزاست که صفحات کتاب کائنات
را با نواع صور گوناگون و اقسام حوادثات وشؤن مزین و مشحون نموده
آدم را از خاک خلقت ، وخاك را از بهر بنی آدم جای سکونت، و مدار معیشت،
و محور رقابت و میدانگاه خون ریزی و خصومت مقرر فرمود . وصلوات
زاکیّات بر نبی مکرّم و رسول اکرم علیه افضل الصلوت والتحیّات رواست
که بنابر امر و ارادهٔ ربانی و وحی آسمانی بر رفع شرك و گم راهیی کرهٔ زمین
مأمور شده بسیف شجاعت خون آشام و سیاست باعدالت سراسر انتظام ،
دین مبین برحق اسلامی را در مدت بسیار کمی بجار اقطار کره زمین منتشر و
عالم را با نوار هدایت وسعادت منور فرمود . و بر آل واصحاب او باد که هريك
از وجود شریف شان نجم پرتو افشانیست که در شهراه شریعت پر عدالت ،
هدایت کنندهٔ صراط المستقیم . اند، و در تدابیر فتوحات جهان گیری ودشمن
کشی بسی دانا و حکیم .
اما بعد: عصر ترقی حصر باد شا معظم و متبوع مقدس عرفان شیم
ما پادشاه ترقیخواه جوانبخت دولت مستقله خدا داد افغانستان اعلیحضرت
سراج الملة والدین (امیر حبیب الله خان) ادام الله . دولته وشوکته الی آخر الدوران


صحيفه ۹ محاربه روس و ژاپان جلد اول

چنان عصر فرخنده آثاریست که بسی ابواب سعادت و بختیاری را بروی ملت
باز و وطن را بانواع نمونه های ترقی و تمدن سرافراز فرموده است . ۱ تأسیس
مکاتب ، تعمیم معارف ، رفع مظالم ، وضع محاکم، تأمین صنعت و تجارت ،
تنظیم امور سپاه و رعیت روزنهای روشنیست که سر از نودرین عصر سعادت
حصر پادشاه ملت پرور در خانهٔ مظلم ملت که عبارت از وطن است باز گردیده
تا آنکه بانواع سعادتها و خوش بختیها ملك و ملت را مستغرق ضیای مدنیت بنماید.
چون اعلیحضرت پادشاه معارف پرور ترقی گستر محبوب القلوب
معظم ما در خصوص نشر علوم و فنون همت جهان قیمت ملو
کانه را شب و روز مصروف میفرمایند از ان رو ترجمه شدن کتاب
تاریخ محاربهٔ ژاپون و روس را که بزبان ترکی عثمانی از طرف افسران ارکان
حربیهٔ عثمانیه نوشته شده است برین عبد احقر باخاك برابر خویش ( محمود
طرزی ) اراده و فرمان فرمودند .
لهذا بعون باری و توفیقات صمدانی بترجمهٔ کتاب مذکور آغاز نمودم .
مؤلفان این کتاب فوائد انتساب بزبان ترکی عثمانی دو ذوات با کما
لانیست که یکی کرنیل ارکان حربیهٔ اردوی دولت علیهٔ عثمانیه (عثمان شنایی)
و دوم آن کپتان ارکان حربیهٔ اردوی دولت مشار الیها ( علی فؤاد ) بیگ
ها میباشند . مأخذ وثایق و منابع آن از راپورتهای رسمی و اوراق مخابرات
آتشه میلترهای ارکان حربیه های دولتهای اوروپاست که بالفعل در میدانهای
محاربهٔ مذکوره موجود بوده اند . به ایندرجه مفصل و قرین صحت هیچ کتابی
درینباب در قید تحریر نیامده است . مترجم عاجز « محمود طرزی » با وجودیکه
از صنف جلیل عسکری نیستم ولی محض برای استفادهٔ افسران صنف عسکری
دولت متبوعهٔ مقدسهٔ خویش تا توانسته ام سعی کرده ام که بعضی اصطلاحات
عسکریه زبان ترکی را به اصول و قواعد اصطلاحات عسکریهٔ وطن مقدسهٔ خویش


صحيفه ۱۰ محاربه روس وژاپان جلد اول

درين كتاب تطبيق بدهم . مع ذالك هر گاه قصور و نقصانی ديده شود بنظر
خطاپوش ارباب عرفان حواله شده عرض اعتذار مينمايم .
ومن الله توفيق
في غره صفر سنه ١٣٢٦
امضا
محمود طرزى


صحیفه ۱۱ محاربة روس و ژاپان جلد اول

مدخل

( اجمال سبب جنگ )

مسئلهٔ سیاسیه که این دو دولت معظمه را در اقصای شرق بر هم دیگر شان به استعمال سلاح مجبور گردانید تقریباً ده سال پیش از آغاز حرب انظار عمومیه را به سوی خود جلب کرده بود. بلی، در انوقت این دو دولت که هر کدام بقوت خود مغرور و در هوس توسیع ملک و سطوت بودند، برای حکمرانی اراضی دریا کناری که در پیش چشم شان جلوه مینمود باهم دیگر رقیب شده بودند.
سواحل ممالك ( قوره ) — یعنی کوریا — و اقسام شمالی ( چین ) چنانچه برای ممالك وسیعهٔ اسیای شمالی روس بمقام يك در وازهٔ شمرده میشد که به بحر محیط گشاده شده باشد. هم چنان برای محصولات تجاریه و سکنهٔ زایدهٔ جزایر مجتمعهٔ ژاپونيا نيز يك يك مخرج طبیعی تشکیل مینمود. و این هم يك مسئلهٔ آشکاری بود که اقوام و قبایلی که درین حوالی سکنا دارند از مدافعهٔ نفس خود عاجز بوده مجبور میشدند که در زیر حاکمیت و یا حمایت دیگر دول بمانند.
دولت (ژاپان) هنگامیکه در سنه ۱۸۹۴ و ۹۵ با دولت چین اعلان حرب نمود مقصد یگانه او حاصل کردن نفوذ و حاکمیت بود درین سر زمینها.


صحيفه ۱۲ محاربة روس و ژاپان جلد اول

حتی این خواهش و آرزوی خود را علناً نیز اظهار کرده بود ، وقوه عسکریۀ خود را نیز چنان حاضر و آماده ساخته بود که برای حاصل کردن قوۀ حاکمیت خویش را دران سرزمین اگر با دیگر دول اوروپا بجنگ و جدال مجبور شود بتواند که مقاومت کند . و اینرا هم نشان داده بود که اگر یکبار در انزمین های متنازع فیها جایگیر شود به آسانی از انجا نخواهد برامد .
روسیه در هانوقت خصم خود را بخوبی شناخته ، وفکر او را بخوبی درك كرده بود . لهذا برای محروم نماندن از سواحل بحر محیط لازم دانست که بر خصم خود تقدم ورزد و از انسبب قوای حربیۀ خود را در اقصای شرق بتدریج زیاده کردن گرفت . و در اثنای معاهدۀ صلحیۀ چین و ژاپان فرصت یافته استملاك اراضی را از چین برای ژاپان منع نمود و خود را پیدرپی بچین تقرب داد . تا آنكه « پور آرتور » را از چین استیجار کرد، و در حادثۀ آخرین « بوکسورها » كه يك طایفه ایست در مانچوری باز فرصت بدست آورده قطعۀ « مانچوری » را زیر تصرف و اشغال عسکری خود آورد ، و نیز در قطعۀ « قوره » برای خود بعضی امتیازات مهمه استحصال نمود .
ژاپان ، بعد از محاربۀ چین خود را تنها یافت ، و باوجودیکه مظفر شده بود باز هم از نتیجۀ حرب کسب ضعف کرده بود . وازانرو دانست که باقوت ضعیف با خصم قوی اوروپایی خود کاری از پیش برده نخواهد توانست . لهذا مجبور شد برینکه سیاست حاضرۀ خود را بيك اساس متینی ربط دهد ، و خصم خود را تنها کرده برای خود يك متفقی پیدا کند ، و اسلحۀ بسیار و قوی تدارک نماید .
ژاپون، سعی و اقدام ورزید، و برین افکار خود موفق آمد ، و بجسارت تمام بمیدان مبارزه خود را انداخت و خواست که همان منافعیکه دشمنش آنرا بقوت حیله و خدعه بدست آورده بود بقوت سلاح از دستش برباید .


صحيفه ۱۳ محاربه روس و ژاپان جلد اول

احوال سياسيه وعموميه که در محاربه «ژاپان وروس» بوقوع آمده چون بسلسله وقايع تاثير کلی دارد لهذا احوال مذکوره را يك کمی ديگر هم تفصيل دادن لازم است :
در اواخر سنه (۱۹۰۳) واوائل سنه (۱۹۰۴) اقصای شرق در يك بحران عظيمی بسر آورد . آخر الامر برای حل مسئله بقوت سلاح مراجعت نموده شد این قوت برسياست بين الملل اجرای تضييق کرده چنانچه مقدمات آن سیاست مشكوك مانده بود عواقب آن سياست را نيز مشكوك نشان ميداد.
اختلافی که روسیه و ژاپان را بحرب مجبور گردانید بغیر از ین دیگر چیزی نبود که هريك ازیندو دولت میخواستند که درممالك شمالی چین توسع نفوذ بکار آرند که اینهم از نتایج وسعت یافتن منطقه ملك شان بود .
از روزيكه دولت روسیه بسواحل اقصای شرق قدم انداخته یگانه مقصدش همين بود كه یکسر بسوی جنوب فرو آيد ، و بر کنار بحر محيط يك بندرگاهی که خالی از یخهای بحر شمال باشد بدست آرد چونکه لیمان عسکری - یعنی بندر گاه عسكری (ولادیوستوق) که درسنه (۱۸۶۰) تأسیس یافته بود این شرایط را حائز نبود .
سر از سنه ۱۸۹۱ خط شمند و فر یعنی راه آهن (سيبيريا) را بساختن آغاز نهاد که کشیده شدن این خط لزوم قطعی بودن را به این پوليتیقه عطا نمود . باوجود آنهم برای تطبیق کردن و از قوه بفعل آوردن این فکر لازم بود که منتظر ظهور يك فرصتی باشد . روسیه در اثنای این انتظار چون يك رقيبیكه كه آرزوها واميد های اورا بشكناند در مقابل خود نميديد ازانرو استعجال و بیصبرى نمیورزيد . محاربه ( چین و ژاپون ) این صبر وسكونت روسیه را خلل رسانید ، و دران وقت آمال حريصانه ژاپونيا ، ودرجه قوت و اهمیت این عصر جديد در پوليتیقه اقصای شرق بر روسها


صحيفه ١٤ محاربة روس و ژاپان جلد اول

آشکار و پدیدار گردید .
باعث افکاری که در باب (قوره) — یا کوریا — حاصل آمده بود سبب ظهور جنگ ( چین و ژاپون ) گردید . اینمملکتی که پیش از سه عصر مال خالص ژاپونیا بود در اواخر بزیر تابعیت چین در آمده بود . دولت ژاپونیا که مناسبات تجاریهٔ او با حکومت قوره خیلی خوب بود از اثر و در سنهٔ ١٨٧٦ بحکومت قوره این معاهده را قبول کنانید که لیمانهای ( فو زان ) و ( ژه نسان ) و ( شه مولپو ) را برای تجارتها آزاد بگذارد این مداخله برای رهائی دادن تاجر های ژاپون را از معاملات نالایقهٔ مأمورین قوره به وقوع آمده بود .
ژاپونیا ازین موفقیت به جسارت آمده در سالهای متعدد پی هم نفوذ خود را در قوره بیشتر تقویت دادن و بحکومت ( قوره ) بعض تدابیر خود را قبول کناندن صرف سعی و غیرت ورزید .
در سنه های ( ١٨٧٦ ) و ( ١٨٩٤ ) در (قوره) به سبب تأثیراتی که از يك طرف از ( چین ) و از دیگر طرف از ( ژاپون ) بوقوع می آمد بعض حالات نا گواری ظهور نمود .
درسنهٔ ١٨٩٤ باز ازین قبیل يك حادثه ظهور نموده ژاپونیان به ( فو زان ) و ( شه مولپو ) عسکر براوردند . و برای حکمدار قوره که ( لی شی ) نام دارد يك ( اولتيماتوم ) فرستاده بعضی تکلیقات خود را دران اولتیماتوم درج کردند ، و وضع کردن و اجرا دادن آن تکلیقات را از حکومت قوره بجابکی طلب نمودند .
«لی شی» بمعاونت چین از قبول کردن تکلیقات ژاپون امتناع ورزید، ژاپونیانیز برای مصلحت وقت لازم دانست که عسکر خود را واپس بکشد . و همین بود که در عقب آن محاربهٔ معلوم ژاپون با چین آغاز نهاد ! و در مدت کمتر از یکسال ژاپونها قطعهٔ « قوره» و اقسام جنوبی « مانچوری » را استیلا کردند .


صحیفه ۱۵
محاربهٔ روس و ژاپان
جلد اول

در «یالو» دسته کشتیهای جنگی چین را تار و مار کردند، لیما نهای یعنی لنگر گاه های «پور آرتور» و «وای های وای» را بدست آوردند. در حالتیکه قطعات عسکر ئی ژاپون یکسر بطرف «پکین» که پایتخت چینست برفتن حاضر شده بودند ، در ان اثنا حکومت چین «لی هونغ چانغ» نام مأموری را به ژاپونیا فرستاد که یک متارکه نامه امضا کند و مذاکرات صلجیه را آغاز نهد.
معاهده نامه که در سنه ۱۸۹۵ «در سیمونازاکی» عقد گردید چنان نتیجه بخشید که استقلال حکومت قوره قبول شود. و بعد از ین حکومت چین بکار های قوره قطعاً مداخله نکند . و غیر از ین شبه جزیرهٔ «لی - یا-او - تونغ» و لنگرگاه «پور آرتور» نیز به ژاپونیان سپرده شد. اینست که این فقرهٔ آخرین روسیه را خیلی دلتنگ و پریشان خاطر ساخت. چونکه به این فقره هم قوره ، وهم اقسام جنوبیهٔ مانچوری را از دست باخت و هم از تصوری که «پور آرتور» را نقطه منتهای خط راه آهن «سیبریا» بسازد محروم ماند .
بناءً علیه بی آنکه وقت ضایع شود برای حائل و مانع شدن آمال سیاسیه ژاپون دولتهای فرانسه و آلمانیا را بمداخله کردن با خود متفق ساخت و به این واسطه قوت ذاتیهٔ خود را تزئید نمود .
در مقابل این اتفاق ژاپونیا ثبات ورزیده نتوانست لہٰذا بنابر معاهده (۸) تشرین (ثانی (۱۸۹۵) که در «پکین» امضا شد به ترک کردن شبه جزیره (لی یا او تونغ) مجبور گردید و الحاصل ژاپونیا بر خلاف ایمقه در مظفریات بر مقصود اصلی خود که عبارت بود از تجرید کردن شبه جزیرهٔ «قوره» و تأسیس دادن یک «اس الحرکات» عسکری در شمالی چین برای خود بدست آورده نتوانست . و برای ترویج مقاصد و افکار خود بحکومت «پکین» سخن خود را تلقین و تفهیم کرده نتوانست .


صحیفه ١٦ محاربه روس و ژاپان جلد اول

ژاپونیا چون دید که چنین شد بهوس تلافی مافات افتاده سر از نو به نشاندادن تأثيرات نفوذ خود را در «قوره» تشبث ورزید. ذاتاً در کا نون ثانی سنه ۱۸۹۵ ژاپونیان «لی شی» را بر اجرای بعضی تدابیر مخصوصه در داخل قوره مجبور کرده بودند، و چون از حسن تصادف قرالیجه «مین» که همیشه به افکار سیاسیه ژاپونیا مخالفت میورزید در (۸) تشرین اول همانسال از پنجهان فناد رگذشته بود از رفع شدن این حائل ژاپونیا امیدوار گردید که در قوره سر اسر بيك طور و حرکت امرانه بسر خودتنها خواهد ماند. اما چون در ینباب روس را نیندیشیده بود غلط کرده بود.

بموقعی که روس برای مغلوب کردن تأثیرات ژاپون حاضرگی بسیار مکملی میدید. در سنه ۱۸۹۵ اقامت کردن «لی شی» یکچند ماهی در سفارتخانه روس يك وسيله طرفگیری و بهانه جویی برای روس پیدا نمود. ژاپونیا چون دید که در قوره امکان پذیر نیست که تنها نفوذ خود را اجرا و تأسیس بتواند بالضروره با رقیب او که روسیه است به سازش قرارداد و در اول بهار سنه ١٨٩٦ در حق شبه جزیره «قوره» دو مقاوله نامه که ضامن منافع «روس و ژاپان» بود امضا نمود. مقاوله نامۀ دومین چنان حق به روسیه میداد که دولت روس «لی شی» را در زیر حمایت خود میگرفت و بر امور مالیه و تنسیق و تربیه عسکریه قوره نظارت مینمود.

و ژاپونیانیز به این حق مالك میشد که در بعضی شهرهای قوره مانند «سه ئول» و «ژه نسان» برای محافظه انضباط و آسایش، بعضی قطعات عسکرگی خود را اقامت دهد. اما این حق در عین زمان برای روسیه نیز قبول شده بود. و از دیگر جهت این مقاوله نامه حق انشا کردن خط تلگرا ف را از (ولادیوستوق) تا به «سه ئول» به روسیه و از بندرگاه «فوزان» تا به سه ئول» به ژاپون میبخشید. و این دو خط تلگراف از طرف هر دو


صحيفه ۱۷ محاربهٔ روس و جاپان جلد اول

حکومتی که بر مقاوله نامه امضا کرده اند بقوهٔ عسکریه محافظه و نگهبانی میشد.
درسنهٔ ۱۸۹۸ در پولیتیقهٔ روس يك تغير نا گهانی حاصل شد. روسیه
مأمورین مالیه، و معلمان عسکریهٔ خود را از «سه ئول» واپس طلبید.
ودر (۲۵) نیسان باژاپونيا يك مقاوله نامهٔ عقد نمود. این مقاوله نامه برای
ترك شدن «قوره» به نفوذ ژاپونیا خطوهٔ نخستین و قدم اولین شمرده
میشود . در فقرهٔ سوم این مقاوله نامه چنین نوشته شده بود :
«بسببی که مناسبات صناعیه و تجاریهٔ ژاپونیا در قوره فوق العاده توسع و
انبساط پیدا کرده، و در ینمملکت اهالی ژاپونیا افزونی و بیشتری دارد، حکومت
روسیه ترقیات صناعیه و تجاریهٔ را که در مابین ژاپونیا و قوره جاری میباشد
سکته دار نخواهد کرد»
بعد از یکمدتی جریدهٔ رسمیهٔ «پترسبورغ» این سطر ها را مینوشت:
«این ائتلاف دوستانه بدولت روسیه امکان داشتن اینمسئله را بخوبی
بخشید که همهٔ سعی ها و کوششهای خودرا درخصوص ایفا کردن و کامل
ساختن وظیفهٔ تاریخیه و مسالمت کارانهٔ که در باب سوا حل بحر محیط بعهدهٔ
او ترتب کرده حصر و توجیه نماید»
سبب اصالی این تحول ناگهانی را در پولیتیقهٔ روس در منافعی که برای او در
احوال داخلی چین پیدا شده بود جستجو باید کرد. یگانه منافع روس در مقا
وله نامهٔ «روس — و چین» که در سنهٔ ۱۸۹۸ امضا شد پدیدار میشود، چو
نکه این مقاوله نامه لنگر گاه مهم «پور آرتور» را به روسیه می بخشید. بنا
بر حکم این مقاوله نامه در همانزمان این حق را نیز به روسیه میداد که خط راه
آهن سیبر یار ا از داخل «مانچوری» گذرا نیده تا به «پور آرتور» تمدید نماید.
در وقایع سنهٔ ۱۹۰۰ دولت روسیه (پروغرام) مقاصد و نقشهٔ آمال
خود را در شمالی چین توسیع نموده در ان حوالی به تقویه و تزايد نفوذ خود


صحيفه ١٨
محاربه روس و ژاپان
جلد اول

آغاز نهاد .

حادثه «بوكسور ها» (۱) عكس تأثير خود را در مانچوری نشانداد . خط راه آهن بزرگ روس که به «پور آرتور» میرفت خسارتهای بزرگ بزرگی یافت. و اخراً در سنه ۱۹۰۰ بر شهر «بلاغوه، جه» چینیها هجوم نمودند حکومت روسیه اینمسئله را فرصت اتخاذ کرده سه ولایت بزرگ مانچوری را در زیر تصرف و اشغال عسکری خود در آورد و اینهم برای روس خوب فرصتی بود که در انوقت دول اوروپا فکر و نظر خودشانرا بر هیئت سفرای شان که در «پکین» بزیر محاصره بود حصر نموده بودند. بعد از ان چون عساکر دول متفقه در «پکین» داخل شدند حکومت روس در ما بین دول اوروپا و حکومت چین بنای توسط و میانجی گری را گذاشته خواست كه يك مصالحه نامه که جامع شرایط معتدله برای چین باشد عقد نماید و مقصدش ازین میانجیگری آن بود که چینیها را از خود خوش کرده بمقابل اینخدمت توسط برای خود بعضی امتیازات نافع دیگری نیز بدست ارد .

والحاصل روسيه بر مقصد خود موفق گردید. در «۲۲» نومبر سنه ۱۹۰۰ در مابین جنرال «چه نغ» چینی = و جنرال «قور وستوويچ» روسى يك مقاوله نامه امضا شد. مقصد ظاهری ازین مقاوله نامه آن بود که اداره «مانچوری جنوبی» بچگونه شرائط بمأمورین چین واپس داده شود . ولی حقیقت مقصد این بود که این مقاوله نامه بمقام يك سند بسیار قوی و متینی قایم شود که اقلیم مذکور در زیر حمایه روس در آمده است. از احکام این مقاوله نامه این بود که مواقع مستحكمه ، وقشله ها یعنی چونیهای عسکری، و همه مهمات حربيه بروسها تسلیم شود و در شهر «موکدهن» يك مأمور بزرگ روسی که بوظيفهٔ «قونترول» ـ يعنى والى مستقل موظف ومكلف باشد همیشه قایم گردد .

دولت انگلستان در انوقت چون بمثلهٔ افریقای جنوبی مشغول بود

(۱) يك طايفه بزرگیست از مردم چین مانچوری.


صحیفه ۱۹ محاربه روس و ژاپان جلد اول

دربارهٔ اینمسائل واقعه بجز اینکه بيك نظر قهر و انفعال بنگرد دیگر چاره نداشت بحقیقت که دولت انگلتره ازین حال بسیار متاثر بود . حالا آنکه ازین بدتر این بود که دولت روس از چین در سنه ۱۹۰۱ میخواست که خوبتر و برای خود مساعدتريك مقاوله نامهٔ دیگر نیز بدست آرد . این خبر چون شایع شد «كابينه» یعنی مجلس حکومت لندن صبر نتوانسته حكومات متحدهٔ آمریکا و حکومت ژاپونرا بخود جلب نمود و «قوانغ سورا» که ایمپراطور چین بود برین واداشت که بمطالبات روس جواب ردبدهد .
بمقابل این کار دولت انگلستان دولت روس باجریده - یعنی اخبار رسمی خود اعلان نمود که تا در مانچوری که همجوار ولایتهای آسیای اوست آسایش وسکون بتمامها اعاده نشود قطعه مذکوره را در زیر اشغال عسکری خود خواهد داشت .
درین اثنا ژاپونیها در «قوره» برای توسیع تشبثات تجاریه و سیاسیهٔ خویش سعی وغیرت میورزید. درسنه ۱۸۹۹ يك «کومپانی» - یعنی شرکت تجاریه ژاپونى يك خط راه آهنی که «شه مولپو» را به «سه ئول» ربط میدهد انشا نمود. در سنه ۱۹۰۱ در مابین «قوزان» و «سه ئول» نیز امتیاز ساختن راه آهن دیگری را استحصال کرد. از دیگر جهت در داخل قوره مستملکات ژاپون روز بروز بیشتری گرفته تجارت سوا حلیه سراسر به ژاپونیها منحصر گردید .
اگرچه در امور تجاریه کار ژاپونیها از روسها تفوق گرفت ولی در تاثیرات سیاسیه هيچ يك ترقی حاصل نکردند و چون درسنه ۱۸۹۹ که ایمپراطور نو بر تخت قوره نشست اعلان کرد که از عادات قدیمهٔ قوره هیچ انحراف نخواهد کرد این اعلان بسیار مشکلاتی برای ژاپون پیش آورده بود که بهر کدام آنها بهر قسم مقاومت و پایداری مجبور بود .


صحیفه ۲۰
محاربه روس و ژاپان
جلد اول

در حقیقت حال قوره بيك دور كشمكش و اضطرابی افتاده بود که مساعی
و تشبثات ژاپون هيچ حسن نتیجه نمی بخشید . ژاپونها اسباب این منافرت
قوره را از خود تدقیق کرده دانستند که اصل تأثیر آن از روس می آید و بحقیقت
که برای ازاله نفوذ ژاپون تأثیرات کاملی از روس بود . اگر چه روسیه در اول
بهار سنه ۱۸۹۸ در مقاوله که با ژاپون امضا کرده بود از کارهای قوره قطع
علاقه نموده بود ولی بعضی کارهای پیش آمد که برخلاف ژاپونها در قوره
میبایست که همچنین اجرای نفوذ نماید، و بهمینصورت حرکت کند .
از ان کارهایکی این بود که در اقصای شرق روز بروز فعالیت و کار گزا
رئی ژاپونها ترقی و توسع میفتمود و انجمدانه موجب رشك آورثی روسیها ميشد.
دیگر اینکه ژاپونها برای بی نتیجه گذاشتن آمال و مقاصد روسها را در مانچوری
با حکومتهای انگلیز ، و امریکا مشتركاً در «پکین » تشبثات ورزید . دیگر
اینکه حکومت روس میخواست که ظاهر و اشکارا عرق اصغر را تربیه و
گوشمال دهد . و هوس داشت که بچین خود را خوب نزدیك سازد ، و
مانع این کارها تنها ژاپونرا در اقصای شرق بمقابل خود میدید .
حکومت روس اگر چه قوره را به تشبثات ژاپون وا گذار شده بود ،
ولی میخواست که ژاپون نیز در باب حرکت کردن آزادانه او در مانچوری
مساعده و روی رضا بدهد و چون این امید او به هبا رفت لهذا باز همان پولیتیقه
خود را که در سنه ۱۸۹۸ درسه ئول گذاشته بود سر از نو باز بدست گرفت .
و سر از سنه ۱۹۰۰ بهمین گونه حرکت کردن آغاز نهاد .
در مقابل این وضعیت روس حکومت ژاپون بطرف یکی از دول
غربییه که منافع او در اقصای شرق با منافع ژاپون هم عبار بود يك نظری انداخت.
در سنه ۱۹۰۰ «مارکی ایتو» که صدر اعظم سابق حکومت ژاپونیا بود به
لندن آمد ، و هماندم با صدر اعظم دولت انگلستان که «لورد ساليسبوری»


صحیفه ۲۱ محاربه روس و ژاپان جلد اول

بود بمذاکرات داخل شد. درین اثنا حکومت انگلستان که بمحاربه «ترانسوال»
مشغول بود آرزوی آنرا داشت که وظیفه ممانعت تشبثات روس را در چین
بيك دوست امین ومعتمد خود حواله کند .
حکومت ژاپونیا نیز در جستجوی آن بود كه يك استناد معنویی که
در وقت لزوم خواه از جهت عسکریه ، و خواه از جهت ماليه بمعاونت حقيقية
منقلب بتواند شد بدست آرد . لهذا در « ۳۰ » جنوری سنه ۱۹۰۲
در مابین ژاپونیا و انگلتره يك معاهده اتفاق تجاوزی وتدافعی امضا گردید.
مواد اساسیه این معاهده نامه که اثر عظیم سیاسئی این دو دولت جزیره یی
میباشد باینصورتست که ذکر میشود :
« دولت ژاپون و انگلستان هر دوی شان آرزوی آنرا دارند که حکومت
« چین » و « قوره » مالك استقلال و تمامیت حاکمیت خود شان باشند ، و
اعلان میکنند که برای محافظه منافع آنها بمداخله کردن حاضر و آماده
میباشند . اگر یکی از دولت های « بریتانیا » ی بزرگ ، و یا ژاپونیا برای
وقایه و محافظه این منافع با دیگر دولتی مخرب مجبور گردد آندیگر دولت میباید
که به بیطرفئی حقیقئی بماند . و تا میتواند سعی و کوشش ورزد که از دول سائره
هیچ یکی با دشمن دولت متفق او التحاق نکند . واگرسعی وكوشش او
بیفائده شود ويك دولت ويا يكچند دولت دیگر با دشمن دوست متفق او
یکجا شود در انوقت او نیز به امداد ومعاونت متفق خود باید که بدود ، و در
وقت مصالحه نيز يكجا عقد مصالحه بتواند »
این معاهده نامه که بعضی فقرات اساسئی آن مذکور گردید برای
مدت پنجسال تعیین و تحديد كرده شده است . سال دوم در «۲۰»ماه شباط در مابین
روسيه وفرانسه بمقابل نتایج محتمله معاهده « انگلیز وژاپون » يك قرار
دادی اتخاذ شد که بموجب این قرار داد روسیه و فرانسه میبایست که صلح


صحیفه ۲۲
محاربه روس و ژاپان
جلد اول

عمومی را در اقصای شرق محکم کنند، واستقلال قوره و چین را برای باز
داشتن تجارت وصنایع بین الملل وقایه کنند . و اینرا نیز بیان میکردند که ازین
مقاولة انکلیز و ژاپون که در باب وقایهٔ استقلال چین وقوره کرده اند بینهایت
درجه ممنون شده اند . واینرا نیز بیان میکردند که این مقاولة انکلیز وژاپون
برای منافع خصوصیه خودشان نیز در اقصای شرق يك ضامن قوتی تشکیل مید
هد. ولی باوجود اینهم آنها نیز برای محافظهٔ منافع خصوصیهٔ خودشان چنان
قرار داده بودند که هرگاه مداخلهٔ يك حکومت سومی وقوع یابد، و یا سر از نو بعضی
وقایع در چین ظهور کند در حال خودرا بمیدان مبارزه خواهند انداخت.

پولیتیقهٔ روس در قوره بعد از اتفاق ( ژاپون وانکلیز ) اکتساب شدت
نمود . موسیو ( پاولوف ) که سفیر روس بود و در داخل قوره نفوذ و تا
ثیر بزرگی را مالک بود برای محو کردن آمال ژاپونرا در قوره بشدت تمام
بتأثیر نفوذ و کار روایی آغاز نهاد . امتیازاتی که از طرف روسها خواسته
میشد همه آنها در حال قبول، و مطالبت ژاپون همه کی رد میشد ، حکومت
روسیه در وادیهای ولایتهای ( تو مه ن ) و ( یالو ) برای یکی از کومپانیه
های روس امتیاز يك جنگل بسیار بزرگ ومهمی را استحصال نموده كذا
لک در سنهٔ ( ۱۹۰۲ ) ظاهراً برای کشف و تحقیق کردن ملك يك هيئت
سفریهٔ روس را در شهر ( بوغامپو ) که بر روی اجنبیدها یکقلم مسدود است
فرستاده در انجا مقیم ساختند، و در انچایك خط تلگرافی بوجود آوردند
و برای محافظهٔ آن خط در نقطه های مناسب پہره های قازاق مقرر کردند.
در سنهٔ (۱۹۰۳ ) این شرکت همه جنگلها ئیکه در کنار نهر ( یالو ) بود در
زیر انحصار خود درآورد، و غیر ازین از اراضی ( بوغامپو ) نزديك
قسم مهمی را بزیر تصرف خود گرفتند .

توسع یافتن این پولیتیقهٔ روس در طرفهای شمالی قوره ژاپونیا را


صحیفه ۲۳
محاربه روس وژاپان
جلد اول

سراسر بقهر و غضب آورد حالا نکه دسیسه ها و مانوره های دیپلومات روس که در (سه ئول) شب و روز دولابهای کونا کون برخلاف ژاپونها دور میداد این قهر و انفعال ژاپونرا روز افزون میداشت. بناءً علیه ژاپونیا صبر نتوانسته رسماً (پروتستو) - یعنی اقامه دعوا نمود. و کشاده داشق (بوغاءفو) را بروی تمام اجنبیها بکمال شدت طلب کرد. حاکم قوره [لی شی] از روی درس و تعلیمیكه از موسیو (پاولوف) روسی گرفته بود این مطالب ژاپونرا هیچ وقر و اهمیتی نداد.

به این شکایت های ژاپون یك كله شکایتهای دیگر نیز منظم شد. در (۸) نیسان سنهٔ ۱۹۰۲ روسیه يك مقاوله نامه امضا کرد که بنا بر مقاوله نامه تخلیه کردن و واگذار شدن قطعه وسیعه (مانچوری) را تعهد کرد اما بشرطیكه خط راه آهن خود را که از (خاربین) تا به [دالنی] و [پور آر تور] کشیده دارد آنراه را همیشه در زیر اشغال عسکری خود داشته باشد.
در فقره دوم مقاوله نامه مذکور محرر بودكه «مانچوری» را بفاصله شش ششماه به سه بار تخلیه خواهد کرد. در [۸] تشرین اول سنهٔ (۱۹۰۲) منطقه اولین مانچوری را که از سد چین تابشهر (لی باراو) ممتد است تخلیه نمود. منطقه دوم که شهر «نی یوچو - وانغ» در انست هنوز خالی نشده بود.
در اواخر ماه حزیران بعضی حوادث مهمه شایع گردید : که گویا سفیر روسیه موسیو «له سار» در «پکین» با حکومت چین در باب «مانچوری»، ولیمان «نی یوچو وانغ» یك مقاوله نامه امضا کرده که جمله آمال و مقاصد کابینه «پترسبورغ» را بکمال آسانی و خوبی ترویج خواهد داد. اگرچه این حوادث راست نبود، ولی اینقدر معلوم شد که روس بر وعدیكه در باب تخلیه کردن (مانچوری) داده بود ثابت قدم نماند.

امیرال (الكسيه ف) بايك اقتدار ونفوذ سیاسی و عسکری بعنوان


صحیفه ٢٤ محاربه روس وژاپان جلد اول

( ویس رووا ) – یعنی نائب چاربر ولایت عظیمه « مانچوری » والئی عمومی
نصب وتعیین گردید . سر ازین دور مناسبات ژاپون و روس رفته رفته
سردی و شخی پیدا نمود . در ماه نومبر روسها شهرهای ( موکده ن )
و ( هکده ن) را که در سنة « ١٩٠٢ » تخلیه کرده بودند سر از نو اشغال نمودند .
در اول دسمبر سنة ١٩٠٣ مذاکرات دولتين يك شكل و خیمۀ
را در بر گرفت ، و هر دو طرف علانیةً بحاضری دیدن سفر حرب مشغول
گشتند . از حقیقت مقصد مذاکرات مابین دولتين ونقاط صحیحهٔ آن هیچ
کس بخوبی وکما حقه آگاهی ندارد چرا که کابینه های ( توكيو ) و (پترسبورغ)
مخابرات خود شانرا بسیار مخفی و پنهان گرفته بودند . مع هذا هر کس قانع
بود برینکه مدعیات ژاپون برای احوال سیاسیه و اقتصادیه که در قوره دارد
اساس گیر میباشد .
و بواقعیکه همچنین خواهد بود چرا که پیش ازین هم گفته شده بود که
شبه جزیره «قوره» برای اهالی ژاپونیا که در جزایر جنوبیهٔ آن از کثرت
نفوذ هیچ نمی گنجند يك مخرج گاه طبیعی تشکیل داده است و برای
برنج های بسیار ممالك ژاپونيا حكم يك انبار و ذخیره بزرگی را گرفته است
لهذا ژاپونیادر نیملمک برای بدست آوردن نفوذ و حاکمیت خود هر آنقدر
سعی وکوششی که از دستش برآید در هیچ یکی قصور نخواهد کرد .
حوادث یومیهٔ که در عالم مطبوعات نشر میشد درین خصوصها بسیار
قیل وقالها و گفتگو هار احاوی میبود . قطعه « مانچوری » را روسیه بزبان
هم نمی آورد ، حالا نکه ژاپونیا بغیر از قطعات عسکریه که محافظ راه آهن
باشند دیگر قطعات عسکریۀ روس را نمیخواستند که در مانچوری باشند ، و
تخلیه کردن مانچوری را بشدت طلب میکردند .
اما میشاید که ژاپونها محض برای آنکه امتیازهای بزرگتری استحصال


صحیفه ٢٥ محاربه روس و ژاپان جلد اول

نمایند اینمد عارابه پیش انداخته باشند . چونکه روسها را از قطعه مانچوری
بر اوردن چنان فکری نیست که ژاپونها بر ان اقدام ورزند . ولی ژاپونها مقصد
یگانه که داشت ان بود که در حوالی مذکوره برای امور اقتصادیه و تجاریه
اصول « دروازه باز » ( ١ ) قبول کرده شود . از حرکات و روشات دولت رو
سیه چنان معلوم میشد که با معارض خود از مخاصمه مسلحه خیلی اجتناب و
احتراز میورزد . در مراسم سنه جدیده نطقها و خطابه هائیکه ( چارنیقو
لای دوم ) بر هیئت سفرا بخواند بخوبی معلوم میشد که مایل صلح پروری
میباشد و مراجعتھائیکه بحکومت متحده ، وانگلتره، و فرانسه در باب ائتلاف
طرفین مینمود ظاهر و آشکار میساخت که از حرب کردن احتراز مینماید.
این تدابیر صلحیه گمان میشد که بر حسیات جنگجویانه ژاپونھا غلبه کند .
آخر جنوری و اول ماه فبروری بيك اضطراب بزرکی گذشت . هرکس
میدانست که هر چه باشد مسئله درینروزها بهمه حال یکطرفه خواهد شد .
روسیه برای ( توکبو ) يك « نوطۀ » بزرکی که اهمیت عظیمه را حائز
بود حاضر مینمود . در ( ٧ ) شباط یکی یکبار شنیده شد که حکومت « میکا
دو » بی آنکه از روسیه جوابی بگیرد با او قطع مناسبات نمود .
در شب ( ٩ ) فبروری « فیلو » ـ یعنی ـ یکدسته کشتیهای جنگی ژاپون
مخبرانه بر ( پور آرتور ) هجوم نمود ، و برسه سفینه جنگی روس که در لمان
ـ یعنی ـ لنگر گاه شهر مذکور لنگر انداز بود ( طورپیل ) ـ یعنی ـ نقب
دریائی انداخته خسارتهای بزرگی به آنها رسانید .
عاقبت وخیمه بحرانی که از چند ماه به اینطرف دوران داشت بظهور
رسید . بلی ! هیچ شبهه نماند که حرب آغاز نمود .
بعد از کفیدن کله بم طوپ نخستین حرب، دو حکومت محارب بیان
نامه هائیکه بدول معظمه فرستاده اند اسباب یگانه ائتلاف نیافتن ومنجر
[ ١ ] بندر ھای دریائی که برای تجارت و نفع برداشتن بروی همه دولتها باز باشد
آنرا ( دروازه باز ) میگویند .


صحيفه ٢٦ محاربه روس و ژاپان جلد اول

شدن کار را بجرب . برجهانیان روشن ساخت .
این اسباب اساساً دو نقطه است :
از یکطرف در حالتيكه روسيه نفوذ وحاكميت ژاپونیارا در قوره ، وحق موجود داشتن قطعات عسکریه او را در انجا قبول و تصدیق میکرد از دیگر طرف حق مقصد (سوق الجیشی) (۱) او را در شبه جزیره مذکوره رد مینمود .
از دیگر طرف ژاپونیادر معاهده نامه که بران قرار میخواستند بدهند بر درج کردن اینفقره اصرار میکرد که روسها حق تمامیت ملکیه چین را قبول کند. معطوف علیه این اصرار نیز بلا شبهه برای مسئله تخلیه ما نچو ریست . حالا نکه روسیه مسئله ما نچو ری را در خارج مذاکرات واقعه گرفته در انباب هيچ يك سخنی بر زبان نمیراند .

(۱) (سوق الجیش) از اصطلاحات فن حرب عسکری میباشد . معنی (سوق الجیش) عسکر راندن است برای جنگ .


صحیفه ۲۷
محاربه روس و ژاپان
جلد اول

ژاپونیا

احوال جغرافیه، تاریخیه، ایستیستیقیه
هرگاه بخواهیم که از حقیقت احوال این محاربات اقصای شرق بخوبی و درستی آگاهی حاصل کنیم اول لازم ولابد است که قوم ژاپون را بحقیقت و خوبی بشناسیم. قوم ژاپون که وضعیت واحوال مدنیه آنها در نزد مردمان قطعات خمسه هنوز بخوبی شناخته نشده بود و چون با یکی از دول معظمه اوروپا بجنگ آغاز نهاد، در جغرافیای سیاسی و تاریخ ملل تاثیرات بسیار عظیمی حاصل کرد.
هرگاه بسوی سلسله نامه وقایعات حرب اقصای شرق بيك نظر بسیط و اجمالی بنگریم بخوبی میدانیم که فن حرب المان و انگلیز در جزیره های ژاپون و صحراهای (قوره) و (مانچوری) تا بچه‌درجه شایان حیرت يك محل تطبیق و میدان تجربه بظهور آورده است. ژاپون ها در دورهای عمومی سفر محاربه مذکور هر قسم کمالات فن (سوق الجیش) — یعنی عسکر رانی و جمله احوال وترقیات صنعت حرب را بدرجه ایجاد و اختراع اظهار کرده اند. محاربات عظیمه (موکدن) و [چوشیما] جسیم ترین و مدهش ترین محاربات بریه و بحریه بشریه شمرده میشوند.
تاریخ عسکری عثمانیان که صفحه های آن به تصویرهای مردانگی و قهرمانی زینت یافته است در خصوص اینحرب بری و بحری اقصای شرق نتایج ومنافع بسیار خوبی علاوه وحاصل خواهد کرد و خوانندگان آن


صحیفه ۲۸
محاربهٔ روس و ژاپان
جلد اول

تاریخ وقوعات این محاربه را به کمال لذت و شیرینی خواهند خواند.
برای دانستن نتایج و اسباب حقیقیه اینحرب میباید که در خصوص احوال جغرافیه و تاریخیه و ایستاتستیقیه ژاپونیا توغل و تتبع کاملی بکنیم چونکه اگر در خصوص ساکنان جزایر ژاپون معلومات حقیقی پیدا نکنیم از تاریخ این سفر حرب هیچ فائده نخواهیم برداشت.

احوال جغرافیه

تلفظ کلمهٔ ژاپون غلط کلمهٔ چینی [نیپون] میباشد. امپراطوری (نیپون) در جهت شمال تا به (قامچاتقا) و در جهت جنوب تا به [هونغ قونغ] امتداد مییابد. در جهت شرقی آن (بحر محیط کبیر) و در جهت غربی آن بحرهای [اقز چقا] و (ژاپون) و (چین) موجود است. جزیره های ژاپون در جهت شمال با گلوگاه - یعنی... آب نای [به روز] از جزیرهٔ [ساخالین] جدا شده است. و در جهت جنوب با بعضی جزیره های كوچك از مملکت (قوره) تفریق یافته. جزیره های مجتمعهٔ (قوریل) و [ریوكیو] جزایر ژاپانرا از هر دو طرف بشبه جزیره (قامچاتقا) و جزیرهٔ [فورموز] ربط میدهد. جزایر «قوریل» که معنی آن (هزار جزیره) میباشد سواحل غربی آن هموار و کم آب است سواحل شرقی آن خیلی عمیق یعنی تابه [۸۶۰۰۰] مترو چقوری دارد. بر سطح این جزیره ها بسیار کوه های آتش فشان موجود است که خیلی از انها تا بحال در حال فعالیت و شعله وری میباشند. اقسام شمالی اینجزیره ها بدمه ها وطوفانهای دایمی محاط است که ازین سبب آن اقلیم خیلی سرد میباشد.
جزیرهٔ [یه دو] نیز و ولقانی است. کوه های اینجزیره يك سلسله تشکیل میدهند که «طوقاچی» نام ژروهٔ آن [۲۵۰۰] مترو بلندی


صحيفه ۲۹ محاربه روس و ژاپان جلد اول

دارد. در سلسله مذکوره هشت عدد کوه آتش فشان بحال فعالیت است. خلیجی که اطراف آن ازین کوه ها تشکیل یافته در جهت جنوب با ذروه های بسیار بلند و هول انگیزی مستور و محاط میباشد. هوای اقلیم این جزیره علی الخصوص طرف های شمال آن خیلی سرد و خنك است . جریان های بحرفی [اقوچقا] جمودیه ها یعنی یخچالهای بسیار بزرگی را تا بآنجاها میآرد و سطح بحر را با آن میپوشاند . درین حوالی تنها و مغموم قبایل [آینوس] اقامت دارند . ولی نفوس آنها سال بسال کم میشود . دیگر اطراف (ژاپو نیا) با جنگل های بسیار لطیف و سر سبز همه کوه ها و تپه های آن مستور و مزین میباشد . و منابع گوگرد نیز درین جزیره ها بسیار است که باین سبب ها هوای مملکت خوب و نفوس روز مره در تزاید است در جنوب این جز یره شهر [حاقوداتو] کاین است که [٤٥٠٠٠] نفوس دارد .
مساحه سطحیه ممالك امپراطوری نیپون [٤١٧,٤١٢] کیلومتر مربع میآید . این حکومت عبارت از جزایر مجتمعه ایست که از هزاران جزیره های كوچك وبزرگ متشكل شده است اما [٥٢٤] جز یره مسکون و باقی آنها غیر مسکون است .
بزرگترین جزیره ها جزایر [یدو] و (حوندو) و [کیوشی یو] و (شیقوق) و (فورموز) میباشند . ژاپون خالص جزیره های (حوندو) و (کیوشی یو) و (شیقوق) است . اما جزیره (یدو) با اقوام مختلف پرومملوست . جزیره (حوندو) (٢٢٦٥١٠) وجز یره (کیوشی یو) (٤٠٩٩٥) و جزیره (شیقوق) (١٨٢١٠) کیلو متروی مربع مساحه های سطحیه را مالك میباشند جزیره (حوندو) که آنرا (شمس طالع) ویا [نیپون] نیز مینامند بزرگترین این جزایر مجتمعه شمرده میشود و اصل ژاپونیارا نیز همین جزیره تشکیل میدهد.


صحیفه ۳۰ محاربه روس و ژاپان جلد اول

جزیرۀ مذکوره را بسی سلسله های جبال قطع کرده و بزرگترین ذروۀ آن به بلندی ( ۳۷٥۰ ) متر و میباشد ، و این ذروه ( فوژی یاما ) نام دهنۀ کوه آتش فشان است و این کوه آتش فشان در وسط يك صحرای واسع که باجبال مختلفه محاط است بکمال عظمت و هیبت بر هر طرف حاکم و ناظر میباشد . محیط قاعدۀ آن يك دایرۀ منتظمی در محیط ( ١٥ ) کیلومتر و تشکیل میدهد. جوانب اربعۀ آن با چمن زارها و مرعاهای بسیار پر علف و جنگل ها و بیشه زارهای مهیب مزین شده است . ذروۀ آن در سال ده ماه با برف مستور است . ( فوژی یاما ) معروف ترین کوهیست در تمام ژاپونیا . تصاویر محتشم آن اکثر بر آثار صناعیه و ظروف و اوانی چینیه محكوك است .
مع هذا کوه آتش فشان [ فوژی یاما ] مهیب ترین کوه های آتش فشان ژاپونیا نیست بلکه کوه های آتش فشان ( نیتا که ) و ( باریفا تا که ) و کوه ( آسا مایا ) مهیب تر و بجهان سوزی مشهور تر است . یکی ازین ها در سنۀ ( ۱۸۸۸ ) با تش فشانی آمده بوسعت ( ۷ ) هزار جریب اراضی مزروعه را با ( ۱۲ ) قریۀ جسیم و معمور با ( لاوها ) [ یعنی مواد معدنیۀ آب شده که از دهنۀ کوه های آتش فشان جاری میشود ] سوخته و خراب کرده است .
گلوگاه یعنی آبنای ( سیمونازاکی ) که در مابین جزیرۀ ( کیوشی یو ) و ( حوندو ) واقع شده است بفراخى يك نهرى كبرى میآید .
گلوگاه ( بونغو ناردا ) که جزیرۀ ( کیوشی یو ) را از جزیرۀ ( شیقوق ) جدا کرده بقدر سه میل جغرافی هم نیست . در میان ( شیقوق ) و ( حوندو ) ( اواژی ) نام يك جزيره موجود است .
آب نای های که در مابین این جزیره و ( شیقوق ) و در مابین ( حوندو )


صحیفه ۳۱ محاربه روس و ژاپان جلد اول

و (شیقوق) موجود است از آب نای (بونغور ناردا) نیز کمتر است.
بحری را که بر این سه جزیره محیط و این چهار آب نای را به بحر محیط ملاقی میگرداند (دریای داخلی) مینامند. نظر بکمی آب و کثرت جزیره هائیکه درین دریا موجود است چنان معلوم میشود که این دریا بسیار قدیم نباشد. در مابین (کیوشی یو) و (قوره) دو جزیره موجود است که نامهای آن (چو شیما) و (ایکی شیما) میباشد که این دو جزیره همیشه مال ژاپونیا بوده است. جزیره (چو) از جزایر مجتمعه (برو قتون) با آب نای (قروز نسترن) از هم جدا شده است. این جزایر مجتمعه طبقات صخور ناریه، و سباقی را حاوی میباشد. خط بالائی جزیره های (حوندو) و (کیوشی یو) متشکل از سلسله کوه هائیست که از جهت شمال شرقی بجهت جنوب غربی رفته است، و زروه های آنها عبارت از دهنه کوه های آتش فشان میباشد.
در تمام این جزایر مجتمعه (۱۸) کوه آتش فشان که به حال فعالیت است موجود میباشد. دو عدد ازینها در جزیره (حوندو) هست. اما عدد کوه های آتش فشان خاموش شده در ممالک ژاپونیا خیلی بسیار است به سبب اینکه اساس طبیعت این زمین برکانی میباشد از انرو ممالک ژاپونیا دائماً بز لزله ها گرفتار است. نظر بحساب هائیکه گرفته شده است غیر از زلزله های كوچك در هر عصر سه زلزله بزرگ در جزایر مجتمعه ژاپونیا بوقوع می آید.
چشمه های آب های گرم و اوجاغ های معدنی در ژاپونیا خیلی بسیار است. و از آهن، و مس، و زغال سنگ، خیلی توانگر است. منطقه که کوه (نیقوشان) از انجا بلند شده است مانند مملکت [اسویچره] ژاپون گفته میشود. این منطقه لطیفه با جنگل های عصر دیده قدیمه و هزاران ابشار هائیکه از سر کوه های بلند میریزند مستوره میباشند.


صحیفه ۳۲ محاربه روس و جاپان ۱۶ جلد اول

در جزیره [ هوندو ] دو صحرای بزرك ، و زمین های صاف و
هموار موجود است که یکی ازینها در شرق بنام صحرای ( قوانتو ) و دیگری
[ یاماتو ] میباشد . قصبه های مهم و مشهور جزیره نیز در همین صحراست .
در صحرای [ قوانتو ] شهرهای « یوقوهاما » و [ کیوتو ] موجود
میباشد و در صحرای [ یاماتو ] در دامنهٔ يك کوهستان شهر [ توكيو ] و
( اوزاقا ) که بصنایع مشهور است و لیمان یعنی لنگرگاه ( قوبه ) موجود
است . زمین این جزیره آنقدر پست و بلند ، و آنقدر جنگل های عظیمی
را مالك است که در صد پانزده حصهٔ آن بزراعت صالح است و باقی نی .
نهرهای این جزیره نیز بسیار است که از انجمله یکی ( سینانوغاوا ) نام نهر
یست که ( ٢٥٠ ) کیلومتر طول آن ست و سفاین كوچك تا بمسافت ( ٢٠٠ )
کیلومتر و در میان آن سیر و سفر کرده میتوانند . دیگری نهر ( تونه غاوا )
ست که ( ٣٠٠ ) کیلومتر طول دارد . جزیرهٔ ( نیپون ) کوه های بسیار
بلند و نهرهای بسیار جسیم و پای تخت قدیم وجدید را حاوی میباشد .
تالاب های بزرکی هم درین جزیره موجود است که بزرگترین آنها ( بیوا )
نام تالابیست که از شمال بجنوب [ ٦٠ ] و از شرق بغرب [ ٢٠ ] کیلو
متر وسعت دارد . و اطراف آن بمناظر لطیفهٔ طبيعيه شهرت شعار است
اقامت گاه قدیم [میکادو] های ژاپون شهر [ کیوتو ] بود ولیکن از سنهٔ
( ۱۸۶۷ ) شهر مذکور را ترك كرده اند . این شهر سرای ها ، ومعبد
های بسیار قدیمی را حاوی ، و « ٣٤٠٠٠٠ » نفوس را مالك میباشد .
علوم و معارف اگر چه درین شهر بسیار ترقی کرده است ولی بسبب مضر
صحت بودن هوای اقلیم آن روز بروز از مرتبهٔ شهرت و اعتبار فرو آمده است .
مقر جدید حکومت شهر [توکیو] میباشد . این شهر اساساً بر چهار
قسم از همدیگر جدا جدا منقسمست . یکی ازینها « سیرو » نام قسمیست


صحیفه ۳۳ محاربه روس و ژاپان جلد اول
که مخصوص اقامتگاه امپراطور است . دیگر حوالی [صوتوسیرو] ست که اکابر و رجال دولت در آنجا اقامت میکنند . سوم قسم نفس شهر است که محله های [میجی] را بوجود آورده است . قسم چهارم منطقه [حوجو] میباشد که در سواحل نهر [صومیدا] واقع شده است .
شهر (توکیو) در بسیار کم مدت یکی یکباره اینصورت کسب جسامت و بزرگی کرده است . نفوس عمومی اینشهر از قرار ایستاتستیقهای آخرین بيك ملیون و (٢٦٩) بالغ شده است شهر «او زاقا» که (٤٨٧٠٠٠) نفوس را حاوی میباشد بندر لنگرگاه (توکیو) ست اما اینشهر تدریجاً تدنی می کند و بجای آن شهر (قوبه) قایم میگردد .
شهر [یوقوهاما] که بندر گاه [کیوتو] است و قبل از ين يك قريهٔ عادی و بی اهمیتی بود امروزه روز [۱۷۰۰۰۰] نفوس دارد و يك شهر بسیار جسیمی شده است و حالت انبار خانه تجارت را اکتساب کرده است . همه این شهرها باهمدیگر بخطوط راه آهن مربوط شده اند .
شهر [نیغاتا] بسببی که به تاثیرات طوفانهای مدهش و بادهای شدید معروض میباشد کم اعتبار است . پیش ازین هم گفته شده بود که جزیره (آواچی) جزیره (نیپون) را بجزیره (شیقوق) ربط میدهد . در مابین این دو خشکه بسیار جزیره های كوچك كه همه آنها با چمن زارهای زمرد آسا مستور است و خلیج ها و حوض های كوچك كوچکی که از وضعیت این جزایر بوجود آمده اند نیز حوالی و اطراف آنها با چمن زار ها و بیشه های بسیار لطیفی محاط است .
جزیره (شیقوق) با کوه های سرافراز که همه آنها با جنگل های کثیف و بهم پیوست مستور است محاط شده میباشد لنگرگاه (قوچی) که در ساحل جنوبی کاین است کارخانه های کاغذ سازی بسیاری دارد که برای تمام ژا


صحیفه ٣٤ محاربه روس و ژاپان جلد اول

پوتیا بدرجه کفایت کاغذ میرساند . جزیره (کیوشی یو) وولقانی است. در بنجزیره کوه های برکانی و منابع گوگرد بسیاری موجود است و در سواحل غرب و شمال غربی آن خلیجهای بسیار با امن من وساکن موجود است . لیمان مشهور آن [ناغاراکی] میباشد . لیمان (قاغوزیما) نیز اگر چه خیلی توانگر و به صنایع ترقی دارد و معمولات پورسلان و چینی سازی آن مشهور است ولی برای تجارت اجنبیه خیلی کار آمدنی نیست.
جزایر [ریوکیو] و (سانان) که از جزیره ها و سنگلاخ های كوچك کوچکی متشکل است تا بجزیره (فوموز) ممتد شده رفته است . بزرگترین کوه های (ریوکیو) [۲۰۰۰] مترو بلندی دارد .
صحراهای آن خیلی مثبت و محصول دار است . نیشکر ، برنج ، پنبه ، چای ، فلفل بسیار حاصل میشود . اما طوفانهای بسیار مدهش و سنگلاخ های متعدد دریائی تقرب کشتیها را باین جزیره ها بزحمت و اشکال بسیاری میاندازد .
اقلیم ژاپون مانند دیگر اقلیم های آسیاست . موسم زمستان آن سرد و خنك است، موسم های تابستان آن گرم و پر باران است . در جهت جنوبی و شرق ممالک جزایر ژاپونیا و تمام سواحل غربی (قوروشیو) نام جریان بحری دور نموده است که آب این جریان برنگ نیلی خود از رنگ سبز بحر محیط معلوم و هویدا میگردد و يك ضدیت عجیب و لطیفی باهم میرساند . ژا پونیها این جریان را [نهر سیاه] مینامند . حوالی اقلیمی که باین جریان معروضند همه گی معتدل و رطب اند .
بسبب طبیعت برکانی اراضی و تحول اقالیم و تاثير جريان مذكور ممالك ژاپونیا اگر يك مجموعه نفیس نباتات و باغچه پر از هارشکوفه زار قطعات خصه گفته شود سزاست.
بلی اراضی ژاپون ، همه سیاحین خود را بکثرت انواع ازهار و نباتات


صحیفه ٣٥
محاربۀ روس و ژاپان
جلد اول

غریق بهت و حیرت میگرداند . کوه های بسیار بلند این ممالک بابیشه ها و چمن زارهای زمردین پوشیده شده است . درخت های جوز ، ارچه، صنوبر، اخلمور ، (کریپتوباما) نام درختان که بلندی آنها تا به (٤٠) مترو و کلفتی آن تابه (١٢) مترومیرسد و ( سیراکی ) نام درختان که ازان قطی های چای وصندوقچه هامیسازند و ( قوزو ) نام درختان که برای ساختن کاغذمخصوص است و «هوروشی» نام درختان که رنگ های روغنی ازان حاصل میشود و دیگر بسیاردرختان فایده مندازجمله مزینات بسیاروافروکوه های این ممالک است . هرنوع گلهای خوشبو و خوشرنگ درین ممالک بسرمیرسد. وخود ژاپونها به پرورانیدن گلها خیلی شوق و هوس دارند . در اقالیم معتدله این مملکت برای پرورانیدن کرمهای پیله ، درخت توت را نیز بکثرت بسرمیآورند .
در خصوص حیوانات نیزژاپونیا بقدر نباتات خود متنوع میباشد . در جنگل های جزایر مجتمعۀ ژاپون یك نوع بوزینۀ مخصوص ، وجود است که بدیگرجاپیدا نمیشود . انواع خرس ها ، سك ها ، گربه ها ، روباه ها ، واقسام مرغ هانیز موجود است . اما حیوانات اهلیه نسبتاً کمترمیباشد .
مثلا در سنه (١٩٠١) در ژاپونیا [١,٥٠٠,٠٠٠] اسپ ، و « ١,٣٠٠,٠٠٠ » گاو و گاومیش، [٢,٥٠٠,٠٠٠] گوسفند ، [٥٤,٠٠٠] بز موجود بود .
عناصر اساسیه ژاپونها
درین جزایر مجتمعه که از تمام دنیا منفرد افتاده است یك قومی بوجود آمده است که از تمام اقوام و ملل دنیا که در قطعات دیگرساکن هستند جدا گانه میباشند . قوم ژاپون اساساً از سه عنصر تشکل کرده است که یکی از آنها


صحيفه ٣٦ محاربة روس وژاپان جلد اول
عنصر « اینوس » است كه اصل نمونة قومية آنها در جزيره های «يدو» و «ساخالين» بحالت نيم وحشى ساكن ميباشند .
عنصردوم « ماله س» است كه اينها از راه دريا بجزيره های «كيوشيو» و «شيقوق» آمده اند و بعدها بجزيرة بزرگ گذشته اند .
عنصرسوم « اورالين» است كه اينها ازمردمان « قوره » بسيار فرق ندارند .
بمرورزمان اين سه عنصر باهم امتزاج كرده يك نسل وزريتى متجانس محصول آورده اند. مع هذاژاپونهارا اساساً بدو قسم منقسم كردن ممكن است يك قسم آنها پوستهای شان تيره رنگ ، اعضای بدن شان بی مناسبت ، چهره های شان كوتاه ، استخوانهای شان كلفت، پيشانى های شان نشسته ، چشم های شان راست ، بينى های شان پست ، دهانهای شان فراخ است. دوم قسم آنها رنگ های شان صندلى، چهره های شان دراز ، چشم های شان بزرگ اماقدرى مايل ، بينى های شان كشيده ومنتظم است .
نفوس عمومية ژاپون به « ٥٠ » مليون ميرسد .
زبان ژاپون ازربط و الحاق كلمه هارا بادوات متشكل است ودرتر كيب وانشاء مانند زبان قوره ئيان بزبان «ترك» و( مجارها ) مشابهت ميرساند اما لسان عوام از لسان علماء فرق دارد .
ژاپونها تاريخ حكومت « ميكادو »های خود شارا پيش ازميلاد عيسى به « ٦٦٠ » سال بالا ميبرارند . اما « اینوس» هاو «اورالين » هاو « مالس » ها كه درزير حكومت ميكادوئى يك جاشده اند بيشتر ازهزار سال نيست . دران اثنا ژاپون ها باقوره ئی ها عقد مناسبات كردند واصول مذهبية « بودا » ومدنيت چينيه را درمملكت خود قبول وتطبيق كردند .


صحیفه ۳۷ محاربه روس و جاپان جلد اول

احوال تاریخیه

ژاپونیها بسیار قدیم یک قومی است. تاریخ نشأه و ظهور قوم ژاپون در عمان بی پایان اساطیر الاولین غوطه خورده رفته است. روایاتی که درینباب شایع است صرف از حکایات و افسانه ها عبارت مانده است. اما از معلومات تاریخیه ئیکه موجود است چنان معلوم میشود که جزیره «یه دو» و جهت شمالی جزیره «حوندو» در زمانهای سابق با قبیله وحشیه «اینوس» مسکون بود. از میان اینها «زینموتەن نو» نام یک صاحب نفوذی برامده تأسیس حکومت کرده است. «زینموتەن نو» قومی را که بران حاکم بود بر «اینوس» ها برانگیخته آنها را مغلوب و زبون ساخته است و باین صورت جزیره «نیپون» را ضبط و اشغال نموده است. اما «اینوس» ها تا بسیار زمان ها خودشانرا مغلوب نمی شمردند. تا آنکه «سوزەن» نام میکادو اینها را سر اسر از میان برداشته است. میکادوی مذکور در انوقت چهار افسوئی بزرگ عسکری احداث نموده و هر یکی را بماهرترین جنرال های خود سپرده، و بهر کدام آنها رتبه «شوغون» که بمعنی سردار است داده بود.

خاندان «میکادو» که در ژاپونیا اجرای حکومت کرده اند بیک دور تاریخی درازی مالک هستند.

امپراطوری ژاپونیا «۶۶۰» سال پیشتر از میلاد عیسی از طرف «زینموتەن نو» نام امپراطور تأسیس یافته و خاندان «میکادو» نیز ازین تاریخ آغاز نهادند. میکادوهای اول در جزایر مجتمعه ژاپونیا بر «اینوس» ها اصول اداره مرکزیه چین را تطبیق کردن خواستند. اهالی که در انوقت در ژاپونیا بودند در وحشت و جهالت بسر میآوردند، از انرو باین تشبثات میکادوها بهیچ قسم عادت گرفته نتوانستند. باین صورت در تمام ژاپونیا


صحیفه ۳۸ محاربهٔ روس و ژاپان جلد اول

يك دور كشمكش بحصول آمده بهزاران خانها و سرخیل‌های خود سر پیدا
شدند و این خانیها و سرخیل‌ها تا بسیار عصرها باقی و پایدار مانده بودند .
باوجود اینهم بعضی ازین خانهای خود سر در راه اصول حکومت مرکزیه
بسیار سعی و کوشش هم ورزیده‌اند . رفته رفته در مابین این خانیها و سر
خیلی‌ها مناسبات صهریه پیدا گردید ، مقاوله نامه‌های تابعیت ساخته شد ،
بسی خانیهای خورد و ریزه لغو و با بزرگتر آنها ترکیب گردید . نهایت
الامر « مینا موتو » نام يك صنف بزرگی وجود یافت . این «میناموتو»
ها بحقوق حكمرانی « ميكادو » ها بسیار حرمت و رعایت کردند .
در زمان « مینا موتو » ها اصول حكومت يك نوع مخصوصی داشت
که بنابران اصول تمام اهالی عسکر بودند .
بعد ازان ( شيقا فا )ها اصول حکومت مطلقه را تاسیس و حاضر
کردند. در زمان اینها اصول ادارهٔ خانیهای خود سر سراسر ضعیف گردیده
و اخلاق و عادات کسب نزاکت کرده وصنایع نیز تايك درجه پیش رفته است.
اما اینها نیز در میان محاربات ومنازعات عصر شانزدهم پایمال شده است .
در عصر هفدهم ( توقوغاوا ) ها به تاسیس حکومت مرکزیهٔ نوی موفق
شده‌اند . این است که درین وقت در مملکت نظام وانتظام و حسن اداره و
اهتمام ، و در عسگری ترقی ، و در صنعت وزراعت توسع ، و در ذوق ادبی
تعمم دیده میشود .
در عصر هجدهم قسم اعظم اراضی بدست دهقانان میافتد وتقسيمات
اراضی خوب تر میشود و سر از نو قانونها و نظامها وضع و نشر میگردد.
اول بار که ژاپو نیا را با روپائیان شناخته‌اند(پورتکیز) ها میباشند.
پورتکیزها در عصر شانزدهم بجزیره های ژاپون رفته اند و بخوبصورت
در انجا قبول شده اند. اما این حسن قبول بسیار مدت دوام ننمود ، چونکه


صحیفه ۳۹
محاربه روس و ژاپان
جلد اول

در سنهٔ (۱۶۳۷) در حق اروپائیان در دلهای ژاپونیان يك حس عداوتی
برپاشده همه نصارا را از ژاپونیا بیرون برآوردند و بعد از ان قدم نهادن
اوروپائیان بخاك ژاپونیا قطعیاً منع گردید . در اواخر ، تنها (هولانده)
ئیان را برای اقامت در ژاپونیا مساعده داده شد . در سنهٔ (۱۸۵۱) (فیلو)
یعنی ــ يك دسته کشتی جنگئی دولت (امریکا) جزایر ژاپونیار اسیر و دور
کردند . آمدن این فیلو در دماغهای ژاپونیها بسی تاثیرات عجیبی بیدار نمود.
بعد ازین حکومت های ( انگلستان ) ، ( هولانده ) ، ( فرانسه ) ، ( روسیه)
به بعض لیمان های ژاپونیا مأذون شدند . برینکه آزادانه بروند و بیایند ، و
رفته رفته بسی امتیازات مهمه بدست آوردند . درسنهٔ ( ۱۸۵۸ ) انگلیز
ها در شهر ( یوقاهاما) بخوبی جایگیر شدند . بدرجه ئیكه شهر را خود شان
سر از نو تاسیس دادند. همه این امتیازات را بمردمان اجنبی، شوغون (ناهی قومو)
داده بود که این شخص در انوقت وكیل امور ( ميكادو) ويك مامور بزرگی
صاحب نفوذی بود .
درسنهٔ ( ۱۸۶۸ ) همین حكمدار امروزی (موتسوهیتو) که هنوز
نو ميكادو شده بود همه نفوذ تجاوزكارانه بیگانگانرا كاملاً محو كرد . اینست
كه اصل تاریخ ترقیات ژاپونیا ازین دور آغاز میكند . ژاپونیان از نیم عصر
باینطرف مدنیت غربی را قبول كرده اصول صنایع ، و تجارت و علوم و
فنون اوروپا را بصورتیكه شایان حیرت است تقلید و تعلیم كرده اند .
بعد از سنه (۱۸۷۵) ژاپونيا سراسر بيك دوره ترقى وكمال واصل
شده اند درسنهٔ (۱۸۹۴) محاربهٔ ( چین، ژاپون ) بوقوع آمد . ژاپونیان
درین محاربه سعی ها و غیرت های خارق العاده اظهار ، واردوهای عسکری
خودشان را از مظفریتی بمظفریتی ایصال کرده اند. این محاربه باژازروی
( قوزه ) تولد کرده بود که بامعاهده نامهٔ ( سیمونازاکی ) درسنهٔ (۱۸۹۵)


صحیفه ٤٠ محاربه روس و ژاپان جلد اول
ختام پذیر گردیده است . بموجب این معاهده نامه تمامیت ملکیه ( قوره )
تأمین نموده شده بود ، وجزیره های ( فور موز ) و ( پس قادور ) ، و
شبه جزیره ( لیا اوتونغ ) برای ژاپونیا گذاشته شده بود . اما روسیه ،
المانیا ، فرانسه این موفقیت ژاپونیا را بسیار دیده شبه جزیره (لیا اوتونغ)
را ازو واپس ستاندند . ژاپونیان ازین معامله فوق العاده متاثر شده بیش
از پیش بکوشش کردن وقوت پیدا کردن قرار داده اند .
از محاربه چین تا بمحاربه روس ده سالیکه مرور نموده است همه را
بيك فعاليت دايمه ، وحاضر كردن يك حرب مستقبله بسر آورده اند ،
و تخم این محاربه عظیم را که بنوشتن تاریخ آن آغاز کرده ایم پیش از ده سال
کاشته بودند .
این سطرها تیکه تا باینجا خواندیم بما بخوبی فهمانید که همه ترقيات
وتکملات ژاپونیان در ظرف سی سال بحصول آمده است . ژاپونیان ترقیات
حاضریه مدنیه را که اوروپائیان آنرا به عصرها سعی و کوشش بوجود آورده
بودند درین مدت جزوی باکتساب همه آنها بصورت خوبتر ومکملتر موفق
وکامیاب شده اند. این کتله عظیمه بشریه که پیش از چهل سال در خواب غفلت
و بیخبری بودند امروزه روز بانتظام اداره ، وتجارت وصناعت ، واردو
های جسیم بری ودونماهای عظیم بحری ماننديك دولت معظمه با اقتدای
بر تمام اقصای شرق حکم فرما میباشد .


صحیفه ٤١ محاربة روس و ژاپان جلد اول

احوال ایستا تستیقیه
معارف عمومیه تدریسات ابتدائیه

پیش ازین بچند سال تدریسات ابتدائیه در ژاپونیا بيك طرز بسيار ناقص و بيكارى بود. بعض مكتب های موجود بود که اولاد های اصیل زادگان و بزرگان معلومات ابتدائیه را دران تحصیل میکردند . اما در سنه (۱۸۷۲) بنابر بیان نامه رسمی که اعلان گردید مضمون آن بیاننامه حسن تاسير فوق العاده حاصل کرده و همه صنوف اهالی را برای تحصیل علم و معرفت يك شوق وانهماك حاصل گردید که هر کس از افسانه و شعر خوانی صرف نظر کرده باقسام متنوعه علوم و فنون کار آمد وقت حاضر کسب اقتدار نمودند .
آن بیان نامه اینست :
« در ملك ما از بسیار سالهاست که مكتب ها موجود است ، اما تاسف میشود که اهالی ما در ذهن خود شان ، يك فكر باطلی جا داده اند که آنهم گویا معارف و علوم، يك امتياز مخصوصی ست که برای صنوف عالیه ، و بزرگان منحصر میباشد . اهل زراعت و تجارت ، و صنعت هنوز هيچ يکی اولاد های خود شانرا، علی الخصوص دختران خودشان را هیچ بمکتب نمیفرستند .
«جهالت يك چیز پست که عالم انسانیت را، تخریب میکند ، و منبع همه فسادها و بدیها ، میباشد . برای اصلاح شرایط حیاتیه و تعالی کمالات انسانیه مر هر انسان را واجب است ، که در تحصیل علم و معرفت بکوشد . هر انسانیکه ، در ین دنیا میخواهد که نایل رفاه و سعادت بشود میباید که باكما لات علميه و محاسن اخلا قیه تزئین ذات وصفات بکند . تحصیل


صحیفه ٤٢
محاربهٔ روس و ژاپان
جلد اول

وتربیه چیزی ست که انسانها بواسطه آن، اکتساب ثروت و سامان میکند و
بآن واسطه اسباب و وسایل خدمات فایده مند ملت و وطن خود را
میآموزد. در میان صنوف عالیه نیز تدریسات عتیقه موافق مطلوب
نبود. اکثر چیزهای که نوشته میشد. منحصر بر اشعار بیفایده و مدحیه
های بیلزو می بود که ناز مانهای بسیار و قتهای خیلی قیمت دار در انراه
صرف میگردید. هیچکس بآموختن چیزهای که به نفس خود او ویا
دولت وملت او فایده برساند شوق و هوس نمیکردند. بعد ازین یگانه
امید ما اینست که نعمت معارف تنها بر یکچند نفر منحصر نماند بلکه تمام
افراد اهالی ازان حصه دار استفاده بشوند و در هيچيك دهى يك عايله
ودرميان هيچيك عايله يكفرد جاهلی باقی نماند.»
تحصیل ابتدائی امروزه روز درژاپونیا برای اطفال از شش سالگی
تا چهارده سالگی امریست مجبوری. هرگاه اسباب مشروعه نباشد يك
پسر اگر زیاده از پنجروز در مکتب ناموجود گردد برای ولئی او يك اخطار
نامه فرستاده میشود و اگر لازم آمد که باز اخطار نامه نوشته شود مسئله را
بمدير بلدیه اخبار مینمایند. مدیر بلدیه مأذون وصلاحیت دار است که ولئی
پسر را تشویقات و اخطارات لازمه اجرا نماید حتی اوامر شدیده نیز بدهد.
حداعظم ایام تعطیلیه در يك سال نود روز است. تدریسات ابتدائیه از سنه
(١٨٨٦) یکی (عادی) ودیگری (عالی) میباشدکه رسماً بهمین دو درجه
تقسیم شده است ومدت تحصیل در هريكي عبارت از چهار چهار سال است.
در هر شهر اطفالیکه بسن تحصیل واصل شوند بغیر از معذرت مشروعه جبراً
بمکتب ادخال می شوند و در هر شهر بمقدار اطفال آن شهر مکاتب ابتدائیه
موجود است.
نظر باستاتیستیق که در سنهٔ (١٨٩٩) نشر شده بود درجهٔ تحصیل


صحيفه ٤٣ محاربه روس و ژاپان جلد اول
افرادیکه قرعۀ عسکری آنها کشیده میشد بروجه آتی ست :
فى صد عدد
« کسانیکه شهادتنامه های مکاتب عالیۀ ابتدایی را دارند ١٦ » «
« شها دتنامه داران مکاتب عادیۀ ابتدائیه ١٤ » «
« اعمال اربعه دانان ٢٦ » «
« از اعمال اربعه بیخبران ١٦ » «
مقدار مکاتب ابتدائیه امروزه روزه نجا و زاز « ٢٦٠٠٠ » است . عدد طلبه که درین مکاتب دوام میکنند در سنه « ١٩٠١ » « ٤٠٦٠٠٠٠٠٠ » بود . عدد معلمین آن « ٩٢٠٠٠ » بالغ شده است .
در تدریسات مکاتب ابتدائیه بتربیۀ مدنیۀ اطفال خیلی سعی و اهتمام میورزند . در مکاتب عادیه تحصیل کردن جمناستيك امريست مجبوری .
ژاپونها بهر نوع مشقتها و زحمتها بنهایت درجه متحمل و مقاومت بدنیه شان خیلی زیاد است . اما در ظاهر حال كوچك و پست قامت و ناتوان دیده میشوند . این است که این مسئله بوقار نفس ژاپونها گران آمده در باب جمناستيك آرزو و هوس شان بیشتر میگردد تا آنکه باین واسطه يك چند سانتيم قد بر درازی قامت شان ، و یکچند پاو گوشت بر تنومندی بدن شان افزوده شود .
این جدول آتی مقدار سعی و تحصیل یکهفته وار مکاتب عالیۀ ابتدائیه را نشان میدهد :
ساعت
« علم اخلاق ٨١ »
« قرائت و کتابت ٦٢ »
« حساب ٤٠ »
« جغرافیا ٨ »


صحیفه ٤٤ محاربة روس و جاپان جلد اول

« تاریخ ۸ »
« علم اشیا ۸ »
« جمناستيك ٢٤ »
تعلیم اخلاق ، بنابر اوامر و تنبیهات مکرره میکاد و در مکاتب ابتدائیه
خیلی به اهمیت و اعتنا تدریس میشود . در سنه (۱۸۹۰) برای آنکه اهالی
ژاپون را از بعضی افکار باطله ومضره اروپائیان محافظه ، وهم اخلاق ملیه
شانرا حسن وقایه کند از طرف امپراطور ژاپون جناب ميكاد و يك بیاننامه
نشر گردیده است ، و برای محافظه احکام این بیان نامه وتطبيقات آن يك
دایره نظارتی بعنوان « نظارت اخلاق عمومیه » تأسیس داده است . آن
بیان نامه اینست :
( بیان نامه )
« آبا واجداد مابنيان حکومت را بر فضایل و محاسن اخلاقیه استناد
داده اند و اسباب بقای آنرا در زیر امنیت گرفته اند . تابعان و رعایای ما نیز
بحکم داران خود شان فکر صداقت و محبت میپرورانند ، که بسبب این فکر
فضایل مذکوره را اکمال و بمرتبه قصوای آن ایصال کرده اند . اصول
تربیه که ما آنرا تعقیب و پیروی نمائیم اساس آنرا همین فضایل عالیه تشکیل
میدهد بنابر این برجمله مالا بد و لازم است که آن محاسن اخلاقیه را
بخوب صورت محافظه و پیروی نمائیم .
« همه شما به پدران خود حرمت و اطاعت ، و به برادران خود
شفقت ومرحمت ، وزوج وزوجه های خود یگانگی و محبت، وبدوستهای
خود و فا و صداقت را شعار خود سازید . در هر خصوص بساده کی و بی تجملی
رعایت ، وتا که میتوانید بهرکس خوبی و مروت بكنید . و در راه توسيع
و تزئین حواس فکریه خود بكوشید . و با فزونی معلومات علمیه و فنیه


صحيفه ٤٥ محاربه روس و ژاپان جلد اول

خود قوت داده استعداد فطری خود را در انتساب يك مسلكی مصروف
داريد . با اوامر حکومت و قوانین مملکت را تمامها رعایت کنید . و در راه
حكمدار خود بوقت ایجاب و لزوم حیات خود را فدا سازید . این است که
باین صورت حرکت کرده برای دولت وملت خوديك استناد گاه متینی بشوید
چون چنین شوید تنها تبعه صادق و فدا کارمانی ، بلکه در خصوص اظهار
کردن فطرت نجیبه ابا و اجداد خودتان نیز کسب اقتدار کرده خواهید بود.
انستکه از طرف آبا و اجداد من وصیّتی که بمن شده عبارت از همین ست . رعایت
کردن احکام آن بر شما و اولاد و احفاد شما واجب است . این قواعد برای
کافه اعصار قابل تطبیق و ابدی الاحکام است . »
صورت تدریس علم اخلاق بر قاعدة انتقال از بسیطه بمرکب بنا یافته است.
در ابتدای امر چیزهای بسیار آسان مانند محبت پدر ، و محبت همشیره ، و
دوستی و رفاقت ، و ساده گی ، وراستی ، و ضبط نفس ، و شجاعت که فهمیدن
و اجرا کردن آن ها سهولت دارد تعلیم میشود . بعدها ازین فضایل بسیطه
بمرکبات آغاز میکنند . مثلاً وظایف و خدماتیکه هر انسان بحکمدار و دولت
خود باجرا کردن آن مدیون و مجبور میباشد آموخته میشود . باینصورت
در دلها و دماغهای اطفال افکار و احساسات صداقت پرورانه حکمدار را
تقویه و توسیع میدهند و در حین حاجت بفکرفداکردن جانرا در راه حکمدار
بدل آنها می اندازند. در اثنای درس افعال وحركات بعض بزرگان را تمثیلاً
یاد آوری میکنند و بعض ضروب امثال واقوال حکیمانه نیز علاوه مینمایند .
دختران را چنان تربیه می کنند که يك زوجه صادق ووفاكار ويك والده
وظیفه شناسی بعمل آیند و از همه چیز مقدم فضایل « زن » گری را اکتساب
نمایند . در دلهای اطفال حسیات معنویۀ اخلاقیه را پیدا کردن مقصود اصلی
معلمان است. لہذا در دیگر درسها مانند تاریخ و جغرافیه وعلوم طبیعیه حتی


صحیفه ٤٦ محاربه روس و ژاپان جلد اول
در جمناستيك و موسیقی نیز این فضایل را يك آن از نظر دقت دور نمیگیرند .
در سه عید های بزرگ مملکت همه مدیرها و معلمها و شاگردان در ژاپونیا برای تنزه و تماشا میبرآیند و در آنجا امر نامه حکمدا رکه پیش ازین ذکر شد از طرف مدیرهای مکتب به کمال تعظیم و احترام بصورت علانیه خوانده میشود و هر فقره آن را جداجدا شرح و تفصیل میکنند و باینصورت حسیات صادقانه را تأیید و تکمیل مینمایند .
تدریسات اعدادیه
تحصیل اعدادی نیز مانند تحصیل ابتدائی بدو درجه منقسم است که یکی مکاتب رشدیه و دیگری مکاتب عالیه می باشد . شاگردانیکه بمکاتب عالیه دوام میکنند سن وسطی شان بیست سالگی است . شاگردانیکه بمکاتب رشدیه میبرآیند میباید که سن دوازده سالگی خودشا را اکمال کرده باشند و وجودشان تندرست و توانا و از علل و امراض سالم باشند .
حکومت ژاپونیا بشاگردان که ازین مکتبها «دیپلومه» یعنی شهادت نامه گرفته برآمده باشند خدمات جدی و فوائد بخش میدهند . اینها یا بماموریت های كوچك استخدام میشوند و یا بمکاتب عسکریه قبول میگردند و یا بصفت داوطلبان بدخواه خود مدت یکسال دراردوهای عسکری ایفاء خدمت می کنند . در شش یکی از شاگردان مذکور اینطریق آخرین را ترجیح و انتخاب میکنند ، و تقریباً نیم آنها بطریق مسابقه بمكاتب عالیه میبرآیند . در تمام ژاپونیا « ٨ » مکتب عالی موجود است . بعد از آنکه سه یا چهار سال درین مکتبها تحصیل کردند و شهادت نامه گرفتند بلا امتحان بدارالفنونها قبول میشوند .
مسئله کم کردن تحصیل اعدادی در ژاپونیا امروزه روز در موقع تدقیق و مناقشه میباشد . بعض میگویند شاگردانیکه از مکاتب رشدیه میبرآیند بدرجه کافی تربیه فکریه را مالك هستند که بشعبات مختلفه دارالفنون


صحیفه ۴۷ محاربهٔ روس و ژاپان جلد اول

ها اکتساب کرده میتوانند لهذا لغو کردن مکاتب عالیه را تکلیف میکنند.
دیگر بعضی ها میگویند که مقصد اصلی از تدریسات دارالفنون حاصل کردن
تربیهٔ علمیهٔ مکمل و عمومی میباشد. لهذا از جمله وظایف مکاتب عالیه
اینست که شاگردانی که از مکاتب رشدیه میبر آیند در حق مسالك و شعبات مختلفهٔ
علمیه معلومات تطبیقیه و علمیه تعلیم نمایند.
چنان معلوم میشود که حکومت ژاپون همین طریق اخیر را قبول
کرده باشد. در مکاتب عالیه مدت تحصیل سه سالست در ظرف اینمدت
شاگردان را علوم و فنون تدریس کرده میشود که ایشان را برای تدریسات
دارالفنون ها حاضر و آماده گرداند. متصل مکاتب مذکوره بعض مکاتب
خصوصیهٔ دیگر نیز تأسیس یافته است که برسه شعبه منقسم است (حقوق)
(مهندسی) (طب). مدت تحصیل در آنها چهار سال است. باین مکتبها
از سن نوزده یا بیست سالگی داخل شده به بیست و چهار سالگی شهادت نامه
گرفته بیرون میشوند.
معلمین مکاتب اعدادیه قسماً ژاپون و قسماً اجنبی است اما حکومت
ژاپون کوشش میکند که تدریجاً معلمین اجنبیه را از میان بردارند.

تدریسات عالیه

در ژاپونیها تنها دو دارالفنون موجود است. یکی در سنه
«۱۸۷۷» تأسیس یافته است که آنهم دارالفنون «توکیو» است. دیگری
بیست سال بعد از ان احداث شده است که آنهم دارالفنون [کیوتو] است
مقدار شاگردان مداومین دارالفنون چهار هزار است. دارالفنون (توکیو)
مکمل تر و منتظم تر است.
شاگردی که بدار الفنون داخل میشود از شش شعبه یعنی حقوق ، طبابت ،
فنون ، ادبیات ، مهندسی ، زراعت هر شعبه ئیرا که دلش بخواهد انتخاب


صحیفه ٤٨ محاربه روس و ژاپان جلد اول

کرده میتواند . در مملکت های اوروپا مهندس خانه ها و مکتب های زراعت از دارالفنون ها جداگانه و مستقل میباشند . اما در امریکا چنین نیست . ژاپونها در مخصوص امریکائیان را نمونه اتخاذ کرده اند . دارالفنون ( توکیو ) مانند دارالفنون غربی امریکابه خود بسی ملحقاتی دارد که برای تطبیقات عملیه فن زراعت مخصوص میباشد . زمین واسع برای کشتزار ، باغچه برای تجربه درخت نشانی ، دارالاستحضارها ، موزه خانه های زراعت ، باغچه های سبزه کاری و گلکاری ، و يك جنگل بزرگی که هنوز هیچ دست نخورده است ، اینهمه از ملحقات دارالفنونست .
در ژاپونیا فن زراعت مهمترین صنایع ملیه را تشکیل میدهد . و چنانچه در چین رواجست ، در ژاپونیا نیز صنف دهقانان بعد از صنف عالمان و ادیبان ، پیش از صنف تجار میباشند . شعبه هندسه ملکیه نیز از شعبه ها ئیست که هجوم شاگردان دران بسیار است ، و در هر خصوص انتظام ومکملیت آن شایان تحسین و آفرینست . گاهی از طرف معلمها وشاگردها معرض ـ یعنی نمایشگاه ـ های عمومی ترتیب داده میشود که در ین نمایشگاها کلاهای دست زرین شاگردان منظره بسیار بدیعی تشکیل میدهد ، و آخر ترین بدایعی که از تلگراف ، و تلفون بظهور آمده این شاگردان زرین کلاه آنرا بر سامعین بیان میکنند و میشنوانند .
مدت تحصیل در دارالفنون سه سالست . اما در شعبه طب پنج ، ودر شعبه حقوق چهار سال میباشد . در نهایت هر سنه تدریسیه ، شاگردان امتحان میدهند ، و غیر از ان در هر سه ماه امتحانهای خصوصی نیز اجرا میشود .
ژاپونها به تحصیل السنه غریبه یعنی زبانهای فرنگستان نیز فوق العاده هوسکار میباشند ، و در خصوص بنهایت درجه اظهار سعی وجهد میورزند. حتی در اثنای تحصیل در وقت تنفس و آزادی که در اثنای درس در مکتب ها


صحيفه ٤٩ محاربه روس و ژاپان جلد اول

مقرر است بازهم شاگردان کتابهای تعلیم خود را از دست نمیگذارند. حتی
بسیار پیش شده که معلمان کتابرا بزور از دست شاگردان گرفته اند تا آنکه
استراحت و تنفس بکنند. در محاربه گذشته چین همه اینهم اصفهای درسخانه
دار الفنون را ترك كرده بيك آرزوی مشترك شدیدی بصف محاربه رفته اند
درینمخاربه حالایی نیز با همان وظیفه متخلق و مفتخر میباشند .

( زراعت )
ژاپونیان نیز مانند چینیان عاشق و دلداده زمینیست که در ان
زراعت میکنند. معمافیه در ژاپونیا زراعت جسیمه موجود نیست بنابر تشکلات
طبیعیه اراضی تنهايك قسم جزوی مملکت قابل زراعتست چونکه جنگلهای
عظیمه ، و کوه های جسیمه مانع زراعت شده اند . درسنه ١٨٨٤ در مجموع
اراضی ژاپونیا در ٩ یکی زرع شده بود. اما از انوقت تا به ایندم سعیها و غیرتهای
بسیاری صرف نمودند ، وجنگلهای بسیاری را به کشتزار تحویل نمودند ، و
از طرف حکومت در بخصوص بسی مساعدات و تسهیلات نشانداده شد ،
تا آنکه امروزه روز در زراعت ترقیات عظیمه بحصول آمده است . علی
الخصوص جزیره « هاقودانه » که آب و هوای آن معتدل، و هر گونه حبوبات
را میپروراند زراعت بدرجه ترقی کرده است که انبارخانه ارزاق همه مملکت
شمرده میشود .
در ژاپونیا چهار نیم ملیون «قو» ـ که هر قوه هزار متروی مربع
است ـ جنگل موجوده میباشد .
برنج ، چون یگانه غذای ژاپونیانست از انسبب به زرع آن خیلی همت
صرف میشود . در ذیل ماکولات بعد از برنج ماهی بسیار اهمیت دارد .
در آبهای ژاپون از هر جنس ماهیان به بسیار کثرت و وفرت پیدا میشود .
حیوانات اهلیه دیگر در ژاپونیا کمتر است، و هم بخوردن شیر و گوشت حیوانات


صحيفه ۵۰ محاربه روس و ژاپان جلد اول

بسبب منع مذهبی بسیار الفت ندارند. اما گوشت ماهی بسیار میخورند.
مشروبات یگانه ژاپونیان چایست که در مملکت خودشان پرورش می یابد،
و در هر سال به امریکا و اوروپا مقدار کلی چای اخراج مینمایند.
تجارت
تجارت ژاپونیا با ممالك اجنبیه رفته رفته بصورت بسیار حیرت
آوری تزاید و توسع مینماید. در سنه ۱۹۰۱ قیمت امتعۀ که از ژاپونیا بخارج
برآمده است به «۲۵۳» ملیون «ین» که يك نوعی از سکو کا تست بالغ شده بود.
اخراجات، یعنی ـ اشیا و امتعه که از ژاپونیا بخارج میرود برنج،
منطار ـ یعنی يك نوع چوب سبکی که سر شیشه ها را به آن میبندند. مرکب،
چای، کافور، بیرا، ـ که يك نوعی از شراب است ـ سیگار، ابریشمینه باب،
بوریا، مس، گوگرد، سایبان، بادزن، بیسکوت، چینی، پوستین، رو
غن ماهی، سریشم نباتی، رنگ، زغال سنگ، وغیره میباشند.
ادخالات، یعنی ـ اشیائیکه از خارج به ژاپونیا می آید برنج، آرد عدس،
باقلا، شکر، اسپرتو، نیل، پنبه، پشم، سند، پوست، کتان، ساعت، ماشین
خیاطی، لوقو موتیف، تیل گاز میباشند.
معاملات تجاریه باروسها نسبت بدیگر جانب کمتر است. اکثر معاملات
تجاریه ژاپونها با انگلستان، و آمریکا میباشد. ژاپون در انگلستان بسیار
مال میفروشد، و از امریکا بسیار میخرد. بعد ازین دو دولت با چین،
وفرانسه، والمانیای بدوم درجه معاملات تجاریۀ او میماند، و بادیگر دولتها
بدرجه سوم.
صنایع
در خصوص کار ها و صنعت هائیکه بدست ساخته میشود
ژاپونها مشهور و معروفند، و روز بروز بيك سرعت فوق العاده ترقى


صحیفه ٥١ محاربة روس و ژاپان جلد اول

و تعالی میکنند. فابریکه ها یعنی - ماشین خانه هائیکه باصول اوروپا تأسیس یافته است در خصوص سرعت ترقی بدرجة رسیده است که امروزه روز هیچ يك مال و متاع اوروپائیست که در فابریکه های ژاپونیا ساخته نشود . ماشین هائیکه از اوروپا میآورند در ژاپونیا اصلاح و تصحیح کرده بصاحبان آنها برات اختراع میدهند. حکومت در بخصوص معاونت بسیار و حمایت بیشمار صرف میکنند که بدین سبب بسیاری از مال و امتحه که از فابریکه های ژاپون میبراید با امتحه و اشیای فابریکه های اوروپا بمسابقه مدهشی آغاز نهاده است .
در هر طرف مملکت دودکش های بلند فابریکه های بزرگ و دارالصناعه های جسیم سر بفلک کشیده دیده میشوند که اوروپائیان بيك نظر انديشه و يك حس حیرت بسوی این کثرت فابریکه ها و ذکا و مهارت ژاپونیان و ارزانی اجرت کاریکران نگاه رقابت می کنند .
معادن
از اجاغ های معادنیکه در ژاپونیا دران کار می شود اینچند مواد آینده استخراج می شود :
طلا ، نقره ، مس ، زغال سنگ ، آهن ، تباشیر ، سنگیا ، سیماب ، تیل کاژ ، گوگرد ، نمك ، غيرهم .
معدن طلا در جزیرة ( سادو ) میباشد . معدن زغال در جزیره (یه دو ) موجود است که توانگر ترین معدنهای زغال تمام جهان است . مس و آهن نیز خیلی وفرت دارد .
بودجه
[ یعنی دخل و خرج ]
- دیون حکومت در سنه «۱۹۰۱ و ۱۹۰۲ » تقریباً از «٥٢٦» ملیون [یه ن] بیشتر شده است ، میباشد که نسبت بدو سال پیش [١٥] ملیون یه ن


صحیفه ۵۲ محاربه روس و ژاپان جلد اول

افزون است و این هم از ساختن بعض راه‌های آهن نو پیش آمده است. در سنهٔ «۱۹۰۲ و ۱۹۰۳» در بودجهٔ دولت مقدار واردات - یعنی مداخلات «۲۸۲ نیم» ملیون، و مصارفات «۲۸۲» ملیون «یه ن» بود که «۴۸ نیم» ملیون آن بوزارت حربیه، و «۲۸ نیم» ملیون آن بوزارت بحریه مخصص شده است در سنهٔ «۱۹۰۳ و ۱۹۰۴» برای مصارفات عادیهٔ بودجهٔ عسکری «۳۸» ، و برای مصارف فوق العاده «۵» ملیون «یه ن» صرف کرده بودند. بعد از ان يك بودجهٔ موقت ساخته «۹» ملیون یه ن برای دونما و «۵۰۰,۰۰۰» یه ن برای اردو بیشتر مخصصات اعطا شده است .
در خصوص تدارك منابع واردات ، دولت ژاپون مانند دیگر حکومت های اوروپا بمشکلات زیاد تصادف میکنند ولی اهالی ژاپونیا بر حس صداقت و محبتی که بامپراطورهای خود دارند در راه محافظهٔ حیثیت دولت خود بنهایت درجه فداکارانه و جان سپارانه حرکت میکنند . پیش از انکه محاربه آغاز کند بسیاری از اغنیا و شرکت های مملکت برای مصارف حربیه مبالغ بسیار کلی بدولت قرض داده اند . بعد از انکه حرب آغاز نهاد این مبالغ بيك نسبت روز افزونی دائما بیشتری گرفته است .
(تجارت بحریه ، وسفاین نقلیه)
دسته کشتیهای باربرداری ژاپون مرکب است از واپورهای شرکت های سیر سفاین . و واپورهای شرکت های خصوصی ، و کشتی های بزرگ بادبان دار و کشتی های بزرگ ماهی گیران . عدد کشتی های تجارتی پیش از سه سال به ( ۱۳۹۵ ) وابو ر یعنی — کشتی بخاری رسیده بود که در میان سفاین مذکوره ( ١٤ ) قطعه آن پنج پنج هزار ( تون ) حجم استیعابی یعنی — مقدار گنجایش را مالك میباشند . بغیر از دولت های انگلستان و فرانسه دیگر هيچيك دولت بحریه اینقدر سفاین جسیمه را مالك نيستند. چابك


صحیفه ۵۳ محاربهٔ روس و ژاپان جلد اول

روی درجهٔ متوسط اینها در ساعت شانزده میل است. در صد شش ازین سفاین فولادی ، در صد سه آهنین ، در صد نه آهن و فولاد بهم مخلوط ، در صد پنج چوبین است.
دولت ژاپون برای تکثیر و تزئید دسته‌های سفاین نقلیهٔ عسکریه خیلی صرف سعی و قوت میکند. و در باب حصول این مقصد بشرکت‌های مختلف تجاری هر سال (۱۶) ملیون روپیه تخصیص کرده است. درمیان این شرکت‌ها مهم‌ترین آن (نیپون یوزن قاچا) نام شرکت است که (۵۶۰۰۰۰۰) روپیه سرمایه دارد. و مالك (۷۶) سفینهٔ بزرگ میباشد و در هر سال [۱۳] ملیون روپیه از دولت تقاوی دارد. این شرکت در هر پانزده روز یکبار منتظماً به بندرهای (مارسلیا) و (لندن) و (انوه رس) وبندر های غربی حكومات [امريكا]، و بندرهای (استرالیا) و (بمبئی) و (شانغ های) و (ولادوستوك) و بندرهای شمالی (چین) (پوسته) — يعنى داك ميفرستد. شركت مذکوره در ماه یکبار به (کیا ئوچو) که از مستملكات المانیه است نیز وابورهای پوسته بکار انداخته است. مطبوعات، یعنی اخبارهای المان شرکت‌های تجاری المانی را درین خصوص طعن و تو بیخ می کنند که چرا غافل مانده اند. زیرا تجارت ژاپون در پشت سر (کیا ئوچو) روزمره در ترقی و توسع وبر تجارت المان در تفوق است.
این شرکت «نیپون» در اثنای این محاربه مخصوص برای نقل دادن مجروحین و بیماران سه سفینه که همهٔ لوازمات مداوات و پرستار بیماران را در میان آن تهیه و اکمال کرده بود سر از نو از انگلستان خریداری کرده بود. این سفینه ها بعد از اعلان حرب بفت روز بکار و وظیفه خود حاضر و آماده گشته است.
يك شركت ديگر ژاپونى درین نزدیکی‌ها بوجود آمده است که نام آن


صحیفه ۵۴ محاربة روس و ژاپان جلد اول

( توجو قاجا ) میباشد و از حکومت در سال نیم ملیون تقاوی میگیرد. و مالك سه سفينه بسيار سریعی میباشد که در مابین ( هونغ قونغ ) و ( سان فرانسيسقو ) بكار انداخته است .
مقدار کشتیهای بادبان دار ( ۴۰۲۰ ) قطعه میباشد. ( ۱۳۵۵ ) ( معونه ) كه يك نوعیست از کشتیهای بارکش نیز موجود است.
در ظرف یکسال - یعنی در سنهٔ ( ۱۳۹۱ ) در فابریک های کشتی سازی ژاپونیا ( ۷۱ ) واپور - یعنی کشتی بخاری ، ( ۲۰۲ ) کشتی بزرگ بادبان دارو ( ۲۲ ) معونه ساخته شده است. و ( ۱۱ ) واپور و يك كشتی باد بان دار از بیرون خریداری شده است .

- وظیفهٔ فیلوی نقلیه در اثنای حرب -
- در هنگام محاربه فیلوی نقلیه در بجا آوردن دو وظیفهٔ مهمه مکلف می باشد: اولاً ، معاونت کردن کشتیهای جنگی ، ثانیاً نقل دادن قطعه های عسکری .
برای حصول این مقصد: اول چابک روترین کشتیهادر بندرهای حربی با توپ ها مسلح ومجهز میشوند و معاون ( كرو وازورها ) كه يك نوعی از کشتیهای جنگیست میگردند .
تجارت بحریهٔ ژاپونیا اساساً در لیمانها - یعنی بندرهای ( ناغازاکی ، ومو جی ، وقوبه ، واوزاقا ، و يوقوهاما ) بوقوع می آید . لهذا قسم اعظم سفاين تجاریه در همین لیمانهاء و جود است .

شمند و فرها
امروزه روز ممالك ژاپونیا بدرازی ( ۷۶۴۸ ) کیلومتر و شبکۀ آهنین راه آهن را مالک است . نظرباین حساب بهر صد كيلو متر و دو نیم کیلو مترو راه آهن می رسد. شمند وفرها ، یعنی ریل های ژاپون يك خطه می باشد


صحيفه ۵۵ محاربه روس و ژاپان جلد اول

- يعنى يك ريل بران ميرود . تنها خط (توکیو رو آموری) دو خطه است که يك ريل ميرود و یکی می آید . در اول تأسیس خطوط شمند و فرها باصول اقتصاد وصرفه جویی رعایت کرده شده است که از ان سبب تونل [۱] های که کشیده شده است ، و یا پل هائیکه ساخته شده است باستعداد آمد و رفت يك ريل انشا گردیده است . بلندی پل ها نیز کم است . بر تمام خط های راه آهن ژاپون [۱۱۰۰] استاسیون - یعنی ایستگاه موجود است . ایستاسیون هائیکه در شهرهای بزرگ میباشد بدرجهٔ انتظام و مکملیت از استاسیونهای بزرگ او روپایا کم نمیآرد .
لوقوموتیف ها - یعنی انجن های ریل بازغال سنگ گرم می شود ، در قطارهای ریل های عسکری در هر قطار نیم بلوك عسکر سواری یا دو توپخانه یا نیم گنجایش نقل دارد و اکثر خطوط راه آهن ژاپونیا از نقطه نظر عسکری برای نقلیات عسکریه ساخته شده است . بر خط راه آهن [توكيو - و يوقوهاما] که دو خطه است در روز [٤٠] (ترن) - یعنی قطار ریل در رفت و آمد است. در خط های دیگر از دوازده تا شانزده ریل رفت و آمد دارد.
شبکه آهنین ژاپون در صد هشتاد آن در زیر تصرف شرکت ها میباشد باقی آن مال دولت وعسکری است .

(۱) تونل نقب هایی را میگویند که در زیرکوه ها و تپه های بلند ، برای گذشتان شدن سرک راه آهن کنده میشود .


صحيفه ٥٦ محاربه روس و ژاپان جلد اول

زندگانی ژاپون

ژاپونیان درختان خود شا را خیلی دوست دارند . و هر سال در میان جنگلهای غلوی بهم پیوست ، در سایه درختان جسیم ، متفکرانه گشت و گذار کردنرا خیلی می پسندند . در اول بهار شکوفه زارها و چمنزار های خودشانرا مانند زیارتگاههای مقدس خود زیارت میکنند ،
ورود اول بهار، از باز شدن شکوفه درختان آلو معلوم میشود . اهالی ژاپون شکوفه آلورا بفضیلتها و کمالات بسیار محترم ، و را از انگیز مخصوصه نسوانیه تشبیه میدهند . بعد از شکوفه درختان آلو شکوفه درخت گلاس بسیار مقبواست . در بخصوص شعرای نامدار ژاپون بسی منظومه های بلیغه و قصیده های عاشقانه سروده اند .
موسم خزان هنگام ذوق و شاد مانی درجه دوم ژاپونیانست درین موسم بعضی گلهای مخصوص میشکفد و درختان ، برنگهای حیرت آوری زینت و آرایش می یابد . ژاپونها درباره مملکت خود حس و فکر والهانه ، و عاشقانه بسر میپرورانندکه این حسیات حب وطن اسباب حقیقیه سعادت را به آنها بخشیده است .
ژاپونها ، مردمان با وقار جسور و گرم مزاج میباشند . شدت ، وحدتی که در افعال و حرکات خود دارند به شدت ، وحدت کوه های آتشفشان و زلزله های خانه ویران ، و بادهای طوفان نشان . و سیلاب های شدیدالجریان مملکت شان مشابهت میرساند. وخوش خلقی، وخنده روئی شان بلطافت طبیعیه و


صحيفه ٥٧ محاربه روس و ژاپان جلد اول

شادابی ، و سرسبزی وطن شان همراز و دمساز آمده است .
چنانچه مملکت خودشانرا به اینچنین محبت حقیقی ، و سودای وطنپرستی دوست میدارند ، همچنان به اجداد و انساب خود نیز رعایت و حرمت مخصوصۀ در دل میپرورانند . حتی مملکت خودشانرا تنها از بهر دلربایی ولطافت قدرتی طبیعیۀ اونی بلکه چون مدفن آباو اجدادشانست از انسبب بیشتر و زیاده تر دوست میدارند . ژاپونها بر غیرفانی بودن ارواح معتقد هستند ، و ازانرو برین اعتقاد تمام دارند که ارواح اجداد و بزرگان شان همیشه ایشانرا در زیر نظر میدارند ، و در هر خصوص به ایشان مدد و معاونت میرسانند .
حامی یگانه ایمپراطوری ژاپونرا «آماته رازو» که جده «میکادو» ست میشمارند ، ومیکادورا وکیل او میپندارند . بناءً علیه شرط اول محبت وطن و حرمت اجداد را بر فدا کردن جان در راه و رضای ایمپراطوری موقوف میدانند . شعرا و مؤلفین حالایی نیز مانند شاعران زمان اول در تعلیم و تلقین کردن همین فکر و همین مسلك را به نورسیدگان وطن يكدل و يك زبان هستند . از اعتقادات مذهبیه ژاپون ها یکی اینست که همه ارواح را در بعد مجرد یعنی ـ در فضای آسمان ساکن میدانند ، و آن ها از انجا جوی ها و چشمه ها را روان میدارند ، و بزراعتها ، و کشتزارها محصول و برکت میدهند ، و در هر جا گل ها و بوهای خوش نشر مینمایند !
در هر خانه دو محراب دارند که یکی برای معبودهای شان یعنی پرستیده گان شان و یکی برای نیاکان شان مخصوصست . نام های نیاکان شان درینمحراب منقوش و محكوك میباشد . بر وظایف احترامیۀ اجداد خود بکمال جدیت و راستی دوام میورزند ، و به اعتقادشان اینست که ارواح اجداد هر خاندان و هر عایله در میان خود همان خانواده باقی میماند ! و همیشه به افراد عائله معاونت و مدد همیرساند ، و در وقتی که لازم شود افراد عائله را تسلی و دلداری میبخشد !


صحيفه ۵۸ محاربة روس وژاپان جلد اول

ازين احترام اهتمام کارانهٔ ژاپونیان که بمردگان دارند معلوم میشود که به اصول وعادات قدیمهٔ خود چقدر رعایت واعتبار میکنند .
حرمت و محبتی که ژاپونیان به عائله دارند از هنگامیکه درعصر هشتم میلادی مذهب « قونفوچیوس » را قبول و به آن عمل کردند خیلی کسب قوت گرفته است . از قواعد این مذهب آنست که وظیفهٔ نخستین مردان زن گرفتن است. تا اولادهای که ارواح اجداد را تقدیس بکنند از ان بعمل آید . وظیفهٔ دوم در پیش ابوین خود خدمت کردنست . ابوین که بسن ( ۶۰ ) سالگی در امد بضرورت ترك كسب وكار میکنند . لهذا آنها را پرورانیدن ، و بخوبی صورت خدمت کردن وظیفهٔ مقدس پسرانست .
اینهم از قواعد اساسیهٔ مذهبیهٔ شانست که حکومت تبعه و رعایای خود را بنظر اولاد به بینند ، وبزرگان قوم ووزرا را بنظر برادر ، ومیکاد و را بنظر پدر ویا والده به بینند .
از عصر هشتم باینطرف میکاد وها را تنها بنظر این نمی بینند که از نسل « آمانه رازو » میباشند، نی بلکه رئیس اصول مذهبیه واخلاقیهٔ «قونفو چیوس » نیز میشناسند. چینیها بعد از ان اصول مذهبیهٔ «بودا» رانیز به ژاپونیان بیاموختند . ژاپونیان بر خلاف اطوار لا قیدانه ، وطبیعت جنگپر ورانهٔ خویش قواعد صلح وشفقت مذهب «بودا » را که برای حیوانها وانسانها وضع نموده است قبول کرده، و آنرا عمل و بحال خود مطابق نموده اند . واز لدنيات بحث معرفت حق نیز کم وبیش آگاه و دانا شده اند . بنابرین بعد از انتشار یافتن اینمذهب ممالك ژاپون بزاویه ها و معبد ها پرگردید . اما باوجود آنهم تلقينات روحیهٔ مذهب بودا چنانچه شاید و باید در ژاپونها قرار نگرفت ، و تأثیرات مدیده حاصل نتوانست کرد. ژاپونها که فطرةً حدید و شدید بودند از بحالها بزودی دلتنگ ، و بیزار گردیدند .


صحیفه ٥٩ محاربه روس و ژاپان جلد اول

در قرون وسطی یك صنف نوی پیدا شد که آنرا «سامورای» یعنی
صنف اشراف عسکریه میگفتند. این صنف را در ینوقت «شیزوکو» یاد میکنند.
این «سامورایها» در میان اهالی حس های جسارت و شجاعت ، و ذوق جنگ
وری ، واطاعت ورعایت قوماندان و افسران ، و صحابت وحمایت ضعفا و بیچار
گان ، ومحافظۀ شرف وحیثیت را بیدار کردند.
درعصر شانزدهم يك مسلك ممزوج دیگر ظهور نمود که این مسلك را «بو
شیدو» میگفتند . این اصول ومسلك برای ژاپونها بداندرجه مهمست که
بزرگتر مؤلفین ژاپون آنرا مسلك یگانه اخلاقیه قوم ژاپون قرار داده اند.
اصل نام «بوشیدو» از دو کلمه مرکبست که یکی «بو» ودیگری
«شیدو» ست . بو، بمعنی عسکر اصیل، و شیدو ، بمعنی فضیلت عالیه میباشد .
لهذا این مسلك تاحالاها در خصوص تعلیم و تربیه عسکریه در مکتبهای تمام
مملکت مرعی الاجراست . صداقت حکمدار ، حب نفس، رقت از وظیفه های
این مسلك است .
ژاپونها نیز مانند چینیان بر چهار صنف انقسام یافته اند: اول صنف
عسکری وعلما ، دوم صنف زراعت کاران ، سوم صنف، صنعتگران ، چارم
صنف سوداگران میباشند .
در عصر شانزده هم از بعضی مرد م های اسپانیان ، و پورتکیزان
که در مملکت خود آنهارا قبول کرده بودند بعضی کشتیها واسلحه ناریه ساخته
بودند. ولی بعد ازان بعضی حیله ها و دسیسه ها از اسپانیان ، و پورتکیزان
دیده همه سواحل ژاپونرا برای تجارت اجنبیه مسدود نمودند. با وجود آن
بسیاری از «سامورای ها» با «هولانده» ئیان عقد مناسبات پیدا کرده از مأثر
مدنیه ومؤلفات علمیه وفنیه اروپا بهره ور و مستفید میشدند .
از تاریخ ۱۸۷۱ با ینطرف که مبدأ تاریخ ترقیات حاضره ژاپون است


صحيفه ٦٠ محاربهٔ روس و ژاپان جلد اول

چون خوب نظر کرده شود معلوم میگردد که ژاپونها با وجود حرمت و رعایت فوق
العادهٔ عادات قدیم خودشان باز هم در معاملات رسمیه ، و محاربات ، واسفار
عظیمه ، و کشفیات علمیه و صناعیه و آثار مدنیه نیز از کسی پای کم نیاورده اند.
محبت ژاپونیان بحکمدار شان نادانسته و بی بصیرتانه محبتی نیست بلکه
صمیمی و بسیار جدی يك محبتی است . عمل کردن و پیروی نمودن اوامر پاد
شاه را از وظایف بسیار مقدسهٔ خود میشمارند . پادشاه نیز ایشانرا از اخترا
عات عصریه ، و آثار های مدنیه و محافظهٔ محاسن اخلاقیه باوامر دایمهٔ خود
همیشه مستفید میگرداند . وایشان نیز در حسن قبول آن بعقیدهٔ درست و
اخلاص تام کوشش میورزند .
با این ذوق عالی ترقی پرورانه قوم ژاپون در تحصیل علوم وفنون فطرتاً
نیز بسیار خواهش گر میباشند . بعد از محاربه با چین یکی از ژاپونیان میگفت:
«هر وقتیکه ما در فن حرب بری از المانها ، و در فن حرب بحری از انگلیز ها سبقت
کردیم آنوقت مسرور و ممنون خواهیم شد .»
والحاصل ژاپونها بسی اوصاف برگزیده را مالك میباشند. از جمله
جنگ و جدالیکه از روی حقانیت باشد بکمال مسرت آنرا قبول میکنند .
در راه شرف امپراطور ها عزیزترین وشیرین ترین چیزهای خود را خندان
خندان فدا میکنند ، بمنصب و توانگری حسد نمیکنند ، ولی در راه علم و عر
فان بصورت پسندیده و مشروعه بر هر کس خیلی رشک میبرند .
در سر ژاپونها يك فكر حقيقى وفنی موجود است. در مباحث فنیه دایما
صحت و قطعیت را دوست دارند ؛ و هیچگاه لاف و گزاف را نمی پسندند.
يك مرد «سامورائی» از لسان «هولاند»ه بي يك چند کلمهٔ زبان
ژاپونی خود در عصر هجدهم ترجمه کرده بود . او میگوید :
«هنگامیکه این چند کلمه را ترجمه کردم آنقدر ممنون و مسرور شدم که گمان بردم که
یکف دست مرا با الماس و مروارید پر کرده باشند»


صحيفه ٦١ محاربة روس و چاپان جلد اول

( ادبیات )

در ادبیات ژاپون همه اقسام و تفرعات معلومات ادبیه آسیاء متصور و هویدا میباشد . اما افسوس که بسبب دشواری زبان ژاپون این ادبیات وسیعه از طرف جمعیت مستشرقین ـ یعنی جمعیتی که برای غوررسی علوم شرقیه در او روپا تشکیل یافته اند ـ در اوروپا بر وجه لایق غور و مشاهده نشده است .
ادبیات ژاپون بر چهار دور بزرگ تقسیم مییابد :
« دور اول » از ابتداء ظهور آثار ادبیه تا بعصر هشتم بر تبدلات و ترقیات ادبیه که در ظرف انمدت گذران یافته شامل میباشد . ایندور مخصوص شعر است که بعضی از آثار مهمه آن بزبانهای اوروپانقل و ترجمه شده است .
« دور دوم » جامع مؤلفات ادبیه ایست که از عصر نهم تا بعصر دوازدهم متدا ول بوده است . ایندور دور نثر است که بعض آثار برگزیدۀ نثریۀ ایندور نیز بزبانهای ممالک غربی ترجمه شده است .
دور سوم از عصر سیزده هم تا بعصر هفدهم امتداد مییابد . این يك دوریست که بسیاری از کلمات چینی را ژاپونیان بزبان خودشان قبول و داخل کرده اند ، و يك ادبیات نوی متعلق مذهب « بودا » در ان ظهور یافته است . ترجمه های ایندور ادنی جدید خیلی کم و ناقص است که احوال ادبیۀ دورۀ مذکور در نزد اوروپائیها بخوبی شناخته نشده است . ژاپونها در یندور بنام « قاموس العلوم بزرگ ژاپون » مرکب از « ١٥٠ » جلد يك تاليف بسيار جسیمی بمیدان آورده اند .
دور چهارم از زمان « توقوغادا » هاتا بسنه « ١٨٦٠ » آثار ادبیه را شامل میباشد . ادبیات ایندور بيك طرز عوام پسندانه دوام ورزیده که از ان سبب موجب رغبت بسیاری از اهالی شده است . ازین آثار منتشره مانندرومان ، وتیاتر، وحکایات بسی چیزها بزبانهای غربیه ترجمه شده است .


صحیفه ٦٢ محاربه روس و ژاپان جلد اول

§ صنایع نفیسه §

— ژاپونها چنانچه در ادبیات و خصوصیات سایره مترقی میباشند هم چنان در صنایع نفیسه نیز مظهر ترقیات عظیمه گردیده‌اند . در آثار مصنوعه قومیه شان درخشان ترین بدایع اقصای شرق ، و دقیق‌ترین نمونه های خیالی آن دیده میشود . بر بعض اوانی و ضروف چینی گلها و تزئیناتی که محكوك و مرسوم است و بعضی تصاویر و نقش هائیکه در معبدها و دالانهای بزرگ شان موجود است نمونه‌های حیرت افزای صنایع بدیعهٔ خیالیه‌شان را نشان میدهد . در زمانهای اخیر آثار بدیعهٔ غربی نیز بر آنها اجرای تاثیر کرده بسی رسام ها ؛ و هيكل تراش‌ها ، و معمارها بسر رسانیده‌اند که آثار نفیسهٔ صنعت کارانه شان در اوروپا و امریکا نیز مظهر تقدیرات و تحسينات گردیده است .

 اخلاق ، وعادات

— اخلاق وعادات ژاپونیان از اخلاق وعادات اوروپائیان فرق زیادی دارد . ما درینجا تنها ببعض مثالها اکتفا می کنیم :

در ژاپونیا خوبترین اتاق‌ها در جهت پشت خانه‌ها میباشد . بعد از حمام وجود خود شانرا با قديفه تر خشك ميكنند ، شیرینی را دایما پیشتر از دیگر طعام میخورند . اوروپائیان چون از دروازه درایند کلاه خود را میکشند، وژاپونیان پاپوش‌های خود را میکشند. بر اسپ همیشه از طرف راست سوار میشوند . وقتیکه خیاطی میکنند سوزن را بر قاش نی با که قاش دو ختنی را بر سوزن میگردانند . کلید های قفلهای شان به عکس کلیدهای ما دور میخورد .

قوم ژاپون بنظافت و پاکیزه‌کی خیلی دقت و رعایت میکنند . غیر از حمام هائیکه در خانه ها و او تلها میباشد در بیرون نیز بسی حمام‌ها موجود است. از جمله تنها در «توكیو» «۱۲۰۰» حمام است . لهذا هر فرد ژاپونی اگر چه


صحیفه ٦٣ محاربه روس و ژاپان جلد اول
مزدور کار هم باشد در روز یکبار بهمه حال خود را شست و شو میکند و اگر آب گرم نیابد بآب سرد هم اکتفا میورزد. بنابر این عادات صحیه مردم ژاپون خیلی پاک و تر و تازه دیده میشوند.
ژاپونها همه وسایط مدنیة را که اوروپائیان دارند مالك میباشند. از دو های مکمل، قوه بحریة منتظم، فابریکا یعنی ماشینخانه های جسیم، تجارت خانه های بزرگ، شمند و فرها، یعنی ریلها، تلگراف و تلفون خانه ها، مکتب ها و دار الفنون ها، چاپ خانه ها و جریده ها دارند. اما در حیات خصوصیه خودشان همه اسرار و احکام مدنیت عتیقه خود شان را محافظه کرده اند. طرز بنای خانه ها، و مفروشات، و ملبوسات، و ماکولات، و اخلاق و و عادات شان همه کی بر اصول و طرز ژاپون قدیم اجراء میشود.
(مساكن ومفروشات)
خانه های ژاپون همه از چوب است. اینخانه ها بعضی از يك طبقه، و اکثر از دو طبقه تشکیل یافته است. هيچيك خانه با دیوار حویلی محاط نیست حویلی شان اکثر عبارت از يك دهلیز فراخی میباشد. این دهلیز در بعض خانه ها سر باز و در بعض خانه ها پوشیده میباشد. در شب ها خانه های خود را می بندند. در اتاق های خانه های ژاپون اول چیزیکه بنظر دقت بر میخورد برهنه بودن اتاق است. یعنی درین اتاق بجز يك حصیر ژاپون باف بسیار پاك و در خشنده که سطح خانه بدان فرش شده است دیگر هیچ چیزی نیست نه میز و نه چوکی نه تخت نه نهالین نه قالین هیچیکی دیده نمیشود. در هر اتاق دیوارهای فالتوی قاتی پیچی که ما آنرا در پرده میگوئیم موجود است که از کاغذ های کاغت بسیار خوشرنگ و خوش نقشی ساخته اند که بواسطه اینها در آن واحد يك اطاق کلانرا بدو سه اتاق كوچك تحویل داده میتوانند و يا اينكه يك ديوار را از میان برداشته دو اتاق رايك دالان کلان میتوانند ساخت.


صحیفه 64 محاربه روس و جاپان جلد اول
ژاپونیان اقامتگاهای خودشانرا بسیار پاك نگاه میدارند . در درون اتاق های خود برهنه پا میگردند . در اتاق های ژاپون ها علی العموم محراب مانند يك جای مخصوصی موجود است که بر سر آن يك يك رف بسيار پاك و در خشنده پدیدار است . بر سر این رف بعضی آثار مهمه صنایع نفیسه مانند يك گلدانی دندان فیل ، و يايك هيكل كوچك، ويك اسباب نوشته ، و يك قطى وصندوقچه مصنع و دیگر بعض اسباب ها چیده شده میباشد . در دیوار ها نیز بعض لوحه های منتخب که بر روی کاغذ و یا قماش های ابریشمی کار شده است و در چهار چوبه های چوبین و یا قماش های رنگین گرفته شده است اویزان میکنند . در خانه هر ژاپونی این موزه خانه كوچك يادگارهای خصوصی است که از تذکارهای مذهب « بودا » باقی مانده است . اینجای محراب نما در نظر ژاپونیان مقدس شمرده میشود از انرو هر مهمانی که بیاید در انجا مینشانند که اینهم از جمله اکرام واحترام مهمان است .
درین اتاق هائیکه بجز بعض آثار صنایع نفیسه دیگر چیزی موجو نیست در وقت لزوم بعض مفروشات نیز وضع و ترتیب میشود. مثلا هر گاه مهمان بیاید بر همان حصير يك تكيه میگذارند مهمان بران مینشیند و اگر هواسرد باشد يك منقل آتش خروج شده نیز در پیش او میگذارند .
در وقت طعام خوردن پیش روی هركس يك بطنوسیكه در آن کاسه و و فنجانهای بزرك موجود است میگذارند . وقتیکه خواب میکنند بر روی همان حصير يك چند لحافی انداخته بهمانقدرا کتفاء میکنند . متکاهائیکه مردان استعمال میکنند اگرچه تا يك درجه بمتکاهای ما مشابهت بهم میرساندا ما متکاهای زنها از يك لوله چوبی ساخته شده است که برای خراب نشدن انتظام موهای شان تنها گردن خودرا بران متکاهای چوبی گذاشته بخواب میروند . چون صبح میشود خادمتکار خانه آمده همه این اشیاء زایده را از اتاق بیرون میبرارد.


محاربه روس و ژاپان
جلد اول
صحيفه ٦٥

این است که اقامت گاه قسم اعظم مردم ژاپون عبارت از همین است که ذکر شد.
اما در لیمانها ـ یعنی بندر هائی که برای تجارت اجنبیه گشاده میباشند بطرز اوروپا
خانه هائیز موجود است ولی دران ها عایله های اوروپائی اقامت میکنند .
مامورین بزرگ حکومت مجبورند براینکه در میان خانه های خود يك يك
اتاق را برای قبول کردن مهمانهای اجنبی بطرز اوروپا مفروش داشته باشند .
امانا مهمان بیگانه نباید در آن خانه اقامت نمیکنند .
ژاپو نهاز ندگانی خودشان را بر زندگانی و معیشت اوروپائیان بنابر بعض
اسباب صرفه جویی مرجح میپندارند . چونکه اولا خانه های ژاپون
چوبی و کاغذی میباشد که باینصورت هم ارزان وهم بسیار آسان ساخته
میشود . دیگر اینکه بی اسبابی و بی تجملی خانه ها ژاپونیان را از بسی قیودات
ظاهریه آزاد میدارد . مثلايك ژاپونی که خانه او آتش بگیرد بآتش آن خندان
خندان يك سگاری در داده در میگذرد . چونكه يك چند پارچه اسبابی
که رهایی دادن آن مطلوب است البته آنرا باخود خواهد بر آورد و برای
یکچند پاره چوب و کاغذ باقی مانده افسوس خوردن رايك ژاپونی بخیال
وخاطر خود هم نمیگذراند . و نیز برای اینگونه خانه سوختگان از طرف
حکومت هم معاونت میشود و هم از طرف اقربا و تعلقات آنها هدیه ها فر
ستاده میشود .
این قاعدۀ مشهوره را که [هر چیز بیفائدۀ زاید را در خانه خود داخل
مکنید] از هر ملت زیاده تر ژاپونیان محافظه و رعایت میکنند .
( ملبوسات )

قسم اعظم مردان ژپونی وهمۀ زنان آنها البسه ملیه قدیمه خود را تبدیل
نکرده اند . زن ومرد ژاپونیان [كيمونو] نام يك لباس فراخ و درازی
میپوشند که قماش این لباس از ابریشم یا پنبه بافته شده و رنگ آن یا خاکستری


صحیفه ٦٦ محاربه روس و ژاپان جلد اول

یا آبی کمرنگ میباشد . اطفال كوچك و دخترانیکه رقاصی میکنند لباسهای
شان دگرگون است . در موسم زمستان زن و مرد از همین البسه که گفتم
یکچند دانه را بروی همدیگر میپوشند . جیب هایشان در درون های آستین
های شان میباشد . مردان این لباس در از خود را بايك كمر بند پشمی نازك
می بندند . زنها نیز با يك كمربند پشمی برداری میبندند . این البسه زنها
بسیار قیمت بهاست اما شکل و طرز برش آن علی العموم يك سان است . و بسببیکه
شکل و برش جامه مانند بلای (موده ــ یعنی فیشن) اورو پا در هر سال تغییر و
تبدیل نمیکند از انرو جامه ئيكه يك بار ساخته شد تا بسیار سالها دوام میورزد.
همه زنان و مردان در زیر این (کیمونو) ئیکه گفته شد از ابریشم و یا
پشم يك نوع پیراهنی میپوشند و در زیر آن پیراهن از (موسلین) ـــ یعنی
گاج يك كمربند برداری می بندند . بر سر (کیمونو) های خود زنان و
ومردان اصیل و توانگر يك يك بالاپوش ابریشمین نیز میپوشند .
پیش ازین ژاپونیان سر برهنه و موهای سر خود شان را با انواع
مخصوص آرایش داده بدانصورت گردش میکردند اما درینوقت مو های
خود شان را مانند زنان و مردان اوروپائیان میپیرایند و کلاه های اوروپائی
نیز میپوشند . اما زنها علی العموم سر برهنه میگردند وهم يك يك سایه بان در
دست میداشته باشند . تنها در زمستا نهايك سرپوشی مانند کلاه بارانی بر
سر میکنند . در هیچ مملکت در خصوص تزئینات موی سر بقدر زنان ژاپون
دقت و اعتنا دیده نمیشود . زنان ژاپون بشانه کردن و تزئین دادن مو های
خود لااقل دو ساعت مشغول میشوند لهذا در سه روز یکبار سر خود را آرا
یش میدهند . و چون یکبار آرایش دادند تا سه روز بحسن محافظه آن مجبور
میباشند . از صدف یا طلا یا نقره يك يك سنجاقی نیز در موهای خود میخلا
نند . غیر از همین سنجاق دیگر از نوع مجوهرات هیچ چیزی بر سر و بر خود


صحیفه 67 محاربه روس و ژاپان جلد اول

نمیزنند. این عادت ژاپونیان راهم از اروپائیان وهم از اقوام وحشیه
تمیز و تفریق میدهد.
گروه عمله و عرابه کشان يك جاکت مخصوص کوتاهی میپوشند که در
پشت این جاکت ها جای و نوع خدمت شان بايك حرف بزرگ چینی نقش
شده میباشد. زیر جامه اینها نیز شلوار ماننديك چیزی است. اگرچه البسه
اروپائی که از سال های بسیار در ژاپونیا داخل شده است جامه ژاپونیان را
تا یکدرجه تبدیل و تعدیل داده است اما این تبدلات خیلی کم و بی اهمیت
میباشد. چونکه ژاپونیان ملبوسات ملیه خودشانرا بسبب ساده گی وارزا
نی خیلی می پسندند و بعض اقسام البسه اروپائی را که موافق حال یافته
اند قبول کرده اند.

( مأکولات )
اساس ماکولات ژاپونیان برنج است. ماهی ، تخم مرغ ، سبزه باب
رانیز میخورند اما از خوردن گوشت علی العموم اجتناب میورزند. چونکه
درژاپونیا از عصرهای بسیاری قواعد مذهبي [ بودا ] اجرای تا ثیر نموده
است و این مذهب بحيات حیوانها رعایت میکند و ذبح و اکل آنرا منع مینماید.
ژاپونیان در روزسه بار طعام میخورند در پیش روی هركس يك پطنوسی
میگذارندکه درمیان آن پطنوس بعض کاسه ها و بشقا بهاو فنجانهای سرپو
شیده میباشد در میان این ظرف ها شوربابرنج ، ماهی یخنی و بریان کرده و
خام ، يك نوعی از آش ، تخم مرغ ، بعض سبزه کاریها میبا شد. و در میان
يك دیگ چوبی بزرگ برنج موجود است كه يك خدمتگار دخترکی كوچك
نشسته طبقهای طعام خاران را از برنج پر میکند.
در اثنای نان خوردن با فنجانهای كوچك چایخوری خود شان چای
بی شیر و شکر مینوشند. گاهی پیش از طعام يك قدح شراب مسکریکه از


صحیفه ۶۸ محاربه روس و ژاپان جلد اول

برنج حاصل کرده اند مینوشند.
مهمانیکه بخانه آید او را بچای و کلچه اکرام میکنند . پیش ازین مهما
نان را يك طعام خفیفی نیز میخوراندند اما حالا این عادت ترك شده است .
درین زمانهای اخیر در بعض بلاد مشهور ژاپون بطرز و اصول او روپاو
تلها وطعام خانه ها نیز باز شده است . ژاپونیها درین طعام خانه ها گاهی نان
میخورند و کم و بیش متلذذهم میشوند اما چونکه قیمت این طعام ها گران
تر است از انرو بسیار وقت میخواهد که ژاپونیان باینگونه طعام خوردن
عادت گیرند که اینهم موجب عدم توسع و انتشار اینگونه طعام خانه ها میشود.
(زندگانی داخلی)
-- ذکر کردن بعض غرائب احوال زندگانی خصوصیه ژاپونیان
خالی از فایده نیست :
ژاپونها عمر خودشان را از ماه کانون ثانی -- یعنی دلوهمان سالیکه دران
تولد یافته باشند حساب میکنند. مثلا يك طفلیكه در ماه کانون اول -- یعنی
جدی «۱۹۰۳» تولد یافته باشد در ماه کانون ثانی -- یعنی دلو «۱٠٩٤»
دوساله شمرده میشود . از تاریخ ولادت تا بیست سالگی را دورجوانی ، از
بیست تابه چهل را سن کمال ، از چهل تابه شصت سالگی را پیری نام مینهند.
چون شصت و يك ساله شوند بعض جشن های بزرگ خصوصی اجرا
میکنند زیرا این سن را مقدمه يك حیات دوره نوی میشمارند.
واقعه نخستین يك طفل نوزاد همینستکه در هفت روزه گی سر او را
میتراشند . اطفال ژاپون پیش از دوسال از شیر جدا نمیشوند بلکه بعض
اطفال تا چهار پنج سالگی شیر مینوشند . اطفال ژاپون بسیار خوشخویند
خیلی کم گریه میکنند یا آنکه مادران شان ایشان را بگریه کردن نمیگذارند .
زیرا تربیه اطفال را خوب میدانند. اطفال را در حرکات شان آزادانه میگذارند.


صحیفه ٦٩ محاربه روس و جاپان جلد اول

تربیه ژاپون حقیقتاً شایان دقت و اهمیت یك اصولی دارد. وظایف
اساسیه تربیه ژاپونها عبارت از فداکاری (میکادو)، محبت وطن، حرمت
اجداد، اطاعت ابوین، رعایت هم وطنان، در معاملات توکل، مفتونیت
بر لطایف طبیعیه و جسارت و صداقت میباشد.
طفل چون بزرگ شد ابوین باندیشه ازدواج آن میافتند. در روز
عروسی، عروس لباس سفید میپوشد. این رنگ بنابر عادات ژاپونیان
رنگ یأس و ماتم است – یعنی دختر در نزد ابوین خود مرده شمرده میشود.
چون تاریکی شب فرا گیرد دختر با کسیکه واسطه ازدواج او شده است و زو
جه آنشخص یکجا بخانه شوهر خود میآید و در آنجا لباس سفید ماتم را میبرارد
و لباسیکه شوهرش برای او ساخته میپوشد. بعد از ان طعام میخورند،
زوج و زوجه سه بار لب های خود شان را بسه قدح شربت تماس میدهند
زوجه نوجوان چون مهمان زوج میباشد از انرو حق شربت خوردن اول
از وست. بعد از طعام خوردن عروس و داماد بآتاق مخصوصه عروس میدرا
یند، درینجا سر از نونه بارینی هم کم کم شربت مینوشند اما درینجا حق نوشیدن
اول از زوج است زیرا عروس درینجا صاحبه خانه میباشد. سه روز بعد
برای ملاقات عایله عروس میروند.
عادات ملیه و قانون مملکت برين يك مساعد است که زوج بدون از زوجه
خود دیگر مستفرشه ها یعنی همخوابه ها هم داشته باشد. کسیکه اولاد نداشته
باشد برای او ضرور است که یک پسر دیگر کسی را به اولادی و بچه اندری بگیرد
و همه ثروت خود را برای او بگذارد. اینست که باینصورت عایله ها زود محو
نمیشود بلکه تا بسیار عصرها پایدار میمانند.
در ژاپونیا مراسم جنازه بيك طرز بسیار مهیب و مغلق اجرا میشود.
اما این مراسم نظر بمذهب مرده تخلف میکند. اگر مذهب مرده «شینتو»


صحيفه ۷۰ محاربه روس و ژاپان جلد اول

بود مراسم جنازه برداشتن و دفن کردن کم و بيش باوروپائيان مشابهت دارد . كاهن ها ئيكه باين مذهبند وقتيكه باتابوت رفاقت ميكنند كلاه ها و موهای شان بيا پاسهای ممالك غربيه مشابهت ميرساند . كسانيكه جنازه را ميبردارند البسه سفيد ميپوشند و بدست های خود شاخهای درختان را می گیرند .
و در مذهب « بودا » كاهنها ئيكه در مراسم جنازه ميباشند سرهای شان علی العموم تراشيده و برهنه ميباشد. كسانيكه جنازه را میبردارند لباسهای نیلی رنگ ميپوشند ، و تابوتهای مذهب «بودا» چهار کوشه و بسیار تنك است برای گنجانیدن مرده را درين تابوت لازم است كه جسد اورا دو قات كنند.
علامات ماتم ايشان لباس سفید پوشیدن ؛ گوشت هيچيك حيوانی را نخوردن و قبر مردگان را زیارت کردنست . مدت یاس و ماتم در میان عايله ها برای ابوین وزوج سیزده ماه و برای زوجه سه ماه و برای والده کلان و پدر کلان یکصدو پنجاه روز و برای اولاد بزرگ نود روز و برای دیگر اولاد ها سی روز است .
— ادیان —
— در ژاپونيا اساساً دو مذهب موجود است که یكی مذهب « شینتو » و دیگری مذهب « بودا » است . مذهب «شینتو» از نفس ژاپونیا ظهور نموده و مذهب « بودا » از خارج بآنجا آمده است. در مابین ايند ومذهب از مدت عصرها رقابت و مخالفت پیدا بوده و محاربات بسیار خونریزانه در میانه شان اجرا شده است. اما اليوم در ژاپونيا آزادی ادیان بصورت بسيار مساعده کارانه حکم فرما میباشد .
مذهب « شينتو » صفت مذهب ملی را حائز میباشد ؛ زیرا تاریخ ظهور آن در ميان ازمنه عتیقه قوم ژاپون غائب و پنهان شده رفته است . «غوزیکی» ،


صحیفه ۷۱ محاربه روس و جاپان جلد اول

و «نجون شوکی» و «شی یوخی» نام کتابهای ژاپونها هم تاریخ ملی و هم تاریخ ادیان شان را تشکیل میدهد. نظر بروایات این کتابها «شینتو» نام معبودها کویا اجداد امپراطوران میباشند که پیش از «٦٦٠» سال از میلاد عیسی بر تخت حکمرانی ژاپونیا نشسته بودند .
ظهور مذهب «بودا» در ژاپونیا برای مذهب «شینتو» یک ضربه محکمی شده است . مذهب «شینتو» برای رهائی یافتن ازین ضربه به بسیار مشکلات مصادف شده است . حتی يك مدتی امپراطورها نیز گرویدۀ مذهب «بودا» شده بودند ولی با وجود آنهم مذهب «شینتو» را بسببیکه مذهب اجدادشان بود خیلی حرمت و رعایت میکردند. در نهایت عصر هفدهم محافظه آداب عتیقه را سبب یگانۀ تاسیس سیاست ملیه شمرده مذهب «شینتو» سر از نو تازه گی و حیات یافت . در سنۀ «۱۸۶۸» سعی کنندگان این مذهب در تاسیس دادن امپراطوری ژاپونیا موفق و کامیاب آمده مذهب «شینتو» مذهب رسمی قبول شده است . مذهب «بودا» چون خیلی قدیم و ثلثان نفوس عمومیه بآن مذهب میباشند از ان سبب آنرا مذهب ملی گفته اند .
حکومت ، با مذهب «شینتو» اگرچه بسیار مساعده کارانه حرکت میکند اما مذهب «بودا» بسبب فلسفۀ متین و دبدبه های مراسم ، و وقوف عالمانۀ کاهنها، برمذهب «شینتو» برتری و سرافرازی دارد. در عصر سوم میلادی مذهب فلسفۀ «قونقوجیوس» نیز در ژاپونیا داخل شده است اما عبارت از يك فلسفۀ اخلاقیه مانده شکل مخصوصۀ مذهب را نگرفته است.
مذهب «کاتوليك» نصارا در سنه «١٥٤٩» از طرف «سن فرانسوا قساویه» که بشرکت «ژمز ویتها» منسوب بود داخل کرده شده است . این مذهب در ولایت «او تانا بوناغا» حسن قبول دیده ، و در نهایت عصر شانزدهم «١٥٠» نفر کاتوليك در ژاپونیا موجود بوده است. اما در سنه «١٦٣٥» مذهب کاتو


صحیفه ۷۲ محاربهٔ روس و ژاپان جلد اول

لیك از ژاپونیا بتمامی برداشته شده است .
بعد از ظهور حضرت (پیغمبر ما) صلی الله علیه و آله وسلم به پنجاه و شش سال دین مبین احمدی به هندوستان و ترکستان و از انجا بچین انتشار یافته و از طرف مسلمانان چین که بتجارت مشغول بودند در ژاپونیا داخل کرده شده است .
الیوم در ژاپونیا اگرچه عدد مسلمانان معلوم نیست ولی هزاران مسلمانان چینی در مکاتب عالیه ژاپونیا موجود میباشند . حتی مناسباب تجاریه را در مابین ژاپونیا و چین مسلمانان چینی تأسیس داده و الآن نیز بدست خودایشان است . در مکاتب تجاریه و عسکریه اکثر مسلمانهای تاتاری و مانچویی میباشند .


صحیفه ۷۳ محاربه روس و جاپان جلد اول

قوه حریه ژاپونیا

اردوهای عسکری - کشتی های بحری

ژاپونیا در ظرف سی، سی و پنج سال از حالت عالم قرون وسطی به فعالیت حیات این عصر ترقی که ما در آن هستیم دفعته داخل شده است، و از ثمره های سعی های جدی و کوشش های متوالی در میان دول معظمه عسکریه اوروپا برای خود يك موقع مخصوص و ممتازی حاصل کرده است. ژاپونیان برای واصل شدن باینمرتبه ترقی بجز اینکه در اکثر خصوصات مدنیت اوروپا را تعقیب و پیروی کرده، دگر هیچ چیزی نکرده اند. اما بشعشعه ظواهر مدنیت مذکوره گرویده نشده همان چیزهای را که جداً وحقیقتاً شایان تقلید بود انتخاب کردند و در بخصوص سرعت و مکملیت را با همدیگر ممزج و یکجا کرده بر مراد خود کامیاب گردیده اند.

ژاپونیا را انگلستان اقصای شرق میگویند. چون بحقیقت نظر شود بنا بر وضعیت جغرافیه و متشکل بودن از جزیره ها خیلی مشابهت بهم میرسانند. و بسبب سهولت امر مدافعه، و محفوظ بودن از تعرضات اجنبیه و مالك بودن بريك دسته های کشتی جنگی مکمل نیز با انگلستان خیلی مناسبت میرساند. ولی در عالم تجارت وصنایع ژاپونیا تا مرتبه انگلستان را بیابد مجبور است که هنوز بسیار بکوشد. حال آنکه ژاپونیا مالك چنان قوه عظیمه میباشد که انگلستان هیچگاه بر آن مالك نشده است. و آنهم سطوت عسکریه اوست.
ژاپونیا، بنابر اقتضای وضعیت جغرافیه مملکت خود مجبور است برینکه


صحیفه ٧٤ محاربه روس و جاپان جلد اول

با ممالك بریه آسیا مناسبات عظیمه تجاریه پیدا بکند که ازین سبب ترویج مقصد
استقبال خود را در دریا میبیند . لهذا از هر چیز اول بيك قوه بحریه قوتمندی
احتیاج خود را حس نمود . تا آنکه بواسطه آن در اقصای شرق بر منافع سیا
سیه و تجاریه خود مالك شود، و کشتیهای تجاری خود را با کشتیهای حربی
حمایه و نگهبانی کند، و در مقابل رقابت شدیده اوروپا در مقیاس واسعی تاسیس
تجارت بتواند .
ژاپونها بر قواعد این حکمت حرکت کرده در مدت بسیار کم خود را
بکمال شان وشرف در شمار قوت مند ترین دولت بحریه دنیا بعد از « بریتانیای بزر
گ» داخل گردانیده اند . چنانچه شرایط و احوال طبیعیه قدرتی مملکت که برای
تجارت بحریه خیلی مستعد میباشد ، همچنان برای اجرای حرکات دسته های
کشتی جنگی که برای مدافعه مملکت و تجارت بکار آید نیز به نهایت درجه مساعد است.
ژاپونها برای استفاده کردن ازین مساعدات فواید بخش طبیعت وبوجود
آوردن بندر گاهای مستحکم هيچيك فرصتی را فوت نکرده ، وازاجرای
هیچيك فداکارتی خودداری نموده است .
در مدخل مستحکم خلیج «توکیو» بمقابل بحر محیط كبير« يوقوزوقا »
نام يك بندر گاه حرب مکمل وجسیمی موجود است. درینجا برای کشتیهای
زره پوش بزرگ يك کارخانه کشتی سازی و حوض های بزرگ خشك كه در
وقت لزوم بر آب شود موجوداست . سفاین تجاریه اوروپا که در بحر مذکور
سیر و سفر میکنند تعمیرات لازمه خود را اکثر درین بندر اجرا میکنند .
در جوار این بندر کارخانه های کشتی سازی بندر ( اوزاقا ) نیز موجود است
که باین سبب اهمیت لیمان [ يوقوزوقا ] را خیلی بیشتر کرده است .
در مدخل بندرگاه [ توكیو] که در اینجا جزیره های سخت و پر سنگستانی
موجود است استحکامات بسیار مکمل مطابق و موافق بر ترقیات و تکملات آخر


صحيفه ٧٥ محاربة روس و ژاپان جلد اول

ترین فن استحکام ساخته شده است. استحکاماتیکه از اول موجود بود همه را خراب کرده بجای آنها این استحکامات جدیده را بنا کرده اند. در مابین (يوقوزوقا) و «كورا» يك بندرگاه حرب جدیدی بوجود میآورند که این بندر گاه بسببیکه در بحر داخلی میباشد . موقع جغرافی آن از هر گونه تعرضات محفوظ وفوق العاده اهمیت ناك است. در ساحل غربی جزیرۀ [کیوشیو] بندرگاه حربی مشهور «ساسه بو» موجود است .. مدخل بندر گاه «ناگازاکی» كه يك كارخانه کشتی سازی خصوصی دارد و خدمت استنادگاه کشتیهای جنگی کوچك را میتواند نیز خیلی مستحكم است.
در ساحل غربی جزیره «حوندو» «ماچورو» نام يك بندرگاه عسکری دیگر نیز موجود است که آنهم مستحكم يك بندر است. والحاصل مدخلهاى که در دریای داخلی مابین جزیره های [کیوشیو] و (شيقوق) و «نیپون» واقع شده است خیلی مستحکم میباشند. در جنوب شرقی بندرهای «یورا» و «ناروقو» و در جهت غرب بندرهای [سیمونازاکی] و «موچی» نیز بصورت فوق العاده مستحكم ومتين است. اما مدخل جنوبی اگر چه هنوز تحکیم نشده است اما از طرف يك دسته کشتی جنگی که در جوار لیمان «کورا» باشد مدافعه آن بسیار آسان میشود. این يك معلوم نیست که درین مدخلهاى آب نماهای مختلف چقدر نقب وطورپيل وموانع ناریه دیگر موجود باشد.
اینست که بسایه این استحکامات دسته های کشتی جنگی ژاپون استناد گاهای متعددیرا مالک میباشند. اس الحركات اصلیتی همه دسته های کشتی جنگی ژاپون را دریای داخلی تشكیل میدهد كه يك ملجا وماواى متينى است. دسته های کشتی جنگی ژاپون ازین اس الحرکات هم در بحر محیط کبیر وهم در بحر ژاپون آزادانه اجرای حرکت میتواند، و در وقت مدا فعه ملجاً بسیار امینی برای او میباشد.


صحيفه ٧٦ محاربة روس و ژاپان جلد اول

زغال سنگ نیز چون از دریای داخلی تدارك میشود برای کشتی های جنگی ژاپون اینهم جدا گانه موجب فايده عظيمه شمرده میشود.
طرز بنا وانشای استحكامات ساحل باصول انگلیزی ساخته شده است. استحكامات را بر جاهای بلند و شواهق كوه ها تعبیه كرده اند تا که در پارا تا بسیار جاهای دور در زیر حاكميت بدارد و بر سطح های کشتی های جنگی گله بریزاند. و برای آنکه حركات دو شمنای دشمن را در زير ترصد دائمی بدارد و کشتی های دشمن را از نزديك شدن بساحل منع كند در اکثر نقاط برج های زره پوش ترصد بوجود آورده اند. و بعض توپخانه های استحكامات منحط در پیش روی استحكامات مرتفعه تاسیس داده اند تا آنكه زاویه ميته را مدافعه كند.
سواحل ژاپون خیلی عمیق است. و سلاسل جبال در هر طرف با سنگستا نهای بسیار صعب المروری يكسر بدريا منتهی شده میباشند که ازین سبب اکثر این سواحل برای اخراج كردن عسكر دشمن غیر مساعد است. و اگر اینچنین تشبث بوقوع آید تشكلات طبيعي قدرتی مملکت در پيش روی حركات عسكری اوروپا مشکلات عظيمه حاصل خواهد كرد. فرقه های عسكری ژاپون که بسیار جمع میباشند در هر جا بوقت و زمان معین بی آنکه بسوار شدن راه آهن لزوم قطعی به بینند تجمع کرده تجاوزات دشمن را منع و توقيف كرده میتوانند. غير از بندرگاه (هاقوداته) دیگر همه بندرگاهابهمدیگر، و با مواقع مهمة عسكریه که در داخل مملكت باشد بخطوط راه آهن و تلگراف و تلفون بهمدیگر مربوط است. و غير ازين همه شبكه حديديه راه آهن مملكت بر مقصد مهم تجمع و تحشید سریعانه اردوودونما ساخته شده است که در زمان بسیار کمی بمقابل اردوی دشمن که برای استیلا بیرون برآید بقوت بسیار فایقی بتعرض و مقابله حاضره میتوانند شد.
والحاصل سواحل ژاپون با خلیج ها و دماغه های بسیار سنگ لاخ دار


صحیفه ۷۷ محاربهٔ روس و جاپان جلد اول

صعب المروری محاط است. و از ان سبب سیر و سفر دران سواحل خیلی مشکل است. در زمان حضر - یعنی که سفر جنگ نباشد - نیز سفاین تجاریه بی ره بلد درینجاها گردش نمیتوانند. حالا آنکه در اثنای حرب در هر طرف ساحل روشنی ها خاموش شده و اشارات بحریه برداشته شده میباشد که ازین سبب دسته های کشتیهای جنگی دشمن از مدخل های ایندریای داخلی بصورت جبری مرور کرده نمیتواند و اگر بتواند بمهالك و موانع عظیمی پیشخواهد آمد. بناءً علیه ممالك ژاپونیا از طرف دیگر دولت امکان استیلا را ندارد.

اردوی عسکری ژاپون

ژاپان ها چنانچه برای دوننما یعنی دسته های کشتیهای جنگی خود ترتیبات دسته های کشتی انگلیس را نمونه انتخاب کرده اند، همچنان برای اردوهای عسکری بری خود نیز اردوهای المانیا یعنی جرمن را نمونه گرفته اند. در آخر سنه «۱۹۰۳» تنسيقات یعنی نظام دادن جدیدهٔ عسکریهٔ ژاپان که در سنه «۱۸۹۶» آغاز شده بود بحد کمال واصل شده است.

خدمت عسکریه

در ژاپونیا اول قانون نامهٔ اخذ عسکر یعنی لشکرگیری جبری در سنه «۱۸۷۲» نشر و اعلان شده است. بموجب این قانون نامه برای هر شخص از تبعه و رعایای ژاپون عسکر شدن و خدمت عسکری را بجا آوردن امر یست مجبوری. اهالی نیم وحشی جزیره های كوچك از خدمت عسکریه معافند. مدت خدمت عسکری از هفده سالگی آغاز کرده تا بجهل سالگی دوام میکند. اما افراد چون به بیست سالگی برسند بزیر سلاح آورده میشوند.
«۳» سال از خدمت عسکریه در زیر سلاح، یعنی تفنگ بدوش بتعليم و قواعد در چونی ها میگذرد. «٤» سال و «٤» ماه آن در صنف «احتیاط»، یعنی بی سلاح در خانه ها بکار و بار خودشان مشغول شده در وقت لزوم بزیر سلاح