[BLANK PAGE]


پروگرام مکاتب رسمیه
تشکیلات مکاتب رشدیه
مکتب رشدی منقسم بدو قسم است : قسم (ا) ، قسم (ب) .
شاگردانیکه از قسم (ا) خارج میشوند : در سال اوّل یعنی صنف دهم
دورۀ ثانیۀ مکتب امانیه و یا دیگر مکاتب تالیۀ مماثله داخل شده اکمال تحصیل می کنند.
و برای تحصیل عالی در یک دارالفنون حاضر میباشند .
مدّت تحصیلیۀ قسم (ا) چهار سال است، قسم (ب) که یک قسم مسلکیت
و پنج شعبه دارد : شعبۀ اداره ، شعبۀ زراعت ، شعبۀ تجارت ،
شعبۀ صنائع نفیسه ، شعبۀ ماشین د الکتریک .
مدت تحصیلیۀ هر شعبه پنج سال امتداد دارد :
در سال اوّل مکتب رشدی دروس اختصاصیه بیبا
بالعموم دروس مشترک است .
شاگردان در سال دوّم در یکی از دو قسم سالف الذّکر داخل میشوند.


۲
شاگردانیکه در شعبه های اختصاص تحصیل می کنند با شاگردان قسم (۱)
دروس مشترکه را تا بسه سال تعقیب می کند. اما بالاخر یک سال دیگر
فقط بتحصیل دروس مسلکیه و دروس لسانی اشتغال می ورزند
در هر مکتب رشدی تاسیس این همه شعبات ضروری
نبوده یک یا دو شعب کشاده می شود .
در هر دو قسم بجز شعبه اداره تجارت ، صنایع نفیسه در سال
اول ، دوم ، سوم ، چهارم ، دروس آتیه یعنی :
قرآن کریم و دینیات .
اخلاق و معلومات مدنیه .
فارسی .
حسن خط .
تاریخ .
جغرافیا .
ریاضیات ( حساب جبر، هندسه ) .
دروس اشیا .


۳

فزیک و کیمیا .

تاریخ طبیعی (حیوانات ، نباتات ، علم الارض) .

رسم .

موسیقی .

مشترکاً خوانده می شود .

بجز شعبه تجارت در دیگر شعبه ها لسان ترکی و یا اردو تدریس می شود.

تنها در شعبه تجارت انگریزی خوانده خواهد شد. هر درس ۴۵ دقیقه امتداد دارد.

از صبح تا بظهر ۴ درس و بعد از ظهر ۲ درس خوانده می شود .

روز های سه شنبه و پنجشنبه بعد از ظهر درس خوانده نمی شود

اگر روز های پنجشنبه بعد از ظهر هوا خوب باشد شاگردان در خارج مکتب

تطبیقات می بینند اگر هوا خوب نباشد؛ در درون مکتب با محاضرات

و بازی های تربیوی و بدیعی اشتغال می شود .

در یک هفته ۳۲ درس خوانده می شود .

قسم (۱)


۴
تدریس می شود.
در صنف هشتم قسم (۲) علاوه برهم ۲ درس مشترکه مذکر ها ۲ درس عربی ۲ در لسان اجنبی
تدریس می شود.
در صنف نهم قسم (۱) علاوه برهم ۲ درس مشترکه مذکر ها ۲ درس عربی و ۶ درس لسان اجنبی تدریس میشود
قسم (ب)
در شعبه اداره علاوه بر دروس مشترکه در صنف هفتم (۴) و در صنف هشتم (۳) و در صنف نهم
(۳) لسان ترکی یا اردو و در هر صنف (۵) درس مسلکیه (قواعد کلیه مجله احکام عدلیه،
حقوق اداره، مختصر حقوق جزا و تجارت، معلومات اقتصادیه، مالیه و کتابت هم تدریس میشود
در شعبه زراعت علاوه بر دروس مشترکه در صنف هفتم (۴) و در صنف هشتم (۳)
و در صنف نهم (۳) لسان ترکی یا اردو و در هر صنف (۵) دروس مسلکیه .
(معلومات عمومیه در باب علم زراعت، تدقیق انواع تراب، تاثیرات
اقلیم، پاره ها، آلات و ادوات و ماشین های زراعی : اصول نوع
و تربیه حبوبات : نباتات نسجیه، نباتات تلونیه، نباتات عطریه، چیله ها
پیوند ها، باغبانی سبز ها، امراض درخت، اداره زمین داری،
علم مواشی، تربیه و پرورش مرغ، تربیت و پرورش زنبور عسل، پیله کشی،


صنائع زراعیه، محافظه خوراکه باب و میوجات) تدریس می شود.
در شعبه تجارت علاوه بر دروس مشترکه در صنف هفتم (۴) و در صنف
هشتم (۳) و در صنف نهم (۳) درس لسان انگلیسی و در هر صنف
۵ درس مسلکیه (حقوق تجارت، حسابات جاریه، جغرافیای اقتصادی،
معلومات اقتصادیه، اصول محاسبه و درک تیلوگرافی) تدریس می شود.
در شعبه صنائع نفیسه علاوه بر دروس مشترک در صنف هفتم (۴)
و در صنف هشتم (۳) و در صنف نهم (۳) لسان ترکی و یا اردو و در هر صنف
(۵) درس مسلکیه (رسم، هیکل سازی و یا موسیقی) تدریس می شود.
در شعبه ماشین و الکتریک علاوه بر دروس مشترک در صنف هفتم (۴)
و در صنف هشتم (۳) و در صنف نهم (۳) لسان ترکی و یا اُردو و در هر صنف
(۵) درس مسلکی (فن ماشین و الکتریک نظری و عملی) تدریس می شود.
در شعبه های زراعت و ماشین و الکتریک یک قسم درس ها باید در خارج مکتب عملی شوند.
در شعبه اداره، تجارت، و صنائع نفیسه باید دروس فزیک و کیمیا
و جبر حذف و بعوض این دروس دروس مسلکیه تزئید شود.
کذلک در شعبه های زراعت و صنف نهم عدد دروس تاریخ و جغرافیه را تنقیص


۶
دروس جبر را بالکل حذف کردن و در شعبۀ ماشین و الکتریک درُس تاریخ
و جغرافیا را تنقیص نموده و بعوض آنها درُوس مسلکیه را تزیئد کردن ممکن است
برای شاگردان قسم (ا و ب) که از ملک های دور می آیند باید دائرۀ لیلی
تاسیس شود. یعنی برای اعاشه در پایش شعبۀ شان باید در خود مکتب سرشته شود.
نصاب دروس مشترکۀ مکاتب رشدیه
صنف ششم . قرآن کریم : بقرار قاعده های تجوید خوانده میشود
(نصف تجوید مختصراً حفظ میشود) نصف آخر پارۀ عم با ترجمه خوانده میشود.
دینیات : حقیقت مبانی اسلام - فروض عین و کفایه
و واجبات عمومیۀ اسلامیه
اخلاق : تعریفات خصائل حمیده و اضداد آنها
صنف هفتم. قرآن کریم : بقرار قاعده های تجوید خوانده میشود.
(نصف تجوید باقی مختصراً تمام میشود) نصف اوّل پارۀ عم با ترجمه خوانده میشود
دینیات : احکام مجملۀ عمومیۀ اسلامیه .


صنف هشتم. دینیات: احکام نکاح و طلاق و سنویه
اخلاق: فضائل اخلاقیه بطور عملی تلقین میشود .
صنف نهم. دینیات: توضیحات مسائل و احکام اعتقادی
و اخلاقیه و اجتماعیه .
صنف هشتم:- در هفته یک درس تنها اخلاق و قرأت حکایه مکالماتیکه
خادم انکشاف حسیات اخلاقیه باشند و آن حسیات را تقویه کنند و نیز بر تمایلات مخالفه
مضره غلبه نمایند .
صمیمیت: خالصیت و فکر مکر و حیله . - راست و دروغ گوئی - حقیقت و ظاهر سازی شخصی .-
ریا کاری .-
جسارت :- آدم جسور و غیور و آدم جبون و دنی . - عزم و شجاعت .-
تحمل، اقدام و ثبات، بوالهوسی و تلون مزاج . - مقاومت رای عامه بنابر قناعت
ذاتیه . - جسارت بر تسلیم کردن تقصیر شخصی و جسارت بر اتهام نفس .- ضعف اخلاقی.
رقت اخلاقیه :- نفرت حظوظات غلیظه .
درستی و استقامت . - اخلال و تجاوز بر حقوق غیر، سرقت . - رعایت
تعهدات . - استقامت شاگرد .

مقابله شد عبدالله


نیکوئی ــ محبت ابوین، محبت برادران ــ رفاقت خوب ــ دوستی و مخادنت ــ
نزاکت ــ رحم شفقت و ظلم و اعتساف ــ علو جناب سماحت ــ نیکوئی نسبت بحیوانات
[ILL] ــ حسن شرف و حیثیت اخلاقی ــ حاکمیت بر نفس خود ــ متانت طبع و پختگی ــ
نفوذ و حاکمیت داخلیه وجدان رعایت اصول و قواعد اخلاقیه ــ آدم وظیفه شناس
صنف نهم در هفته دو درس (٣) اخلاق و معلومات مدنیه.
(قرأت، حکایه و مکالماتیکه خادم تفهیم و تقدیر علل و مقاصد غائیه آدم
در جمعیت باشند) تساند (تعاون و تناصر در میان افراد وطن) ــ تقابل تاثیرات
در میان افراد یک جمعیت ــ شیئی که فردی از جمعیت میگیرد ــ تاثیر و نفوذ افعال
یک فرد در دائره اجتماعیه ــ وظائف تساند وظائف و تکلیفاتیکه شخص
از تربیه و تعلیم کسب میکند ــ عدالت و اخوت اجتماعیه ــ حقوق انفرادی ــ
آزادی تفکر ــ تسامح ــ معاونت و مظاهرت . عائله ــ
وظیفه اجتماعیه و اخلاقیه عائله .
مسلک ــ وظیفه اخلاقیه و اجتماعیه سعی و کوشش ــ سعی مسلکی بماند
وظیفه اجتماعی ــ فضائل مسلکیه ــ فکر تشبث شخصی و فکر اشتراک و اجتماع .
ملت ــ فکر وطن ــ تربیه وطن پروری : خدمات وطنیه . حس پذیری افکار


۹
ملت پرورانه اعلیحضرت غازی امیر امان الله خان جس طنی در حین ایفائی ظائف
مسلکیه دولت و قوانین و نظامات . - قانونیت و مشروعیت .
وظائف و خدمات دولت و کلانترها، امام ها، پاسبانان ده، ژندارمه ها
پولیس ها، عسکرها، محکمه ها، مامورین ملکیه، مکتب ها، سرک ها، بلدیه ها .
مصارف حکومت :- مالیات (وارداتیکه بمصارف حکومت تقابل
می کند بواسطۀ مالیات تأمین کرده می شود. مالیات حکم قرض را دارد
هر کس که مالیات خود را ادا نمی کند به بی ناموسی مشابه است
که قرض خود را نمی دهد) .
سرک ها، و بیشه ها :- سرک ها مال هر فرد ملت است .
کسانیکه بسرک ها تجاوز کنند از دزدان هیچ فرق و تفاوت ندارند.
بلدیه ها : اطاعت به تنبیهات بلدیه ها، طرز استفاده از باغ های عمومی.
تشکیلات حکومت : تشکیلات قریه، تشکیلات علاقه ، تشکیلات
حکومت کلان، تشکیلات حکومت اعلی، تشکیلات نائب الحکومه گی
دوائر مرکزیه ، دولت علیه مستقله افغانستان صلاحیت های
حکومت : حقوق و صلاحیت های ذات شوکتمات حضرت پادشاهی
قانون ها، لزوم اطاعت و انقیاد بقوانین و بفرمان اراده پادشه
از ذات اقدس همایون صادر می شود، اطاعت با و امر عموم


۱۰
مأمورین دولت (پناهگاه برای باغی ها و اشقیا نباید شد) .
محکمه ها : طرز و اصول شکایت بحکومت، محاکم اصلاحیه، محاکم حقوق
و جزا، محاکم استیناف و تمیز. خدمت عسکریه : مدت عسکریه،
شرف عسکری .
وطن افغانی : خدمت وطنیه . فداکاری و جانسپاری برای وطن.
حرمت بعلم، حرمت بمؤسسه های دینی وملی، حرمت باجداد
و بآثار اجداد، حرمت به بزرگان ملت . حرمت بمعلمین. انسانیت ۔
مناسبات ملی در ما بین شان . عدالت بین الملل . ۔ مدنیت
بشریه . ۔ آزادی شخصی و انضباط اجتماعی . ۔ متوطن خوب .
(۴) فارسی :
صنف ششم سال اول در هفته سه درس : قرأت و انشا از برکردن
پرچه های مناسب ادبیات ساده و انشاد .
صنف هفتم در هفته دو درس : قرأت منتخبات آثار ادبیه منظوم
و منثور . از بر کردن پرچه های مناسب ادبیات انشا و انشاد .
(۵) حسن خط :
تنها در صنف ششم در هفته یک درس (قواعد حسن خط تعلیم کرده خواهد شد)


(٦) تاریخ
صنف ششم در هفته دو درس قرون اولیٰ و تاریخ انبیا مجملاً تدریس کرده میشود
یعنی اولاً مصر، نهضت ادیان، اخلاق و عادات، آبدات،
خطوط قدیمۀ مصریه کلدانستان و آشوريه، بابل، آبدات، نوشتجات علوم نجوم
موسویان، قدمای انبیای کرام که اسمای شان در آنجا مذکور است،
حکام موسویه معابد، انبیای عظام تا به ولادت حضرت عیسیٰ
علیه السلام، تاریخ هند قدیم، تاریخ چین قدیم، تاریخ ترکستان قدیم،
فنی کیان، تجارت مستعمرات شان.
تاریخ قدیم کابل ایرانیان - پیشدادیان - کیانیان، اشکانیان
ساسانیان، ادبیات و صنائع نفیسه ایران.
ثانياً:
یونانستان، تروا، مسن، معبودها و قهرمانان.
اسپارتها و آتینا. شکل و اصول تربیه در اسپارتا، ملوک ها و امیران،
ازمنۀ ابتدائیه حکومت آتینا، سولان، تاسیس مستعمرات یونیه،
محاربات میدیه. ماره تون، ترموپیل، سلامین.
مدنیت آتینه، بلده، اسیری، آبدات، صحنه های تمثیل و جش ها،
عصر پرک لس.


۱۲

انقراض اتی نه ، قبض و تسخیر اتی نه . سقراط .
مقدونیه . فلیپ و اسکندر . فتوحات در آسیا .
ثالثاً
اطالیا . اتروسک ها . لاتین ها . روایات راجع به تأسیس دولت روما
دین رومن ها . عبادت های شان .
اردو . انضباط قشون ها . اردوگاه . ظفر ها ( تری او مف )
فتوحات رومن ها ، پیروس ، انی بال ، محاربات پیون .
صورت گذران رومن ها ، مسکن ها ، لباس ها ، طعام ها ، مراسم
تدفینیه جمعیت رومن ها . اسریٰ ، اصل زادگان سناتو
ادارهٔ ولایات .
آشوب تشویش داخلی . گراکوس ها . ماریوس ، سیلا ، پومپه ،
قیصر . فتح گول . ورسن ژی تاریکس .
رابعاً :
تأسیس دولت امپراطوریه رومن . اوگوست . تی بر . نیروم ،
ویس پازین ، تراژان ، مارک اوریل .
مدافعه حدود ملک روما . آبدات ، سرک ها . اخلاق و عادات
صحنه های تمثیل ، سرک . پومپئی .


۱۳

ظهور خریستانیت. عمر حضرت عیسیٰ ع مظلومین خریستانیه.
دور فترت. استیلاها. دیوک لیسین، قسطنطین
قبول شدن خریستانیت بطور دین رسمی دولت. ته اودوز.
صنف هفتم در هفته دو ساعت قرون وسطیٰ و تاریخ
اسلام مجملاً تدریس کرده میشود. یعنی اولاً: گول قدیم. اقوام اصلیه دین
و اخلاق و عادات
تبدلاتی که رومن ها در گول بوجود آورده اند. شهرها، آبدات،
سرک ها. انتشار خریستانیت در گول. رهبان.
مستولی شدن بار بار ها. اخلاق و عادات جرمن ها. استیلای
همن ها بر گول. فرنگ ها، کلوویس تشکل کرالیت فرنگ ها
و تجزی این کرالیت. اخلاق و عادات دور مرو و نژرین.
عرب ها و جزیرهٔ عربستان. اعتقادات سخیفه و اخلاق و عادات
عرب ها. نبی آخرالزمان حضرت محمد صلی الله علیه و سلم.
صورت گذران طفولیت و شبابیت و هنگام بعثت پیغمبر
ذی شان. صورت تاسیس و انتشار دین مبین اسلام.
حادثات و وقایعی که در حین عمر حضرت رسالت پناه بوقوع آمده است.
خلفای راشدین رض. ائمه و مجتهدین کرام خلفای امویه و عباسیه طوائف ملوک


۱۴
سامانیها - سلجوقی ها - غزنوی ها - غوری ها - خوارزمی ها - آل چنگیز
و تیمور خلافت و عالم اسلام - مدنیت اسلامیه
دولت امپراطوریه فرنگ . شار لمان . صورت گذران امپراطوریه
دربارها اردو مکاتب انحلال دولت امپراطور فرانگ. تأسیس کا پیتیهای
مختلف . استیلا ها. نارمن ها . فرانسه . سلطنت هیوک کاپ اخلافش .
فلیپ اوگست . سن لوئی . فلیپ نوبل انگلتره: فتح نور من ها.
برات مشروطیت . شورای ملت
جرمنی . اوثن کبیر. فریدرک اوّل . تشویش و آشوب در جرمن .
ثانیاً:
احوال کلیسا در قرون وسطی . تغلب و استبداد رهبان. مجازات های
دینی، انکی زی سیان جنگ های اهل صلیب
احوال جمعیت در قرون وسطی . دهقانان، شوالیه ها، شاتو ها .
صنف متوسط اهالی (بورژوواوزی) . ارباب صنائع. تجارت. میله ها.
مدنیت غربیّه آبدات رومان و کو تهک . مساکن . لباس ها . ایجادات
و اختراعات عصر های چهاردهم و پانزدهم .
ثالثاً
والو آها و محاربه صد ساله . کریسی، کالی، پوات ئے، ژاندارک .


۱۵
احوال فرانسه در عصر چهاردهم و پانزدهم .
احوال انکلتره ، جرمنیا ، اطالیا در عصر پانزدهم
سلجوقی ها ، ترک ها ، تأسیس سلطنت عثمانیه، فتوحات پادشاهان پیشین، تشکیلات
و تنظیمات داخلیه. ینی چری ها ، فتح قسطنطنیه از طرف فاتح سلطان محمد خان .
صنف هشتم در هفته دو ساعت قرون اخریٰ مجلداً تدریس داده میشود
یعنی اولاً ، کشفیات بحریه و تأسیسات استعماریه . بهارات و معادن ذی قیمت.
دور انتباه . صنعت کاران و آبدات .
احوال اروپای غربی یعنی فرانسه ، اسپانیه ، المانیه ، اطالیه ،
و انکلتره در آخر عصر پانزدهم مجادله در میان خاندان های
فرانسه و آستریا.
دولت امپراطوریه شارلکن .
اصلاحات دینیه ( ریفارمه ) لوُتِهر و کلوین ، انگلی کیزم
اصلاحات در مذهب کاتولیک : جمعیت یسوعیه و انجمن
روحانیان .
محاربات دینیه . کلوی نیزم در فرانسه . سن مارتل می.
فرمان نانت .
حرکات و معاملات اسپانیه در زمان سلطنت فلیپ دوّم .


16
نتایج محاربه سی ساله. اردوها. معاهدات ویست فالیا و پیرنه.
ثانیاً :
احوال فرانسه در زمان سلطنت لوئی چهاردهم دلوئی پانزدهم دلوئی شانزدهم.
ربیان اصل زادگان شهور و بلاد. دهقانان. ادبیات و صنایع نفیسه عصر مقنعه
احوال انگلتره در عصر هفدهم و هجدهم. انقلاب های ۱۶۴۸ و ۱۶۸۸ پارلمنتو.
پروسیا. فرید ریک دوم.
آستریا. مری تہریز ژوزف دوم.
دولت علیه عثمانیه. از زمان فتح قسطنطنیه تا بعصر آخر میلادی یعنی عصر نوزدهم.
تاریخ سلاطین مغول و هند و ملوک صفویه و نادر شاه.
دولت ایمپراطوریه روسیه. پتر کبیر. کهترین دوم.
سیاست خارجیه در عصر هجدهم. مجادلات در میان پروسیا و آستریا. تقسیم لهستان.
مجادلات در میان فرانسه و انگلتره. هندوستان و کنیدا. استقلال حکومات متحده امریکا.
صنف نهم در هفته سه درس. تاریخ عصر اخیر میلادی یعنی عصر نوزدهم
و تاریخ دولت علیه افغانستان تدریس کرده میشود یعنی اولاً در یک صورت مجمل.
اصول عتیقه اداره در فرانسه. جمهوریت. کون وان سیون. دیرک توارگان مسعیه.
دولت ایمپراطوریه. ناپلیون بوناپارت. حکومت لوئی فلیپ.
جمهوریت دوم. دولت ایمپراطوریه دوم. احوال فرانسه در عصر نوزدهم.


۱۷
اتحاد دولت اطالیه، اتحاد دولت جرمن، محاربهٔ ۱۸۷۱ در میان
فرانسه و جرمنی.
احوال عمومیه دولت علیه عثمانیه در عصر اخیر میلادی یعنی عصر نوزدهم.
تحدث مسئلهٔ شرقیه. حکومات جدیده بلقانیه.
احوال عمومیه دولت علیه ایران در عصر اخیر میلادی.
ثانیاً:
تبدلات در خصوص صنایع و تجارت. بخار الکتریکیت.
صنایع عظیمه. طرق. مناقله بین الملل. راه های آهن
راه های بحری و سفر بحری. کابل.
توسع نفوذ و قدرت اروپا. تاسیس متحمزان انگلتره و فرانسه.
مهاجرت.
اقصای شرق. سائبیریا. چین. ژاپونیا.
ثالثاً:
انگلتره. اصلاحات در خصوص حاکمیت عامه. احوال آیرلند
در عصر میلادی نوزدهم دولت امپراطوریهٔ جرمانیه. مشروطیت.


۱۸
الزاس و لورین .
آستریا و مجارستان . مجادلات درمیان ملل و اقوام آن .
روسیه اصول حکومت . حریت اسرای ارضیه .
احوال حکومات متحده امریکه در عصر نوزدهم میلادی .
رابعاً :
در یک صورت مفصل تاریخ دولت علیه افغانستان تدریس میشود
(جغرافیه)
صنف ششم در هفته دو درس اولا جغرافیای عمومی یعنی : کره
ارض جمله شمسیه ، قطب ها ، حرکات کره ارض ، روز و شب،
مواسم ، مناطق ارضیه ، انقسام بحرها ، و بر ها .
کوه . سطح مرتفع ، میدانها ، کوه های آتش فشان .
بحر ، حرکات بحر . تاثیر جریانها . حیات عضویه در بحرها .
جو هوا ، حرکات هوا ، تاثیر باد ها .
باران ، جریان آب ها ، دریا ها .
اقلیم ، اقلیم بری و بحری .


۱۹
سواحل ، اشکال اساسی سواحل .
نبات ، و حیات حیوانیه . نمونه های مهم . دشت .
آدم ، عروق و اقوام مختلفه بشره ، السنه ، ادیان ، حیات
مدنیه و وحشیانه .
ثانیا :
احوال طبیعیه ، سیاسیه و اقتصادیه قطعه افریقیه و مناسبات
آن قطعه با اروپا و امریکا تدریس کرده می شود .
صنف هفتم ، در هفته دو ساعت احوال طبیعیه ، سیاسیه و اقتصادی
قطعه امريكه (خاصته ممالک كندا ، متحده امريكيا ، ميكسيكو،
برازیل ، چلی ، ارجنتاین ) و مناسبات آن قطعه با
آسيا ، اوقيانوسيا و اروپا . مهاجرت بقطعه امريكيا،
احوال طبیعیه ، سیاسیه و اقتصادیه اوقیانوسیه -
استرالیا ، نیوزیلاند ، جزائر مهم بحر محيط كبير .
صنف هشتم - در هفته دو ساعت احوال طبیعیه ، سیاسیه و اقتصادیه
قطعه اروپا .


۲۰
صنف نهم- در هفته دو درس در یک صورت مفصل احوال
طبیعیه سیاسیه اقتصادیه قطعه اسیا و جغرافیای طبیعی،
اداری و اقتصادی افغانستان تدریس کرده میشود.
(ریاضیات)
صنف ششم- در هفته چهار درس (حساب، هندسه)
حساب نظری (نظریه تعداد، نظریه اعمال اربعه حساب)
(کسر اعشاری و عادی و نظریاتش)
هندسه. درین سال درس های هندسه عبارت از رسم
خطی خواهد بود. از نقطه و خط شروع کرده شاگردان
جدول و گنیه و پرکار و منقله استعمال کرده خا که ها بسازند رنگ
نیز بدهند.
صنف هفتم- در هفته چهار درس (حساب و هندسه)
حساب: مقیاسات و مسائل در باب مقیاسات نسبت
و تناسب. فائض بسیط. اسکونتو. بحث های ترکیب
و خلیط (عموم مباحث حسابیہ باید که بطرز حل مسائل تدریس


۲۱

کرده شود )
هندسه : خط مستقیم و سطح . زوایا . تناظر نسبت بیک خط مستقیم .
مثلث ها بمثلث متساوی الساقین .
حالات تساوی درمیان مثلث های متساوی الساقین .
عمود . خط مائل . حالات تساوی درمیان مثلث های قائم الزاویه
خطوط مستقیمه متوازیه . مجموع درجات زوایای یک مثلث .
متوازی الاضلاع مستطیل . معین . مربع
دائره . قطر . وتر . قوس . مماس .
وضعیات نسبیه دو دائره .
ترسیم زوایا و مثلث ها
ترسیم عمود ها و خطوط متوازیه .
ترسیم دائره ها و مماس ها (مباحث هندسیه باید که بطرز حل مسائل
بسیط تدریس کرده شود )
صنف هشتم - در هفته چهار درس ( حساب و هندسه )
حساب . قاسم مشترک اعظم . مثل مشترک اصغر . جذر المربع


۲۲
جذرالمکعب . سلسله عددیه . فائز مرکب . اصول تجاریه راجع
بحساب فائض اسکونتو . حسابات جاریه .
هندسه : نقاطی که یک خط مستقیم را در یک نسبت معینه تقسیم کنند .
خطوط متناسبه . ناصف های یک مثلث .
مثلث های متشابه . تعریف جیب و تمام جیب .
ذوکثیرة الاضلاع متشابه .
رابع متناسب و وسط متناسب .
ذوکثیرة الاضلاع منتظم : مربع ، مسدس ، مثلث
تساوی الاضلاع .
مساحه یک محیط دائره .
مساحه سطحیه مستطیل و متوازی الاضلاع و مثلث و مستحرف
و ذوکثیر الاضلاع ها .
مناسبت مساحه سطحیه دو ذوکثیرالاضلاع متشابه .
مساحه دائره .
مسائل .


۲۳
صنف نهم - هفته سه درس (جبر و هندسه)
جبر : اعداد مثبته و منفیه .
ذو حد واحدها ، ذو حد و کثیرها .
جمع، طرح و ضرب ذو حد واحد با ذو حد و کثیرها.
تقسیم ذو حد واحدها .
معادله عدیده درجه اول محتوی بر یک یا دو مجهول .
معادلات درجه دوم ، مناسبات در میان نشانها
و جذرها .
استعمال جداول لوکارتم سلسله هندسیه فائض مرکب .
هندسه : سطح و خط مستقیم در بعد مجرد .
زاویه مستویه و خطوط مستقیمه و سطوح متوازیه سطح عمودیه
ترسیم یک کثیر الاضلاع .
تعریف زوایای ذو کثیر الوجه و منشور ، اهرام .
سطوح و حجم های منشور و اهرام .
اسطوانه مخروط ، سطح مماسس .


۲۴

کره قطب نما .
ترسیم نقشه ها ، فن مساحت اراضی ، مساحت به مقیاس استوا .

دروس اشیا

صنف ششم - دور هفته دو درس ،
حالات ثلاثه اجسام ، اجسام عضویه ، اجسام غیر عضویه .
محروقات : چوب ، انواع ذغال .
مواد مستعمله برای انشا آت : تخته ، خشت پخته ، چونه ،
سیمنت ، پلاستر .
پیشه ها . محصولاتی که از پیشه ها گرفته میشود .
مواد کلسیه ، تباشیر، مرمر .
معادن مشهوره : آهن ، رصاص ، توتیا و آهن چادر، نحاس ،
برنج (برونز) ، نقره ، طلا .
حیوانات : شاخ حیوانات . استخوان حیوانات ، پوست
و پوستین حیوانات ، دباغی ، تانن .
مواد مستعمله برای منسوجات ، پنبه ، کتان ، کنویر، پشم،

مقابل شد عبدالاحد


۲۵

نخ ، ابریشم ،
مواد مستعمله در صنایع : دندان فیل ، شیشه ، بلور ،
پورسلن ، فیانس ، فوره .
الماس . مروارید ، فیروزه ، نیلم ، یاقوت ، لعل ، سنگ لاجورد
سنگ شاه مقصود
قهوه ، چای ، کوکو ، نمک . نشایسته ، مواد شکریه ، کحول ،
گلسرین .
مواد شحمیه ، انواع شمع ها ، صابون ها .
عطریات ، کوچوق . قطران . بنزین . ساحق سیاه (رتیوم)
نفت (پترول) اسفلت .
رنگ ها . ( باید که اوصاف مواد عضویه وغیرعضویه فوائد آنها وطرز
استعمال آنها در صنایع مختصراً تعلیم و تدریس کرده شوند ) .


۲۶
فزیک و کیمیا
صنف هشتم در هفته ۳ درس .
فزیک :
جاذبه . ـ اثقال . ـ شاقول . آلت تصفیه . سطح افقی .
مرکز ثقلت . ـ شرایط موازنت یک جسم معلق یا تکیه
کرده بچیزی .
قوت : استقامت ، نقطه تطبیق ، شدت . سعی میکانیکی ،
کیلو گراممتر .
وزن با آلات مستعمله : قنطار ، ترازو .
مساحه حجم یک جسم صلب یا مایع ( استعمال بشقابهای درجه دار )
موازنت مایعات و غازات . بشقاب های متواصل .
توزیع آب در شهر ها .
قانون ارشمیدت . اثبات تجربی . اجسام سابحه .
تضییق هوای نسیمی . مقیاس الهواء ، مقیاس الانجره .
حرارت . مقیاس الحرارهٔ زیبقی .


۲۶
انبساط اجسام . ذوبان تجمد . غلیان . تقطیر .
کیمیا :-
حالات مختلفه اجسام .
آب صاف ، تحلیل و ترکیب .
مولدالماء .
مولدالحموضه .
هوا ، تجربه لووازیه .
آزوت .
تحلیل الکتریکی کلوروسودیوم .
حامض کلورومآء . کلورتا .
امونیک .
اجسام بسیط : شبه معادن ، معادن . اجسام مرکبه .
رموز کیمیاویه .
گوگرد ، حامض کبریت ، حامض کبریت ماء .
حامض آزوت .

مقابله شد عبدلله


۲۸

محروقات طبیعیه و ضمیمه . کاربون
نیدریدی کاربون . حمض کاربون

صنف نهم ـ هفته ۳ درس فزیک و کیمیا .
(فزیک)
مبحث صوت .ـ مانیت و خواص صوت .
مبحث ضیا .ـ انتشار ضیاء .
آئینه : قوانین انعکاس . انکسار ضیاء .
عدسه . مایکروسکوپ (ذره بین)
فوتوگرافیا (عکاسی) سینما .
مقناطیسیت والکتریکیت (برقیت) حادثات عمومیه
مقناطیسیت .
جریان الکتریکی .ـ موصل نا (مجرد نا)
ایمپر میتر . (مقياس البرق)
مقاومت .ـ واحد قیاسی مقاومت (اوم)
قوهٔ محرکهٔ الکتریکیه .ـ والٹ .


۲۹
قانون اوم. والٹ میتر.
پیل، دنیامو، تلگراف بی سیم. تیلفون ،میکروفون ،
ماشین گرام. کیمیاء:
کیمیای معدنی
خواص عملیه معادن مستعمله و مشہور خلیطہ ہا : آہن، فونت، فولاد
توتیا ،نحاس، برنج، رصاص، الیمونیم، نقره ،طلا،
خلیطه های سکوکات.
کلور وسودیوم وکاربونیت سودیوم.
مواد کلسیه، چونه، پلاستر.
حمض توتیا.
کبرتيت نحاس.
حمض متوسط رصاص، اسفیداج (سیریوز)
الیومین.
حمض سیلیسیوم، چینی، دوپرسلن، فیانس، شیشه ہا و بلور.


٣٠
آب های طبیعی، آب های نوشیدنی .
کیمیای عضوی
مه تان ، پترول، (نفت) ایسیتیلین، نیفرین،
کئول اتیهلی، تخمر کئولی .-
حامض خل، سرکه ، تخمر خلی .
اجسام شحمیه ، حامضات شحمیه .
گلسرین ، شمع ها و صابون ها .
سکروز ، گیلو کوز .
(تاریخ طبیعی )
صنف ششم در هفته یک درس (علم حیوانات)
تعریف مجمل انسان .
تصنیف سلسلهٔ حیوانات .
حیوانات فقاریه .- اوصاف اساسیهٔ صنوف خمسه .-
حیوانات ذوات الثدیه . - امثله مختلفه
طیور . - امثله مختلفه . - لانه ها . - فوائد طیور .

مقابله شد عبدالله


۳۱
زواحف : تمساح ، سنگ پشت ، چلپاسه ، مارها .
حیوانات ضفدعیه : استحاله .
ماهی ها : ماهی های خوردنی مهم .
حیوانات مفصیله : حشرات . اوصاف خارجیه شان .
استحاله : بعضی حشره مهمه ومشهوره .
حیوانات عنکبوتیه : عقرب ها، عنکبوت ها بعضی حشرات و هوام منسوب
باین فصیله .
حیوانات قشریه : انواع که صالح اکل هستند .
حیوانات ناعمه : اختاپوت . حلزون . استریدیه
(ماهی گوشش) دمیدیه .
دیدانیه : خرطان . جوک .
قنفذالبحر ، ستارهای بحری .
پولیپ ها ، میدوزها ، مرجان .
اسفنج : (معلم باید که بتعیین اوصاف و عادات حیوانات مهمه تری
مناطق مختلفه کره زمین اکتفا نماید . صورت صید و شکار این حیوانات


۳۲
وصورت استفاده از انها هم اضافه خواهد شد. معلم باید که در صورت
امکان بعضی نمونه ها پیدا کرده آنها را و نیز لوحه های رنگدار
حیوانات رانشان بدهد و بر تخته سیاه تصاویر لازمه را ترسیم کند
معلم باید که به بیدار کردن ملکات جستجو و ملاحظه و مقایسه شاگردان
اقدام ورزد .)
نباتات
صنف هفتم در هفته دو درس
تدقیق خارجی اعضای مختلفه یک نبات گلدار .
جذر تشعبات ، جذیر (جذور نالیه) اشعار و الیاف متصاص.
غرس شاخ قلمی ، عملیات مرکوتاسش (غرس الغصن)
ساق : ساق های هوائی ، ساق های زاحف ، ساق های پیچان
ساق های تحت الارض .
تنه درخت : نواحی تنمو و انکشاف، مغز و خشب کاذب .
برگ : تبدلات اساسیه برگ . نزخ ها (ازرار)
گل : بیئه عمومیه گل . انواع مختلفه گل . منقلب شدن گل بمیوه.


۳۲

میوه .
بزور (تخم ها) انتاش .
اغذیه نباتیه .
تصنیف سلسله نباتات .
نباتات ذات الالقاح الظاهره . ملاحظه مختصره ! بعضی فصيله ها
بواسطه نباتات مهمترین منطقه مکتب .
نباتات ذات الالقاح الخفیه .- ملاحظه مختصره ! بعضی نمونه ها
سرخسیه ، گل سنگ ، جلبکهای بحری .
نباتات نافعه ، نباتات مضره ، سماروق ها مہلکی که از خوردن
بعضی سماروق ها بوقوع می آید .-
(معلم باید اوصاف اساسیه نباتات و بعضی نمونه های آنها را
پیدا کرده و نیز لوحه های رنگ دار نباتات را نشان بدهد
و بر تخته سیاه تصاویر لازمه را ترسیم کند تعلیم باید که حتی الامکان
با تفرج ها اکمال شود .)


۳۴
صنف هشتم در هفته دو درس (علم الارض)
معلومات مجمله هیئتیه ، نظریۀ تکون عالم . صورت تشکل کرۀ
ارض . حادثاتیکه کرۀ ارض بآن گرفتار شد و اکنون بآن گرفتار
تاثیرات شمس و تاثیرات مایع ناری مرکز ارض . سیلاب ها ،
رودها ، نهرها ، بادها ، اراضی لحقیه و منصبهای مثلثی (دلتاها)
ترشحات برفها و جمودیه ها . تاثیرات بحر ، یخ ها . حرکات
روی زمین ، زلزله ها . کوه های اتشفشان . صخور اندفاعیه ،
صخور رسوبیه . طبقات ارض مستحاثات (حیوانات و نباتات
زیر زمین پیدا شده)
ازمنۀ ابتدائیه . اشکال مهمۀ حیوانیه : حیوانات مفصلیه ،
حیوانات فقاریۀ ابتدائیه .
اراضی لحقیۀ نباتیه . اصل و منشاء و اهمیت ذغال معدنی صخور
پمپه .
دور ثانی . ـ ایمونیت ها ، بیلم نت ها . ذواحف طیور پیشین .
حیوانات ذوات الثدیۀ پیشین . ظهور نباتات گلدار صخور


۳۵

مهمه .
دورثالث -- انتشار حیوانات ذوات الثدیه . تشکل
سلاسل کوه های کلان -- صخور مهمه .
دوررابع -- حادثات جمودیه و حادثات برکانیه . انسان
و مجموعۀ حیوانات دور رابع (معلم در اثنای درس باید
بواسطۀ اشیای محفوره ولوحه جات رنگ دار و عکس ها و
تصویر ها طبقات مختلفه و مستحاثات مهمه را نشان بدهد تا تعلیم
باید حتی الامکان با تفرج ها اکمال شود؛ معلم باید خاصه بتقلیه
ارضیه محلیه صرف اوقات نماید .
صنف نهم در هفته یک درس (علم حیوانات)
هاضم -- جهاز هضمی . تحولات اغذیه .
تسمم با اغذیه : سماروق ها . اغذیۀ متعفنه .
طفیلاقی که در گوشت ها موجود هستند .
دوران خون -- خون . جهاز دوران خون . میخانیکیت دوران
لیمفا .

بمقابله مشهداحمد


٣٦

تنفس ـ جهاز تنفس ، حادثات میخانیکیه ، حکمیه ، کیمیاویه ـ
هوای قابل تنفس ،
مهالک هوای متنفسخ ـ موجودیت جرثومه ها در هوا (تجربه
پاستور)
امراض ساریه مهمه : چیچک ، سرخکان ، حمای تیفوایدی، ورم
دفتری ، صور انتقالیۀ این امراض . حرارت حیوانیه
استحصال ، محافظت ، تنظیم حرارت .
جهاز عصبیه ـ مراکز عصبیه ، اعصاب ، مهالک
منبهات (کحول پرستی)
چشم و گوش .
جهاز حرکت ـ استخوان ، اسکلت (قدی) ، مفاصل،
عضلات . ادای عضلی . (ورزش)
حفظ الصحه جلد .
معلم در اثنای درس باید خطوط اساسیه و ظائف مختلفه
بدنیه را تعریف و ایضاح کرده معلومات متعلقۀ علم حیاتی که در


۳۶
خصوص تغذی و حفظ الصحت مانند صید و شکار و تاهیل و
تربیه حیوانات لازم باشد هم بدهد .
((رسم))
صنف ششم و هفتم در هفته دو درس .
۱ـ ساختن تصا ویر موافق بمودل ها در در سجا نه .
(ا) اشیای مستعمله بسیطه .
(ب) نمونه های حیوانات و نباتات .
(ج) مودل های مستخرجه از تاریخ صنایع نفیسه (درصنف
عمومیه ششم از یادگار های مصریه ، کلدانیه ،
آشوریه ، چینیه ، هندیه ، ایرانیه ، یونانیه ؛
در صنف هفتم از یادگار های برانس ، عرب ، رومن،
گوتهیک .)
۲ـ تزئینات عمارات .
۳ـ رسم ها و خاکه ها از حافظه .
۴ـ ساختن رسم ها در خارج در سجا نه ( قلم سربی ، پستل )


۳۸
رنگ آبی و غیره) ترسیم و تزئین وظائف.
۵ - قالب سازی .
صنف هشتم و نهم در هفته دو درس
۱- ساختن تصاویر موافق بمودالج در درس خانه:
(۱) اشیای مستعمله .
(ب) نمونه های حیوانات و نباتات .
(ج) مودل های مستخرجه از یادگار های صنعت
قرون وسطی ، از دور انتباه ، از اثار هفدهم
و هژدهم و نوزدهم .
(ه) خاکه ها موافق بفن مناظر .
۲- تزئینات عمارات .
۳ - رسم ها (کروکی) از حافظه .
۴ - ساختن رسم ها در خارج درس خانه (قلم سربی ،
پستل ، رنگ آبی و غیره) ترسیم و تزئین وظائف
۵ - قالب سازی .

مقابله شد عبد الله


۳۹
(تغنی)
صنف عمومی ششم در هفته یک درس.
نوته نشایدیلیه.
صنف هفتم و هشتم و نهم در هفته یک درس.
بازنشید های ملی ، و علاوه بر آن برای شاگردان مستعد و متعلم
یکی از آلات موسیقیه تعلیم داده میشود.
تربیه بدنیه
هر روز درمیان درس اول و دوم و پنجم ششم (۲۰)
دقیقه حرکات بدنیه اجرا می شود.


٤٠
جدول دروس مکتب رشدیه
مکتب رشدیه یعنی دورۀ اول مکتب اعدادی
صنف عمومی ششم

عدد دروس یک هفته
٣ قرآن کریم و دینیات
۵ فارسی
٢ عربی
١ حسن خط
٢ تاریخ
٢ جغرافیا
٣ ریاضیات (حساب و هندسه)
٢ در دس اشیاء
٢ تاریخ طبیعی (علم حیوانات)
٢ رسم
١ موسیقی
٦ مذاکره
٣٢


٤١
دروس مشترکه

صنف هفتم ( ١)
صنف هشتم (ب)

عدد درس
یک هفته

قرآن کریم و دینیات ٣
فارسی ٢
تاریخ ٢
جغرافیه ٢
ریاضیات (حساب، هندسه) ۴
تاریخ طبیعی (علم نباتات) ٢
رسم ٢
موسیقی ١
مذاکره ١
٢٣

۴ لسان ترکی ویا اردو
۵ دروس شعبه گیه

٩

٢٣ دروس مشترکه
٣٢

٢ عربی
٨ لسان اجنبی
٢٣ مشترکه
٣٣


٤٢
دروس مشترکه

صنف هشتم ( ا ) صنف هشتم ( ب )

عدد دروس
در یک هفته
دینیات ۳
اخلاق ١
تاریخ ۲
جغرافیا ۲
ریاضیات (حساب و هندسه) ۴
فزیک و کیمیا ۳
تاریخ طبیعی (علم الارض) ۲
رسم ۲
موسیقی ١
مذاکره ۵
۲۵
۲ عربی و فارسی ۴ لسان ترکی و یا اردو
۶ لسان اجنبی ۵ دروس مسلکیه
۳۳ دروس مشترکه ۲۴ دروس مشترکه
۳۲ ۳۳


٤٣
دروس مشترکه

صنف نهم (ا) صنف نهم (ب)

عدد دروس در یک هفته دینیات اخلاقیه و معلومات مدنیه

٢ تاریخ

٢ جغرافیا

٣ ریاضیات (جبر و هندسه)

٢ فزیک و کیمیا

٣ تاریخ طبیعی و علم حیوانات تشریح و وظائف

٣ جهاز تنفس ... الی آخره

١ رسم

١ موسیقی

تذاکر:

١٣ ٣ لسان ترکی و یا اردو

٦ عربی و فارسی ٥ دروس مسلکیه

٤ لسان اجنبی ٨

٨ ٣٤ دروس مشترکه

٣٤ دروس مشترکه ٣٢

٣٢


٤٤

امضای علحضرت همایونی
عبدالرحمن ـ عبد الواسع ـ محمد حسین ـ علی محمد ـ وصفی بیگ ـ فصیح الدین محمد
رئیس مرکز پنتو رئیس مرکز پنتو مدیر حبیبیه رفیق ریاست مستشار وکیل
زکی ویس ـ هاشم شایق ـ محمد اسماعیل محمد اکرم ـ عبد الاحد ـ نقیب الدین
مدیر تفتیش مدیر مأمورین مدیر تحریرات مدیر مدرسه ایتام
ژار ـ فیورن ـ عبد الرب ـ عبد الحق ـ قاری عبد الله
مؤلف مصحح تألیفات
محمد حسین


[BLANK PAGE]