{"book": "adl0131", "page": 1, "text": "Afghanistan Digital Library\n\nadl0131\n\nhttp://hdl.handle.net/2333.1/70rxwfh1\n\nThis is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan\nDigital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about\nthis item, copy and paste the \"handle\" URL above into a web browser.\nWhen referring to or citing this item please use the \"handle\" URL\nand not this document or the URL from which you downloaded it.\n\nAll works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless\notherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely\nreproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\nNYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu"}
{"book": "adl0131", "page": 2, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 4, "text": "zi 1- hedjdja 1315 /\navril - mai 1898"}
{"book": "adl0131", "page": 5, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 6, "text": "سراج\nالاخبار\nافغانيه\n١٣٢٩\n\nشماره ٢١\n\nفهرست مندرجات\n\nمكارم اخلاق اعليحضرت همايونى (ما بعد از شماره ٢٠)\n\nعلوم وفنون {نظامنامۀ انجمن معارف ـ ما بعد از شماره ٢٠}\nمطبعه ها وافغانستان\nمكتوب\n\nحوادث داخليه {منصب جليله سپه سالاری ـ تنزيل ـ ترفيع منصب وتزييد تنخواه ـ طغيان آب ـ شدت سرما ـ باران وباد ـ باران وسيلاب ـ محمد نبی خان جرنيل اقطاع مقيم بدخشان ـ فوت خداينظر خان جزدك در وردك ـ}\n\nحوادث خارجيه {يك حريق مدهش در استانبول ـ قضاى مؤسفه ـ زيارت ـ نقل اخبار اقدام ـ يك سيماى تاريخى ـ در روس يك غرو ـ}\n\nعبرت نامه ـ ناموران زنان جهان ـ علم ثروت ملل ـ فاجعه هاى پاريس"}
{"book": "adl0131", "page": 7, "text": "( اعلان )\nو کتاب سال دوم سراج الاخبار\n( علم و اسلامیت ) و ( آیاچه\nادبدر فن ) جلد کرده شده\nپوش حاضر و مهیاست . ذوق\nداری آنرا داشته باشند از نزد\n\nشرایط خریداری\nدار السلطنه | ولایت داخل افغانستان\nقیمت سالیانه هشت روپیه کابلی | سالیانه | یازده روپیه کابلی\nقیمت ششماهه پنج روپیه کابلی | ششماهه | هشت روپیه کابلی\nدر خارج افغانستان\nهر جائیکه باشد با اجرت پوست\nقیمت سالیانه | ده روپیه انگریزی | قیمت ششماهه | شش روپیه انگریزی\nسه ماهه اشتراك قبول نمیشود\nيك طلای پوند انگلیزی پانزده روپیه کلدار است . از همین\nقرار حساب کنند\n\nیاد آوری\n\nبرهمه کار داران نظامی وملکی وجمله خریداران\nسراج الاخبار افغانیه اعلان و خبر داده میشود:\nاگر از يك جا بدیگر جا روندو بيايند ميبايد كه بيك رقعه مدير\nوسر محرر را خبر بدهند که من در فلان جا بودم و حال در فلان\nجا میروم اخبار مرا در انجا بفرستید . هر گاه همچنین يك\nرقعه شان برای ما نیاید و اخبار شان برای شان نرسد حق\nشکایت را ندارند .\n\n( شرایط درج کردن اعلانها )\nبه مال تجارتی ، وصنعتگرانی که صنعت خود شانرا در سراج الاخبار افغانیه اعـــلان واشتهار کردن\nیکی هررقم اعلان واشتهاریکه باشد از قرار شرایط ذیل درج وشایع میشود :\nمتن اخبار از یکبار تا به پنج بار نشر وشایع شود برسرهر سطر ١ يك روپیه كابلی واگر از پنج بار\nواهند في سطريك قرآن يعنی نیم روپیه کابلی اجرت گرفته میشود اعلانیکه درین ورق وقایه درج"}
{"book": "adl0131", "page": 8, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 9, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 10, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 11, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 12, "text": "هو الذي جعل الشمس ضياء والقمر نوراً وقدره منازل لتعلموا عدد السنين والحساب\nحسب الفرمان واجب الاذعان خدیو بیمال حضرت ضیاء الملة والدین امیرحبیب الله خان غازی خلد الله ملکه وسلطنته\nکتاب علم مساحت\nکه از زبان انگریزی بفارسی امر ترجمه شده بود بسعی اهتمام گل محمدخان مهتمم بزیور طبع پیراست\nدر مطبعه سلطانی کابل طبع شد\n۱۳۱۵\nشمیه"}
{"book": "adl0131", "page": 13, "text": "دیباچه\n۲\nعلم ساحت\n\nبسم الله الرحمن الرحیم\n\nحمد بیحد برای ذات مقدس آن خالق ارض والسموات شایان و سزاوارست\nکه وجود هستی را بقدرت کامله خود بظهور آورده و درود نامعدود بر روان پا\nآن سرور واجب و زیباست که ان الله وملائکته یصلون علی النبی یا ایها الذین\nآمنو صلو علیه وسلمو تسلیما شمه شان واجب الاکرام اوست صفت\nو ثنا و نعت و دعا میراث ان پاکان و شاه بازان دین متین اوست\nکه اصحابی کا النجوم بایهم اقتدیتم اهتدیتم شاهد و هادی اراکین صراط مستقیم\nبودن است بعدها التماس بنده عاصی پر معاصی خادم آستان\n\nهدایت بنیان"}
{"book": "adl0131", "page": 14, "text": "دیباچه\n۳\nهدایت بنیان سلطان محمد میر منشی انکه چون در زمانه رونق و ترقی اسلام\nبعهد سلطنت حضرت بندگان خدیو دوران در دوران پادشاه\nدانشمند سخن پرور سخن سنج سخن شناس بلکه روح و روان علم و سخن\nضیاء المله والدین امیر المومنین والمسلمین امیر ابن الامیر ابن الامیر امیر\nعبد الرحمن خان مجاهد غازی خلد الله ملکه و سلطانه امر مبارک\nبر ترجمه کتب و تصانیف علوم و فنون و کمالات و صناعات غرا صد اریت قوید\nرساله هذا مسمی به علم مساحت که بنیاد به آغاز علوم علم پیمایش و غیره\nتعلقات علم حساب بود به ترجمه محمد حسن خان ولد نصرت جنگ خان\nمرحوم قوم الکوزائی که یکی از زمره ترجمانان مقرر خدمت ترجمانی بود\nبه انجام پذیرفت حضرت حق جل جلاله وجود سعادت و فیض امود این\nپادشاه علم پرور را برای پرورش و نوازش معلمان و متعلمان\nعلوم و عام و خاص رعایا و خدام سالهای بسیار و قرابین بیشمار محفوظ\nو مصئون داشته باشد بالنّون وصاد والہ الامجاد زیاده والدعابالخیر"}
{"book": "adl0131", "page": 15, "text": "علم مساحت\n۴\nعلم هندسه\nعلم مساحت\nمساحت آن علمیست که بذریعه آن از طولها و رقبه ها و جسامت ها اندازه\nکرده می توانیم برای مبتدی ضرور است که قبل از شروع نمودن\nعلم مساحت ابتدائی قاعده های علم حساب را بداند یعنی جذر عدد کرده\nبتواند و از علامت های او واقفیت داشته باشد مثلاً نشان این شکل\n+ مراد از جمع است و نشان این شکل – مراد از تفریق است و نشان\nاین شکل * مراد از ضرب است و نشان این شکل : مراد از تقسیم است\nو نشان این شکل مراد از جذر دارد برای فهمیدن این علم قدری\nواقفیت علم هندسه هم ضروریست برای مبتدی لازم است که فصل\nاول را به بسیار غور و توجه بخواند چرا که تعریفات اصطلاحات مختلف\nدر این فصل نوشته شده اند که استعمال کرده خواهند شد\nباب اول در علم هندسه\n۱- لفظ نقطه و خط این قدر عام مشهور اند ضرورت نوشتن تعریفانها نیست"}
{"book": "adl0131", "page": 16, "text": "کتاب ۵ مساحت\n\nمگر منحنی که در علم هندسه گرفته میشود برای طالب العلم باید که به بسیار غور بفهمد.\nدر نوشتن نقطۀ بخورد سیاه مدور نشان میباشد اما خط انرا گویند که محض طول باشد\nسطح آنرا گویند که طول و عرض داشته باشد.\nانتهای خط نقطه میباشد.\nانتهای سطح خط میباشد.\nخط مستقیم آنرا گویند که درمیان نقاط حدود خود یکسان واقع باشد.\nسطح مستوی آنرا گویند که دو نقطه فرض کرده درمیان آن ها خط مستقیم\nکشیده شود که همان خط به تمامه در سطح مذکور واقع باشد.\nزاویه مسطح یکجا شدن دو خط را گویند که باهم در یک سطح یکجا شوند.\nمجسم آنرا گویند که عرض و طول و لگی هر سه داشته باشد این نشان\nهر قدر که خورد باشد تا هم قدری نه قدری مقدار ضرور داشته میباشد\nمگر در علم هندسه نقطه آنرا گویند که هیچ مقدار نداشته باشد.\n۲- خط مستقیم و منحنی بر دو قسم میباشند در کتاب برای ظاهر نمودن"}
{"book": "adl0131", "page": 17, "text": "کتاب ۶ مساحت\n\nصورت خط یک خط سیاه کشیده میشود و این خط خواه هر قدر که باریک\nباشد تا هم قدری نه قدری عرض داشته میباشد اما در علم هندسه\nخط آن را گویند که هیچ عرض نداشته باشد\nلفظ سطح نیز بسیار مستعمل است که بدو اقسام میباشند هموار و منحنی\nسطح هموار را سطح مستوی مینامند و در ان علم یکی سطح نمیباشد\n۳ - از بیان متذکره بالا ظاهر است که نقطه آن را گویند که نه طول داشته\nباشد و نه عرض و لکی\n۴ - اگر دو خط مستقیم با هم یکجا شوند اما یکجا شده یک نشوند پس یک خط\nمستقیم را که شاملین همراه دیگر خط مستقیم میدارد اورا زاویه می نامند.\nاین تعریف زاویه سطح مستقیم الخطین ست و در گفتگوی عام عموماً از\nزاویه زاویه سطح مستقیم الخطین مراد میباشد. لیکن خاص تعریف زاویه است\nکه دو خطوط را که شاملین با یکدیگر میدارد انرا زاویه میگویند و وقتیکه\nدو خطوط با هم در یک سطح یکجا شوند لیکن بوقت یکجا شدن با هم یکی نشود\n\nلیکن"}
{"book": "adl0131", "page": 18, "text": "کتاب\nمساحت\n\nشایطیکه یک خط را با دیگر خط میباشد انرا زاویه مسطح می نامند\nو وقتیکه هر دو زاویه مسطحه مستقیم باشد انرا زاویه مسطحه مستقیم الخطین\nمیگویند- مثلا که بیک جاشدن دو خطوط مستقیم الف س\nو ب س و به نقطه س زاویه پیدا میشود و در این زاویه انکه و\nبیش شدن طول های آن\nخطوط هیچ فرق نمی آید چرا که د س\nو ج س نیز همان زاویه میسازند که الف س و ب س میسازد\n۵- اگر بکدام نقطه یک زاویه ساخته شود پس آنرا صرف\nبیک حرف تعبیر میکنند که بر آن نقطه نوشته میباشد چنانچه\nزاویه دفعه مثال نمبر ۴ که بالا ذکر کرده شده است صرف بحرف س\nتعبیر شده است و اگر بریک نقطه چند یک زاویه پیدا شوند پس\nهر یک زاویه بسه حروف تعبیر میشود ج-\nکه بر نقطه می زاویه میسازد و نوشته شدن"}
{"book": "adl0131", "page": 19, "text": "کتاب\nمساحه\nآنرا در میان می نویسند و بهر دو سمت آن دو حروف نوشته\nمیشوند و از آنها یک حرف بمقام خط مستقیم و حرف دیگر به دوم\nمقام خط مستقیم نوشته میباشد مثلا که ف ی ع آن زاویه ست\nکه از دو خطوط مستقیم ف ی و ع ی تیار میشوند و انه ی ج\nآن زاویه فهمیده میشود که از دو خطوط مستقیم ع ی و ج ی پیدا میشوند\nو از ف ی ج آن زاویه مراد است که از دو خطوط مستقیم ف ی و ج ی\nساخته شده است.\n٦ـ اگر یک زاویه بالای دیگر زاویه اینطور مانده شود که همان خط که از\nیک زاویه پیدا میشود به خطوطیکه از انها زاویه دیگر پیدا میشود برا\nمنطبق شوند گفته میشود که زاویه با با هم برابر اند مثلا اگر خط ج ب را\nبر خط ف ی این قسم ایستاده کنیم که نقطه ب بر نقطه ی باشه\nو محیط الف ب بر خط دی منطبق شود گفته می شود که\nزاویه الف ب ج برابر زاویه دی ف میباشد برای مبتدی میگو\nافی نوت"}
{"book": "adl0131", "page": 20, "text": "کتاب\n9\nمساحت\n\nفرض ست که خیال مساوات\nزاویه ها را بخوب طرح ذهن نشین\nخود کند و این امر به این چنین مشاهده خوب ذهن میشود که دو زاویه برابر\nاز کاغذ ساخته بر یک دیگر مانده به بیند که آنها منطبق میشوند اما نظریات هندسه\nاین چنین طریقه ها بعمل آورده میشوند که مساوات زاویه ها بغیر بر یک دیگر ماندن ثابت\nمیشود-\n۷ - اگر بشکل دفعه پنجم فرض کرده شود- که زاویه ف ی غ برابر زاویه\nغ ی ج ست پس همه زاویه ی ف ج را دو چند زاویه ف ی غ\nخواهند گفت- و همین چنین باید فهمید که با سه چند و چهار چند و غیره زاویا\nچه مرادست\n۸- اگر یک خط مستقیم بر دیگر خط مستقیم واقع شده زاویه های\nمتصل برابر پیدا کند پس از ان زاویه های متصل هر یک زاویه قائمه\nمیگویند و خط مستقیم را که بر دیگر خط مستقیم واقع ست عمود می نامند-"}
{"book": "adl0131", "page": 21, "text": "کتاب\n۱۰\nمساحت\nمثلاً در شکل اگر زاویه الف ب ج برابر زاویه الف ب د است پس\nهر یک را زاویه قائمه میگویند و خط الف ب بر خط ج د عمود ست\nزاویه منفرجه آنرا گویند که از زاویه قائمه کلان باشد زاویه حاده آنرا گویند\nکه از زاویه قائمه خورد باشد\n۹ خطوط متوازیه خط‌های مستقیم را گویند که در یک سطح واقع باشند\nو آنها را بهر دو طرف خواه هر قدر دراز کنیم باهم هرگز یکجا نشوند\n۱۰ شکل مستقیعة الاضلاع آن شکل را گویند که با خطوط مستقیم احاطه\nکرده شده باشند و حدود شکلی را بنام اضلاع موسوم میکنند\nمثلث آن شکل مستقیمة الاضلاع را گویند که سه ضلع داشته باشد\nذو اربعة الاضلاع آن شکل مستقیمة الاضلاع را گویند که چهار ضلع\nداشته باشد هر شکل مستقیعة الاضلاع که از چهار اضلاع داشته باشد\nآنرا کثیر الاضلاع میگویند و اگر پنج ضلع داشته باشد آنرا مخمس میگویند\nدائره منحنی"}
{"book": "adl0131", "page": 22, "text": "کتاب ۱۱ مساحت\n\nواگر شش اضلاع داشته باشد آنر مسدس میگویند وعلی هذا القیاس-\nكثير الاضلاع منتظم آن شکل را گویند که همه اضلاع آن و زاویه های او با هم برا\nباشند\n\n۱۱- مثلث بچند اقسام مختلف میباشند- مثلث متساوی الاضلاع آن\nمثلث را گویند که هر سه اضلاع او با هم برابر باشند-\nمثلث متساوی الساقین آن مثلث را گویند که دو اضلاع او با هم برابر باشد\n\nمثلث مختلف الاضلاع آن مثلث را گویند که\nهر سه اضلاع او با هم برابر نباشند- مثلث قائم الزاویه آن مثلث را\nگویند که یک زاویه او قائمه باشد- و در مثلث قائمه الزاویه مستقیم خطوط\nمتصل زاویه قائمه را اضلاع و خط رو بروی او را وتر می گویند-\nمثلث منفرجه الزاویه آنرا گویند که یک زاویه او منفرجه باشد\nمثلث حاده الزاویه آنرا گویند که هر سه زاویه او حاده باشند"}
{"book": "adl0131", "page": 23, "text": "کتاب\n۱۲\nمساح\n۱۲ - قسم‌های ذواربعة اضلاع ذیل اند۔\nشکل متوازی الاضلاع آن شکل ذواربعة الاضلاع است که اضلاع متقابل\nاو متوازی و برابر باشند.\nمستطیل یا قائم الزاویه آن متوازی الاضلاع است که زاویه‌های او قائمہ باش\nمربع آن شکل قائم الزاویه است که\nهمه ضلع‌های او باهم برابر باشند\nمعین آن متوازی الاضلاع است که همه اضلاع او برابرباشند اما زاویه های او\nشبیه بالمعین آن متوازی الاضلاع است\nکه اضلاع مقابل او با هم برابر باشند اما نه همه اضلاع\nبرابر باشند و نه همه زاویه ها قائمه باشند.\nمنحرف آن شکل ذواربعة الاضلاع را گویند که نه همه اضلاع او برابر باشند\nو نه متوازی باشند.\nذوزنقه آنست که دو اضلاع او متوازی باش\n۱۳ کجطح"}
{"book": "adl0131", "page": 24, "text": "کتاب ۱۳ مساحت\n\n۱۳- هریک ضلع مثلث را قاعده گفته میتوانیم- ارتفاع مثلث آن عمود\nمیباشد که از زاویه مقابل بر قاعده کشیده شود هر یک ضلع متواز\nالاضلاع را مقاعده گفته می توانیم و ارتفاع متوازی الاضلاع آن عمود است\nکه از یک نقطه ضلع مقابل بر قاعده کشیده شود\n۱۴- وتر ذو اربعه الاضلاع آن خط مستقیم میباشد که بزواویه های متقابل\nیکجا کرده شود- وتر کثیرالاضلاع آنرا گویند که خط مستقیم که به آن\nزاویه های کثیرالاضلاع که متصل یکدیگر نیستند کشیده شود.\n۱۵- دایره آن سطحی است که با یک خط که او را محیط گویند احاطه کرده شده با\nو یک نقطه در میان او این چنین باشد که از آن نقطه تا محیط هر قدر که\nخط مستقیم کشیده شوند همه با هم برابر باشند و این نقطه را\nخاص مرکز دایره میگویند- نصف قطر آن خط مستقیم است که از مرکز\nبگذرد و هر دو انجام او بر محیط باشند\nقطر دائره آن خط را گویند که از مرکز بگذرد"}
{"book": "adl0131", "page": 25, "text": "کتاب ١٤ مساحت\n\nو هر دو بانجام او بر محیط باشند\nنصف دایره آن شکل است که آن حصه قطر دایره که از قطر قطع میشود\nاحاطه کرده باشد هر یک حصه محیط را قوس میگویند. وتر دایره\nآن خط مستقیم را گویند که به انجام های قوس یکجا کرده شوند.\nقطع دایره آن شکل است که ازان حصه وتر و محیط که او را وتر قطع کرده است\nمحیط باشد قطاع دایره آن شکل است که با دو نصف قطر و یا در میانی قوس ا نهو\nانها محدود باشد. زاویه که از دو نصف قطر ها\nتیار میشود. آنرا قطاع زاویه میگویند\nمنطقه دایره آن حصه دایره است که درمیان دو متوازی وتر ها\nواقع باشد\n\nفصل دوم مثلجات مهندسیه\n\n١٦- بعض ضروری مثلجات علم هندسه را بیان می نمائیم برای\nطالب العلم یاد کردن اینها فائده بسیار خواهد بخشید. ثبوت این مسئله\nدر علم اقلیدس"}
{"book": "adl0131", "page": 26, "text": "مساحت\n۱۵\nکتاب\n\nدر تحریر اقلیدس بخوب وجه نوشته شده اند هر کس که ضرورت\nملاحظه این مسئله جات را دارد باید که تحریر اقلیدس را مطالعه نماید\nاما این کتاب یا چند سطور برای آن کسی ساخته شده است\nکه به علم هندسه واقعیت ندارند - از این سبب باید که این\nمسئله جات را که بیان مینمائیم بخوب وجه فهمیده یاد نمایند و ازینها\nثبوت هر مسئله جات که ساده باشد مایان حل او را بیان\nمی نمائیم اگر طالب العلم این را بخوبی نفهمد تا هم او را فائده کلی خواهد رسید\nو ثبوت هر مسئله جات که بدیهی است انرا نوشته نکرده ام و\nثبوت بعضی مسئله جات بذریعه آلات پیمایش می شوند پس\nهر چیزی که مفصل ذیل ثبت می شود طالب العلم را به آن یقین\nکامل خواهد شد -\n\n۱۷ - بموجب تحقیقات مهندس های کامل هر اصو لیکه قائم شدند\nچند مفید مسئله جات را از انها منتخب نموده ایم - و این"}
{"book": "adl0131", "page": 27, "text": "کتاب\n١٦\nمسئله جات که بطریق نمونه نوشته شده اند برای وسعت ایم\nنتیجه ها وجهته خیال کردن مختلف اقسام های آن کافی خواهد بود. عوم\nاز چند ابتدائی اصول علم هندسه پیدا میشوند باید که طالب العلم\nاز فهمیدن آن درین مضمون رغبت بسیار پیدا نماید و از تحریرات\nظاهر میشود که از دفعات (١٨) تا (٢١) بیان زاویه خواهد بود\nو از دفعه (٢٢) تا (٢٧) ذکر مثلث ها خواهد بود و از دفعه (٢٨)\nتا (٣٠) حال مساوات رقبه خواهد بود و از دفعه (٣١) تا (٣٢)\nخواص دائر ها نوشته شده اند ـ و از دفعه (٣٣) تا (٣٨)\nبیان مثلث متشابه خواهد بود ـ\n١٨ ـ فرض کنید که یک خط مستقیم الف ب\nهمراه دیگر خط مستقیم ج د بهمان یکطرف او\nالف ب ج و عطف الف ب د دو زاویه ها میسازد و این هر دو زاویه ها\nیکجاشده برابر دو قائمه خواهند شد\n١٦ ثبوت"}
{"book": "adl0131", "page": 28, "text": "مساحت\nکتاب\n۱۴\n\nثبوت ـ فرض کنید که ب ی بر خطوط ج د عمود است پس زاویه ب د\nبرابر مجموعه زاویه‌های الف ب ی و ی ب د برابر ست و از همین سبب\nالف ب ج و الف ب د مجموعه دو زاویه ها برابر مجموعه سه زاویه های\nالف ب ج و الف ب ی و ب د است مگر زاویه ی ب د قائمه است\nو مجموعه زاویه‌های الف ب ج و الف ب ی برابر زاویه قائمه می ب ج\nاست - پس الف ب ج و الف ب د زاویه ها با هم یکجا شده برابر دو قائمه ها اند\n۱۹- فرض کنید که الف ب و ج د\nدو خطوط مستقیم یکدیگر را به نقطه ی تقاطع\nمی‌کنند - پس زاویه الف ی ج برابر زاویه ب ی د خواهند بود و زاویه\nالف ی د برابر زاویه ب ی ج خواهد بود ـ\nثبوت ـ الف ی ج و ج ی ب زاویه ها یکجا شده برابر دو\nقائمه ها اند و ج ی ب و ب ی د زاویه ها یکجا شده برابر دو قائمه ها اند\n(دفعه ۱۸) ازین سبب زاویه‌های الف ی ج و ج ی ب یکجا شده"}
{"book": "adl0131", "page": 29, "text": "کتاب ۱۸ مساحت\n\nبرابر مجموعه زاویه های ج ی ب و ب ی د شدند و از همین سبب\nزاویه الف ی ج برابر زاویه ب ی د شد و همین طور ثابت کرده میشو\nکه زاویه الف ی د برابر زاویه ب ی ج است و زاویه های الف ی ج\nو ب ی د را زاویه متقابل راس میگویند و الف ی د و ب ی ج\nزاویه ها را هم بهمین نام است.\n۲۰ـ فرض کنید که خط مستقیم ی ف دو خطوط مستقیم متوازیه\nالف ب و ج در ا قطع می کنند.\nپس زاویه ی ر غ ب برابر خواهد بود\nبزاویه ع ط د و دو زاویه ها ب غ ط\nو غ ط د یکجا شده برابر دو قائمه ها خواهند شد.\n۲۱ـ چونکه بموجب دفعه (۱۹) زاویه ی ر ع ب برابر است بزاویه ا ع ط\nپس از اول جزو دفعه مذکوره بالا ظاهر است که زاویه الف ع ط برابر است\nبزاویه ر غ ط د و این زاویه ها را زاویه متبادله می نامند و همین طور زا\nزاویه"}
{"book": "adl0131", "page": 30, "text": "کتاب ۱۹ مساحت\n\nزاویه ب غ ط برابر زاویه متبادله\nغ ط ج است-\n\n۲۲- فرض کنید که کدام ضلع مثلث الف ب ج ضلع ب ج تا نقطه د\nخارج کرده شده است پس زاویه خارجه الف ج د برابر خواهد بود بهر\nدو زاویه های داخله مقابل خود-\n\nثبوت- فرض کنید که خط ج می متوازی الف ب است-\nپس زاویه می ج د برابر است بزاویه الف ب ج-\n(دفعه ۳۰) وزاویه الف ج ی برابر ست بزاویه الف ب ج دفعه (۲۲)\nپس کل زاویه الف ج د برابر مجموعه زاویه های الف ب ج و ب ا ج\n۲۳- هرسه زاویه های مثلث یکجا شده برابر دو قائمه ها میشوند-\nثبوت- بموجب دفعه (۲۲) مجموعه زاویه های الف ب ج\nوب الف ج برابر است بزاویه الف ج د ازین سبب مجموع هر\nزاویه ها الف ب ج و ب الف ج و الف ج ب برابرست بمجموعه"}
{"book": "adl0131", "page": 31, "text": "کتاب\n۲۰\nمساحت\n\nدوزاویه های الف ج د و الف ج ب یا بموجب دفعه (۱۸) برابرست\nبه دو زاویه های قائمه -\n۲۴ - اگر دو ضلع مثلث باهم برابر باشند پس زاویه مقابله آنها\nنیز باهم برابر خواهند بود -\n۲۵ - اگر دو زاویه های مثلث باهم برابر باشند پس اضلاع مقابل ان\nنیز باهم برابر خواهند بود -\n۲۶ - اگر از دو مثلث ها دو اضلاع یک مثلث یا دو اضلاع دیگر مثلث\nبنظیر یکدیگر برابر باشند و در میانی زاویه دو اضلاع یک مثلث یا در میان زاویه های دو اضلاع\nدیگر مثلث برابر باشند پس این هر دو مثلث با هر صورت باهم برابر خواهند بود -\n۲۷ - اگر از دو مثلث ها دو زاویه های یک مثلث یا دو زاویه های\nدیگر مثلث به نظیر یکدیگر خود برابر باشند و یک ضلع مثلث که متصل\nیا مقابل یکی از آن زاویه ها برابر باشند با یک ضلع دیگر مثلث\nکه متصل یا مقابل یکی از ان زاویه ها باشد پس این هر دو مثلث ها\n\nباهم صورت"}
{"book": "adl0131", "page": 32, "text": "کتاب ۲۱ مساحت\n\nبهرصورت باهم برابر خواهند بود -\n۲۸ - اگر سطح متوازی الاضلاع و قائمه الزاویه بر یک قاعده در میان یک خط\nمتوازی واقع باشند پس هر دو سطح ها با هم برابر خواهند بود - فرض کنید که\nسطح متوازی الاضلاع الف ب ج د و سطح قائمه الزاویه الف ب ی ف\nبر یک قاعده الف ب و یک در میانی خطوط متوازی الف ب و ف ج\nواقع اند -\n\nپس سطح متوازی الاضلاع برابر خواهد بود به سطح قائمه الزاویه یعنی هر دو شکل\nبرابر جای احاطه خواهند کرد یا رقبه انها باهم برابر خواهند بود -\nثبوت - این سخن ظاهر است که مثلث ب ی ج برابر است بمثلث\nالف ف د دفعه (۳۷) و این واضح میشود که شکل الف ب ج د برابر ست\nبشکل الف ب ی ف و بجای این سخن که سطح متوازی الاضلاع و قائمه الزا\nدر میان یک متوازی خطوط واقع اند بموجب (دفعه ۱۳) ما اینرا گفته میتوانیم"}
{"book": "adl0131", "page": 33, "text": "کتاب\n۲۲\nمساحت\n\nکه ارتفاع نها یک اند۔\n۲۹- اگر قاعده و ارتفاع مثلث و سطح قائمه الزاویه یک باشد پس مثلث\nاز سطح قائمه الزاویه نصف خواهد بود. فرض کنید که مثلث الف ب ج وسطح\nقائمه الزاویه الف ب دی بر یک قاعده واقع اند و ارتفاع انها هم یک است\nپس مثلث از سطح قائمه الزاویه\nنصف خواهد بود.\nثبوت- فرض کنید که بر خط الف ب از نقطه ج ف عمود کشیده ام\nپس تصدیق این چندان مشکل نیست که مثلث ب ج ف برابر ست مثلث\nب دج و مثلث الف ف ج برابر ست بمثلث ج ی الف و ازین\nظاهر ست که مثلث الف ب ج نصف است از سطح قائمه الزاویه اب دی\nپس ازین معلوم شد که اگر قاعده و ارتفاع دو مثلث با یک هستند\nپس با هم برابر میباشند۔\n۳۰- مربع وتر مثلث قائمه الزاویه برابر میباشد بجموعه آن مربع ها که برضلاع\n\nاو ساخته"}
{"book": "adl0131", "page": 34, "text": "کتاب ۲۳ مساحت\n\nاو ساخته شوند در این شکل یک مثلث قائم الزاویه ساخته بر وتر و ضلاع\nجدا جدا مربعها ساخته شده‌اند. پس مربع کلان که وتر ساخته شده است برابر است\nبه باقی مربع ها. و این شکل در علم هندسه بسیار مفید است ثبوت این را ظاهر\nمی‌نمائیم.\n\nثبوت - فرض کنید که الف ب ج د ی غ ه یک شکل است که او\nاز ساختن چند مربع ها تیار شده است\nغ ه را برابر ب ج بسازید و خطوط ف ه\nو ج ه را باهم یکجا کنید و این همه شکل را\nاز کاغذ ساخته ببرید. و از او حصه را مثلاً ۱ و ۲ و ۳ بسازید و باز\nاین حصه ها را با یک دیگر اینطور یکجا کرده بمانید که همچنان بشکل ج ا ف ه\nمانده شده اند و از این ظاهر میشود که یک همچین مربع ساخته شده است\nکه ضلاع او برابر ف ه است که بر ف غ و غ ه ساخته شده‌اند.\n\n۳۱- اگر خط مستقیم دائره را مس کند پس آن نصف قطر که از نقطه تماس"}
{"book": "adl0131", "page": 35, "text": "کتاب\n۳۴\nمساء\n\nکشیده شود برخط مماس عمود خواهد بود.\n۳۲- فرض کنید که زاویه های ب الف د و ب ی د\nبر یک قطع دائره ب الف ی د واقع اند پس این\nزاویه ها برابر خواهند بود.\n۳۳- اگر فرض کرده شود که الف ب قطر دائره است و ج نقطه\nدائره است و ازین نقطه الف ج و ب ج خطوط کشیده شوند\nپس الف ج ب زاویه قائمه خواهد شد.\n۳۴- فرض کنید که الف ب ج د و ی ف این چنین دو مثلث ها اند\nاز زاویه های انها زاویه الف برابرست بزاویه د و زاویه ب مساوی\nبزاویه ی و زاویه ج برابرست بزاویه ف پس اضلاع زاویه های بر\nمتناسب خواهند بود یعنی اگر ضلع ی ف از ضلع ب ج دو چند است پس\nف د از ضلع ج الف و ضلع د ی از ضلع الف ب دو چند خواهد بود\nضلع ی ف از ضلع ب ج سه چند باشد پس ضلع های ف د و د ی نیز الف د\n\nنے الم"}
{"book": "adl0131", "page": 36, "text": "کتاب\n٢٥\nمساحت\n\nج الف و الف ب\nعلیحده علیحده سه چند خواهند بود و علی هذا القیاس\nاینچنین دو مثلث ها را متشابه مثلث میگویند\n٣٥- فرض کنید که الف ب ج و دی ف دو متشابه مثلث اند که زاویہای\nج و ف با هم برابر اند و از نقطه های رج و ف ج غ و ف ه فرضا بر اضلاع\nمقابل عمود اند پس ج غ را از الف ب آن نسبت خواهد بود که ف ه را\nاز دی است\n\n٣٦- فرض کنید که الف ب ج یک مثلث است که در متوازی ضلع\nب ج دی خط مستقیم کشیده است که از دو ضلاع باقی مثلث الف ب و الف ج\nبر نقطه های د و ی تقاطع میکند - پس\nمثلث الف ب ج و الف دی با هم متشابه خواهند بود- (دفعه ۲ را ملاحظه کنید)\n٣٧- فرض کنید که الف ب ج مثلث قائمہ الزاویہ است و از زاویہ قائمہ\nالف د عمود بر و تر کشیده شده است - پس از مثلث های د ب الف"}
{"book": "adl0131", "page": 37, "text": "کتاب ۳۶ مساحت\n\nو د الف ج هر یک مثلث با مثلث الف ب ج مشابه خواهد بود آ ب\nو این هر دو مثلث یعنی د ب الف و د الف ج نیز با هم مشابه خواهد بود.\n۳۸- فرض کنید که الف ب و ج د دو وتر دائره اند که با هم یکدیگر را\nبر نقطۀ ی در حالت ضرورت خارج شده قطع میکنند و ب ج و الف د\nبا هم یکجا کرده شده اند پس مثلث الف ی د و ب ی ج مشابه\nخواهند بود و زاویه ہائی ی الف د و ی ج ب باهم برابر خواهند بود و نیز\nزاویه های د الف و ی ب ج متساوی خواهند بود (دفعه ۳۲ را ملاحظه کنید)\n\nفصل سوم عملی هندسه مسلجات\n\n۳۹- بعض عملی هندسۀ مسلجات را حل نموده مینویسیم که برائی کشیدن\nدرست و صحیح اشکال کارآمد و مفید باشند. بخیال مایان از آلات صرف\nپرکار و رولر یعنی مسطر برای این مطلب کافیست گو بعض اوقات\nدیگر آلات مثل مربع یا متوازی رولر بکار می آیند تا چندان ضروری نیست\n\nبطریقہ که"}
{"book": "adl0131", "page": 38, "text": "کتاب\n۲۷\nمساحت\n\nبطریقی که مایان حل مسئلجات را مینویسیم صرف باصول فصل دوم موقوف است عملاً چندان سخن کلان نیست هر طالب العلم که از علم اقلیدس واقف است صداقت صحت اینها را بخوب وجه می فهمد.\n\n۴۰- یک خط مستقیم را بدو حصه برابر تقسیم کنید.\nفرض کنید که الف ب خط مستقیم را تنصیف میکند الف و ب را جدا جدا مرکز تصور کرده بر نصف قطر که از نصف الف ب زیاده باشد دائره ها بکشید که یکدیگر را بر نقوط د و ی قطع کنند یکجا کنید خط د ی را که خط الف ب را بر نقطه ج قطع میکند.\nپس خطوط الف ج و ب ج با هم برابر خواهند بود و خط د ی بر خط الف ب عمود خواهد بود پس معلوم شد که باین ترکیب بر یک خط مستقیم عمود کشیده میتوانیم و اورا بدو حصه برابر هم تقسیم کرده میتوانیم.\n۴۱- کدام زاویهٔ مفروض را بدو حصه های برابر تقسیم کنید.\nفرض کنید که الف ب ج زاویهٔ مفروضه است که بدو حصه های برابر"}
{"book": "adl0131", "page": 39, "text": "کتاب\n۲۸\nمساحه\n\nتقسیم میشود-نقطه ب را مرکز تصور نموده بر کدام نصف قطر انقسم زاویه\nکه خطاب الف را بر نقطه د و ب ج را بر نقطهٔ ی قطع کند باز\nنقاط د و ی را علیحده علیحده مرکز تصور نموده اینچنین دو قوسی\nبرکافی نصف قطر بکشید که یکدیگر را بر نقطه ف قطع کنند یکجا کنید خطاب د\nپس زاویه الف ب ف برابر خواهد بود بزاویهٔ ج ب ف\nتثلیث زاویه قائمه بکنید- فرض کنید که الف ب ج زاویه قائمه است\nنقطه ب را مرکز فرض نموده\nبر نصف قطر دائره بکشید که خط ب الف را بر نقطه د و خط ب ج را برنقطه\nی قطع کند باز خطوط د و ی را مرکز تصور نموده بر همین نصف قضا\nکه اول گرفته شده بود و قوس بکشید که قوس دی را بر خطوط غ و ف\nقطع کنند یکجا کنید ب غ و ب ف را پس از خطوط ب ف و ب غ\nتثلیث زاویهٔ الف ب ج خواهد شد\n۴۲- متوازی یک خط مستقیم یک دیگر خط مستقیم بر بعدمعلوم بکشید\n\nفرض کنید"}
{"book": "adl0131", "page": 40, "text": "کتاب\n۲۹\nمساحت\nفرض کنید که الف ب خط مستقیم\nو ج بعد معلوم است. در خط اب جا\nدوی دو نقط بگیریدانهارا مرکز فهمیده برا خط ج بر نصف قطر دو قوس کشید\nو یک خط مستقیم ف غ مماس این قوس ها بکشید پس ف غ متوازی خط آب\nبرج بعد معلوم ظاهر خواهد شد.\nسوم- یک چنین مثلث بکشید که هر سه اضلاع او برابر شه معلوه خط مستقیم\nباشند فرض کنید که الف وب وج سه خطوط مستقیم معلوم اند. از خطوط\nمستقیم معلومه یک خط فرضا\nبرابر الف خط د ی بکشید و نقطه د را مرکز تصور نموده بر نصف قطر برابر خط\nب یک قوس بکشید باز از مرکزی برابر نصف قطر ج یک دیگر قوس کشید\nو فرض کنید که این قوس ها یک دیگر را بر نقطه ف قطع میکنند یکجا کنید\nخطوط د ف و ی ف پس د ی ف مثلث مطلوب خواهد بود.\nشرح"}
{"book": "adl0131", "page": 41, "text": "مساحت\n\nدست معلومه خطوط مستقیم باید که این شرط ضرور باشد که دو خط با هم\nیکجا شده از خط سوم کلان باشند.\n۳- بیک خط مستقیم معلوم مثلث متساوی الاضلاع بسازید. فرض کنید که\nالف ب خط مستقیم معلوم است\nنقطه های الف و ب را مرکز و خط الف و ب را نصف قطر تصور نموده دو قوس\nبکشید که به نقطه ج تقاطع کنند یکجا کنید خطوط الف ج و ب ج\nپس الف ب ج مثلث مطلوب خواهد بود.\n۴- از نقطه معلومه متوازی\nخطوط مستقیم معلوم یک خط مستقیم بکشید.\nفرض کنید که الف نقطه و ب ج خط مستقیم معلوم است در خط ب ج\nنقطه د بگیرید و نقطه د را مرکز و خط د الف را نصف قطر تصور نموده\nیک قوس بکشید که خط ب ج را به نقطه ی قطع کند و الف ی وتر\nبکشید باز از مرکز الف به نصف قطر الف د دائره بکشید و این وتر وقت\n\nبا پردگار"}
{"book": "adl0131", "page": 42, "text": "مساحت\n۳۱\nحساب\nبرابر وتر الف ی بسازید یکجا کنید خط الف ف پس خط الف ف متوازی\nخط ب ج خواهد شد -\n۲۵ - بر یک خط مستقیم معلوم از یک نقطه معلوم که در این خط باشد\nیک خط مستقیم که زاویه قائمه بسازد قائم کنید - فرض کنید که الف ب\nخط مستقیم معلوم است و درین ج نقطه معلوم است ف\nهر یک نقطه د را که از خط مستقیم معلوم بیرون باشد ج ب و\nمرکز تصور نموده بر نصف قطر د ج دائره بکشید که خط الف ب را بر نقطه\nی قطع کند و ی ه را یکجا کرده اینقدر خارج کنید که دائره را بر نقطه ف\nقطع کند یکجا کنید خط ف ج را پس این خط مستقیم ف ج همراه خط\nمستقیم الف ب زاویه قائمه میسازد - ف\n۲۶ - بر یک خط مستقیم معلوم از یک نقطه که ازین خط بیرون باشد\nعمود بکشید - فرض کنید که الف ب پ ی و ۱\nخط مستقیم و ج نقطه مفروض است که از خط مستقیم معلوم بیرونیست"}
{"book": "adl0131", "page": 43, "text": "۳۲\nکتاب\n\nالف ب دو نقطه هاد و ی بگیرید- برسر د مرکز و دج نصف\nقوسی بکشید- باز بر سر ی مرکز و ی ج نصف قطر دیگر قوس\nو فرض کنید که این هر دو قوس ها بر سر نقطه ف تقاطع میکند.\nج ف را و خط ج ف بر سر الف ب عمود خواهد بود-\n۴۷- یک خط مستقیم معلوم را به چند برابر حصه ها تقسیم کنید. فر\nالف ب خط مستقیم معلوم را\nپنج حصه های برابر تقسیم کردن است\nاز نقطه الف خط مستقیم الف ج بکشید\nو از نقطه ب- ب د متوازی یک خط مستقیم الف ج بکشید\nبر خط الف ج چهار برابر طول بسازید و بر نقاط تقسیم نشان\nو دو و سه و چهار بکنید باز بر خط ب د هم چهار طول برابر\nسابقه قطع کنید- و به تقسیم نقاط ۱ و ۲ و ۳ و ۴ نشان\nالف ب بر یک و چهار و دو و سه و سه و دو و چهار و یک\nخطوط"}
{"book": "adl0131", "page": 44, "text": "کتاب\n۳۳\nمساحت\n\nخطوط مستقیم بکشید. پس ازین خطهای مستقیم خط الف ب بپنج حصه\nبرابر تقسیم خواهد شد و همچنین خط مستقیم را بهر قدر حصه های برابر که بخواهید تقسیم\nکرده می توانید.\n۴۸ - مرکز دائره مفروضه را دریافت کنید. و ترالف ب کشیده از نقطه تنصیف او\nدی خطی همراه و تر مذکور زاویه قائمه ساخته بکشید\nپس مرکز دائره در خط دی خواهد بود. باز دیگر وتر\nب ج کشیده از نقطه تنصیف او نیز خط ف ع همراه این و ترزاویه قائمه\nساخته بکشید پس مرکز دائره بخط ب غ خواهد بود پس نقطه تقاطع\nمرکز دائره های خطوط دی و ف غ نقطه م خواهد بود. بذریعه این عمل\nیک اینقسم دائره نیز کشیده میتوانیم که بر سر نقاط مفروضه بگذرد.\n۴۹ - برابر یک کثیر الاضلاع معلوم یک همچنین کثیر الاضلاع بسازید که تعداد\nضلع های او از تعداد ضلع های آن یک کم باشد. فرض کنید که الف ب\nج دی ف کثیر الاضلاع معلوم است یکجا کنید خط ب د را و از نقطه ج"}
{"book": "adl0131", "page": 45, "text": "کتاب\n۳۴\nمتوازی یک خط مستقیم ب د\nخط مستقیم بکشید که از زیاده شده\nحصه الف ب بر نقطه ه یکجا شود\nشامل کنید خط د ه را پس بموجب دفعه (۱۹) مثلث ب ج د\nبه مثلث ب ه د و از همین سبب کثیر الاضلاع الف ب ج دی و\nبه کثیر الاضلاع الف ه دی ف که به نسبت کثیر الاضلاع معلوم یک جا\nکم است و همین طور از عمل کردن بار بار بر هر یک کثیر الاضلاع معلوم که\nمثلث هم ساخته میتوانیم-\n۵۰- اسکیل یعنی پیمانه که قطرا وعشری باشد بسازید و طریقه آن\nاو را هم بیان کنید یک خط مستقیم الف ب اینقدر طول بگیر\nکه از او بعمل کردن آسانی آید و این خط را اینقدر زیاده کنید که کل\nخط مستقیم الف ب ده چند باشد. و برین ب ج و ج آ\nوغیره طول برابر خط الف ب بسازید و یک دیگر خط مستقیم متواز-\nخط مستقیم م"}
{"book": "adl0131", "page": 46, "text": "کتاب ۲۵ مساحت\n\nخط مستقیم مذکوره بکشید و درین هم ذه طول یعنی الف ب و ب ج\nو ج د وغیره برابر خط الف ب قطع کنید شامل کنید خطوط الف الف و\nب ب و ج ج وغیره باز خط الف الف را بده حصه های برابر تقسیم کنید\nو از نقاط تقسیم متوازی خط الف ب\nخطوط مستقیم بکشید و الف ب را هم\nبده حصه های برابر تقسیم کنید و بر نقاط تقسیم\nنشان یک ۱ و ۲ و ۳ و ۴\nو ۵ و ۶ و ۷ و ۸ و ۹ بکنید\nو نیز الف ب را بده حصه های برابر تقسیم کنید\nحال در میان نقاط تقسیم خطوط ب الف\nو ب الف خط مستقیم قطری شامل کنید\nیعنی ب را به آن نقطه که متصل ب است یکجا کنید و نشان یک را\nبه آن نقطه ب الف که متصل این با ول نقطه تقسیم باشد شامل کنید"}
{"book": "adl0131", "page": 47, "text": "مساحت\nکتاب\n۳۶\n\nمرا به آن نقطه ب آلت که متصل این دو یم نقطه تقسیم باشد شامل کنید و علیٰ ہذا\nپس باین طریق پیمانه ساخته شد تا اینجا قاعدهٔ ساختن پیمانه بیان کردیم\nحال طریق استعمال او نوشته میشود. وقتیکه طول طول معلوم میباشد\nبذریعه پیمانه موافق این طول ها خطوط مستقیم کشیده میتوانیم و وقتیکه خط\nمستقیم معلوم میباشند پس بوسیله پیمانه طول آنها را دریافت کرده میتوانیم\nمثلاً فرض کنید که الف ب یک اینچ را تعبیر میکند و مایان یک چنین خطایی\nمطلوب است که طول او ۲،۵ اینچه باشد پس یک سر پرکار را\nبر نقطه د بمانید و پرکار را اینقدر و از کنید که سر دوم او بهندسه پنج بیاید و\nپس چنین یک خط مستقیم معلوم شد که طول او ۲،۵ اینچه استطه\nو این طول قریب قریب طول مطلوب استعمال یک سر این پرکار شده\nبر خط د و و سر دیگر را بر آن خط قطری که از پنج کشیده شده است - یا کر\nپیش کرده و حسب ضرورت فراخ کرده بروید تا این قدر که همه راست\nسر پر کار به هفتم خط متوازیه الف د بیاید پس در نیحالت در میانی فاصله\n[هم دویم سهم؟]"}
{"book": "adl0131", "page": 48, "text": "کتاب ٣٧ مساحت\n\nهر دو سرهای پرکار ٢٥٫٥ انچه خواهد بود اگر خط الف ب بجای یک انچه\nده انچه فهمیده شود پس فاصله که بالا معلوم کرده شد است ٢٥٥\nانچه خواهد بود و اگر الف ب به انچه تعبیر کرده شود پس همان فاصله ٢٫٥\nانچه خواهد شد. فرض کنید که معلوم کردن طول خط مستقیم مفروضه\nرا مطلوب داریم پس برای این مطلب پرکار را کشیده سرهای او را بهر دو\nسرهای خط مفروضه بمانید - بعد ازین یک سر پرکار را بر خطوط ب و ج\nو د و وغیره و سر دوم را بر خطوط قطری بمانید و پرکار را انقدر شور داده\nبروید که هر دو سر پرکار به انچنین دو سرهای خط مستقیم بیاید که از متواز\nخطوط خط الف د باشد پس اینطور طول خط مفروض معلوم خواهد\nمثلاً فرض کنید که یک سر پرکار بر خط ج ج است و سر دوم بر آن قطری\nخط که از هندسه ٩ کشیده شده است و هر دو سر پرکار بران خط مستقیم\nاست که پنجم حصه متوازی الف ب است پس اینطول ٩٥٫٥ انچند خط\nالف ب خواهد بود."}
{"book": "adl0131", "page": 49, "text": "کتاب\n۳۸\n۵۱- باین ترکیب یکت اینچنین پیمانه که قطرا واثنای عشری باش\nساخته میتوانیم و باین صورت صرف عدد ده را که اکثر با ستعا\nآمده است بعدد ۱۲ تبدیل کردن میشود و بطریقی که در دفعه بالا\nخط مستقیم (۲۴۵ انچه دریافت نمودیم همین طور پیمانه قطراتتان\n(۲×۹/۱۴ + ۱۳/۱۴) انچه طول دریافت خواهیم کرد و اگر الف ب با یک فوا\nتعبیر باشد پس خط باین پیمانه معلوم خواهد شد که طول او ۲ فو\nده ۳/۱۴ انچه خواهد شد. علی هذا القیاس در دفعه (۵۰) طول خط مستقیم\nکه دریافت نمودیم آنرا به الف ب آن نسبت خواهد بود که (۱+ ۹/۱۴)\nرا با یک است یعنی اگر الف ب یک فت را تعبیر کند پس آن خودا\nبا یک فٹ و ۳/۱۴ انچه تعبیر خواهد شد\nباب دوم در بیان طولها\nفصل چهارم طولانی پیمانه ها\nنمایان طالب علم"}
{"book": "adl0131", "page": 50, "text": "کتاب ۳۹ ساحت\n\nغالباً طالب علم از پیمانه‌های طولانی واقف خواهند بود مگر احتیاطاً رقم میشوند\n۵۲- ۱۲ انچ یک فٹ\n۳ فٹ یک گز\n۶ فٹ یا دو گز یک فیڈم\n۱۶ ۱/۲ فٹ یا ۵ ۱/۲ گز یک پول یا یک روڈ\n۴۰ پول یک فرلانگ\n۸ فرلانگ یک میل\n\nنتیجه ذیل از پیمانه‌های متذکره حاصل میشود\nانچ | فٹ | گز | پول | فرلانگ | میل\n۱۲ | ۱ | | | |\n۳۶ | ۳ | ۱ | | |\n۱۹۸ | ۱۶ ۱/۲ | ۵ ۱/۲ | ۱ | |\n۷۹۲۰ | ۶۶۰ | ۲۲۰ | ۴۰ | ۱ |\n۶۳۳۶۰ | ۵۲۸۰ | ۱۷۶۰ | ۳۲۰ | ۸ | ۱"}
{"book": "adl0131", "page": 51, "text": "کتاب\n۴۰\nمساحت\n۵۳- برای پیمایش زمین جریب دکنتر صاحب که نام انگریزی است\nبسیار مروج است و جریب مذکور در طول ۲۲ گز میباشد\nو صد حلقه آهنی داشته میباشد و طول هر حلقه ۲۲/۱ گزیا ۷/۹۲\nانج میباشد پس از ۲۵ حلقه ها یک پول تیار میشود و از هزار\nحلقه ها یا ده جریب یک فرلانگ تیار میشود و از ۸۰ جریب هایا\n۸۰۰۰ حلقه ها یک میل تیار میشود-\nفصل پنجم در بیان مثلث قائم الزاویه\n۵۴- وقتیکه از سه خطوط مستقیم مثلث قائم الزاویه طول\nدو خطوط معلوم باشند طول خط سوم مثلث مذکور را دریافت\nکرده میتوانیم-\nچند قواعد که موقوف بمسئله دفعه (۳۰) میباشند بیان کرده میشوند\n۵۵- وقتیکه دو اضلاع مثلث قائم الزاویه معلوم باشد پس و ترقاعده\nدریافت کرده میتوانیم"}
{"book": "adl0131", "page": 52, "text": "کتاب ۴۱ مساحت\n\nدریافت کنید.\nقاعده\nجذر مجموعه مربع‌های اضلاع جواب خواهد بود.\n۵۶ - مثال (۱) یک ضلع ۸ فت و ضلع دیگر ۶ فت است وتر قائمه را\nدریافت کنید. ۱۰ فت مربع ۸ = ۶۴\nمربع ۶ = ۳۶\nمجموعه ۶۴ + ۳۶ = ۱۰۰\nپس جذر ۱۰۰ = ۱۰ جواب مطلوب یعنی وتر قائمه ۱۰ فت است\nمثال (۲) یک ضلع ۲ فت و ضلع دیگر ۱۰ انچ است پس وتر را دریافت کنید\n۲ فت = ۲۴ انچ\nمربع ۲۴ = ۵۷۶ انچ\nمربع ۱۰ = ۱۰۰ انچ\nمجموعه ۵۷۶ + ۱۰۰ = ۶۷۶ جذر ۶۷۶ = ۲۶"}
{"book": "adl0131", "page": 53, "text": "کتاب ۴۲ مساحت\nپس جواب مطلوب یعنی وتر = ۲۰ انچ\n۵۷ – در مثال نمبر ۲ یک ضلع مثلث در پیمانه فت نشان دادند\nو ضلع دیگر در پیمانه انچ - قبل از عمل سوال فت را انچ کردیم تا که هر دو\nمثلث مذکور بار قم های یکجنس تعبیر باشند پس ضروری است\nکه در علم مساحت پیشتر از عمل قاعده باید که طولهای سوالات را غور\nنمائید و اختیار دارید که طولهای سوالات را در فت تعبیر میکنید یا\nدر انچ گز میل وغیره مگر اینقسم نباید که یک طول را بایک قسم\nقسم پیمانه تعبیر کنید و طول دیگر را با دیگر قسم پیمانه بلکه کل امو\nبیک قسم پیمانه تعبیر کنید.\n۵۸ - بهر دو تمثیلات دفعه (۵۶) جذر پوره پوره بعمل می آید -\nپس طول وتر نیز صحیح و درست معلوم گردید مگر اکثر دوا ۲\nجذر پوره پوره بعمل نمی آید باید در حالتیکه جذر پوره پوره در عمل نم ۲\nچند مرتبه مکسوره عشاریه موافق ضرورت بعمل آورده شود - مربع"}
{"book": "adl0131", "page": 54, "text": "کتاب\n۴۳\nمساحت\n\n۵۹- تمثیلات\n(۱) یک ضلع ۳ فت ۴ انچ وضلع دیگر ۲ فث ۸ انچ اند پس وتر را دریافت کنید\n۳ فث ۴ انچ = ۴۰ انچ\n۲ فث ۸ انچ = ۳۲ انچ\n۵۱،۲۲\nوتر مطلوبست\n۴۰ انچ\n۳۲ انچ\nمربع ۴۰ انچ = ۱۶۰۰\nمربع ۳۲ انچ = ۱۰۲۴\nمجموعه ۱۶۰۰ + ۱۰۲۴ = ۲۶۲۴\nجذر ۲۶۲۴,۰۰۰۰ / ۵۱،۲۲\n۲۵\n۱۰۱ / ۱۲۴\n۱۰۱\n۱۰۲۲ / ۲۳۰۰\n۲۰۴۴\n۱۰۲۴۲ / ۲۵۶۰۰\n۲۰۴۸۴\n۵۱۱۶\n\nپس اگر دو مرتبه بکسور عشاریه کشیده شوند وتر تقریبا ۵۱،۲۲ انچ جواب مطلوب خواهد بود۔\n\n(۲) یک ضلع ۴، ۲۱ فث وضلع دیگر ۱۳، ۱۱ گز اند پس وتر را دریافت کنید\n۱۱۳ گز = ۱۶، ۳۱ فث\n۴، ۲۱ فث = ۴، ۲۱ فث\n۱۳، ۱۱ گز=۱۶، ۳۱ فث\nوتر مطلوبست\n۴، ۲۱ فث\n۱۱۳ گز = ۱۶، ۳۱ فث\nمربع ۴، ۲۱ فث = ۴۱،۹۶ فث\n۱۸۱،۷۶ / ۴،۲۲\n۱۶\n۸۲ / ۲۱۶\n۱۶۴"}
{"book": "adl0131", "page": 55, "text": "مساح\n۴۴\nکتاب\n۲۳۰۰\n۱۳۲۳۰۰\n۷۲۲\n۵۷۶\n\nمربع ۲۱۲ فت = ۵۱۷۶ فت\nمجموعه ۱۲۹۶ + ۵۱۷۶ = ۱۸۱۷۲ فت\nجذر ۱۸۱۷۲ فت\n\nپس وتر مطلوب تقریباً ۱۴۲ فت جواب مطلوب است-\n\n۶۰- اگر وتر و یک ضلع مثلث قائم الزاویه معلوم باشد پس\nضلع دیگر را دریافت کنید\n\nقاعده\nاز مربع وتر مربع ضلع معلوم را تفریق کنید و حاصل تفریق را جذا\nکشید یا جذر حاصل ضرب مجموعه و فرق وتر و ضلع معلوم ضلع دیگر\nمطلوب خواهد بود-\n\n۶۱- تمثیلات-\n(۱) وتر ۱۰ فت و یک ضلع ۸ فت اند پس ضلع دیگر را دریافت کنید\nمربع ۱۰ = ۱۰۰\n\nمربع"}
{"book": "adl0131", "page": 56, "text": "کتاب ۵۴ مساحت\n\nمربع ۸ = ۶۴\nحاصل تفریق ۱۰۰ - ۶۴ = ۳۶\nجذر ۳۶v = ۶\nپس ضلع مطلوب ۶ فُت جواب است\n(۲) وتر ۲۶ انچ و یک ضلع ۱۰ انچ اند پس ضلع دیگر را دریافت کنید\n\nمربع ۲۶ انچ = ۶۷۶\nمربع ۱۰ انچ = ۱۰۰\nحاصل تفریق ۶۷۶ - ۱۰۰ = ۵۷۶ انچ\nجذر ۵۷۶v = ۲۴ انچ\nپس ضلع مطلوب ۲۴ انچ جواب است.\nمجموعۂ وتر و ضلع معلوم ۲۶ + ۱۰ = ۳۶\nفرق وتر و ضلع معلوم ۲۶ - ۱۰ = ۱۶\nحاصل ضرب ۳۶ × ۱۶ = ۵۷۶\n\n۱۰ فت\nفت ۶ ضلع مطلوب\n۸ فت\n\n۲۴ انچ ضلع مطلوب است\n۲۶ انچ\n۱۰ انچ\n\n۲۴ انچ ضلع مطلوب است\n۲۶ انچ\n۱۰ انچ"}
{"book": "adl0131", "page": 57, "text": "۴۶\nکتاب\n\nجذر ۵۷۶√ = ۲۴ انچ\nپس ضلع دیگر ۲۴ انچ جواب مطلوب است\n۶۲ - قاعده دفعه (۶۰) را بدو صورت بیان کرده ام تعلم\nظاهر ابدفعه (۵۵) تعلق دارد و تعلق صورت دو منقسم باست\nعمل قاعده مذکور على العموم آسانی پیدا میشود و عمل کم کردن می افتد\n۶۳ - بهر دو تمثیلات دفعه (۶۱) جذر پوره پوره بعمل می آمد پس طواح\nضلاع نیز صحیح و درست معلوم گردید مگر اکثر مراتب جذر پوره پورا فر\nنمی آید پس باید که چند مراتبه های مکسور عشاریه موافق خدت ما\nبعمل آورده شود.\n۶۴ تمثیلات -\n(۱) و تر یک فٹ و انچ و یک ضلع ۱۴ انچ اند پس ضلع دیگر را در بانه ۲۵\nمجموعه و تر و ضلع معلوم ۲۱+ ۱۴ = ۳۵ انچ\nحاصل تفریق و تر و ضلع معلوم ۲۱ - ۱۴ = ۷ انچ\n[image: right triangle with labels]\nت فٹ ۱۴=۱-۲\n۱۵۶ ۲۵\nضلع\n(۲) ۱۲ انچ\nفضل\nجذ"}
{"book": "adl0131", "page": 58, "text": "کتاب ۴۷ مساحت\n\nحاصل ضرب ۲۲۵ = ۷ × ۳۵ اینچ / ۲\nجذر ۲۲۵ اینچ\nضلع مطلوب ۱۵،۱۶۵ اینچ جواب مطلوب است\n\n۱۵،۱۶۵\n۲۲۵،۰۰۰۰\n۱\n۱۲۵\n۲۰۵ ۲\n۳۰۱/ ۲۰۰۰\n۱۸۳۹\n۳۱۳۵/ ۱۶۱۰۰\n۱۵۶۲۵\n۴۷۵\n\n(۲) وتر ۲۱۷ گز و یک ضلع ۳،۱۴ فُٹ اند پس ضلع دیگر را دریافت کنید\n\n۲۱۷ گز = ۸۱۱ فُٹ\nمجموعهٔ وتر و ضلع معلوم ۸۱۱ + ۳۱۴ = ۱۱۱۵\nفرق وتر و ضلع معلوم ۸۱۱ - ۳۱۴ = ۴۱۷\nحاصل ضرب ۱۱۱۵ × ۴۱۷ = ۵۲۱۰۵\nجذر ۵۲۱۰۵ =\n\n۸۱۱ فُٹ ۴، ۳۱ فُٹ\n۱۲۵،۷۲ فُٹ ضلع مطلوب است\n۲۲۵،۷۲\n۵۲۱۰۵،۰۰\n۴\n۴۲/ ۱۲۱\n۸۴\n۴۴۵/ ۳۷۰۵\n۲۲۲۵\n۴۸۹۵/ ۶۹۰۰\n۵۳۴۸\n۷۵۵\n\nضلع مطلوب ۷۲۵، فُٹ جواب مطلوب است -\n\n۶۵ - (۱) چند تمثیلات می نویسیم که حل آنها بر قواعد مذکور بالا منحصر اند\n\n(۲) یک ضلع مثلث قائم الزاویه ۴۰۸ فُٹ است و مجموعهٔ وتر و ضلع دیگر ۵۷۸ فُٹ است پس وتر و ضلع مثلث قائم الزاویه را دریافت کنید"}
{"book": "adl0131", "page": 59, "text": "کتاب ۴۸ مساحت\n\nبموجب دفعه (۶۰)\n\nمربع ۴۰۸ برابر حاصل ضرب مجموعه و فرق وتر و ضلع دیگر است پس\nاگر مربع ۴۰۸ را بر ۵۷۸ تقسیم کنیم خارج قسمت فرق وتر و ضلع دیگر خواها\nپس از نقسیم عمل معلوم میشود که فرق و ترو ضلع دیگر ۲۸۸ است پس خلاصه\nکه مجموعه‌و تر ضلع دیگر ۵۷۸ و فرق وتر و ضلع دیگر ۲۸۸ است پس\nهر دوئی عددها را جمع کرده بر ۲ تقسیم کرده ۴۳۳ وتر مطلوب جواب است\nواز ۵۷۸ - ۴۳۳ منها کرده ۱۴۵ ضلع مطلوب جواب است.\n\nوتر ۴۳۳ مجموعه وتر و ضلع دیگر ۵۷۸ فت ۴۰۸ م فت\nضلع ۱۴۵ جواب مطلوب است.\n\n(۳) هر یک ضلع مثلث متساوی الاضلاع ۱۰ فٹ است پس ارتفاع\nمثلث مذکور را دریافت کنید.\n\nفرض کنید که الف ب ج مثلث مفروض است\nو ج د ارتفاع مطلوب مثلث مذکور است\n\nج د عمود"}
{"book": "adl0131", "page": 60, "text": "کتاب ۴۹ مساحت\n\nج د عمود قاعده الف ب را بدو حصص برابر تقسیم می کند پس الف د\n= ۱/۲\nموافق قاعده دوم دفعه (۶۰) ج د را دریافت خواهیم کرد\n۳/۴ = ۱ + ۱/۲\n۱/۴ = ۱/۲ - ۱\n۳/۴ = ۱/۲ × ۳/۲\nجذر ۳/۴ برابر ۱/۲ جذر ۳ برابر است مگر جذر ۳ پوره پوره بعمل نمی آید\nپس جذر ۳ که تا سه مرتبه های کسور عشاریه ۱،۷۳۲ مطلوب است\nونصف ۱،۷۳۲ ÷ ۲ = ۸۶۶،۰ پس ارتفاع مطلوب ۸۶۶،۰\nجواب مطلوب است - (۳) قاعده مثلث ۵۶ فٹ است\nارتفاع مثلث ۱۵ فٹ است\nضلع مثلث ۲۵ فٹ است\nپس ضلع دیگر را معلوم کنید"}
{"book": "adl0131", "page": 61, "text": "کتاب ۵۰ مساحت\n\nفرض کنید که الف ب = ۵۶ بموجب دفعه ۶۰ ب د را دریافت میکنیم\n\nج د = ۱۵\nب ج = ۲۵\n۴۰ = ۱۵ + ۲۵ حاصلضرب ۴۰ × ۱۰ = ۴۰۰ } ب د = ۲۰\n۱۰ = ۱۵ - ۲۵ جذر ۴۰۰ = ۲۰ } الف ج = ۲۹\nپس ب د = ۲۰ فت جواب مطلوب است\n\nبموجب قاعدۀ (۵۵) الف ج را معلوم میکنیم\nمربع ۳۶ = ۱۲۹۶ ۱۵۲۱ = ۲۲۵ + ۱۲۹۶\nمربع ۱۵ = ۲۲۵ جذر ۱۵۲۱ = ۳۹\n\nپس الف ج = ۳۹ فت\n\n(۶۵) (ب) قواعد مذکوره بالا و نیز چند قواعد دیگر که متعلق به\nمثلث قائم الزاویه میباشند یکجا نموده در ذیل مینویسیم تا که طالبان\nدر یاد داشت قواعد ذیل آسانی دست دهد ـ تمثیلات هر یک قواعد از\n\n( سوالات"}
{"book": "adl0131", "page": 62, "text": "کتب\n۵۱\nمساحت\n\nدر سوالات نمبر (۱) درج میباشند از حل کردن سوالات نمبر (۱) نمبری یک\nقواعد ذیل بخوبی بفهم و قیاس خواهند آمد مگر برای فهمیدن سوالات\nنمبر (۱) باید که جبر مقابله واقلیدس بخوبی مطالعه کرده شوند تا که حل سوا\nبآسانی وصحیح و درست بفهم و عمل حل کرده شوند-\n(۱) وقتیکه هر دو ضلاع مثلث قائم الزاویه معلوم باشند پس قاعده\nمعلوم کردن و تر در ذیل است-\nقاعده\nمربع های هر دو اضلاع را جمع کرده جذر معلوم کنید پس حاصل جذد\nو تر مذکور مطلوب خواهد بود-\n(۲) وقتیکه و تر و یک ضلع مثلث قائم الزاویه معلوم باشند\nپس قاعده معلوم کردن ضلع دیگر مثلث مذکور در ذیل است\nقاعده\nاز مربع و ترمربع ضلع معلوم منها کرده حاصل آنها را جذر معلوم کنید"}
{"book": "adl0131", "page": 63, "text": "مساحت\n۵۲\nکتاب\n\nپس حاصل جذر ضلع دیگر مثلث مذکور مطلوب خواهد بود - یا آنکه\nجذر حاصل ضرب مجموعه و فرق و تر و ضلع معلوم ضلع دیگر مثلث\nمذکور مطلوب خواهد بود -\n(۳) وقتیکه مجموعه یا فرق و تر و یک ضلع مثلث و نیز ضلع دیگران\nمعلوم باشد پس قاعده معلوم کردن و تر در ذیل است\nقاعده\nمربع ضلع معلوم را به مجموعه یا فرق معلوم تقسیم کنید و خارج قسمته\nبا فرق یا مجموعه معلومه جمع کرده بر ۲ تقسیم کنید خارج قسمته\nو تر مذکور جواب مطلوب خواهد بود -\n(۴) وقتیکه یک ضلع مثلث متساوی الاضلاع معلوم باشد پر\nقاعده معلوم کردن ارتفاع مثلث مذکور در ذیل است -\nقاعده\nضلع معلوم را در ۳/۴۶ یا ۸۶۶/ ضرب بدهید حاصلضرب ارته\nمعلوم\nق\nاز\nپر\nوز\nرد\nفو\nاز\nنص\nجن"}
{"book": "adl0131", "page": 64, "text": "کتاب ٥٣ مساحت\n\nمطلوب خواهد بود -\n\n(٥) اگر دو اضلاع و قاعده مثلث متساوی الساقین معلوم باشند پس\nقاعده معلوم کردن ارتفاع مثلث مذکور در ذیل است\nقاعده\nاز مربع کدام ضلع یعنی (یک ضلع معلومه) مربع نصف قاعده را تفریق کنید\nپس جذر حاصل تفریق ارتفاع مطلوب خواهد بود - یا آنکه حاصل ضرب مجموعه\nو فرق ضلع معلوم و نصف قاعده را جذر معلوم کنید ارتفاع مطلوب خواهد بود\n(٦) اگر هر سه اضلاع مثلث معلوم باشند یک ضلع را قاعده\nفرض کرده قاعده معلوم کردن ارتفاع در ذیل است -\nقاعده\nاز نصف مجموعه هر سه اضلاع هر یک ضلع را جدا جدا منها کنید بعده\nنصف مجموعه و هر سه منها شده اضلاع را باهم ضرب داده حاصل ضربرا\nجذر معلوم کنید و بعده دو چند جذر معلومه را بر قاعده مفروضه"}
{"book": "adl0131", "page": 65, "text": "کتاب\n۵۴\nمسانه\nتقسیم کنید خارج قسمت ارتفاع مطلوب خواهد بود.\n(۷) اگر هر دو ضلاع مثلث قائم الزاویه معلوم باشند پس عمود\nاز زاویۂ بالائی وتر کشیده شود قاعده معلوم کردن عمود مذکور در ذیل\nقاعده\nحاصل ضرب ضلاع معلوم را بر وتر تقسیم کنید عمود مطلوب خواهد بود\n(۸) اگر در مثلث قائم الزاویه آن حصص وتر که از زاویه قائمه از کشه از\nعمود بر وتر ساخته شده اند معلوم باشند پس قاعده معلوجه\nاضلاع مثلث در ذیل است.\nقاعده\nموافق قاعده (۸) عمود را دریافت کنید و بعده موافق وقعده (۵)\nیا موافق قاعده (۱) هر یک ضلع را دریافت کنید.\n(۹) اگر در مثلث قائم الزاویه آن حصص و تر که از زاویه قائمه از کشید از دریا\nعمود بالائی و تر تیار میشوند معلوم باشند پس قاعدہ عمود مذکور در ذیل است. ۲\nقاعده"}
{"book": "adl0131", "page": 66, "text": "کتاب\n۵۵\nمساحت\n\nقاعده\nجذر حاصل ضرب حصص مذکور عمود مطلوب خواهد بود-\n(۱۰) مجموعه یا فرق اضلاع مثلث قائم الزاویه و وتر قائمه معلوم است\nپس قاعده معلوم کردن اضلاع در ذیل است-\n\nقاعده\nاز دو چند مربع وتر مربع مجموعه یا فرق اضلاع را منها کرده جذر معلوم کنید\nجذر فرق یا مجموعه اضلاع خواهد شد- بعده نصف مجموعه مجموعه\nو فرق اضلاع ضلع کلان مطلوب خواهد بود نصف فرق مجموعه فرق اضلاع ضلع خورد خواهد بود\n\nسوالات نمبر اول\n\nاضلاع مثلث های قائمه الزاویه که در ذیل می باشند وتر آنها را\nدریافت کنید-\n(۱) ۵۳۲ فٹ وه ۱۶ فت ]"}
{"book": "adl0131", "page": 67, "text": "کتاب\n۵۶\nمساحۃ\n(۲) ۷۵۸۴ فٹ و ۲۹۳۷ فٹ\n(۳) ۲۷۸ فٹ ۸ انچ و ۱۶۲ فٹ ۶ انچ\n(۴) نصف میل و ۳۴۵ گز ۱ فٹ\nاضلاع مثلث‌های قائم الزاویه که در ذیل‌اند وتر آنها را در پیمانهٔ فٹ\nتا دو مرتبه‌های کسر اعشاریه معلوم کنید۔\n(۵) ۴۳۷ فٹ و ۳۴۲ فٹ\n(۶) ۴۳۹۵ فٹ و ۳۸۷۴ فٹ\n(۷) ۳۱۴ فٹ ۳ انچ و ۲۲۸ فٹ ۹ انچ\n(۸) ۱/۴ میل و ۴۲۷ گز ۲ فٹ\nوتر و یک ضلع مثلث‌های قائم الزاویه معلوم‌اند ضلع دیگر\nدریافت کنید۔\n(۹) ۷۲۵ فٹ ۴۴۶ فٹ\n(۱۰) ۱۶۴۱۷ فٹ و ۴۲۰۸ فٹ\n\nاضلاع مثلث معلوم‌اند وتر آنها را دریا\nکنید۔\n۲\n۴\n۵\n۱۶\n۱۷\n۸۶\nوتر\n(۱۸\nضلع\n\n(۱۱) ۲۶۹"}
{"book": "adl0131", "page": 68, "text": "کتاب ۵۷ مساحت\n\n(۱۱) ۲۶۹ فٹ ۵ انچ و ۲۵۰ فٹ ۸ انچ ۔\n(۱۲) ۳۴۰ گزافت و ۱ فرلانگ ۔\nدر مثلث های قائم الزاویه وتر و یک ضلع معلوم است ضلع دیگر دریافت کریا\nتا دو مرتبه های کسور عشاریه دریافت کنید ۔\n(۱۳) ۶۷۴ فٹ و ۴۳۱ فٹ\n(۱۴) ۴۹۸۷ فٹ و ۳۶۷۵ فٹ\n(۱۵) ۴۲۴ فٹ ۳ انچ و ۲۷۶ فٹ ۶ انچ\n(۱۶) ۵ فرلانگ و ۹۱۶ گز ۲ فٹ\n(۱۷) اضلاع مثلث ۲۲۶۲۰ فٹ و ۱۲۸۱۵ فٹ اند و ارتفاع مثلث\n۱۱۴۸۴ فٹ است ۔ قاعده را دریافت کنید\nوتر و ضلع دیگر مثلث را دریافت کنید ۔\n(۱۸) یک ضلع مثلث قائم الزاویه ۳۹۲۵ فٹ است فرق و تر\nو ضلع دیگر ۶۲۵ فٹ است ۔"}
{"book": "adl0131", "page": 69, "text": "کتاب ۵۸ مساحت\n\nوتر و ضلع دیگر مثلث مذکور را دریافت کنید\n(۱۹) یک زینه ۲۵ فت در از است بر اثر یک دیوار ایستاده\nمعلوم کنید که زینه مذکور چقدر پس کرده شود که نوک بالائی زینه\nاز دیوار یک فت پایان شود -\n(۲۰) یک زینه ۴۰ فت در از در بازار مستقیم استاده است که\nمکان بازار تا دریچه بلند که ۲۴ فت بلند باشد میرسد و اگر\nمذکور را گشتانده بدیگر طرف مکان ایستاده کنید تا دریچه\nکه ۳۲ فت بلند باشد بر سد پس عرض بازار را دریافت کنید\n(۲۱) از بنیاد یک مکان بفاصله ۴۰ فت پائی یک زینه را\nبالائی زینه مذکور از زمین با سقف مکان ۴۸ فت بلند چسپانید\nاگر زینه مذکور را گشتانده بدیگر طرف مکان بازار که به بلندی\n۲۰ فت میرسد بچسپاند پس عرض بازار را دریافت کنید\n(۲۲) ضلع یک مربع یک انچ است مقدار قطر مربع مذکور\nاینچ"}
{"book": "adl0131", "page": 70, "text": "کتاب\n۵۹\nمساحت\n\nمراتب بکسور عشاریه دریافت کنید\n(۲۳) یک ضلع مربع ۱۱۰ فت است قطر مربع مذکور را دریافت کنید\n(۲۴) نصف قطر یک دائره ۸۲۱۶۶ فث است و عمود که از مرکز دائره\nمذکور بالای وتر کشیده شود اراء فث است و تر دائره را دریافت کنید\n(۲۵) بر دو ضلاع متصل یک مستطیل زمین یک شرک ساخته شده است\nیک ضلع مستطیل ۱۹۶ گز است و ضلع دیگر مستطیل ۱۴۷ گز است\nدریافت کنید که از راه رفتن بالای قطر به نسبت راه رفتن بالای\nضلاع چقدر فاصله کم طی کردن خواهد افتاد\n(۲۶) عرض سقف یک سلامی ۲۸ فت است و دیگر کناره سلامی\n۱۷ فت سلامی وار است ارتفاع سقف مذکور را دریافت کنید\n(۲۷) یک ضلع یک مربع ۸ فث است دریافت کنید که نصف قطر\nدائره مذکور که بالای مربع ساخته شود چقدر خواهد بود\n(۲۸) نصف قطر یک دائره ۶۰ فث است دریافت کنید که مربع"}
{"book": "adl0131", "page": 71, "text": "کتاب ۶۰ مساحت\n\nکه اندرون دائره مذکور ساخته شود یک ضلع مربع مذکور چقدر\nخواهد بود-\n(۲۹) نصف قطر یک دائره ۷ فٹ است پس دریافت کنید\nکه طول عمود که از مرکز بالای ۸ فٹ دراز و تر کشیده شود چقدر\nخواهد بود-\n(۳۰) نصف قطر یک دائره ۷ انچ است پس دریافت کنید\nکه عمود از مرکز بالای و تر ۱۳ انچ کشیده شود طول عمود چقدر\nخواهد بود-\n(۳۱) نصف قطر دائره بشش حصص برابر تقسیم کرده شده است\nو از پنج نقاط تقسیم خطوط مستقیم بانصف قطر زاویه های قائمه\nساخته تا محیط دائره کشیده شده اند اگر نصف قطر ۱ فٹ باشد\nپس طول خطوط مستقیم را تا سه مراتب بکسور عشاریه دریافت کنید\n(۳۲) نصف قطر یک دائره ۷ فٹ است و از مرکز بفاصله ۲۰\n\n۱۲ فٹ"}
{"book": "adl0131", "page": 72, "text": "كتاب ۶۱ مساحت\n\n۱۰ فت يك خط مستقيم مماس دائرۀ مذكور كشيده شده است پس دريافت كنيد\nكه طول خط مماس چقدر می باشد.\n(۳۳) يك درخت ۸۱ فت بلند ايستاده بود بذريعة زور باد درخت\nمذكور از يك جای شكست و سر درخت مذكور بالای زمين از بيخ\nدرخت بفاصله ۹ فت پايان افتاد پس دريافت كنيد كه درخت\nمذكور از كدام جای شكست.\n(۳۴) در يك تالاب گل نيلوفر از سطح آب يك فت بلند ايستاده بود\nز زور باد خم شده بفاصلۀ ۴ فت با سطح آب يكجا شده است دريافت كنيد\nكه عمق تالاب مذكور چقدر خواهد بود.\n(۳۵) در ميان سه قصبه ها كه از يكديگر خود بفاصلۀ ۲۰ ميل واقع اند\nيك سرك ها ساخته شده اند معلوم كنيد كه از وسط نقطۀ يك سرك\nبا قصبه كه بمقابل سرك مذكور است بچقدر فاصله خواهد بود.\n(۳۶) ارتفاع مثلث متساوی الساقين را معلوم كنيد كه يك ضلع"}
{"book": "adl0131", "page": 73, "text": "۶۲\nکتاب\n\nمثلث مذکور ۴ فث وقاعده ۱۰ فث است.\n(۳۷) اضلاع یک مثلث ۱۳ و ۱۵ فث اند وقاعده مثلث ۱۴ فث\nپس دریافت کنید که ارتفاع مثلث مذکور چقدر است.\n(۳۸) وتر یک مثلث قائم الزاویه ۵ فث است و ضلع مثلث\n۹ فث است پس دریافت کنید که عمود بالای وتر از زاویه قا[ئمه]\nچقدر خواهد بود.\n(۳۹) از کشیدن عمود بالای وتر از زاویه قائمه یک مثلث[؟]\nوتر بدو حصص ۳ فث و ۱۲ فث مقسم می شوند پس دریافت [کنید]\nکه طول عمود چقدر خواهد بود.\n(۴۰) اگر مجموعۀ دو ضلاع متصل مستطیل ۶۸ فث و قطر آن\n۶۰ فث باشد پس معلوم کنید که ضلع کلان مستطیل چقدر است\nواگر فرق ضلاع متصلۀ مستطیل مذکور ۶ فث و قطر مستطیل مذا[؟]\nفث باشد پس معلوم کنید که ضلع خرد مستطیل چقدر خواهد بود."}
{"book": "adl0131", "page": 74, "text": "کتاب ۶۳ مساحت\nفصل ششم\nاشکال متشابه\n(۶۶) فرض کنید که الف ب ج و دی ف دو متشابه مثلث اند پس\nبموجب دفعه (۳۴) الف ب را باب ج آن نسبت است که دی را\nبای ف است.\nپس اگر در دو متشابه مثلث ها دو اضلاع یک مثلث و یک ضلع مثلث\nدیگر که نظیر کدام یک ضلع مثلث اول باشد معلوم باشند پس ضلع\nدیگر مثلث دوم نظیره دریافت کرده می شود. وعمل دریافت کردن\nضلع دیگر مثلث دوم مذکور مثل قاعده متناسب یا اربعه متناسبه است\n(۶۷) تمثیلات\n(۱) فرض کنید که الف ب = ۵ و ب ج = ۶ و دی = ۷"}
{"book": "adl0131", "page": 75, "text": "مساحت ۶۴ کتاب\n\nپس ی ف را بطریق ذیل معلوم خواهیم کرد-\n۵ : ۶ :: ۷ ، ی ف : ی ف = ۷×۶ / ۵ = ۴۲ / ۵ = ۸ ۲/۵\n(۲) فرض کنید که الف ب = ۵ و الف ج = ۴ و د ی = ۷\nپس د ف را بطریق ذیل بیان و معلوم خواهیم کرد-\n۵ : ۴ :: ۷ : د ف = ۷×۴ / ۵ = ۲۸ / ۵ = ۵ ۳/۵\n\nف ج\nی د ب الف\n\n(۶۸) در عملیات و نظریات علوم ریاضیه از تشابه مثلث ها کارهای\nبسیار بظهور می آیند- مثلاً بدفعه (۶۵) بیان کرده شده است که\nکه اگر یک ضلع مثلث متساوی الاضلاع ۱ فُت باشد پس ارتفاع این\nمثلث مذکور ۸۶۶ ۰ فُت خواهد بود پس تناسب مذکور همیشه در ضلاند[؟]\nو ارتفاع مثلث متساوی الاضلاع خواهد ماند پس اگر یک ضلع مثلث متـ\nمتساوی الاضلاع ۷ فُت باشد ارتفاع مثلث مذکور ۸۶۶ ۰×۷ ذیل\nفُت خواهد شد"}
{"book": "adl0131", "page": 76, "text": "کتاب ۶۵ مساحت\n\nفٹ خواهد شد -\nدر شکل دفعه (۳۸) بیان کرده شده است که مثلث الف ی د و\nب ی ج متشابه اند پس ی الف را بای د آن نسبت است که ی ج را\nبای ب است پس معلوم میشود که از روی مسئله تناسب حاصلضر\nی الف وی ب برابر حاصل ضرب ی ج وی دست مسئله متذکر ه با\nبسیار مفید و کارآمد خاصیت دائرہ است - بذریعہ مثلث های متشا\nبلندی هر اشیاء را که مطلوب داشته باشید پیمائش سایه اشیاء مطلوبه\nکرده معلوم کرده میتوانید - مثلا فرض کنید که یک چوب راست بالا\nسرزمین افتاده است و حصه طرف بالای چوب مذکور از زمین ۵ فُٹ\nبلند است و سایه چوب مذکور ۴ فٹ است در اثنائیکه سایه چوب\nمذکور را معلوم کردیم سایه یک درخت ۵۲ فٹ پیمائش\nشده است - پس بذریعه تناسب بلندی درخت مذکور را بطریق\nذیل معلوم و حل خواهیم کرد -"}
{"book": "adl0131", "page": 77, "text": "کتاب\n۶۶\nمساح\n۴ : ۳ : : ۵۲ : بلندی درخت : بلندی درخت مذکور:\n= ۳۹ فث جواب مطلوب است-\n(۷۰) از مثلث های مشابه خود بخود خیال مشابه مستقیمته الاضل\nپیدا میشود و مشابه مستقیمته الاضلاع عین آن اشکال را گویند\nهای متناظره مشابه مستقیمته الاضلاع با هم برابر باشند وضلائع\nزاویه های برابر مشابه مستقیمته الاضلاع متناسب نظیر یکدیگر\n(۷۱) مثلاً اگر الف ب ج دی و الف ب ج دی در دو\nمخمس زاویه های\nد\nی\nد\nج\nی\nالف\nج\nب\nب\nالف\nالف و ب و ج و د و ی جدا جدا برابر زاویه های الف\nب و ج و د و ی باشند و ضلاع گرد زاویه های مذکورتنا\nباشند یعنی الف ب را نسبت که باب ج است همان نسر\nالف ب را باب ج و نسبت که ب ج را با ج دوست همان نمی\nدین بارها"}
{"book": "adl0131", "page": 78, "text": "کتاب مساحت\nب ج را با ج د و علیٰ ہٰذالقیاس باشد پس هر دو اشکال مذکور\nمتشابه خواهند بود-\n(٢٧) برای متشابه بودن شکال مستقیم الاضلاع بودن دو خاًصیت\nضروریست یعنی (مساوات زاویه ها و تناسب اضلاع) یعنی مساوات\nزاویه ها و تناسب ضلاع از نظریات علم هندست ثابت است که\nاگر در دو مثلث ها از خاصیت های مذکور یک خاصیت باشد\nپس خاصیت دیگر ضرور خواهد بود- و نیز از عملیات ثبوت متذکره\nبالا بآسانی بهم میرسد- مثلاً دو مثلث از کاغذ بریده تقسیم بسازید\nکه ضلاع یک مثلث از ضلاع مثلث دیگر دو چند یا سه چند\nباشند پس نظیره زاویه ہای مثلث های مذکور را از گذاشتن\nبالای یکدیگر خود معلوم میشود که نظیره زاویه های مثلث های\nمذکور باهم برابراند مگر در شکال مستقیم الاضلاع که از سه اضلاع\nزیاده تر اضلاع داشته باشند یک خاصیت بغیر خاصیت دیگر"}
{"book": "adl0131", "page": 79, "text": "کتاب ۶۸ سادس\n\nمعلوم و دریافت کرده میشود مثلاً که زاویه های نظیر مربع و مستطیل باهم\nبرابر میباشند مگر اضلاع متصل زاویه های برابر متساوی نمیباشد\nاضلاع مربع و معین نظیره متناسب میباشند مگر زاویه ها باهم\nبرابر نمیباشند\n(۷۳) اشکال متشابه مستقیة الاضلاع همیشه در برابر تعداد مثلثات\nمتشابه تقسیم کرده\nمیشوند مثلاً\nدر اشکال مخمس دفعه (۷۱) ج الف و د الف و ج الف و د الف\nکشیدن خطوط هر یک شکل در سه متشابه مثلثات تقسیم میشود\n(۷۴) در دفعه (۶۶) بیان که در نسبت متشابه مثلث ها کرده شده است\nبیان مذکور بر شکال مستقیة الاضلاع نیز صادق می آید یعنی اگر دو\nخطوط مستقیم یک شکل معلوم باشند و مشابه آن در شکل دیگ\nیک خط از نظیر کدام یک خط شکل اول معلوم باشد پس خط\nشکل دوم"}
{"book": "adl0131", "page": 80, "text": "کتاب ۶۹ مساحت\n\nشکل دوم نیز نظیره از قاعده تناسب معلوم کرده میشود.\n(۷۵) اشکال متشابه بطریقیکه با خطوط مستقیم محدود میباشند با خطوط\nمنحنی نیز محیط میباشند مثلا دو نقشه هائی یک ملک طوال و عرضا\nمختلف داشته باشند پس هر دوی شان متشابه خواهند بود اگر\nاز نقشه های مذکور در یک نقشه پیمانه یک انچ باشد و در نقشه دوم\nپیمانه نصف انچ باشد که یک میل را تعبیر کند پس خطیکه در یک نقشه باشد\nخط نظیر آن در نقشه دوم دو چند آن خواهد بود.\n(۷۶) مفهوم متشابه بودن بتعریف ذیل خوب ذهن نشین می شود\nکه متشابه آن اشکال را گویند که صورت هائی آنها یکسان باشند\nمگر طول و عرض آنها مختلف باشند کل دائره ها اشکال متشابه\nمیباشند.\n(۷۷) چند تمثیلات اشکال متشابه راحل کرده در ذیل رقم میشوند.\n(۱) در شکل دفعه (۷۳) فرض کنید که"}
{"book": "adl0131", "page": 81, "text": "کتاب\n۷۰\nمساحت\nالف ی = ۲ انچ والف ج = ۳ ۱/۲ انچ والف ی = ۱ ۱/۴ انچ پس\nالف ج را دریافت کنید\n۲ : ۳ ۱/۲ :: ۱ ۱/۴ : الف ج ثه الف ج = ۳ ۱/۲ × ۱ ۱/۴ / ۲ = ۷/۲ × ۵/۴ / ۲ = ۳۵ / ۱۶ = ۲ ۳/۱۶\n= ۲ ۳/۱۶ پس الف ج = ۲ ۳/۱۶ انچ جواب مطلوب\n(۲) در مثال نمبر (۱) الف دو نسبت الف د را دریافت کنید چونکه از\nالف ی = ۲ والف ی = ۱ ۱/۴ ینخط مستقیم الف د را با خط مستقیم\nنظیر آن الف و آن نسبت است که ۲ را با ۱ ۱/۴ نسبت است یعنی در\nخطوط مذکور نسبت ۲ و ۱ ۱/۴ یا ۲/۱ و ۵/۴ یا ۸ و ۵ است\n(۳) در شکل دفعه (۳۷) اگر ب ج = ۱۵ و ب الف = ۱۲ باشد\nپس طول ب د را دریافت کنید\nالف ب ج و د ب الف متشابه مثلث اند\nثه ب ج : ب الف :: ب الف : ب د یعنی\n۱۵ : ۱۲ :: ۱۲ : ب د ثه ب د = ۱۲ × ۱۲ / ۱۵ = ۱۲ × ۴ / ۵ = ۴۸ / ۵ = ۹ ۳/۵ جواب مطلوب است\nدی"}
{"book": "adl0131", "page": 82, "text": "مساحت\n۷۱\nکتاب\n(۴) با همی فاصله اضلاع متوازیه ذوزنقه الف ب ج د\n۴ فث است و الف ب = ۱۰ فث و د ج = ۶ فث اگر فرضاً الف د\nو ب ج خارج شده بر نقطه ص یکجا شوند پس از نقطه ص عمودی\nفاصله د ج را دریافت کنید\nاز نقطه د عمود د ع بر سر خط الف ب بکشید\nو ده متوازی ب ج بکشید - پس ب ه\n= د ج پس الف ه = ۱۰- ۶ = ۴ و د ع = ۴ و مثلث الف د ه و\nد ص ج مشابه اند - بموجب دفعه (۳۵) الف ه : د ع : : د ج :\nعمودی فاصله مطلوب : عمودی فاصله مطلوب = ۶×۴/۴\n= ۶/۴ = ۱/۲ ۱ جواب مطلوب است -\nسوالات نمبر ۲\n(۱) اگر در شکل دفعه (۳۶)\nالف د = ۵ انچ و"}
{"book": "adl0131", "page": 83, "text": "کتاب\n\nدی = ۴ انچ و\n\nالف ب = ۷ انچ پس\n\nب ج را دریافت کنید-\n\n(۲) یک ضلع مثلث متساوی الاضلاع ۲ فث ۶ انچ است\n\nمثلث مذکور را دریافت کنید-\n\n(۳) سایه قد آدم ۶ فث وقتیکه راست ایستاده شد ۸ فت\n\nافتاد و همان وقت سایه یک مینار ۵۰ فث ۶ انچ می افتاد\n\nبلندی میناره را دریافت کنید که چقدر بود-\n\n(۴) ۲ فث چوب راست را راست بالای سر زمین ایستاد\n\nسایه چوب مذکور ۴ فث ۶ انچ افتاد پس دریافت کنید که\n\nسایه ۵۸ فت ستون بلند چقدر خواهد بود-\n\nپیمانه نقشه یک ملک ۵۰۰ میل دراز فی میل ۱/۲ انچ است\n\nدریافت کنید که طول نقشه مذکور چقدر خواهد بود-"}
{"book": "adl0131", "page": 84, "text": "کتاب\n۷۳\nمساحت\n\n(۶) درمیان دو شهر ها (یعنی درمیان دو مملکت) فاصله ۳۱ میل است\nو در نقشه درمیان شهر های مذکور فاصله ۳/۴ انچ است پس دریافت کنید\nکه پیمانه نقشه فی میل چقدر است.\n\n(۷) دو شهر از یکدیگر خود ۴۵ میل دور اند و در نقشه در میان شهر های\nمذکور فاصله ۳/۴ ۳ انچ است اگر در نقشه مذکور با همی فاصله دیگر دو مقام\n۱/۲ ۸ انچ باشد پس دو شهر مذکور از یکدیگر خود چقدر دور خواهند بود.\n\n(۸) اگر در شکل دفعه (۳۶)\nب ج = ۲۰ انچ و\nد ی = ۱۶ انچ و\nب د = ۶ انچ پس\nب الف را دریافت کنید\n\n(۹) در شکل دفعه (۳۶)\nاگر الف د = ۸ انچ و"}
{"book": "adl0131", "page": 85, "text": "کتاب ۷۴ مساحہ\n\nد ی = ۷ اینچ و\nب د = ۳ اینچ پس\nب ج را دریافت کنید-\n(۱۰) در شکل دفعه (۳۶)\nاگر د ی = ۷ اینچ و\nب ج = ۱۰ اینچ و\nب د = ۲ اینچ پس\nد الف را دریافت کنید-\n(۱۱) متوازی اضلاع یک ذوذنقه ۱۶ و ۲۰ فٹ اند و باهم\nفاصلہ آنها ۸ فٹ است اضلاع غیر متوازی زیاده کرده\nکرده شده اند پس نقطہ ملاپ خطوط مذکور و از اضلاع متوازی\nدر ضلع کلان عمودی فاصله آن چقدر خواهد بود\n(۱۲) متوازی اضلاع یک ذوذنقه ۸ فٹ و ۴ فٹ اند در میان و\n\nاضلاع مذکو"}
{"book": "adl0131", "page": 86, "text": "کتاب\n۷۵\nمساحت\n\nاضلاع مذکور متوازی آنهاد و دیگر خطوط مستقیم منقسم کشیده‌اند\nکه عمودی فاصله هر چهار خطوط برابراند پس طول هر دو خطوط\nمذکور را دریافت کنید.\nفصل هفتم وتر دائره\n(۷۸) فرض کنید که الف ب وتر دائره و ج مرکز دائرهٔ مذکور است\nو ج د وتر بر الف ب عمود است که خارج شده از محیط بر نقطه ی\nیکجا میشود پس نقطه د\nنقطه تنصیف وتر الف ب است\nو نقطه ی نقطه تنصیف قوس الف ی ب است و الف ب\nوتر قوس والف ی یای ب وتر نصف قوس و الف د ی\nارتفاع قوس است.\n(۷۹) ی ج را زیاده کرده از محیط با نقطه ف یکجا کنید پس از روی\nدفعه (۳۳) ی الف ف زاویه قائمه است پس بموجب دفعه (۳۷)"}
{"book": "adl0131", "page": 87, "text": "کتاب ۷۶ مساحت\n\nی الف ف و ی و الف متشابه مثلثها اند و ی و را بای الف بهما نسس\nکه ی الف را بای ف است.\nی و * ی ف - ی ا * ی ۲ و نیز موافق دفعه (۶۸) د * وا\n- الف د * د ب در باب مذکور ذکر استعمال همین دو مفید و اکا\nنتیجه ها است برای آسانی از نتایج مذکور قواعد ساخته در ذیل بیان\nمگر اشخاصی که نتایج مذکور را فهمیده باشند برای آنها یاد کردن\nمذکور چندان ضروری نیست.\n(۸۰) ارتفاع قوس و وتر نصف قوس معلومند پس قطر دا\nرا دریافت کنید.\n\nقاعده\nمربع و تر نصف قوس را بر ارتفاع قوس تقسیم کنید خارج قسما\nقطر دائره مطلوب خواهد بود.\n(۸۱) تمثیلات"}
{"book": "adl0131", "page": 88, "text": "کتاب ۷۷ مساحت\n(۸۱) ارتفاع قوس ۳ انچ و وتر نصف قوس ۱۲ انچ است پس قطر دائرہ را\nدریافت کنید۔\n۳۶ = ۱۲×۳ = ۱۲×۱۲ / ۴\nپس قطر دائرہ ۳۶ انچ جواب مطلوب است۔\n(۸۲) ارتفاع قوس افت ۳ انچ است و وتر نصف قوس ۴ فٹ\nقطر دائرہ را معلوم کنید۔\n۱۲ = ۴×۳ = ۴×۴× ۳/۴ = ۴×۴ / ۴/۳\nپس قطر دائرہ ۱۲فٹ جواب مطلوب است۔\n(۸۳) وتر نصف قوس و قطر دائرہ معلومند پس ارتفاع قوس را\nمعلوم کنید۔\nقاعدہ\nمربع وتر نصف قوس را بر قطر دائرہ تقسیم کنید۔\n(۸۳) وتر نصف قوس ۱۲ انچ و قطر دائرہ ۳۶ انچ است۔"}
{"book": "adl0131", "page": 89, "text": "مساحت\n\nکتاب\n\n۷۸\n\n(۱) ارتفاع قوس را دریافت کنید.\n\n۱۲×۱۲/۳۶ = ۴×۳ = ۴ اینچ پس ارتفاع قوس ۴ اینچ مطلوب است.\n(۸۴) ارتفاع قوس و قطر دایره معلومند و تر نصف قوس را معلو\n\nقاعده\n\nجذر حاصل ضرب قطر دایره و ارتفاع قوس و تر نصف قوس خواهد\n\n(۸۵) تمثیلات\n\n(۱) ارتفاع قوس ۴ اینچ و قطر دایره ۳۶ اینچ است و تر نصف آن\n\nدریافت کنید.\n\n۱۴۴ = (۴×۶) = ۴×۳۶\n\nجذر ۱۴۴ = ۱۲ پس و تر نصف قوس ۱۲ اینچ است.\n(۲) ارتفاع قوس ۱/۳ فٹ و قطر دایره ۱۲ فٹ است و تر نصف\n\nقوس را دریافت کنید.\n\n۱۲×۱/۳ = ۴×۳ = ۱۶ جذر ۱۶ = ۴\n\nقط\n\nپس و تر"}
{"book": "adl0131", "page": 90, "text": "کتاب ۷۹ مساحت\n\nپس وتر نصف قوس ۴ فٹ مطلوب است -\n(۸۶) وترقوس و ارتفاع قوس معلومند قطر دائرہ را دریافت کنید\nقاعدہ\nمربع نصف وتر را بر ارتفاع قوس تقسیم کنید پس خارج قسمت\nباقی حصہ قطر خواهد بود پس مجموعه خارج قسمت و ارتفاع قوس قطر دائرہ خواهد\n(۸۷) تمثیلات\n(۱) وتر قوس ۸ فت و ارتفاع قوس ۲ فٹ اند پس قطر\nقوس را در معلوم کنید\n۲ × ۴ - ۸ فت\nپس باقی حصہ قطر ۸ فت شد-\nقطر ( ۸ + ۲ ) فٹ یا ۱۰ فٹ مطلوب است -\n(۲) وتر قوس ۲۱ فت و ارتفاع قوس ۴ فٹ اند پس\nقطر را دریافت کنید -"}
{"book": "adl0131", "page": 91, "text": "کتاب ۸۰\n۱۰٫۵×۱۰٫۵/۴ = ۱۱۰٫۲۵/۴ = ۲۷٫۵۶۲۵ پس\nباقی حصہ قطر ۲۷٫۵۶۲۵ فث است پس قطر ۳۱٫۵۶۲۵ فث\n(۸۸) در فصل مذکور و فصل پنجم هر قدر قواعد که بیان کرده\nبذریعه استعانت آنها متعلق شکل دفعه (۷۸) چند سوالات\nبیان مینمائیم -\n(۸۹) ارتفاع قوس و قطر دائرہ معلومند پس و ترقوس را معلوم\nی د و ی ف معلومند پس د ف نیز و بموجب دفعه (۷۹)\nمعلوم کرده میشود\n(۹۰) تمثیلات\n(۱) ارتفاع قوس ۹ فث و قطر دائرہ ۲۵ فث اند وترقوس را\nدریافت کنید\nی د = ۹ و د ف = ۱۶\n(اد) ۲ = ۱۶×۹ پس الف د = ۱۲ پس الف ب یعنی و تر قوس ۲۴ فث\n(۲) ارتفاع"}
{"book": "adl0131", "page": 92, "text": "کتاب\n۸۱\nمساحت\n\n(۲) ارتفاع قوس ۷ فت و قطر دائره ۱۰ فت است پس و تر قوس را معلوم کنید\nی د = ۲\nد ف = ۸\n[ILL] د) - ۲ x ۸\nپس الف د = ۴ پس الف ب یعنی و تر قوس ۸ فت مطلوب است\n(۹۱) و تر قوس و قطر دائره معلوم اند پس ارتفاع قوس را دریافت کنید\nالف ج نصف قطر دائره و الف د نصف وتر معلومند- دفعه اول سوال\nدفعه (۶۰) از خطوط مذکور ج د را معلوم کردیم بعده از ج ی منها کردیم\nپس دی معلوم گردید\n(۹۲)\nتمثیلات\n(۱) و تر قوس ۲۴ فت و قطر دائره ۲۵ فت است ارتفاع قوس را معلوم کنید\nالف ج = ۱۲۱/۲ و الف د = ۱۲\nپس ج د= (۱۲۱/۲ + ۱۲) (۱۲۱/۲ - ۱۲ V= ۴۹/۲ x ۱/۲ V= ۷/۲ = ۳۱/۲ و"}
{"book": "adl0131", "page": 93, "text": "کتاب\n۸۲\nمساح\nدی - ۱۲-۳ = ۹ پس ارتفاع قوس ۹ فت مطلوب است\n(۲) وتر قوس ۸ فت و قطر دائره ۱۰ فت است ارتفاع قو\nدریافت کنید-\nدر مثال مذکور\nالف ج = ۵ و\nالف د = ۴ پس\nج د = (۵+۴) (۵-۴) = ۳ و\nدی = ۵ -۳=۲\nپس ارتفاع قوس ۲ فت مطلوب است-\n(۹۳) وتر قوس و قطر دائره معلومند و تر نصف قوس را دریافت کمن\nالف ج والف د معلومند پس اول بموجب دفعه (۹۱) دی را دریاف\nکردیم و بعده موافق دفعه (۸۵ یا ۸۴) الفی را معلوم کردیم.\n(۹۴)\nتمثیلات\n(۱) وتر قوس"}
{"book": "adl0131", "page": 94, "text": "کتاب ۸۳ مساحت\n\n(۱) وتر قوس ۴ اینچ و قطر دائره ۵۰ اینچ است پس وتر نصف قوس را\nدریافت کنید\nدر مثال مذکور\nالف ج - ۲۵\nالف د - ۷\nپس بموجب دفعه (۶۰)\nج د - ۲۴\nدی - ۱ بعده موافق دفعه (۸۴)\nای - ۵۰ و جذر ۵۰ تا چهار مراتب مکسور عشاریه ۷,۰۷۱۰ بعمل\nمی آید پس وتر نصف قوس تقریباً ۷,۰۷۱ اینچ است و اگر ۷ مراتب\nجذر کسور عشاریه در عمل آورده شود پس وتر نصف قوس\n۷,۰۷۱۰۶۷۸ اینچ مطلوب است.\n(۲) وتر قوس ۵۸ اینچ و قطر دائره ۲۰۰ اینچ است و تر نصف"}
{"book": "adl0131", "page": 95, "text": "ساه\nکتاب\n۸۴\nقوس را معلوم کنید\nدر مثال مذکور الف ج = ١٠٠ و ا د = ٢٩ پس بموجب دفعه\nج د = ٩١٫٥٩\nاز عمل کردن بکسور اعشاریه تا چهار مراتب\nج د = ٩٫٥٩، ٠٢٧ تقریباً\nدی = ۴٫۲۹۷۳\nحال الف ی را بموجب دفعه (٨٥ یا ٨۴) دریافت میکنیم\nاگر الف ج و الف د و دی پوره پوره معلوم باشند پس\nاز دو قواعد صحیح و درست مساوی بعمل می آید - مگر در مثال مذ\nدی پوره پوره معلوم نیست پس از دو قواعد مذکور جواب کدا\nآیند در جواب مذکور بسیار کم فرق در عمل پیدا خواهد شد\nقاعده دفعه (۸۴) بسیار ساده است و معلوم میشود که\nا د = ۸٫۵۹٫۴۶ = ۲۹٫۳۲ تقریباً\nالی"}
{"book": "adl0131", "page": 96, "text": "کتاب\n۸۵\nمساحت\n\nپس وتر نصف قوس تقریباً ۲۹/۳۲ اینچ مطلوب است -\n(۹۵) وتر نصف قوس و قطر دائره معلوم است وتر قوس را دریافت کنید\nالف ی وی ف معلومند\nاول بموجب دفعه (۸۲)\nی در او\nبعده بموجب دفعه (۶۰)\nالف د را دریافت کردیم\n(۹۶)\nتمثیلات\n(۱) وتر نصف قوس ۱۲ اینچ و قطر دائره ۳۶ اینچ است وتر قوس را\nدریافت کنید\nبموجب دفعه (۸۳)\nی د - ۴ و بموجب دفعه (۶۰)\nالف د = ۱۶ - ۱۶/۹ = ۱۲۸/۹ √ = ۱/۳ √۱۲۸"}
{"book": "adl0131", "page": 97, "text": "کتاب\n۸۶\nمساحت\n\nتا سه مراتب کسور عشاریه جذر بعمل آورده شد پس\nاد = ۷۱۷۱ تقریاً\nالف ب = ۷۵۴۲ تقریباً\nپس وتر قوس تقریباً ۱۵۷۴۴ فت مطلوب است.\n(۹۷) وتر قوس و وتر نصف قوس معلوم اند قطر دائره را دریافت\nالف د والف کی معلومند -\nاول بذریعۀ قاعدۀ دفعۀ (۶۰) می و بعده بموجب دفعۀ (۸۰) می قطر\nمعلوم کردیم -\n(۹۸)\nتمثیلات\n(۱) وتر قوس ۴۸ انچ و وتر نصف قوس ۲۶ انچ است قطر\nمعلوم کنید-\nدر مثال مذکور -\nالف د = ۲۴"}
{"book": "adl0131", "page": 98, "text": "مساحت\n۸۷\nکتاب\nالف ی = ۲۲ پس بموجب قاعده دفعه (۶۰) ی د = ۱۰ و موافق دفعه (۸۰)\nی ف = ۲۷×۲۲ / ۱۰ = ۷، ۶۱ پس قطر دایره ۶، ۷۶ انچ مطلوب ست\n(۲) وتر قوس ۳۰ انچ و وتر نصف قوس ۵، ۱۰ انچ است قطر دایره را\nدریافت کنید\nدر مثال مذکور -\nاد = ای = ۵، ۱۰ پس بموجب دفعه (۶۰) ی د = ۵ ۲، ۱۰ ۷\nاز عمل کردن جذر تا چهار مراتب کسور عشاریه ی د= ۱۵، ۲، ۳ بعد\nبموجب دفعه (۸۰) ی ف = ۵، ۱۰ × ۵، ۱۰ / ۱۵، ۲، ۳ = ۴۳، ۳۴ تقریباً\nپس قطر دائره تقریباً ۴۳، ۳۴ انچ جواب مطلوب است -\n(۹۹) بطریق مشق یک مثلث متساوی الاضلاع و یک شکل اضلاع\n۱۲ اندرون دائرۀ منتظم ساخته حساب اضلاع اینها را حل کرده در ذیل بیان مینمایم\nیک دائره بکشید و در دائره مذکور\nبرابر نصف قطر وتر اب و ب ج"}
{"book": "adl0131", "page": 99, "text": "کتاب ٨٨\n\nو ح د وغیره بسازید پس در کل محیط انقسم شش وتر دایره جا\nیعنی اندرون دایره مسدس منتظم بسازیم پس یک ضلـ\nبرابر نصف قطر خواهد بود-\nخطوط مستقیم ف ب و ب د و د ف را یکجا کنید پس\nمثلث متساوی الاضلاع خواهد بود-\nفرض کنید که نصف قطر دایره یک انچ است وف د را در الـ\nکردن مطلوب داریم پس عبارت مذکور یک مثال فعلـ دا\nم مرکز دایره را دریافت کرده م الف را یکجا کنید که از خط ٢\nبر نقطه ک تقاطع کند-\nظاهر است که اک = ١/٢ : ب ک = ١/٢ * ٣/٣ = ١/٢ ٣ پس\n= ٣، و از عمل جذر تا هفت مراتب بکسور عشاریه ب ف = ا\n١،٧٣٢٠٥٠٨ پس معلوم شد که نصف قطر دائره یک نظر را\nاندرون دائره مذکور مثلث متساوی الاضلاع ساخته از"}
{"book": "adl0131", "page": 100, "text": "کتاب\n۸۹\nمساحت\n\nیک ضلعه مثلث مذکور ۷۳۲۰۵۰۸ میباشد\nبعده فرض کنید که مل عمود است بر وتر اف و ازین خارج کنیم پس\nاز محیط بر نقطه ط یکجای شود\nیکجا کنید- اط پس اط ضلعه شکل منتظم ازین ۱۲ اضلاع که در دائره ساخته شود\nمطلوب داریم که بموجب دفعه (۹۳) حساب اط را کرده میتوانیم-\nال برابر ۱/۲ و م ا= ۱ پس م ل= ۱/۲ v۳=۸۶۶۰۲۵۴،\nل ط= ۱۳۳۹۷۴۶، و بموجب دفعه (۵۵) اط= ۱۲۶۷۹۴۹۲v\n= ۵۱۷۶۴ تقریبا پس نصف قطر دائره که یک باشد در دائره مذکور با\nشکل منتظم اضلاع ۱۲ ساخته شود ضلع آن ۵۱۷۶۴ میباشد-\nسوالات نمبر ۳\n(۱) ارتفاع قوس ۱۵ انچ و وتر نصف قوس ۴ فٹ ۶ انچ است\nقطر را دریافت کنید-\n(۲) ارتفاع قوس ۲۲۸ فٹ و وتر نصف قوس ۱۱۵ فٹ است"}
{"book": "adl0131", "page": 101, "text": "کتاب ۹۰ مساحه\n\nقطر را معلوم کنید\n\n(۳) وتر نصف قوس ۳ فث ۴ انچ و قطر دائره ۲۵ فث است\n\nپس ارتفاع قوس را معلوم کنید\n\n(۴) وتر نصف قوس ۴۳ ، ۶ فث و قطر دائره ۶۵ عشاریه ۲۳\n\nپس ارتفاع قوس را معلوم کنید\n\n(۵) ارتفاع قوس افت ۳ انچ و قطر دائره ۱۱ فث ۳ انچ است پس\n\nوتر نصف قوس را معلوم کنید\n\n(۶) ارتفاع قوس ۳۱۴۴ فث و قطر دائره ۲۸۱،۷۶ فث است پس\n\nوتر نصف قوس را معلوم کنید\n\n(۷) وتر قوس ۲۰ فث و ارتفاع قوس ۴ فث است قطر\n\nدریافت کنید\n\n(۸) وتر قوس ۱۵،۷۸ فث و ارتفاع ۲۱،۸ فث است پس\n\nقطر را دریافت کنید\n\n(۹) وترقو"}
{"book": "adl0131", "page": 102, "text": "کتاب\n۹۱\nمساحت\n\n(۹) وتر قوس ۵ اینچ و قطر دائره ۲۰ اینچ است پس وتر نصف قوس\nچقدر خواهد بود ـ\n(۱۰) وتر قوس ۸۰ اینچ و قطر ۱۰۰ اینچ است پس وتر نصف قوس را\nدریافت کنید ـ\n(۱۱) وتر نصف قوس ۲ فٹ ۴ اینچ و قطر دائره ۴ فٹ ۲ اینچ است\nپس وتر قوس را معلوم کنید ـ\n(۱۲) وتر نصف قوس ۲۴ فٹ و قطر دائره ۱۶ فٹ است پس\nوتر قوس را معلوم کنید ـ\n(۱۳) وتر قوس ۱۲ گز و وتر نصف قوس ۹ فٹ ۶ اینچ است پس\nمقدار قطر دائره چقدر خواهد بود ـ\n(۱۴) وتر قوس ۴۹ فٹ و وتر نصف قوس ۲۵ فٹ است\nپس قطر دائره را معلوم کنید ـ\n(۱۵) وتر یک قوس واصل بجمع ارتفاع برابر قطر است و فرق نهیا"}
{"book": "adl0131", "page": 103, "text": "کتاب ۹۲ مساحت\n\n۲۰ فت است پس قطر را دریافت کنید -\n(۱۶) قطر یک دائره از دو چند وتر قوس آن یک فث کم است و وترقو\nاز ارتفاع آن یک فث زیاده است پس وتر قوس را معلوم کنید.\n(۱۷) قطر دائره ۳۵ فت و ارتفاع قوس ۷ فت است پس وتر قوس را\nدریافت کنید -\n(۱۸) قطر یک دائره ۳۰ انچ است و از یک و ترکه برین عمود است ق\nپانچنیین دو حصه است منقسم میشوند که یک حصه از دیگر چهار چند است.\nپس وتر مذکور را دریافت کنید -\n(۱۹) قطر یک دائره ۵۰ فث به وتر ۴۰ فث است پس ارتفاع قوام\nمعلوم کنید -\n(۲۰) قطر یک دائره از وتر ۸ فت کلان است اگر در بینها نسبت پر\n۴ و ۵ باشد پس ارتفاع قوس چقدر خواهد بود -\nفصل هشتم محیط دائره\n(۱۰۰) نسبت"}
{"book": "adl0131", "page": 104, "text": "کتاب ٩٣ مساحت\n\n(١٠٠) نسبت طولہا محیط و قطر دائره معلومات اکثر مراتب بضرورت\nبوقوع می‌آید اگرچه به نسبت درست و صحیح دریافت کرده نمیشود\nمگر تاہم باین قدر صحت معلوم میشود که در کار روائی علمی مقاصد\nخلل عائد نمیشود.\n(١٠١) قاعده\nقطر را در ١/٧ ٣ یعنی ٢٢/٧ ضرب داده شود یا قطر را در ٢٢ ضرب داده بر ٧\nتقسیم کنید پس محیط مطلوب خواهد بود.\n(١٠٢) تمثیلات\n(١) قطر دائرہ ۴٠ فٹ ٨ انچ است محیط را دریافت کنید.\n۴ فٹ ٨ انچ = ٥٦ انچ و ٥٦ × ٢٢/٧ = ٨ × ٢٢ = ١٧٦\nپس محیط دائره تقریباً ١٧٦ انچ یا ١۴ فٹ ٨ انچ مطلوب است.\n۴/٢٥٦ × ٢٢ = ٨/٥١٢ = ٩٣١٢٣٢ ÷ ٧ = ٧٦/١٣٣\n١١ × ٣ ١١ ٩٣/٦٣٢\nپس محیط دائره = ٣١٣/٧٦ فٹ مطلوب است."}
{"book": "adl0131", "page": 105, "text": "کتاب\n۹۴\nمساحتها\n(۱۰۳) از قاعدۀ دفعۀ (۱۰۱)\nمحیط دائرۀ هر قدر که مطلوب باشد بعمل آورده میشود در حقیقتاً\nمحیط دائرۀ از ۱۴ ۳ چند قطر کم و محیط دائرۀ از ۱۳ چند قطر زا\nمیباشد مگر از ضرب قاعدۀ ۱۴ ۳ که با قطر ضرب داده شود دائرۀ\n(۱۰۴) اگر ضرورت باشد پس قاعدۀ دفعۀ (۱۰۱) را بعبارت\nتناسب بیان کرده می توانیم که ۷ را با ۲۲ آن نسبت است که\nقطر دائره را با محیط دائرۀ نسبت است.\n(۱۰۵) تناسب ذیل از تناسب مذکورۀ بالا زیاده تر صحیح است\nیعنی ۱۱۳ را با ۳۵۵ همان نسبت است که قطر را با محیط نسبت که\nمگر بذریعۀ قاعدۀ مذکورۀ بالا نیز محیط را هر قدر که مطلوب باشد\nبعمل آورده میتوانید.\nلکن غلطی مذکور اینقدر کم است که در ۱۹۰۰ میل غلطی افت پر عمل\nو غلطی مذکور انقسم است که بخیال باید آورده نشود.\n(۱۰۶)"}
{"book": "adl0131", "page": 106, "text": "کتاب ۹۵ ساحت\n(۱۰۶) نسبت مذکور را بصورت ذیل بدل کرده میتوانیم که قطر دائره\nبا محیط دائرہ آن نسبت است که ارا نسبت است با\n۳۱۴۱۵۹۲۶۵۳۵۸۹۷۹۳ حساب تناسب مذکور تا شش صد\nمراتب بکسور عشاریه در عمل آورده شده است مگر علی العموم برا\nکار روائی عملی ۳۱۴۱۶ کافی بدانید در اکثر کتب ریاضی بجای\n۳۱۴۱۵۹۲۶۵ استعمال لفظ ک اکثر دیده شده است -\n(۱۰۷) از بیان مذکور معلوم است که وقتیکه قطر دائره معلوم باشد\nپس قاعده معلوم کردن محیط در ذیل است -\nقطر را در ۱/۷ ۳ ضرب بدهید یا اگر در جواب زیادہ صحت منظور باشد\nپس قطر را در ۳۱۴۱۶ ضرب بدهید -\nبذریعه قاعده ۳۱۴۱۶ هر قدر که مطلوب داشته باشید زیادت\nدر عمل آورده میشود مگر از حصه محیط ۱/۰۰۰۰۰ بسیار غلطی کم واقع میشود\nو در صوت مذکور اندرون ۷۵ میل از آفت هم کم غلطی بظهور می آید"}
{"book": "adl0131", "page": 107, "text": "کتاب\n٩٦\n(١٠٨) وقتیکه میگوئیم قطر را با ٣٫١٤١٦ ضرب بدهید انقسم هم گفتنیم\nکه ٣٫١٤١٦ را با قطر ضرب بدهید و همین قسم کیفیت ضرب\nعددها میباشد .\n(١٠٩)\nتمثیلات\n(١) قطر دائره ٤٢٢٫٧ اینچ است محیط را معلوم کنید ۔\n٣٫١٤١٦\n٤٢٢٫٧\n٢١٩٩١٢\n٦٢٨٣٢\n١٢٥٦٦٤\n١٣٢٧٫٩١٤٣٢ پس محیط دائره تقریباً ١٣٢٧٫٩١٤٣٢ اینچ مطلوبست\n(٢) قطر دائره ٨٠٠٠ میل است محیط را دریافت کنید\n٣٫١٤١٦\n٨٠٠٠\n٢٥١٣٢٫٨٠٠٠ پس محیط دائره تقریباً ٢٥١٣٢٫٨٠٠٠ میل مطلوبست\n(١١٠) برای طالب علم باید که خودشان قطر و محیط پتیه گهی را پیمایش\nملاحظه بکند اگرچه نتایج صحیح صحیح حاصل نخواهند شد مگر تا هم در دا . . .\nیقین . . ."}
{"book": "adl0131", "page": 108, "text": "کتاب ۹۷ ساحت\n\nیقین پیدا خواهد شد که محیط از قطر تقریباً ۱۴/۱ ۳ چند میباشد.\n(۱۱) اگر محیط دائره معلوم باشد پس قطر دائره را دریافت کنید.\nقاعده\nمحیط دائره را بر ۱۴/۱ ۳ یعنی ۲۲/۷ تقسیم کنید یا محیط را بر ۳/۱۴۱۶ تقسیم کنید\nخارج قسمت قطر دائره مطلوب خواهد بود.\n(۱۱۲) تمثیلات\n(۱) محیط دائره ۵۰ فٹ است قطر را دریافت کنید\n\n۵۰/۷\n۳۵۰/۲۲\n۱۷۵/۱۱\n۱۵/۹\n\nپس قطر دائره تقریباً ۱۵/۹ فٹ مطلوب است\n(۲) محیط دائره ۳۹۰ فٹ است قطر را معلوم کنید.\n۱۲۱/۵۹\n۳/۱۴۱۶ / ۳۹۰/۰۰۰۰۰۰\n۳۱۴۱۶\n۷۵۸۴۰\n۳۱۴۱۶\n۴۴۴۲۴۰"}
{"book": "adl0131", "page": 109, "text": "کتاب ۹۸ مساحت\n\n۱۳۵۶۶۴\n۱۸۵۶۶۰\n۱۵۷۰۸۰\n۲۸۶۸۰۰\n۲۸۲۷۴۴\n۴۰۵۶\n\nپس قطر دایره تقریباً وه (۴۱) فت مطلوب است\n(۱۱۳) چند یک سوالات که حل آنها بقواعد مذکوره بالا موقوف است\nدر ذیل حل کرده بیان می نمائیم-\n(۱) ارّابه یک بگی در رفتار یک میل ۱۰۰۰ دور میکند پس قطر ارابه\nمذکور را دریافت کنید-\n۱۰۰۰ چند محیط ارابه برابر ۱۷۶۰ گز است پس محیط ۱۷۶۰ گز است پس\nبموجب دفعه (۱۱۱) قطر ۱۷۶۰ × ۷/۲۲ گز یعنی ،۵۶۰۰۸۰ گز یا ۵۶ اگز\nمطلوب است-\n(۲) فرض کنید که فاصله زمین از آفتاب ۹۵۰۰۰۰۰۰ میل است\nو زمین در دور آفتاب در ۳۶۵ ۱/۴ روز یک دوره پوره ختم میکند\nپس دریافت کنید که در یک دقیقه زمین چقدر میل فاصله طی خواهد کرد\nمحیط دائره"}
{"book": "adl0131", "page": 110, "text": "کتاب ٩٩ مساحت\n\nمحیط دائره زمین تقریبا ۳×۹۵۰۰۰۰۰=۳۱۶×۳میل یعنی تقریباً\n...۵۹۶۹۰۴۰ میل است.\nو ٣۶۵۱/۴ روز = ۵۲۵۹۶۰ دقیقه پس تعداد میلهارا از تقسیم کردن\nبالای تعداد منّتها دیعنی دقیقه هاتیقریباً ۳ ۱۱٣ میل جواب مطلوب است\nسوالات نمبر ۴۴\nاگر فرض کرده شود که محیط دائره از قطر خود ٣ ۱/۴ چند است پس محیط دائرۀ\nقطرهای ذیل را معلوم کنید\n(۱) ۴ فت (۲) ۸۹ گز ١ فت\n(٣) ۲۱۳ گز ۴ فت ۸ اینچ (۴) ۱ فرلانگ ۴۰ گز\nاگر فرض کرده شود که محیط دائره ۳،۱۴۱۶ چند از قطر خود است پس\nمحیط قطرهای دائره هارا دریافت کنید.\n(۵) ۲۷ فت (۶) ٩١ گز ۴ فت\n(٧) ٥٥٥ گز ١ فت ۶ اینچ (٨) ۱ فرلانگ ٨٠ گز"}
{"book": "adl0131", "page": 111, "text": "کتاب ۱۰۰ مساحت\n\nاگر فرض کرده شود که محیط دائره ۱/۷ ۳ چند قطر است پس قطر دائرہ های\nمحیط مذکور را معلوم کنید.\n\n(۹) ۶۶ گز (۱۰) ۱۰ جریب\n(۱۱) ۳ فرلانگ ۴ جریب (۱۲) ۱ میل\nاگر فرض کرده شود که محیط دائره از قطر ۳/۱۴۱۶ چند کلان است پس\nقطر دائره های محیط را دریافت کنید.\n\n(۱۳) ۱ فٹ (۱۴) ۲۵ فٹ\n(۱۵) ۱۰۸ گزافت (۱۶) ۱ فرلانگ\n(۱۷) اگر فرض کرده شود که مشتری ستاره گرد آفتاب اندرون\n۴۳۳ روز حرکت کرده یک مستقیم دائره میسازد که نصف قطر دائره مذکور\n۴۸۳۰۰۰۰۰۰ میل است پس معلوم کنید که رفتار سیاره مذکور در\nیک ثانیه چقدر خواهد بود.\n(۱۸) قطر ارا به یک بگی ۲۰ انچ است پس دریافت کنید که فرست ان\nنصف میل"}
{"book": "adl0131", "page": 112, "text": "کتاب ۱۰۱ مساحت\n\nنصف میل اراپه مذکور چقدر چکر (دوره) خواهد کرد.\n(۱۹) گرد یک مدوّر روش سرک تیار است و محیط طرف بیرونی آن\n۴۰۰ فث است پس قطر دائره را دریافت کنید. محیط درونی ۳۸۰ فث است پس عرض شرک را دریافت کنید.\n(۲۰) درمیان قطر و محیط یک دائره فرق ۱۰ فت است پس قطر دائره را\nدریافت کنید.\n\nباب سوم در بیان رقبه ها\nفصل نهم جدول پیمانه های مسطح\n(۱۱۳) جدول پیمانه هائی رقبه ها که اکثر بنام مربع یا جدول پیمانه های مسطح موسوم اند\nمفید دانسته در ذیل مینویسیم\n۱۴۴ مربع اینچ را یک مربع فث\n۹ مربع فث را یک مربع گز\n۳۶ مربع گز را یک مربع فیذم"}
{"book": "adl0131", "page": 113, "text": "مساحت\n\n۱۰۲\n\nکتاب\n\n۱/۴ ۲۷۲ مربع فُت یا ۱/۴ ۳۰ مربع گز را\nیک مربع پول یا روڈ\n\n۱۲۰۰ مربع پول را\nیک مربع فرلانگ\n\n۶۴ مربع فرلانگ را\nیک مربع میل\n\nاز پیمانه هائی مذکوره بالانتایج ذیل حاصل میشود۔\n\n| مربع میل | مربع فرلانگ | مربع روڈ | مربع گز | مربع فٹ | مربع انچ |\n| --- | --- | --- | --- | --- | --- |\n| | | | | ۱ | ۱۴۴ |\n| | | | ۱ | ۹ | ۱۲۹۶ |\n| | | ۱ | ۱/۴ ۳۰ | ۱/۴ ۲۷۲ | ۳۹۲۰۴ |\n| | ۱ | ۱۲۰۰ | ۴۸۴۰۰ | ۴۳۵۶۰۰ | ۶۲۷۲۶۴۰۰ |\n| ۱ | ۶۴ | ۱۰۲۴۰۰ | ۳۰۹۷۶۰۰ | ۲۷۸۷۸۴۰۰ | ۴۰۱۴۴۸۹۶۰۰ |\n\n(۱۱۵) در بیان رقبه باصطلاحات ذیل نیز مستعمل میباشد ند مربع\nاکثری مربع جریب روڈ۔ ایکڑ و غیره۔ در یک مربع جریب ۲۲×۲۲ یا ۴۸۴ مربع گز میباشد و در یک\nروڈ ۴۰ پول یعنی ۱۲۱۰ مربع گز میباشند و در ایکڑ ۴ روڈ یا ۴۸۴۰ مربع گز میباشند\nپس ثابت شد که در یک ایکڑ ۱۰ مربع جریب میباشند و در یک مربع جریم\n۱۰۰×۱۰۰ = ۱۰۰۰۰ مربع کڑی میباشند پس در یک ایکڑ ۱۰۰۰۰ مربع کڑی میباشند۔\n\nطولانی"}
{"book": "adl0131", "page": 114, "text": "کتاب\n۱۰۳\nمساحت\n\nطولانی پیمانه ہائے ہندوستانی\n۲۷ پیسه ها را یک دست = ۱۲\\۱\\ فُٹ انگریزی\n۲ دست را یک کرم = ۸\\۱\\ فُٹ\n۱۰ کرم را یک جریب = ۵ گز\n۱۳۰ جریب را یک کروه = ۱۹۵۰ گز\n\nپیمانه ہائی مسطح ہندوستان\n۲۰ انواسی را یک کچوانسی = ۳۴\\۳\\ مربع فُٹ انگریزی تقریباً\n۲۰ کچوانسی را یک بسوانسی = ۱۵۶\\۷\\ مربع گز\n۲۰ بسوانسی را یک بسوه = ۱۵۱۲۵ مربع گز\n۲۰ بسوه را یک بیگہہ = ۳۰۲۵ مربع گز\n\nپیمانه ہائی مسطح پنجاب\nیک مربع کرم را یک سرسائی = ۲۷\\۹\\ مربع گز\n۹ مربع کرم یا ۹ سرسائی را یک مرلہ = ۲۰ ۲\\۱\\ مربع گز"}
{"book": "adl0131", "page": 115, "text": "کتاب\n۱۰۴\nمساحت\n\n۲۰ مرلہ را یک کنال = ۴۰۵ مربع گز\n۴۰ کنال را یک بیگیہہ = ۱۶۰۰۰ مربع گز\n۴ بیگیہہ را یک گھاؤ = ۳۲۴۰ مربع گز\nیاد باید داشت که گٹھا را با گٹھا ضرب داده بسوانسیها و گٹھا را با جریب\nضرب داده بسوه و جریب ها را با جریب ها ضرب داده بیگها حاصل میشوند.\nفصل دهم در بیان سطح قائم الزاویه یا مستطیل\n(۱۱۶) فرض کنید که سطح قائم الزاویه ۴ انچ در طول و ۳ انچ در عرض است\nبفاصلۀ یک یک انچ متوازی اضلاع خطوط مستقیم بکشید.\nپس سطح مذکور در دوازده برابر سطح ها تقسیم خواهد گردید و هر یک سطح\nاز جمله ۱۲ سطح ها مربع خواهد بود.\nچرا که هر یک مربع یک اینچ\nدر طول و یک انچ در عرض است و انقسم مربع را مربع اینچ میگویند.\nپس در سطح قائم الزاویه ۱۲ مربع انچ میباشند و گفته میتوانید که قرضا\n\nسطح قائم الزاویه"}
{"book": "adl0131", "page": 116, "text": "کتاب\n۱۰۵\nمساحت\n\nسطح قائم الزاویه ۱۲ مربع انچ است -\nعدد ۱۲ حاصل ضرب اعداد ۴ و ۳ است که طول و عرض سطح مذکور را\nتعبیر میکند -\n(۱۱۷) اگر یک سطح قائم الزاویه ۸ انچ در طول و ۵ انچ در عرض باشد\nپس ثابت کرده میتوانیم که رقبه سطح قائم الزاویه مذکور هشت چند\nپنج مربع انچ یعنی ۴۰ مربع انچ است و اگر یک سطح قائم الزاویه ۹ انچ در\nطول و ۷ انچ در عرض باشد پس رقبه سطح قائم الزاویه مذکوره چند\nهفت مربع انچ یعنی ۶۳ مربع انچ است وعلی هذا القیاس -\n(۱۱۸) اگر یک سطح قائم الزاویه ۴ فث در طول و ۳ فث در عرض شد\nپس رقبه سطح قائم الزاویه مذکور ۱۲ مربع فث خواهد بود یعنی سطح مذکو\nبدوازده اشکال برابتقسیم منقسم میشوند که هر یک شکل ۱ فث در طول\nو ۱ فث در عرض باشد - پس اگر یک سطح قائم الزاویه ۴ گز در\nطول و ۳ گز در عرض باشد رقبه سطح قائم الزاویه مذکور ۱۲ مرزیچ"}
{"book": "adl0131", "page": 117, "text": "کتاب\n١٠٦\nمساحت\n\nخواهد بود و علی ہذا القیاس-\n(١١٩) برای مبتدی باید که احتیاط بسیار در پیمائش رقبه ہا بکند\nکه رقبه ہا بچه قسم پیمائش کرده میشوند اشیائیکه لائق پیمائش ان\nدر کل اشیاء صرف یک اصول در پیمائش مستعمل میباشد مثلاً\nوقتیکه طول میز را پیمائش کردن مطلوب داشته باشید باید که\nچیزی را پیمانه معین فرض کنید خواه پیمانه مذکور یک انچ باشد\nخواه یک فٹ باشد بعده باید که کل طولها را بهمین پیمانه مقرره\nپیمائش کنید پس وقتیکه گفته میشود که یک خط ۷ انچ در طول است\nمطلب گفتن تخمین میباشد که خط مذکور هفده چند پیمانه معین\nمذکور که یک انچ تعین شده است میباشد پس وقتیکه رقبه ہا\nپیمائش کردن مطلوب داشته باشید باید اول رقبه را یک پیمان\nمعین کنید و بعدہ ہمراہ پیمانه معین مذکور دیگر رقبه ہا را مقابله کنید\nبجهة اندازه رقبه ہا شائد پیمانه ہا مربع است خواه مربع پیمانه\n\nیک مربع"}
{"book": "adl0131", "page": 118, "text": "کتاب 106 مساحت\nیک مربع انچ باشد و خواه یک مربع فث و خواه مربع گزی و خواه\nکدام دیگر مربع -\n(120) باید که برای دریافت کردن رقبه های سطح قائم الزاویه پیمانه های\nطول و عرض را هم جنس کنید پس عددی که طول و عرض را تعبیر\nمیکنند حاصل ضرب عدد مذکور رقبه ها را تعبیر خواهند کرد -\nاگر در طول و عرض انچ باشد پس جواب رقبه در مربع انچ بظهور\nخواهد آمد - و اگر در طول و عرض فث باشد پس جواب رقبه در\nدر مربع فث بظهور خواهد آمد- و علیٰ هذالقیاس -\n(121) طالب علم بخوبی فهمیده خواهد بود که رقبه های اشکال مجسمه\nدریافت میشوند و قواعد که بجهت دریافت رقبه های اشکال معین اند\nقواعد مذکور را با صحت بچه قسم در استعمال می آورند. میخواهیم که قواعد را\nباختصار در ذیل بیان نمائیم - اگر طالب علم بیانات مذکوره بالا را\nبغور ملاحظه کرده فهمیده باشند پس در فهمیدن قواعد ذیل"}
{"book": "adl0131", "page": 119, "text": "کتاب\n۱۰۸\nمساحت\n\nدقت واقع نخواهد شد-\n(۱۲۲) رقبه سطح قائم الزاویه را دریافت کنید-\nقاعده\nطول را با عرض ضرب بدهید حاصل ضرب رقبه مطلوب خواهد بود\nبعض اوقات بجای طول و عرض لفظ قاعده و ارتفاع استعمال\nکرده میگوئیم که قاعده را با ارتفاع ضرب بدهید حاصلضرب رقبه مط\nخواهد بود-\n(۱۲۳) تمثیلات\n(۱) طول یک قائم الزاویه ۳ فث ۴ انچ و عرض ۲ فث ۶ اﻧﺞ\nپس رقبه قائم الزاویه را دریافت کنید-\n۳ فث ۴ انچ = ۴۰ انچ  } ۴۰ × ۳۰ = ۱۲۰۰ پس\n۲ فث ۶ انچ = ۳۰ انچ  } رقبه ۱۲۰۰ مربع انچ مطلوب است\nیا بصورت دیگر عمل بطریق ذیل کرده میشود-\n\nفث\nطول ۳"}
{"book": "adl0131", "page": 120, "text": "کتاب ۱۰۹ مساحت\n\n۳ ۱/۲ × ۲ ۱/۴ = ۷/۲ × ۹/۴ = ۶۳/۸ = ۷ ۷/۸ پس رقبه ۷ ۷/۸ مربع فت مطلوبست\n(۲) طول قائم الزاویه نصف میل و عرض ۲۲۰ گز باشد رقبه را\nدریافت کنید-\nنصف میل = ۸۸۰ گز .:. ۸۸۰ × ۲۲۰ = ۱۹۳۶۰۰ پس رقبه\n۱۹۳۶۰۰ مربع گز مطلوب است-\n(۱۲۴) اگر رقبه و طول سطح قائم الزاویه معلوم باشد پس رقبه را\nبر طول تقسیم کرده عرض سطح قائم الزاویه را معلوم کرده میتوانیم-\nو اگر رقبه و عرض سطح قائم الزاویه معلوم باشد پس رقبه را بر عرض\nتقسیم کرده طول سطح قائم الزاویه را معلوم کرده میتوانیم- مگر همیشه\nلحاظ باید داشت که پیمانه های رقبه و طول و عرض همجنس باشند\n(۱۲۵) تمثیلات\n(۱) رقبه یک سطح قائم الزاویه ۹۶ مربع انچ و طول افت ۸ انچ است\nعرض سطح قائم الزاویه را معلوم کنید-"}
{"book": "adl0131", "page": 121, "text": "کتاب\n۱۱۰\nمساحت\n\n۱ فث = ۱۲ انچ = ۱۶ انچ\n۹۶ : ۱۶ = ۶ انچ\nپس عرض ۶ انچ مطلوب است.\n(۲) رقبه یک سطح قائم الزاویه ۱۰ مربع فث و عرض اگر ۳ است پس\nپس طول را دریافت کنید اگر = ۳ فث\n۱۰ : ۳ = ۱/۳ ۳ فث\nپس طول ۱/۳ ۳ فث یا ۳ فث ۴ انچ مطلوب است.\n(۱۲۶) مربع نیز یک سطح قائم الزاویه است که طول و عرض برابر\nداشته میباشد پس برای دریافت کردن رقبه مربع قاعده\nدر ذیل بیان میشود.\nقاعده\nطول را فی نفسه ضرب بدهید حاصل ضرب رقبه خواهد بود\nمثلاً اگر طول ضلع مربع ۷ انچ باشد پس رقبه مربع ۷ × ۷\n= ۴۹"}
{"book": "adl0131", "page": 122, "text": "کتاب\n۱۱۱\nمساحت\n\n۴۹ مربع اینچ مطلوب خواهد بود-\n(۱۲۷) در فصل نهم جدول که نوشته شده اند از مضامین باب هذا بخوبی\nدر فهم می آیند- مثلاً در جدول نوشته شده است که ۱۴۴ مربع اینچ را\nیک مربع فت میباشد که در ذیل صداقت آن بیان کرده میشود\nمربع فت آن سطح قائم الزاویه است که ۱۲ اینچ در طول و ۱۲ اینچ\nدر عرض است پس موافق طریقه (۱۲) معلوم میشود که در یک مربع فت\n۱۲×۱۲ مربع اینچ یا ۱۴۴ مربع اینچ میباشند-\n(۱۲۸) اگر رقبه مربع معلوم باشد پس رقبه را جذر کشیده حاصل\nجذر یک ضلع مربع مطلوب خواهد بود-\nمثلاً فرض کنید که رقبه مربع ۱۲۱ مربع اینچ است پس جذر ۱۲۱ v = ۱۱ پس\nطول یک ضلع مربع ۱۱ اینچ است-\nفرض کنید که رقبه مربع ۱۵۰ مربع اینچ است پس جذر تا سه مرتبه\nکسور عشاریه ۱۵۰ ۷ = ۲۲۴ ٫ ۱۲ اینچ طول مطلوب خواهد بود-"}
{"book": "adl0131", "page": 123, "text": "کتاب\n۱۱۲\nمساحته\n\n(۱۲۹) برائی طالب علم باید که در فت مربع و مربع فت همیشه تمیز داشته\nمثلاً از ۳ مربع فث آن رقبه مراد است که در سه حصص تقسیم میشود\nو هر یک حصه ۱ مربع فت میباشد.\nو از سه فث مربع آن مربع مراد است که هر یک ضلع ۳ فث است\nو در شکل ۹ مربع فث میباشد پس از ۴ فت مربع آن مربع مراد\nکه هر یک ضلع آن در طول ۴ فت باشد و در خودش ۱۶ مربع\nباشند و علی هذا القیاس هر قدر که مربع گز باشند از آنها یک مربع\nمراد از همان قدر گنا (چند) مراد است که هر قدر هندسه تعلیم\nگزها را میکنند. و از گز ہائی مربع مراد همانقدر مربع گز میباشد که در\nمربع تعبیر کرد نوالائی گزہائی مربع میباشد. چنانچه فرق ۵ گز مربع\nو ۵ مربع گز = (۵×۵ - ۵ = ۲۰) مربع گز۔\n(۱۳۰) چند یک تمثیلات را که حال آنها بر قواعد فصل مذکور منحصر یابد\nحل کرده در ذیل بیان میکنیم۔\n\n(۱) یک کره"}
{"book": "adl0131", "page": 124, "text": "کتاب\n۱۱۳\nمساحت\n\n(۱۱) یک کمره ۱۸ فٹ ۶ انچ در طول و ۱۱ فٹ ۳ انچ در عرض است\nاگر فرض کرده شود که عرض بوریا ۳۰ انچ است و فی گز بحساب ۲ آنه درقیقت\nدستیاب میشود پس دریافت کنید که در کمره مذکور اگر بوریا فرش کرده\nقیمت بوریائی مذکور چقدر خواهد بود ۔\nدر مثال مذکوره بالا اول طول بوریا را دریافت میکنیم چونکه طول کمرا\n۱۸ فٹ عرض کمره ۱۱ فٹ است پس رقبه کمره\n۲۵/۴ * ۴۵/۴ مربع فٹ یا ۱۶۶۵/۸ مربع فٹ است ۔\nعرض بوریائی مذکور ۱/۲ ۲ فٹ است پس بموجب دفعه (۱۲۴)\nطول بوریا ۱۶۶۵/۸ ÷ ۵/۲ = ۲ * ۱۶۶۵ / ۵ * ۸ = ۳۳۳/۴\nپس طول بوریا ۳۳۳/۴ فٹ است ۔\nاگر قیمت ۱ گز ۲ آنه است پس دریافت کنید که قیمت ۳۳۳/۴ فٹ چقدرسیت\nپس ظاهر است که قیمت بوریا ۱/۳ * ۳۳۳/۴ * ۲ آنه = ۳۳۳/۶ = ۱۶۶ ۱/۲ پس\nقیمت مطلوب ۱۰ روپیه ۶ آنه ۶ پائی است ۔"}
{"book": "adl0131", "page": 125, "text": "کتاب ۱۱۴ مساحت\n\n(۲) یک کمره ۱۸ فٹ ۶ انچ در طول و ۱۱ فٹ ۳ انچ در عرض و ۱۰ فٹ\nدر بلندیست پس دریافت کنید که رقبۀ هر چهار دیوارئی کمرۀ مذکور\nچقدر خواهد بود.\nرقبۀ هر دو دیوارهای طول ۲ × ۳۷/۲ × ۱۰ مربع فٹ یا ۳۷ × ۱۰ مربع فٹ\nو رقبۀ هر دو دیوار هی عرض ۲ × ۴۵/۴ × ۱۰ مربع فٹ یا ۴۵/۲ × ۱۰ مربع فٹ است\nپس کل رقبه برابر بسطح قائم الزاویه است که ارتفاع ۱۰ فٹ و قاعده\n(۳۷ × ۴۵/۲) فٹ است پس رقبۀ هر چهار دیوار ۱۱۹/۲ × ۱۰ مربع فٹ یا\n۵۹۵ مربع فٹ است.\n(۳) بر یک قطعه زمین شکل سطح قائم الزاویه که طول آن ۱۹۰۰ فٹ\nو عرض ۱۰۸۰ فٹ است سبزه روئیده است و یک سرک که در عرض\n۴ فٹ است گرد سبزۀ مذکور ساخته شده است پس دریافت کنید\nکه رقبۀ سڑک مذکور چقدر است.\nاز نشان بیرونی سڑک که سطح قائم الزاویه تیار میشود طول آن ۱۹۰۸ فٹ\n\nعرض"}
{"book": "adl0131", "page": 126, "text": "کتاب\n۱۱۵\nمساحت\n\nوعرض ۱۰۰ فٹ است پس کل رقبه سٹرک و قطعه سبزه ۱۶۸×۱۰۸ مربع فٹ یا\n۱۸۱۴۴ مربع فٹ است و رقبه قطعه سبزه ۱۲۰×۱۰۰ مربع فٹ یا ۱۲۰۰۰\nمربع فٹ است پس رقبه سٹرک (۱۸۱۴۴) - (۱۲۰۰۰) مربع فٹ یا ۶۱۴۴\nمربع فٹ مطلوب است -\n(۴) یک سطح قائم الزاویه با دو خطوط مستقیم بچهار حصوص تقسیم میشود\nو خطوط مذکور متوازی اضلاع از فاصله معلوم کشیده شده اند پس رقبه های\nهر چهار سطح های مذکور را دریافت کنید -\nفرض کنید که الف ب ج د\nسطح قائم الزاویه است -\nو الف ب ۱۶ انچ و الف د ۹ انچ و الف ی ۱۰ انچ و الف ف ۷ انچ است\nو از نقطه ی ی غ متوازی الف د و از نقطه ف ف ق متوازی\nالف ب کشیده شده است پس ی ب = ۶ انچ و ف د = ۲ انچ\nالف ی ق ف رقبه سطح = ۱۰×۷ = ۷۰ مربع انچ و رقبه سطح ی ب ق غ"}
{"book": "adl0131", "page": 127, "text": "کتاب\n۱۱۶\nمساحت\n\n= ۶×۶ مربع انچ و رقبه سطح ف ق ر غ د = ۱۰×۲ = ۲۰ مربع انچ و رقبۀ\nسطح ق ه ج رغ = ۶×۲ = ۱۲ مربع - چونکه حاصل جمع هر چهار رقبه‌ها\nبرابر است باهم ۴۴ مربع انچ و حاصل جمع = ۱۲×۹ مربع انچ پس موافق\nقاعده کل رقبه ۴۴ مربع انچ مطلوب است-\nسوال مذکوره بسیار ساده است مگر از سوال مذکور ثبوت یک\nبسیار مفید مسئله حساب صاف صاف معلوم میشود و ثبوت مذکور ذیلاً\nبیان کرده میشود-\nکه حاصل جمع ۱۰+۶ را در حاصل جمع ۷+۲ ضرب بدهید پس حاصل ضرب\nبرابر است بمجموعه ۱۰×۷ و ۶×۷ و ۱۰×۲ و ۶×۲-\n(۵) یک سطح قائم الزاویه ۵/۸ در طول و ۳/۴ انچ در عرض است پس\nرقبه سطح قائم الزاویه مذکور را دریافت کنید-\nبموجب دفعه (۱۲۲) رقبه سطح قائم الزاویه ۵/۸×۳/۴ مربع انچ یا ۱۵/۳۲ مربع\nانچ است مگر در ثبوت قاعدۀ دفعه (۱۱۶) عدد طول و عرض صحیح\n\nحاصل"}
{"book": "adl0131", "page": 128, "text": "کتاب\n۱۱۷\nمساحت\n\nدر عمل آورده شده بود پس ثبوت بیان کردن که قاعدۀ مذکور\nدر حالت کسور نیز درست ولائق استعمال است ضروری معلوم\nشد\nثبوت انقسم در ذیل بیان میشود که اول کسور ها را هم مخرج کنید پس\nدر مثال کسورها ۳۵/۵۶ انچ و ۲۴/۵۶ انچ شدند-\nفرض کنید که ۱/۵۶ انچ احاد طول است پس طول سطح ۳۵ و عرض\n۲۴ گنا (چند) از احاد معینه شد پس رقبۀ سطح مذکوره ۳۵ × ۲۴ مربع\nمعینه احادها اند لاکن در یک مربع انچ انقسم معینه مربع احادها یعنی\n۵۶ × ۵۶ اند پس رقبۀ سطح ۲۴ × ۳۵ / ۵۶ × ۵۶ مربع انچ یا ۲۰ × ۵ / ۸ × ۷ مربع انچ یعنی\n۱۵/۵۶ مربع انچ مطلوب است-\nسوالات نمبر ۵\nضلع مربع ها حسب تفصیل ذیل معلوم اند رقبهٔ آنها را در پیمانۀ مربع گزها\nمعلوم کنید- (۱) ۱۴ گز\n(۲) ۲۴ گز (۳) ۲۷ گز"}
{"book": "adl0131", "page": 129, "text": "کتاب 118 مساحت\n\n(۴) ۱/۳ ۳۰ گز\nاضلاع مربع ها موافق تفصیل ذیل اند رقبه آنها را در مربع گزها و مربع فٹ ها دریافت کنید\n(۵) ۱۰ گز ۴ فٹ (۶) ۱۲ گز ۱ فٹ\n(۷) ۸ گز ۲ فٹ (۸) ۲۰ گز ۱ فٹ\nضلع مربع ها حسب تفصیل در ذیل اند رقبه آنها را در مربع گزها و فٹ ها\nو اینچ ها معلوم کنید۔\n(۹) ۲ گز ۲ فٹ ۴ اینچ (۱۰) ۵ گز ۲ فٹ ۸ اینچ\n(۱۱) ۸ گز ۱ فٹ ۹ اینچ (۱۲) ۱۴ گز ۱ فٹ ۱۰ اینچ\nاز اضلاع معلوم رقبہ ہائی مربع ہا را در ایکڑ۔ روڈ۔ پول معلوم کنید۔\n(۱۳) ۴ جریب ۵۰ کڑی (۱۴) ۷ جریب ۲۵ کڑی\n(۱۵) ۱۲ جریب ۴۵ کڑی (۱۶) ۲۶ جریب ۵۶ کڑی\nقطر مربع ہا کہ در ذیل اند رقبه آنها را معلوم کنید۔\n(۱۷) ۲۵۵ فٹ (۱۸) ۸۸ گز ۲ فٹ ۳ اینچ\n\n(۱۹) ۱۴ جریب"}
{"book": "adl0131", "page": 130, "text": "کتاب ۱۱۹ مساحت\n\n(۱۹) ۱۲ جریب ۲۵ کزی (۲۰) ۸ جریب ۳۶ کزی\nرقبه‌های مربع‌ها که در ذیل اند طول اضلاع آنها را معلوم کنید.\n(۲۱) ۷۹۶ مربع گز (۲۲) ۷۲۲۵ مربع گز\n(۲۳) ۷۵۲۹ مربع گز (۲۴) ۱/۱۶ مربع میل\n(۲۵) ۱۶۰ ایکر (۲۶) ۲ ۱/۲ ایکر\n(۲۷) ۱۶۰۱۲ ۱۰۰ ۴۲۷ مربع فٹ (۲۸) ۳ ایکڑ ۱ روڈ ۳ اپول ۲۵ ۳/۴ مربع گز\nرقبه‌های مربع‌هائی که در ذیل اند ضلاع آنها را تا سه مراتب کسر اعشاریه\nمعلوم کنید. (۲۹) ۱۲۰ مربع فٹ\n(۳۰) ۲۸۷ مربع فٹ (۳۱) ۷۸ مربع گز ۱ مربع فٹ\n(۳۲) ۵۲۶ مربع گز ۲ مربع فٹ ۹۰ مربع انچ (۳۳) ۱۵۰ ایکر\n(۳۴) ۲ ۳/۴ ایکر (۳۵) رقبه مربع ۷ مربع انچ است قطر\nرقبه را معلوم کنید.\n(۳۶) بساط یک شطرنج ۱۰۰ مربع انچ است و هر یک طرف شطرنج مذکور"}
{"book": "adl0131", "page": 131, "text": "کتاب ۱۲۰ مساحت\n\nهشت خانه بصورت مربع تیار شده اند پس طول هر یک خانه را\nمعلوم کنید.\nطول و عرض سطح های قائم الزاویه که در ذیل اند رقبه آنها را در مربع فټ\nدریافت کنید.\n(۲۷) ۱۴ و ۲۰ فټ (۲۸) ۳۴ و ۱۸ فټ\n(۲۹) ۱۵ ۱/۴ و ۱۸ فټ (۳۰) ۱۸ ۱/۲ و ۲۰ ۱/۲ فټ\nرقبه های سطح های قائم الزاویه را در مربع گز ها و فټ ها معلوم کنید\nکه طول و عرض آنها در ذیل اند.\n(۴۱) ۵ گز ۲ فټ و ۶ گز (۴۲) ۷ گز ۱ فټ و ۳ گز ۲ فټ\n(۴۳) ۱۰ گز ۱ فټ و ۱۲ گز ۱ فټ (۴۴) ۹ گز ۲ فټ و ۴ گز ۲ فټ\nامتداد سطح های قائم الزاویه که در ذیل اند رقبه آنها را در مربع گزها و فټ\nو انچ ها معلوم کنید.\n(۴۵) ۲ گز ۱ فټ و ۳ گز ۱ فټ ۳ انچ (۴۶) ۳ گز ۱ فټ ۴ انچ و ۴ گز ۲ فټ\n(۴۷) ۴ گز"}
{"book": "adl0131", "page": 132, "text": "کتاب\n۱۲۱\nمساحت\n\n(۴۷) ۴ گز ۲ فث ۸ اینچ و ۴ گز ۲ فث ۱۰ اینچ\n(۴۸) ۶ گز ۱ فث ۹ اینچ و ۸ گز ۲ فث ۱۱ اینچ\nامتداد سطح های قائم الزاویه حسب تفصیل ذیل اند رقبه آنها را در اکیڑ\nروڈ پول دریافت کنید۔\n(۴۹) ۵ جریب ۴ اکڑی و ۶ جریب ۲۵ کڑی\n(۵۰) ۷ جریب ۴ کڑی و ۸ جریب ۱۲ کڑی\n(۵۱) ۹ جریب ۲۴ کڑی و ۱۰ جریب ۳۶ کڑی\n(۵۲) ۱۰ جریب ۸۰ کڑی و ۱۲ جریب ۴۰ کڑی\nرقبه و طول سطح های قائم الزاویه که در ذیل اند عرض آنها را معلوم کنید\n(۵۳) رقبه ۱۰۸۵ مربع فث و طول ۱۱ گز\n(۵۴) رقبه ۱۱ ایکڑ وطول ۱۱۰ گز\n(۵۵) رقبه یک مربع میل و طول ۵ میل\n(۵۶) رقبه ۱۰۰۰ ایکڑ و طول ۲ ۱/۲ میل"}
{"book": "adl0131", "page": 133, "text": "کتاب ۱۲۲ مساحت\n\n(٥٧) رقبه ۲ ۵/٨ ایکر و طول ١١ ۵/٨ گز\n(٥٨) رقبه ۵ ١/٢ ایکر و طول ۳۲ جریب\n(٥٩) رقبه ٧ ایکر یک روڈ ٥ پول و طول ٥٣ ٤/٦ گز ٢ فٹ ٣ انچ\n(٦٠) یک تخته ٨ انچ در عرض است پس دریافت کنید که چقدر طول\nگذاشته شود که در رقبه یک مربع گز باشد۔\n(٦١) امتداد یک سطح قائم الزاویه ۱۸ و ۹ انچ اند پس دریافت کنید\nکه رقبه سطح قائم الزاویه مذکور کدام مکثور یک مربع گز است۔\n(٦٢) یک سطح قائم الزاویه ١٢١ گز در طول و ٢٥ گز در عرض است\nپس دریافت کنید که رقبه سطح قائم الزاویه مذکور کدام مکسور یک\nمربع گز است ١/٤ یک است\n(٦٣) یک بازار ١/٢ میل در طول است اگر یکطرف بازار ہم ١/٢\nفٹ فرش در عرض بسازیم پس فرش مذکور چقدر مربع گز\nخواهد بود۔\n\n(٦٤) از یک"}
{"book": "adl0131", "page": 134, "text": "کتاب ۱۲۳ مساحت\n\n(۶۴) از یک زمین قائم الزاویه یک حصه شکل مستطیل را بریده اند و\nحصه شکل مستطیل باغ تیار شده است که رقبه باغ مذکور ۲/۱ ۴\nایکر است - اگر یک ضلع باغ که ضلع زمین است در طول ۲/۱ ۴ جریب\nباشد پس ضلع دیگر باغ را دریافت کنید-\n(۶۵) قطر یک سطح قائم الزاویه ۲۵۰ فُت و یک ضلع ۲۴۲ فُت است پس\nرقبه آنرا دریافت کنید-\n(۶۶) ضلع چهار مربع جدا جدا ۱ و ۲ و ۴ و ۱۰ فُت اند پس یک ضلع آن\nمربع چقدر خواهد بود- که رقبه مربع مذکور برابر مجموعه رقبه های هر چهار\nمربع های مذکور است-\n(۶۷) ضلع سه مربع ها جدا جدا ۵ و ۶ و ۷ فُت اند پس مربع که برابر مجموعه\nرقبه های هر سه مربع های مذکور است یک ضلع آن چقدر خواهد بود\n(۶۸) یک دریچه مکان از ۸ فُت ۲ انچ ۵ فُت ۳ انچ است پس دریافت\nکنید\nکه در دریچه مذکور چقدر شیشه با خرچ خواهد شد که هر یک آن از"}
{"book": "adl0131", "page": 135, "text": "کتاب ۱۴۴ مساحت\n۱۴ انچ ۹ انچ باشد\n(۶۹) یک زمین از ۵۰ فت ۲۰ فت است پس دریافت کنید\nکه دسته های گل (قطعه های گل که در زمین اند و در طول ۳ فت\n۴ انچ و در عرض یک فت ۳ انچ اند چقدر قطعه های گل در زمین میگند\n(۷۰) در سقف ۲۴ فت طول و ۱۸ فت عرض چقدر خشت که ۱۶ انچ\nدر طول و ۱۲ انچ در عرض باشند مصرف خواهند آمد.\n(۷۱) برای سقف که ۱۸ فت در طول و ۱۲ فت ۹ انچ در عرض است\nخشت ها که ۹ انچ در طول و ۱/۲ ۴ انچ در عرض باشند چقدر در کار\nخواهند بود.\n(۷۲) اگر یک کمره از ۲۴ فت ۲۰ فت باشد پس دریافت کنید\nکه در فرش کمره مذکور چقدر تخته ها که ۱۲ فت در طول و ۱۰ انچ در عرض باشند\nخرج خواهند شد.\n(۷۳) یک کمره از ۵۰ فت ۱۶ فت است پس دریافت کنید که برای\nکافی ها"}
{"book": "adl0131", "page": 136, "text": "کتاب ۱۳۵ مساحت\n\nفرش کره مذکور چقدر تخته ها که ۱۲ فت ۶ انچ در طول و ۹ فت ۹ انچ در\nعرض باشند بخرچ خواهند آمد.\n(۷۳) اگر فرض کرده شود که بجهت استاده شدن یک شخص\nیک جائی که ۲۷ انچ در طول و ۱۸ انچ در عرض باشد در کارست\nپس دریافت کنید که در کمره مذکور که امتداد آن ۱۵ فت و ۹ فت باشد\nچقدر آدم استاده خواهند شد.\n(۷۵) در یک جائی ۵۰۴ صف های اشخاص استاده بودند که\nدر هر یک صف ۱۴ اشخاص بودند اگر کل اشخاص مذکور در صورت\nیک مربع کامل استاده میشوند پس دریافت کنید که در هر یک\nضلع چقدر اشخاص جای میشدند.\n(۷۶) اگر یک درخت سیب ۹ مربع اینچ زمین را احاطه کند پس\nدریافت کنید که در یک ایکر زمین چقدر درخت سیب خواهند بود\n(۷۷) اگر در یک مربع جریب هم درخت نشانده شود پس دریافت کنید"}
{"book": "adl0131", "page": 137, "text": "کتاب\n۱۲۶\nمساحت\n\nکه در جنگل که ۱/۴ میل در طول و ۱/۴ میل در عرض باشد چقدر خشت\nنشانده خواهند شد.\n(۷۸) یک ملک بشکل مستطیل ۶۰۰ میل در طول و ۴۰۰ میل در\nعرض است اگر در ملک مذکور ۲۰۰۰۰۰۰ اشخاص آباد نشیند دریافت کنید\nکه یک شخص در چند ایکر سکونت میکند.\n(۷۹) یک کمره از ۲۴ فث ۱۸ فت است در حصهٔ در میان کمرهٔ مذکور\nیک فرش که ۲۱ فث در طول و ۱۵ فث در عرض است هموار کرده\nشده است پس دریافت کنید که برای فرش حصهٔ باقی کمره چقدر فرش\nکه ۲۷ انچ در عرض باشد در کار خواهد بود.\n(۸۰) یک ضلع یک مربع ۸۵ گز است بطرف بیرون مربع مذکور یک\nسڑک که در عرض ۱۰ گز است ساخته شده است پس دریافت کنید\nکه برائی فرش سڑک یک فث ۴ انچ در طول و ۱۰ انچ در عرض\nخشت‌ها چقدر باید بود.\n\n(۸۱) یک صحن"}
{"book": "adl0131", "page": 138, "text": "کتاب\n۱۲۷\nمساحت\n\n(۸۱) یک صحن قائم الزاویه از ۶۴ فث ۳۶ فث است بطرف\nبیرون صحن قائم الزاویه مذکور یک سڑک که ۴ فث ۶ انچ در عرض است\nتیار شده است پس دریافت کنید که در فرش صحن مذکور چقدر\nخشت ہا که ۹ انچ در طول و ۴ ۱/۲ انچ در عرض باشند بمصرف خواهند آم\n(۸۲) در ساختن فرش یک صحن ۲۹۶۰ خشت ہا کہ ۹ انچ در طول\nو ۴ ۱/۲ انچ در عرض باشند بمصرف می آیند پس دریافت کنید\nکه در نهم حصص فرش مذکور چقدر خشت ها که ۶ انچ مربع باشند\nدر کار خواهند آمد.\n\n(۸۳) اگر اضلاع متصل یک سطح قائم الزاویه ۱۹ و ۱۶ باشند\nو اضلاع متصل یکدیگر سطح قائم الزاویه ۳۶ و ۲۵ باشند پس نست\nاضلاع مربع ها را دریافت کنید که برابر سطح های مذکور باشند.\n(۸۴) بر دیوار های کمره که ۸ ۱ فث در طول ۱۲ فث در عرض و ۸۰ فث\n۲ انچ در بلندیست - پارچه رخت که ۲۷ انچ در عرض باشد"}
{"book": "adl0131", "page": 139, "text": "کتاب ۱۲۸ مساحت\n\nچقدر مصرف خواهد آمد -\n(۸۵) یک کمره ۲۴ فت ۱۰ انچ در طول و ۱۹ فت در عرض و ۱۵ فت\n۹ انچ در بلندیست دریافت کنید که چقدر کاغذ بجهت چسپاندن\nدیوارهای کمره در کار خواهد آمد -\n(۸۶) یک سطح قائم الزاویه از ۴۸ فت ۲۸ فت است پس مجموع\nاضلاع آن که برابر مجموع اضلاع یک مربع باشد رقبه اش دریافت کنید\n(۸۷) در یک مستطیل ۱۳۲۳ مربع فت اند و طول مستطیل مذکور\nاز عرض مستطیل سه چند است پس اضلاع مستطیل مذکور را\nدریافت کنید -\n(۸۸) با کاغذ نوث وزن تخته ها ۲ / ۱ توله میباشد و هر یک تخته\nدر طول و عرض از ۹ انچ ۴ / ۱ ۴ انچ است پس وزن یک تخته\nکاغذ قسم مذکور که در طول و عرض از ۱۸ / ۱ ۴ انچ ۱۱ انچ باشد\nدریافت کنید\n\n(۸۹) مثال"}
{"book": "adl0131", "page": 140, "text": "کتاب ۱۳٩ مساحت\n\nفرق اضلاع مستطیل است\nگویا برابره با در جه دوم نصف تفاضل اضلاع آن نصف\n\n(۸٩) مثال داده ثابت کنید که اگر مجموعه اضلاع مربع و مستطیل برابر باشند\nپس رقبه مربع از رقبه مستطیل زیاده خواهد بود.\n(٩٠) مثال داده ثابت کنید که اگر مجموعه اضلاع مربع و مستطیل\nبرابر باشند پس رقبه مربع از رقبه مستطیل چقده مربع زیاده خواهد بود که یک\nضلع مربع تفاوت اضلاع مستطیل است.\n(٩١) طول یک زمین که بشکل قائم الزاویه است یک فرلانگ\n۲۰ پول و عرض یک پول یک گز است پس بحساب فی ایکز یک\nپوند ۳ شلنگ مالیه زمین مذکور را معلوم کنید.\n(٩٢) مالیه یک زمین مستطیل را که در طول ۲۲۳۵ گز و در عرض\n۲۸۰ گز است بحساب ۴ پوند ۱۰ شلنگ فی ایکڑ دریافت کنید.\n(٩۳) یک صحن مستطیل از ۸ فٹ ۶ انچ ۱۲ فٹ ۳ انچ است پس\nدریافت کنید که در ساختن فرش مذکور بحساب ۴ آنه فی مربع فٹ\nچقدر خرچ خواهد شد."}
{"book": "adl0131", "page": 141, "text": "کتاب\n۱۳۰\nمساحت\n\n(۹۴) قطر یک مربع صحن ۳۰ گز است اگر بجهت ساختن فرش\nبرای ۹ مربع گز ۸ آنه خرچ شود پس کل خرچ را دریافت کنید.\n(۹۰) یک دالان ۳۲ فٹ ۳ انچ در طول و ۱۶ فٹ ۶ انچ در عرض است\nدر ساختن فرش دالان مذکور بحساب ۶ آنه ۴ پائی فی مربع گز\nچقدر خرچ خواهد شد.\n(۹۶) طول یک بازار یک فرلانگ ۹۲ گز یک فٹ ۳ انچ است\nو عرض ۲۲ گز ۴ انچ پس بحساب ۸ ۱/۲ آنه فی گز بعرض بازار چقدر\nخرچ خواهد شد.\n(۹۷) در یک صحن قائم الزاویه که از ۹۶ فٹ ۴۸ فٹ است چهار\nقطعه های سبزه بشکل قائم الزاویه ۲۲ ۱/۲ فٹ و ۱۸ فٹ از\nامتداد ہا قطع کرده شده اند پس بحساب فی مربع گز ۴ ۱/۲ آنه\nدرباقی فرش صحن مذکور چقدر خرچ خواهد شد.\n(۹۸) یک قطعه زمین بشکل قائم الزاویه از ۸۵ گز ۵۶ گز است\n\nدر کناره ہا"}
{"book": "adl0131", "page": 142, "text": "کتاب ۱۳۱ مساحت\n\nدر کناره های زمین مذکور بطرف اندرون یک سٹرک که ۴ گز در عرض\nتیار کرده شده است پس بحساب فی مربع گز یک آنه ۲ پائی بجهت\nدرست کردن سٹرک مذکور چقدر صرف شده خواهد بود-\n(۹۹) در ساختن فرش یک مربع صحن بحساب فی مربع گز ۳ آنه\nو پائی ۴۸ روپیه ۲ آنه ۵ پائی خرچ شد پس دریافت کنید که طول\nیک ضلع مربع صحن مذکور چقدر خواهد بود-\n(۱۰۰) در صاف کردن یک مربع باغ بحساب فی مربع گز ۳/۴ ۳ پائے\n۷۲ روپیه ۳ آنه ۳/۴ ۲ پائی خرچ آمد پس طول یک ضلع باغ را معلوم کنید\n(۱۰۱) بحساب فی ایکڑ ۳ روپیه ۶ آنه ۴ پائی مالیه یک مربع زمین ۳۴\nروپیه یک آنه است پس دریافت کنید که اگر گردا گرد زمین مذکور\nدیوار پناه بسازیم و ۹ پائی فی مربع گز صرف شود پس کل اخراجات\nچقدر صرف خواهد شد-\nطول وعرض فرش کمره با حسب تفصیل در ذیل میباشند-"}
{"book": "adl0131", "page": 143, "text": "کتاب\n۱۳۲\nمساحت\n\nمعلوم کنید که چند گز بوریا بجهت هموار کردن فرش در کار خو\n(۱۰۲) ۱۸ فث در طول و ۱۶ فث در عرض کمره و عرض بوریا یک گ\n(۱۰۳) ۲۴ فث در طول و ۱۶ فث ۶ انچ در عرض کمره و عرض بوریا\n(۱۰۴) ۲۱ فث در طول و ۱۵ فث در عرض کمره و عرض بوریا ۲۷ ا\n(۱۰۵) ۱۷ فث ۳ انچ در طول و ۹ فث ۹ انچ در عرض کمره و عرض\nبوریا ۲۷ انچ -\n(۱۰۶) ۲۸ فث در طول و ۲۳ فث ۹ انچ در عرض کمره و عرض بو\n۳۰ انچ -\n(۱۰۷) ۲۷ فث ۳ انچ در طول و ۲۲ فث ۶ انچ در عرض کمره وعرض\nبوریا ۳۰ انچ -\nامتداد کمره های مذکور حسب تفصیل در ذیل اند خرچ فرش\nساختن کمره های مذکور از روی نرخهای ذیل چقدر خواهد شد\n(۱۰۸) ۱۲ فث ۴ انچ در طول و ۱۶ فث ۳ انچ در عرض و نرخ یکت\n\nبیانی"}
{"book": "adl0131", "page": 144, "text": "کتاب\n۱۲۳\nمساحت\n\n۲پائی فی مربع فُت-\n(۱۰۹) ۲۴ فت ۳ انچ در طول و ۱۶ فت ۳ انچ در عرض و نرخ ۳ انه ۶ پای\nفی مربع گز-\n(۱۱۰) ۲۳ فت ۹ انچ در طول و ۱۶ فت ۳ انچ در عرض و نرخ ۲ انه‌ ۹ پای\nفی مربع گز-\nامتداد كمره ها (کمره یعنی خانه یا کوثی) و رخت که در فرش کمره های\nمذکور هموار کرده شود عرض و نرخ آنها حسب تفصیل در ذیل میآید\nپس کل اخراجات فرش کمره های مذکور را دریافت کنید-\n(۱۱۱) ۳۴ فت در طول و ۸ فت ۴ انچ در عرض و عرض رخت فت\nنرخ ۴ آنه ۶ پائی فی گز-\n(۱۱۲) ۱۸ فت ۹ انچ در طول و ۱۷ فت ۶ انچ در عرض و عرض رخت\n۲ فت نرخ ۳ آنه ۹ پائی فی مربع گز-\n(۱۱۳) ۱۵ فت ۹ انچ در طول و ۱۲ فت ۵ انچ در عرض و عرض رخت"}
{"book": "adl0131", "page": 145, "text": "کتاب ۱۲۴ مساحت\n\nیک گز و ۲ انچ نرخ ۶ آنه گز-\n\n(۱۱۴) ۱۸ فث ۶ انچ در طول و ۱۲ فث ۶ انچ در عرض و عرض رخت\n۲۷ انچ نرخ ۳ آنه گز -\n\n(۱۱۵) ۱۵ فث ۹ انچ در طول و ۱۲ فث ۵ انچ در عرض و عرض رخت\n۲۷ انچ نرخ ۴ آنه گز-\n\n(۱۱۶) ۲۱ فث ۸ انچ در طول و ۱۶ فث ۴ انچ در عرض و عرض رخت\n۲۷ انچ نرخ بحساب ۳ آنه ۴ پایائی فی گز-\n\n(۱۱۷) ۱۷ فث ۶ انچ در طول و ۱۸ فث ۶ انچ در عرض و عرض رخت\n۲ فث ۴ انچ نرخ بحساب ۳ آنه ۹ پائی فی گز-\n\n(۱۱۸) اگر در یک کمره که ۲۵ فث در طول باشد بحساب ۵ آنه فی\nمربع گز خرچ بوریا ۷ روپیه ۱۳ آنه باشد پس عرض کمره مذکور را\nدریافت کنید-\n\n(۱۱۹) درمیان یک کمره رقبه فرشش که ۱۳ فث ۶ انچ در عرض\n\nو ۱۸ فث"}
{"book": "adl0131", "page": 146, "text": "کتاب\n۱۴۵\nمساحت\n\n۱۸ فٹ ۹ اینچ در طول باشد چقدر خواهد بود و نیز معلوم کنید که\nاگر رخت که در عرض ۲۷ اینچ باشد بحساب ۴ آنه ۶ پائی فی گز خریده برا\nفرش مذکور هموار کرده شود بر رخت مذکور چقدر اخراجات خواهد\nو اگر در میان دیوارهای کمره و بر کناره های فرش بهر چهار اطراف\nزمین که در عرض ۱/۲ ۲ فٹ باشد مانده شود پس دریافت کنید که\nبچقدر زمین فرش نخواهد بود.\n(۱۴۰) بالای دیوارهای کمره که ۲۴ فت در طول و ۱۸ فٹ در عرض\nو ۱۲ فٹ در بلندی باشد کاغذ که در عرض یک گز باش چقدر\nبمصرف خواهد آمد.\n(۱۴۱) بالائی دیوارهای کمره که ۲۴ فت در طول و ۱۹ فٹ ۶ اینچ در\nعرض و ۱۴ فٹ بلند باشند کاغذ که ۳/۴ گز در عرض باشد\nچقدر در طول در کار خواهد بود\n(۱۴۲) طول یک کمره ۳۴ فٹ و عرض ۱/۲ ۱۸ فٹ و بلندی ۱/۲ ۱۲ فٹ"}
{"book": "adl0131", "page": 147, "text": "کتاب ۱۳۶ ساحت\n\nدر چسپاندن کاغذ بالای دیوارهای کرۀ مذکور بحساب یک آنه ۴ پائی\nفی مربع گز چقدر اخراجات بمصرف خواهد آمد-\n(۱۲۲) طول یک کره ۳۴ فٹ وعرض ۱۸ اپ فٹ و بلندی ۱۲ انفت\nپس دریافت کنید که در چسپاندن کاغذ بر دیوارهای کرۀ مذکور\nیک آنه ۹ پائی بحساب فی مربع گز چقدر اخراجات بمصرف خواهد آمد-\n(۱۲۳) یک کرہ ۶ گز یک فٹ یک انچ در طول و ۶ گز ۴ انچ در عرض\nو ۱۲ فٹ در بلندیست پس کاغذ که در عرض یک فٹ باشد\nو پائی بحساب فی گز بر دیوارهای کرۀ مذکور چقدر روپیه در کار خواہد بو\n(۱۲۴) یک کرہ ۲۴ فٹ در طول ۱۵ فٹ در عرض و ۱۱ فٹ در بلندیت\nدر سفیدی کردن دیوارای کره مذکور سه پائی بحساب فی مربع فٹ چقدر اخراجات\nبمصرف خواهد آمد وقتیکه در کرۀ مذکور یک بخاری که ۴ فٹ ۶ اینچ در طوم\nو ۲ فٹ در عرض است و یک دروازه که ۷ فٹ در بلندی وم فٹ\nدر عرض است و دو دریچه ها ۶ فٹ ۶ انچ در بلندی و ۵ فٹ در عرض اند\nکره"}
{"book": "adl0131", "page": 148, "text": "کتاب ١٣٠ مساحت\n\nساخته شده اند -\n\n(١٢٥) رقبه دو زمین که بشكل قائم الزاویه اند برابر است و امتداد یک ضلعی\nاز زمینهای مذکوره ٤٧٥ گز و ٣٣٤ گزاند و طول زمین دیگر ١١٣٤\nگز است پس عرض زمین مذکور را دریافت کنید و رقبه های هر دو\nزمینهای مذکور را در پیمانه هائی ایکر رود پول و مربع گزها دریافت کنید\n(١٢٦) یک زمین که بشکل قائم الزاویه است در طول ٣٠٠ گز\nو در عرض ٣٠٠ گز است فاصله کناره هائی که مقابل یکدیگر باشند\nدریافت کنید و اگر گرداگرد زمین مذکور قطار درختهایکه در عرض\n٣٠ گزباشند نشانده شوند پس دریافت کنید که چقدر زمین برائی\nنشاندن درخت های مذکور در کار خواهد بود -\n(١٢٧) یک سطح قائم الزاویه از یک مربع در طول ٢٠٢ اینچ کلان و\nدر عرض ١٢ اینچ خورد است مگر رقبه های هر دوئی شان برابراند\nپس شکل ساخته ثابت کنید که تعداد اینچهای مربع برابر است بآن"}
{"book": "adl0131", "page": 149, "text": "کتاب ۱۳۸ مساحت\n\nخارج قسمت که ۲، ۱۰، و ۱۲ را باهم ضرب داده حاصل ضرب را از\nتقسیم کردن بالائے فرق آنها بعمل آید.\n\nفصل یازدهم در بیان سطح متوازی الاضلاع\n\n(۱۳۱) در دفعه (۲۸) ثابت کرده شده است که سطح‌های متوازی\nوقائم الزاویه که قاعده و ارتفاع آنها برابر باشند باهم برابر میباشند\nوقاعده که در ذیل بیان کرده میشود وجه آن همینست-\n(۱۳۲) رقبۀ متوازی الاضلاع را دریافت کنید.\nقاعده\nارتفاع و قاعده را باهم ضرب بدهید حاصل ضرب رقبۀ مطلوب\nخواهد بود.\n(۱۳۳) تمثیلات\n(۱) قاعدۀ متوازی الاضلاع ۵ فث و ارتفاع ۳ فث است رقبه را\n\nدریافت کنید"}
{"book": "adl0131", "page": 150, "text": "کتاب ۱۳۹ مساحت\nدریافت کنید\nرقبه ۵×۳ = ۱۵ مربع فٹ مطلوب است -\n(۲) قاعدہ سطح متوازی الاضلاع ۳ فٹ ۹ اینچ و ارتفاع\n۲ فٹ ۳ اینچ است پس رقبہ سطح متوازی الاضلاع مذکور را دریافت کنید\n۳ فٹ ۹ اینچ = ۴۵ اینچ\n۲ فٹ ۳ اینچ = ۲۷ اینچ\nرقبه ۴۵×۲۷ = ۱۲۱۵ مربع اینچ مطلوب است -\nبا طرز دیگر حل -\n۳ فٹ ۹ اینچ = ۳/۴ ۳ فٹ\n۲ فٹ ۳ اینچ = ۱/۴ ۲ فٹ\nرقبه ۳/۴ ۳ × ۱/۴ ۲ = ۱۵/۴ × ۹/۴ = ۱۳۵/۱۶ = ۷/۱۶ ۸ پس رقبہ مطلوب\n۷/۱۶ ۸ مربع فٹ است -\n(۱۴۳) اگر رقبه و دو امتداد یعنی از قاعده یا ارتفاع یک"}
{"book": "adl0131", "page": 151, "text": "کتاب ۱۴۰ مساحت\n\nمعلوم باشد موافق دفعه (۱۳۲) اگر قاعده سطح متوازی الاضلاع\nمعلوم باشد ارتفاع را معلوم کرده میتوانیم و اگر ارتفاع سطح متوازی\nالاضلاع معلوم باشد قاعده را معلوم کرده میتوانیم -\n(۱۳۵) موافق قواعد فصل مذکور چند تمثیلات را حل کرده در\nذیل بیان مینمائیم -\n(۱) رقبۀ یک معین ۱۸۰ مربع فُٹ و هر یک ضلع ۱۵ فُٹ است\nپس ارتفاع معین مذکور را دریافت کنید -\nرقبه ۱۸۰ مربع فُٹ ضلع ۱۵ فُٹ\nارتفاع معین ۱۸۰ ÷ ۱۵ = ۱۸۰/۱۵ = ۱۲ فُٹ پس ارتفاع معین\n= ۱۲ فُٹ مطلوب است -\n(۲) دو اضلاع متصل یک سطح متوازی الاضلاع ۸ فُٹ و ۱۹ فُٹ\nمی باشند و رقبه سطح متوازی الاضلاع مذکور ۲۲ رقبۀ\nآن مربع است که مجموعۀ اضلاع مربع مذکور برابر مجموعۀ اضلاع"}
{"book": "adl0131", "page": 152, "text": "کتاب\n۱۴۱\nمساحت\n\nسطح متوازی الاضلاع مذکور است پس ارتفاع سطح متوازی الاضلاع\nمذکور را دریافت کنید.\nمجموعه اضلاع متوازی الاضلاع ۱۶ + ۳۲ فت یا ۴۸ فث است\nپس یک ضلع مربع مجموعه اضلاع مذکور ۱۲ فت است و رقبه ضلع\nمربع مجموعه اضلاع مذکور ۱۴۴ مربع فث است پس رقبه سطح متواز\nالاضلاع ۱۴۴ × ۲/۳ = ۹۶ مربع فت است پس اگر یک ضلع که در طول\n۸ فت باشد قاعده فرض کرده شود پس ارتفاع ۹۶ ÷ ۸\n= ۹۶/۸ = ۱۲ فت است و اگر یک ضلع که در طول ۱۲ فت باشد\nقاعده تصور کرده شود پس ارتفاع ۹۶/۱۲ = ۸ فت است.\n(۲) هر یک ضلع معین ۸ فت و قطر معین نیز ۸ فت است\nپس رقبه معین مذکور را دریافت کنید.\nاز کشیدن قطر معین مذکور در دو مثلث های مساوی الاضلاع\nمنقسم خواهد شد و بموجب دفعه (۴۸) ارتفاع ۸۶۶۱۸×۸ افت"}
{"book": "adl0131", "page": 153, "text": "کتاب ۱۴۲ مساحت\n\nخواهد بود پس رقبه معین در مربع فٹ ۸×۱۸×۲۶ ۱۸ یا تقریباً\n۲۸۰۱۹ فٹ مطلوب است\nسوالات نمبر ۲\nقاعده و ارتفاع سطح های متوازی الاضلاع حسب ذیل میباشند\nرقبه انها را معلوم کنید-\n(۱) قاعده ۱۴ گز ارتفاع ۵ گز\n(۲) قاعده ۱۵ گز ۴ فٹ ارتفاع ۱۱ گز ۱ فٹ\n(۳) قاعده ۱۶ گز ۲ فٹ ۳ اینچ ارتفاع ۱۴ گز ۲ فٹ ۸ اینچ\n(۴) قاعده ۱۴ جریب ۱۶ کڑی ارتفاع ۹ جریب ۴۸ کڑی\nرقبه ها و قاعده های سطح های متوازی الاضلاع حسب تفصیل ذیل \nارتفاع را معلوم کنید-\n(۵) رقبه ۱۱۲۵ مربع فٹ قاعده ۱۵ گز\n(۶) رقبه ۳ ۱/۲ ایکر قاعده ۲۴۲ گز\n\n(۷) رقبه"}
{"book": "adl0131", "page": 154, "text": "کتاب\n۱۴۳\nمساحت\n\n(۷) رقبه ۹۳ مربع فٹ ۱۴۰ مربع انچ قاعده ۵ گز یک فٹ ۷ انچ\n(۸) رقبه ۱۶۰ مربع گز ۳ مربع فٹ ۳۳ مربع انچ قاعده ۱۳ گز یک فٹ ۵ انچ\n(۹) قاعدۀ یک متوازی الاضلاع ۴ فٹ ۵ انچ و ارتفاع ۲ فٹ م انچ\nو ضلع متصل قاعده ۳ فٹ است اگر بر ضلع مذکور از ضلع مقابل\nعمود کشیده شود پس طول عمود مذکور را دریافت کنید-\n(۱۰) اضلاع متصل یک متوازی الاضلاع ۸ فٹ و ۱۶ فٹ اند\nو رقبه متوازی الاضلاع مذکور از مربع که مجموعۀ اضلاع آن برابر\nمجموعه اضلاع سطح متوازی الاضلاع مذکور است نصف است\nپس ارتفاع متوازی الاضلاع مذکور را معلوم کنید-\n(۱۱) هر یک ضلع معین ۲۴ فٹ است اگر قطر معین مذکور نیز ۲۴\nفٹ باشد پس ارتفاع معین را معلوم کنید-\n(۱۲) هر یک ضلع یک معین ۳۲ فٹ است و هر یک زاویه کلان\nمعین مذکور از هر یک زاویه خورد دو چند است پس رقبه"}
{"book": "adl0131", "page": 155, "text": "کتاب ۱۴۴ مساحت\nمعین مذکور را معلوم کنید-\n(۱۳) یک ضلع سطح متوازی الاضلاع از ضلع دیگر سطح متوازی الا\n۲ فٹ کلان است و ارتفاع سطح متوازی الاضلاع مذکور از\nضلع خورد سطح متوازی الاضلاع خورد است اگر رقبه آن از ربوع\nمربع مجموعه اضلاع مذکوره ۱۰ مربع فٹ کم باشد پس اضلاع متوازی الا\nمذکور را دریافت کنید-\nفصل دوازدهم\nپیمانه های ہندوستانی برای پیمائش زمین \n(۱۳۶) جدول پیمانه های هندوستانی برای پیمایش زمین حسب\nذیل است-\n۱۶ چھٹانک را یک گٹه\n۲۰ گٹه را یک بیگه\nدر هند و لم"}
{"book": "adl0131", "page": 156, "text": "کتاب\n۱۴۵\nمساحت\n\nدر هندوستان در باب پیمانه های مذکور عجب حالت پریشانیت\nچرا که در هر ضلع هر صوبه و در هر یک موضع هر ضلع و دیهات هر موضع\nو در قصبات مختلف اندازهائی پیمانه هائی مذکور مقرر اند بلکه\nدر یک قصبه بدو قسام پیمانه ها مقرر میباشند چنانچه زمیندار\nکاشتکار خود را بقسیم پیمانه دیگر زمین را پیمایش کرده میدهد\nو محاصل زمین مذکور را بدیگر پیمانه حاصل میکند ازین خاطر مثلی\nمشهور است که یک بسوه زبر دست برابر صد بیگهه است. اگرچه\nدر هندوستان حال پیمانه های مذکور پریشان است مگر از طرف\nگورنمنت ۱۶۰۰ مربع گز انگریزی را یک بیگه معین کرده شد است\nو چونکه پیمانه مذکور معین است پس نه صرف در کاغذات سرکاری\nو در دفترات استعمال کرده میشود بلکه در کل ممالک بطور عام\nرواج پیمانه مذکور در کار آورده میشود. در کتاب مذکور در هر جای\nکه ذکر پیمانه آورده شود مراد از سرکاری بیگه خواهد بود"}
{"book": "adl0131", "page": 157, "text": "کتاب ۱۴۰ مساحت\n\nچونکه در بیگه سرکاری ۱۶۰۰ مربع گز معین میباشند و در گٹہ\n۸۰ مربع گز معین میباشند و چٹانک ۵ مربع گز معین میشند\nو در انگریزی ایکڑ ۴۸۴۰ مربع گز معین میباشند پس ایکڑ دو بیگه ونصف بیگه\n(۱۳۷) سرونیک یعنی در پیمائش هندوستان علی العموم جریب\n۱۰۰ حلقه یا فیته که در طول ۱۰۰فٹ باشد معین میباشند پس\nاکثر مراتب ضرورت تحویل کردن انگریزی پیمانه های گزی ایکڑ\nگز و غیره برای پیمائش زمین در پیمانه های هندوستانی بیگهہ\nچٹانک وغیره ضرورت می افتد و بعض اوقات برعکس بیان\nبالا ضرورت عمل می افتد اگرچه عمل ذیل از عام قواعد تحویل کرده\nمیشود مگر چونکه استعمال آن بکثرت است مگر در ذیل متعلق آن\nچند تمثیلات را حل نموده بیان مینمائیم۔\n\n(۱) ۱۷ بیگهہ ۱۲ گٹہ ۷ چٹانک را ایکڑ۔ روڈ ۔ پول بسازید۔\n(۱) ۱۷ بیگهہ ۱۲ گٹہ ۷ چٹانک ۔ ایکڑ روڈ پول نشان بدهید\n\nعاما یکڑ"}
{"book": "adl0131", "page": 158, "text": "کتاب ۱۴۷ مساحت\n\n۱۷ بمیگه = ۲۷۲۰۰ مربع گز\n۱ گشه = ۹۶۰ مربع گز\n۱۷ چٹانک = ۸۵ مربع گز\n\n۴۸۴۰ ) ۲۸۲۴۵ ( ۵\n۲۴۲۰۰\n۴۰۴۵\n۴\n\n۴۸۴۰ ) ۱۶۱۸۰ ( ۳\n۱۴۵۲۰\n۱۶۶۰\n۴۰\n\n۴۸۴۰ ) ۶۶۴۰۰ ( ۱۳\n۴۸۴۰\n۱۸۰۰۰\n۱۴۵۲۰\n۳۴۸۰\n\nجواب تقریباً ۵ ایکٹر ۳ روڈ ۱۳ پول است\n(۲) در بیگه چقدر مربع کڑی ہا میباشند چونکه در ایکٹر  ۳ / ۱ ۴ بیگه\nیا ه صفر ۱۰۰۰۰۰ مربع کڑی ہا میباشند\n۳ / ۱ ۴  بیگه : ۱۰۰۰۰۰ مربع کڑی ہا :: یک بیگه : تعداد مربع کڑیہا\n۴۰ / ۱۲۱ : ۱۰۰۰۰۰۰ :: ۱ : تعداد مربع کڑی ہا ۔"}
{"book": "adl0131", "page": 159, "text": "کتاب ۱۴۸ مساحت\n\n۱۲۱)۴۰۰۰۰۰۰ (۳۳۰۵۷\n۳۶۳\n۳۷۰\n۳۶۳\n۷۰۰\n۶۰۵\n۹۵۰\n۸۴۷\n۱۰۳\n\nجواب مطلوب :- تعداد مربع کزی ها تقریباً ۳۳۰۵۷\n(۳) ۳ ایکر یک روڈ ۳۵ پول را بیگه کشه و جهانگ بسازیه\n۳ ایکڑ = ۱۴۵۲۰ مربع گز\n۱ روڈ = ۱۲۱۰ مربع گز\n۳۵ پول = ۱۰۵۹ مربع گز\n\n۱۶۰۰)۱۶۷۸۹(۱۰\n۱۶۰۰\n۷۸۹\n۲۰\n۱۶۰۰)۱۵۷۸۰ (۹\n۱۴۴۰۰\n۱۳۸۰\n۱۶\n۱۶۰۰)۲۲۰۰۰ (۱۳\n۱۶۰۰\n۶۰۰۰\n۴۸۰۰\n۱۲۰۰\n\nجواب مطلوب"}
{"book": "adl0131", "page": 160, "text": "کتاب ۱۴۹ مساحت\n\nجواب مطلوب :- تقریباً ۱۰ بیگه و ۹ کتهه ۴ چٹانک\nتنبیهه - اگر ایکر ر و د پول که معلومند آنها را مربع گزی ساخته\nبر ۳۰۲۵ تقسیم کنید تا هم نتیجه مذکوره حاصل مشید -\n(۴) یک مکان بشکل سطح قائم الزاویه است رخ طرف روبروی\nمکان مذکور برطرف بازار بذریعه فیته که ۸۴ فٹ پیمائش\nکرده شده است و عرض مکان مذکور ۱۶۷ فیٹ است\nپس دریافت کنید که رقبه زمین که بالای زمین مذکور مکان ساخته\nساخته شده است در پیمانه ہندوستانی جواب آنرا دریافت کنید\n\n۱۶۷\n۸۴\n۶۶۸\n۱۳۳۶\nمربع گز ۱۵۵۸) ۱۴۰۲۸ ( ۹۰ مربع گز\n۱۴۰۲۲\n۶\n\nتعداد مربع گزهای مذکور از یک بیگه کم میباشند پس طرف کتها\nتحویل کرده شد و از ۸۰ مربع گز یک کتهه ساخته میشود -"}
{"book": "adl0131", "page": 161, "text": "کتاب\n۱۵۰\nمساحت\n\n۸۰ ) ۵۵۹ (۱۹\n۸۰\n۷۵۹\n۷۲۰\n۳۹\n۱۶\n۸۰ / ۶۲۴ ( ۷\n۵۶۰\n۶۴\nجواب تقریباً ۱۹گٹهه چہٹانک\nتنبیہ - درینصورت در نسبت ۱۵۵۹ مربع گز را اصل جواب زیاده\nقریب خیال کرده ایم مگر نتیجه اش این است که ۱۹گٹھہ\nچٹانک نیز بسبب ۱۹گٹهه ۷ چھٹانک زیاده قریب حاصل جواد است\nاگر چه باقی ۴ مقسوم علیه از نصف ۸۰ زیاده است بذریعه عمل\nکردن بکسور عام یا بکسور عشاریه معلوم میشود که جواب که مذکویہ\nبالا شده همان جواب زیاده قریب اصل جواب است\n\nسوالات نمبر ۷\n(۱) ۳۵ بیگہ ۱۶ گٹہ ۱۱ چٹانک را ایکڑ روڈ پول بسازید-\n(۲) ۱۳۷۱۵۱۴ مربع کڑی ہا را بیگہ گٹہ چہٹانک بسازید-\n\n(۳) ۳ روڈ"}
{"book": "adl0131", "page": 162, "text": "کتاب ۱۵۱ مساحت\n\n(۳) ۳ روڈ ۱۱ پول را در بیگه کتهه چٹانک تحویل کنید۔\n(۴) ۱۲۱ ایکڑ ۳ روڈ ۱۰ پول را در بیگه کتهه چٹانک تحویل کنید۔\n(۵) در کلکته یک مکان که بشکل قائم الزاویہ ساخته شده است\nبحساب فی چٹانک ۱۶ روپیه فروخت شد و رخ طرف روبرو\nمکان مذکور ۵۰ فٹ و طول مکان مذکور ۹۲ فٹ است پس\nقیمت مکان مذکور را دریافت کنید۔\n(۶) یک قطعه زمین که بشکل قائمه الزاویه مطلوب است که\nرقبه قطعه زمین مذکور چهار بیگه ۳ کتهه ۷ چٹانک و طول قطعه\nزمین مذکور ۵۲۷ کڑی ۶ باشد پس دریافت کنید که عرض\nقطعه زمین مذکور چقدر کڑیها خواهد بود۔\n(۷) رقبه یک مربع ده بیگه است یک ضلع مربع مذکور چقدر فٹ\nخواهد بود۔\n(۸) اگر کرایه یک زمین فی بیگه ۵ روپیه ۸ آنه باشد و یکروپا"}
{"book": "adl0131", "page": 163, "text": "کتاب ۱۵۲ مساحت\n\nشلنک و ۱/۲ پنس باشد پس کرایه یک ایکر چقدر شلنگ\nخواهد بود -\n(۹) اگر یک درخت چای ۵ فث مربع جای را احاطه کند پس\nدریافت کنید که در یک بیگه چقدر درخت نشانده خواهند شد\n(۱۰) اگر یک درخت ناریل در دوازده فث مربع نشانده شود\nو مالیه درخت مذکور یک روپیه کلدار و ۴ آنه باشد پس\nدر یک بیگه درخت های ناریل مذکور سالانه مالیه چقد خواند\n(۱۱) در لندن یک عمارت بحساب فی مربع فث یک گنی فروم\nشد اگر یک روپیه مساویست بیک شلنگ و ۱/۲ پنی\nپس دریافت کنید که قیمت یک بیگه عمارت مذکور چقدر روپیه\nخواهد بود -\nفصل سیزدهم در بیان مثلث\n(۱۳۸) در دفعه (۲۹) ثابت کرده شده است که اگر قا\n\nو ارتفاع"}
{"book": "adl0131", "page": 164, "text": "کتاب\n۱۵۳\nمساحت\n\nو ارتفاع مثلث و سطح قائم الزاویه یک باشد پس مثلث\nاز سطح قائم الزاویه نصف میباشد.\n(۱۳۹) رقبهٔ مثلث را دریافت کنید.\nقاعده\nنصف قاعده را به ارتفاع ضرب بدهید حاصل ضرب رقبهٔ مطلوب خواهد\nصاف ظاهر است که خواه نصف حاصل ضرب قاعده و ارتفاع\nرا بگیریم و خواه نصف قاعده را به ارتفاع ضرب بدهیم و خواه\nنصف ارتفاع را با قاعده ضرب بدهیم نتیجه مذکور در کل صورتها\nیک خواهد بود. از هر سه صورت‌های مذکور هر یک که در عمل\nاستعمال آن آسان باشد بعمل آورده شود.\n(۱۴۰)\nتمثیلات\n(۱) قاعدهٔ مثلث سه گز و ارتفاع مثلث ۴ فٹ ۶ انچ است\nرقبهٔ مثلث مذکور را دریافت کنید"}
{"book": "adl0131", "page": 165, "text": "کتاب\n۱۵۴\nمساحت\n\n۳ گز = ۹ فٹ و ۴ فٹ ۶ انچ = ۴ ۱/۲ فٹ\n۹ × ۴ ۱/۲ = ۹ × ۹/۲ = ۸۱/۲ و ۱/۲ × ۸۱/۲ = ۸۱/۴ = ۲۰ ۱/۴\nپس رقبهٔ مثلث ۲۰ ۱/۴ مربع فٹ است۔\n(۴۰) قاعدۂ یک مثلث ۷۵ فٹ به ارتفاع ۳۶ فٹ است رقبهٔ\nمثلث مذکور را دریافت کنید۔\nنصف ۳۶ ۱۸ است :: ۷۵ × ۱۸ = ۱۰ ام پس رقبهٔ مثلث\nمذکور ۱۰ ام مربع فٹ مطلوب است۔\n(۴۱) اگر رقبهٔ مثلث و دو امتدادهای مثلث یعنی از قاعده\nو ارتفاع یکی اوشان معلوم باشد پس دیگر را دریافت کرده میتوانیم\nچرا که اگر دو چند رقبه را بر ارتفاع تقسیم کنیم پس خارج قسمت قاعده\nمطلوب خواهد بود۔ و اگر دو چند رقبه بر قاعده تقسیم کنیم پس\nخارج قسمت ارتفاع مطلوب خواهد بود۔\n(۴۲) اگر هر سه اضلاع مثلث معلوم باشند پس رقبهٔ مثلث\nمذکور را"}
{"book": "adl0131", "page": 166, "text": "کتاب ۱۵۵ مساحت\nمذکور را معلوم کنید-\nقاعده\nاز نصف مجموعه هر سه اضلاع هر یک ضلع را علیحده علیحده تفریق\nکنید. بعده نصف مجموعه مذکور و تمام باقیات را با هم ضرب بدهید\nو بعده حاصل ضرب را جذر کشید حاصل جذر رقبه مثلث مطلوب خواہد\n(۱۴۴) تمثیلات\n(۱) اضلاع یک مثلث ۲ فث ۲ انچ و ۲ فث ۴ انچ و ۲ فث ۶ انچند\nپس رقبه مثلث مذکور را دریافت کنید-\n۲ فث ۲ انچ = ۲۶ انچ }\n۲ فث ۴ انچ = ۲۸ انچ } ۸۴ = ۳۰ + ۲۸ + ۲۶\n۲ فث ۶ انچ = ۳۰ انچ } نصف ۸۴ ÷ ۲ = ۴۲\n۱۶ = ۲۶ - ۴۲ }\n۱۴ = ۲۸ - ۴۲ } ۱۱۲۸۹۶ = ۱۲ × ۱۴ × ۱۶ × ۴۲ :"}
{"book": "adl0131", "page": 167, "text": "کتاب ۱۵۶ مساحت\n\n۱۲ = ۳۰ - ۴۲ و جذر ۱۱۲۸۹۶۷ = ۳۳۶\nپس رقبه مثلث ۳۳۶ مربع اینچ مطلوب است -\nتنبیه - حاصل ضرب اضلاع نصف مجموعه و هرسه باقیات\nاکثر دفعه بذریعه علامات ظاهر کرده اجزائی ضربی میسازیم و از\nملاحظه اجزای ضربی مذکور اجزای ضربی جذر عدد معلوم میشود\nو جذر بآسانی در عمل می آید - چنانچه در مثال مذکوره بالا\n۴۲×۱۶×۱۴×۱۲ = ۷×۳×۲×۲×۷×۲×۲×۳×۲×۲=\n= ۷×۷×۳×۳×۲×۲×۲×۲×۲×۲×۲×۲\nو جذر آن = ۷×۳×۲×۲×۲×۲ = ۲۱×۱۶ = ۳۳۶\n(۲) اضلاع مثلث ۲۴ و ۲۵ و ۲۶ فث اند رقبه مثلث مذکور\nدریافت کنید -\n۲۴+۲۵+۲۶=۷۵ ۱۵×۳۷×۳۵×۲۱×۱۵=۱۱\nو نصف ۷۵ : ۲= ۳۷٫۵ ۳۷٫۵×۳۱×۱۱×۷\n۲۶۱۵۹"}
{"book": "adl0131", "page": 168, "text": "کتاب\n۱۵۷\nمساحت\n۱۵ و ۳۷ = ۲۴ – ۶۱۵ و ۱۳ | جذر تا سه مراتب مکسور عشاریه\n۱۵ و ۳۷ – ۲۵ = ۱۲،۵ | = ۷۲۶۶۳۱۴۲۷۵√\n۱۵ و ۳۷ – ۲۶ = ۱۱،۵ | ۲۶۹ ، ۷۶۶\nپس رقبه مثلث مذکور تقریباً ۲۶۹،۷۶۶ مطلوب است-\n(۴۴) چند تمثیلات راحل نموده در ذیل می نگاریم-\nسقف یک دمه بطرح سلامی ساخته شده است و عرض آن ۲۴\nفٹ است و دیوارهای آن از زمین\n۲۰ فٹ بلنداند و فاصله بجه سقف مذکور\n۱۰فٹ است پس رقبه دمه سه مذکور را دریافت کنید-\nشکل کشیده از سطح قائم الزاویه و مثلث مرکب است- الف ب\nیای ج عرض است و بلندی دیوارها یعنی الف ی یا ب ج\n۲۰ فٹ است و از سلامی عمودی فاصله سقف آن عمود است"}
{"book": "adl0131", "page": 169, "text": "کتاب\n۱۵۸\nمساحت\n\nکه از نقطه د بالای ی ج کشیده شود (چه خواه از طرف بیرون\nباشد یا اندرون) پس نقطه د حجه است و مثلث ی د ج\nرا سقف سلام میگویند. رقبه سطح قائم الزاویه الف ب ج ی\n۳۰ × ۲۴ مربع فث یا ۷۲۰ مربع فث است.\nو مثلث ی د ج ۱۰ × ۲۴ × ۱/۲ مربع فث است پس رقبه کل دبه\n۸۴۰ مربع فث مطلوب است.\n(۲) یک ضلع مثلث متساوی الاضلاع یک فث است\nرقبه مثلث مذکور را دریافت کنید.\nنصف مجموعه اضلاع ۳/۲ است و ۳/۲ - ۱ = ۱/۲ و ۳/۲ × ۱/۲ × ۱/۲ و\n× ۱/۲ = ۳/۱۶ پس در رقبه تعداد مربع فث ها جذر ۳/۱۶ یعنی\n۱/۴ جذر ۳ است بطرز دیگر که در دفعه (۶۵) بیان کرده شد که\nکه ارتفاع مثلث متساوی الاضلاع وقتیکه ضلع مثلث مذکور\nیک باشد نصف جذر ۳ است پس بموجب دفعه (۱۳۹)\nرقبه آن"}
{"book": "adl0131", "page": 170, "text": "کتاب\n۱۵۹\nمساحت\n\nرقمہ آن جذر ۳ را ۱/۲ است و ۱/۲ جذر ۳ تقریباً برابر است به ۰۸۶۶\nپس رقبهٔ مثلث تخمیناً ۴۳۳ مربع فٹ است و اگر تا هفت مراتب\nکسور عشاریه عمل کرده شود پس رقبه ۴۳۳۰۱۲۷ مربع فٹ\nمطلوب خواهد بود۔\n۴ اضلاع یک مثلث قائم الزاویه ۸ فٹ و ۱۵ فٹ اند۔ عمودیکه\nاز زاویهٔ قائمه بالای وتر کشیده شود چقدر خواهد بود و دو حصهٔ وتر\nکه از کشیدن عمود پیدا میشوند طول آنها را جدا جدا دریافت کنید\nبموجب دفعه (۱۳۹) رقبهٔ مثلث ۶۰ مربع فٹ است۔\nو موافق دفعه (۵۵) طول وتر ۱۷ فٹ است۔\nپس از روی دفعه (۱۴۱) عمود ۱۲۰/۱۷ فٹ یعنی ۷ ۱/۱۷ فٹ است\nپس مطابق دفعه (۶۰) از میان دو حصه ہائی وتر تعداد حصهٔ خورد\nدر فٹ ہا (جذر ۸×۸ - ۱۲۰/۱۷ × ۱۲۰/۱۷) یعنی جذر (۶۴ - ۱۴۴۰۰/۲۸۹)\nیا جذر ۴۰۹۶/۲۸۹ یا ۶۴/۱۷ است پس حصهٔ دیگر ۱۷ - ۶۴/۱۷ فٹ یعنی ۲۲۵/۱۷ فٹ است"}
{"book": "adl0131", "page": 171, "text": "مساحت ۱۶۰ کتاب\n\n(۴) اضلاع یک مثلث معلومند بران که دایره ساخته شود قطر آن\nمعلوم کنید.\nآن تحقیقاتیکه درینجا مینویسیم آن برای طالبانه صرف ازین سبب\nمفید است که ازان نتیجه نهایت اعلی حاصل میشود بلکه ازان هم معلوم\nمیشود که تصدیق و توضیح مسئله هندسیه\nبچه قسم میشود- فرض کنید که ا ب ج\nمثلث است و ای قطر آن دایره است که بر مثلث ساخته شده\nو از ا د و آ بر قاعده ب ج واقع شده است\nد ا ج ی\nپس بموجب دفعه (۳۳) زاویه ا ج ی قائمه است لهذا این زاویه\nبرابر زاویه ا د ب است و موافق دفعه (۳۲) زاویه ای ج برابر\nزاویه ا ب د است\nازین سبب از روی دفعه (۲۳) زاویه ی ا ج ضرور برابر\nزاویه"}
{"book": "adl0131", "page": 172, "text": "کتاب ۱۶۱ مساحت\n\nزاویه ب ا د است پس بموجب دفعه (۳۴) مثلث ا ب د و مـ\nا ی ج متشابه اند-\nو بهمین سبب ا ب را از ا د آن نسبت است آنکه ا ی را از ا ج\nاست-\nو از همین سبب ا ب × ا ج = ا د × ا ی\nیا ا ی = ا ب × ا ج = ا ب × ا ج × ب ج\n ا د ا د × ب ج\nو ازان این نتیجه می برآید که قطر این دائره آنکه بر مثلث ساخته شود\nبرابر آن خارج قسمت میباشد آنکه بر تقسیم کردن رقبه دو چند\nحاصل ضرب اضلاع معلوم بر آید- یعنی اگر اضلاع مثلث را\nبا هم ضرب کرده بر رقبه دو چند آن تقسیم کرده شود آنوقت\nخارج قسمت قطر آن دائره خواهد بود آنکه بر این مثلث ساخته شود\nمثلاً فرض کنید که اضلاع مثلث ۲۴ انچ و ۲۸ انچ و ۳۰ انچ میباشد\nبموجب دفعه (۱۲۸) رقبه آن ۳۳۶ مربع انچ است ازین سبب"}
{"book": "adl0131", "page": 173, "text": "کتاب ۱۶۲ مساحت\nقطر دائره بیرون مثلث ۳۰×۲۸×۲۶/۶۳×۶×۲ انچ یعنی ۶۵/۲ انچ یا\n۳۲ ۱/۲ انچ است -\nتنبیه - قاعده معلوم کردن این عمود در قاعده ششم دفعه ۱۱\nدر فصل پنجم کرده شده است و این قاعده هم همان قاعده است\nثبوت دیگر آن درینجا نوشته شده است -\n(۵) اگر اضلاع مثلث معلوم باشند پس قطر آن دائره را که اندر\nمثلث ساخته شود معلوم کنید -\nفرض کنید که الف ب ج مثلث است و د مرکز است دائره را\nکه اندرون مثلث ساخته شده است-\nیکجا کنید خطوط دی و دف و دغ و ب دوج د\nخطوطی د و دف و دغ اضلاع مثلث همراه الف ب و ب ج\nوالف ج زاویه قائمه ها میسازند و ی د=دف=دغ\nو رقبه مثلث الف ب ج = الف ب د و ب د ج\nتا دال"}
{"book": "adl0131", "page": 174, "text": "کتاب\n۱۶۳\nمساحت\n\nج د الف رقبه های مثلث ها = ۱/۲ ی د × الف ب + ۱/۲ د ف ×\nب ج × ۱/۲ د غ × الف ج = ۱/۲ ی د × الف ب × ۱/۲ می د × ب ج\n+ ۱/۲ ی د × الف ج = ۱/۲ ی د ( الف ب + ب ج + الف ج )\nپس ی د × ( الف ب + ب ج + الف ج ) دو چند رقبه مثلث\nالف ب ج است - پس ی د = دو چند رقبه مثلث الف ب ج / الف ب + ب ج + الف ج\nپس نتیجه از مثال مذکوره بالا اینچنین است که اگر دو چند رقبه مثلث را\nبر مجموعه اضلاع مثلث مذکور تقسیم کنید پس خارج قسمت نصف قطر\nدائره مذکور که اندرون مثلث مذکور ساخته شود خواهد بود -\n(۶) از تمثیلات چهارم و پنجم دفعه (۱۴۴) ظاهر است که اندرون\nو بیرون مثلث دائره ها که کشیده شوند در قطر های دائره های\nمذکور نسبت ذیل خواهد بود -\nیعنی قطر دائره بیرونی : قطر دائره اندرونی : : اضلاع مثلث\nو حاصل ضرب مجموعه اضلاع مثلث : هشت چند رقبه مثلث -"}
{"book": "adl0131", "page": 175, "text": "مساحت\n\n۱۶۴\n\nکتاب\n\nسوالات نمبر ۸\nامتداد مثلث ها که در ذیل اند رقبهٔ آنها را دریافت کنید\n(۱) قاعده ۱۸ فٹ ارتفاع ۸ فٹ\n(۲) قاعده ۸ گز یک فٹ ارتفاع ۵ گز ۲ فٹ\n(۳) قاعده ۱۰ گز ۲ فٹ ۶ انچ ارتفاع ۷ گز یک فٹ ۳ انچ\n(۴) قاعده ۱۶ جریب ۵ اکری ارتفاع ۱۳ جریب ۲۴ کری\nامتداد مثلث های قائم الزاویه که در ذیل اند رقبهٔ آنها را معلوم کنند\n(۵) وتر ۴۲۱ و یک ضلع ۲۹ (۶) وتر ۱۷۳ و یک ضلع ۱۵۲\nامتداد مثلث های قائم الزاویه حسب تفصیل در ذیل اند رقبهٔ\nآنها را تقریباً معلوم کنید.\n(۷) وتر ۱۰ و یک ضلع ۷ (۸) وتر ۱۳ و یک ضلع ۹\nضلاع مثلث که در ذیل اند رقبهٔ آنها را دریافت کنید.\n(۹) ۵ و ۵ و ۶ (۱۰) ۶۵ و ۶۵ و ۱۱۳\n\n(۱۱) ۸۵"}
{"book": "adl0131", "page": 176, "text": "کتاب\n۱۶۵\nمساحت\n\n(۱۱) ۸۵ و ۸۵ و ۱۵۴\n(۱۲) ۲۷۲ و ۳۷۴ و ۵۰۴\n(۱۳) ۹۸ و ۷۵ و ۷۷\n(۱۴) ۲۰ و ۴۹ و ۵۰\n(۱۵) ۱۰۵ و ۱۱۹ و ۱۴۳\n(۱۶) ۱۱۱ و ۱۷۵ و ۱۷۶\n(۱۷) ۲۲ و ۵۶ و ۸۸\n(۱۸) ۲۱۹ و ۴۴۲ و ۴۵۵\n(۱۹) ۵۳۲ و ۸۷۵ و ۸۸۸\n(۲۰) ۳۵۰۱ و ۳۶۰۴ و ۳۶۰۵\nاضلاع مثلث موافق تفصیل ذیل معلوم اند رقبه آنها را تا سه\nمراتب کسور عشاریه دریافت کنید\n(۲۱) ۲ و ۳ و ۴\n(۲۲) ۷ و ۸ و ۹\n(۲۳) ۶ و ۸ و ۱۳\n(۲۴) ۱۵ و ۱۶ و ۱۷\n(۲۵) ۲۲ و ۲۳ و ۴۰\n(۲۶) ۱۷ و ۲۳ و ۷۳\n(۲۷) اضلاع یک مثلث ۱۱ و ۲۴ و ۳۱ اند پس ثابت کنید که\nرقبه مثلث مذکور ۳۷۲ است.\n(۲۸) اضلاع مثلث اگر ۶۱ و ۶۲ و ۶۳ باشند پس ثابت کنید که"}
{"book": "adl0131", "page": 177, "text": "کتاب ١٦٦ مساحت\n\nرقبه مثلث مذکور ٥٧،٧٤ است\n\n(٢٩) اضلاع مثلث ٦٨ و ٧٥ و ٧٧ اند و یک خط مستقیم متوازی\nضلع کلانتر مثلث مذکور باقی دو ضلاع مثلث مذکور را تنصیف کرده\nکشیده شده است پس از خط مذکور رقبه دو حصص مثلث مذکور\nکه از کشیدن خط مذکور پیدا شده اند دریافت کنید۔\n\n(٣٠) اضلاع یک مثلث ١١ و ١٥ و ١٧٦ اند و دو خط مستقیم\nمتوازی ضلع کلانتر مثلث مذکور منقسم کشیده شده اند که باقی دو\nاضلاع را به سه حصص برابر تقسیم میکنند و مثلث مذکور از کشیدن\nخط مذکور به سه حصص منقسم شده است پس رقبه هر سه حصص\nمثلث مذکور را دریافت کنید۔\n\n(٣١) اضلاع یک مثلث ١٣ و ١٤ و ١٥ فث اند اگر بر ضلع که\n١٤ فث است از زاویه مقابل عمود انداخته شود عمود مذکور\nچقدر خواهد بود۔\n\n(٣٢) اضلاع"}
{"book": "adl0131", "page": 178, "text": "کتاب ۱۷۷ مساحت\n\n(۳۲) اضلاع مثلث ۵۱ و ۵۲ و ۵۳ فٹ اند عمود که از زاویه مقابل\nبرضلع که ۵۲ فٹ است انداخته شود چقدر خواهد بود ـ و از\nعمود مذکور که مثلث مذکور بدو حصه منقسم میشود رقبه هر یک\nحصه مثلث مذکور چقدر خواهد بود ـ\n(۳۳) ضلع یک مربع ۱۰۰ فٹ است و یک نقطه اندرون مربع\nمذکور از هر دو انجام های یک ضلع بفاصله ۸۰ فٹ و ۹۶ فٹ بالترتیب\nمقرر کرده شده است اگر از نقطه مذکور بر چهار گوشه های مربع\nمذکور خطوط یکجا کرده شوند چهار مثلث طیار میشوند پس رقبه هر یک\nمثلث را علیحدہ علیحدہ دریافت کنید ۔\n(۳۴) الف ب ج یک مثلث است و از نقطه الف بالای ب ج\nالف د عمود کشیده شد ـ اگر الف د ۱۳ فٹ باشد و از نقطه د\nعمود که برضلاع الف ب و الف ج کشیده شوند و عمودهای\nکشیده مذکوره فٹ و ۱۰٫۴ فٹ باشند پس رقبه مثلث مذکور"}
{"book": "adl0131", "page": 179, "text": "کتاب ۱۶۸ مساحت\n\nو هر سه اضلاع مثلث مذکور را دریافت کنید.\n(۳۵) قاعده یک زمین ۱۱۶۶ گزی است و ارتفاع زمین مذکور\n۷۳۸ گزی اگر مالیه زمین مذکور سالانه ۴۲ روپیه باشد پس\nدریافت کنید که مالیه فی ایکر چقدر است.\n(۳۶) اضلاع یک میدان سه گوشه ۳۵۰ و ۴۴۰ و ۷۵۰ گزیام\nاگر سالانه کرایه میدان مذکور ۲۶۲ روپیه ۸ آنه باشد پس دریافت کنید\nکه کرایه فی ایکر چقدر خواهد بود.\n(۳۷) اگر اضلاع یک مثلث ۵۰ و ۶۰ و ۷۰ فث باشند رقبه مثلث\nمذکور را در پیمانهای مربع اینچ ها معلوم کنید.\n(۳۸) یک زمین که بشکل مثلث قائم الزاویه است و اضلاع که گردان\nزاویه قائمه مذکور اند ۱۰۰ و ۲۰۰ گز اند پس رقبه زمین مذکور را دریافتی\nواگر زاویه قائمه مذکور بالا وتر عمود کشیده شود و مثلث بدو حصه\nمنقسم کرده شوند پس رقبه هر یک حصه را معلوم کنید.\n\n(۳۹) در امتحا"}
{"book": "adl0131", "page": 180, "text": "کتاب ۱۶۹ مساحت\n\n(۳۹) در اضلاع یک مثلث نسبت ۱۵ و ۱۲ و ۱۳ است و مجموعه اضلاع\n۵۰ گزست پس رقبه مثلث مذکور را دریافت کنید-\n\n(۴۰) در اضلاع یک مثلث نسبت ۱۳ و ۱۴ و ۱۵ است و مجموعه اضلاع\n۴۰ گزست پس رقبه مثلث مذکور را دریافت کنید-\n\n(۴۱) سقف یک مکان بشکل سلامی ساخته شده است و عرض\nمکان مذکور ۲۷ فت است و سلامی مذکور از زمین ۴۳ فت بلند است\nو عمودی فاصله حجه سقف مذکور ۲۳ فت است پس دریافت کنید\nکه در سفید کردن مکان مذکور بحساب یک آنه ۹ پائی فی مربع گز\nچقدر اخراجات خواهد شد-\n\nاضلاع مثلث ها که در ذیل اند قطر دائره ہائی گرد مثلث ہائی ذیل را\nمعلوم کنید-\n\n(۴۲) ۵۳ و ۲۸ و ۶۸ (۴۳) ۱۳ و ۱۲۵ و ۹۹\n(۴۴) ۱۲۳ و ۱۲۲ و ۴۹ (۴۵) ۲۶ و ۴۲ و ۱۶۱"}
{"book": "adl0131", "page": 181, "text": "کتاب ۱۷۰ مساحت\n\nاضلاع مثلث ها که در ذیل اند قطر دایره های اندرون مثلث هائی\nذیل را دریافت کنید۔\n(۴۶) ۹۹ و ۱۱۳ و ۴۰۱ (۴۷) ۱۲۲ و ۱۸۲ و ۲۰۰\n(۴۸) ۲۵۷ و ۲۹ و ۴۲۵ (۴۹) ۴۰۱ و ۷۲۹ و ۶۶۵\n\n(۵۰) ارتفاع یک مثلث ۸ فٹ است و مجموعه هر دو ضلاع ۲۷ فٹ\nو فرق ہر دو حصص قاعده و فٹ اند پس قاعده و ضلاع\nمثلث مذکور را معلوم کنید۔\n(۵۱) مجموعه اضلاع یک مثلث متساوی الساقین ۳۰۶ فٹ است\nو هر یک ساق برابر ۵ ضلع سوم است پس رقبه مثلث مذکور\nمعلوم کنید۔\nفصل چهار دهم\nاشکال ذواربعة الاضلاع\n\n(۵۱) هر یک"}
{"book": "adl0131", "page": 182, "text": "کتاب\n١٧١\nمساحت\n\n(١۴۵) ہر یک ذو اربعة الاضلاع از کشیدن وتر بدو مثلث تقسیم\nکرده میشود و رقبهٔ ہر یک مثلث جدا جدا معلوم کرده میشود پس\nمجموعه رقبه های ہر دو مثلث ہا رقبهٔ ذو اربعة الاضلاع خواهد بود.\n\n(١۴۶) تمثیلات\n(١) الف ج وتر یک شکل ذو اربعة الاضلاع الف ب ج د ١٢ فُت ست\nو عمود ب ی ٣ فت و عمود د ف ۴ فت است پس رقبهٔ ذو اربعة الاضلاع\nمذکور را دریافت کنید.\nرقبهٔ مثلث الف ب ج =\n۱/۲ × ۱۲ × ۳ = ۱۸\n\nرقبهٔ مثلث الف ج د =\n۱/۲ × ۱۲ × ۴ = ۲۴\nو مجموعهٔ ۱۸ + ۲۴ = ۴۲\nپس رقبه ذو اربعة الاضلاع مذکور ۴۲ مربع فت است."}
{"book": "adl0131", "page": 183, "text": "کتا\n۱۷۲\nمساحت\n\n(۲۱) وتریک ذواربعة الاضلاع ۸۸ گزست و بروتر مذکور از زوایا\nمقابل عمود ها که کشیده شوند ۳۰ گز و ۲۵ گز اند پس رقبه شکل\nمذکور را معلوم کنید۔\n۱/۲×۸۸×۳۰ = ۱۳۲۰ و\n۱/۲×۸۸×۲۵ = ۱۱۰۰\nو مجموعه ۱۳۲۰ + ۱۱۰۰ = ۲۴۲۰\nپس رقبه ذواربعة الاضلاع ۲۴۲۰ مربع گز یا ۱/۲ ایکیڑ مطلوب است\n(۱۴۷) ظاهر است که در تمثیلات دفعه مذکوره بجائی دریافت\nکردن جداجدا رقبه های هر دو مثلث ها رقبه ذواربعة الاضلاع\nبذریعه قاعده مندرجه ذیل نیز دریافت کرده میشود۔\nقاعده\nنصف مجموعه عمود ها و حاصلضرب و تر رقبه مطلوب خواهد بود\nپس در اول مثال دفعه (۱۴۶) مجموعه عمود ها ۷ فُٹ است پس\n\n۱/۲×۱۲×۷"}
{"book": "adl0131", "page": 184, "text": "کتاب ۱۷۳ مساحت\n\n۷/۱۲ × ۷ = ۴۲ مربع فث است و در مثال دوم مجموعه عمودها ۵/۵ گز اس\nپس رقبه ۵/۵ × ۸۸ = ۲۴۲۰ است یعنی رقبه مطلوب = ۲۴۲۰\nمربع گز است\n(۱۴۸) وقتیکه وترهای ذواربعة الاضلاع یکدیگر را بر زاویه ها\nقائمه قطع کنند پس قاعده رقبه در ذیل است -\nقاعده\nنصف حاصل ضرب هر دو وترها رقبه مطلوب خواهد بود -\nثبوت قاعده مذکور از روی شکل بدیهی است - فرض کنید که\nالف ب ج د شکل ذواربعة الاضلاع است و الف ج و ب د وتر\nقائمه ها بر زاویه ها تقاطع کنند م و ان\nو فرضا نقطه تقاطع وترهای ج ی ا\nمذکوری است و از نقاط الف د ب ب\nو ج متوازی ب د و از نقاط"}
{"book": "adl0131", "page": 185, "text": "کتاب ۱۷۴ مساحت\n\nب و دستوازی الف ج خطوط مستقیم بکشید پس یک سطح\nقائم الزاویه ک ل م ن تیار خواهد شد پس ظاهر است که مثلث\nالف ی ب برابر است به مثلث ب ک الف و مثلث ب ج ی\nمساوی است به مثلث ج ل ب-\nومثلث ج ی د برابر است به مثلث د م ج و مثلث د ی الف برابرست\nبه مثلث الف ن د پس سطح ذواربعه الاضلاع الف ب ج د از سطح\nقائم الزاویه ک ل م ن نصف است پس رقبه ذواربعه الاضلاع\nنصف حاصل ضرب الف ج و ب د است-\n(۱۴۹) وترهائی هر یک معین یک دیگر را بر زاویه‌های قائه\nقطع میکنند پس رقبه معین بذریعه قاعده مذکوره بالا معلوم کرمیشود\n(۱۵۰) برای دریافت کردن رقبه‌های ذوزنقه استعمال خاص از\nقواعد بضرورت می‌آید پس بیان دریافت کردن رقبه ذوزنقه\nدر ذیل آورده میشود-"}
{"book": "adl0131", "page": 186, "text": "کتاب\n۱۷۵\nمساحت\n\nفرض کنید که الف ب ج د یک شکل ذواربعۃ الاضلاع است.\nالف ب و ج د اضلاع با هم متوازی اند\nو از نقطہ ج بالای الف ب ج ی عمود\nب ی ا\nو از نقطہ الف بالای ج د الف ب عمود بکشید پس رقبہ مثلث\nالف ب ج = ۱/۲ × الف ب × الف ف و رقبہ مثلث الف د ج\n= ۱/۲ ج د × الف ف قابل تصور است که الف ف = ج ی پس\nرقبه ذواربعۃ الاضلاع ج ی و نصف مجموعہ حاصل ضرب الف ب\nو ج د است پس از بیان مذکورہ بالا قاعدہ مندرجہ ذیل حاصل میشود\n(۱۵۱) رقبه ذوزنقہ را دریافت کنید۔\n\nقاعدہ\nهر دو اضلاع متوازی را با عمودی فاصله ضرب داده نصف کنید\nرقبه مطلوب خواهد بود.\nو خواه نصف اضلاع متوازی را با عمودی فاصله ضرب بدهید."}
{"book": "adl0131", "page": 187, "text": "کتاب مساحت\n\nو خواه نصف فاصله عمودی را در مجموعه اضلاع متوازیه ضرب بکنند\nو خواه نصف حاصل ضرب هر دو را بگیرید حاصل در هر صورت یک\nخواهد بود. پس از هر سه صورتهای مذکوره در هر صورت که عمل\nبدست می‌نظر آید باید که در استعمال آورده شود\n(۱۵۲) تمثیلات\nمتوازی اضلاع یک ذوزنقه ۲ فث ۶ انچ و ۳ فث ۴ انچ اند و عمود\nفاصله ذوزنقه مذکور یک فث ۸ انچ است پس رقبۀ\nذوزنقه مذکور را دریافت کنید.\n۲ فث ۶ انچ = ۲ ۱/۲ فث\n۳ فث ۴ انچ = ۳ ۱/۳ فث\n۱ فث ۸ انچ = ۱ ۲/۳ فث\n۲ ۱/۲ + ۳ ۱/۳ = ۵ ۵/۶ × ۱ ۲/۳ × ۱/۲\n= ۱/۲ × ۳۵/۶ × ۵/۳ = ۱۷۵/۳۶ = ۴ ۳۱/۳۶\n\nپس رقبه"}
{"book": "adl0131", "page": 188, "text": "کتاب ۱۷۷ مساحت\n\nپس رقبه ذوزنقه هم ۴۱ ۳/۴ مربع فث مطلوب است.\n(۲) متوازی ضلعی یک ذوزنقه ۴۰۰ فث و ۵۱۸ فث اند\nو عمودی فاصله بینها ۲۲۱ فث است پس رقبه ذوزنقه را\nمعلوم کنید.\n۹۱۸ = ۵۱۸ + ۴۰۰\nو نصف ۹۱۸ ÷ ۲ = ۴۵۹\n۱۰۱۴۳۹ = ۲۲۱ × ۴۵۹\nپس رقبه ذوزنقه ۱۰۱۴۳۹ مربع فث است.\n(۱۵۳) قواعد دریافت کردن رقبه ذوزنقه را بطور ساده و نہایت\nآسان در دفعه (۱۵۰) ثابت کرده ایم مگر یک دیگر ثبوت عمده\nو بسیار دلکش در ذیل بیان کرده میشود.\nفرض کنید که الف ب ج د یک شکل ذواربعة الاضلاع است\nو الف ب و ج د ضلاع ذواربعة الاضلاع مذکور باهم متواز اند"}
{"book": "adl0131", "page": 189, "text": "کتاب ۱۷۸ مساحت\n\nاز نقطه تنصیف ب ج غ\nغ ک متوازی الف د بکشید\nکه از اضلاع متوازی ذوزنقه بر نقاط ه و گ یکجا شوند پس مثلث\nب غ ه و مثلث ج غ ک با هم برابر خواهند بود - و ذوزنقه\nالف ب ج د برابر است با سطح متوازی الاضلاع الف ه ک د\nو چونکه ه ب برابر است با ج ک پس از بیان مذکوره بالا نتیجه ذیل\nحاصل میشود که الف ه برابر است بانصف مجموعۀ الف ب\nو ج د - پس ذوزنقه برابر است بآن سطح متوازی الاضلاع\nکه قاعدۀ سطح متوازی الاضلاع مذکور نصف مجموعۀ اضلاع متوازی\nذوزنقه باشد - و ارتفاع سطح متوازی الاضلاع مذکور با عین\nفاصلۀ اضلاع متوازی برابر باشد و از بیان مذکور قاعده\n(۱۵۱) ثابت میشود از نقطه ع یک خط مستقیم متوازی الاضلاع\nاز الف د بر نقطه لام یکجا شده بکشید پس نقطه لام نقطه تنصیف"}
{"book": "adl0131", "page": 190, "text": "مساحت\n۱۷۹\nکتاب\n\nخط الف دخواهد بود- و غ ل- الف د پس نصف مجموعه اضلاع\nمتوازی بآن خط مستقیم برابر است که در نقاط تنصیف اضلاع\nباقی یکجا کرده شوند-\n(۱۵۴) چند تمثیلات متعلق فصل مذکور حل کرده در ذیل مینویسیم\n(۱) ضلع شکل ذو اربعة اضلاع الف ب ج د\nالف ب = ۳ فٹ\nب ج = ۴ فٹ\nج د = ۶ فٹ\nالف د = ۷ فٹ\nو زاویه الف ب ج قائمه است پس رقبه ذو اربعة الاضلاع\nمذکور را معلوم کنید-\nبموجب دفعه (۵۵) الف ج = ۹ + ۱۶ = ۲۵\nجذر ۲۵ = ۵ پس الف ج = ۵"}
{"book": "adl0131", "page": 191, "text": "مساحت\n۱۸۰\nکتاب\n\nو رقبه مثلث الف ب ج ۱/۲ × ۳ × ۴ = ۶\nو رقبه مثلث الف ج د بموجب دفعه (۱۴۲) دریافت کرده میشود\n۵ + ۶ + ۷ = ۱۸ و ۴ = ۵ - ۹\nنصف ۱۸ : ۲ = ۹ ۳ = ۶ - ۹\n۹ × ۴ × ۳ × ۲ = ۲۱۶ ۲ = ۷ - ۹\n\nجذر ۲۱۶ پوره در عمل نمی آید اگر تبات مراتب کسور عشاریه\nعمل کرده شود پس جذر ۲۱۶۰۰۰۰۰۰ = ۱۴۶۶۹۷\nپس رقبه ذواربعه الاضلاع تقریبا ۱۴۶۶۹۷ مربع فٹ است\n(۲) قطر یک معین ۸۰ و ۶۰ فٹ اندر رقبه معین مذکور را دریا\nو ارتفاع وطول یک ضلع را نیز دریافت کنید۔\n۱/۲ × ۸۰ × ۶۰ = ۲۴۰۰ پس رقبه معین مذکور ۲۴۰۰ مربع فٹ\nقطر معین یک دیگر را بر زاویه هائی قائمه قطع میکنند پس\nضلع معین را بقاعده ذیل دریافت کنید۔ و تر آن مثلث\n\nقائم الزاویہ"}
{"book": "adl0131", "page": 192, "text": "کتب\n۱۸۱\nمساحت\n\nقائم الزاویه که اضلاع مثلث مذکور ۴۰ فث و ۳۰ فث باشند معلوم باید کرد\nپس بموجب دفعه (۵۵) یک ضلع معین ۵۰ فث است ۴۸ = ۲۴۰۰/۵۰\nپس ارتفاع معین ۴۸ فث است -\n(۱۵۴) وقتیکه اضلاع ذواربعه الاضلاع معلوم باشند پس رقبه آن ذواربعه الاضلاع\nمعلوم کنید که اندرون دائره ساخته شود -\nقاعده - از نصف مجموعۀ اضلاع هر یک ضلع را تفریق کنید جذر حاصلضرب\nباقیات رقبه مطلوب خواهد بود -\nمثال - اندرون دائره یک ذواربعه الاضلاع ساخته شده است دو\nاضلاع ذواربعه الاضلاع مذکوره ۷۵، ۵۵ و دو اضلاع ذواربعه الاضلاع مذکور\n۱۰۰، ۱۰۰ فث اند پس رقبۀ ذواربعه الاضلاع مذکور را معلوم کنید -\n\n۱ رقبه ذواربعه الاضلاع مر ط ن ف = ۱/۲ ( ا ب) ( ط ن) ذ + ۱/۲ ( ج ح) ط ی = ۱/۲ ( پس رقبه مر ط ن ف = ۱/۲ ( ا ب+ ج ح)\nط ن ذ+ ا - ا/ر- ۱ م ن ا= ب+ ج = ا ب ذ و ر ۱ و ۱ ذ ر ج ن ذ= ج/ر پس رذ+ ا = ا/ر=\nب + ج / ج+ ا یعنے ذ را / ج+ ا = ا/ر یا ا/ج+ ا ( ب ج + ا د) = ذ + ا - یا - ج = ق فرضا نہ = ۴ -\nق/ ا ( ب ج + ا د) پس ذ / ا = ۴/ق یا ر/ق یعنے ذ / ا = ۱ \nق/ ۲ ( ب ج + ا د) پس رقبه بجمعہ و مر م ط ن ف = ۱/۲ ( ا د + ب ج)\n\n( س - ا ) ( س - ب ) ( س - ج ) ( س - د ) کا جذر رقبه مذکور است یہنے س = ( ا + ب + ج + د ) / ۲ = س \nپس ( س - ا ) = ۱/۲ ( ب + ج + د - ا ) و پس ( س - ب ) = ۱/۲ ( ا + ج + د - ب ) و پس ( س - ج ) = ۱/۲ ( ا + ب + د - ج ) \nو پس ( س - د ) = ۱/۲ ( ا + ب + ج - د ) \nپس رقبه مربعه مر ط ن ف = ۴^/۲ / ق = ا / ۴ ( ا + د + ب + ج ) = ۱/۲ ا / ق ( ا + د + ب + ج ) \nپس رقبہ ( س - ا ) ( س - ب ) ( س - ج ) ( س - د )\n۲"}
{"book": "adl0131", "page": 193, "text": "کتاب ۱۸۲ مساحت\n\nاز نصف مجموعۂ اضلاع هر یک ضلع را بعد از تفریق نمودن باقیات\nکه بمانند جذر حاصل ضرب باقیات ۵ × ۱۰۰ = ۵۰۰ ، پس رقبه\nذواربعة الاضلاع ۵۰۰، مربع فٹ مطلوب است ۔\n\nسوالات نمبر ۹\nامتداد ذواربعة الاضلاع که حسب ذیل اند رقبه انها را\nدریافت کنید ۔\n(۱) وتر ۵۰۰،۰ فٹ عمود ۱۲، ۱۰ و ۷۴، ۸ فٹ\n(۲) وتر ۵،۴ فٹ عمود ۲،۳ فٹ ۹ انچ و ۸، ۱ فٹ ۳ انچ\n(۳) وتر ۱۲ جریب ۱۴ کڑی عمود ۶ جریب ۲۷ کڑی و ۸ جریب یک کڑی\n(۴) وتر ۳ جریب ۲۷ کڑی عمود ۲ جریب ۵ اکڑی و یک جریب ۱۵،\n(۵) وتر ۲۸ گز ۱۲ فٹ مجموعۂ عمودها ۱۶ گز یک فٹ ۔\n(۶) رقبه یک ذواربعة الاضلاع ۱۳۷ ایکڑ یک روڈ ۱۶ پول است\nو یک وتر ۲۵ جریب پس دریافت کنید که مجموعۂ عمود که از زوا\nمقابل"}
{"book": "adl0131", "page": 194, "text": "کتاب ۱۸۳ مساحت\n\nمقابل بالای وتر انداخته شوند چقدر خواهد بود.\nامتداد ذواربعة الاضلاع که حسب ذیل اند رقبهٔ آنها را دریافت کنید.\n(۷) اضلاع متوازی ۲ فُت و ۵ فُت عمودی فاصله ۱۰ فُت.\n(۸) اضلاع متوازی ۱۰ فُت و ۱۲ فُت عمودی فاصله ۴ فُت.\n(۹) اضلاع متوازی ۱۴ گز و ۲۰ گز عمودی فاصله ۱۲ گز.\n(۱۰) مجموعهٔ اضلاع متوازی ۲۵ کری عمودی فاصله ۱۶۰ کری.\n(۱۱) مجموعهٔ اضلاع متوازی ۱۲۵ کری عمودی فاصله ۲۴۰ کری.\n(۱۲) اضلاع متوازی ۵۰ کری و ۱۲۵ کری عمودی فاصله ۴۰ هار کری.\n(۱۳) رقبهٔ یک ذوزنقه ۳ ۱/۲ ایکر است و مجموعهٔ اضلاع متوازی ۲۴۲ گز عمودی فاصلهٔ اضلاع متوازی را معلوم کنید.\n(۱۴) رقبهٔ یک ذوزنقه ۸ ایکر ۴ روڈ ۷ پول است و مجموعهٔ اضلاع متوازی ۲۹۷ گز پس عمودی فاصلهٔ ذوزنقهٔ مذکور را معلوم کنید."}
{"book": "adl0131", "page": 195, "text": "مساحت ۱۸۴ کتاب\n\n(١٥) در سوال نمبر(٧) متوازی اضلاع متوازی یک خط مستقیم\nبفاصله برابر کشیده شده است پس ذوزنقه که بذریعه خط مستقیم\nمذکور بدو حصه منقسم شده اند رقبه حصص های مذکور را دریافتی\n(١٦) در سوال نمبر(٩) متوازی اضلاع متوازی دو خطوط\nمستقیم کشیده شده اند که ضلاع باقی را بسه حصص برابر تقسیم\nمیکنند پس رقبه هر سه حصص مذکور ذوزنقه را معلوم کنید\n(۱۷) و تر یک ذواربعة الاضلاع ٢٢ فت و ٢٤ فت اند که یکدگر\nبر زاویه های قائمه قطع میکنند پس رقبه ذواربعه الاضلاع مذکور\nدریافت کنید.\n(١٨) قطر های یک معین ٨٨ و ١٠٠ گز اند پس رقبه معین مذکور\nدریافت کنید.\n(١٩) اگر قطر های یک معین ٦٤ و ٣٦ گز باشند پس رقبه معین\nمذکور را معلوم کنید و بحساب ١٤ آنه فی مربع گز در زمین مشکل مذکور"}
{"book": "adl0131", "page": 196, "text": "کتاب ۱۸۵ مساحت\nچقدر اخراجات در چپاندن سبزه خرچ خواهد شد.\n(۲۰) رقبۀ معین هم ۵۲۲۰ مربع فُت و یک وتر معین مذکور ۲۲۸ فُت\nپس وتر دیگر معین مذکور را دریافت کنید.\n(۲۱) در یک شکل ذو اربعة الاضلاع الف ب ج د\nالف ب = ۲۸ فُت\nب ج = ۴۵ فُت\nج د = ۵۱ فُت\nد الف = ۵۲ فُت\nو وتر الف ج = ۵۳ فُت\nپس رقبۀ شکل ذو اربعة الاضلاع مذکور را دریافت کنید.\n(۲۲) الف ب ج د یک شکل ذو اربعة الاضلاع است\nالف ب = ۴۸ جریب\nب ج = ۲۰ جریب"}
{"book": "adl0131", "page": 197, "text": "کتاب ۱۸۶ مساحت\n\nوتر الف ج = ۵۲ جریب\nو عمود از نقطه د بالای الف ج ۳۰ جریب است پس رقبه\nذواربعة الاضلاع مذکور را دریافت کنید.\n(۲۳) ضلاع یک ذواربعة الاضلاع بالترتيب ۲۷ و ۳۶ و ۳۰ و؟\nفت اند و در میانی زاویه هر دو ضلاع اول قائمه است پس رقبہ\nذو اربعة الاضلاع مذکور را دریافت کنید.\n(۲۴) اضلاع ذواربعة الاضلاع بالترتیب ۵ و ۵ و ۴ و ۳ فت اند و دریا\nزاویه هر دو ضلاع اول قائمه است پس رقبہ ذو اربعة الاضلاع\nمذکور را دریافت کنید.\n(۲۵) دو ضلاع مقابل یک صفحه ریل متوازی و دو ضلاع باقی\nمتساوی اند. اگر ضلاع متوازی ۸۰ فت و ۹۲ فت و اضلاع متسا\nهر یک ۱۰ فت باشند پس رقبه آنرا معلوم کنید.\n(۲۶) الف ب ج د شکل ذو اربعة الاضلاع است.\nالف ب"}
{"book": "adl0131", "page": 198, "text": "کتاب\n۱۸۷\nمساحت\n\nالف ب = ۸۴۵ فٹ\nب ج = ۶۱۳ فٹ\nج د = ۸۱۰ فٹ است والف ب متوازی ج د است و زاویۀ\nالف قائمہ است پس رقبہ ذو اربعۃ الاضلاع مذکور را دریافت کنید\n(۲۷) الف ب وج د اضلاع شکل الف ب ج د ذو اربعة الاضلاع\nمتوازی اند و الف ب = ۱۶۵ فٹ\nوج د = ۱۲۳ فٹ\nوالف ب = وعمودی فاصلہ ج د = ۱۰۰فٹ\nو دالف ب می یک مستقیم نقطہ است کہ الف ی برابر است\nبالنصف حاصل تفریق الف ب و ج د پس رقبۀ مثلث\nی ب ج و ذو اربعة الاضلاع الف ب ج د را معلوم کنید۔\n(۲۸) قطر معین ۸۸ و ۲۳۴ فٹ اند پس رقبہ و یک ضلع و ارتفاع\nمعین مذکور را دریافت کنید۔"}
{"book": "adl0131", "page": 199, "text": "کتاب\n۱۸۸\nمساحت\n(۲۹) رقبه معین ۴۱۴۴،۳۵ مربع فث است و یک قطر معین مذکو\n۷۴،۲ فث است پس دیگر قطر معین مذکور او نیز یک ضلع و زاویه\nمعین مذکور را دریافت کنید\n(۳۰) دو ضلاع متصل یک ذواربعة الاضلاع ۲۲۸ و فث و ۷۰ فث تمام\nو باقی دو ضلع با یکدیگر برابر است\nو در میانی زاویه اضلاع متصل مذکور نود درجه است پس\nثابت کنید که در مربع فث های ذواربعة الاضلاع مذکور\n۸۰۲۵۶ + ۱۳۶۹۰۰ ۳ ۷ است\n(۳۱) اندرون دائره الف ب ج د یک شکل ذواربعة اضلاع است\nالف ب = ۴۰ فث\nب ج = ۴۰ فث\nج د = ۴۸ فث\nالف د = ۶۴ فث\nپس رقبه ذواربعة الاضلاع مذکور را معلوم کنید\n(۳۲) الف"}
{"book": "adl0131", "page": 200, "text": "کتاب ۱۸۹ مساحت\n\n(۱۴۲) الف ب ج د یک شکل ذواربعة الاضلاع اندرون دائره\nساخته شده است الف ب = ۴۰ فٹ و ب ج = ۵۱ فٹ\nو ج د = ۶۸ فٹ و د الف = ۷۵ فٹ پس رقبه ذواربعة الاضلاع\nمذکور را دریافت کنید.\n(۱۴۳) الف ب ج د یک شکل ذواربعة الاضلاع است و الف ب\nو ج د اضلاع ذواربعة الاضلاع مذکور متوازی اند\nو الف ب = ۱۲۵ فٹ\nو د ج = ۷۵ فٹ\nو زاویه الف ب ج بدرجه ۴۵\nو زاویه ب الف د بدرجه ۹۰ است\nپس رقبه ذواربعة الاضلاع مذکور را دریافت کنید ۔\nفصل پانزدهم اشکال مستقیمة الاضلاع\n(۱۵۵) رقبه مستقیمة الاضلاع را معلوم کنید ۔"}
{"book": "adl0131", "page": 201, "text": "کتاب ۱۹۰ مساحت\nقاعده\nشکل را بآقسم حصص تقسیم کنید که دریافت کردن رقبه آنها آسان باشد\nبعده رقبه های حصص مذکور را\nدریافت کرده کل حصص را جمع کنید\nحاصل جمع رقبه شکل خواهد بود -\nحصص شکل مستقیمته الاضلاع اکثر مثلث میباشند مگر بعض\nاوقات بعض حصه مربع یا مستطیل یا ذوزنقه نیز میباشند\n(۱۵۶) تمثیلات\n(۱) الف ب ج دی مخمس است\nو ب ه و د ک وتر بالای الف ج\nعمود اند - وی ل وتر بالای الف د عمود است و طول آنها\nدر پیمانه فث حسب ذیل اند -\nالف ج = ۱۰۴ و الف د = ۷۸ و ب ه = ۴۸ و د ک = ۴۱۵\nو ی ل"}
{"book": "adl0131", "page": 202, "text": "کتاب ۱۹۱ مساحت\n\nدی ل - ۳۴ پس\nرقبه مثلث الف ب ج = ۱/۲×۱۰۴×۴۷۸ = ۲۴۸٫۹۴\nرقبه مثلث الف ج د = ۱/۲×۱۰۴×۶۱٫۵ = ۳۳۱٫۸\nرقبه مثلث الف دی = ۱/۲×۷۸۱×۳۱٫۲ = ۱۳۹٫۲\nپس رقبه شکل مستقیمة الاضلاع ۲۶٫۷۸ مربع فُٹ مطلوب است\n(۲) الف ب ج د ی ف یک شکل مسدس است که باآلا الف د\nب ک وج ل وی م وف ن وتر عموداند وطول ان‌ها\nدر پیمانه فُٹ معلومند\nب ک = ۳ و\nج ل = ۴ و\nی م = ۴٫۷ و ف ن = ۵٫۱ و الف ک = ۳۱٫۴ و ک ل\n= ۳۱٫۲ و ل د = ۴۱٫۱ و الف ن = ۳۱٫۴ و ن م = ۵٫۳\nاز طول های مذکور صاف معلوم میشود که الف د = ۱۰۷٫۷ و"}
{"book": "adl0131", "page": 203, "text": "کتاب ۱۹۲ مساحت\n\nالف م = ۱۱/۶ ۸\n\nپس م د = ۱۰/۷ - ۸/۱۶ = ۲/۱۱\nرقبه مثلث الف ب ک = ۱/۲ × ۳/۲۷ × ۳ = ۵/۱۱\nرقبه ذوزنقه ب ک ل ج = ۱/۲ × ۷/۶ × ۳/۲ = ۱۱/۲\nرقبه مثلث د ل ج = ۱/۲ × ۱/۷۱ × ۴/۷ = ۸/۲\nرقبه مثلث الف ن ک = ۱/۲ × ۳/۱۳ × ۵/۱ = ۸/۱۵\nرقبه ذوزنقه ف ن م ی = ۱/۲ × ۹/۸ × ۵/۳ = ۲۵/۹۶\nرقبه مثلث ی م د = ۱/۲ × ۲/۱ × ۷/۱ = ۴۹۳۵/\nپس رقبه کل شکل ۲۳۱/۸۲ مربع فث مطلوب است\n(۱۵۷) چند تمثیلات را بطور نمونه حل کرده برای مشق ذیل درج\n(۱) یک ضلع مسدس منتظم یک فث است پس رقبه مسدس\nمذکور را دریافت کنید-\nاز مثال دفعه (۹۹) معلوم میشود که مسدس منتظم در شش\nمساوی"}
{"book": "adl0131", "page": 204, "text": "کتاب ۱۹۲ مساحت\n\nمتساوی الاضلاع مثلث ها تقسیم میشود بانقسیم که از نقطه م تا نقاط الف\nو ب و ج و د و ی و ف خط مستقیم بکشید پس بموجب دفعه (۴۴)\nرقبه هر یک مثلث متساوی الاضلاع در پیمانه مربع فُٹ ۳/۴ جذر ۳ است\nیعنی ۳/۴ جذر ۳ است -\n(۲) یک شکل منتظم که ۱۲ اضلاع دارد اندرون دائره ساخته شده است\nو نصف قطر دائره یک فُٹ است پس رقبه شکل مذکور را\nمعلوم کنید- در دفعه (۹۹) ثابت شده است که الف ط\nیک ضلع شکل منتظم که ۱۲ اضلاع دارد میباشد که اندرون دائره\nساخته شود پس رقبه شکل از رقبه مثلث الف م ط دوازده\nچند است - لاکن رقبه مثلث الف م ط = ۱/۲ م ط x الف ل\n(چرا که م ط قاعده و الف ل عمود است) و م ط = یک فُٹ\nو الف ل = ۱/۲ x الف ف = ۱/۴ فُٹ پس رقبه مثلث الف م ط\n۱/۸ مربع فُٹ پس رقبه شکل منتظم که ۱۲ اضلاع دارد و اندرون دائره ساختہ"}
{"book": "adl0131", "page": 205, "text": "کتاب ۱۹۴ مساحت\n\nشده است = ۱۲/۴ مربع فٹ یا ۳ مربع فٹ ۔\nسوالات نمبر ۲۱\n(۱) طولهای الف ب ج دی شکل مخمس در پیمانه فٹ معلوم اند\nکه الف ج = ۱۹ و الف د = ۱۲ و عمود ہائی کہ از نقاط ب و د بالای\nالف ج کشیده شوند عمود ہائی مذکور ۴، ۸ و ۶، ۴ اند ۔ واز نقطه ه\nعمود کہ بالای الف د کشیده شود عمود مذکور ۵ فٹ است\nپس رقبه مخمس مذکور را معلوم کنید ۔\n(۲) الف ب ج د ی یک شکل مخمس است و ب ک و ج ل و ی م\nبالای الف د عمود ہا اند و طول آنها در پیمانه فٹ معلوم اند\nالف د = ۱۳ ، ۱۵ و ب ک = ۱۶ ، ۷ و ج ل = ۱۵ ، ۵ و ی م = ۳، ۱۲\nالف ک = ۲۷ ، ۲ و د ل = ۳، ۹ پس رقبہ مخمس مذکور را دریابید\n(۳) الف ب ج دی ف یک شکل مسدس است و بالای\nالف د ب ک وج ل وی م وف ن عمود اند وطول درنا\nمعلوم"}
{"book": "adl0131", "page": 206, "text": "کتاب 195 مساحت\n\nمعلوم اند\nالف د = 184 و ب ک = 50 و ج ل = 70 و ی م = 60 و ف ن = 40\nو الف ک = 47 و الف ن = 451 و د ل = 513 و د م = 419\nپس رقبه مسدس مذکور را دریافت کنید-\n(4) الف ب ج د ی ف مسدس منتظم است- الف ب = 5418\nو ب ف = 14 471 فث و حصه مسدس منتظم مذکور ب ج ی ف\nبشکل قائم الزاویه است پس رقبه کل شکل را معلوم کنید-\n(5) الف ب ج د ی مخمس است و بر نقطه ی زاویه قائمه است-\n\nالف ب = 42 فث و\nب ج = 70 فث و\nج د = 10 فث و\nد ی = 12 فث و\nی الف = 50 فث و"}
{"book": "adl0131", "page": 207, "text": "کتاب 196 مساحت\n\nالف ج = 17 فٹ\nپس رقبه مخمس مذکور را معلوم کنید.\n(6) هریک ضلع مسدس منتظم 20 فٹ است پس رقبۀ مسدس\nمنتظم مذکور را معلوم کنید.\n(7) قطر دائره 100 فٹ است اندرون دائره مذکور مسدس منتظم\nکه ساخته شود رقبۀ مسدس منتظم مذکور را دریافت کنید.\n(8) یک زمین بشکل مسدس منتظم است و هر ضلع مسدس منتظم\nمذکور 10 جریب است پس رقبه مسدس منتظم مذکور را دریافت کنید\n(9) نصف قطر دائره یک فٹ است اندرون دائره مذکور شکل\nمثمن منتظم که ساخته شود رقبه شکل مثمن منتظم مذکور را معلوم کنید.\n(10) نصف قطر دائره یک فٹ است اندرون دائره مذکور\nشکل منتظم که 24 اضلاع داشته باشد اگر ساخته شود پس رقبۀ\nشکل منتظم مذکور را دریافت کنید.\n\nفصل"}
{"book": "adl0131", "page": 208, "text": "کتاب\n۱۹۷\nمساحت\n\nفصل شانزدهم در بیان دائره\n(۱۵۸) رقبه دائره را دریافت کنید\nقاعده\nمربع نصف قطر را در ۲۲ ضرب بدهید یا اگر در جواب زیاده صحت\nمنظور باشد پس مربع نصف قطر را در ۳٫۱۴۱۶ ضرب بدهید\n(۱۵۹) تمثیلات\nنصف قطر دائره ۵ فث است رقبه را دریافت کنید\nمربع ۵ = ۲۵ است و ۵۵۰ = ۲۲×۲۵ = ۷۸۴ مربع فث رقبه مطلوب\nنصف قطر دائره ۳ میل است پس رقبه دائره مذکور را معلوم کنید.\nمربع ۳ = ۹ است و ۲۸٫۲۷۴۴ = ۳٫۱۴۱۶×۹ پس رقبه دائره\nمذکور تقریباً ۲۸٫۲۷۴۴ مربع میل مطلوب است -\n(۱۶۰) از هر دو قواعد دفعه (۱۵۸) رقبه دائره به نسبت اصلی رقبه قدری\nزیاده در عمل می آید مگر قاعده دوم عملاً بسیار درست و صحیح است."}
{"book": "adl0131", "page": 209, "text": "مساحت\n۱۹۸\nکتاب\n\nواگر در جواب زیاده تر صحت منظور نباشد پس عدد ۳/۱۴۱۵۹۲۶\nمراتب کسور عشاریه موافق ضرورت در عمل آرید.\n(۱۶۱) رقبه دایره معلوم است نصف قطر دائره مذکور را دریافت کنید\nقاعده\nرقبه را بر ۲۲/۷ تقسیم کنید و خارج قسمت را جذر بکشید واگر در جواب\nزیاده صحت منظور دارید پس رقبه مذکور را بر ۳/۱۴۱۶ تقسیم کرده\nخارج قسمت را جذر بکشید حاصل جذر نصف قطر مطلوب خواهد بود.\n(۱۶۲) تمثیلات\n(۱) رقبه دائره ۱۰۰ مربع فث است نصف قطر رقبه مذکور را معلوم کنید.\n۱۰۰ ÷ ۲۲/۷ = ۱۰۰ × ۷/۲۲ = ۷۰۰/۲۲ = ۳۱٫۸۱۸ جذر ۳۱٫۸۱۸ = ۵٫۶۴\nپس نصف قطر دائره تقریبا ۵٫۶۴ فث جواب مطلوب است.\n(۲) رقبه دائره یک ایکیڑست پس نصف قطر دائره مذکور را دریافت کنید\nدر یک ایکیڑ ۴۸۴۰ مربع گز میباشند.\n۴۸۴۰"}
{"book": "adl0131", "page": 210, "text": "کتاب ۱۹۹ مساحت\n۴۸۴۰÷۴۱۴۱|۳=۱۵۴۰|۱۲ و جزر ۱۵۴۰|۱۲، ۳۹،۲۵ پس\nنصف قطر دائره تقریبا ۳۹،۲۵ گز جواب مطلوب است -\n(۱۶۳) رقبه آن مدور حلقه که در میان دو هم مرکز دائره ها باشد معلوم کنید\nقاعده\nرقبه هر یک دائره را دریافت کنید و از رقبه دائره بیرونی رقبه اندرونی\nدائره را تفریق کنید - و یا مجموعه های نصف قطر ها را در حاصل تفریق آنها\nضرب بدهید و حاصل ضرب را در ۲۲|۷ ضرب بدهید و یا اگر در جواب\nزیاده صحت منظور باشد پس در ۳،۱۴۱۶ ضرب بدهید پس رقبه\nمذکور نصف حاصل ضرب مجموعه محیط ها و فرق نصف قطر ها است و یا\nنصف حاصل ضرب مجموعه نصف قطرها و فرق محیط ها است -\n(۱۶۴) تمثیلات\n(۱) مرکز نصف قطر دو هم مرکز دائره ۱۰ فت و ۱۲ فت اند پس رقبه\nحلقه مدور را دریافت کنید -"}
{"book": "adl0131", "page": 211, "text": "کتاب ۲۰۰ مساحت\n\nرقبه دائره اندرونی = ۱۰*۱۰*۳۱۴۱۶ = ۳۱۴۱۶م فٹ\nرقبه دائره بیرونی = ۱۲*۱۲*۳۱۴۱۶ = ۴۵۲۳۹۰۴م فٹ\nو ۴۵۲۳۹۰۴ - ۳۱۴۱۶ = ۱۳۸۲۳۰۴\nپس رقبه حلقه مذکور ۱۳۸۲۳۰۴ مربع فٹ مطلوب است-\n(۲) نصف قطر دو هم مرکز دائره ها ۳ گره و ۵ فٹ اند پس رقبه حلقه مدور انکو\nدریافت کنید-\n۳ گز= ۹ فٹ : ۹+۵ = ۱۴\n۴= ۵-۹\n۱۷۵۹۲۹۶ = ۳۱۴۱۶*۴*۱۴\nپس رقبه حلقه مذکور ۱۷۵۹۲۹۶ مربع فٹ-\n(۱۶۵) اگر یک دائره اندرون دیگر دائره بالکل واقع باشد پس\nصاف ظاهر است که موافق دفعه (۱۶۳) رقبه سطح مذکور معلوم\nخواهد شد که در میان محیط های هر دو دائره ها واقع است خواد\nاگر دو"}
{"book": "adl0131", "page": 212, "text": "کتاب ۲۰۱ مساحت\n\nهر دو دائرہائی مذکور هم مرکز باشند یا نباشند\n(۱۶۶) قاعدۀ که در دفعه (۱۵۸) بیان کرده شده است اکثر اوقات باید که مبتدی\nضرور توجه بفرمایند ماسوای قاعدۀ مذکوره بالا چند دیگر قواعد نیز برای\nدریافت کردن رقبه دائرها معین اند مگر چندان زیاده در کار آمد نمیباشند\nو از جمله اینها برای دریافت کردن رقبۀ دائرها سه قواعد را\nدر ذیل بیان مینمائیم\n(۱) نصف قطر را با محیط ضرب داده نصف حاصل ضرب رقبۀ\nدائرۀ مطلوب خواهد بود\n(۲) مربع قطر را در ۷۸۵۴ ضرب بدهید حاصل ضرب رقبۀ دائرۀ\nمطلوب خواهد بود\n(۳) مربع محیط را بر ۳۱۲۶×۳۱ تقسیم کنید و یا مربع محیط را در\n۰۷۹۵۸ ضرب بدهید رقبۀ دائرۀ مطلوب خواهد بود\n(۱۶۷) در دفعه (۱۶۶) سه قواعد که نوشته شده اند از نجمله قاعدۀ"}
{"book": "adl0131", "page": 213, "text": "کتاب ۲۰۲ مساحت\n\nاول ظاهر میکند که رقبه دائره برابر میباشد بارقبه آن مثلث\nکه قاعده مثلث مذکور مساوی محیط دائره و برابر ارتفاع نصف قطر\nباشد ثبوت پوره در لیاقت مبتدی گنجایش ندارد مگریم\nکه صرف وجوهات که ثبوت بروجوهات ممکنی است در ذیل بیاینمی\nفرض کنید که اندرون دائره یک شکل کثیر الاضلاع منتظم که تعه\nاضلاع کثیر الاضلاع منتظم مذکور از حد زیاده باشد بسازیم پس از\nبیان ذیل صاف ظاهرست که اول در رقبه کثیر الاضلاع مذکور\nو در رقبه دائره چندان فرق بسیار نخواهد بود-\nدوم در مجموعه اضلاع مثلث مذکور ومحیط دائره بسیار کم تفاوت خواه\nسوم اگر از مرکز دائره بکدام ضلع کثیر الاضلاع عمود که کشیده شود\nدر عمود مذکور و در نصف قطر دائره شاید که بسیار کم تفاوت خواهد بود\nاز یکجا کردن خطوط در مرکز دائره و در زاویه های کثیر الاضلاع\nکثیر الاضلاع مذکور بسیار مثلث های برابر تقسیم خواهد شد\nو مجموعه"}
{"book": "adl0131", "page": 214, "text": "مساحت\n۲۰۳\nکتاب\nو مجموعۀ رقبہ ہائی کل مثلث ہائی مذکور برابر خواهد بود بارقبۀ آن مثلث\nکہ قاعدۀ مثلث مذکور برابر باشد با مجموعۀ اضلاع کثیرالاضلاع وارتفاع\nمثلث مذکور مساوی باشد بآن عمود کہ از مرکز دائرہ بالائی کدام\nضلع کثیرالاضلاع کشیده شود پس از بیان مذکور بالا ثبوت دعوای\nمذکور عیان است.\nاندرون دائره کہ کثیرالاضلاع منتظم کہ اضلاع بسیار داشته باشد\nساختہ شود سہ قواعد بیان کردہ شدہ اند. حال بجهتہ توضیح\nقواعد مذکور حال شکل منتظم را کہ ۱۲ اضلاع داشتہ باشد در ذیل بیان میکنیم\nملاحظہ فرمائید دفعۀ (۵۹۹ و ۱۵۷) فرض کنید که نصف قطر دائره یک\nفٹ است پس عمود کہ از مرکز کہ برکدام یک ضلع کشیده شود\nطول عمود مذکور تقریباً ۹۶۶ فٹ خواهد بود پس مجموعۀ اضلاع کثیرالاضلا\n۱۲×۵۱۷۶ فٹ یعنی تقریباً ۶/۲۱۱ فٹ مطلوب است.\nمحیط دائرہ تقریباً ۶/۲۸۳۲ فٹ مطلوب است و رقبۀ کثیرالاضلاع"}
{"book": "adl0131", "page": 215, "text": "کتاب\n۲۰۴\nمساحت\n\n۳ مربع فُت و رقبهٔ دائره ۳٫۱۴۱۶ مربع فُت است از جواب سوال\nنمبر (۱۰) فصل (۱۵) ظاهر میشود که کثیر الاضلاع منتظم که ۳۲۰ ضلع دارا\nباشد اندرون دائره که نصف قطر دائرهٔ مذکور یک فُت باشد\nساخته شود رقبه کثیر الاضلاع مذکور ۳٫۱۴۱۵۰۵ مربع فُت میباشد\nو از ملاحظهٔ نتیجه های مذکور معلوم میشود که اگر کثیر الاضلاع منتظم\nکه از حد زیاده اضلاع داشته باشد اندرون دائره ساخته شود\nپس مقابلهٔ هر شیأ که در مذکوره بالا ذکر نموده ایم در آنها اینقدر کم\nتفاوت میماند که هرگز قابل لحاظ نمیباشد.\n(۱۶۸) چند تمثیلات را حل کرده در ذیل بیان مینمائیم۔\n(۱) قطر یک مدوّر صحن ۸۰ فُت است اندرون صحن مذکور یک\nسڑک که در عرض یک گز است ساخته شده است رقبهٔ\nصحن مدوّر مذکور را دریافت کنید۔\nکنارهٔ طرف بیرون سڑک محیط آن دائره است که نصف قطر دائره\nمذکور"}
{"book": "adl0131", "page": 216, "text": "مساحت\n۲۰۵\nکتاب\n\nمذکور به فت است و کناره طرف اندرون سڑک محیط آن\nدائره است که نصف قطر دائره مذکوره ۳ یای ۴ فت است پس\nبموجب دفعه (۱۲۳) رقبه سڑک مذکور ۳/۷ × ۴/۱۶) و ۳ = ۱۷۵٫۶۰۹۶\n(۲) نصف قطر دائره ۱۵ انچ است ـ نصف قطر آن دائره که رقبه دائره\nمذکوره ۳ رقبه دائره مذکور است چقدر خواهد بود دریافت کنید ـ\nقاعده دریافت کردن رقبه که بیان کرده شده است معلوم میشود\nکه در رقب ہای دو دائر ہا آن نسبت میباشد که در مربع های\nنصف قطرهائی دائر هائی مذکور پس تناسب ذیل حاصل میشود\nمربع ۱ : ۳/۴ : : ۱۵ : مربع نصف قطر مطلوب\nپس مربع نصف قطر مطلوب ۳/۴ × ۱۵ × ۱۵ = ۱۶۸/۷۵\nجذر ۱۶۸/۷۵۰۰۰۰√ = ۱۲٫۹۹ پس نصف قطر مطلوب تقریباً\n۱۳ انچ جواب است ـ\n(۳) نصف قطر دائره ۲۰ انچ است اندرون دائره مذکورست هم مرکز"}
{"book": "adl0131", "page": 217, "text": "کتاب ۲۰۶ مساحت\n\nدائره ہا بایستیم بکشید که دائره مذکور بچهار حصص برابر تقسیم شود\nمثال مذکور در حقیقت سه مثال میباشند که بطرح مثال بالا\nحل میشوند چونکه دائره اندرون از کل دائره ۱/۴ است پس موافق\nمثال بالا از عمل کردن معلوم میشود که نصف قطر آن جزر\n۱۰۰ است بعدہ چونکه رقبه اندرونی دائره ور رقبه بیرونی دائره\nاندرونی مذکور یعنی رقبه درمیانی حلقہ ۱/۴ کل دائر ہاست پس\nکل رقبه دائره بیرونی که متصل دائره اندرونی است ۱/۲ کل پیدا\nدائره است و مانند مذکوره بالا از عمل کردن نصف قطر جزر ۲۰۰ است\nپس از عمل کردن معلوم میشود که نصف قطر سوم دائره اندرونی\nجذر ۳۰۰ است پس نصف قطر هرسه دائره ہای مذکور جدا جدا\n۱۰ و ۱۴، ۱۴ و ۱۷، ۳۲ انچ اند\nسوالات نمبر ۱۱\nاگر فرض کرده شود که محیط دائره نسبت قطر دائره ۳ ۱/۷ چند است\nپس بود؟"}
{"book": "adl0131", "page": 218, "text": "کتاب ۲۰۷ مساحت\n\nپس رقبهٔ نصف قطرهای دائر ها را که در ذیل اند در پیمانهٔ مربع فت\nدایره‌ها را که نصف قطرهای آنها در ذیل اند\nمعلوم کنید.\n(۱) ۲۱ فت (۲) ۱۶ گز ۲ فت (۳) یک فرلانگ\nمحیط دائره را با قطر دائره ۳۱۴۱۶ چند فرض کرده رقبهٔ دائر ها‌ئے\nمذکور را که نصف قطر دائر هائی مذکور حسب ذیل معلوم اند\nدر پیمانهٔ مربع فت معلوم کنید.\n(۴) ۲۵ فت (۵) ۴۹۲ فت (۶) ۱/۴ میل\nمحیط دائره را با قطر دائره ۳ ۱/۷ چند فرض کرده نصف قطر دائر هائی\nکه رقبه‌های دائر هائی مذکور حسب ذیل معلوم اند دریافت کنید.\n(۷) ۱۰۰ مربع فت (۸) یک روڈ (۹) ۵ ایکڑ روڈ ۸ پول\nمحیط دائره را با قطر ۳٫۱۴۱۶ چند فرض کرده نصف قطر مندرجهٔ ذیل\nدایره‌های\nآش معلوم اند\nرقبه‌های دائر ها را معلوم کنید.\n(۱۰) ۵۰۰ مربع فت (۱۱) ۲ ایکڑ ۲ روڈ ۱ پول (۱۲) یک مربع میل"}
{"book": "adl0131", "page": 219, "text": "کتاب\n۲۰۸\nمساحت\n\nسوالات که ذیل نوشته شده اند در کل سوالات مندرجه ذیل محیط\n۳،۱۴۱۶ | دائره از قطر دائره ۳،۱۴۱۶ فرض کرده شده است.\n(۱۳) نصف قطر اندرونی دائره یک حلقه ۴ فث و نصف قطر بیرونی\nدائره حلقه مذکور ۲ افث است رقبه حلقه را معلوم کنید.\n(۱۴) نصف قطر اندرونی دائره یک حلقه ۴ گز ۲ فث و نصف قطر بیرون\nدائره ۸ گز ۶ فث رقبه حلقه مذکور را دریافت کنید.\n(۱۵) یک دائره که نصف قطر دائره مذکوره ۱۰۰ افث است اندرون یک\nدیگر دائره که نصف قطر دائره مذکوره ۱۲۵ فث است اندرون جا گیر شده\nپس رقبه در میانی سطح محیط های دائره های مذکور را دریافت کنید.\n(۱۶) نصف قطر اندرونی حد یک حلقه ۱۴ انچ است اگر رقبه حلقه مذکوره\n۱۰۰ مربع انچ باشد پس نصف قطر بیرونی حد حلقه مذکور را دریافت کنید\n(۱۷) نصف قطر بیرونی حد یک حلقه ۸ فث است و رقبه حلقه مذکور\n۳۰۰ مربع فث است پس نصف قطر اندرونی حد حلقه مذکور را دریافت\n(۱۸) رقبه"}
{"book": "adl0131", "page": 220, "text": "کتاب ۲۰۹ مساحت\n\n(۱۸) رقبۀ ۱/۴ دائرہ ۷ مربع گزست پس نصف قطر دائرۀ مذکور را دریافت کنید\n(۱۹) محیط یک دائرہ ۷۰ فٹ است پس رقبۀ دائرۀ مذکور را دریافت کنید\n(۲۰) محیط دائره ۱/۴ میل است پس رقبۀ دائرۀ مذکور را دریافت کنید\n(۲۱) رقبۀ یک دائره نصف ایکڑ است پس محیط دائرۀ مذکور را\nدریافت کنید۔\n(۲۲) رقبۀ یک دائره برابر است بآن مستطیل که طول و عرض\nمستطیل مذکور ۴۰۰ فٹ و ۲۵۶ فٹ است پس محیط دائرۀ مذکور را\nمعلوم کنید۔\n(۲۳) نصف قطر یک دائره ۸ فٹ است پس دریافت کنید که\nنصف قطر دائرہ کہ رقبۀ دائرۀ مذکور ۱/۴ باشد چقدر خواهد بود۔\n(۲۴) نصف قطر یک دائره ۱۰ انچ است پس دریافت کنید که\nنصف قطر دائرہ کہ رقبۀ دائرۀ مذکور ۱/۲ باشد چقدر خواهد بود۔\n(۲۵) نصف قطر یک دائره ۱۰ فٹ است و دائرۀ مذکور بذریعۀ"}
{"book": "adl0131", "page": 221, "text": "کتاب ۲۱۰ مساحت\n\nدوهم مرکز دائر ہا به حصص منقسم میشود پس از دائر های منقسم شده\nمذکور نصف قطر هر یک دائره چقدر معین شوند که رقبه های هر یک\nحصص مذکور دائر ہا برابر باشند-\n(۲۶) یک کمره (محل) ۲۵ فٹ ۳ انچ در طول و ۱۴ فٹ ۶ انچ در عرض است\nبالائی یک ضلع محل مذکور شکل نصف دائره ۲۱ فٹ قطر دائره\nتیکی بن آن\nبطور کمانچه ساخته شده است پس رقبه کل محل مذکور را دریافت کنید\n(۲۷) اگر بر هر یک مربع انچ ۱۵ پونڈ لنگر باشد پس دریافت کنید که\nلنگر دائره که قطر دائره مذکور ۲ فٹ است چقدر خواهد بود- (جواب\nدر پیمانه ہنڈرویٹ بعمل آرید)\n(۲۸) قطر یک صحن مدور ۴۰ فٹ است پس دریافت کنید که\nدر فرش کردن صحن مذکور بحساب یک آنه ۳ پائی فی مربع فٹ\nچقدر اخراجات مصرف خواهد آمد-\n(۲۹) اندرونی قطر یک صحن مدور ۶۸ فٹ ۱۰ انچ است و دیوار\n\nصحن"}
{"book": "adl0131", "page": 222, "text": "کتاب\t۲۱۱\tمساحت\n\nصحن مذکور ۲۲ انچ در عرض است پس دریافت کنید که بنیادهای دیوار\nچند مربع فٹ را احاطه میکنند-\n(۳۰) یک میدان مدور ۱۰۰ فٹ قطر دارد پس دریافت کنید که در ساختن\nیک سرک در کنار های میدان مذکور بطرف اندرون که ۱۰ فٹ در عرض\nباشد بحساب ۴ آنه فی مربع فٹ چقدر اخراجات بمصرف خواهد آمد-\n(۳۱) قطر یک مدور قطعهٔ سبزه ۴۰ گز است واز حد قطعهٔ مذکور\nیک روش که یک گز در طول است و یک گز در عرض ساخته\nشده است پس دریافت کنید که بحساب ۴ آنه فی مربع گز اخراجات\nکاشتن سبزه در روش مذکور چقدر مصرف خواهد آمد-\n(۳۲) گرد یک باغ مدور یک سٹرک ساخته شده است بیرونی محیط\nسرک ۵۰۰ فٹ و اندرونی محیط سٹرک ۴۲۰ فٹ است پس رقبهٔ\nسٹرک مذکور را دریافت کنید-\n(۳۳) رقبهٔ مربع که برابر باشد بانصف قطر دائره که ۸۰ فٹ است"}
{"book": "adl0131", "page": 223, "text": "کتاب ۲۱۲ مساحت\n\nپس یک ضلع مربع مذکور را دریافت کنید-\n\n(۳۴) رقبهٔ دائرہ که برابر باشد بایک ضلع مربع که ۸۰ فٹ است\nنصف قطر دائرہ مذکور را دریافت کنید-\n\n(۳۵) ضلع یک مربع ۱۶ فٹ است اندرونِ مربع مذکور یک دائرہ\nکُل اضلاع را مَس کرده کشیده شده است پس معلوم کنید که در میان\nدائرہ و مربع مذکور چقدر فاصله جای خواهد بود -\n\n(۳۶) ضلع یک مربع ۸ فٹ است اگر در گردِ مربع مذکور دائرہ ساخته\nپس دریافت کنید که درمیان مربع و دائرہ مذکور چقدر فاصله\nجای خواهد بود -\n\n(۳۷) اضلاع یک مثلث قائم الزاویہ ۲۷ و ۳۶ فٹ اند اگر وتر را\nقطر فرض کرده دائرہ ساخته شود پس رقبه دائرہ را دریافت کنید\n\n(۳۸) رقبه یک نصف دائرہ ۴۷۵ مربع فٹ است پس طول کُل\nاحاطهٔ نصف دائرہ را دریافت کنید-\n\n(۳۹) نصف"}
{"book": "adl0131", "page": 224, "text": "کتاب\n۲۱۳\nمساحت\n\n(۳۹) نصف قطر یک دائره یک فٹ است اگر اندرون دائرہ مذکور\nیک مثلث متساوی الاضلاع ساخته شود پس رقبه در میانی سطح\nمثلث مذکور و دائرہ مذکور را دریافت کنید- ملاحظه فرمائید دفعه ۹۹\n(۴۰) اضلاع یک مثلث قائم الزاویه ۲۰ فٹ و ۲۱ فٹ اند- پس\nقطر دائره که برابر و ترمثلث قائم الزاویه باشد رقبه دایره مذکور را\nدریافت کنید-\n(۴۱) یک شکل قائم الزاویه ۸ فٹ در طول و ۷ فٹ در عرض ست\nپس دریافت کنید که احاطه دائره اگر برابر باشد با احاطه شکل\nقائم الزاویه مذکور رقبه دائرہ مذکور چقدر خواهد بود-\n(۴۲) اضلاع یک مثلث ۱۳ و ۱۴ و ۱۵ فٹ اند- پس رقبه دائره\nاحاطه مثلث مذکور را دریافت کنید- اگر احاطه دائره و مستطیل\nبا هم برابر باشد پس رقبه دائره زیاده میباشد وقتیکه طول وعرض\nمستطیل معلوم است پس دعوای مذکوره را در صورتی که"}
{"book": "adl0131", "page": 225, "text": "مساحت\n۲۱۴\nکتاب\n\nمندرجه ذیل ثابت کنید۔\n(۴۳) طول مستطیل ۸ فٹ و عرض مستطیل ۱۰ فٹ ۔\n(۴۴) طول مستطیل ۲۷ فٹ وعرض مستطیل ۱۴ فٹ اگر محیط\nدائرہ برابر مجموعه اضلاع مثلث باشد پس رقبه دائرہ زیاده میباشد\nوقتیکه اضلاع مثلث حسب ذیل باشند پس دعوای مذکوره\nثابت کنید۔\n(۴۵) ۹ و ۱۰ و ۱۷ فٹ (۴۶) ۱۱ و ۱۶ و ۱۹ فٹ\nاگر رقبه دائرہ و مستطیل باهم برابر باشد پس محیط دائرہ ازاحاطه\nمستطیل خورد خواهد بود۔ وقتیکه طول و عرض مستطیل حسب\nذیل باشند پس دعوای مذکور را در حالت های مذکور ثابت کنید\n(۴۷) طول مستطیل ۱۵ فٹ وعرض مستطیل ۱۲ فٹ۔\n(۴۸) طول مستطیل ۲۴ فٹ وعرض مستطیل ۲۱ فٹ\nاگر رقبه دائرہ و مثلث باهم برابر باشند پس محیط دائرہ از احاطه\nمثلث"}
{"book": "adl0131", "page": 226, "text": "کتاب\n۲۱۵\nمساحت\n\nمثلث خورد خواهد بود. وقتیکه ضلاع مثلث حسب ذیل باشند\nپس دعوای مذکور را در حالت های مذکور ثابت کنید.\n(۴۹) ۵ و ۶ و ۷ فُت (۵۰) ۱۲ و ۱۵ و ۱۷ فُت\n(۵۱) محیط دایره ۴ فُت است پس اندرون دائره که مربع ساخته شود\nرقبه مربع مذکور را دریافت کنید.\n(۵۲) محیط دائره ۷ فُت است پس اندرون دائره که مربع ساخته\nشود رقبه مربع مذکور را دریافت کنید.\nباب چهارم لنیڈ سر و ینگ یعنی پیمائش زمین\nفصل هفدهم استعمال جریب\n(۱۶۹) در پیمائش زمین بعض قواعد مساحت بسیار مفید و کارآمد\nمیباشند بیان آنها در ذیل مینمائیم\n(۱۷۰) پیمائش زمین بذریعه جریب میشود. (در انگلستان) جریب"}
{"book": "adl0131", "page": 227, "text": "کتاب\n۲۱۲\nمساحت\n\nدکتر صاحب در استعمال می‌آید و جریب مذکور ۲۲ پول یعنی ۲۲ گز\nدر طول میباشد و در جریب مذکور ۱۰۰ حلقه مشتمل میباشد پس\nهر یک حلقه در طول ۲۲/۱۰۰ گز یعنی ۷،۹۲ اینچ میباشد جریب که\nدر هندوستان مستعمل است طول جریب هندوستان فیت\nمیباشد و چونکه در جریب هندوستان نیز ۱۰۰ حلقه میباشد پس\nهر یک کڑی یعنی (حلقه) یک فث در طول میباشد -\nدر کوه ها جریب سبک که ۵۰ فث در طول باشد در استعمال\nآورده میشود -\nبرای پیمائش زمین ها جریب که ۶۰ گز در طول باشد در استعمال\nآورده میشود و در ۲۰ حصص منقسم میباشد و هر یک حصه\n۳ گز در طول میباشد و بنام گٹہہ (گٹهہ نام پیمانه انگریزی است\nموسوم میباشد -\n(۱۷۱) پیکٹ یعنی (علم) یکقسم چوب میباشد که برای معلوم\nکردن"}
{"book": "adl0131", "page": 228, "text": "کتاب\n۲۱۷\nمساحت\n\nکردن نشان مقام در زمین میخ کرده میشود\n(۱۷۲) کتاب که بجهت طولهائی که بذریعه پیمائش معلوم میشوند بنام\nفیلد بک که بزبان انگریزی میگویند موسوم میباشد و در (هندوستان)\nکتاب مذکور را (خسره) میگویند-\n(۱۷۳) بیان مینمائیم که خط مستقیم بذریعه جریب بچه قسم پیمائش کرده میشود\nفرض میکنیم که پیمائش خط مستقیم مطلوب است و خط مستقیم که در میان\nدو نقوط واقع است بر نقاط مذکور جابجا (دو علم) میخ کرده شده است\nده عدد میخ های آهنی را گرفته برای میخ کردن زمین با خود میگیرند و دو آدم\nبذریعه جریب پیمائش میکنند-\nآدم که در پیش میباشد جریب کش اول گفته میشود و آدم دوم که\nدر پس میباشد جریب کش دوم گفته میشود وقتیکه پیمائش طول\nشروع کرده میشود. هر دو اشخاص مذکور بالای یک (علم) ایستاده میشوند\nو جریب کش که در پیش میباشد هر ده میخ های آهنی و یک سر جریب را"}
{"book": "adl0131", "page": 229, "text": "کتاب ۲۱۸ مساحت\n\nگرفته بطرف (علم) دوم میرودـ و جریب کش که در پس میباشد گیر\nسر جریب را بدست خود محکم گرفته بر علم اول نشسته میباشدـ\nوقتیکه جریب کش که در پیش میباشد بقدر فاصله که جریب خوب\nهموار شود میرودـ پس هر جای که ایستاده میشود بالای سر جریب\nکه بدست جریب کش است برای نشان کردن یک میخ را گرفته\nبر زمین میخ میکند بعده شخص مذکور سر جریب را بدست خود گرفته\nپیشتر میرودـ درین اثنا شخص که در پس میباشد ایستاده شده\nپس پس شخص که در پیش میباشد ایستاده شده میرود تا حدیکه نزد\nهمان میخ که جریب کش اول میخ کرده بود می آید و جریب کش\nکه در پس میباشد در وقتیکه جریب کش کل جریب را هموار کند\nو میخ دیگر در زمین میخ کند ایستاده میباشد بعده جریب کش که ظ\nدر پس است میخ آهنی اول را بدست خود گرفته بطرف میخ دوم\nمیرود و عمل مذکور تا بوقت پیمایش طول مطلوبه برابر جاری حـ\n\nپیمانه"}
{"book": "adl0131", "page": 230, "text": "کتاب ۲۱۹ مساحت\n\nمیماند و بطریق بیان مذکوره بالا در استعمال اورده میشود\nپس و قتیکه هر ده میخ های آهنی را جریب کش که در پس میباشد جمع نموده\nبدست خود میگیرد پس پیمایش کننده در کتاب پیمایش یعنی (فیلد بک)\nبنویسد که ده جریب طول پیمایش کرده شد\nباز جریب کش که در پس میباشد هر ده میخ های مذکور را بجریب کش\nکه در پیش است میدهد و جریب کش که در پیش است بقسم اول\nکه در بالا مذکور کرده شد پیمایش خود را در استعمال آورده در پیش\nکار خود را شروع مینماید پس و قتیکه نزد (علم) دوم میرسد\nبذریعه کتاب پیمایش معلوم میشود که چقدر میزان مقرره جریب\nپیمایش شدند و میخہائیکه در دست جریب کش که در پس میباشد\nظاهر میشود که بر میزانهای مقرره جریب کش چقدر میزان زیاد\nمیباشند و هر قدر حصه که در میان علم دوم و آخر ترین میخ میباشد\nحلقه های حساب کرده میشوند و بہمین قسم طول مطلوب معلوم میشود."}
{"book": "adl0131", "page": 231, "text": "کتاب\n۲۲۰\nمساحت\n\n(۱۷۴) وقتیکه با جریب پیمائش میکنید باید که احتیاط بسیار داشته\nباشید که جریب مذکور راست و کج و سمت دیگر مبدل نشود و علی العمو\nبجهت صحت خیال دو امر را مد نظر داشته باشید.\nآول. اینکه در اثنای که جریب کش که در پیش است میخ را در زمین\nگور میکند باید که به بسیار غور ملاحظه فرماید که خط مستقیم که در میان\nمیخ مذکور و علم آخری است خط مستقیم مذکور از ان میخ که بالای\nمیخ مذکور جریب کش که در پس است ایستاده است میگذرد.\nدوم اینکه جریب کش که در پس است نیز باید که به بسیار حد\nملاحظه فرماید که بالای میخ مذکور که جریب کش ایستاده است\nخط مستقیم که درمیان میخ مذکور و علم دوم کشیده شده است\nخط مستقیم مذکور باید که از ان میخ که بالای میخ مذکور جریب کش که\nدر پیش است ایستاده است بگذرد.\n(۱۷۵) اگر قطعه زمین بصورت شکل مستقيمة الاضلاع باشد\nو طول"}
{"book": "adl0131", "page": 232, "text": "کتاب ۲۲۱ مساحت\nوطول خطوط خاص زمین مذکور رابذریعه پیمایش معلوم کنیم پس\nموافق قواعد باب (سوم) رقبه زمین مذکور را دریافت کرده میتوانیم\n(۱۷۶) تمثیلات\n(۱) یک زمین که بشکل قائم الزاویه است ۸ جریب ۹۵ کڑی در طول\nو ۳ جریب ۲۶ کڑی در عرض است پس رقبه زمین مذکور را دریافت کنید\n۸ جریب ۹۵ کڑی = ۸٬۹۵\n۳ جریب ۲۶ کڑی = ۳٬۲۶\nپس بموجب قاعده دفعه (۱۲۲)\nرقبه مطلوبه زمین = ۸٬۹۵\n۳٬۲۶\nرقبه زمین = ۵۳۷۰\n۱۷۹۰\n۲۹۱۸۷۰\n۲۹٬۱۷۷ ایکڑ\n۳٬۲۶۰۸ روڈ\n۴۰\n۲۶٬۸۳۲۰ پول\nیعنی ۲۹٬۱۷۷ ایکڑ ۷۰ ۷ ۲۹ از مربع جریب\nپس جواب مطلوب تقریباً =۲۹ ایکڑ - ۳ روڈ - ۲۷ پول ۔\n(ملاحظه کنید دفعه ۱۱۴)"}
{"book": "adl0131", "page": 233, "text": "مساحت\n۲۲۲\nکتاب\n\n(۲) اضلاع یک زمین که بشکل مثلث است ۵٫۲ جریب و ۵٫۶ جریب\nو ۶ جریب میباشد پس رقبه زمین مذکور را دریافت کنید- بموجب\nقاعدهٔ دفعه (۱۴۲)\n\n۵٫۲ + ۵٫۶ + ۶ = ۱۶٫۸ و\nنصف ۱۶٫۸ ÷ ۲ = ۸٫۴ و\n۸٫۴ - ۵٫۲ = ۳٫۲ و\n۸٫۴ - ۵٫۶ = ۲٫۸ و\n۸٫۴ - ۶ = ۲٫۴ پس\n۸٫۴ × ۳٫۲ × ۲٫۸ × ۲٫۴ = ۱۸۰٫۶۳۳۶\nجذر ۱۸۰٫۶۳۳۶ √ = ۱۳٫۴۴ پس\nرقبهٔ مطلوبه تقریباً ۱۳٫۴۴ مربع جریب یعنی ۱۳٫۴۴ را ایکڑ یا یک\nایکڑ- یک روڈ - ۵٫۰۴ پول جواب مطلوب است -\nبرای پیمایش زمین اکثر مراتب دفعه (۱۴۲) در استعمال\n\nاورده"}
{"book": "adl0131", "page": 234, "text": "مساحت\n۲۲۳\nباب\nآورده نمیشود چراکه پیمائش بسیار مثلث ہا مطلوب میباشد\nو اگر موافق قاعده دفعه (۱۴۲) زمین پیمائش کرده شود پس ضرورت\nوقت بسیار بخرج می آید پس بذریعه ترکیب ذیل باید که پیمائش\nکرده شود۔ مثلاً۔ اگر در مثال بالاضلاع زمین بشکل قائم الزاویہ در\nپیمائش ۵۲۰ و ۶۰ و ۶۰۰ حلقه ہا باشند پس برای دریافت\nکردن رقبہ زمین مذکور باید کہ پیمانہ ۱۰ اکڑی فی انچ یا بذریعه تقسیم\nدیگر پیمانه از کاغد ساخته رقبه را دریافت نماید و بعده باید که\nنمود که از ضلع ۶۰۰ حلقه دار میگذرد پیمایش کرده شود که تقریباً\n۲۵۰ حلقه بعمل می آید پس بذریعه قاعده مذکور بآسانی\nمعلوم میشود که رقبہ مثلث مذکور تقریباً\n۶۰۰ × ۲۵۰ : ۲ = ۷۵۰۰۰ مربع کڑی یا یک ایکڑ یک روڈ\n۱۰ پول جواب است۔\nموافق قاعده دفعه (۱۴۲) رقبہ مثلث با صحت تاہر قیاس"}
{"book": "adl0131", "page": 235, "text": "کتاب\n۲۲۴\nمسره\nمراتب عشاریه که ببات بعمل آورده میشود مگر رقبه مثلمی\nکه از کاغذ شکل ساخته شود و از ترکیب کاغذ جواب بعم\nمی آید درست و صحیح نمیباشدـ البته هر قدر که ضرورت\nعمل دریافت کردن رقبه مطلوب میباشد همانقدر پیمانه\nدر استعمال می آورندـ مثلاً که پیمانه را بحساب یک جریب\nقرار داده شکل تیار میکنندـ لاکن بجهت عام کار روائی زراعت\nاکثرازهم جریب گرفته تا ۱۰ جریب بذریعه پیمانه فی انچ عمل دتسم\nآورده میشود ـ\n(۲) نصف قطر یک قطعه سبزه که در ساخت شکل مدور سر\n۲ جریب ۵۰ کڑی است رقبه قطعه سبزه مذکور را دریافت کنی\nبموجب دفعه (۱۵۸) ۲۱۵× ۳۱۵ × ۳٫۱۴۱۶ = ۱۹۶۳۵۰ داکٹر\nپس رقبۀ مطلوبه = ۱۹۶۳۵۰ را یکڑ یا یک ایکڑ ۳ رو\n۱۶ هم ۳ پول ـ\nفصل"}
{"book": "adl0131", "page": 236, "text": "کتاب\n۲۲۵\nمساحت\n\nفصل سیزدهم در بیان عمود -\n(۱۷۷) در چند قواعد معلوم کردن رقبه های اشکال مستقیمه الاضلاع\nضرورت دریافت کردن عمودی فاصله از بعض نقطه معلوم\nتا خط معلوم می افتد - وقتیکه مقام وقوع عمود ها معلوم\nگردد پس بموجب دفعه (۱۷۳) طول آنها دریافت کرده میشود -\nترکیب های معلوم کردن مقام وقوع عمود ها را در ذیل\nبیان مینمائیم -\n(۱۷۸) از یک نقطه خاص بالای یک خط مستقیم معلوم که\nنقطه خاص مذکور از خط مستقیم مذکور بیرون است اگر عمود انداخته\nشود پس مقام عمود مذکور را دریافت کنید -\nفرض کنید که الف ب خط مستقیم\nو ج نقطه معلوم بیرون خط مستقیم\nمذکور است - یک زنجیر یا ریسمان گرفته بدو حصه برابر تقسیم کنید"}
{"book": "adl0131", "page": 237, "text": "کتاب\n۲۲۶\nمساحہ کر\nو مقام در میانی ریسمان مذکور را یک شخص بر نقطه ج گذاشته\nمحکم گرفته دارد و هر دو سر های ریسمان های مذکور دو شخص\nدیگر محکم گرفته هر دو حصص مذکور را کشیده باینقسم کج نمائید که هر دو\nسرهای مذکور بر نقاط دَ وَ یِ بالای خط الف ب فرود آیند\nبعدہ نقطہ تنصیف خط دی نقطه ف را معلوم کرد\nدر میان نقاط ج و ف خط بکشید پس ج ف عمود مطلوب\nخواهد بودـ\n(۱۷۹) در دفعۀ مذکوره بالاضرور است که نشان خط مستقیم\nالف ب بهر طور که باشد باید که در زمین صاف ساخته\nیعنی در میان نقاط الف و ب جریب هموار کرده شود و یا\nدر همان سمت بقدر فاصله باید که علم هانشانده شوند و اگر\nنشان خط مستقیم الف ب بقسم مذکوره بالاظاهر کرد نشد\nپس باید که شخص در راست خط الف ب از نقطه الف پس\nبکشد"}
{"book": "adl0131", "page": 238, "text": "کتاب\n۲۳۴\nمساحت\n\nشده بخوبی ملاحظه فرماید که نقطه و که بر سر ریسمان بر نقطه مذکوره د است\nدر راست نقطه الف است و بهمین قسم شخص دیگر در راست\nخط الف ب از نقطه ب پس شده ملاحظه فرماید که نقطه ی\nکه دیگر سر ریسمان بر نقطه مذکوره ی است در راست نقطه ب است\n(۱۸۰) در یک خط مستقیم معلوم یک نقطه معینه است\nاز نقطه معینه مذکور هر خط که زاویه های قائمه ساخته با خط\nمستقیم معلوم کشیده شود مقام خط مذکور را دریافت کنید\nفرض کنید که الف ب خط مستقیم\nوف نقطه معینه اندرون خط  [diagram: ب ی د و]\nمستقیم است - دو خطوط د و ی در خط الف ب را\nاینطور معین کنید که خط ف د وف ی با هم برابر باشند\nبعده از خط د ی یک ریسمان در طول دراز بگیرید و ریسمان\nمذکور را بدو حصص برابر تقسیم کرده هر دو سر های ریسمان"}
{"book": "adl0131", "page": 239, "text": "کتاب\n۲۲۸\nمساحت\n\nمذکور را بر نقاط دوی بگذارید و از نقطه تنصیف مذکور گرفته خوب\nکش کرده کج کنید و فرض کنید که ریسمان خوب هموار شود پس\nنقطه تنصیف ریسمان مذکور بر نقطه ج میرسد در میان نقاط\nالف ب ج وف خطی یکجا کنید پس خط ج ف خط مستقیم\nمطلوب خواهد بود -\n(۱۸۱) پس از بیان مذکوره بالا ظاهر شد که مقام عمود مطلوبه\nریسمان دریافت کرده میشود مگر لئیندر سورویر یعنی پیمائش کننده\nزمین بجهت دریافت نمودن مقام عمود مطلوبه یک آله در استعمال\nمی آورند و آله مذکور را در زبان انگریزی (کراس) میگویند\n(۱۸۲) (کراس) نام آله است که پیمائش کننده بجهت پیمائش\nزمین استعمال میکنند -\n(کراس) عموماً یک مدور تخته چوبی میباشد و قطر تخته مذکور\nتقریباً انج میباشد و دو خطوط باریک همراه تخته مذکور بانگ\n\nزاویها"}
{"book": "adl0131", "page": 240, "text": "کتاب ۲۴۹ مساحت\n\nزاویه های قائمه ساخته کشیده میباشند و در پایان تخته مذکور یک\nمدور چوب چسپیده میباشد که سر پایان چوب مذکور نوکدار میباشد\nتاکه کراس یعنی آله بالای زمین افتاده بتواند بغرض شکل تخته\nمذکور مانند میز مدور میباشد\n(۱۸۳) یک خط مستقیم و یک نقطه بیرون خط مستقیم مذکور\nمعلوم است. از نقطه مذکور عمودیکه برخط مستقیم معلوم قائم باشد\nمقام عمود مذکور را بوسیله کراس معلوم کنید ج\nفرض کنید که الف ب خط مستقیم و ج بیرون د الف\nخط مستقیم مذکور یک نقطه معلوم است بالای نقاط الف و ب\nو ج علمها ایستاده کنید و در خط الف ب یک نقطه فرض کنید که\nدر مقام تقاطع عمود مطلوبه یاقریب عمود مطلوبه باشد و در همیجا\nکه نقطه مطلوبه است کراس یعنی آله که برای پیمایش\nزمین مستعمل میباشد کراس را بر مقام د آنقسم میخ کنید که برکراس"}
{"book": "adl0131", "page": 241, "text": "کتاب ۲۳۰ مساحت\n\nمذکور و نشان عمودی خطوط که میباشد یکی از ایشان باید که بتون\nخط الف ب باشد یعنی اگر از نشان مذکور بطرف یک سمت\nببیند باید که علم که بنام الف نامزد است در نظر آید و اگر از همان\nنشان بطرف دیگر نظر بیندازد باید که علم که بنام ب نامزد است\nدر نظر آید پس درینصورت نقطهٔ مقام تقاطع خط الف ب\nو عمود مطلوبه است لکن اگر علم که بنام ج نامزد است در\nراست نشان مذکور در نظر نیاید پس باید که (کراس مذکور را)\nاز مقام مذکور کنده بالای خط الف ب بطرف دست راست\nو چپ برده در کدام مقام مناسب میخ کنید و ملاحظه کنید که علم که\nبنام ج نامزد است در نظر می آید یا نه پس بعد از آزمایش\nیک نشان معلوم خواهد شد که از ملاحظه یک نشان علم ۱ و\nکه بنام الف و ب نامزد اند در نظر خواهند آمد و از ملاحظه نشان\nدیگر علم که بنام ج نامزد است در نظر خواهد آمد پس از ان مقام\n(کراس)"}
{"book": "adl0131", "page": 242, "text": "۲۳۱\n\nالکراس که بالای خط الف ب از نقطه ج عمود که کشیده شود مستقیم\nعمود مذکور معلوم خواهد شد.\n(۱۸۴) یک خط مستقیم و یک نقطه در خط مستقیم مذکور معلوم است\nاز نقطه مذکور خط مستقیم که زاویه های قائمه ساخته کشیده شود مستقیم\nخط مستقیم مذکور را بذریعه الکراس دریافت کنید.\nفرض کنید که الف ب خط مستقیم و د نقطه معلوم اندرون خط مستقیم\nمذکور است. الکراس مذکور را بر نقطه د مستقیم قائم کنید که از خطوط\nعمودی کراس مذکور نشان یک خط عمودی متوازی خط الف ب\nباشد پس نشان خط دیگر کراس مذکور نشان خط مستقیم را ظاهر\nخواهد کرد که با خط الف ب زاویه های قائمه میسازد.\n(۱۸۵) بالای یک خط مستقیم از کدام نقطه اندرون خط مستقیم\nمذکور صرف بذریعه جریب عمود ها دریافت کرده میشود.\nفرض کنید الف ب خط مستقیم"}
{"book": "adl0131", "page": 243, "text": "کتاب\n۲۳۲\nمساحت\n\nو ف یک نقطه اندرون خط مستقیم مذکور معلوم است.\nاز نقطه ف در خط ف الف خط ف دکه ۴۰ کڑی در طول باشد\nپیمایش کنید. و دو علم ها درف میخ کنید بعده یک نوک\nجریب را بر نقطه ف بسته کنید و بر نقطه هشتادم حصه کو\nبگذارید و سی حصه حلقه را در دست گرفته جریب مذکور را\nهموار کرده خوب به پیچانید تا حدیکه دست بالای نقطه ج بکشی\nپس خط ج ف عمود مطلوب خواهد بود. چراکه\n\nد ف = ۴۰ حلقه\nف ج = ۳۰ حلقه\nد ج = ۵۰ حلقه\nپس (د ف) ۲ + (ف ج) ۲ - (د ج) ۲\n\nپس بحکم {د ش ۴۸ م الف} زاویه ج ف د قائمه است.\nخیال باید داشت که از جمله ترکیب های کشیدن عمود یا اخراج\n\nعمود"}
{"book": "adl0131", "page": 244, "text": "کتاب\n۲۳۳\nمساحت\n\nعمود یک ترکیب مستقیم نیست که در وقت پیمایش زمین باز یاده صحت\nقابل اعتبار دانسته شود و در جائیکه عمود زیاده در از باشد باید که\nاز ترکیب های مذکور هیچ ترکیب در عمل آورده نشود چراکه در زاویه تقا\nد ط ج بسا عث واقع شدن قدری مغالطه در مقام نقطه ج\nبسیار غلطی کلان پیدا خواهد شد و هر قدر که خط ف ج زیاده\nشده خواهد رفت همانقدر غلطی نیز زیاده شده خواهد رفت ـ\n(۱۸۶) بذریعهء (کراس) یعنی آله که بجهت پیمایش زمین استعمال\nمیشود پیمایش که کرده میشود مدعا صرف ازین نمیباشد که درست\nو صحیح مقام نقطه ف که از نقطه ج بالای الف ب عمود واقع میشود\nمعلوم میشود بلکه اصلی غرض نیست که طول خط ج ف را معلوم\nکنیم - در پیمایش کراس خوبی نیست که در دریافت\nکردن نقطه ف خوا ه بسیار غلطی کلان نیز باشد تا هم در معلوم\nکردن طول ج ف بسیار کم غلطی واقع خواهد شد -"}
{"book": "adl0131", "page": 245, "text": "مساحت\nکتاب\n۲۳۴\nمثلاً فرض کنید که بذریعه (کراس) ج\nنقطه پ بقسم ذیل معلوم کرده پ ب\nشده است که خط پ ج بالای خط الف ب عمود است حالا اگر\nعمود صحیح و درست محل وقوع نقطه ف بفاصله احاطه است از\nیعنی پ ف = ۱ احاطه و فرض کنید که\nف ج = ۲۰۰ حلقه پس\n(ج ف) + (پ ف) - پ ج\nو از عمل حساب واضح میشود که ده حلقه مقام ف از معین شدن ها\nاینطرف و آنطرف در طول ج ف از دو انچ هم غلطی کم واقع میشود (۲)\nبجائیکه پیمایش بطریق خوب میشود کل طریقه ها را در عمل نمی آرند او با\nکه بباعث آنها بسیار کمتر غلطی مشاهده غلطی نتایج را زیاده میکند اله\n(۱۸۷) در فصل مذکوره و فصل هفدهم بیان کرده شده است اله\nکه اعمال مساحت برای معلوم کردن رقبه های زمین ها ضرورت الم\nاز اینرو"}
{"book": "adl0131", "page": 246, "text": "کتاب ۲۳۵ مساحت\n\nدریافت کردن طول ها که می افتد بحصه قسم طول های مذکور\nمعلوم کرده میشوند ـ چند تمثیلات را برای مشق حل کرده مینویسیم\n\n(۱۸۸) تمثیلات\n(۱) قاعده یک مثلث ۱۳/۲ جریب و ارتفاع ۸/۳ جریب است\nپس رقبه مثلث مذکور را معلوم کنید ـ\n\n۱/۲ x ۱۳/۲ x ۸/۳ = ۵۴/۷۸\n\nپس رقبه زمین مذکور ۵۴/۷۸ مربع جریب یعنی ۵/۴۷۸ ایکڑ یا\n۵ ایکڑ یک روڈ ۴۸ و ۲ پول رقبه مطلوب است ـ\n(۲) الف ب ج یک زمین بشکل ذو اربعة الاضلاع است\nو بالای وتر الف ب ـ ج پ و د ق عمود اند\nالف پ = ۱۱۲ کڑی\nالف ق = ۴۴۸ و\nالف ب = ۶۲۶\n[diagram]\nج د\nب ق پ الف"}
{"book": "adl0131", "page": 247, "text": "کتاب ۲۳۶ مساحت\n\nح پ = ۲۲۳\nد ق = ۲۹۵ پس رقبه زمین مذکور را دریافت کنید-\nظاهر است که پ ق = ۳۳۶\nق ب = ۱۷۸ پس رقبه های حصص مختلف زمین در پیمانه مربع\nحسب ذیل اند-\nرقبه مثلث الف پ ج\n۱/۲ × ۱۱۲ × ۲۲۳ = ۱۲۴۸۸\nرقبه ذوزنقه پ ق د ج\n۱/۲ × ۳۳۶ × ۵۱۸ = ۸۷۰۲۴\nرقبه مثلث ق ب د\n۱/۲ × ۱۷۸ × ۲۹۵ = ۲۶۲۵۵\nحاصل جمع هر سه رقبه ها ۱۲۵۷۶۷\nپس رقبه زمین مذکور ۱۲۵۷۶۷ ایکر یعنی تقریباً یک ایکر یک رو و بک\n\nبقرار"}
{"book": "adl0131", "page": 248, "text": "کتاب ۲۳۷ مساحت\n\nجواب مطلوبه-\nفصل نوزدهم فیلد بک\nکتاب که برای نوشتن طول که بذریعه پیمایش معلوم شوند مختص\nمیشود کتاب مذکور را در انگریزی (فیلدبک) میگویند و در هندوستان\nکتاب مذکور را (خسره) میگویند-\n(۱۸۹) پیمایش بسیاری زمین ها بآسانی بطریق ذیل میشود\nکه از یک کناره زمین تا کناره دیگر زمین یک خط مستقیم را\nپیمایش کنند و نیز عمودها که از باقی کناره های زمین بالای خط\nمستقیم مذکور واقع میشوند باید که عمودهای مذکور را نیز پیمایش کنید\nخط مستقیم مذکوره اول را خط قاعده یا جریبی خط میگویند\nو عمودهای مذکور را بنام (آفست) نامزد میکنند- پیمایش\nهر زمین را که مطلوب داشته باشید در زمین مذکور خط قاعده\nاکثر آن خط مستقیم معین کرده میشود که در زمین مذکور کلانتر کل"}
{"book": "adl0131", "page": 249, "text": "کتاب ۲۳۸ مساحت\n\nخطوط باشد و گاهی یک ضلع زمین را خط قاعده میگویند.\nکنید در دوم مثال دفعه (۱۸۸) طول خطوط که پیمائش شد\nبطریقه که در کتاب پیمائش زمین نوشته میشوند حال طولها\nمذکور را در ذیل مینویسیم-\n(۱۹۰) (فیلدبک) - هر یک صفحه کتاب پیمائش زمین بسه\nخانه ها منقسم میباشد مساح از پایان صفحه بطرف بالا نوشته شد میرود\nطول ها که بالای خط قاعده پیمائش میشوند در خانه در میانی\nدرج کرده میشوند- و در طرف خانه دست راست کتاب پیمائش\nمذکور طولهای آن عمود ها که بالای خط قاعده دست راست\nکشیده میشوند نوشته کرده میشوند- و بخانه های طرف دست\nچپ کتاب پیمائش مذکور طول های آن عمودها درج میشوند که بالا\nخط قاعده از طرف دست چپ واقع میشوند- بر نقاط قاعده ها\nکه عمودها پیمایش کرده میشوند طول عمودهای مذکور محاذتی فاصل\n\nنقاط"}
{"book": "adl0131", "page": 250, "text": "کتاب ۲۳۹ مساحت\n\nنقاط مذکور نوشته کرده میروند در کتاب پیمائش زمین صرف\nپیمائش شده طول درج کرده نمیشوند بلکه دیگر ستمهای خاص نیز\nنوشته کرده میشوند که مساح را درست ساختن نقشه زمین پیمایش شده\nکار آمد میباشند-\n\nدر مقامیکه دریا جوی سڑک خندق وغیره نمودار میشود در مقام\nمذکور نیز باید که نشان کرده شود. اگر در بعض جای بعض درخت\nکلان یا مکان در نظر می آید باید که حال درخت مذکور نیز نوشته شود\nو حد زمین که نزد خط جریبی بسیار غیرمنتظم میباشد و شکل زمین\nمذکور نیز ساخته میشود.\n\n(۱۹۱) تمثیلات\nتای ۱۲۵\nبطرف س ۲۵۰ ۷۵۰ ۲۶۰ بطرف د\n۶۲۵\n۳۰۰ ۲۳۰ بطرف ب\nاز الف"}
{"book": "adl0131", "page": 251, "text": "کتاب\n۲۴۰\nمساحت\n\nمساح از نقطه الف بطرف نقطهٔ ی پیمایش شروع میکند\nخط الف ب ۳۰۰ کڑی و برنقطهٔ ب یک عمود بَ بَ بطرف دست\nچپ ۲۳۰ کڑی است والف س ۲۷۵ کڑی و بر نقطه س یک عمو\nسَ سَ بطرف دست راست ۲۵۰ کڑی است والف دَ ۵۰،\nکڑی است و بر نقطه دَ یک عمود دَ وَ بطرف دست چپ ۲۶۰\nکڑی است والف ی ۲۵۰ کڑی درطول است پس رقبه ہاے\nقطعات زمین مذکور در پیمانه های مربع کڑی حسب ذیل اند-\nرقبه مثلث الف بَ بَ = ۱/۲ * ۳۰۰ * ۲۳۰ = ۳۴۵۰۰\nرقبه ذوزنقه بَ دَ وَ ب = ۱/۲ * ۴۹۰ * ۴۵۰ = ۱۱۰۲۵۰\nرقبه مثلث دَی وَ = ۱/۲ * ۳۷۵ * ۲۶۰ = ۴۸۷۵۰\nرقبه مثلث الف ی سَ = ۱/۲ * ۱۱۲۵ * ۲۵۰ = ۱۴۰۶۲۵\nحاصل جمع کل رقبه های مذکور ۳۳۴۱۲۵\nپس کل رقبه زمین مذکور ۳۳۴۱۲۵ مربع کڑی یا ۳۳۴۱۲۵ کڑی\n\nپروژه"}
{"book": "adl0131", "page": 252, "text": "کتاب\n۲۴۱\nمساحت\n\nیعنی ۳ ایکر یک روڈ ۴۶ پول جواب مطلوبست۔\n(۲)\n\nتاج\n۱۰۱۰\n۹۹۰\nبطرف تی ۵۰ ۶۱۰\n۵۸۵\n۴۴۰\nبطرف ب ۳۵۰ ۲۱۵\n\n۴۷۰ بطرف ق\n۳۲۰ بطرف د\n۴۰ بطرف س\n\nاز الف\n\nرقبه های قطعات شکل مذکور را در پیمانه های مربع کڑی حسب ذیل معلوم کنید\n\nرقبه مثلث الف ب ب = ۱/۲ * ۳۱۵ * ۲۵۰ = ۵۵۱۲۵\nرقبه ذوزنقه ب ی ی ب = ۱/۲ * ۲۰۰ * ۲۹۵ = ۵۹۰۰۰\nرقبه مثلث ی ج ی = ۱/۲ * ۴۱۰ * ۵۰ = ۱۰۲۵۰\nرقبه مثلث ج ف ق = ۱/۲ * ۲۰ * ۴۷۰ = ۵۰۰۰\nرقبه ذوزنقه ف ق در = ۱/۲ * ۴۰۵ * ۴۰۵ = ۱۵۹۹۷۵"}
{"book": "adl0131", "page": 253, "text": "کتاب\n۲۴۲\nمساحت\n\nرقبۀ ذوزنقۀ د س س = ۱/۲ × ۲۹۰ × ۱۲۵ = ۲۸۲۷۵\nرقبۀ مثلث س س الف = ۱/۲ × ۲۴۰ × ۷۰ = ۱۵۴۰۰\nحاصل جمع کل مثلث ها و ذوزنقہ ها = ۳۴۵۰۷۵ پس\nکل رقبہ ۳۴۵۰۷۵ مربع کڑی یا ۳۱۳۰۵۷۵ ایکر یعنی رقبۀ مطلوبه\n۳ ایکر یک روڈ ۱۲ پول -\n(۱۹۲) سرهای خط جریبی را مقام مینامند و بالای سرهای خط جریبی\nاکثر در (فیلد بک) یعنی کتاب پیمائش زمین نشان ۱ ۲ ۳\nمقرر میکنند - و مقامات خطوط جریبی بلحاظ جنوب مشرق شمال\nمغرب نشان کرده نوشته کرده میشوند - و از نشان ۱ شمال\nو ۲ مغرب مطلب این قسم گرفته میشود که خط جریبی از مقام دیگر شروع\nشده بسمت انخط که از جانب شمال بطرف مغرب زاویۀ\n(۵۰ درجه) پیدا میکند - و بعض مراتب بجهت خطوط متواتر جریبی\nنوشتن الفاظ چپ و راست کافی میآید - مثلاً که از ۱ چپ\n\nالاد"}
{"book": "adl0131", "page": 254, "text": "کتاب\n۲۴۳\nمساحت\n\nمراد از این قسم نوشتن نشان فیست که وقتیکه مساح بمقام دیگر میرسد\nاز مقام مذکور بطرف دست چپ واپس شده برفت و اگر در خانه\nعمود صفر باشد پس باید دانست که خط جریبی عین تا حد آن میروا\nمیرسد که پیمائش کردن زمین مذکور منظور است -\n(۱۹۲) بجهت آزمودن صحت و درستی کار خود مساح اکثر\nپیمائش خطوط زائد را که در حساب کردن رقبه های خطوط زائد\nمذکور چندان ضرورت نمیباشد پیمائش نیز در عمل می آورند\nمثلاً پیمائش کردن یک زمین که بشکل ذواربعة الاضلاع است\nمنظور دارید پس برای دریافت نمودن رقبه شکل زمین مذکور\nباید که چهار خطوط مستقیم و وتر پیمائش کرده شود چرا که بذریعه\nطولهای معلوم رقبه هر دو مثلث ها دریافت میشود که\nبذریعه وتر شکل ذواربعة الاضلاع مذکور بدو مثلث منقسم\nشده است لاکن مساح وتر دیگر را نیز پیمائش میکند و بذریعه"}
{"book": "adl0131", "page": 255, "text": "کتاب\n۲۴۴\nمساحت\n\nهر چهار خطوط مستقیم و یک وتر که پیمایش کرده معلوم کرده اند\nطولهای خطوط مستقیم و نیز وتر را معلوم کرده نقشه ساخته اند و و\nدیگر را در نقشه کشیده امتحان کرده است که طول و تر دیگر که\nاز روی نقشه بذریعه پیمانه معلوم شده است آیا با و تر مذکور\nکه طول وتر مذکور پیمایش شده است برابر است یا نه -\nاگر طول های مذکور با هم برابر باشند پس مساح را در صحت\nو درستی کار خود یقین کامل پیدا میشود - اما اگر طول های مذکو\nبا هم برابر نباشند مساح میداند که اولاً بذریعه جریب در پیمانه\nکردن غلطی واقع شده است یا نقشه غلط ساخته شده است بعهدا\nباید که مساح غلطی را معلوم کرده درستی نقشه کرده شود -\nاگر شکل زمین مذکور که پیمایش کردن زمین مذکور مطلوب است\nبمانند شکل مثلث باشد پس بذریعه پیمایش ضلاع مثلث در\nرقبه شکل زمین مذکور معلوم میشود - و نقشه ساخته میشود\nبذریعه"}
{"book": "adl0131", "page": 256, "text": "۲۴۵\nمساحت\n\nمگر بجهت معلوم کردن صحت کار یا از یک زاویه بر اضلاع\nمقابل عمود کشیده میشود و یا در میان خاص نقوط دو اضلاع مثلث\nخط کشیده میشود- و خطوط مذکور را پیمایش کرده دریافت\nکرده میشود که طول با بذریعه پیمایش معلوم گردیده اند آیا برابر\nهمین طول خط مذکور است یا نه که از روی نقشه با پیمانه پیمایش\nدریافت شده است- پس همچنین خطوط که بجهت صحت\nامتحان و آزمایش کار پیمایش کرده میشوند خطوط مذکور را خط\nاثبات یا خط امتحان یا خط انسداد مینامند-\n(۱۹۴) در پیمایش کردن یک زمین با بیغار زمین با بسیاری\nتحریر و عمل در استعمال می آید- مثلا که در دفعه (۱۹۱) بیان کرده\nشده است- یعنی بجهت هر یک خط جریبی یک عمل باید که\nدر استعمال آورده شود حال مثال یک تقسیم زمین را در ذیل بیان\nمینمائیم که شکل زمین مذکور با شکال مثلث مشابهت داشته باشد"}
{"book": "adl0131", "page": 257, "text": "مساحت\n۲۴۶\nکتاب\n\nپس سه خطوط جری بجهت شکل ذیل پیمایش کرده کشیده\nخواهند شد\n\nبطرف ل ۲۰ ۱۶۵۰\n۱۳۰۰\n۶۲۶ و ۱۲۳۲ در\nک. ۵۰۰\nبطرف ح ۲۰ ۲۶۰\nج\nبطرف دست چپ بگردید\nج\n۱۳۳۰\nم اف و ۸۳۰\n۶۰۰\nتر ۴۰ ۲۷۰\nو\nبطرف دست چپ بگردید\nو\n۱۵۴۰\nس ۳۰ ۹۶۰\nب ۱۰ ۲۰۰\nه از الف بطرف شمال شرق بروید\n\nاملا ج"}
{"book": "adl0131", "page": 258, "text": "مساحت\n۴۲۷\n\nاضلاع مثلث الف و ج ۷۰ ۵ اکڑی و ج ۳۲۰ گز و ۵۰ اکڑی اندپس | ۱۰۱۶۴۰۰\nمثلث بموجب دفعه (۱۴۲) ۱۶۶۴۰۰ مربع کڑی مطلوب است\nحساب رقبه های حصص باقیمانده زمین مذکور را که درمیان اضلاع\nمثلث و حدود زمین مذکور واقع اند حسب ذیل حل مینمائیم-\nبالای خط الف تو ب کوس عمود اند پس باید که رقبه یک\nمثلث و رقبه ذوزنقه و رقبه دیگر مثلث را معلوم کنیم- پس رقبه های\nمثلث ها و شکل ذواربعه الاضلاع مذکور در پیمانه های مربع کڑی\nحسب ذیل اند-\nرقبه مثلث اول ۱/۲ × ۳۰۰ × ۱۰ = ۱۵۰۰\nرقبه ذوزنقه ۱/۲ × ۲۰ × ۶۶۰ = ۱۳۲۰۰\nرقبه مثلث دوم ۱/۲ × ۵۸۰ × ۳۰ = ۸۷۰۰\nپس مجموعه کل = ۳۴۰۰ کڑی جواب مطلوبه یعنی مجموعه کل-\nبالای الف ب و ج یک عمود بر نقطه ی بطرف بیرون و یک"}
{"book": "adl0131", "page": 259, "text": "مساحت\n۲۴۸\nکتاب\n\nعمود بر نقطه ف بطرف اندرون است. و دو مثلث پیدا میشود\nکه مثلث دوم باید که از مثلث اول تفریق شود.\nرقبه مثلث اول ۱/۲ × ۶۰۰ × ۴۰ = ۱۲۰۰۰\nرقبه مثلث دوم = ۱/۲ × ۸۳۰ × ۱۰ = ۴۱۵۰\nبعد از تفریق رقبه که لائق زیاده کردن ۷۸۵۰ مطلوب است\nبالای الف ب در ج ه و ل عمود اند. و حدود زمین مذکور\nبا خط جری بر نقطه ک یکجا میشود. پس درینجا نیز دو مثلث پیدا میگردد\nرقبه مثلث اول ۱/۲ × ۵۰۰ × ۲۰ = ۵۰۰۰\nرقبه مثلث دوم ۱/۲ × ۱۱۵۰ × ۳۰ = ۱۷۲۵۰\nپس کل مجموعۀ مثلث های مذکور = ۲۲۲۵۰ و\n۱۰۶۹۹۰۰ = ۲۲۲۵۰ + ۷۸۵۰ + ۲۲۳۴۰۰ + ۱۰۱۹۴۰۰\nپس کل رقبه زمین مذکور ۱۰۶۹۹۰۰ ایکر مطلوب است.\nپیمایش عمود بجهت خط اثبات شده است و پیمایش عمود مذکور\n۱۲۳۲"}
{"book": "adl0131", "page": 260, "text": "کتاب ۲۴۹ مساحت\n\n۴۴۴۳ کڑی است و ۶۶۱۶ کڑی است۔\n(۱۹۵) مساح اکثر اوقات بجای (فیلڈ بک) بجهت استعمال توئیز\nنتیجه پیمایش طریقه دیگر را بعمل می آورند و طریقه مذکور حسب ذیل است\nکه پیمانش زمین که مطلوب باشد بالای کاغذ مشابه آن یک\nنقشه ساخته میشود و هر یک طول را که پیمایش کرده میروند بالا\nخط مذکور نوشته کرده میبروند که خط مذکور در نقشه مذکور بجائی\nطول مذکور ساخته شده است استعمال طریقه مذکوره در\n(پٹواری) نام آن کس است که در کار پیمائش و نقشه و نیز سرشته\nبندوبست و قوانین که بجهت کار مذکور معین اند دسترس\nداشته باشد ملک هندوستان بسیار مروج است۔\n(۱۹۶) تا حال همین خیال داشتم که پیمائش هر زمین که مطلوب است\nبالای حدود خطوط مستقیم اند و تعداد خطوط مستقیم در حد اعتدال\nبود لاکن اگر حد بعض زمین اینچنین غیر منتظم و کج باشد که بذریعه"}
{"book": "adl0131", "page": 261, "text": "مساحت\n\n۲۵۰\n\nکتاب\n\nقواعد مذکوره بالا پیمایش بخوب طرح نشود پس باید که صول\nحسب ذیل در استعمال آورده شود که نقشه زمین ساخته شود\nو حد نقشه مذکور باید قسمی که رقبه حد مذکور باشکل مستقیمه الاضلاع\nکه بجائی حقه مذکور حد مذکور را بدل کرده شکل مستقیمة الاضلاع\nمذکور ساخته شود رقبه مذکور همانقدر هست که اول بود پس\nمیخواهیم که یک ترکیب بسیار سهل و آسان بجهت استعمال\nاصول مذکوره بالا بیان کنیم۔\n(۱۹۷) فرض کنید که الف ب د ک ی ج نقشه یک زمین است\nبالای نقشه مذکور خطوط متوازی متساوی الابعاد بکشید\nپس زمین مذکور در حصص متساوی العرض منقسم خواهد شد\nحال از حصص مذکور یک حصه\nب دی ج را جدا خیال بفرمائید\nو متوازی شکل مذکور خط مستقیم"}
{"book": "adl0131", "page": 262, "text": "کتاب ۲۵۱ مساحت\n\nب د بالای خطوط عمود وار بانقسم بکشید که رقبه حصه مذکور مبدل\nنشود اگر چه حد آن ب د باشد خواه ب د بشود- اگر ب د خط مستقیم باشد\nپس ب د بر نقطه تنصیف خط مذکور خواهد گذشت و اگر خط\nمذکور مستقیم نباشد پس بذریعه نظر مقام ب د را بطریقه که شرط مذکور\nیافته نشود مقر کنید و همین طور بطرف برد بگرج ی عمود کشید پس رقبه مستطیل ب دع ی\nبرابر رقبۀ شکل مستطیل ب د ی ح خواهد بود پس بطریقه مذکور یک\nسلسلۀ اشکال مستطیل با نقیبم پیدا خواهد شد که رقبه آنها برابر\nخواهد بود بار قبۀ شکل اصل - و رقبه مستطیل های مذکور به بسیار سل\nو اسانی معلوم کرده میشود- پس رقبه شکل اصل معلوم خواهد شد\nمثلاً فرض کنید که خطوط مستقیم متوازیه بفاصلۀ یک انج کشیده\nشده اند و مجموعه طول های کل مستطیل ها ۲۹ انچ است پس\nکل رقبه شکل اصل ۲۹ مربع انچ خواهد بود- حال فرض کنید که در\nنقشۀ زمین بحیث ۳ جریب پیمانه یک انج ساخته شده است"}
{"book": "adl0131", "page": 263, "text": "کتاب ۲۵۲ مساحت\n\nپس یک مربع انچ ۹ مربع جریب را تعبیر خواهد کرد پس رقبه زمین مذکور\n۹ × ۲۹ مربع جریب یعنی ۲۶۱ مربع جریب مطلوب خواهد بود. در عمل\nمساحت طول اشکال مستطیل بذریعه یک آله پیمایش کرده میشود\nکه آله مذکور را کمپوتیشن سکیل مینامند.\n\nسوالات نمبر ۱۳\nرقبه های زمین های ذیل که کیفیت طول های زمین های مذکور در\n(فیلد بک) یعنی کتاب پیمایش زمین حسب ذیل نوشته شده اند دریافت کنید.\n\n(۱) تابی (۳) تاے\n۵۵۰ ۳۰۰\nتاج ۱۱۰ ۳۵۰ ۱۰۰ تا و تاو ۱۸۰ ۲۴۳ ۱۳۶ تاج\n۱۸۰ ۵۵ تا ب تا ب ۱۲۲ ۶۶\nاز الف از الف\n\n(۲) تابی (۴) تابی\n۵۰۰ تاو ۸۰ ۴۵۰\n۲۲۰ ۵۰ تاج تاج ۹۰ ۲۹۰\nتا و ۱۴۰ ۱۰۰ ۱۶۰ تاب ۱۵۰ ۲۰۰ تاب\nاز الف از الف\n\n(۵) تاف"}
{"book": "adl0131", "page": 264, "text": "۲۵۲\nتاب\nساعت\nتاف\n۸۰۰\n۱۲۰ تای ۶۵۰\n۱۱۰ ۷۰۰ ۷۰ تا و\n۳۵۰\n۱۸۰ ۵۰ ۱ تاب\nاز الف\nتاغ\n۶۰۰\n(۵)\n(4)\nتاج\n۱۲۰ (۹)\n۱۵ ۱۰۰\n۲۶\n۲۷ ۶۰\n۲۵ ۴۰\n۱۸ ۲۰\nO\n۱۳۰ (۱۰)\n۱۱۰ ۲۲\n۲۶ ۹۰\n۵۰ ۴۰\n۲۸ ۳۰\nO\n۵۰۰ ۱۴۰ تاف\n۸۰۰ ۵۰ ۱ تای\nتاد ۱۷۰ ۴۷۰\n۳۵۰ ۵۰ تاج\nسراب ۱۵۰\nاز الف\n۶۸\n(L)\n۶۰ ۳۸۰۲۰ (۱۱)\n۴ ۲۶۰ ۱۰۰\n۸ ۵۳ ۴\n۴ ۱۸۰۷۶\n۱۴ ۳۶ ۸\n۶۰ ۱۰۰ ۱۰\n۴ ۲۱ ۵\n۲۰ ۸۰ ۶۰\nO\n۵۰\n۱۰۲\nO\n۹۷۵ ۸\n۴ ۴۰ ۱۲\n۱۷ ۱۸ ۷\nO\n(۸)"}
{"book": "adl0131", "page": 265, "text": "مساحت\n۲۵۴\nکتاب\n(۱۲) ۱۳۴\n۱ ۱ ۲ ۲۶۰\n۹ ۴ ۰ ۲۲۰\n۶ ۱ ۴ ۱۸۴\n۳ ۶ ۸ ۲۳۵\n۱ ۶ ۰ ۶۲\n۳ ۸ ۷۲\n\n(۱۳) در کتاب پیمایش زمین حال الف ب ج همچنین در ذیل نوشته شده است و تمام خطوط جریبی اندرون زمین مذکور اند پس نقشه زمین مذکور را بسازید و رقبه زمین مذکور را معلوم کنید.\n۱ ۲۵۰ ۱۰\n۰ ۲۰۰ ۵۰\n. . . .\nه ج\nج ۲۹۰ ۰\n۲۰۰ ۲۰\n۱۰۰ ۲۰\nه ب .\nب ۵۶۰ ۰\n۱۰۰ ۳۰\nشمال ه مغرب\n۱ ه\n\n(۱۴) حال"}
{"book": "adl0131", "page": 266, "text": "مساحت ۲۵۵ کتاب\n\n(۱۴) حال زمین الف ب ج د در کتاب پیمائش زمین حسب ذیل است پس نقشه\nزمین مذکور را بسازید و رقبه زمین مندرجه را بذریعه حساب دریافت کنید و پیمائش ضلع\nالف د نشده است خط مستقیم الف د بعجز عمود در است و چپ میباشد۔\n\n، ۵۰ د .\n۶۰ شمال ۴۴ مشرق\nج ۰\n. ۱۰۰۰ ج\n۸۰۰ ۱۰\n۶۶۰\n۲۰ ۶۰۰\n۸۰ ۴۲۰\n۲۴۰ .\n۲۰۰ ۱۰\n۴۰ جنوب ۸۴ مشرق\nب ۰\nب ۱۰۰۰ .\n۶۰۰ ۸۰\n.\nجنوب ۳۶ مغرب\nا ۰"}
{"book": "adl0131", "page": 267, "text": "کتاب\n۲۵۶\nمساحت\n\n(۱۵) امتداد زمین ا ب س دی ف ج مندرجه ذیل بموجب\nتفصیل معلوم اند رقبه زمین مذکور را معلوم کنید و نقشه زمین\nمذکور را بسازید -\n\nتا o د\n۱۵۶۰\n۸۶۴\n۶۱۸\nاز o ف\n\nتی ۲۰\n\n۶۹۰ ج\n\nتا o ج\n۱۲۰۵\n۳۶۲\nاز o س\n\n۵۶۹۰\n\nتا o س\n۱۶۵۰\n۱۲۳۰\n۴۰۵\nاز o الف\nشروع کنید\n\nج ۳۹۰\nبطرف مشرق\n\n۳۶۲ ب\n\n(۱۶) نقشه"}
{"book": "adl0131", "page": 268, "text": "کتاب\n۲۵۶\nمساحت\n\n(١۶) نقشه زمین ذیل را بذریعه (فیلدبک) تیار نمائید ورقبۀ کل زمین را\nمعلوم کنید وفرض کنید که در مثلث ب ج د۳۲۴، ۱۶۴مربع کڑی اند\nویک قطعۀ زمین بالای ج در میان حدود و آن عمود ها که بر ج و\nو ج ب کشیده شوند ۳۰۰ مربع کڑی است۔\n\nب\n۹ ۴ ۴ .\n۸ ۳ . ۶۰\n۵ ۱ .\n۵۰ ۴ ۸ .\n۱ ۲ .\n. ۲۰\nج\n۱۰ ۲ ۴ ج ۱۰\n۶ ۴ . ۳۰\n. .\nد\n۱۲ ۹ ۲ د ۱۰\n۱۰ ۴ . ۲۰\n۶ ۸ . ۸۰\nب ۳ ۱ ۲ .\n۱۰ . ۴۰\nهـ"}
{"book": "adl0131", "page": 269, "text": "کتاب\n۲۵۸\nمساحت\n\n(۱۷) نقشه یک زمین الف ب ج د را\nرقبه زمین مذکور را معلوم کنید\n\nنمائید و رقبه زمین مذکور را معلوم کنید\nو امتداد زمین مذکور در ذیل است\n\nو امتداد زمین مذکور حسب ذیل معلوم نمائید\nتا ه الف\n۸۰۰\n۶۰۰ بم\n۵۰۰ ۰\n۳۰۰ ۵۰\nاز ه ج\nتا ه ج\n۵۰۰\n۲۰۰\nاز ه ب\nتا ه ب\n۷۸۰\n۵۰۰ ۴۰\n۴۰۰ ۰\n۲۰۰ ۶۰\nاز ه الف\n\nتا ه الف\n۸۱۸\n۱۲۰ بم\n۶۰ ۰\n۴۰ ۲۰\nاز ه ج بطرف دست چپ بگردید\nتا ه ج\n۳۴۸\n۶۰ ۴۰\nاز ه ب بطرف دست چپ بگردید\nتا ه ب\n۱۰۲۰ ۰\n۳۲۰ ۶۰\n۱۰۰ ۲۰\nاز ه الف بطرف مشرق بروید\n\n(۱۹) نقشه زمین ذیل را بسازید و رقبه\n(۱۸) نقشه زمین الف ب ج بسازید و\nزمین مذکور را دریافت کنید و طول\n\nزمین"}
{"book": "adl0131", "page": 270, "text": "کتاب\n۲۵۹\nمساحت\n\nزمین مذکور حسب ذیل اند (۲۰) نقطه الف ب ج د غ ف ک\nتا ه ب بکشید و مندرجه ذیل طولها\n۵۰ ۳۰۰ زمین مذکور معلوم اند پس رقبه\n۵۰ ۲۴۰\n۱۶۰ زمین مذکور را دریافت کنید\n۵۰ ۱۰۰ ۶۰\n۸۰ .\nاز ه الف تا ف ه\n۱۰ ۴۰\nتاک ۴۰ م ۴ ۲۸\n۴ ۶۴ ۴ م تا ع\nاز ه د\nتاک ه\n۸ ۵۰\n۲ ۴۴ ۴۰ م تاد\nاز ه ج\nتا ه ج\n۱۱ ۰۰\n۸ ۲۰ ۲۵۰ تا ب\nتاک ۱۳۰ ۴ ۶۰\nاز ه الف بطرف مشرق بروید"}
{"book": "adl0131", "page": 271, "text": "کتاب ۲۶۰ مساحت\n\nفصل بیستم\nسوالات\n\n(۱۹۸) در مساحت زمین استعمال کراس و جریب تفصیل وار\nبیان کرده شده است مگر در جائیکه ضرورت بسیار زیاده داشتن\nصحیح عارض کردن\nتخم نمی افتد آلات پیمایش زاویه ها در استعمال آورده میشوند و از\nروی علم مثلث حساب طولهای مختلف در عمل آورده میشوند\nو بدرد همین اصول فاصله اشیائیکه آمد و رفت اشیای مذکور مشکل است\nدریافت کرده میشود اگر چه در حل کردن اینقسم سوالات حاجت با\nعلم مثلث میباشد مگر بعض سوالات آسان و ساده بغیر مد\nعلم مثلث به بسیار آسانی حل میشوند چنانچه چند تمثیلات را در ذیل\nبیان مینمائیم -\n\n(۱۹۹) بر یک دریا را معلوم کنید -\nفرض کنید که الف در کناره دریا"}
{"book": "adl0131", "page": 272, "text": "کتاب\n۲۶۱\nمساحت\n\nیک چیز است و عین بمقابله الف در کناره پایاب دریا یک\nدیگر چیز است. یک خط الف ج با خط الف ب زاویه های قائمه\nساخته بکشید و طول خط مذکور را اینقدر معین کنید که در طول\nخط مستقیم آسانی باشد و خط مستقیم مذکور را تا نقطه د اینقسم\nزیاده کنید که خط ج الف با خط ج د برابر باشد ـ از نقطه د\nبا خط الف د یک خط زاویه های قائمه ساخته بکشید و نقطه\nی در خط مذکور اینچنین مقرر نمائید که ب ج ی یک خط مستقیم\nباشد پس مثلث ج الف ب و مثلث ج د ی بهر قسم با هم\nبرابر اند و د ی برابر است با الف ب حال د ی را پیمایش کنید\nپس بذریعه پیمایش طول الف ب یعنی عرض دریا معلوم خواهد شد\n(۲۰۰) در دفعه (۱۹۹) ضرورت می افتد که یک خط با دیگر خط\nزاویه های قائمه ساخته کشیده شود و ترکیب آن در فصل نوزدهم\nبیان کرده شده است حال با ترکیب که سوال را حل مینمائیم درا"}
{"book": "adl0131", "page": 273, "text": "کتاب ۲۶۲ مساحت\n\nترکیب مذکور چندان ضرورت خط کشیدن با خط دیگر زاویه\nقایمه بسازد نمی افتد.\n(۲۰۱) در میانی فاصله دو مقام را معلوم کنید و از مقام های\nمذکور یک مقام چنین است\nکه رسیده تا مقام نمیتوانیم\nفرض کنید که الف و ب دو مقام اند که ب از مقام های مذکور\nیک منقسم مقام است که در مقام مذکور بباعث حائل شدن\nوغیره رسیده نمیتوانیم ـ از مقام ب یک خطاب د بکشید در\nسمت خط مذکور یک نقطه س مقرر کنید الف ب و س الف\nبا هم یکجا کرده تا نقطه ف مستقیم زیاده کنید که الف ف برابر\nبا الف ۳ ۱ بعده د الف را با هم یکجا کرده مستقیم زیاده کنید که\nالف ی برابر باشد با الف د بعد از ان بر مقام های ف و\nعلم ها یعنی نیزه ها میخ کرده نشان کنید و نقطه ج را همچنین دریافت"}
{"book": "adl0131", "page": 274, "text": "مساحت\n۲۲۳\nکتاب\nکه سمت های ب الف و ف ی بر نقطه ج مذکور تقاطع کنند یعنے\nاز نقطه مذکور در الف و ب خط مستقیم و در یکدیگر خط مستقیم ی ف\nدر نظر آیند پس در صورت مذکور مثلث های د ب الف و ی الف ج\nبهر صورت باهم برابر اند- وج الف برابر است با الف ب پس\nاز پیمایش کردن ج الف طول الف ب دریافت خواهد شد\n(۲۰۲) در دفعات (۱۹۹) و (۲۰۱) تصدیق کرده شده است که\nنزد مایان اینقسم اسباب موجود اند که بذریعه اسباب مذکور\nبرابر یک خط مرتسم کرده میتوانیم و اکثر مقامات را جائیکه رسیده\nنمیتوانیم بذریعه مرتسم مذکور پیمایش کرده میتوانیم. پس اگر\nمقامات بفاصله بسیار باشد استعمال ترکیب های مذکوره\nدر مقامات فاصله دار در عمل آورده نمیشود. پس حل سوال\nمذکوره را بقسم دیگر با ترکیب در ذیل بیان مینمائیم- تا که در صورتهای\nمقامات فاصله دار کار آمد باشند-"}
{"book": "adl0131", "page": 275, "text": "کتاب ٢۶۴ مساحت\n(٢٠٣) فاصله در میان دو مقامات را دریافت کنید واز مقامات\nمذکور یک مقام انقدر بفاصله دراز و بسیار دور است که رسیده\nنمیتوانیم ـ فرض کنید که الف و ب دو انچنین مقام اند که از\nمقامات مذکور بر مقام ب رسیده نمیتوانیم ومقام ب بسیار\nدور است ـ در سمت ب الف کدام طول الف ج پیمائش کنید\nو دو ریسمان که از ریسمانهای\nمذکور هر یک در طول با الف ج\nبرابر باشد گرفته از ریسمان های مذکور یک سر ریسمان را\nبالای الف و سر دیگر ریسمان را بالای ج بسته کنید وریسمانها\nمذکور را تاب داده انقسم زیاده کنید که از ریسمانهای مذکور\nخطوط مستقیم پیدا شوند و هر دو سرهای ریسمان های مذکور در\nیک نقطه با هم یکجا شوند ـ و فرض کنید که نقطه مذکوری است\nیک علم گرفته بر نقطه ف میخ کنید که بر نقطه مذکور سمت های\nالف في"}
{"book": "adl0131", "page": 276, "text": "مساحت\n۲۲۵\nکتاب\nالف ی و ب د با هم دیگر تقاطع میکنند پس ف الف ب و ف ی د\nمثلث های متشابه اند پس ی ف را بای و آن نسبت است که\nالف ف را با الف ب است پس اگر ی ف والف ف را پیمایش کنیم\nاز روی تناسب مذکور الف ب را معلوم خواهیم کرد -\n\nفصل بست و یکم\nبذریعه جریب و کراس پیمایش -\n\nکر اس نام آله است که پیمایش کننده زمین آله مذکور را در استعمال خو\nمی آرند -\n(۲۰۴) بیان کرده شده است که اضلاع هر زمین که مستقیم میباشند\nدر وقت پیمایش زمین مذکور در مثلث ها تقسیم کرده میشوند و رقبه\nهر یک مثلث جدا جدا دریافت کرده میشود - واگر اضلاع زمین\nمذکور منحنی باشند پس حتی الامکان رقبه زمین مذکور بذریعه"}
{"book": "adl0131", "page": 277, "text": "مساحت\n۲۶۶\nکتاب\n\nمثلث ها پرکرده میشود و حصص زمین مذکور که در میان ضلاع مثلث ها\nوحدود منحنی زمین باقی میمانند بذریعه عمود ها حصص زمین مذکور\nپیمایش کرده میشود\nعمود ها که بذریعه ترکیب جریبی پیمایش کرده میشوند مقام عمود ها\nمذکور قیاساً بمدد چشم نظر انداخته دیده میشوند پس لازم که\nحتی الوسع رقبه زمین را در مثلث هائی که عمود های مثلث های\nمذکور بسیار خورد باشند تقسیم کردن مثلث ها بسیار مفید میباشد\nالا نه در نتائج پیمایش مغالطه بسیار در وقوع خواهند آمد لاکن\nاگر نزد مساح (کراس) باشد پس عمود های کلان را نیز در ستقام\nخود آورده میتواند چرا که (کراس) عمود ها را با صحت بسیار قائم\nکرده میتواند -\n(۲۰۵) صرف جریبی ترکیب و یا ترکیب جریب و کراس رقبه\nشکل منحرف را دریافت کرده در هر دو عملهای جریبی ترکیب و عمل\nبذریعه"}
{"book": "adl0131", "page": 278, "text": "کتاب ۲۶۷ مساحت\n\nرقبه شکل منحرف مقابله کرده در ذیل بیان مینمائیم -\nصرف ترکیب جریبی - بذریعه ترکیب جریبی خطوط الف ج\nو ج د و د الف و الف ب و ب ج را پیمائش میکنیم - بعد\nبذریعه طول های پیمائش شده نقشه را با پیمانه ها تیار میکنند\nو بعده عمود دف و ب ی را\nبذریعه پیمانه پیمائش کرده\nبذریعه مثلث ها رقبه کل زمین را بطریق ذیل معلوم میکنند\nکه ۱/۲ الف ج (ب ی + د ف) = رقبه منحرف -\nترکیب جریب و کراس - بذریعه ترکیب جریب و کراس\nخطوط الف ی و ی ب و ی ف و ف د و ف ج را پیمائش میکنند\nو بغیر کشیدن نقشه بذریعه طول های مذکور رقبه کل منحرف را\nدریافت میکنند و نیز ظاهر است که به نسبت جریبی ترکیب فاصله را\nطی کردن می افتد - پس همین وجه است که در (انگلستان)"}
{"book": "adl0131", "page": 279, "text": "کتاب ۲۶۸ مساحت\n\nپیمایش زمین های زراعت و خورد خورد پیمایش قطعات زمین\nبطوریکه کاری بذریعه ترکیب کراس و جریب میشود و در\nصورتهای مذکوره اکثر صحیح صحیح معلوم کردن تعداد رقبه\nغرض میباشد. حاجت شکل و نقشه نمیباشد. پس باید که\nهر وقت و هر حالت تیار نمودن نقشه زمین مطلوب نباشد\nلازم که در صورت مذکوره همیشه استعمال ترکیب جریب و کراس\nدر عمل آورده شود. در احاطه بمبئی و ضلاع دکن (هندوستان)\nدر وقت بندوبست بذریعه (کراس) پیمایش میشود.\n(۲۰۶) لاکن یا باید داشت که اگرچه صحیح صحیح طول عمود ها به\nهدف دریافت میشود مگر بذریعه عمل مذکور مقامات و وب تمثیل\nجربی ترکیب با صحت کامل قایم کرده نمیشوند پس در وقت\nپیمایش زمین های کلان یا یک قطعه زمین که مشتمل به بسیا\nدیگر زمین ها که با یکدیگر پیوند باشند و بجهت دریافت کردن\nزمینهای"}
{"book": "adl0131", "page": 280, "text": "کتاب\n٢٦٩\nمساحت\n\nزمین های مذکور مثلث های کلان کلان در ضرورت است خلق یقیناً\nباید که هرگز استعمال کراس در صورت‌های مذکورہ بالا کرده نشود\nدر چنین موقع مقام و صرف بذریعہ جریبی ترکیب بذریعہ پیمایش\nنمودن خطوط الف ووج و باید که درست و صحیح مقرر کرده شود\nعلاوہ برین مثلث های کلان کلان را بذریعہ خطوط امتحانی یا خطوط\nبندش که بیان خطوط مذکور در فصل آینده خواهد آمد بخوب طرح\nپیمایش باید کرد۔\n(٢٠٧) وقتیکہ مساح پیمایش قطعہ زمین را شروع نماید لازم است\nکہ مساح اول بہ بسیار غور زمین مذکور را ببیند و صرف بذریعہ نظر خاکہ زمین\nمذکور را کشیده باید که فکر زند که قطعه زمین مذکور به قسم مثلث\nتقسیم کرده شود کہ تعداد مثلثها بسیار کم باشند و بذریعہ تعداد کم\nکل رقبہ قطعہ زمین مذکور دریافت کرده شود بعده باید که مساح\nدر مقام های خاص خاص مثلث های کلان عزائم میخ کند و بر جا"}
{"book": "adl0131", "page": 281, "text": "مساحت\n۲۷۰\nکتاب\nمذکور که بذریعه نظر شناخته شده است بجای مقامات علمهای\nمذکور باید که نشان حروف را بکند و بعده پیمایش زمین مذکور را\nشروع نماید -\n(۲۰۸) پیمایش مثلث یا اشکال منحرف باید که بطریق ذیل اختیار کرد\nشود که عمود بذریعه کراس پیمایش شداز شکل بیرون واقع نباشد\nمثلا اگر پیمایش مثلث\nالف ب ج مطلوب باشد\nپس قاعده الف ب و ج ف که بالای خارج شده حصه قاعده\nواقع میشود پیمایش کرده میتوانیم مگر بهتر انیست که الف ج ضلع و ب\nعمود را پیمایش کنیم-\n(۲۰۹) خیال باید داشت که عمود بالای عمود قایم کرده نشود مثلاً\nالف ج غ ی ف ب\nپیمایش زمین مطلوب است\n۳۰۰"}
{"book": "adl0131", "page": 282, "text": "کتاب\n۲۷۱\nمساحت\n\nپس بالای نقاط الف و ب و د علم‌ها قائم کرده میشوند پس اضلاع\nالف ب و الف د و ب د و عمودهای ف د و غ د را با خط ب د\nپیمایش کرده میتوانیم - و قطعه غ د ج باقی میماند که مساح با تجربه گاها\nبالای غ د عمود دیگر عمود کشیده پیمایش میکنند مگر هرگز همچنین نباید کرد -\nبلکه بالای ج د عمود انداخته قطعه مطلوبه مذکوره را پیمایش باید\nکرد - لاکن به نسبت ترکیب مذکور بجهت دریافت کردن کل رقبه\nزمین مذکور یک دیگر بسیار ترکیب خوب و عمده در ذیل است که\nبالای مقام‌های الف و ب و ج علمها باید که ایستاده کرده شوند\nو بالای خط ب ج اندرون و بیرون خط مذکور باید که عمودها قائم\nکرده شوند و بذریعه\nترکیب مذکور ظاهر میشود\nکه جریبی خط بر تقسیم موقع\nباید کشید که عمودها قدری اندرون شکل و قدری بیرون شکل"}
{"book": "adl0131", "page": 283, "text": "کتاب ۲۷۲ مساحت\n\nمذکور باشند و حتی الوسع خیال باید داشت که عمود ها بسیار خرد\nخرد باشند پس از عمل مذکور نتائج مذکور بسیار صحیح حاصل خواهند\n(۲۱۰) وقتیکه زمین های بسیار متصل یکدیگر واقع باشند\nو نیز اشکال زمین های مذکور بیقاعده و غیر منتظم باشند باید که\nجدا جدا زمین های مذکور پیمایش کرده نشوند بلکه پیمایش کل\nزمین مذکور یکجا کرده شود چرا که در پیمایش کل زمین که یکجا کرده شود\nضرورت محنت کم می‌افتد و نتیجه بسیار درست و صحیح در عمل\nمی‌آید. مثلاً فرض کنید که\nسه زمین که در زمین های\nمذکور برنج کاشته می‌شوند.\nبنام الف ب ف ی و\nی و غ و غ ه د ج پیمایش هر سه زمین های مذکور مطلوب است\nپس ممکن دارد که هر سه زمین های مذکور جدا جدا بطریق ذیل\n\nپیمایش"}
{"book": "adl0131", "page": 284, "text": "مساحت ۲۷۳ کتاب\n\nپیمایش نمائیم که ی غ و ف را زمین منحرف خیال کرده بالای خطوط\nمنحنی عمودها قایم کنید و همین طور زمین های باقیمانده را پیمایش کنید\nمگر کل زمین ها را که یکجا پیمایش کنید در کار جلدی و صحت زیاده\nخواهد شد مثلاً که در مقامات الف و ب و ج و د علم ها میخ کرده\nچهار اضلاع الف ب و ب د و د ج و ج الف و هر دو و تر ب ج و\nالف د را پیمایش کنید و از وتر های مذکور یک خط امتحانی خواهد بود\nبعده بر مقامات ی و غ و ف و ه نشان کنید و دو علم ها بالای\nنقوط س و ن که در خطرج دسهل الوصول مقام اند میخ کنید\nو فاصله ج س و ج ن را پیمایش کرده نوشته کنید چونکه نیز فاصلہ ہے\nالف ر والف ک و ب ل و ب م نوشته شده اند پس نقوط\nرول و م و ک نیز معین شدند حال دو دیگر جری خط ب س\nو ب ن قایم کردن مطلوب داریم که از خطوط مذکور بذریعه هر یک\nخطات نقوط دیگر معلوم میشوند و هر یک خط کار خط امتحانی رامینماید"}
{"book": "adl0131", "page": 285, "text": "مساحت\n۲۷۴\nکتاب\nپس مقام کل حروف که در شکل مذکور نوشته شده اند معلوم شدند\nو بذریعهٔ حروف های مذکور نقشه کل زمین مذکور را بابت یا صحت\nو صفائی تیار کرده کشیده میتوانیم و اگر زیاده تر صحت منظور باش\nهر طرف که مطلوب داشته باشیم زیاده تر خطوط جریبی کشیده\nمیتوانیم و بذریعهٔ خطوط جریبی مذکور نقوط دیگر معلوم خواهند شد\nمگر در اختیار نمودن نقوط مذکوره دیگر خیال باید داشت که\nدر قطعات زیاده پهن نقوط دیگر معلوم شوند مثلاً نقوط مذکور\nدرمیان ع وص وص ود باید که باشند.\n(۲۱۱) وقتیکه پیمایش کرده نقشه تیار شد بعده صرف دریافت\nنمودن رقبه باقیماند ـ و برای دریافت نمودن رقبه با باید که قطعه\nزمین را با مثلث ها و عمود ها پر کنید و بذریعه پیمانه قاعده و عمود ها\nپیمایش کنید لاکن در ترکیب مذکوره چونکه محنت و تکلیف بسیار\nضرورت می افتد پس مساح اکثر استعمال یک دیگر ترکیب\nعمل"}
{"book": "adl0131", "page": 286, "text": "کتاب\n۲۷۵\nمساحت\n\nدر عمل می‌آورند که (پرداز یا دپالنا مینامند) مثلاً که برای دریافت\nنمودن قطعه ی ف و غ \nمساح یک خط ه م بذریعه\nنظرا انداختن تقسمی میکشد که رقبه ه ص ط برابر رقبه غ م ص با\nو نیز همین طور خطی ف نقمی میکشد که حصه بیرونی قطعه که در قطعه\nمذکور شامل کرده شده است برابر آن رقبه باشد که از قطعه مذکور\nبیرون کشیده شده است بعده مساح رقبه ذو اربعة الاضلاع\nی ن ه م را دریافت میکند پس رقبه ذو اربعة الاضلاع رقبه\nقطعه مذکور فهمیده و دانسته میشود که رقبه قطعه مذکور مطلوب بود\nنیز یاد باید داشت که خطی ی ن بذریعه پرداز قطعه الف ب ف ی\nبرای دریافت نمودن رقبه در کار می‌آید -\n(۲۱۲) برای کشیدن خطوط قیاسی ه م و ی ن گاهی یک چوب\nشفاف که آنرا رول مینامند و گاهی یک کمان خورد که در ان"}
{"book": "adl0131", "page": 287, "text": "کتاب\n۲۶۶\nمساحت\nخیاطہ ابریشمی میباشد در استعمال می آرندـ و گاهی صرف بذریعه\nآزمایش میکنندـ وقتیکه مشق پرداز این خطوط میشودـ بهمان\nنتائج افت بانطرق بهمراه صحت و آسانی حاصل میشوندـ\nفصل بیست و دوم\nٹالی لائینس یعنی خطوط بندش\n(۲۱۳) در پیمائش استعمال خطوط بندش در عمل بسیار آورده میشود\nو اکثر کار خطوط امتحانی را میدهندـ در وقت پیمائش مثلث کلان\nکم از کم باید که یک خط بندش بطور خط امتحانی کشیده شود بطور\nدر پیمائش مثلث ب الف ج\nسه ضلاع ب الف و الف ج\nو ج ب بذریعه جریب پیمائش کرده شده اندـ و یک علم برنقط\nد که آسانی باشد میخ کرده شده است و فاصله الف د پیمایشی\nکرده"}
{"book": "adl0131", "page": 288, "text": "کتاب ۲۷۷ مساحت\nکرده شده است و طول خط ب د که بهتر مه است پیمایش کرده\nشده است پس وقتیکه نقشه مثلث مذکور را سفتیم خط الف درا\nبذریعه پیمانه پیمایش کرده قطع نمودیم و بعده بذریعه پیمانه پیمایش کرده\nدیدیم که فاصله ب د همانقدر است که بذریعه جریب پیمایش کرده شده\nپس اگر همین صورت باشد پیمایش خط مذکور یک بندش\nواقع شدن غلطی است و اگر نقسم مذکور این ضروری در پایان خاندون\nقدری غلطی پیدا شده خواهد بود و از همین خاطر باید که دو باره\nپیمایش کرده شود.\n(۲۱۴) خطوط بندش که بجای خطوط امتحانی اکثر در استعمال\nآورده میشوند بطریق ذیل تیار کرده میشوند که از کدام نقطه یک\nضلع مثلث تاکدام ضلع دیگر مثلث مذکور خط مستقیم کشیده شود\nو علی العموم بهترین خطوط امتحانی آن خط امتحانی میباشد که\nاز کل خطوط زیاده تر طول داشته باشد و نزدیک اینچنین خط"}
{"book": "adl0131", "page": 289, "text": "کتاب\n۲۷۸\nمساحت\n\nنباشد که پیمایش خط مذکور فی الحال شده باشد بشکل دفعه ۱۶\nفصل مذکوره گذشته در ساختن نقشه هر سه زمین ها که بجای\nساخته شدند بجهت ساختن نقشه مذکور معلوم کردن هر چهار\nاضلاع وطول یک و تر کافی بود ماسوای خطوط مذکور هر قدر\nخطوطا که کشیده شده اند از خطوط جریبی مذکوره هر یک خط جریں\nبطور خط امتحانی در استعمال آورده میتوانیم -\n(۲۱۵) وقتیکه چیزی ممانعت یا سد را در پیش آید پس بجهت پا\nکردن گرداگرد سد راه مذکور خطوط بندش در استعمال آورده میشو\nدر شکل مذکوره ملاحظه نمائید که\nاندرون خط جریبی الف ب ج د\nکناره تالاب ک ل دست ند را\nشده است و فاصله ب ج مطلوب است که دریافت کرده شوا\nدر مقام های ب وج علم ہا قائم کنید و نیز بر نقطه ی که از نقطه مد کورا"}
{"book": "adl0131", "page": 290, "text": "کتاب\n۲۷۹\nمساحت\n\nب و ج هر دو علمها در نظر می آیند یک علم باید نقطه مذکوره ی نصب\nکرده شود و خطوط ب ی و ی ج باید که پیمایش کرده شوند و بعده\nباید که بر نقاط ف و غ نیز علم ها قائم کرده شوند و نقاط مذکوره بر مقا\nخط بندش ف غ پیمایش کرده میشود معین اند باید که فاصله های\nی ف و ی غ نیز دریافت کرده شوند و نقشه بکل صورت مذکوره\nباید که جدا در نوت بک (یعنی در کتاب یاد داشت) نوشته\nکرده شود - خطوط ی ف و ف غ و غ ی معلوم اند پس بذریعه\nخطوط مذکوره نقشه مثلث ی ف غ کشیده شده تیار کرده شد است\nبعده از خط ی ف نقطه ف را دراز کرده بر خط مذکور باید که ی ب\nبرابر مقدار پیمایش شده خط مذکور ساخته شود. و نیز از خط ی غ\nباید که نقطه غ را دراز کرده بر خط مذکور ی ج برابر مقدار پیمایش\nشده خط مذکوره ساخته شود و بعد ازان بذریعه پیمانه\nب ج را باید که ازوی نقشه پیمایش کرده ملاحظه کرده شود که"}
{"book": "adl0131", "page": 291, "text": "کتاب ٢٨٠ مساحت\nطول خط مذکور معلوم شد ترکیب مذکورہ را مساحای جوان نسبت\nترکیب ہائیکہ بر مثلث های مشابه یا عمود ہا مبنی اند بسیار آسان و قابل\nاعتبار می داند- بذریعه ترکیب خطبندس مذکوره مثلث فرضاً\nہر قدر که مطلوب داشته باشید کلان و قریباً مثلث متساوی الاضلاع\nساخته میتوانید مگر باید که در ترکیب مذکوره و در ترکیب هائیکه بر\nمثلث های مشابه منحصراند زاویه های مثلث ہا باید که بسیار خورد\nساخته نشود۔\n(٢١٢) در جائیکه ممانعت یاست به راه بسیار خورد باشد بذریعه\nاستعمال ترکیب عمود ہا کفایت وقت دستیاب میشود۔ مثلاً\nکه در شکل مذکوره که کشیده شده است بالای نقطہ ب و ج عمود\nقایم کنید- و عمود ب ی و ج ف را باید که بذریعه (کراس)\nآله که در پیمایش زمین استعمال کرده میشود- ساخته شود و بایکی\nب ی و ج ف را با هم برابر و کم از کم طول خطوط مذکوره اینقدر معین\nکرده شور"}
{"book": "adl0131", "page": 292, "text": "۲۸۱ مساحت\nکرده ساخته شود که خطاف ی را پیمایش کرده بتوانید پس خط\nمذکور برابر ب ج فاصله مطلوب است مگر ترکیب مذکور باید که\nدر مقامی که طول عمود های ی و\nج ف قدری کژمی زیاده تر شود ف ج\nهرگز در استعمال آورده نشود\n(۲۱۷) بذریعه خطوط هندس نقشه تالاب بطریق ذیل ساخته میشود\nکه در شکل مذکور بالای نقاط الف و ب و ج و د و ی و ف و غ وط\nعلم ها قایم کرده شده اند و خطوط الف ی و الف ج و ج ط و\nج ب و ب غ و ب د و د ف و ف الف و ی ف و ط غ پیمایش\nکرده شده اند پس نقشه الف ی ف ج د تیار کرده میشود و\nنقطه ب را مقرر کرده ط غ\nکه خط امتحانی می باشد\nقائم کرده میشود صحیح صحیح"}
{"book": "adl0131", "page": 293, "text": "کتاب ۲۸۲ مساحت\n\nحدود تالاب بذریعه کشیدن عمود ها بالای هر شش خطوط\nدغ و غ ط و ط ج وج ی وی ف و ف د صحیح حدود تالاب معلوم کرد\nمیشوند مثلا که بالای خط ط ع عمود کشیده در شکل مذکور ساخته شده\nپس بذریعه خطوط بندش پیمایش ده یا جنگل بغیر داخل شدن اندرون\nجنگل مذکور پیمایش کرده میشود گو بعض مراتب تکلیف و محنت پیدا\nمیشود- مگر پیمایش سد راه که معمولی باشد بذریعه خطوط بندش\nرفع دفع کرده میشوند-\nفصل بیست و سوم\nپرزمتک کمپاس\nپرزمتک کمپاس یعنی یک قسم آله است که بجهت پیمایش خام هندوستان\nمستعمل میباشد-\n(۲۱۸) حدود یکه منحنی باشند در پیمایش منحنی مذکور که بذریعه چوبهای"}
{"book": "adl0131", "page": 294, "text": "مساحت ۲۸۳ کتاب\n\nیا در پیمایش جریب و کراس پیمایش کرده میشوند محنت بسیار در عمل پیمایش\nمذکور بضرورت می افتد پس طریقه هائی که با صحت کم نتائج حاصل\nمیشوند از فوائد خالی نمیباشند. و علی الخصوص در هندوستان که\nدر پیمایش یک قطعهٔ زمین که غیر منظم باشد و حدود بیقاعده داشته باشد\nبه نسبت قیمت زمین مذکور در پیمایش کردن زمین مذکور اخراجات\nبسیار بمصرف می آید.\n(۲۱۹) بجهت پیمایش خام هندوستان آله که مستعمل میشود نام\nآله مذکور بزبان انگریزی پرزمنک کمپاس میباشد در آله مذکور\nیک قرص کمپاسی چسپان میباشد که باسوزن مقناطیسی که در\nمدور کشاده صندوق گردش کرده میرود چسپیده میباشد\nو کنارهٔ قرص مذکور در سه صد و شصت درجه ها و هر یک درجه بسه حصه\nبرابر تقسیم کرده میشود بیکطرف صندوق مذکور برنقطهٔ ص یک تار\nعمودی چسپیده میباشد که تار مذکور را دیدبان مینامند."}
{"book": "adl0131", "page": 295, "text": "کتاب\n۲۸۴\nمساحت\n\nو بدیگر طرف صندوق مذکور\nدر عین مقابل دیدبان مذکور\nیک سوراخ ساخته شده میبا شد\nو دیدن هر چیز که مطلوب است بذریعه سوراخ دیده میشود یعنی علم فرود\nبا دیدبان منطبق میکنند و تا وقتیکه علم و دیدبان با هم منطبق\nنشوند صندوق مذکور را گشتانده میروند. و بعده محور آله مذکور را\nکه در میان دیدبان و سوراخ یک خط میباشد و در آله مذکور\nقایم میباشد صندوقچه مذکور را گشتانده عین در راست آن چی\nمی آرند که دیدن چیز مذکور مطلوب میباشد و روبروی سوراخ\nمذکور عین در صندوق مذکور یک منشور (پریزم) تقطع میباشد\nکه بر (پریزم) مذکور عکس درجه هائی که در کناره های قرص کمپاسی\nمعین میباشند عکس می افتد. چنانچه در وقتیکه از سوراخ چی\nمطلوب را عین مقابل دیدبان و در راست محور گذشته\n\nمی بینند"}
{"book": "adl0131", "page": 296, "text": "کتاب\n۲۸۵\nمساحت\n\nمی بینید در جه های قرص مذکور و ثلث های درجه ها را خوانده میتوانند\nوقرص مقسمی چسپان میباشد که محور قرص مذکور را که خط در میانه\nمرکز و درجه صفر کناره مذکور میباشد بالکل بر نصف النهار\nمغناطیسی منطبق میشود و درجه هائیکه بوقت ملاحظه چیز مطلوب خوانده\nمیشوند آن زاویه را تعبیر میکنند که در میان سمت چیز مطلوب\nو مقناطیسی نصف النهار میباشد و مغناطیسی نصف النهار\nیک نقسم خط قایم میباشد که برصوبه کدام ملک کلان نیز اتنا که محسوب با\nمبدل نمیکند.\n\n(۲۲۰) بوقت عمل سوزن مغناطیسی قبل از قایم شدن بالای مقناطیسی\nنصف النهار شور میخورد و انتظار ساکن شدن سوزن مغناطیسی\nبرای اهل نظاره پیدا میشود و بجهت ایستاده کردن سوزن مذکور\nیک کمانی ساخته شده میباشد که قرص کمانی را زور داده باعث\nزور اعتبار کرده نمیشود که سوزن بالای نصف النهار مقناطیسی"}
{"book": "adl0131", "page": 297, "text": "کتاب ۲۸۶ مساحت\nساکن باشد چرا که بدرجه ۱/۲ بهر یک طرف نصف النهار مقناطیسی\nنیز سوزن مذکور ایستاده میشود پس از بیان مذکور معلوم شد که قرص\nرا بغیر ۱/۲ حصه درجه باقسیم دیگر تقسیم کردن قرص مذکور فائده مند نیکیا\nو نیز ظاهر شد که زاویه هائیکه مشاهده کرده میشوند در زاویه ہائے\nمذکوره بنسبت ۱/۲ درجه غلطی زیاده واقع نمیشود۔ احتیاط باید کرد\nکه در هر مشاهده سوزن بالکل بغیر ممانعت بطور کامل شور خوردا\nبرود چرا که اگر قرص طرف صندوق مذکور را بگیرد پس سوزن\nاز نصف النهار مقناطیسی بفاصله\nدرجه های بسیار ایستاده میشود۔\n(۲۲۱) زمین ذواربعه الاضلاع را بذریعه (پرزمشک کمپاس)\nبطریق ذیل پیمایش میکنند برنقط الف وب علمها قایم کنید و\nبر نقطه الف سوزن گذاشته ساکن کنید و زاویه ع الف ب\nکه زاویه در میانه الف ب سمت علم ہا و ع الف نصف النهار مقنات\nطیسی"}
{"book": "adl0131", "page": 298, "text": "مساحت\n\nاست زاویه ع الف ب را ملاحظه کنید و فاصله الف ب را\nبذریعه جریب پیمائش کنید باز علم را بر نقطه ج قایم کنید و زاویه\nع ب ج را ملاحظه نموده فاصله ب ج را پیمائش کنید بعده علم را\nاز نقطه ب برداشته بر نقطه د قایم کرده زاویه ع ج د را مشاهده کنید\nو فاصله ج د را پیمائش کنید آخر کار زاویه ع د الف راست بده کرده\nفاصله د الف باید که پیمائش کرده شود -\n(۲۲۲) بذریعه طول های پیمائش شده و زاویه ها نقشه زمین را بذریعه\nپروتریکتیر تیار کنید ( پروتریکتیر مقسم آله است که بذریعه آله مذکور\nزاویه ها ساخته میشوند و نیز آله مذکور مختلف اقسام داشته میباشد\nبنسبت دیگر قسم پیمائش ها پیمائش خطوط بندش نهایت صحیح و\nضروری ولازمی است مگر اکثر توجه در پیمائش خطوط بندش کم میبا\nدر شکل مذکوره بالا پیمائش خط بندش الف ج یا دیگر خط مناسبت\nدر میان کدام نقطه قریب الف و نقطه ج کشیده شود که آسانی باشد)"}
{"book": "adl0131", "page": 299, "text": "مساحت\n۲۸۸\nکتاب\n\nو در پیمایش پریزمیتک کمپاس که بودن نقص داخل است احتمال\nغلطیها بسیار کم در تصور خواهد آمد ـ\n(۲۲۳) در وقت پیمایش قطعه زمین که حدود بیقاعده و منحنی\nداشته باشد باید که قطعه زمین مذکور بشکل کثیرالاضلاع تصور کرده شود\nو باید که در زاویه های کثیرالاضلاع علم ها میخ کرده شکل مذکور تقسیم متمتخب\nکرده شود که در شکل مذکور تقریبا شکل کل حدود منحنی هویدا شده\nجای شوند ـ\n(۲۲۴) در پیمایش سوزن که در مذکوره بالا بیان کرده شده است\nدر پیمایش سوزن مذکور کم از کم غلطی ۱/۴ درجه واقع میشود علاوه برین\nبجهت ممانعت غلطی مذکور و یا طریقه معاوضه کردن غلطی ها مذکور\nکه مغالطه در یک سمت واقع میشود دیگر طریقه نیست پس در پیمایش\nسوزن مذکوره اگر احتیاط ساختن خطوط بندش نیز کرده شود\nبذریعه خطوط بندش رقبه قطعه زمین عام طور تخمیناً معلوم میشود"}
{"book": "adl0131", "page": 300, "text": "مساحت\n۲۸۹\nتاب\n\nمگر بجهت کار و بار پیمایش و نقشہ کاری سرکاری بذریعہ خطوط بندش\nدرست و قابل اعتبار نقشه ساخته نمیتوانند پس مجبورا بجهت مطالب\nصرف جریبی و یا پیمایش جریب و کراس بضرورت می افتند لاکن فضا\nظاهر است که اگر نزد مایان کدام قسم آله باشد که بذریعه آله مذکور\nزاویه ها درست و صحیح پیمایش کرده شوند پس بطریقه مذکوره بالا\nنقشه بسیار جلد و بسیار صحیح ساخته میشود. اینقسم آله را بزبان انگریزی\n(تھیوڈولائٹ) مینامند و بذریعه (تھیوڈولائٹ) زاویه در میانه\nدو شیا بر سطح افقی تا ۱/۲ حصه درجه به بسیار صحت پیمایش\nکرده میتوانند.\n(۲۲۵) در پیمایش تهیوڈولائٹ آنقدر جلدی میباشد که مساح\nآله مذکور را در دور تھیوڈولائٹ میگویند) بر زاویه های ی و الف و\nب علم ها نصب کنند و بر نقطه الف\nآله (تھیوڈولائٹ) را گذاشته"}
{"book": "adl0131", "page": 301, "text": "کتاب ۲۹۰ مساحت\n\nزاویۀ ی الف ب را مشاهده کنید و خط الف ب را بذریعهٔ جریب پیمائش\nکنید بعده علم ها را برداشته بر نقطهٔ ج میخ در تهیوڈ ولائت) را\nبر نقطه ب گذاشته زاویه الف ب ج را ملاحظه کنید و خط ب ج را\nبذریعه جریب پیمائش کنید و علیٰ ہذا القیاس از دومی شده بر نقطه\nالف واپس آئید در پیمائش مذکوره در وقت ساختن نقشه\nمغناطیسی نصف النهار را تعبیر کننده خطوط متوازیه حاجت\nکشیدن ندارد - بلکه برابر زاویه ج الف ب یک زاویه دیگر\nبذریعه (پروتریکتیر) میسازند و خطوط ب ج و ب الف را برابر طولهای\nپیمائش شده ببرید - باز بر نقطهٔ ج برابر زاویه های مشاهده شده\nیک زاویه ساخته خط ج د را بذریعهٔ اسکیل) برابر طول پیمایش\nشده بسازید و همچنین عمل کرده بروید\n(۲۲۶) در ترکیب پیمائش مذکوره ضرورت خطوط بندش نمیباشد\nچرا که تهیوڈولائت) یکقسم صحیح آلہ پیمائش کننده است که اگر خطوط"}
{"book": "adl0131", "page": 302, "text": "کتاب ۲۹۱ مساحت\n\nآلۀ مذکوره نزد مساح که تجربه کار باشد موجود باشد پس در پیمایش\nاحتمال غلطی پیدا نمیشود. علاوه ازین بجهت محافظت غلطی احاطه\nکردن خط سمتی بطوریکه در پیمایش پریز متک کمپاس لازمتی بود\nضرورت ندارد چرا که مغالطۀ زاویه ها را از مغالطۀ مساحت جدا کرده\nمیتوانیم چرا که مجموعۀ اندرونی زاویه های هر یک مستقیمۃ الاضلاع\nبرابر میباشد بزاویه های قائمه که تعداد زاویه های مذکور از تعداد\nاضلاع چهار کم باشند مثلاً مجموعۀ اندرونی زاویه مخمس =\n۵۴۰۴ = ۹۰۰ × ۶ = ۹۰۰ × ۴ - ۹۰۰ × ۵ × ۲\nپس زاویه های ی الف ب و الف ب ج و ب ج د و ج د ی و\nی الف که پیمایش کرده شده اند مجموعه زاویه های مذکور برابر\n۵۴۰۴ باید دید.\n(۲۲۰) چونکه در پیمایش همراه (دور تھیوڈولائٹ) ضرورت\nخطوط بندش نمیباشد پس بجهت پیمایش کردن جنگلها و خندقها"}
{"book": "adl0131", "page": 303, "text": "مساحت\n۲۹۲\nکتاب\n\nترکیب مذکور بسیار خوب و بهتر است مگر افسوس است که در هندوستان\nبباعث قیمت گران داشتن اله مذکوره بجای پرزمنک کمپاس\nاستعمال آله مذکور کرده نمیشود پیمایش که بذریعه تهیوڈولائٹ\nکرده میشود صرف گرد اگر د دویدن است پس ضرورت واقعیات\nعلم مثلث نیست در جائیکه پیمایش مقام های بزرگ مطلوب با شد\nپس بوسیله تهیوڈ ولائٹ پیمایش علم مثلثی کرده میشود نسبت\nتهیوڈ ولائٹ دیگر اله که مانند آله تهیود ولائٹ در پیمایش کردن\nصحیح و درست و مفید باشد تا حال دستیاب نشده است\nجوابات\nهر جائیکه جواب صحیح و درست نمی بر آیند در آنجا جوابهای تقریبی\nنوشته کرده شده اند و آن از جواب های اصلی جای کم وجای\nزیاده نوشته شده اند.\nنمبر ۱\n(۱) ۵۵۶ فٹ"}
{"book": "adl0131", "page": 304, "text": "۲۹۳\n\n(۱) ۵۵۷ فُٹ (۲) ۴۵، ۵ فُٹ (۳) ۳۸۲ فُٹ ۱۰ انچ\n(۴) ۹۴۵ گز یک فُٹ (۵) ۵۵۷، ۹۲ فُٹ (۶) ۵۸۵۸۱، ۷۶ فُٹ\n(۷) ۲۸۸، ۶۵ فُٹ (۸) ۲۰۱، ۷۸ فُٹ (۹) ۳۳۲ فُٹ\n(۱۰) ۲۲۵، ۵ فُٹ (۱۱) ۹۸ فُٹ ۹ انچ (۱۲) ۲۵۹ گز ۲ فُٹ\n(۱۳) ۸۲، ۵۴ فُٹ (۱۴) ۳۱، ۳۲۰ فُٹ (۱۵) ۷۷، ۳۲۱ فُٹ\n(۱۶) ۱۸۴، ۱۱۴ فُٹ (۱۷) ۱۹۲۸۸ + ۵۶۸۷ = ۲۵۱، ۷۵ فُٹ\n(۱۸) ۱۲۶۳۷ و ۱۳۰۱۲ فُٹ (۱۹) ۷ فُٹ (۲۰) ۳۲ + ۲۴ = ۵۶ فُٹ\n(۲۱) ۱۴ + ۳۰ = ۴۴ فُٹ (۲۲) ۴۴، ۲۲۱۳۵، ۴۱، ۱ انچ\n(۲۳) ۱۵۵، ۵۹ فُٹ (۲۴) ۳۲، ۴۸ فُٹ (۲۵) ۹۸ گز\n(۲۶) ۹۱، ۴ فُٹ (۲۷) ۱۹۶، ۲ فُٹ (۲۸) ۱۵۵، ۴۸ فُٹ\n(۲۹) ۵۷، ۴ فُٹ (۳۰) ۹۱، ۲۱ انچ (۳۱) ۳۲، ۱۱ انچ و ۱۳، ۱۴ انچ\nو ۳۹۲، ۱۰ انچ و ۲۴۹، ۸ انچ و ۳۲، ۴ انچ (۳۲) ۷۵، ۹ فُٹ\n(۳۳) ۴۱ فُٹ (۳۴) ۷ ۱/۴ فُٹ (۳۵) ۳۲، ۷ میل (۳۶) ۱۲ فُٹ"}
{"book": "adl0131", "page": 305, "text": "مساحت\n۱۶۴\n\n(۲۷) ۱۳/۱۶ فٹ (۲۸) ۱/۲ فٹ (۲۹) ۶ فٹ (۳۰) ۴۸ فٹ و ۲/۳ فٹ\nنمبر ۲\n(۱) ۱۶ ده انچ (۲) ۲۵،۹۸ انچ (۳) ۴۰ فٹ (۴) ۶۷ ۱/۲ فٹ\n(۵) ۵ فٹ ۲ ۱/۲ انچ (۶) ۱/۴ انچ فی میل (۷) ۶۸ میل (۸) ۳۰ انچ\n(۹) ۹ ۳/۴ انچ (۱۰) ۴ ۱/۲ انچ (۱۱) ۲۵ فٹ (۱۲) ۱۰ فٹ و ۱۲ فٹ\nنمبر ۳\n(۱) ۱۶ ۱/۲ فٹ (۲) ۲۲،۴۴ فٹ (۳) ۵ ۱/۲ انچ (۴) ۷۴،۱ فٹ\n(۵) ۳ فٹ ۹ انچ (۶) ۶۵، ۹ فٹ (۷) ۲۹ فٹ (۸) ۱۰۰۳، ۲ فٹ\n(۹) ۲۳، ۸ انچ (۱۰) ۴۲، ۴۴ انچ (۱۱) ۴ فٹ (۱۲) ۷۵، ۴۸ فٹ\n(۱۳) ۱۷، ۵ فٹ (۱۴) ۱۲۵،۶۳ فٹ (۱۵) ۳ فٹ ۴ انچ (۱۶) ۱۶ انچ\n(۱۷) ۲۸ فٹ (۱۸) ۱۶ انچ (۱۹) ۵ فٹ (۲۰) ۸ فٹ\nنمبر ۴\n(۱) ۴۴ فٹ (۲) ۱۲۷۱ گز یک فٹ (۳) ۷۲ گز ۸ انچ (۴) ۸۴ فرلانگ\n(۵) ۸۲۲۶"}
{"book": "adl0131", "page": 306, "text": "مساحت\n۲۹۵\nکتی\n\n(۵) ۸۴۳۲، ۴۸ فٹ (۶) ۱۹۲، ۸۱۵ فٹ (۷) ۴۷۶۴، ۵۲۳۵۱فٹ\n(۸) ۴۸، ۴۲۹ گز (۹) ۲۱ گز (۱۰) ۷۰ گز (۱۱) ۲۳۸ گز (۱۲) ۵۶۰ گز\n(۱۳) ۲۱۸۴ فٹ (۱۴) ۹۵۷۷ فٹ (۱۵) ۴۵۰۵، ۱۰۳۱ فٹ\n(۱۶) ۲۰۲۸، ۷۰ گز (۱۷) ۳۰۱۲ میل فی ثانیه (۱۸) ۳۹۰ دور\n(۱۹) ۵، ۱۹۰۹ فٹ (۲۰) ۴۷، ۴ فٹ\n\nنمره ۵\n(۱) ۱۹۶ مربع گز (۲) ۵۶، ۵ مربع گز (۳) ۵۶ ۷ ۱/۲ مربع گز\n(۴) ۹۱۵ ۱/۱۶ مربع گز (۵) ۱۱۳ مربع گزے مربع فٹ\n(۶) ۱۵۴ مربع گز یک مربع (۷) ۳۴۸ مربع گز ۴ مربع فٹ۔\n(۸) ۴۱۳ مربع گز ۴ مربع فٹ (۹) ۱۴ مربع گز ۲ مربع فٹ ۶۴ مربع انچ\n(۱۰) ۳۴ مربع گز ۶ مربع فٹ ۱۶ مربع انچ (۱۱) ۷۲ مربع گز ۸ مربع فٹ ۹ مربع انچ\n(۱۲) ۲۱۳ مربع گز ۴ مربع فٹ ۵۲ مربع انچ (۱۳) ۲ ایکڑ ۴ پول\n(۱۴) ۵ ایکڑ یک روڈ یک پول (۱۵) ۱۵ ایکڑ ۲ روڈ ۴۰ پول"}
{"book": "adl0131", "page": 307, "text": "کتاب\n۲۹۶\nمساحت\n\n(۱۶) ۷۰ ایکیژ ۲ روڈ ۱۹۷ ۱۶ پول (۱۷) ۳۲۵۱۲٫۵ مربع فٹ\n(۱۸) ۳۹۳۸ مربع گز ۶ مربع فٹ ۶۱٫۵ مربع انچ\n(۱۹) ۷ ایکیژ ۲ روڈ ۶ اپول (۲۰) ۱۶ ایکیژ ۳ روڈ ۱۶۸ ۱۶ پول\n(۲۱) ۴۴ گز (۲۲) ۸۵ گز (۲۳) ۲۷۳ گز (۲۴) ۴۴۰ گز (۲۵) ۸۸۰ گز\n(۲۶) ۱۱۰ گز (۲۷) ۸۰۰۴ گز (۲۸) ۱۲۷ گز (۲۹) ۱۰۹۵۴ فٹ\n(۳۰) ۱۶۹۴۱ فٹ (۳۱) ۷۵۹۷ فٹ (۳۲) ۶۸۸۲۳ فٹ\n(۳۳) ۲۵۵۶۱۶۹ فٹ (۳۴) ۳۴۶۱۱۰۷ فٹ\n(۳۵) ۳۴ ، ۳ انچ (۳۶) ۱/۲ ۱ انچ (۳۷) ۲۸۰ مربع فٹ\n(۳۸) ۴۳۲ مربع فٹ (۳۹) ۵۹۵ مربع فٹ (۴۰) ۳۴۷ ۱/۴ مربع فٹ\n(۴۱) ۴۴ مربع گز (۴۲) ۶۳ مربع گز ۵ مربع فٹ (۴۳) ۱۲۷ مربع گز ۴ مربع فٹ\n(۴۴) ۱۸۰ مربع گز ۴ مربع فٹ (۴۵) ۷ مربع گز ۸ مربع فٹ ۱۰۸ مربع انچ\n(۴۶) ۱۶ مربع گز ۹۹ مربع انچ (۴۷) ۴۲ مربع گز یک مربع فٹ ۸ مربع انچ\n(۴۸) ۵۹ مربع گز ۷۸ مربع انچ (۴۹) ۲ ایکیژ ۳ پول\n\n(۵۰) ۱۵ ایکیژ"}
{"book": "adl0131", "page": 308, "text": "کتاب\n۲۹۷\nمساحت\n\n(۵۰) ۵ ایکڑ ۲ روڈ ۸ ۲۳۶۰ هم ۳ پول (۵۱) و ایکی ۲ روڈ ۱۲۲۴۴ پول\n(۵۲) ۱۳ ایکر ایک روڈ ۲۲۷۲ پول (۵۳) ۳۲ فٹ (۵۴) ۴۴ گز\n(۵۵) ۳۵۲ گز (۵۶) ۱۱۰۰ گز (۵۷) ۱۱۰ گز (۵۸) ۳۶ ۱۲/۲۲ گز\n(۵۹) ۷۸ گزیک فٹ (۶۰) ۲ گز (۶۱) ۱۲۵ ۵/۶ انچ (۶۲) ۵/۱۲ ایکڑ\n(۶۳) ۶۰۶۰ مربع گز (۶۴) ۳ جریب (۶۵) ۵۳۰۴۰ مربع فٹ\n(۶۶) ۱۱ فٹ (۶۷) ۴۸۸ ۱۰ فٹ (۶۸) ۴۹ آئینه یعنی شیشه\n(۶۹) ۳۲۰ ۴ قطعات سبزه (۷۰) ۳۴۴ خشت (۷۱) ۱۶ خشت\n(۷۲) ۴۸ تخته ها (۷۳) ۸۰ ۱۶/۱۹ تخته ها (۷۴) ۴۰ اشخاص (۷۵) ۴۸ اشخاص\n(۷۶) ۶۹۴۹۶۰ درخت (۷۷) ۳۲۰۰ درخت (۷۸) ۳۱۸۴ ایکڑ\n(۷۹) ۲۰ گز (۸۰) ۲۰۶۸۰ خشت (۸۱) ۱۳۴۵۶ خشت\n(۸۲) ۱۶۲ خشت (۸۳) ۲ و ۵ نسبت (۸۴) ۲۸۰ فٹ\n(۸۵) ۱۵۱۰ ۵/۱۲ مربع فٹ (۸۶) ۱۴۴۴ مربع فٹ (۸۷) ۲۱ و ۶۳ فٹ\n(۸۸) ۱ ۶۴/۱۲۰ توله (۹۱) ۲ پوند ۴ شلنگ (۹۲) ۱۱۰۲ پوند ۰ شلنگ"}
{"book": "adl0131", "page": 309, "text": "کتاب\n۲۹۸\nمساحت\n\n(۹۳) ۵۶ روپیه ۱۰ آنه ۶ پائی (۹۴) ۲۵ روپیه\n(۹۵) ۳۰ روپیه ۶ آنه ۵ ۱/۲ پائی (۹۶) ۳۸۸۹ روپیه ۳ آنه ۹ ۱/۲ پای\n(۹۷) ۳۸۰ روپیه ۶ آنه (۹۸) ۷۰ روپیه ۹ آنه ۴ پائی (۹۹) ۴۳ فٹ\n(۱۰۰) ۷۱ گز (۱۰۱) ۴۱ روپیه ۴ آنه (۱۰۲) ۳۲ گز (۱۰۳) ۴۴ گز\n(۱۰۴) ۴۶ گز ۲ فٹ (۱۰۵) ۴۲ گز ۳ اینچ (۱۰۶) ۸۸ گز ۲ فٹ\n(۱۰۷) ۸۱ گز ۲۷ اینچ (۱۰۸) ۱۸ روپیه ۱۲ آنه ۷ ۱/۲ پائی\n(۱۰۹) ۲۷ روپیه ۹ آنه ۳ ۱/۲ پای (۱۱۰) ۷ روپیه ۵ آنه ۱۱ ۸/۲۱ پائی\n(۱۱۱) ۲۹ روپیه ۷ آنه ۹ پائی (۱۱۲) ۱۶ روپیه ۳ آنه ۹ ۱/۱۶ پائے\n(۱۱۳) ۵ روپیه ۶ آنه ۱۱ پائی (۱۱۴) ۶ روپیه ۶ آنه ۹ ۱/۱۲ پائی\n(۱۱۵) ۷ روپیه ۳ آنه ۱۰ ۱/۲ پائی (۱۱۶) ۱۱ روپیه ۲ آنه ۹ پائی\n(۱۱۷) ۱۰ روپیه ۴ آنه ۴/۱ پائی (۱۱۸) ۳ گز\n(۱۱۹) ۲۸ ۱/۶ مربع گز و ۱۰ روپیه ۸ آنه ۹ پائی و ۲۰ ۲۵/۳۶ مربع گز\n(۱۲۰) ۱۰۹ گز یک فٹ (۱۲۱) ۱۸۰ گز یک فٹ ۴ اینچ\n\n(۱۲۲) ۳/۴ ۱۱ روپیه"}
{"book": "adl0131", "page": 310, "text": "کتاب\n۲۹۹\nمساحت\n\n(۱۲۲) ۱۳ روپیه ۲ رآنه (۱۲۳) ۱۴ روپیه ۶ پائے\n(۱۲۴) ۱۱ روپیه ۱۱ رآنه ۱۰ پائی (۱۲۵) ۱۲۰ گز ۲۶۲۰ ایکر ۱یک روڈ ۲۰ پول ۱/۲ مربع گز\n(۱۲۶) ۳۲۰،۵۵۵ و ۳۳۶۰۰ مربع گز\nنمبر ۶\n(۱) ۷۰ مربع گز (۲) ۷۷ امربع گزه مربع فٹ\n(۳) ۴۴۹ مربع گز ۳ مربع فٹ ۷۲ مربع انچ\n(۴) ۱۳ ایکر ۱یک روڈ ۸۸۸ ۷، ۲۷ پول (۵) ۲۵ فٹ (۶) ۷۰ گز\n(۷) ۵ فٹ ۸ انچ (۸) ۳۵ فٹ ۵ انچ (۹) ۴ فٹ\n(۱۰) ۹ فٹ وهم ۱/۲ فٹ (۱۱) ۴۹۸۸ مربع فٹ\n(۱۲) ۸۸۶۱۸ مربع فٹ (۱۳) ۲۶ فٹ وهم ۲ فٹ\nنمبر ۷\n(۱) ۱۱ ایکر ۳ روڈ ۱۵ ۷۵/۱۲۱ پول (۲) ۴۱ بیگهه ۹ کٹهه ۱۲ چھٹانک\n(۳) ۲ بیگه ۹ کٹه ۵۵ رم چھٹانک (۴) ۴۶۸ بیگه ۹ کٹهه ۱۰ چھٹانک"}
{"book": "adl0131", "page": 311, "text": "کتاب ۳۰۰ مساحت\n\n(۵) ۸۳۱ روپیه ۱۳ آنه ۲ پائی (۶) ۴۱ کڑی (۷) ۳۷۹ فٹ\n(۸) یک پونڈ و شلنگ و ۳/۴ پنس (۹) ۵۷۶ درخت\n(۱۰) ۱۲۵ روپیه (۱۱) ۸۷۱ ۱۶ روپیه فی بیگہہ\nنمبر ۸\n(۱) ۷۲ مربع فٹ (۲) ۲۱۲/۵ مربع فٹ (۳) ۳۰ مربع گز یک مربع فٹ ۱۸ مربع انچ\n(۴) ۸ ایکڑ ۲ روڈ ۴۸ در ۲۵ پول (۵) ۶۰۹۰ (۶) ۵۲۲۶۴\n۲۷۷۲ (۱۱) ۱۸۴۸ (۱۰) ۱۲ (۹) ۴۲۴ (۸) ۴۴۹۹۵ (۷)\n۹۲۴۰ (۱۶) ۶۰۰۶ (۱۵) ۳۵۷۰ (۱۴) ۲۳۱۰ (۱۳) ۴۹۳۰۰ (۱۲)\n۵۵۱۶۵۰ (۲۰) ۲۲۳۸۶۰ (۱۹) ۶۶۹۹۰ (۱۸) ۱۸۰۶۰ (۱۷)\n۱۰۹/۹۸۲ (۲۴) ۲۴/۲۴۹ (۲۳) ۲۰/۹۷۶ (۲۲) ۲/۹۰۵ (۲۱)\n۱۷۳۲/۵ و ۵۷۷/۵ (۲۹) ۴۶۳/۷۵۷ (۲۸) ۲۷۹/۴۷۳ (۲۵)\n(۳۰) ۱۰۲۶ پول ۲۰۸۰ و ۱۳۲ و ۱/۲ (۳۱) ۱۲ فٹ (۳۲) ۴۵ فٹ و ۴۰ و ۵ مربع فٹ\nو ۶۳۰ مربع فٹ (۳۳) ۲۴۰۰ و ۲۲۰۰ و ۱۸۰۹ و ۲۲۰۰ مربع فٹ\n\n(۳۴) اب"}
{"book": "adl0131", "page": 312, "text": "مساحت ۳۰۱ کتاب\n\n(۳۴) د ب = ۶۵/۱۲ فٹ و الف ب = ۱۶۹/۱۲ فٹ و ب ج = ۵۲/۱۲ فٹ\nو الف ج = ۶۵/۱۲ فٹ و رقبه = ۱۷۴/۱۲ مربع فٹ\n(۳۵) ۵ روپیه ۹ آنه ۳ پائی (۳۶) ۲۷ روپیه ۸ آنه (۳۷) ۲۱۱۲ مربع انچ\n(۳۸) ۱۰۰۰۰ و ۲۰۰۰ و ۸۰۰۰ مربع گز (۳۹) ۷۵۰ مربع فٹ\n(۴۰) ۲۱۰۰ مربع فٹ (۴۱) ۱۲ روپیه ۱۲ آنه ۹ پائی (۴۲) ۲۹۳\n(۴۳) ۱۲۱ ۳/۴ (۴۴) ۵ ، ۱۲۵ (۴۵) ۲/۵ ، ۱ ، ۲ (۴۶) ۶۳\n(۴۷) ۸۶ ۱/۲ (۴۸) ۱۸۰ (۴۹) ۲۷۸ ۱/۲ (۵۰) قاعده ۲۱ فٹ و\nاضلاع ۱۷ و ۱۰ فٹ (۵۱) ۳۶۴۸ مربع فٹ\nنمبر ۹\n(۱) ۴۰۸ ، ۴۳۱ مربع فٹ (۲) ۱۱۴۴ مربع فٹ (۳) ۲۱۲۵ ، ۶ مربع جریب\n(۴) ۳۷۶۵ ، ۶ مربع جریب (۵) ۱۳۷۲ مربع فٹ (۶) ۲۹/۸۸ جریب\n(۷) ۴۰ مربع فٹ (۸) ۴۴ مربع فٹ (۹) ۴۰۲ مربع گز (۱۰) ۵ مربع جریب\n(۱۱) ۴۷/۷ مربع جریب (۱۲) ۱۵ ، ۲۰ ، ۱۵ مربع جریب (۱۳) ۱۲۵ گز"}
{"book": "adl0131", "page": 313, "text": "کتاب ٣٠٢ مساحت\n(١۴) ٢٨٠ ۱/۴ گز (١٥) ١٧ ۱/٢ مربع فٹ و ٢٢ ۱/٢ مربع فٹ\n(١٦) ٦٠ و ٨٩ و ٧٦ مربع گز (١٧) ٣١٢ مربع فٹ (١٨) یک ایکڑ\n(١٩) ١١٥٢مربع گز و ٢٨٨ روپیه (٢٠) ٤٢١ فٹ (٢١) ٨٠٠ ۱مربع فٹ\n(٢٢) ١٢٦٠مربع جریب (٢٣) ٨٣٩٥٫٥٣ مربع فٹ (٢٤) ٦١٨٢٥ مربع فٹ\n(٢٥) ٢٨٨ مربع فٹ (٢٦) ٥٠٦٤٣٠ مربع فٹ (٢٧) ٧٢٠٠ مربع فٹ و\n٧٢٠٠ مربع فٹ (٢٨) ١٠٢٩٦ مربع فٹ و ١٢٥ فٹ و ٣٦٨ ، ٤٢ فٹ\nمربع فٹ ٥٤٦٤ و ٥٣٠\n(٢٩) ١٠٥٤ و ٦٢٥ و ٤ / ٤ (٣٠) ٥٦٦٦، ٥ فٹ (٣١) ٩٣٦ مربع فٹ\n(٣٢) ٣٢٣٤ مربع فٹ (٣٣) ٥٠٠ مربع گز\nنمبر ١٠\n(١) ١٣٤ مربع فٹ (٢) ١١٠٨٦٥ مربع فٹ (٣) ١٥٠١٦ مربع فٹ\n(٤) ٦٨١٣/٥٢ مربع فٹ (٥) ٤٤٥/٥٧ مربع فٹ\n(٦) ١٠٣٩٫٢٢ مربع فٹ (٧) ٦٧٩٥١٢ مربع فٹ\n(٨) ٢٥٩/٨١ مربع جریب (٩) ٦٢٢ مربع فٹ\n(١٠) ۶۴"}
{"book": "adl0131", "page": 314, "text": "کتاب\n۳۰۳\nمسحات\n\n(۱۰) ۵۱۷۴۶۰۲ مربه فٹ ملاحظه کنید دفعه (۹۹) هم را\nنمبر ۱۱\n(۱) ۱۳۸۶ مربع فٹ (۲) ۷۸۵۷ ۱/۲ مربع فٹ (۳) ۱۳۶۹۰۲۸ ۱/۲ مربع فٹ\n(۴) ۱۹۶۳/۵ مربع فٹ (۵) ۳۰۹۱۵۲۵۱/۴۶ مربع فٹ\n(۶) ۵۴۷۳۹۲۳/۸۴ مربع فٹ (۷) ۵۴۷۶ فٹ (۸) ۵۸/۸۶ فٹ\n(۹) ۲۸/۵۳ فٹ (۱۰) ۱۲/۶۱۶ فٹ (۱۱) ۳۰/۷۵ فٹ\n(۱۲) ۲۹۷۸/۹ فٹ (۱۳) ۱۸۸/۴۹۶ مربع فٹ\n(۱۴) ۳۷۶۹/۹۲ مربع فٹ (۱۵) ۲۳۶۷۲/۸۳۲ مربع فٹ\n(۱۶) ۱۵/۰۹۴ انچ (۱۷) ۱۱/۱۵ فٹ (۱۸) ۹۵۶/ فٹ\n(۱۹) ۳۸۹۹۳ مربع فٹ (۲۰) ۵۵۴۶۲۲ مربع فٹ\n(۲۱) ۱۶/۵۲۳ فٹ (۲۲) ۱۳/۴ فٹ (۲۳) ۵۱/۶۵ فٹ\n(۲۴) ۸/۰۵ انچ (۲۵) ۵۱/۷۷ و ۱۹/ انچ\n(۲۶) ۵۳۹/۲۰۵۷ مربع فٹ (۲۷) ۱۳۶ ہنڈر ڈویٹ"}
{"book": "adl0131", "page": 315, "text": "کتاب ۳۰۴ مساحت\n\n(۲۸) ۱۷۶ روپیه ۱۱٫۴ آنه (۲۹) ۴۰،۱۰۱ مربع فُٹ\n(۳۰) ۷۰۶/۸۶ روپیه (۳۱) ۲۸۵ روپیه ۱/۴ آنه (۳۲) ۵۸۵ مربع فُٹ\n(۳۳) ۸ ۱٫۴ فُٹ (۳۴) ۴٫۵۱ فُٹ (۳۵) ۵۴۱٫۹۳۶ مربع فُٹ\n(۳۶) ۸۴۹۳۹۲ مربع فُٹ (۳۷) ۴۸٫۲۰۲ مربع فُٹ\n(۳۸) ۴٫۱۲ فُٹ (۳۹) ۱۸٫۲۲۴ مربع فُٹ (۴۰) ۱۲۹۴۸٫۲۵۹۲ مربع فُٹ\n(۴۱) ۱۷۶۲ مربع فُٹ (۴۲) ۴۰۱٫۳۷۴ مربع فُٹ (۵۱) ۴۵۱ مربع فُٹ\n(۵۲) ۴٫۴۸ مربع فُٹ\nنمبر ۱۲\n(۱) ۷۹۷۵ ایکڑ (۲) ۶۲۶ ایکڑ (۳) ۱۵۶۲٫۸۴ ایکڑ\n(۴) ۱۶۵ ایکڑ (۵) ۱۱۴۴۵ ایکڑ (۶) ۱۱٫۶۵ ایکڑ (۷) ۲۶۶ مربع گز\n(۸) ۱۵۱۱ مربع کڑی (۹) ۲۲۰۰ مربع کڑی (۱۰) ۵۶۴۰ مربع کڑی\n(۱۱) ۱۳۱۱ ایکڑ (۱۲) ۳۳۶۱۳۵ ایکڑ (۱۳) ۶۶۲ ایکڑ\n(۱۴) ۶۰۶۱۲۶ ایکڑ و زاویة الف ب ج ۵۰ و زاویة الف ج د ۹۰ است\n(۱۵) ۲۵"}
{"book": "adl0131", "page": 316, "text": "کتب ۳۰۵ مساحت\n\n(۱۵) ۴۳۲۵ م ۱۶۰ ایکر (۱۶) ۵۰۴۹۲۲ ایکر\n(۱۷) ۴۵۴۰۰ مربع کڑی (۱۸) ۲۱۴۲۰۰ مربع کڑی\n(۱۹) ۲۲۱۰۰ مربع کڑی (۲۰) ۶۶۴۵۰۰ مربع کڑی\nضمیمه\nبرای طالب العلم های افغانستان عملی پیمایش\nفصل اول جریبی پیمایش\n(سرونیک) یعنی پیمایش آن فنیست که بذریعه فن مذکور مشاهده رقبه\nقطعه زمین و پیمایش قطعه زمین کرده میشود تا که نقشه زمین را\nساخته بتوانیم و بجهت حاصل کردن مطلب مذکور باید که چند\nطریقه های مختلف در عمل آورده شوند- مگر قبل از بیان کردن اول میخواهیم\nکه چند ضروری بیانات را که مشتمل بر مضمون مذکور باشد\nدر ذیل بیان نمائیم-"}
{"book": "adl0131", "page": 317, "text": "مساحت\n۳۰۶\nکتاب\n\nقبل از پیمایش باید که مساح اطمینان خود را بجهت تذکرۀ ذیل میکند\nاول – چقدر رقبه را پیمایش کردن مطلوب داریم\nدوم – اصلی مدعای پیمایش چیست\nسوم – پیمایش با تفصیل باید کرد یا نه\nبعده خیال باید کرد که چه قسم آلات در استعمال کار پیمایش مفید\nپیمایش در عمل آورده شود۔ بعض پیمایش‌ها صرف بذریعه جریب\nپیمایش کرده میشوند و در اینقسم پیمایش ضرورت آله که زاویه ها\nپیمایش کرده شوند نمی افتد و اینقسم پیمایش را جری پیمایش یعنی\nدر لغت انگریزی (چین سروینگ) مینامند۔ ترکیب مذکور\nبجهت پیمایش رقبه های خرد خرد در استعمال آورده میشود مگر\nچونکه بآلات پیمایش کنندهٔ زاویه ها بذریعهٔ ترکیب پیمایش زیاده د\nو تکلیف دست میدهد پس جائیکه (پرزمنک کمپاس) یا\n(تهیوڈولائٹ) دستیاب شود در انجا جری پیمایش را در\nاستعمال"}
{"book": "adl0131", "page": 318, "text": "کتاب ٣٠٧ مساحت\n\nاستعمال نمی آورند- فرض کنید که نزد مایان آله که زاویه بسازد نیست\nپس لازم می افتد که جریبی پیمایش را در استعمال آوریم - اگر مساح\nاز ملک که پیمایش ملک مذکور را مطلوب دارد واقفیت داشته باشد\nپس برای مساح در کار پیمایش اسانی پیدا خواهد شد چرا که مساح میداند\nکه چه قسم موانع و عوائق در پیش خواهند آمد و برای دفعیه موانع و عوائق\nمذکوره تدبیرهای خوب در عمل می آورند- اگر چه موانع هر یک سدّ راه\nیکی از ضروریات است که مساح در عمل آورد- اگر مساح پیمایش را\nبغیر اطمینان تذکره بالا شروع نماید پس برای مساح علی العموم دقتهائی\nبسیار در پیش خواهند آمد که دقت های مذکوره را اول به بسیار\nغور کم رفع کرده میتوانست و اگر مساح از ملک ناقف باشد باید که\nمساح قبل از شروع نمودن کار پیمایش سوار شده ملک را\nکه قابل پیمایش باشد ملاحظه نموده احوالات خاص را در کتاب\nیادداشت نوشته بهر قسم که باشد واقفیت حاصل نماید-"}
{"book": "adl0131", "page": 319, "text": "کتاب ۳۰۸ مساحت\n\nبجهت مقرر نمودن خطوط تجویز قاعدۀ عام ناممکن است چرا که در\nهر یک قطعه ملک صورت های مختلف پیدا خواهند شد مگر\nخیال باید داشت که خط بقسمی مقرر کرده شود که بذریعه خط مذکور\nبیانات بسیار مفصل معلوم شوند- هر اصول که در جری پیمائش\nاستعمال کرده میشود بر خواص معمولی مثلث مبنی است فرض کنیم\nکه یک خط ۳۰۰ فُٹ در طول در یک زمین پیمائش کرده شده است\nو از یک سر خط مذکوره یک خط دیگر که ۴۰۰ فُٹ در طول است\nپیمائش کرده شده است اگر سرهای هر دو خطوط مذکوره با هم\nیکجا کرده شوند یک مثلث که اضلاع مثلث معلوم خواهند بود\nتیار خواهد شد حال بر خط اصلی الف ب صرف دو مثلث بطریق\nذیل کشیده میتوانیم که الف ب = ۳۰۰\nب ج = ب ج ۴۰۰\nج الف = ج الف ۵۰۰"}
{"book": "adl0131", "page": 320, "text": "کتاب ٣٠٩ مساحت\n\nپس اگر خط الف ب از نقطه الف بطرف ب پیمایش کرده شود در\nکتاب پیمایش اطلاعی نوشته میشود که سمت ب ج بطرف\nدست چپ الف ب است پس مثلث الف ب ج با صحت کشیده\nخواهد شد – فرض کنید که خط الف ب بالای کاغذ بذریعه پیمانۀ\nکامل پیمایش شده ساخته شده است و طول ب ج معلوم است\nنقطه ب را مرکز تصور نموده\nبر نصف قطر ب ج دایره\nبکشید که وقتیکه نیز ج الف پیمایش شود پس نقطه الف را\nمرکز تصور نموده بر نصف قطر الف ج یک دایرۀ دیگر بکشید که\nدائرۀ اول را بر نقطۀ ج قطع کند پس الف ب ج مثلث شد که\nدر کتاب پیمایش نوشته شده بود – و اگر سمت خط مذکوره بطرف\nدست راست میبود پس مثلث الف ب ج طیار میشد و وسعت\nاصول مذکوره بالانهایت گنجان کرده میشود – چرا که فرض کنید"}
{"book": "adl0131", "page": 321, "text": "کتاب ۳۱۰ مساحت\n\nکه پیمایش یک قطعه زمین مطلوب است و گرداگرد قطعه زمین مذکور\nگشته ضرورت پیمایش پنج اضلاع مطلوب است. حال از مقام\nالف روان شده باز واپس بمقام مذکوره میگردیم و بعد از ختم\nشدن دورهٔ مذکوره صرف الف ب یک منقسم خط خواهد بود\nکه سمت و طول خط مذکوره معلوم اند اگر خط الف ج پیمایش\nکرده شود و بجهت خط مذکور عمل که در مذکوره بالا بیان کرده شده است\nکرده شود پس نقطهٔ ج معین خواهد شد باز اگر انیج تای فاصله\nکه باشد پیمایش کرده از نقاط الف و ج بر نصف قطرها الف ی و ج\nدایره‌ها کشیده شوند پس\nتقاطع دایره‌های مذکور نقطه‌ی\nمعین خواهد شد و اگر نقاط ی و ج را مرکز تصور نموده از ی و\nو ج و نصف قطرها دائره‌ها ساخته شوند پس نقطهٔ ی معلوم خواهد شد\nمقام الف و ب و ج و غیره در زمین با میخ‌هائیکه در زمین گور کرده"}
{"book": "adl0131", "page": 322, "text": "مساحت\n۳۱۱\nناب\nمیشوند تعبیر کرده خواهند شد بسیار وقت مساح در فهماندن و\nنشان دادن جماعت پیمائش کننده که میخها بچه قسم گور کرده شوند\nو بکدام مقام میخ کرده شوند ضائع میشود اگر همراه مساح آدم\nلا علم باشد پس لازم می افتد که خود مساح علم یا میخ ها را در\nزمین میخ کند- مگر در اینچنین حالت مساح را لازم است که وقتیکه\nکار پیمائش را شروع میکند کسانیکه طالب العلم اند و همرا\nمساح موجود اند باید که آنها را فهمانده و هدایت کرده برود که اگر یکی\nایشان را بجهت کار پیمائش مساح بفرستند باید که طالب العلم\nبداند که برای من کار پیمائش که مساح هدایت کرده است عمل\nکار هدایت شده ضروری خواهد افتاد و همچنین از فهماندن\nطالب العلمهای کار پیمائش قابل ولائق خواهند شد که حالات\nزمین را بخوب طرح ملاحظه کنند و عادی غور کردن کیفیت زمین بشوند\nو بحد عرصه کم موافق هدایت مساح قابل خواهند شد که علمها را"}
{"book": "adl0131", "page": 323, "text": "مساحت ۳۱۲ کتاب\n\nدر زمین باقاعده میخ کنند واگر برای طالب العلمهای کار پیمایش\nهدایت کرده نشود هرگز قابل فهم نمیشوند. باید که مساح بجهت سرانجام\nکار پیمایش چیزی اشاره مقرر کند تا که طالب العلمهائی که\nهمراه مساح کار میکنند بر اشارۀهای مقررشدۀ مساح فهمیده\nکار خود را در عمل آورند. وقتیکه طالب العلم کار پیمایش بجهت\nمیخ کردن علم فرستاده شود و مساح خیال داشته باشد که\nیک جای را معین نموده بفهماند که علم را در جای معین شده\nمذکوره گور کنید پس برای مساح لازم و واجب است که علم را\nدر دست گرفته در زمین عمود وار ایستاده کرده پایان و بالا\nکرده شور داده نشان دهد اگر عمل مذکور چند مراتب در\nاستعمال آورده شود و شخصی که علم را برداشته میبرد اگر در اول\nهدایت اشارۀ مذکور و پس شده بدایت دیدن شده باشد\nپس طالب العلم اشارۀ مساح را فهمیده و دانسته در مقامی که مساح\n\nمطلوب"}
{"book": "adl0131", "page": 324, "text": "کتاب ۳۱۳ مساحت\nمطلوب داشته باشد علم را میخ خواهد کرد بعده اگر ضرورت افتد\nکه علم بهر سمت که انداخته شده است تبدل کرده شود باید که\nمساح خود علم را در دست گرفته علم مذکور را بطرف راست\nو چپ که بهر طرف تبدیلی رخ علم را مطلوب داشته باشد باید که\nتا وقتیکه علم بردار اشاره مساح را دیده موافق اشاره عمل نکند\nمساح علم را شور داده برود – نیز باید که علم بردار را فهمانده شود\nکه علم را یکدفعه که میخ کرده باشد تا وقتیکه بجهت کندن علم\nمذکور صاف صاف هدایت نکرده شود علم مذکور را نکند باید که مساح\nبجهت مطلب مذکوره علی العموم یک علم را راست گرفته اشار کند\nتاکه طالب العلم کار پیمائش را بفهمد و کار خود را باقاعده در استعما\nآورد – علی العموم استعمال جریب در صد حلقه میباشد و هر یک حلقه\nیک فُت در طول میباشد – یک دیگر جریب که بنام جریب\n(گنتر صاحب که نام شخص است) نامزد است و ۶۶ فُت در طول"}
{"book": "adl0131", "page": 325, "text": "کتاب ۳۱۴ مساحت\n\nمیباشد و صد حلقه دارد و استعمال جریب مذکور در انوقت عمل آورده\nمیشود که وقتیکه در پیمایش خاص قطعه زمین رقبه زمین در پیمائ\nایکر مطلوب باشد - مگر جریب مذکور در استعمال عام آورده نمیشو\nپس برای طالب العلم های کار پیمایش خیال باید داشت\nکه از جریب مذکور مدام جریب صد فٹ مراد خواهد بود - در جریب\nدر ہر دہم فٹ یکقسم خار از آہن ساخته شده چسپیده\nمیباشد و از خارهای مذکوره معلوم میشود که خطوط شرک\nوغیره در کدام حدود منقطع میشوند و خارهای مذکور بفاصله\n۱۰ و ۹۰ فٹ یک یک و بفاصله ۲۰ و ۸۰ فٹ دو دو علی ہذا القیا\nخارهای مذکوره جریب چسپیده میباشند و بفاصله پنجاه فٹ\nیک خار که در وضع جدید ساخته شده میباشد به نسبت دیگر\nخارهای چسپیده جریب مذکوره کلانتر میباشد و در جریب مذکو\nچسپیده میباشد در وقتیکه امتحان و ملاحظه صحت جریب را\n\nمطلوب"}
{"book": "adl0131", "page": 326, "text": "کتاب\n۳۱۵\nمساحت\n\nمطلوب داشته باشید باید که اول در زمین جریب مذکور را انداخته\nدیده شود که کدام حلقه کج نباشد و اگر بالفرض کج شده باشد\nباید که بذریعهٔ دست یا دیگر قسم اوزار راست و درست کرده\nشود - بعده باید که حلقه های پیوست کننده ملاحظه کرده شوند و از\nحلقه های مذکوره هریکی شان که کج شده باشد باید که راست\nکرده شوند بعد از عمل مذکورهٔ بالا جریب قابل امتحان خواهد گردید\nترکیب امتحان گرفتن جریب حسب ذیل بیان کرده میشود\nباید که یک میخ را در زمین میخ کرده یک سر جریب در میخ\nمذکوره بسته کرده شود و جریب مذکور را راست کرده در هردو\nباید که خارچپانده شوند - پیمانه فیته هرگز باید که در استعمال\nآورده نشود چرا که طول فیته مذکور موافق کشش زیاده و کم\nشده میرود - اگر جریب دراز باشد باید که یک یا دو حلقه ها\nکشیده شوند و اگر جریب خورد باشد باید که موافق ضرورت"}
{"book": "adl0131", "page": 327, "text": "مساحت\n۳۱۶\nکتاب\n\nدیگر حلقه ها انداخته شوند و اگر بالفرض حلقه موجود نباشد باید که\nهمراه همان جریب غیر صحیح کار پیمایش شروع کرده شود مگر\nدر کتاب یادداشت باید نوشت که در پیمایش بیاعث\nموجود نداشتن جریب صحیح قدری غلطی است - برای مساح\nواجب ولازم است که در هر جائیکه مساح را اول موقع دست\nدهد باید که موافق اندازهٔ مقرره مطلوبه کار پیمایش جریب را\nدرست نماید اکثر دفعه استعمال جریب غیر صحیح ضروری میشود\nچرا که در حقیقت طول جریب در هر روز مختلف میباشد\nو جریبیکه در وقت صبح درست و صحیح در عمل پیمایش آمده بود بباعث\nمستعمل بودن تمام روز جریب مذکور در وقت شام\nیک انچ یا قدری زیاده تر در طول زیاده میشود پس در پیمائیشیکه ضروت\nزیاده صحت پیدا شود در هر دو اوقات صبح و شام باید که\nجریب پیمایش کرده شود هر قدر اوسط که در میان طولهای\n[ILL]"}
{"book": "adl0131", "page": 328, "text": "کتاب ۳۱۶ مساحت\nپیمایش شده صبح و شام بعمل آید اوسط مذکور باید که بجهت کار پیمایش\nتمام روز طول جریب قرار داده شود مثلاً اگر جریب وقت صبح\nپوره پوره در عمل آید و وقت شام یک انچ زیاده در عمل آید\nپس اوسط طول های مذکوره صد فٹ و نصف انچ بجهت\nکل کار پیمایش که تمامی روز مستعمل کرده میشود طول جریب\nدانسته و فهمیده خواهد شد و خطوطیکه در روز مذکوره پیمایش\nکرده کرده شده است طول خطوط مذکور موافق اوسط مذکور\nتحویل کرده خواهد شد\nمثال - یک روز طول یک خط بذریعه جریب غیر صحیح\n۱۰۰۰ فٹ پیمایش کرده شده است پس درست و صحیح طول خط\nمذکوره را معلوم کنید از خط ۱۰۰۰ فٹ دراز مراد اینچنین است\nکه جریب در خط مذکوره ده مراتب گذشته شده است اگر اوسط\nطول جریب صد فٹ نصف انچ فرض کرده شود پس"}
{"book": "adl0131", "page": 329, "text": "کتاب\n۳۱۸\nمساحت\n\nدر ده جریب هزار فټ پنج انچ پیمایش شده خواهد بود یعنی اصلی\nصحیح طول خط مذکوره ۱۰۲۶ د ۱۰۰۰ فټ خواهد بود باز اگر فرض\nکرده شود که بجهت کار روز مره اوسط طول جریب ۹۹ فټ ست\nپس خطیکه در مذکوره بالا تذکره کرده شده است طول اصلی\nو صحیح خط مذکوره ۹۹۰ فټ خواهد بود مگر طول خط مذکوره در کتاب\nیاد داشت ۱۰۰۰ فټ نوشته کرده شده است پس در طول\nمذکوره غلطی ۱۰ فټ است که تفریق باید کرد پس ظاهر شد که اگر\nجریب دراز باشد پس فاصله پیمایش شده از طول صحیح کم خواه\nبود. و اگر جریب خورد باشد پس فاصله پیمایش شده\nاز طول صحیح زیاده خواهد بود. اگر مساح در بعض مقام تا عرصه\nقلیل مقیم ماند و هر روز پیش رفتن مطلوب داشته باشد\nپس وقت خود را بطریق ذیل محافظت کرده میتواند که در\nمقامی که مساح یک روز امتحان جریب را کرده باشد باید که\n\nدر آنجا"}
{"book": "adl0131", "page": 330, "text": "۳۱۹\nمساحت\nدو مینخ گرفته بفاصله صد فُت میخ کنند و هر روز وقت صبح امتحان\nمساح بذریعه پیمایش جریب پیدا خواهد شد و نیز باید که در طول\nهر دو میخ‌های مذکوره بفاصله هر ده فُت یک نشان خاص\nباید که کرده شود چرا که معلوم خواهد شد که بکدام فاصله ده فُت\nکمی یا بیشی پیدا شد. وقتیکه امتحان صحت جریب بصورت خوب\nکرده شود پس باید که به طالب العلم‌های کار پیمایش فهمانده\nشود که امتحان صحت جریب را بفهمند که طریق استعمال چطور\nمیباشد. برای میخ کردن جریب نیز ده سیخ میباشند که در زمین\nکور کرده میشوند و برای پیمایش طول باید که دو شخص موجود\nباشند شخصی که در پیش میباشد و جریب را برداشته میبرد\nشخص مذکور را جریب کش پیشینه مینامند و شخصی که در پس میایـ\nجریب کش پسینه مینامند. و از علمیکه پیمایش شروع میشود بر علم\nمذکور هر دوی جریب کش‌های مذکور ایستاده میشوند."}
{"book": "adl0131", "page": 331, "text": "کتاب ٣٣٠ مساحت\nجریب کش پیشینه باید که یک سر جریب را بمع هر دو سیخچها بدست\nگرفته بطرف علم که تا حد علم ایستاده مذکور پیمائش مطلوب باشد برود\nو برای جریب کش پسینه باید که دوم سر جریب را بر علم مذکورۀ\nاول گرفته تا وقتیکه جریب پوره در عمل پیمائش آورده شود\nنشسته باشد پس درینصورت باید که جریب کش پیشینه بهر دو\nزانو ها خمیده شده بنشیند تا که جریب کش پسینه از در میان\nپای های جریب کش پیشینه مذکوره علم دوم را دیده بتواند و اگر\nبالفرض علم دوم دیده نشود باید که جریب کش پیشینه را اشارۀ\nداده شود که بطرف دست چپ یا راست بگردد بعده بجریب کش\nپیشینه باید که گفته شود که سیخ را گور کند و نیز باید که بر مقام وقوع\nخطیکه تنصیف میکند زاویه در میانه پای های جریب کش پیشینه\nسیخ گور کرده شود و نیز باید که جریب کش دوم را فهمائیش\nشود که در وقتیکه سیخ را گور میکند جریب کش پیشینه یک سر\nجریب را"}
{"book": "adl0131", "page": 332, "text": "کتاب\n۳۲۱\nمساحت\n\nجریب را و باقی سیخ ها را در نزد خود گرفته رو بروی علم دیگر برود\nو جریب کش پسینه سر دیگر را بدست گرفته باید که بطرف آن سیخ بیاید\nدر وقتیکه آدم پسینه بطرف سیخ اول میرسد و شخص پیشینه را باید که\nممانعت کرده شود که دیگر در پیش نرود و در مقابل علم ایستاده\nسیخ را در زمین گور کند و عمل مذکور باید که مدام جاری باشد\nتا وقتیکه جریب کش پیشینه بمقام علم دوم برسد - در نزد جریب کش\nپسینه هر قدر سیخ ها که باشد در تعداد سیخ ها از یکجا نمودن سیخ که در زمین\nافتاده است و جریب کش پسینه ایستاده است معلوم میشود که\nچند مراتب صد فت پیمایش کرده شده اند و اگر خط از هزار فت\nزیاده باشد در وقتیکه هر ده سیخها بدست حریب کش پسینه\nبیاید باید که مساح در کتاب یادداشت بطور اطلاعی خود بنویسد که\nهزار فت پیمایش کرده شد و بعده باید که هر ده سیخها جریب کش\nپیشینه را داده پیمایش شروع کرده شود - نیز برای مساح لازم"}
{"book": "adl0131", "page": 333, "text": "کتاب\n۳۲۲\nمساحت\n\nو ضروری است که در وقت پیمایش هر یک طول خیال داشته باشد\nکه آیا از جائی عمودی افتد یانه و اگر عمود بالفرض واقع شود یا چیزی دیگر\nواقعات که قابل یادداشت باشند باید که مساح مدام در کتاب\nیادداشت خود بنویسد و نیز خیال باید داشت که جریب همیشه قدری\nزیاد باید بود و نه که خورد و کم چرا که زیادتی نصف انچ همچنین غلطی است\nکه نتایج صحیح صحیح در عمل می آید.\nفیلد بک۔ نام کتاب پیمایش است که مساح کل کار پیمایش\nخود را بطور یادداشت در کتاب مذکور نوشته میرود و هر یک\nصفحه کتاب مذکور بسه خانه ها منقسم میباشد و خانه در میانه کتاب مذکور\nقدری تنگ میباشد و دو خانه های اینطرف و آنطرف کتاب\nمذکور فراخ میباشند. کل فاصله ها که بذریعه خط جریبی پیمایش کرده\nمیشوند در خانه در میانه کتاب مذکور باید که نوشته شوند و در دو\nخانه های باقیمانده باید که عمود ها بطریق ذیل تحریر کرده شوند هر عمود که\n\nبطرف"}
{"book": "adl0131", "page": 334, "text": "کتاب\n۳۲۳\nمساحت\n\nبطرف دست چپ خط جریبی پیمایش کرده میشوند باید که طول عمودها\nدر خانه طرف دست چپ تحریر کرده شوند و هر عمود که بطرف دست\nراست خط جریبی پیمایش کرده میشوند باید که طول عمودها در خانه\nطرف دست راست تحریر کرده شوند در وقتیکه در کتاب\nپیمایش طالب العلمهای کار پیمایش یاد داشت مینویسند باید که\nدر وقت نوشتن خیال کیفیت و بیانات ذیل را ضرور مد نظر خود\nداشته باشند - اول - باید که هندسه ها بسیار کشاده نوشته شوند\nو نیز نقطه ها فصیح تحریر شوند و فاصله بسیار باید که در میان هندسه ها\nو نقوط گذاشته شوند - دوم - وقتیکه طول عمود را نوشتن\nمطلوب داشته باشد باید که همیشه بطرف خط جریبی که قرین مطابق\nدارید رخ نموده طول عمود را در خانه کتاب مذکوره درج نمائید چرا که\nعمود بذریعه خط جریبی که انداخته شده است تکلیف اندیشه\nو خیال نخواهد بود که عمود بطرف دست راست نوشته شود"}
{"book": "adl0131", "page": 335, "text": "کتاب\n۳۲۴\nمساحت\n\nیا بطرف دست چپ—سوم—باید که کتاب همیشه پاک و صاف باشد\nو بهر شکل و بهر هندسه مثل آئینه صاف و جلا جلا باشد باید که روزمره کار پیمایش\nبذریعه سیاهی نوشته شود چرا که اگر بر قاعده مذکوره عمل کرده شود پس در\nهر عمود و بیرنگ اگر قدری شبه پیدا شود بآسانی رفع کرده میشود چهارم\nباید که یک حلقه بر تعداد و فاصله هر مقام کشیده شود تا که بیکدفعه بهر دو نظر\nبیفتد بطوریکه در نمونه ذیل بیان کرده میشود—\n\n[DIAGRAM]\n\nبذریعه"}
{"book": "adl0131", "page": 336, "text": "کتاب\n۳۲۵\nمساحت\n\nبذریعه پیمایش میدان یا زمین معلومات که پیدا میشود بطریقه نوشتن معلومات\nنقشه کشی مینامند و بجهت عمل مذکور احتیاط و هوشیاری بسیار در کار\nاست و باید که بجهت صحت کار مذکور آلات نقشه کشی ضرور در استعمال\nآورده شوند بجهت کار روزمره معمولی آلات حسب ذیل در کار خواهند بود\n(۱) یک جوره پرکار (۲) برای کشیدن دو جوره قوس ها پرکار\n(۳) آله ساختن زاویه (۴) جوره قلم که بذریعه قلم نقشه پر کرده میشود.\nماسوای آلات مذکوره بالا دیگر آلات بسیار میباشند که بسیار کار\nآمد میباشند و به بسیار تیزی مساح را در تیار نمودن نقشه مدد بسیار\nمیدهند باید که نزد نقشه کش پنسل سرب اکثر اوقات ضرور ہے\nموجود باشد. و برای کار معمولی باید که پنسل که نشان ایچ ایچ\nداشته باشد در استعمال آورده شود و نوک پنسل باید که مدور بقسمی\nساخته شود که هر دو اطراف پنسل را تراشیده اطراف باقی\nآهسته آهسته تراش شود تا که نوک پنسل مدور باشد ماسوای کار نقشه"}
{"book": "adl0131", "page": 337, "text": "کتاب ۳۲۶ مساحت\n\nباید که نوک پنسل مخروطی ساخته شود-\nکمپاس و بو سویپ- الفاظ انگریزی است و نام آله هاست\nکه در کار پیمایش اینقدر در استعمال آورده میشود که ضرورت نوشتن\nبیانات آله های مذکوره ندارد-\nپروتریکتیر- نام آله است بزبان انگریزی که بجهت پیمایش زاویه ها\nو نشان دادن بیرنگ خطوط مستعمل میباشد آله مذکور دو قسم داشته\nمیباشد یکی برای نصف دائره و دیگر برای مستطیل استعمال\nآله که بذریعۀ چوب یا دندان فیل بشکل قطعۀ زمین مستطیل ساخته\nمیشود در زمانۀ حال آله مذکوره بسیار مستعمل میباشد بسه اطراف\nآله مذکوره نشان درجه ها میباشد و بطرف چهارم آله مذکوره\nعین بر نقطۀ وسط یک خورد نشان که بشکل ستاره میباشد\nنشان کرده میشود و نقطۀ مذکور مرکز کل درجه ها میباشد و در وقت\nبیرنگ نشان ستارۀ مذکور را بر نقطه که گرفتن بیرنگ مطلوب\nاست"}
{"book": "adl0131", "page": 338, "text": "مساحت\n\n۳۲۶\n\nباشد بگذارید و بطرف چهارم که نشان ندارد شمالا جنوبا بگذشته\nبیرنگ مطلوب بطریق ذیل دریافت کرده میشود- فرض کنید که الف\nآن نقطه است که بیرنگ یعنی مقام یک چیز بلحاظ چیز دیگر مشاهده\nکرده میشود و فرض کنید که هر طرف سرتیر است طرف شمالی است\nو از بیرنگ الف تاب\n۲۱۰ درجه هاست چونکه\n\nدر اکثر (پروترکثیرها) نشان ۱۸۰ درجه ها میباشد پس عدد ۲۱۰\nبر نشان مذکور یکجا با هم پیوند نخواهند شد مگر نشان ۲۱۰ درجه ها\nدر سوم ربع دائره واقع خواهد شد و مقام آن از نقطه جنوب\n۱۸۰ - ۲۱۰ یا بر ۳۰ خواهد بود - یک نقطه یا خط بر درجه ۳۰ شصت\nپروترکثیر برداشته میشود پس در میان نقطه مذکور نقطه الف خط کشیده میشود\nخط کشیده مذکور سمت بیرنگ مطلوب میباشد (سیٹ سکوائر)\nلفظ انگریزی است نام آله است که بذریعه آله مذکور خطوط اکابر"}
{"book": "adl0131", "page": 339, "text": "کتاب ۳۲۸ مساحت\n\nپیمایش کشیده میشوند و آله مذکوره اکثر از چوب آبنوس ساخته\nشده میشوند چرا که در چوب آبنوس خاصیت خوب است که بسیار\nکم خشک میشود آله مذکوره بشکل مثلث قائم الزاویه میباشد\n(در انگ پن) لفظ انگریزی است و نام آله است که یکی از ضروریات\nاست که نزد مساح آله مذکور موجود باشد بلکه باید که از آله مذکور\nدو عدد باشد یکی برای کشیدن خطوط باریک و دیگر بجهت\nکشیدن خطوط عام در نوک آله مذکور بذریعه رنگ برش سیاهی\nگرفته در استعمال می آورند و یا برش را در سیاهی غوطه داده کام\nپیمایش را در عمل می آورند و سیاهی که در گرد آگر و آله مذکور چسپیده\nمیباشد صاف کرده میشود- (سکیل) یعنی در زبان فارسی\nپیمانه از دندان فیل و یا بذریعه چوب ساخته میشود-\n(فیدر ایجڈ سکیل) لفظ انگریزی است نام آله پیمانه که در پیمانه مذکوره\nحصص و خطوط بر کناره های آن چیزیکه پیمانه مذکور از چیز مذکور\nساخته"}
{"book": "adl0131", "page": 340, "text": "کتاب\n۳۲۹\nمساحت\n\nساخته شده است پیمانه میباشند و عدد خطوط و حصص نقشه مذکور بر\nبغیر کمپاس طول و فاصله ها شناخته میشوند. در میانی رابطه طولها\nکه بر کاغذ ساخته شده باشند و نیز در زمین پیمایش کرده شده باشند\nبذریعه آله پیمانه مذکوره دریافت کرده میشود که آله مذکوره را در زبان\nانگریزی (درائنگ سکیل) مینامند و ترکیب دریافت کردن رابطه\nمذکوره یک کسر میباشد که اعتباری کسر گفته میشود. مثلاً اگر اعتباری کسر\nپیمانه ۱/۵۰ باشد مراد اینچنین میباشد که خط ساخته شده کاغذ پنجاه حصه\nاز طول اصلی میباشد که در زمین پیمایش کرده شده است فرض کنید که\nدر زمین یک خط ۲۰۰ فُٹ پیمایش شده است بلحاظ اعتباری کسر مذکوره\nبالا طول خط مذکور بر کاغذ ۴ فُٹ خواهد بود. لیکن اگر اعتباری کسر\n۱/۱۰۰ باشد پس طول مذکور بر کاغذ ۲ فُٹ خواهد بود. نیز برای\nظاهر نمودن رابطه مذکوره بالا یک طریقه دیگر حسب ذیل است که\nگفته میشود که پیمانه ۲ فُٹ فی انچ است از عبارت مذکور آن مراد است که"}
{"book": "adl0131", "page": 341, "text": "کتاب ۳۳۰ مساحت\n\nاز اعتباری کسر مفهوم میشد چرا که ۲ فوت = ۲۴ انچ پس پیمانه ۲۴ انچ =\nیک انچ و اعتباری کسر آن ۱/۲۴ است همچنین اگر فرض کرده شود که پیمانه\n۴ میل = ۱ انچ پس کسر اعتباری ۴×۵۲۸۰×۱۲ = ۲۵۳۴۴۰ است\nیا اگر پیمانه یک میل = ۴ انچ پس اعتباری کسر ۱/۱۵۸۴۰ مطلوب است\nو کسر مذکوره بطریق ذیل حاصل میشود که ۴×۱/۱۲×۵۲۸۰ = ۱/۱۵۸۴۰\nچونکه اکثر اوقات برای مساح لازم می افتد که پیمانه را خود بسازد پس\nباید که طریقه و نمونه تیار کردن پیمانه را ضروری دانسته بفهمد - فرض کنید\nکه مساح ساختن نقشه را بذریعه پیمانه که اعتباری کسر پیمانه مذکور ۱/۲۴ است\nمطلوب دارد پس لازم و واجب است که مساح اول بالای\nکاغذ دو خطوط متوازی که قریب یکدیگر باشند بکشد و بعده از یک\nسر در حالت مذکور بفاصله یک یک انچ نقاط معین نماید پس\nاز هر یک انچ ۲۴ انچ یا ۲ فوت تعبیر خواهد شد پس نصف انچ یک فوت\nیعنی ۱۲ انچ را تعبیر خواهد کرد - از حصه نصف انچ یک خط با خط پیمانه"}
{"book": "adl0131", "page": 342, "text": "کتاب ۳۳۱ مساحت\n\nیکجا شده زاویه ساخته بکشید و در دوازده حصص تقسیم کنید و سر خط\nمذکوره را بادیگر سر حصه نصف انچی یکجا کنید و متوازی خط یکجا کرده شده\nزاویه ساخته از نقاط تقسیم باقی یازده حصص خطوط مستقیم بکشید پس\nبموجب بیان مذکوره بالانصف انچی حصه بدوازده حصص برابر تقسیم\nخواهد شد مگر چونکه\nنصف انچ یک فٹ را تعبیر میکند پس از حصص مذکوره هر یک حصه\nیک یک انچ را تعبیر خواهد کرد واگر نصف انچ را مطلوب داشته\nباشید که ظاهر کنید پس خط را که زاویه تیار میکند بجای دوازده\nحصص در بیست و چهار حصص تقسیم کرده باید که بطریق مذکوره بالا\nعمل کرده شود باز فرض کنید که ۴ انچ پیمانه یک میل را تعبیر میکند\nپس مانند اول آن خط که بذریعه خط مذکور پیمانه ساخته میشود باید که\nکشیده طول برابر یک انچ مقرر کنید پس هر یک انچ ۱۳۲۰ فٹ یا\n۱/۴ میل را تعبیر خواهد کرد اگر ... فٹ کم از کم طولیست که با حصص"}
{"book": "adl0131", "page": 343, "text": "کتاب ۳۳۲ مساحت\nخورد پیمانه تعبیر میشود پس صاف ظاهرست که هر یک اینچ در\n۱۴ حصص تقسیم خواهد شد از یک سر هر دو خطوط پیمانه یک خط\nزاویه ساخته بقهٔ خط مذکوره بالا بکشید و بر خط کشیده مذکوره نشان\n۱۴ حصص بکنید و از نشان سیزدهم یک طول که از حصص\nمذکور برابر پنجم حصه یک حصه باشد فرض کرده طول مذکوره را\nنشان کنید پس خطی که زاویه تیار میکند بظاهر در چهار ده حصه\nمنقسم میشود - در انجام چهاردهم حصص دست پر دوم اول اینچ\nپیمانه مذکور خط شامل کنید و از باقی سیزده نقاط تقسیم متوازی خط\nمذکور یک دیگر خط مستقیم بکشید پس از سیزده حصص پیمانه مذکوره\nبالای پیشینه هر یک حصه صد فث را تعبیر خواهد کرد و حصه آخریه\nفث را تعبیر خواهد کرد- مگر چونکه ۱۳۲۰ فث طولیست که قطع کردن\nطول مذکور بر پیمانه خالی از تکلیف نمیباشد پس همیشه پیمانه در\nطولهای صد فث یا پنجهصد فث تقسیم کرده میشود که بذریعهٔ نسبت\nحصص"}
{"book": "adl0131", "page": 344, "text": "کتاب\n۳۳۲\nمساحت\n\nحصص صدفت و حصص کسر صد فت صاف صاف معلوم میشوند پس\nعملاً بجای شامل کردن خط در دوم انجام اینچ پیمانه و حصص چهار دهم\nدر انجام حصص دهم خط شامل کرده خواهد شد و صورت پیمانه در\nذیل داده میشود\nپس اگر قدری توجه داده امتحان کنید فواید تقسیم پیمانه ها بخوبی طرح\nذهن نشین خواهند شد علاوه بر پیمانه های مذکوره دو قسم دیگر نیز میباشد\nکه در ذیل بیان مینمائیم-\n(۱) (دائی اوگینل سکیل) لفظ انگریزی است یعنی بزبان فارسی قطری\nپیمانه (۲) (ورنیر سکیل) لفظ انگریزی است علی العموم از پیمانه ہائے\nمذکوره پیمانه اول در کار و بار نقشه کشی مستعمل میباشد و پیمانه دوم\nدر پیمائش ہای پیچیده که بذریعه (تهیودولائیٹ) در عمل آورده\nمیشوند (سکینیث) استعمال کرده میشود پیمانه ۴ اینچ - یک میل\nکه در مذکوره بالا بیان کرده شده است- از صدفت گرفته تا"}
{"book": "adl0131", "page": 345, "text": "کتاب ۳۳۴ مساحت\n\nهزار فٹ حصص کرده شده اند مطلوب داریم که تاده فٹ صحیح\nصحیح پیمایش نمائیم\nاصلی خط که به حصص\nمنقسم کرده شده است از خط مذکوره اصلی بفاصله که وقت نباشد\nخطوط متوازی برابر برابر از فاصله مذکور بکشید و از انجام هر هزار\nحصه فٹ با خطوط متوازی مذکوره زاویه قائمه ساخته خط بکشید\nو اول حصه هزار فٹ را که از صفر بطرف دست چپ تا هزار فٹ\nبده حصص برابر تقسیم کنید پس از حصص مذکوره هر یک حصه صد\nفٹ را تعبیر خواهد کرد ـ در دهم خط متوازی که بالاتر خطوط است\nبطرف چپ صفر نشان حصص صد فٹ را کنید و از نشان\nمذکور تا نشان صفر آخرینه خط بکشید و یکجا کرده بعده از هم نقاط\nتقسیم آخر یر خط پیمانه متوازی خط مذکوره خطوط مستقیم بکشید\nو فرض کنید که ۸۰۰ فٹ در طول کشیدن مطلوب دارید پس یک\nباز"}
{"book": "adl0131", "page": 346, "text": "کتاب\n۳۳۵\nمساحت\n\nساق (کمپاس متناسبه) را از صفر بطرف حصه راست یعنی در نشان ۱۰۰۰ فِت\nخط هشتم را در متوازی بگذارید. و ساق دیگر آلهٔ مذکوره را بر قطر\nاول و نقطه تقاطع همین خطِ مذکور بگذارید پس بطریق مذکور فاصله\nمطلوب معلوم خواهد شد چراکه طول خط از صفر از قطر در تناسب\nذیل حاصل میشود\n\n۱۰۰ : ۵ :: ۱۰۰ : ۸\nپس د = ۸۰۰ فِت\nاگر خط که در طول ۱۳۴۰ فِت باشد و ساختن خطِ مذکور مطلوب\nباشد پس یک سَاق (کمپاس) را در سوم خطِ متوازی و بر نقطه\nتقاطع خط هزارم طرف راست بگذارید و ساق دیگر را بر چهارم\nقطر و بر نقطه تقاطع همان خط متوازی بگذارید پس بطریق مذکوره بالا\nفاصله مطلوب دریافت خواهد شد اگر پیمانه را مطلوب داشته\nباشید که در میل و فرلانگ تقسیم کنید. باید که بجای ده خطوط متوازی"}
{"book": "adl0131", "page": 347, "text": "مساحت ۳۳۶ کتاب\n\nهشت خطوط متوازیه کشیده شوند واگر منظور داشته باشید که در\nپیمانه فُت ها انچ هم معلوم شده بروند پس باید که دوازده خطوط\nمتوازی کشیده شوند و بطریق مذکور باید که حساب حصص دیگر هم\nدر عمل آورده شود دور نیرسکیل در زبان انگریزی نام آله است\nو بنائی آله مذکوره بر اصول ذیل مبنی است. اگر یک خط که طول\nخط مذکور ط باشد در حصص برابر تقسیم کرده شود. و نیز یک\nخط دیگر که طول خط مذکور ط+ ۱ باشد در همانقدر حصص برابر\nمنقسم کرده شود. پس طول هر یک حصه خط کلان به نسبت\nطول هر یک حصه خط خورد  ۱ / ط حصه کلان است. مثلاً یک خط بده\nحصص برابر تقسیم کرده شده است. و فرضا هر یک حصه یک یک\nفت است پس در ده حصص تقسیم شده (۱+۱۰) فُت خط در از که هر یک\nحصه خط در از مذکوره از هر یک حصه خط خورد مذکور بقدر ۱ / ۱۰ یا ۱ /۱\nکلان است پس در طول یک حصه ۱۱ فت و دو حصص در طول\n۲ / ۲۱"}
{"book": "adl0131", "page": 348, "text": "کتاب ۳۳۴ مساحت\n\n۱، ۲، ۳ فث وعلیٰ ہذا القیاس وکل حصص ۱۰ فث میباشد بجهت استعمال\nقاعدۀ مذکور یک پیمانه باید که ساخته شود که در فث تقسیم باشد\nو اعتباری کسر پیمانۀ مذکور ۱/۱۰ باشد و مطلوب داشت باشد که\nتقدیر\nحصۀ دہم نیز دریافت کرده نشان داده شوند پس بالای پیمانه با\nفاصله که بمعنی ۱ دست و بد یک خط متوازتی پیمانۀ مذکور بکشید که\nخط مذکور بر صفر ختام یابد وطول خط مذکور ۱۰ فث باشد باز در\nده حصص برابر تقسیم کنیدـ فرض کنید که طول ۱۴،۵ فث مطلوب\nداریم که معلوم شود\nپس پنجم حصه\nدور نیر سکیل ۱ از صفر پیمانۀ عام ۵، ۵ است پس اگر از ۵ ۱۴، ۵۱، ۵\nرا تفریق کنیم ۱، ۰ فث باقی میماند پس یک سر کمپاس را در پیمانه\nعام در یاز دہم حصۀ طرف راست صفر بگذاریدـ و دیگر سر آنرا\nدر پیمانۀ ور نیر سکیل ۱ که پنج حصه از پیمانۀ مذکور گرفته شود بگذارید پس"}
{"book": "adl0131", "page": 349, "text": "مساحت\n۳۳۸\nکتاب\nبطریق مذکوره طول مطلوب یعنی ۱۶،۵ فت معلوم خواهد شد\nباز اگر ۱۹،۳ فت طول را پیمایش مطلوب داشته باشید پس در\nاور نیر سکیل از صفر تا حصه سوم ۳ ،۳ فت اند و ۳ ،۳+۱۶=\n۱۹،۳ پس در پیمانه عام از صفر بر شانزدهم حصه طرف راست\nیک سر کمپاس را نام آله است - را بگذارید و دیگر سر\nکمپاس را در اور نیر سکیل، در حصه سوم بگذارید پس بطریق مذکوره\nطول معلوم خواهد شد و بهمین قیاس حساب هر طول که باشد\nدانسته در عمل آورید - اگر در همین پیمانه مذکور بجای تعداد مطلوب\nداشته باشید که فث واینچ در عمل ظاهر شود پس مثل سابق پیما\nعام را در فت تقسیم کنید - و بطرف چپ صفر بجای ده - دوازده\nفت بسازید باز متوازی پیمانه عام دیگر خط بکشید که بر صفر اختتام\nیابد و طول خط مذکور ۳ ، فت باشد پس طول مذکور را در دوان\nحصص برا بر تقسیم کنید پس از حصص مذکوره هر یک حصه = ۳ /۱۲= ۱/۴\nبیرا\n۱۲\n۱۲ فت"}
{"book": "adl0131", "page": 350, "text": "کتاب ۳۳۹ مساحت\nیا یک فٹ یک اینچ\nفرض کنید که طول\n۴ فٹ ۶ اینچ مطلوب است و هر یک حصه کلان که از صفر بطرف\nراست ساخته شود طول حصه کلان مذکور باید که برابر طول کل حصص\nخورد طرف چپ صفر باشد مثلاً پیمانه ۱ فٹ = در یک اینچ ۱/۴ اینچ\n= یک فٹ پس اگر ۱/۴ اینچ را مطلوب داشته باشید که در دوازده\nحصص تقسیم کرده اینچ را ظاهر نمائید پس باید که از حصص طرف راست\nصفر طول هر یک حصه از ۱/۴ اینچ هرگز زیاده نباشد فرض کنید یک\nطول که ۱۶ اینچ در طول است مطلوب داریم که ساخته شود - و حصص\nکلان بطرف راست صفر بفاصله یک یک اینچ اند که معلوم کرده\nشود پس شش حصص\nرویه سکیل ۲ فٹ ۶ اینچ اند پس یک سر کمپاس را بطرف راست\nصفر هشتم حصه بگذارید و سر دیگر کمپاس را در ششم حصه"}
{"book": "adl0131", "page": 351, "text": "کتاب ۳۴۰ مساحت\n\nدور نیم سکیل (نام آله است) بگذارید پس بطریق مذکوره بالاطول ۳ افت ۶ انچ\nمعلوم خواهد شد. باید که پیمانه آنقدر دراز باشد که در نقشه هر قدر\nساختن طول در آنز مطلوب باشد بذریعه پیمانه مذکور ساخته شود\nپس ممکن خواهد بود که طول بذریعه پیمانه مذکوره ساخته شود پس\nتا وقتیکه از صفرهای مذکوره حصص طرف راست تنصیف نگردد\nشود پیمانه مذکوره هیچ فایده نخواهد بخشید (ڈرائنگ بورڈ) لفظ\nانگریزی است نام آله است که از چوب خشک تخته معمولی ساخته\nشده میباشد که کج و تنگ نمیشود و نقشه بر تخته مذکوره ساخته\nمیشود ـ و هموار کردن کاغذ بجهت نقشه کشی بر تخته مذکور چندان آسان\nنیست باید که بطریق ذیل در استعمال آورده شود که اول تخته\nشسته شود و بعده صاف کرده شود و باز کاغذ را بر تخته مذکور\nفراخ کرده بذریعه اسفنج خوب تر کرده شود و بعد از تر کردن کاغذ باید که\nبرداشته شود و بعده هر طرف که خورد باشد قدری سریش مالیده"}
{"book": "adl0131", "page": 352, "text": "کتاب ۳۴۱ مساحت\n\nبا تخته کاغذ چسپانده شود و بعد از چسپاندن کاغذ برتخته مذکور باید\nکه به بسیار احتیاط ته کاغذ کشانده شود و در وقتیکه کاغذ کشانده شود\nباید که در تخته مذکوره در یک خط مستقیم که نصف انچ در عرض باشد\nسریش چسپانده شود و کاغذ باید که هموار گذاشته شود تا که شکن\nدر کاغذ مذکور پیدا نشود- برای مساح لازم است که بیانات و کیفیت های\nمذکوره را ضروری و لازمی بداند و ذهن نشین مساح باید بود که\nاول کاغذ برابر چسپانده شود تا که کم و بیش نشود- دوم باید که\nطرف خورد ترین قبل از همه با تخته چسپانده شود و وقتیکه کاغذ\nانداخته شود باید که تخته راست گذاشته شود-\nٹی سکوائر- لفظ انگریزی است در فارسی یک قسم آله را مینامند\nکه از چوب یا آهن ساخته شده میباشد- و شکل آله مذکوره مانند\nحرف ٹی از حروف انگریزی میباشد از همین باعث بنام\n(ٹی سکوائر) موسوم کرده شده است- حصه پایان آله مذکور با حصه"}
{"book": "adl0131", "page": 353, "text": "کتاب ۳۴۲ ساخت\n\nبالائی آله زاویه قایمه ها ساخته میباشد و بذریعه همین حصه خطوط\nکشیده میشوند. و حصه دیگر در کنارهٔ (ڈرائنگ بورڈ) یعنی تخته\nنقشه کشی چسپانده میشود. طول حصه پایان آله مذکور باید که با طول تخته\nبرابر باشد. بذریعه جری پیمایش نقشه به بسیار آسانی ساخته میشود\nبرای مساح لازم می افتد که برای کشیدن عمود ها یک پیمانه تیار\nنماید و پیمانه بذریعه کاغذ باید که ساخته شود و یک خط در اندرون پیما\nاز یک کناره تا کناره دیگر باید که کشیده شود. پس در وقتیکه خط\nمذکور بر خط کلان پیمایش یعنی (جری خط) گذاشته شود خطوط حصه\nوار زاویه های قایمه ساخته بالای خطوط پیمایش عمود خواهد بود\nفصل دوم پیمایش پرزمٹک کمپاس\nآله ایست که زاویه های افقی بذریعه آله مذکور کشیده میشوند و در\nآله مذکور یک قوس میباشد که بر قوس درجه ها ساخته شده میبا\nو بایک سوزن مقناطیسی که در مرکز شیبی آویزان میباشد میخوردند\n\nقوس"}
{"book": "adl0131", "page": 354, "text": "کتاب\n۳۴۳\nمساحت\n\nقوس مذکور و سوزن در یک صندوقچه دہن برنه میباشند و در کنار\nصندوقچه مذکور دو عدد تار فولادی از بالا یکجا شده راست عمود وار\nآویزان میباشند و درمیان هر دو تارهای فولادی مذکور موی اپ\nعمودی چسپیده میباشد و بمقابل موی اپ بطرف دیگر یک\nگلاس منشوری چسپیده میباشد و نیز بر گلاس مذکور غلاف فولاد\nمیباشد و یک سوراخ ساخته شده میباشد تا که مساح بذریعہ\nسوراخ موی اپ را دیده بتواند و در راست سوراخ بطرف\nپایان تا منشور یک کشادگی است و مساح بذریعہ کشادگی چرو\nرا خوانده میتواند که عکس درجه ها بر منشوری افتد و اندرون صندوی\nآله و عین در آخر نگاه دیدن و الا اندرون آہن خط کشیده میبا\nپرزمنک کمپاس لفظ انگریزی است در حقیقت مقناطیسی\nآله است - کار پیمایش که بذریعه آله مذکور در عمل آورده میشود بلکل\nصحیح نمیباشد در یک خط اگر دو آله چسپانده شود همیشه درجه ها"}
{"book": "adl0131", "page": 355, "text": "کتاب ۳۴۴ مساحت\n\nمختلف بظهور می آیند مگر در درجه های مذکوره همیشه یکسان فرق\nخواهند آمد پس در چنین حالت برای مساح لازم میشود که در\nکل پیمایش بذریعه یک آله کار پیمایش خود را در عمل آورد\nتغیر کمپاس مراد از کسرهای درجه ها میباشد که مساح از شمال صحیح\nدر شرق یا مغرب میخواند در بعض حصص نصف کره شرقی\nو نصف کرۀ مغربی تغیر صحیح از شمال بطرف مغرب میباشد اکثر\nدر کمپاس یعنی آله تغیر جدا میباشد مگر بعض آله با هم بالکل مطابق\nهم میباشند لکن بذریعه امتحان گرفتن بعض آله بهتر است\nکه او تغیر را جدا بداند وقتیکه در بعض ضلع چند آله با هم مطابق\nمعلوم شوند پس تغیر آله برای ضلع مذکور تقریباً بیان کرده میشود\nمگر چونکه بسیار اسباب متضاده بقسم جمع میشوند که بر سوزن\nاثر میکنند (بطوریکه بودن آهن در زمین سبب است) پس\nتغیر یک کمپاس در یک ضلع نیز متواتر مبدل شده میرود"}
{"book": "adl0131", "page": 356, "text": "کتاب ۳۴۵ مساحت\n\nاما ضروری است که در وقت شروع\nکردن کار پیمایش تغیر معلوم کرده شود\nاگرچه برای دریافت کردن تغیر ترکیب های بسیار میباشند\nاما ترکیب آسان و درست تراین است که وقت شب ستاره\nقطبی دیده شود و سه علمها باید که در سمت آن ایستاده کرده شود\nبذریعه آن صحیح صحیح شمال دریافت خواهد شد\nتمام شب باید که علمها ایستاده کرده باشند و بجای علم ها که\nایستاده کرده شده اند میخ ها باید که گور کرده شوند تا که احتمال\nتبدیلی مقام باقی نماند باز وقت صبح از کمپاس برینگ کا\nرا باید که شروع نمائید پس تغیر کمپاس ترکیب مذکوره بالا معلوم\nخواهد شد مثلاً اگر بیرنگ ۳ درجه ۴۵ منٹ معلوم باشد پس\nتغیر صحیح آله مذکوره از شمال بطرف مغرب برابر مقدار که از قریب\nآهن در سوزن (کمپاس) تغیر واقع میشود خواهد بود پس برا"}
{"book": "adl0131", "page": 357, "text": "کتاب ۳۴۶ مساحت\n\nمساح لازم می افتد که احتیاط بیان ذیل را مد نظر داشته باشد\nاول- باید که نزد مساح تقسیم اشیاء که در سوزن خلل انداز باشد\nنباشد- مثلاً که طبق آهن- دوم- در نزد مساح باید که تقسیم\nاشیاء افتاده نباشند که بذریعه اشیاء در سوزن انحراف پیدا\nشود- سوم- باید که مساح آله مذکور را در سوراخ آهن گم نکند\nچهارم- باید که مساح جریب را نزدیک آله نیاورد- پنجم\nباید که اسباب مذکوره بالا یا دیگر سبب واقع نشود که بذریعه آنها\nبرای مساح دقت پیش آید-\nفصل سوم پلین ٹیبل یعنی تخته مسطح\nدیگر طریقه پیمایش بذریعه تخته مسطح در عمل آورده میشود- تخته مسطح\nعموماً موافق معمولی تخته نقشه کشی که بذریعه آهن یا چوب ساخته\nمیشوند به زبان انگریزی (ڈراننگ بورڈ) مینامند بشکل مستطیل\nتخته هموار و فراخ پانزده یا هجده مربع انچ تخته مسطح مذکور بوده میباشد\nدیگر"}
{"book": "adl0131", "page": 358, "text": "کتاب\n۳۴۷\nمساحت\n\nطریقه پیمایش که بذریعه تخته مسطح مذکور در عمل آورده میشود حسب ذیل\nبیان کرده میشود\n\nبرای مساح لازم و ضروری است که بالای تخته کاغذ را وسیع کرده با خود\nیک پنسل سرمئی مع یک پیمانه نگهدارد- فرض کنید که ساختن\nنقشه یک احاطه که گوشه های احاطه مذکور بشکل زاویه ها ساخته\nشده اند مطلوب است\nکه از شکل ذیل ظاهر است\nآله مذکور را بر نقطه الف قایم کنید که نقوط کل گوشه هاب و ج و د\nو غیره در نظر آیند- بر تخته مسطح یک نشان بر نقطه الف بکنید و یکصد\nسوزن بر نشان مذکور در تخته مسطح گور کنید و کناره شست را با\nسوزن مذکور مانده زاویه های مختلف را ملاحظه کنید و سوراخ های\nحصص کج شده شست را بمع هر یک از زاویه ها در یک\nخط مستقیم متواتر بیارید- و در وقتیکه زاویه ها را ملاحظه بفرمائید"}
{"book": "adl0131", "page": 359, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 360, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 361, "text": "کتاب ۳۴۸ مساحت\nدر همان وقت در همان سمت بذریعه پنسل در تخته مسطح مذکور خطوط\nکشیده بروید و وقتیکه مشاهده نقوط اختتام یابد پس خطوط\nالف ب و الف ج و الف د وغیره را پیمایش کنید۔ پس\nاز نقطه الف که مقام شروع کردن پیمایش است خط الف ع\nبکشید و با خط کشیده مذکوره زاویه ع الف ب برابر زاویه\nمعلومه بسازید و خط الف ب برابر طول معلومه ببرید بعده بر نقطه\nب خط ب ع متوازی الف ع کشیده زاویه ع ب ج برابر\nزاویه مشاهده شده بسازید۔ و خط ب ج برابر طول پیمایش\nشده ببرید۔ بعده از نقطه ج نقطه د را قائم کنید پس شکل\nالف ب ج د تیار خواهد شد۔ آخر کار خط ع در امتدوازی\nخط الف ع کشیده و برابر زاویه معلوم زاویه ع د الف ساخته\nو خط د الف را برابر طول معلومه بریده مقام نقطه الف معلوم\nخواهد شد اگر نقطه مذکور بر نقطه که از نقطه مذکور پیمایش شروع\nشود"}
{"book": "adl0131", "page": 362, "text": "میشود منطبق شود پس خط منحني الف ب ج د جاي را\nاحاطه خواهد کرد و پیمایش درست و صحیح خواهد بود و اگر نقطه\nالف بر نقطه پیمایش مبدائي منطبق نشود نقشه که ساخته\nشده است در نقشه مذکوره احاطه نشود پس باید دانست که\nپیمایش بالکل غلط است باز باید که از سر نو پیمایش کرده\nشود تا بی شکل با خط منحني الف ب ج د احاطه میشود و\nپیمایش بالفعل غلط پیدا شد چرا که ممکن است که در غلطی تا\nمعاوضه کمی بیشی شده باشد پس از همین وجه در (پریزمتک\nکمپاس) بطریق مذکوره خاکہ شکل مذکوره تیار خواهد شد بذریعه\nلفظ (پلین تیبل) یعنی بذریعه لفظ تخته مسطح پیمایش بیک\nطرز دیگر نیز در عمل آورده میشود\nفرض کنید که پیمایش زمین که\nشکل زمین مذکوره داده شده است"}
{"book": "adl0131", "page": 363, "text": "مطلوب داریم بالای علم نقطه الف تخته مذکور را بگذارید و بر\nنقطه ب شخص علم بردار را بفرستید در کاغذ چسپیده تخته\nمسطح مذکور بر نقطه د نشان بکنیه که مقامی الف را نشان\nبدهد و مقام مشاهده ب در نظر آید و خط مذکور را بذریعه پنسل بکشید\nو خط الف و ب را بذریعه جریب پیمایش کرده د و ع\nرا برابر الف ب بکشاند پس هر قدر وسعت که در تخته مذکور\nخواهد بود همانقدر پیما نه در استن خواهد آمد و وقتیکه بذریعه جریب پیمایش\nکرده شود پس اشیائیکه خطوط جریبی را قطع میکند عمود های\nآنها را به قسمیکه در پیمایش گرفته میشود بگیرید باز تخته مسطح را بر\nمقام نقطه ب برده قایم کنید و کناره های شست را همراه خط دال و عین\nکه بر کاغذ تخته مسطح مذکور مناقصه شده است بگذارید و بذریعه سکور آنجا\nعلم اول را ملاحظه کنید و یک سوزن بر نقطه عین بکایند و یک علم بر مقام\nجیم بفرستنید پس حالت تخته همان طور خواهد ماند که بر مقام الف بود\n\nد ک ه ا"}
{"book": "adl0131", "page": 364, "text": "بعده هشت را از جای پیشینه برداشته بقهـم بمانید\nکه علم میم بذریعه حال در نظر آمده بتواند باز خط عین و یا را برابر بــث\nسین بذریعه پیمانه بسازید و بهمین طور جایش کرده بروید تا کل پمایش ختم\nگردد پس بعد از غور کردن ترکیب مذکور معلوم خواهد شد که بقهـم\nنقشه کشیده شد که بذریعه نقشه مذکور صحیح و درست صوّرت\nزمین تعبیر میشود فقط خاتمة طبع\n\nحسـب الامر شهریار والد حضرت ضیاء الملته و الدین مجاهد غازی امیر\nعبدالرحمن خان خلد الله ملکه وسلطانه کتاب علم مساحت از زبان اردو\nبزبان افغانیه بزبان فارسی ترجمه نموده بودند در دارالحضور والد امیر جها بشان\nدر چھاب خانه مبارکه سرکاری بسعی و اهتمام خادم آستان گل محمد خان\nمحمد زایی مهتمم در دارالسلطنه کابل بتاریخ یوم چهارشنبه ۱۲ شهر دوازده‌یم\nشهر ذی الحجه الحرام\n۱۳۱۵ هجری زیور\nطبع پوشید"}
{"book": "adl0131", "page": 365, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 366, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 367, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 368, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 369, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 370, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 371, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 372, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 373, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 374, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 375, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 376, "text": "اعلان\n\nسیاحت دورا دور کره زمین\nچقدر فایده ها وشیرینیها دارد ! علی الخصوص\nکه آن سیاحت با آن بزرگی ووسعت\nبه هشتاد روز \nاجرا شود ! آرزو کننده گان این سیاحت\nخارق العاده هرگاه برای خریداری کتاب\n\n(سیاحت بردورا دور کره زمین)\nبهشتاد روز\n\nبقدر دوروپیه کابلی يك مبلغ کمکی را صرف نمایند این سیاحت\nرا کویا با (فلياس فوق) سیاح ورفقایش يكجا اجرا کرده خواهند\nبود ! محل خریداری این کتاب دکان (ملاغلام محمد) تاجر کتب\nمتصل مدرسه شاهی میباشد . و در نفس مطبعه عنایت که در ده افغانان\nاست از نزد عبدالرؤف سرمرتب نیز خریداری میتوانند .\nمؤلف این کتاب (ژول ورن) فرانسوی است که در نوشتن\nناولهای فنی مشهور آفاقست . ازفرانسوی به ترکی واز ترکی بفارسی\nترجمه شده است . کتاب مذکور تها ناول نی بلکه در ناول فن جغرافیا\nوجغرافیای ریاضی را نیز بطرز افسانه نشان میدهد .\nدر (مطبعه عنایت) که از مؤسسات شهزاده جوانبخت معظم\nدولت عليه افغانستان جنابعالی (معين السلطنه سردار عنایت الله خان)\nاست بزیور طبع آراسته شده است. این کتاب نایاب را زود بدست آرید\nوفرصت را فوت مکنید که نسخه های آن زود تمام خواهد شد\nوافسوس فایده نخواهد بخشید .\n\nاعلا\n\nاز هم در\nواز هم چره\n\nهوسكاران مطالعه آثار اد\nمیدهیم که ازین كنجينة پر از جوا\nازهار يكيك نسخة بدست آورده\nهمچشمی معنی بچیند .\nدر مطبعه عنایت بزیور طبع آر\n\nاعلا\n(مطبعه عـ\n\nسیا دور\n\nيك ناول فنی بسیار عجیب وغر\nطبع آراسته شده و سومین کتاب\nتشكيل داده اینهم از تألیفات (ژ\nناول نویسی فنی شهره آفاقست ا\nاست بقيمت (۲) روپیه کابلی\n\nاین هر سه کتاب در دکان یارمحمد در بازار ارك و در دكان ملا غلام محمد در جوار مد\nروپیه کابلی بفروش میرسد .\nكتابهای مذکور در نفس مطبعه عنایت واقع ده افغانان ازنزد عبدالرؤف سرمرتب مطبعة م"}
{"book": "adl0131", "page": 377, "text": "اعلان\n\nعموم مشترکین کرام خودرا\nیاد آوری میکنیم\n\nهرقدر سعی و کوشش کردیم که از شکایت نرسیدن اخبار مشترکین کرام دارالسلطنه کابل خود رهایی یابیم ممکن نشد لہذا بَدا کجانهٴ مرکزی دارالسلطنهٴ کابل يك مقاوله نموده دا کجانهٴ مشار الیه تقسیم و توزیع اخبار مارا که بهمه مشترکین کرام ما رساند در عهدهٴ حمیت خود قبول نمود. مشترکین کرام دارالسلطنهٴ خود را مبشیر ویاد آوری میکنیم که بعد ازین اخبار های شان بدون واسطهٴ غیر فرداً فرداً بواسطهٴ آدمهای دا کجانهٴ خود شان میرسد.\n\nاعلان\n\nمصور\n۲۰۰۰۰۰ فرسخ .\nسیاحت در زیر بحر\n\nدر حالیکه دو گز در زیر بحر فرو رفتن موجب هلاك شود آیا بیست هزار فرسخ سیاحت در زیر آن چسان ممکن خواهد شد؟ هرگاه درین باب شبهه دارید در خصوص بدست آوردن کتاب (۲۰۰۰۰ فرسخ سیاحت در زیر بحر) سهل انگاری نکرده بقیمت ۴ چهار روپیه کابلی از ده افغانان از نفس مطبعه عنایت، یا از دکان باز محمد از بازار ارك ، یا از دکان غلام محمد از بازار متصل مدرسهٴ شاهی بزودی خریداری کنید . وبخوبی بخوانید، وتصاویر آنرا بدقت تماشا کنید، تا برشما فناً عقلاً ثابت شود که سیاحت در زیر دریاهای شور، بسروپا ممكن، یاغیر ممكن است !\n\nاعلان\n\n(بدیده مطبعه عنایت)\nدینی ، ادبی ، یك اثر بیست\nرات مفیدة اخلاقیه مانند\nیباشد و درینروزها زینت\nه است در نفس مطبعه عنایت\nمرتب و در بازار ارك از\nش و از دکان ملا غلام محمد\nسه شاهی بقیمت دوروپیه\nتواند."}
{"book": "adl0131", "page": 378, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 379, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 380, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0131", "page": 381, "text": "[BLANK PAGE]"}