۲۱۳

با تو بصحراے عدم حاشیه
از شجر خشک ثمر خورده ام

کی باشد انزمان که صنم هجرطی کنم
رشک بتان که ثانی او در زمانه نیست
هر که که یاد آورم از فرقت حبیب
یادم نمیکند و ز یادم نمیرود
عمرم گذشت گرچه نیا مدبهم بکف
ساقی بیار باده که ایام عشرتست
جانم بلب رسیده و بیزارم از وطن

اوقات خویش صرف صراحی و می کنم
عشقش بجان خریده ام و ترک کی کنم
گوش خرد بناله جان سوز نی کنم
از بخت خود شکایت و از دست وی کنم
جانرا فدای ساقی فرخنده پی کنم
بیخود شویم ترک زمیجل کشی کنم
خواهم که عزم قافله روم ری کنم

بیگانه گشته عایش مجنون صفت ز خویش
کی بر در اشناسد و پروای وی کنم

ساقیا بهار آمد جام می مهیا کن
چهره ارغوانی کن عشوه تا توانی کن
بیخود از خودم کردی جان دل ببردی
قصد جان کنی تاکی رخ نهان کنی تاکی

از شراب روحانی طبع را مصفا کن
ترک کامرانی کن شکر بیریا کن
دل برون کن از حجم خویش را در حل کن
عقل و هوشم از سر رفت چهره را هویدا کن


۲۱۴

خون عاشقان ریزی از جفونه پر تیزی
شوخ پر جفای من ساعتی مدارا کن
در دم از دو ابگذشت برحجم از شفا بگذشت
کشته جفایت را حالیا تماشا کن

جام زر پر از می کن نیک و بد همه طی کن
چون غزال ماشی رخ بدشت و صحرا کن

سوختم در آتش هجر تو ای سرورجان
محض لله دست از هجر کرم برما افشان
همچو شمع از فرق تا پا محو نار فرقتم
چند میداری روا ای دلبر نامهربان
روز فطرت سرنوشتم گشته از خون جگر
آه و واویلا ز جور چرخ گردون الامان
چند نالم از فراقت گلعذار سنگدل
با رعنم افتاده بر من همچو کوه بیکران

عایشه شد مبتلای ظلمت شبهای هجر
شام هجرش را سحر کن کردگار مستعان

مژده ای دل دختر رز از نقاب آید برون
در تماشای جمالش شیخ و شاب آید برون
گل رخی گل پیرهن شیرین کلام غنچه لب
موسم عیش و طرب عهد شباب آید برون
سبزه چون روئیده گردد چشمه آبحیات
جوش گل شد سنبل پر پیچ و تاب آید برون
در چمن هر که خرامد سرو بستان نشاط
در مساجد زاهدان بهر صواب آید برون
گر بگورستان گذر آرد دمی عیسی نفس
مرده صد ساله خندان از تراب آید برون

التماس


۲۱۵

آتش عشقش فتاده خرمن صبرم بسوخت
شعلهٔ حسنش عجب بالتهاب آید برون

موج خون در بحر قلبم چون بجوش آید زشوق
از سرشک دیده ام یاقوت ناب آید برون

پرده بردار از رخت ای پرتو پنهان ما
تا که مخلوقی ز لطف از عذاب آید برون

غم مخور عالی‌شکوهان سلطان با چتر سیاه
همچو خورشید جهان گیر از سحاب آید برون

گلشن عیش و عشرتست دل من
غنچه باغ قدرتست دل من

چون شدم آشنای پیر مغان
زان سبب خم وحدتست دل من

عشق میورزم و بسی شادم
گنز مهر حقیقت است دل من

خوردم از جام ساقی کوثر
بادهٔ نوش شریعتست دل من

از عطای عمیم لم یزلی
همچو بحر طریقت است دل من

در تمنای وصل آن محبوب
چون سحاب عرافت است دل من

چون الست بربکم گفتند
قید در دام الفت است دل من

چون بیاراست بزم عشاقان
در دریای رحمتست دل من

گنبد چرخ چونکه گردان شد
باب فیض و سعادتست دل من

بیدلان را ز خوف و سرباشد
عرصه فتح و نصرتست دل من


۲۱۶

چون قضا و قدر بنا کردند
فارغ از رنج و محنت است دلمن

خیر و شری که ممکنت بدہر
از ہمہ غم فراغت است دلمن

عقل و ہوشم ربوده ہجر و فراق
عاشق بی ملامت است دلمن

ای عزیزا ملامتم مکنید
برده آن سرو قامت است دلمن

بہر اوصاف حسن ماه وشان
عندلیب فصاحت است دلمن

عایشه وصل دوست میطلبد
ہمچو گلزار جنت است دلمن

چون نگار نازنینم از حجاب آید برون
در تماشای جمالش آفتاب آید برون

گلعداری گل رخی گل چهره گل پیرہن
از حیا از عارضش عطر گلاب آید برون

غنچه خود میدرد پیراہن از شوق رخش
چون سحرگه در چمن آن ماه تاب آید برون

گر بدریا قطره از جوی رخسارش چکد
زین لطافت در صدف در خوشاب آید برون

مہر و مه آئینه دار حسن روز افزون اوست
چونکه آن شہنشہ مالک رقاب آید برون

زاهدان از خانقاه عابدان از اعتکاف
از برای دیدنش بہر صواب آید برون

چون بقرطاسه حسنش سرخنچے کبار
بیخود و دیوانه و مست و خراب آید برون

گر بصحرای قیامت بگذرد آن سروناز
عاصیان دوزخ از دم حیا آید برون

افزا


۲۱۷

خوشه چین خرمن حسنش مه کنعان بود چون که آنماه دو هفته از نقاب آید برون
سینه ام قانون صفت رگهای جانم تاره پس از دل پر حسرتم صوت رباب آید برون

عایشه گوید که یارب غرقه ام در بحر غم
دستگیرش یا الها کز عذاب آید برون

سحر بوی گلستان شدم بطرف چمن عروس غنچه دریده بخویش پیراهن
نوای بلبل بیدل بگوش من چو رسید قرار و طاقت و هوش و خرد ربود از من
نشسته بود بتی گل رخی پری پیکر زخویش رفتم و خاموش شد زبان سخن
بکف نهاده یکی ساغری پر از می ناب بشیوه ای ملیحانه چون غزال ختن
اشاره کرد و بمن داد از ره الطاف بگفت نوش حلالت چو جوش لبن
گرفته بوسه زهم گفتم ای شه خوبان ترا که آبحیاتست گل رخا بدهن
ضعیف و تشنه لبم جرعه تصدق کن زکوه حسن شریفت مکن دریغ از من
خموش گشت و بمن هیچ التفاتی نکرد بحسن خود متکبر نگفت هیچ سخن
بخنجر مژه و دام زلف مشکینش سرم بدار زد و بست گردنم برسن
سمنبری که بود رشک حور خلد برین دلم فتاد بیک عشوه اش بچاه ذقن
نگار موش شیرین کلام خوش گفتار گرفته روضه رضوان بیک نظاره من


۲۱۸
زفرق تا بقدم چون پری زعیب بری
گرفته باج الجمال اوز ملک یمن
چگونه شرح دهم وصف آن خجسته نژاد
نماند فهم و کیاست زشیوه اش بید
بهار گلشن حسنش خزان مباد هرگز
مرا مدام همین دعوتست خفا وعلن
دلاچو گوهرسنش بدیگر عرفان
نماند در صدف دهر قربی در عدن
نماند طاقت گفتار هیچ عاشق را
ولیک وصف جمیلت کند دلوجان
نطق
بهم زد لشکر عیشم سپاه گردش گردون
سمند بادشاه دل چسان فتاده طن
بآب غم سررشته طینتم معمار فطرت زان
سبب می بارم از دیده گان صلامون
ببار هجر میسوزم تپیدا نمیدانم
چرا ابطالح شویده ام افتاده در هامون
بسودای رخی لیلی وشی صبر و قرارم رفت
زفرط اشتیاقش گشته ام از بخودی مجنون
بجان آمد دل تنگم زجور چرخ کجرفتار
زند فریاد هجران سینه ام هر لحظه چاقانون
مرا در سر بود دایم خمار خمرہ دیرینه
بیا ای ساقی باقی بده زان بادۀ گلگون
مرا دردیست اندر دل که مغز استخوانسوزد
علاجش را نمیداند ارسطالیس و فلاطون
در یدهم تا بدامن سر به بین از فرقت دلبر
عجایب دولتی دارد جمال و روی افزون
همانروزیکه تصویر نگارستانا کردند
بشیر آمد بدل عشقش ولی آمد بجان بیرون
زبان


۲۱۹

زبان خامه قاصر شد باوصاف جمیل او
معاذالله زهی حسن که دارد شیوه روزافزون
بصورتخانه چین کی نقوش بدین خوبی
بیک نظاره او شد جمال مهوشان مفتون
ز سر تا پا پری پیکر بود چون مخزن گوهر
نباشد حور رضوان هم بدین زیبائی و محزون
بزنجیر سر زلفش مرا شد مرغ دل محبوس
بسودای رخش هستم بزندان غمش مجنون
نروید چون قدش سروی بستان ارم هرگز
چو لعل گوهرفشانش کجا باشد در مکنون
بسحر نرگس جادو ربوده عقل و هوشم را
نباشد سامری هرگز بدین منوال در فسون
بآب دیده شویم دفتر عارض زهی حیرت
بسی داغی نهان دارم بدل گنجینه مدفون
بمنزلبر غنام شوقش ربود از جا
شدم چون بلبل شیدا بگلزار رخش مفتون
ز دنیا کی وفاداری ندیدست چشمه مینایی
سلیمان نگینش کو کجا شد مخزن قارون
اگر هرچند مهجورم ز وصل دلبر با دورم
مراد خویش میجویم ز لطف قادر بیچون

چو گردون سفله پرور شد بهار نکو نشین در[؟]
بمن اندر اجابت دعوت عالی شد مقرون

نگار نازنین سرو خرامان
رخت شمس و لبت یاقوت رمان
بشیرینی ز شکر باج گیری
متانت در لطافت آبحیوان
ز سر تا پا توئی کان ملاحت
بود دندان چو مروارید غلطان


۲۲۰

منم پروانه شمع وصالت ز عکس عارضت مجلس چراغان
بود تا یک نفس از عمر باقی بسودای تو میبازم دل و جان
زجور هجر و ایام فراقت سرشک از دیده بارم همچو طوفان
درین محنت سرا عاشیراً یام
پناه جوید بحق از شر شیطان
ای مونس جان چون تو برفتی ز بر من از فرقت تو خاک جهان شد بسر من
هر لحظه فزون تر شود اندوه و فراقت عالم همه تارست بزیر نظر من
تا آتش عشق تو برافروخت در آفاق از شعله آن سوخت همه بال و پر من
روز شب شب و روز خ سوزان شده ای دل میسوزم و میسازم و نبود گذر من
چون از تو جدا مانده ام ای همدم و همران سیلاب سرشک است روان از بصر من
سودای توام در سر و چشم شده جیحون دل روزن آتش شده خون جگر من
داغی که مرا هست بدل از فرقت دلدار زین داغ بجز لاله ندارد خبر من
مجنون صفتم در طلب دوست مدام در زمره هشیار مجوئید اثر من
افسوس که بی وصل تو عمرم بسر آمد اکنون شب داج است حجاب سحر من
راه حرم و مسجد و میخانه ندانم لطف است که شود پیر مغان راهبر من
برگذشته


۲۲۱
بگذشت مرا در غم و اندیشه شب و روز
یا رب بچسان رفته قضا و قدر من
خون جگر از دیده روانست بدامن
رحمت نبود هیچ باین اشک تر من
مرغ دل من کشته اسیر قفس تن
آزاد کن از لطف شه بحر و بر من
در باخته ام هر دو جهان در ره عشقت
جز در که حق نیست رجائی دگر من
عایشه چرا میطپی در خون دل خویش
باشد که بفریاد رسد دادگر من
حباب روی ابست خانه من
خرابست انیدل دیوانه من
بصحرای ندامت زار گرییم
ز خون دل پر است پیمانه من
چو مجنون از فراق لیلی خویش
بعالم فاش شد افسانه من
بود زلفش چو دام و دانه خالش
عجب امن است دام و دانه من
بود گلدسته باغ لطافت
پریرخ دلبر مستانه من
ز دست چرخ ناهنجار یا رب
کجا شد گوهر یکدانه من
خوش آنروزیکه بود اندر گلستان
سنبر هوشی جانانه من
خمارم از فراق وصل محبوب
باک الله رحمخانه من
الا یا ایها الساقی کجائی
ز بیرحمی شدی بیگانه من


۲۲۲
بیا در بزم عشاقان نظر کن فراز مسند شاهانه من
زفرط اشتیاق گلعذاران بود خلد برین کاشانه من
مراهست نازنینی ماهپیکر بتی ترسا وشی فرزانه من
مجمع بیدلان باده پیما منم شمع و همه پروانه من
بلطفت عایشه یارب دار محفو
بحفظ خویشتن در دانه من
پنچر وزی بجهان خرم و خندان بودن خوشتر از مملکت تخت سلیمان بودن
ساقیا فصل بهار غنیمت دانش ساغر می بکف جانب بستان بودن
نبره و آب روان لب شیرین حسنی بیخود و مست و خراب از غمی خان بود
بزم آراسته شد یار پری چہرہ کجا جان چو پروانه شمع شبستان بودن
خسرو حسن که و صفش به بیان ناید را بنده خال خط آمنه تابان بودن
مہوش گلرخ گل پیرہن گل بینی گرمیشودت فرح داخ جان بودن
یکزمان بی می معشوقه مباشی غافل تا بکی غافل ازین بازی دوران بودن
حلقه بندگی پیر مغان کر در گوش خادم دیر شو و بر همه سلطان بودن
رشته الفت محبوب چوز نار مبند عشق ورزی کن مجر حلقه رندان بون
نوش بود


۲۲۳
خوش بود عشق نالک بهنگام شباب
چون ترا یکرمقی هست درین کوش بیپیش
شد چو اوراق گلم صحبت یاران بباد
گر بافلاک رسد قصه نشاط و طربت
چشم بر هم زدن این عمر گرامی گذرد
جرمت هرچند بقر ی نگنجد لیکن
دارم امید ز لطف و کرم ربانی
عهد پیری چو شد از خویش گریزان بودن
همدم و همنفس لاله عذاران بودن
چون سر زلف بتان در پریشان بودن
آخر از فعل بد خویش پشیمان بودن
ایخوش آنقوم که خواننده قرآن بودن
منتظر بر کرم و رحمت رحمان بودن
جامه مغفرتم خلعت ایمان بودن
عالیش گر شرف کون و مکان مطلبی
کلب کوی حرم شاه خراسان بودن
یکباره مشو ز پرده بیرون
وابسته آن کمند مشکین
یارب که مباد هیچکس را
جاریست ز هجر آن دل افروز
دل در کف اختیار من نیست
عالیث خسته دل خویش
عالم بجمال تست مفتون
رسوا شود عاقبت چو مجنون
همچون من خسته دل پر از خون
از دیده سرشک عشم چو جیحون
پیش که کنم شکایت اکنون
خواهد ز خطا و لطف بیجون


۲۲۴

زنهار بقول ناکسان گوش مکن
صحبت یار خود فراموش مکن
با مردم ناخلف درآمیز مباش جز دلبر خود دست دراغوش مکن
بیدوست اگر آب حیاتت بخشند باشد اگرت وفازو نوش مکن
از حقه لعل جرعه نوشانم ما را ز می فراق مدهوش مکن
عایشه ترا گر رمقی هست بجان
از ذکر خدای خو فراموش مکن
صاحب کرما بینظن کن این تیره شبی مرا سحر کن
از شدت غمم نه بفزود زین ورطه غمم مرا بدر کن
تونادی جهلکه تا پئی در معرفتم تو راهبر کن
پژمرده دلم ز رنج عصیان از ما بعطا تو تازه تر کن
در باغ یقین بکام رایئی هم نخل امید من ثمر کن
من عاصیم و تباه کارم میر علیم ز لطف زرکن
ای باد نسیم وصل محبوب در کوچه عاجزان گذر کن
یارب بحبال پاک احمد از لطف تو دعوتهم اثر کن

عایشه


۲۲۰

عنایت عنایت از تو جوید
ازین جهت خود مرا خبر کن

بیا بجانب بستان نظاره گل کن فراز قصر عشرت زشاخ سنبل کن
دماغ شوق معطر کن از نسیم سحر تو فرح گوش خود را ز صوت بلبل کن
بتار گلشن حسنت بده بگل زیبی بنقشه زار چین راز جعد کاکل کن
بگو بساقی گل چهره کنی پیشه بشیوه حسنت جام زر پر ازل کن
چو در ریاض خرامی بشادی رخ گل گرت زخار جفای رسد تحمل کن
ازان می که بود در صراحی شامی پیاله پر کن و مسموع صیت غلغل کن

هزار جان عزیزت بیدگر عشوه
فدای نام علی شهر سوار دلدل کن

بکوه و دشت بیابان روم زابی خوی زآب دیده کنم کوه و دشت را جیحون
زشوق گلرخ لیلی وشی پری پیکر دریده جامه بتن از فراق چون مجنون
بدام زلف بت پر جفا گرفتارم زحلقه ستمش کی توان شدن بیرون
چگویم و چکنم نیست چاره و سیم بجان رسید ام از دست کیش دگرون
بیار باده که ایام اعتدال رسید نمانده در دل من طاقت و قرار و سکون


۲۲۶
شگفته است گل حمر اخوشت بصح میزن ز دست ساقی گل چهره باده گلگون
صراحی می ناب و سمنبر رعنا نوای بلبل خوشخوان ساعت میمون
فتاده ام ببلائی که شرح آن نوان زگردش فلک و جور چرخ بوقلمون
مقیبت مر سینه و جگر ریشت کجاست حکمت لقمان دلیل افلاطون
غم زمانه که هیچش رهانمی یابم مگر بشعوه دم لطف قادر بیچون

هزار جان گرامی بدی گر عاشیرا
فدای عارض زبیا وحسن روز افزون

وصف آن سلطان خوبان با لباش شیرین نازنینی کلرخی شکر لبی شیرین دهن
پادشاه حش عالمگیر شد چون ماه نود هدیه لعل لبش ملک بدخشان یمن
در لطافت بینظیر و در نزاکت یک کل در تکلم در فصاحت بلبل شیرین سخن
مهر و ماه و مشتری پروانه شمع رخش صد هزاران یوسفش افتاده در چاه ذقن
انکه خورشید و قمر آئینه دار حس اوست باج گیرد طره شبرنگش از مشک ختن
عقل و هوش و طاقت و صبر و قرارم را ربود مهوشی حوری لقائی یوسف گلپیرهن
خسرو کشور ستان عرصه حسن و جمال است خد نکتی که مخمورش علم مصنف
مبتلای زلف مشکینش بسی پیرو جوان بسملت از تیغ آبرویش گروهی همچون
چون


۲۲۷

چون نسیمی از سرکویش وزید بر جودم
بیقرارم روز و شب از فرقت آن سیمتن
نرس فتان دهانش چشمه آب حیات
گوهر بحر ملاحت در دریای من
گلشن رویش بهار عشرت عیش و طرب
طوطی شکر لسان و سرو آزاد چمن
ذکر او صافش نمی گنجد بتقریر و بیان
مادر گیتی نزاده مثل او اندر دهر
گلعدار سیمتن رشک بتان آزری
شیوه نیکوی او باشد حسن اندر حسن
شکبارم از فراقش همچو ابر نو بهار
تیشه هجران زغم بر فرق خود کوهکن
هر که چون منصور صادق باشد اندر راه عشق
میخورد سنگ ملامت بر سر دار و رسن
رشته زنجیر زلف آن بت ترسا صفت
هر که بیند گشت داند رگلو چون برهمن

عایشه خواجه بچید گل باغ عمر
هم بفر چهار یار و عزت پیر ختن

عیسی نفس بکعبه احزان گذر بکن
بهر خدا بحال غریبان نظر بکن
دل برده وغارت دین میکنی چرا
بگذر ازین مرحله فکر دگر بکن
جانم بلب رسیده زاندوه بیشمار
بر کوی ما گذر چون نسیم سحر بکن
زین بیشتر مسوز بنار محبتم
از دود آه سینه فگاران حذر بکن
مائیم و جام باده وسودای آن نگار
ای محتسب تو شاه شجاع را خبر بکن


۲۲۸

ناصح مکن ملامتم نیست قسمتم
اگر میتوان تغیر قضا و قدر کن
در طور عشق گر چو لین تو صادقی
جانرا فدای یوسف زرین کمر کن
بشنو که بلبل از سر مستی بهر چمن
میگفت بگل که قصه با مختصر کن
دانی که دوش چرخ بگوش فلک گفت چه
بگذر زعشق عایشه یا ترک سر کن

دام صبح سعادت درفشان خواهد شدن
بهر مند از فیض او پیر و جوان خواهد شدن
یوسف گم گشته با یعقوب مهجور الوصال
میرسد از وصل او هم شادمان خواهد شدن
باد نوروزی وزید و آمد هنگام طرب
صوت الحان بلبل شیرین زبان خواهد شدن
بوستان افروز گردد عارض حورای او
مژده ایدل بزم عیش گلرخان خواهد شدن
ساقی شکر لبت بخشد ز خمر ناب صاف
مست مدهوش از می او این غولان خواهد شدن
چند روز خوش به چو نیست گیتی بوستان
باغ و بستان جهان آخر خزان خواهد شدن
مغتم دان پنجروزی صحبت گل در چمن
چهره رعنا یلمعان زعفران خواهد شدن
ساکن بتخانه باش مرد مه ارزی مکن
رهبرت چون همت پیر مغان خواهد شدن
عایشه هرچند گنهگاری مشو نومید
بر تو الطاف و عطای بکیران خواهد شدن
بگذرند


۲۲۹

گلبندن گلرخ گل پیرہن سرو قد مہوش غنچه دہن
مہرو مهت آئینه داررخت لبکدہء بلبل شیرین سخن
شمع شب افروز شبزم سره رشک بتان طوطی شکر شکن
آب روان باز سد از روش چونکہ خرا می تو بصحن چمن
دام نہادی زسر زلف خویش گشتہ گرفتار بسی همچو من
فتنہ دوران چو تو نبود دگر ای صنما قاتل ہر مردوزن
رشک قمر عارض زیبا تو زینت وزیب ہمہ انجمن
ماہ نوست طاق دو ابروی تو چشم سیاہت چو غزال ختن
شمع صفت سوخت سرتا قدم شعلہ حسن تو زمین و زمن
صادق عشق ہر کہ چو منصور شد کی بودش خوف ز دار ورسن

ہست دعاگویتو شام و سحر
عالیہ ایدوست خفی وعلن

عارضت یا برگ گل یا شمس نور افزا است این مشتری یا زہرہ یا بدر جہان آرا است این
تخت پیشانیت یا صبح سعادت بدمید یا مگر لوح کلام قادر یکتاست این
نرگس است یا چشم یا آئینه گیتی نما یا ز بادام ریاض جنتہ الماواست این


۲۳۰

یا رب این ابروست یا محراب حاجات حصون
حقة پر گوهرست یا چشمۂ آبحیات
قامتست این با الف یا سرو بستان ارم
از خط سبزش نکوئی داد یا خضر صحیح
همچو محبوبی نباشد به بحر و بر دگر

یا کمان قبضۂ سلطان بی پرواست این
معدن یاقوت یا خود مهر باللہ سر است این
یا مگر شمع هدایت بهر دلها است این
یا بگرد ماه تابان عنبر سارا است این
زابتدا تا انتها بمثل و بهمت است این

عالیٹ شرحش نگنجد بلوح روزگار
هر چه گویم در صفاتش برتر و زیباست این

بتا بگلشن جنت روم چسان بتیو
قسم که جز سر کویت به نیم جو نخرم
کجار وم زکه پرسم مقاصد دل خویش
سحر باد وصالت شدم بطرف چمن
بپیش شمع رخت جاند هم چو پروانا
شکیب و طاقت و صبر قرار و هوشم رفت
زفرقت تو مساویست شب و روز برن
ببین که شهرہ شہرم بهر ورزی تو

مرا که دوزخ سوزان بود جنان بتیو
اگر دهند بمن حشمت کیان بتیو
مرا که نیست دگر هیچ در جهان بتیو
که بود بلبل شوریده در فغان بتیو
نکر که سوخت مرا مغز و استخوان بتیو
بیاد رفت مرا جمله خانمان بتیو
و ما دست مرا دیده خونفشان بتیو
گذشته ام زسر نام و هم نشان بتیو

نظارم


۲۳۱
ندارم ہیچ دگر جز خیال لعل لبت مرا چو نیست دگر هیچ بر زبان بی تو
در معتناق بگیرم ترا چو پیرهن که نیست همدم و همراز و همقرآن بی تو
نه میل جنت و نی خوف دوزخست مرا بخاطرم نبود فکر این و آن بی تو
فروغ حسن جہانتاب چون نبود شدت شعاع کوکبهٔ هفت آسمان بی تو
نزاکت چمن دہر از گل رویت که نیست زینت و هم زیب گلبه خان بی تو
ہزار حیف کہ پیوست دل بدست میگذارد بہار عمر گرامی شدم خزان بی تو
اگر زبان شود هر مو کجا توانم گفت چگونه میگذرد ساعت و زمان بی تو
از هجر و وصل توام نیست طاقت گفتار
گرفت حالت را نیز حبس و جان بی تو
در باغ خلد نیست گلی همچو روی تو مشک ختا گشته خجل پیش موی تو
خورشید و ماه آئینه دار جمال تست عطر و عبیر دم زند پیش بوی تو
بگرفته باج از ارم عشرت سرای تو نبود نسیم روضه رضوان چو کوی تو
نتوان بیان خامه که وصف او اکند این ملک تسخیر فرخنده خوی تو
ادراک و فهم و صبر و قرارم بیاد رفت عمرم گذشت در هوس آرزوی تو
کاغذ ز روی غیرت از خون دل کنم شرح فراق خویش نویسم بسوی تو


۳۳۲

شب تا سحر نه خواب نه آرام و نی شکیبا
مردم در انتظار و رو پیش ازین مدار
اندر ریاض دهر هزاران بهر طرف
از قاصد صبا بکنم جستجوی تو
آب حیات تشنه لبان در سبوی تو
افگنده اند غلغله و های هوی تو
خواهد مدام عایشه ای شهریار حسن
از عمر خویش بهره نه بین عدوی تو

ای فراز تاج شاهی در خور والای تو
تا بود افلاک وانجم بر قرار ای شهریار
چتر بادا بر سرت از شهر پر روح الامین
سکه زد بر چرخ گردون زهره و شمس و قمر
تخت و بخت خسروی عمر و جوانی ست مدام
گوهر بحر عطا ای معدن جود و سخا
علم و حلم و شرع و دین سنت خفی و جلی
سایه افگندست همای همتت بر بحر و بر
فتح و نصرت میمقرنت صبا عرش و فرش
تیغ تو بران بمیدان مصاف ای نامور
صبح دولت پر تو حسن جهان آرای تو
باد قاف تا قیروان تسخیر حکم و رای تو
تا بود گیتی بنا با دا چو خضر حیات
هم بنامت چون شنیدند صیت غرو غای تو
خاور کشورستان قصر فلک فرسای تو
حکمت جام جهان بین دیده بینای تو
قادر بیچون نهاده در دل والای تو
زانکه در ایثار نبود هیچکس همتای تو
خوان فیض و لطف و احسان خونبهای تو
هم سلاطین جهان منقاد حکم و رای تو

ایکه


۲۳۳
آیت نصر من الله باد یار و یاورت باد دایم پایمال ستم رخش اعدای تو
ای شهنشاه بلند اختر میخواهم مدام باد فرق دشمنان چون خاک زیر پای تو
ذکر اوصاف نیکنجد بلوح روزگار پادشاها خامه عاجز مانده در انشای تو
ای سلیمان جاه سکندر طالع فرخ سیر تا جهان باقیست دایم باد استعفای تو
از الطاف و عنایت بحر جود و هم
در بکف عالیه جوید بذل از دریای تو
پرتو شمس و قمر از عارض زیابی تو لیله القدر ست از گیسوی مشک آسای تو
پادشاه حسنت عالمگیر شد چون مهر و ماه نیست در ملک تخیل هیچکس همتای تو
طاق ابرویت هلال نو بود حوری لقا کحل آهوی ختن از نرگس شهلای تو
زینت و زیب چمن دادند ز گلزار سرو میماند خجل از قامت رعنای تو
در ملاحت گلرخا چون یوسف گلپیرهن پر بود عالم ز شور و فتنه و غوغای تو
گوهر بحر تفخر در دریای عدن فخر تاج خسروی از لؤلؤلالای تو
خفته پر گوهرت آبحیات جاودان جرعه نوشید خضر از لعل شکرخای تو
بوی ریحان میوزد از کویست ای رشک صنم بوستان افروز شد حسن جهان آرای تو
نی سرتاپاپری از عیب چون حور و پری توتیای چشم خوبانست خاکپای تو


۲۳۴
بشنوم گر این بشایر کا مدآن سلطان جن
در رواق دیده سازم منزل ما وای تو
ما شا الله از چنین حسنی که رشک حور است
کور بادا چشم آن هر کس بود عدای تو
بشیوه شیرین که صد فرهاد و خسرو کشته ای
روز و شب عایشه را در سر بود سودای تو
فروزنده مه نو از روی تو
هلال نو است طاق ابروی تو
طلوع سحر از فروغ رخت
سواد شب تار از موی تو
چو دیدم جمالت ز خود بیخودم
فریبم د هد چشم جادوی تو
کمند سر زلف خم در خمت
مرا میکشد هر زمان سوی تو
بناز و کرشمه غزال ختن
نسیم بهشت از سرکوی تو
شد عایشه را مرغ دل مبتلا
میکدانه خال هندی تو
محبت خوار و زارم کرده تو
برندی خبت یارم کرده تو
ربودی از دلم آرام و طاقت
همیشه بیقرارم کرده تو
ضعیفم از فراق گل چو بلبل
چو اشتر زیر بارم کرده تو
شکیب و عقل و هوشم رفت برباد
پریشان روزگارم کرده تو
چو خال


۲۳۵

چو خاک راه پامال جفایم چو خاکستر غبارم کردهء تو
زفرقت روز و شب چون ابرنیسان دو دیده اشکبارم کردهء تو
چگوید عایش داد از جفایت
فقیر و خاکسارم کردهء تو

ای شعاع عارض شمس و قمر از روی تو چون کنم دل برده از من نرگس جادوی تو
گلرخ سیمین بدن و می طوطی شکر شکن قامت طوبی نباشد چون قد دلجوی تو
لعل نوشینت بود سرچشمهء ابحیات کی بود اندم که بینم افتاب کوی تو
گلشن جنت ز گلزار رخت افروخته مشک را بو نیست چون زلف عنبر بوی تو
پرتو صبح سعادت از جبین مهوشت نکهت فردوس نبود چون نسیم کوی تو
پیروت تا بکی داری روا بر ماتمم کاشکی چون روی زیبا بودی خوی تو
بحالت در نظر گل همچو خار اید مرا ارزو دارم نشینم باز در پهلوی تو
گر حقیقتا ز اسمان دارم امید زندگی التجا دارم بیفتم از خم ابروی تو
جان بلب امد مرا در نظارت روز و شب قاصد از باد صبا هر دم فرستم سوی تو
بیدلانرا کی بود جایز بمذهب این سخن عاشق ست خون جگر بیار همزانوی تو
با و سرتاپا وجودت در پناه مستعان سورهء انا فتحنا حرز در بازوی تو


۲۳۶

چونکه صیاد ازل دام محبت را نهاد
عایشه شد مبتلای طلغت نیکوی تو
عمرم بلا طایل گذشت در آرزوی روی تو
خاطرم پریشان گشته ام چون زلف عنبر بوی تو
ای گلرخ سیمین بدن ای طوطی شکر شکن
عقل و خرد برده ز من جادوی نرگس جادوی تو
وافر بود عشاق تونی همچو من مشتاق تو
از غم کمانشد قامتم پیوسته چون ابروی تو
ای مهوشی حوری لقا غوغا پرست در شهر ها
از هر سری آید صداستم گدای کوی تو
و صفت نگنجد در بیان شکر لبی شیرین دهان
بدر منیرست عارضت مشک ختن گیسوی تو
ای شوخ شنگ جنگجو عایشه دارد ارزو
باشد که از باد صبا روزی بیابم بوی تو

فکر بکردش گردون و کارخانه او
فتاده است بهر راه دام و دانه او
بخط منشی دوران نوشته شرح فراق
بآب دیده بشویم همه سفینه او
ز دست هجر بجان آمدست بیدل زار
مباد هیچکسی همدم و قرینه او
چو بزم چرخ بنا کرد ساقی افلاک
هنوز دردسرم از می شبینه او
ندانم آنکه چه گنجنده بود در ساغر
چگویم از فلک دون بغض و کینه او
چولاله داغ بدل دارد عایشه شب و روز
گذشت همچو رصاص از فراق سینه او


۲۳۷

آنکه ازطین قدرتش تصویر انسان ساخته
مالک الملکی که ممکن نیست انبازش دید
آسمانرا میتوازن درقرار از قدرتش
ساقی عشقش خم معرفت چندین هزار
در محیط بیکران طلاح شوقش لاجرم
ہمت عالیجنابش ناامیداخم چرا
من چگویم وصف لطف شهریاریچون
کعبه و بتخانه را تدویر خلعت ان ساختند
چتر ملک خسروی خورشید تابان ساخته
طارم فیروزه ہم گردون گردان ساخته
ہمچو ابراهیم ادہم مست عرفان ساخته
کشتی دل را غریق بحر طوفان ساخته
بیدلانرا روز وشب خاطر پریشان ساخته
از برای مشت خاکی خلد رضوان ساخته
عایشه هرچند گنهگارست یحیی داردرجا
مغفرت را از کرم اکسیر عصیان ساخته

ساقی بیار باده که عیشم عزا شده
مرغ دلم که بلبل باغ وصال بود
طوطی طبع من شکر افشان بود چون
شد پایمال لشکر سلطان حسن چون
عقلم زسر پریده وهوشم بیاد رفت
در دیست درد عشق که پیش علاج نیست
چون گلعذار لشکر از من جدا شده
گل شد خزان بخار جفا مبتلا شده
نطقش خموش و حبس بدام بلا شده
این کشور دلم که محبت سرا شده
از شوق دوست چونکه بکوشم صدا شده
هر چند که سعی میکنمش لادوا شده


۲۳۸

رنج و فراق و محنت و اندوه و درد و غم
در حیرتم که این همه بر من چرا شده

خواهم می که وارهم از خیر و شر دهر
زان باده که قسمت اهل رضا شده

عمر عزیز من ببر آمد در انتظار
اندر رهش چهار دو چشم دو تا شده

گردون کینه نیست بخیر ستم و جورعادتش
دارای هربین که بحال گدا شده

یا رب بحال من نظر از لطف خویش کن
مسّ وجود در طلب کیمیا شده

تا کی کنی تو شکوه ز در فلکیت خموش
بسیار چو تو در بدر و بینوا شده

عایشه جز شکیب ترا نیست چاره
چندین هزار چو تو بنجم شنا شده

سزاوار که آمد بسم الله
عطاء کرد او مرا الحمد لله

کرم کرد در دلم مهر محمّد
طمع دارم وصال صلّ الله

مراد مالوار حمد مسعود
کرم مامول دارم گردد همراه

دلامر آل و اولاد محمّد
محل طارم اعلا و دراه

مرا مامول روح عطر آسا
مدد مردوم رسول الله شم

سر و کلّ مرسل صدر عالم
مرادم راد بدرود سحرگاه

صدور طارم در معلا
همه دارد مطّلع سراگاه

روس


۲۳۹

اروس گل رسل سرورم دلم دارد طلوع مهر و هم ماه
روم در سدة آمال مولا که گردد کوهها سالم سحرگاه

آتها کرد کارا رحم ارحم
دل ما سوگوار و در دوصداه

بیا ساقی از لطف جامم بده بیاد دوازده امامم بده
فتادم چوسایل بخاک درت زمی جرعه صبح و شامم بده
تکبر مکن رخیا را می صنم زکوائی رخسنت مدامم بده
ندارم سکونت نه جای قرار تو در زیر زلفت مقامم بده
ز هجر تو طاقت مرا طاق شد ز کنج لب لعل کامم بده

همیگوید عایشه ای دادرس
زچرخ فلک انتقامم بده

شوخ گل چهره وفا پیشه اگر از حق نداری اندیشه
روز و شب بانتظار وصل توام جگرم از فراق شد ریشه
همچو فرهاد هجر شیرینم بر سر خویش میزنم تیشه
صنما کیزمان برای خدا نظری کن بحال عایشه


۲۴۰

برق آتشبار عشقش بیدلانی سوخته
موج نار شوائش پروجوانی سوخته

پرتو گلزار حسن آن بتی ماه صفت
بلبل بیخانمان در آشیانی سوخته

دیدم اندر وادی شوقش گروهی هردوزان
زاتش سودای هجرش کاروانی سوخته

در ریاض عشرت انشوخ شنگ جلبوه
گل بکام دل نچیده باغبانی سوخته

عارض شمس و قمر چون از نقاب آید برون
شعله رخسار او کون و مکانی سوخته

ای عزیزانشت می زیبا ضعیف مستمند
در تمنای بت نامهربانی سوخته

در نگارستان چین تصویر حسن چون کشید
تاب خورشید رخش دیدم تبانی سوخته

می ندانم چیست آخر مقصد اینسنگدل
در رفاهیت رقیب دوستانی سوخته

عایشه افتاده است در دست گیتی دون پنا
در تنور هجر و محنت همچو نانی سوخته

صنما ز دغم هجر تو بفرقتم تیشه
کردنا صور فراق تو دلم را ریشه

رفت عقل و خرد و طاقت و هوشم برباد
جز تمنای تو ام نیست دگر اندیشه

نیست در مخزن دل غیر لب لعل تو هم
غیر عشق تو دگر هیچ ندارم پیشه

شوخ لیلی وش شیرین صفت سنگین دل
بسمل تیغ جفا ها تو شد عایشه

براث


٢٣١

بت ناز پرور من بعجب ادانشسته بدو چشم چون غزال ختن و ختانشسته
بکمان ابروانش چوخدنگ غمزه پنهان بکمین صید دلها بشکار جانشسته
چوجمال دلربایش بجهان ندید چشمی بنظاره اش خلایق علن وخفانشسته
بکند زلف مشکین دل عالمی اسیر بهر حلقه صد هزاران شده مبتلانشسته
شجری چو قد سروش بچمن دگرنروید صنمی فرشته خوئی بت دلربا نشسته
بنگارخانه چین نبود بدین شمایل بچه حشمت و تسلط بجهان نما نشسته
بمیان بزم خوبان بود او چو ماه تابان همه گرد آن سمنبر چو ستارها نشسته
دل عالمی ربوده بفریب یک نگاهی صنمی لطیف رعنا دربی بهانشسته
چکنم چه چاره سازم ز جفای ستمگر که زخون عاشقانش ببرحنانشسته
همه شب بانتظارم زفراق آن پریوش بحوالی دو چشم بت دلربا نشسته
چو بصومعه رسیدم همه زاهدان خرد بین بقمارخانه رفتم همه پارسا نشسته
شب و روز بیقرارم نه خور ونه خواب دارم
دل عایشه چو جغد بخرابها نشسته

موی سفید و روی سیاهم چه فایده سرتا قدم غریق گنا هم چه فایده
عمر عزیز خویش تلف کرده ام عبث من بعد ازین ندامت و هم چه فایده


۲۲۲

خلد برین کوثر و طوبی و قصر و حور
جز عارض نگار نخواهم چه فایده
عهد شباب چون بسر آمد در تن
هنگام پیری حشمت و جاهم چه فایده
گر راند از بخواندم از قهر و فضل دوست
غیر از جناب دوست پناهم چه فایده
جرم و گناه عایشه از حد فزون بود
از لطف او که عفو نخواهم چه فایده
شیشه دلرا پر از خون جگر کرد عایشه
وزندامت خاک عالم را بسر کرد عایشه
از فراق لیلی خود بیقرارست روز و شب
همچو مجنون رخ بسوی بحر و بر کرد عایشه
سوخت در نار جدائی جامه عیش وطرب
هم لباس رنج و محنت را ببر کرد عایشه
قیس وش دیوانه محبوب میباشد مدام
از وجود خویش خود را بیخبر کرد عایشه
از جفای چرخ کجرفتار و ظلم روزگار
چادر اندوه و ماتم را بسر کرد عایشه
عقل از ملک سرش اخراج سودا جا گرفت
قصه نشو و نما مختصر کرد عایشه
از کهن خمری که پنهان در خم توحید بود
جرعه نوشیده و انکه ترک سر کرد عایشه
بود اندر خواب حیرت کین نوید آمد بگوش
شام هجران ترا ایند سحر کرد عایشه
نجاتم ده بعصیانی ز نار
بلطف خویش ای شاه یگانه
پهلویهم


۲۳۳
چگویم از فضای آسمانی
فتادم در محیط بیکرانه
زکید و مکر این حق ناشناسان
شدم تیر ملامت را نشانه
چوزلف و خال سیمین بر یاریت
شدم وابسته اندام و دانه
چوشمع از فرق تا پا میگدازم
کشیده نار هجرت چون زبانه
شدم بخودهماندم چون شنیدم
نفیر و ناله چنگ و چغانه
خراشیدی دلم را اندراندم
زدی گیسوی مشکین را چوشانه
نه گل ماند نه باغ از جور ایام
نه بلبل ماند و نی آشیانه
مدام حایشه گوید یا آلها
بعالم تخم غمازان بنشانه
کجائی آهوی مشکین غزاله
زهجرت مونسم شد آه و ناله
شمیم کاکل عنبر سرشتت
نسیم صبح می آرد شماله
بیا یکدم که با هم راز گوئیم
گریزانم دم رزل و رزاله
بمن ایساقی فرخنده ایام
تلطف کن شراب دیر ساله
مرا در سر خمار وصل یاریست
نخواهم صیت و صغی مقال
در انسا عت که طالع مینوشتند
براتم را بغم دادند حواله


۲۴۴

چو بزم عیش را کردند مهیا ز زهر قتا لم کردند نواله
شنو بلبل بباغ حسن خوبان بوصف گل همیخواندر ساله
بمقر خانه میثاق دادند بمهر خوبرویانم قباله
چو گل بنشست تخت کامرانی صراحی کرد تعظیم پیاله
با غو عقد بندش زود سازی که هستش دختر رزبنت خاله
بیار آمد چو گلزار شبابم خزان تاراج کرد فی الفور حاله
جراحات دلم مرهم پذیر ست مگر لطف تو ساز د استماله
ز هجر نرگس چشم سیاهت مرا داغست بر دل همچو لاله

ببار عایشه از ابر ندامت
بارض رخ سرشک هر دم چو ژاله

نگار نازنین ماه یگا نه دلم بردی بصد مکر و ترانه
فگند اندر میان موج نارم کشید چون تتش عشقت زبانه
بو د زلفت تو دام و دانه خالت گرفتارم نمود آندام و دانه
خراشیدی دلم را ای پریرخ نمودی جعد پر خم را چو شانه
کمان ابر و بدل رحمی نداری بتیر غمزه ام کردی نشانه

مردم.


۲۴۵
بفرقم سایه افکن ای همایون ترا هرچند بلند است اشیاناً
مرا چرخ فلک سرگشته دار دریغا داد از دست تاً
نگوهر زال گیتی را بکسرا همه کارش فسونست و فساً
چه خوش گفت این سخن پیر خرد بود مرخوی بد را صد بهاً
بدینادل نه بند د هیچ عاقل که در وی نیست جای جان و داً
به بحر عشق نبود عارف واقف
فتاد اندر محیط بیکرانه
ای شیوه شیرین تو دل برد علالا احسنت زهی حسن تبارک و تعالی
در گلشن فردوس گلی نیست چو رو در باغ جهان نیست چنین سرش بالا
عقل و خرد و هوش ببر دست بیکبار سرتا بتقدم عشوه و ناز تو غزلانا
در حقه لعل تو که پر آب حیاتست نوشیده چوخضر از دهنت راز لالا
شمشاد خرامان صنم لاله عذارا سرویست نه بستان بهشت این قد و بالا
صراف فلک چشم خرد هیچ ندید اندر صدف دهر چنین لؤلؤی لالا
مجنون صفت از خودخبری هیچ ندارم بیخود شدم از شیوه شیرین تو لیلا
زنیست معطر چمن سنبل و ریحان آرد چو نسیم از سرکوییت شمالا


۲۴۶

چو حسن خداداد ترا حد بیان نیست
عایشه بود بندت ایخسرو والا

ایدل از دست جفایکه بجان امد همچو بلبل زغم گل بفغان آمد
دین و دل باخته مجنون بکدامین کز پی ناظرہ حسن تبان آمد
میخرامی بچمن غنچه عذارا چو طارس که از باغ جنان آمد
دی شنیدم که بد لبر مه شب میخورد پیش چشمت که بخاطر نگران امد
ایکه از کوچه عشاق نهان میکند ماشاء الله بچسان حشمت و شان آمد
غم دنیای دنی حیف بود باد کرد چند روزی بتماشای جهان آمد

عایشه بسمل بیداد جفای تو شد
زانکه هر مو بتنت تیغ زبان آمد

ایتبہار حسن ندانم چه بودہ ارام و ہوش و صبر و قرار مبر
عقل و کمال و فهم خر دانسر پری چون پرتوی زعارف زیبا نمو
بر دور خور ز سنبل تر چتر بسته یا خط بگرد مه مگر از مشک سود
ای عنصر لطیف ندانم چکاره حور و پری و انس و ملک هم تو ؟
در قاف قیروان دین حسین بصر بر سروران دہر سرا سر ستودہ

درخا


۲۴۷

حاتم کمینه بنده خاک در شماده
ای معدن عطا سخا از تو آبرود
هر مو اگر لسان شودم بر تن ضعیف
وصفت چسان کنم که ز وصفت فزود

عایشه را ز لطف بخوانی بعیدیت
عرضش اگر بسمع رضایت شنوده

شیرین صنمی ز دور دیدم چوما،
هوش و خردم ربوده از رنگ کجائی
در جلوه چو طاؤس گلستان ارم
خورشید رخی ماه وشی گیج کلهی
مژگان چو خدنگ ابرویش همچو کمان
قتال بیک شیوه چشم سپهی
قدش بتمثال سرو باغ رضوان
خوبان جهان در نظرش سگ گهی
انس و ملک است مسخر لعل لبش
شاه همه دلبران و تبسم سیهی

عایشه چرا تو بیقراری شب و روز
در سایه زلف اوست آرام گهی

ای زهره جبین شمع شبستان که بودی
بردی دل من پسته خندان که بودی
من بی تو دمی صبر و قراری نتوانم
شیرین سخنا بلبل خوشخوان که بودی
خون شد جگر از حسرت آنعارض گلگون
دیشب همه شب ساحت و ریحان که بودی
سر حلقه خوبان جهانی بعبارت
صاحب کرما منبع احسان که بودی


۲۴۸
در خطه چین نیست بدین شکل و شمایل
ای یوسف مصری کنعان که بودی
در باغ دلم نیست بجز مهر گیاهی
شمشاد قد سرو خرامان که بودی
بگداخته در نار غمت همچو رصاصم
خود مرهم ریش دل سوزان که بودی
عالیست روز ازل حلقه بگو
اینخسرو خوبان تو سلیمان که بودی
شیرین صفها دوش تو مهمان که بودی
پروانه منم شمع شبستان که بودی
در آرزوی وصل تو عمرم شد برباد
فارغ ز من و بنده فرمان که بودی
اسیر و قید لاله عذار شکرین لب
محبوس سر زلف پریشان که بودی
ترسا صفت ماه وشی حور مثالی
کو بخیه دار مزن ایمان که بودی
رفتی ز برم چشم دو جا رسته براهت
خود مردمک دیده گریان که بودی
در بادیه هجر و فراقت من مضطر
مجنون صفتم لیلی دوران که بودی
در باغ جنان نیست گلی چون گل رو
ایسرو روان زینت بستان که بودی
ایدل تو بعایث بگو شرح حکایت
افتاده تو در چاه زنخدان که بودی
بیا که عشق و رندی نیست کار آسان
طریق عشق بدست آر اگر مسلما
جنون


۲۴۹

جنون عشق مساویست مرزمان بام
هزار ساله عبادت بتانمی ارزد
بنوش باده بشرط ادب درین مجلس
گدای درگه پیر مغان بود خوشتر
خرد ز عشق بعید است اگر میدانی
بنیم جرعه از باده هائی رمانی
که ساقیان لطیف اند و دلبر جانی
زتخت و حشمت خاقان و تاج سلطانی
ترا که نیست بضاعت خموش عا[؟]
که شیوه های عجیب است راه طولانی

لب لعلت خراج پادشاهی
به تیری غمزه ام کردی نشانه
نمی ارزد همه خوبان عالم
دلم بردی و رخ پنهان نمودی
تو شاه حسن و من هستم گدایت
سیه بختم نوشتم زین شباهی
زسیل اشک مظلومان بپرهیز
تو عالی همت و من مستحقم
اگر سر را قدم سازم براهت

ندیدم مثلت از مه تا بماهی
نمی ترسی ز خون بیگناهی
پیش عارضت چون برگ کاهی
هلاکم کرده از یک نگاهی
ندارم جز درت دیگر پناهی
که باشد انجوان در سیاهی
حذر میکن زآه صبحگاهی
زکاتم بخش افتادم براهی
ترا کی میتوانم عذر خواهی


۲۵۰

گل رویت نمیگنجد بتقرير
مبادا ملک حسنت را تغیرا
ندارم تحفه جز جان شیرین
فدایت میکنم خواهی نخواهی

لعالیه نظر کن از عنایت
الهی یا الهی یا الهی

شب و روز بیقرارم ز فراق جور قا
بت گلرخ شکر لب صنمی فرشته خو
رخش همچو ماه تابان قدش همچو سرورستان
بخدا که حور رضوان نبود بدین نکو
ز سواد چشم مستش شب داج گشته روزم
ز خدنگ تیر مژگان کشدم بطرف عدوا
در معدن ملاحت گل گلشن نزاکت
سحر از نسیم کویش بچمن وزیده بو
بدوام دولت او که مدام بر سر است
که مقیم درگه او نرود بهیچ سو
چه قیامتست جانان که بصحن باغ و بستان
همه بلبل و هزاران چو فکنده های و هو
نشود ز صفحه دل خط نقش دوست باطل
و بدش اگر ز طوفان ند ماند شست و شو
دل مستمند را بوصال اگر بنوازد
نبود بخاطر من دگر هیچ آرزو
جگرم ز غصه خون شد بکه درد خویش گویم
نه دلی که طاقت آرد نه زبان گفتگو
بود آنکه حق پرستی بخذ ز تار زلفش
بجراحت دل من دو سه بخیه رفو
چکنم چه چاره سازم ز فراق آن ستمبرا
دل عالیه ربوده بشکنج زلف مو


۲۵۱

رفتم بمیکده دیدم قلندری در پای خم نشسته چو رند سکندری
مست الست باده پرست منیر روی برکف نهاده پر ز می ناب ساغری
جمعی نشسته بود زرندان پاکباز نوشید اند باده چو یاقوت احمری
گفتم سلام گفت علیک بگوکیستی کاندر میان مجلس مستان حاضری
گفتا تو کیستی و طلبکار چیستی در بحر ناز عشق چو مرغ سمندری
گفتم زدست چرخ فلک اندر حجابم دارم امید آنکه کنی بنده پروری
ساقی ضعیف و تشنه لبم جرعه بنوش اجرش ده ناد با تو خدا حج اکبری
ای نوبهار حسن نظر کن بحال من دل برده ز خلق جهان همچو سامری
آکین طاق زرنگار قضا با کسی نکرد از فقر و لق مانده و ز خسرو افسری
پر کرده جام می ببش داد گفت بنوش لیکن زبان خموش کن جانز اکبری
زان می که در سبو بمحبت نهاده ام
بادا نصیب عالیه از جام حیدری
دل برده است از من لب لعل شکر اقوال خلق وعده خلاف ست ستمگرا
ای صفدر زمانه که مثلت بدهر نیست سردار حن و صف شکن فوج لشکر
ای مهر ماه آئینه دار جمال تو سلطان وقت پادشه هفت کشور


۲۵۲

چون صید یک نگاه تو شد آهوی ختن عمر عزیز با تو که دارد برابری
سرتا قدم بکار سرشتند طینتت شیرین تری ز شهد و شکر ز نیشکری
ای گلعذار و گلرخ و گلچین و گلکار بر مدهوشان بپرسر اسر تو سروری
پیرامن صبوری عشاق ادرید دست محنت تو به چنگال دلبری
از خنده تو پر تو صبح سعاد تست پیداست در جبین تو خورشید خاوری
خوبان سلام بار گهت میکند مدام منت خدایرا که بر اعدام ظفری
شرحت چگونه گویم و وصفت چه سان کنم هر چند که کنم صفات تو اوصاف برتری
عاشق صبر کن بخداوند ذوالجلال
کنج قناعت تو بو گنج و گوهری

خاک پای یار بودم کاشکی سبزه گلزار بودم کاشکی
همچو فرش لاله در فصل بهار در رهش هموار بودم کاشکی
در میان بزم خوبان همچو شمع پر تو دیدار بودم کاشکی
هر چه میگفت آن ستمگر در شباب واقف اسرار بودم کاشکی
کی توانم دید او را از غیور دور از اغیار بودم کاشکی
باده نوش وحدت از خمخانه حیدر کرار بودم کاشکی

ساعت


۲۵۳

باعث فرخ زمانی محترم | همدم عطار بودم کاشکی
کعبه کویش حریم حرمتست | بر درش زوار بودم کاشکی

خسرو اعایشه گوید هر زمان
کلب آن دربار بودم کاشکی

مبارک ساعتی فرخ زمانی | که آید مژده از یار جانی
وصالش گر ببینم بار دیگر | زلیخا وش ز سر گیرم جوانی
بگرد خرمن گل خوشه چینم | کنم در باغ عشرت کامرانی
شدم سرگشته چون پرکار دایم | بعید از دوست تلخست زندگانی
ندارم طاقت روز جدائی | مرا یارب بمطلوبم رسانی

بعایشه نظر کن از عنایت
بحق سوره سبع المثانی

تو که رخسار چون قمر داری | لب لعل و زبان شکر داری
شرف مهر و مه بود رخ تو | کاکل همچو مشک تر داری
خسرو حسن بر همه خوبان | نظر کیمیا اثر داری
میخرامی چو کبک مست مدام | با من خسته کی نظر داری


۲۵۴

ای پریچهرهٔ ستم پیشه
دایما بهر قتل مظلومان
شرق و غربت مطیع و منقاد است
خامه عاجز شود ز اوصافت
دل بی رحم چون حجر داری
خنجر کینه در کمر داری
افسر خسروی بسر داری
رقم حکم بحر و بر داری

چند عایشه را ز فرقت خویش
زخم ناصور بر جگر داری

تیغ برهنه حیدر کرار علی
ای شهسوار عرصه میدان هر دو کون
کان حیا و کنز سخا معدن کرم
نقش محبتت بدل خویش کنده ام
شیر خدا و باب شبیر شبر توئی
مستغرق گناهم و مستوجب عذاب
رو خلاقیم که نیز زنم بی بکجروی
میجویم از تو فتح و ظفر یا علی مدد
دستم بدامن کرمت روز حشر
در باغ معرفت گل بیخار یا علی
بر جمله اولیا سر و سردار یا علی
بحر عطا و ابر گهربار یا علی
در بحر علم لؤلؤ شهوار یا علی
هم رهنما و سالک اطوار یا علی
فیضت عمیم و لطف بحروار یا علی
نبود مرا بجز تو خریدار یا علی
سهل اما بلطف در همه دشوار یا علی
مشکل کشای خلق تبهکار یا علی


۲۵۵

آن عار گوہری که ز بحر شریعت است
عایشه ست مخزن هر چارپای

صنما تکلم چه می پرسی است لا یعقل چه می پرسی
تا جمال تو دیده ام شب روز هم ز خود غافلم چه می پرسی
مانده در دام زلف مشکینت طایر بسمل چه می پرسی
من ز دست جفایت ای محبوب داغها بر دلم چه می پرسی
چون سمندر فتاده در نارم مسکن و منزلم چه می پرسی
بر تو هر کس بچشم بد نگرد ایندش قاتلم چه می پرسی
چاکر بی زرم ترا دلبر بنده مقبلم چه می پرسی

شیئا لله گوید عایشه
بر درت سایلم چه می پرسی

سر و بستان باغ محبوبی مجلس افروز عالم خوبی
همه در انتظار وصل تواند تو چرا از میانه محجوبی
وصف تو در بیان نمیگنجد بصفات حمید منسوبی
ای پریچهر خجسته خصال عایشه طالب و تو مطلوبی


۲۵۶

عرض دارم بجناب تو رسول مدنی من اگر نیکم و در بد تو قبولم بکنی
سامی اهل شریعت تنظیم در روان مقتدای رسل و پشت پناه نبی
گوہر بحر عطا جمله جهان را مفتاح معدن لطف و سخا صاحب قضا و قدر
خاک نعلین تو بر عرش برین افزونتر ذکر اوصاف جمیلت شد ترین علین
قمر برج یقین شمع سموات و زمین شاہباز فلک و بلبل بستان سحری
دادی قوت لبت می نبوت ارواح مادر دہر نزادست چو تو شیرین سخنی
چون تو بودی اثرش آدم و حوا شدند ارتیابی نبود فخر تو بر جد تنی
نام تو احمد و محمود مقامت آمد غنچه نخل حیا سرور یاض ارمی
منقبت ہر چه بگویم بصیفت ناید را شد گدای رخ تو یوسف گل پیرہنی
خامه در ذکر صفات تو تبخیر ماند مُهریست شده بتارک رسل رقمی
کلب کویتواگر خسرو اگر خاقانست چاکرتست سلیمان و سکندر خدمی
حال خود با تو بگویم شرف انس و ملک تو که داننده ہر سّر خفا و علنی
عاصیم نامه سیه با تو پناه آوردم که مرا غیر درت نیست دیگر چارہ فنی
شاه شاهان بعنایت سوی عاصی نگر
کلب درگاه توام صدق بگردن رسنی
عالی این


۲۵۷

حال این خسته تباهست تو خود میدانی
سر و پا غرق گناهست تو خود میدانی

سفر دور و در ازست و رقیبان بدمین
گرمت پشت و پناهست تو خود میدانی

راه گم کرده شب تار بصحرای عدم
گرمت راه نها هست تو خود میدانی

میروم بحر عصیان و گرار کشته خویش
حاصلم لطف الہست تو خود میدانی

آب رحمت دگر از فیض نشوید رخ من
روی این بند سیا هست تو خود میدانی

درد عصیان بگذشتست زقانون شفا
ذات ستار شفاهست تو خود میدانی

جرعه بخش که فارغ کند از خیر و شرم
می دیرینه بکار هست تو خود میدانی

نا امیدم مکن از مرحمت یزدانی
چشم امید براهست تو خود میدانی

دست امید من و دامن ارباب کرم
فیض عامت ہمہ جاهست وجود میدانی

جرم عالیه بیقدر تخبد لیکن
پیش لطف تو چوکاست تو خود میدانی

رفتم تماشای گلستان ایوا
دیدم صنمی چو ماه تابان ایوا

بنشسته بتخت کامرانی مسرور
یاقوت لبش چو غنچه خندان ایوا

خورشید خجل بنبر زهرا جبین
شیرین سخنش چو آب حیوان ایوا

ابرو چو ہلال عید و چشمش بعتاب
آشوب بلا فتنه دوران ایوا


۲۵۸

طغرای شمیم سیرت تنظیم ست
گزارخش نظام فردوس برین
استحقاق است نتایج حسن او
سر تا بقدم ملیح و فرحت افزا
در قید محبتش قلوب زن و مرد
آزشک پری که هست از عیب بیری
شد طایر قلب خسته و مجروحم
در بزم نشاط و عشرت و عیش و طرب
گل چهره گلعذار گل پیرهنی
جاریست دیده فراقت شب و روز
هرچند که دورم از وصالش لیکن
دندان بودش لولوء غلطان ایوا
بر گرد رخش دو مار پیچان ایوا
دل برد زمن آن بت تن از ایوا
رفتار خوشش سرو خرامان ایوا
تیغش خاتم سلیمان ایوا
سر تا بقدم چو حور رضوان ایوا
محبوس بدام خوبرویان ایوا
افگنده دو طره پریشان ایوا
صیت سخنش بلیغ و خوان ایوا
اشکم بمثال ابر نیسان ایوا
باشد که رسم چوپیر کنعان ایوا

تدارستم جورو جفای فلکی
عایشه غریق بحر طوفان ایوا

کریما سبب ساز خلقان تویی
به بحرغم افتاده ام روز و شب
نگهدار حیوان و انسان تویی
بر آرنده از موج طوفان تویی


۲۵۹

منم مضطر اندر جمیع امور بکار صعب مشکل آسان توئی
شب تار من صبح امید کن فروزنده ماه تابان توئی
گرفتار ظلمات نفسم اله عطا بخش خضر آب حیوان توئی
در غیب یارب برویم کشا که روزی ده مور و مرغان توئی
جهان آفریدی ز روی حبیب فرستنده وحی و فرقان توئی
نظر فکنی گر بمور ضعیف بقدرت توانی سلیمان توئی
ابوذرشت و زیبا همه زان تو چو خلاق گبر و مسلمان توئی
چگویم بنز تو اسرار خویش چو داننده سر پنهان توئی
سپردم بالطاف تو خویش را نگهدار از شر شیطان توئی
ببخشا ز فضلت توعاصی را
که بخشنده فسق و عصیان توئی

حی قوی بمن زعنایت نظر کنی وین شام تیره ام تو ز لطفت سحر کنی
در کوی معرفت بنمائی هدایتم فکر خیال باطلم از سر بدر کنی
از جام معرفت می توحید بذل کن وز مهر خویش جان و دلم زنده تر کنی
حاصل ز طاعتم نبود غیر معصیت در باغ فیض نخل امیدم ثمر کنی


٢۶٠

یارب بحق عزت جاه وجلال خویش	فی الجمله کارهای مرا بیخطر کنی
دست تهی ز دار فنا چون شوم روان	بیخوف ومخبط تو مرا آن سفر کنی
هنگام نزع شکر شیطان چو در رسد	ایمان من ز فضل سلامت گذر کنی
اندر لحد مرا چو گذارند بینوا	هول قبور از کرم آسان بسر کنی
بہر سوال ہر دو ملایک چو در رسند	آندم زبان من بشهادت مقر کنی
در روز حشر چون شود انبوه کائنات	در ید راست ثبت اعمالم امر کنی
از پل چو بگذرند خلایق ز مرد و زن	ما را گذر چو باد نسیم سحر کنی
پژمرده خاطرم ز گناهان اشقیا	در حب چار یار دلم زنده تر کنی
قاضی چو خود شوی وحبیبت شفیع	از لطف فارغم ز همه خیر و شر کنی
بازم بدار از ره بد رب العالمین	در شرع احمدی تو دلم مستقر کنی
دستم بدامن کرمت روز رستخیز	خلدم عطا ز حرمت خیرالبشر کنی
از حرمت رسول بکن دعوتم قبول	یارب دعای خسته دلان را اثر کنی
عایش را بهر دوست دار با وقار	از حرمت نبی تو مرا معتبر کنی
ای دل اندر قید و بند زلف خال	محو چون پروانه از شمع وصال


۲۹۱
سرنهاده در بیابان تفکر میروی
قیس وش دیوانه حسن جمال کیستی
همچو مرغ نیم بسمل میطپی در خاک و خون
کشته تیغ دو ابروی هلال کیستی
طوطی طبعم خموشست و تفکر در فرو
حبس بهر شیوۂ شیرین مقال کیستی
بلبل آسا در ثنای گلرخانی هر زمان
بیدل اندر آرزوی نونهال کیستی
ایکه اندر اضطراب افتاده در چاه ذقن
تشنه لعل لب و آب زلال کیستی
اشکباری از دو دیده همچو ابر نوبهار
انتظار مژده فرخنده فال کیستی
همچو فرهاد از برای مهوشی شیرین لبی
در سرت سودا چه داری در خیال کیستی
از قضا آیینه چینی شکست یا ز دست تو
شکار طعنه سنگ و سفال کیستی
آشیان مرغ زرین جای زاغ و غلیواج
از که میجوئی جواب و در سوال کیستی
همچو مجنون از برای گلرخی لیلی صفت
در بلاد افسانه هر قیل و قال کیستی
عالیه از ضعف طالع از جفای روزگار
همچو خاک ره ندانم پایمال کیستی
جام می پر شراب کن ساقی
یاد عهد شباب کن ساقی
وقت عیش و نشاط هم خطرست
عمر بگذشت شتاب کن ساقی
نرگس شوخ آن ستمگر را
یکزمانی بخواب کن ساقی


۲۶۴

دوستان جمع و بزم خوبست فکر سیخ و کباب کن ساقیا
تا کیم نتظار میداری عرضه ام را جواب کن ساقیا
عایشه تشنه لب همیگردد
لطف بهر صواب کن ساقیا
الا یا ایها الساقی کجائی مرا با تست چندین اشنائی
دمی بنشین که با هم راز گوئیم ندارم طاقت روز جدائی
بیا وز لطف جامم پر ز می کن که هستی را نمی بینم بقائی
نسیم صبح چون بر ما گذر کرد شنیدم از تو بوی بیوفائی
ز روی دختر رز پرده بردار که رندان را نزیبد پارسائی
مریض عشق را عیسی دمی و جز لب ساغر نمی بینم دوائی
در یدم جامه زهد ریا را ز رندی کرده ام در بر قبائی
بوقت اعتدال اند گلستان بدست آور نگار دلربا یی
نفیر عشق چون بنیاد کردند
بگوش عایشه آمد صدائی
زخم ناصوری که من دارم ندارد مرهمی دل ز تنهائی بجان آمد مدارا همدمی


۲۹۳

سوختم از دست چرخ نامساعد وا یوا راز دل را با که گویم می نبینم محرمی
روز و شب بر من مساوی شد ز جور روزگا خون فشان چون ابر نیسان دیدہ ام هر دمی
فکر و عقل اندر تعجب گشت سیاح جهان بو که یا بم از غم دوران دلی بی اینجمی
ناقه فهم و خرد در زیر بار عشق ماند طاقت این بار را هرگز ندارد رستمی
چونکه صیاد ازل دام محبت می نهاد مبتلا شد دل بدام زلف خم اندر خمی
پادشاه وقت خود بودم ندانستم دریغ باختم از دست خود بیچون سلیمان خاتمی
وصف تحسینش نمیگنجد بلوح روزگا خسرو خوبان و رشک مهر و ماه انجمنی
عایشه سر تا قدم شد محو در ناز فراق
اجر خود را از تو خواهم کردگار عالمی

ای دوست بتیغ غم ملالم کردی دل غرقه بخون و سینه چاکم کردی
عقل و خرد و هوش بیکبار رفت سر تا بقدم چو مشت خاکم کردی
در پیر چو مرا گرفت سودای تو جا محتاج بیبکجرعه تاکم کردی
عایشه اسیر تیر مژگان تو شد
هر چند که مذمتم تو با کم کردی

ای نوبهار حسن به بستان خوش آمدی ای شمع انجمن شبستان خوش آمدی


۲۶۴

جوش گلست وقت ملست و می خروش
ای باده نوش مجلس رندان خوش امدی
ایمه لقای سرو قد خوشخرام من
بلبل نو ا بصحن گلستان خوش آمدی
چشمت مثال نرگس و ابرو ہلال عید
شکر دهان و پسته خندان خوش آمدی
محراب ابرو تو بود قبله گاه من
صبح وصال شام غریبان خوش آمدی
لا یعقلم بشیوه شیرینت ایصنم
آب حیات و چشمه حیوان خوش آمدی
عمر حبیب و مرگ رقیبت مزید باد
ساغر بکف نهاده خرامان خوش آمدی
یار فراق خرمن دل را بباد داد
دیوانه وار بیسر و سامان خوش آمدی
سرتا قدم چو شمع همیسوزم از غمت
سرو ریاض روضه رضوان خوش آمدی
پروانه وار محو جمال صنوبرم
ای شهسوار عرصه میدان خوش آمدی
خونبار گشت چشم من از هجرت ای پسر
ای نور چشم دیده گریان خوش آمدی
فرخنده ساعتی که بیابم نشان دوست
ای یوسف خجسته بکنعان خوش آمدی
در انتظار وصل دو چشمم بپاره شد
ای هد هد بسبا بسلیمان خوش آمدی
عاشیه خبر گشته برندان روزگار
فی الجمله از ارادت سبحان خوش آمدی
ای راحت جانمن کجائی
ای روح روان من کجائی
ون


۲۶۵

خون شد جگرم زفرقت تو تا چند تو از برم جدائی
بر آتش هجر چون سپندم ایداد ز دست بینوائی
مستغرق بحر اضطرابم یارب تو مرادهی رهایی
عایشه ز فرقتت خرابست
در کنج لبت بود شفائی

تو که چون سرو سهی قامت رعنا داری سنبل پرشکن و عارض زیبا داری
تیر مژگان جگر دوز تو بر هر که رسد بسمل از یک نگهی نرگس شهلا داری
میخرامی بچمن همره اغیار بناز با من مضطره حیران تو چه پروا داری
ای گدایان ترا سلطنت خاقانی صدهزاران چو من خسته و شیدا داری
خسروان بنده کوی تو ولیکن تو شها خط آزادی از جانب مولا داری
موسم عیش و نشا آمد و هنگام سرور انچه اسباب طرب هست مهیا داری
پرتو مهر و مه از عارض روح افزات شیوه سامری در بردن دلها داری
شرح اوصاف جمیل تو نگنجد به بیان در نهان خانه دل شک بتان جا داری
خواب در خور رفته ز من بصنم لاله عذار تو که در دیدۀ من مسکن و ماوا داری
پیش شمع رخت عایشه چو پروانه بسوز با رقیبان تو چسان ذوق تماشا داری


۲۹۶

رشک پری مهلک جان تا بکی سوختم این راز نهان تا بکی
ای بت ترسا صفت سنگدل دیده بر است نگران تا بکی
چشم دو چار است بره انتظار در غم تو اشک فشان تا بکی
ایصنما فکری ما کن چهرۀ گلنار خزان تا بکی
فصل گل و وقت ملست ساقیا حسرت ماه رمضان تا بکی
باده بجوش آمده لبریز شد منتظر ای پیرمغان تا بکی
بلبل بیدل تبت ای گل این همگی شور و فغان تا بکی
عمر گذشت هیچونیم سحر در پی اسباب جهان تا بکی
شرق وغروب رتوسخری تا بچی اسکندر بقران تا بکی
عالی تخت بهوا گر رود
همچو سلیمان زمان تا بکی
در باغ غمت سوختن حسرت تا بکی آتش بجان افروختن شمع صفت تا بکی
در کنج مکتب خانۀ استاد هجرت روز و شب درس فراق آموختن سر خرمان تا بکی
مجنون صفت دیوانه ام از خویشتن بیگانم اندر بیابان غمت افتاد حیران تا بکی
از مهر تو آشفتہ ام بیچاره و سرگشته ام چون زلف عنبر بوی تو خاطر پریشان تا بکی

از فرقت


۲۹۴
از فرقت دیدار تو جیحون شده است دامان
سیلاب شک از دیده ام چون آب چغمان
در الفتت شیدا شدم در کوهها رسواتر
زنا عشق اندر گلو چون شیخ صنعان
در آرزوی وصل تو عمر عزیزم شد تلف
از دست ظلمت اینچنین با آه و افغان تا بکی
من حلقه در گوش توام مغموم و مدحوش
نبود ترا بر من نظر سلطان خوبان تا بکی
من عاشق زار تو ام از جان خریدار توا
هرگز نظر نبود ترا بر این غریبان تا بکی
جانا ز لعل می بهابندل ز کواعم عطا
امروز و فردا میکنی ایشوخ دوران تا بکی
از ضعف طالع مانده ام کشتی بحر جزم
غرق محیط بیکران در موج طوفان تا بکی
جلاد سنگین دل چرا خوفی نداری دخت
قتل خلایق میکنی از تیر مژگان تا بکی
ای شهریار انجمن خادم ترا هر مرد و زن
مظلومه را داری رو در قید زندان تا بکی
شکر لب شیرین سخن ای یوسف گلپیرهن
دور از گلستان رخت چمن پر غنچان تا بکی
شد موسم عیش و طرب جان از غمت با بدن
پنهان کنی رخ را ز من ایحور رضوان تا بکی
عایشه را خون شد جگر نالد چوبلبل در سحر
در آرزوی روی تو در صحن گلستان تا بکی
دلبر مسکنم چه می پرسی
ظاهر و باطنم چه می پرسی
هجر افگند در آبدام فراق
طایر گلشنم چه می پرسی


۲۹۸
هم ز جو تو کرده پیراهن چاک تا دامنم چه می پرسی
رشته الفتت چو زناری در گلو افگنم چه می پرسی
همچو قمری ز بندگی شب و روز طوق بر گردنم چه می پرسی
فضل حق شد مد د بعائشه
بخت شد توسنم چه می پرسی
ای رحمت جا من کجائی دل برده و رخ نمی نمائی
کی باد صبا رساند ایدوست از آمدنت بمن ندائی
غایب ز رخت نماند دیگر در سینه دلم صفائی
اوقات خوش و زمان محمود باشد که بسویمن بیائی
وین شیوه ندانمت که آموز چشمت بمن و دلت بجائی
بیمار و ضعیف و مستمندم از لعل لبت بود شفائی
از چشمه لطف کام بخش یجرعه همی کنم گدائی
عایشه زکوه حسن جوید
الطاف ونشت بینوای
دل زمن برده بغایت شیرین سخنی هوشی خمش کجی یوسف کل پیرنی
بز


۲۹۹

نیست چون گلشن رویش بگلستان ارم
ای صنم بر تمه تنظیم زمین و زمنی
خم زلفین وی از مشک ختن برده گرو
خجل از لعل لبش گشته عقیق یمنی
بته سلسله موی ویت حور و پری
هست پروانه شمع رخش از مرد و زنی
عیسی دهر که با مرده روان بخشد باز
رشک خوبان جهان مهر مه انجمنی
همه شب تا بسحر مست شراب نازست
بیدلان را بودش آب شفادر قننی
غمزه سامریش برده ز شیخ کبار
بلبل باغ ارم سروریاض ارمنی
نیست در لوح بصر جز خط زنگاری او
شیوه و عشوه او فرح دل جان تنی
تحفه پر گهرش بیع و شری نتوان کرد
نیست در بحر فلک شبه در عدنی
کی بود ساعت میمون که منور سازی
او به تشریف قدم کلبه بیت الحزنی
موسم عیش و نشاط است کجا شد ساقی
گوبه بین جلوه آنجعد شکن در شکنی
شمع بزم همه خوبان جهان آندم است
زینت و زیب همه ماه وشی گلبدنی
آن پریچهره که سر تا قدم او عیب است
من چگویم صفت حسن حسن در حسنی
بوستان بهجت فردوس کن می یابم
مغتنم صحبت یاران شمیم سمنی
پیروزی بجهان خرم و خندان میباش
که بجز خاک سیه نیست دگر جاوطنی
ساقیا نقد روان صرف می رنگین کن
زاب انگور بکن غسل و زبر کش کفنی


۲۷۰
دلم را ز غمها دمی شاد کن زیاران رفته یکی یاد کن
که عمر گذشته نیاید بکف نه بینی چه شد دوستان سلف
مغنی بزن صوت چنگ و رباب که بیخود زمانی شود شیخ و شاب
نوای عراقتانه فریاد کن دلم را ز اندوه و غم شاد کن
شتابان عشرت غنیمت شمار مباش ایمن از بازی روزگار
مغنی بیاسوی بستان شویم دمی فارغ از بدت الاخوان شویم
سحر که خوشست گلشن و مرغزار چو خلد برین گشتش دل ربا
چو در صبحدم غنچه خندان شود همه بوستان عنبر افشان شود
مغنی بیفروز کاشانه را زمانی بهوش آر دیوانه را
سحر که چوبلبل بآواز شد زمین و زمان عشوه پرداز شد
بود در نشاط از مه تا سمک بر قص است از شادی فلک
مغنی بزن نغمه ارغنون که صوت و نفیرش رباید جنون
بمن جرعه باده ناب آر کز و شکر غم شود تار تار
شب ظلمت عاشقان روز باد بت سیمتن مجلس افروز باد
مغنی بیاساز کن چنگ و عود بیاران رفته هزاران درود


٢٤١

بگو وصف محبوب شیرین سخن
شکر لهجه چون غزال ختن

پریوش چو بردارد از رخ نقاب
ز رویش شود مهر و مه در حجاب

مغنی تو با ساقی گل عذار
بکن مشورت بزم کن جنت بیار

بکن در قدح خمر یاقوت فام
ز فیضش جهان بشود چشم جام

خم سینه را پر می ناب کن
دلم را ز یکجرعه دریاب کن

مغنی دف و چنگ را ساز کن
به نشو و نما عشوه پرداز کن

حکایات هجران ز نی کن بیان
که نبود دگر قصه در میان

بود قوت عشاق خون جگر
مدام آه سردش بود چشم تر

مغنی بزن ساز شاهانه را
برقص آر تصویر بتخانه را

سرود و ترنم بود مغتنم
خوشت جام باده ز دست صنم

می ناب در ساغر زرنگار
لطیفت بسا وقت فصل بهار

مغنی بط و چنگ و نی دلکش است
نفیرش بجان شعله آتش است

ز ایام رفته رساند خبر
مبشر چو گل بر نسیم سحر

سرانجام عالم چو یکدم بود
بعشرت بزی چون ترآدم بود

مغنی بزن ساز عیش و سرور
که از ورطه غم بیابم نفور


۲۷۲
ندیده کام دل را کس ازین مکاره پیرزن
تراگر باغ و بستان چون بهشت جاودان باشد
شراب ناب مینوشی لب لعل دلاریبو
زهی آرا یک گلها زسعی الحمام بلبل نا
بحکمت گر توئی لقمان بقوت رستم دستان
اگر داری تو عمر نوح و خضر و تخت اسکندر
خدیوانی که برنجوق طارم دستتند او
سلاطینی که قاف و قیروان بودند منقادش
وزیرانی که در دستش خطاب بحر وبر بوده
گروهی مهوشان چون گنج مدفون در زیرزم
عروس زال دنیا را همیشه نو جوانی نیست
تأسف انکه باغ خویش را آخر خزانی هست
نه می ماند نه آن ساقی نه آنسر و روانی نیست
نه گل ماند نه مل ماند نه جمع دوستانه یست
درینجا از چنان ساعت که خود را ناتوانی است
چه حاصل چون اجل آید نه این بانی نه انست
سوار مرکب چوبین بگورستان روان بست
بیک ناگاه ازان شاهان نه نامی نی نشانی است
زشتها مربیع قضابی جسم و جانی است
مشو غافل بیانگر که خود را در میانی است
الا عائشه بیدل ندامت کی دهد حاصل
مباش از یاد حق غافل که لطفت بیکرانیست
ساقی نامه
چگویم من از فتنه روزگار
جهان و همه کار او ظلمات
که دلها ز جوروستم پاره پاره
نه بندد برودل اگر قلبیت


همه کار و بار جهان خزان بود گردش سایه و آفتاب
بجر غم ندارد دگر حاصلی مبر رنج بیهوده گر عاقلی
فلک هیچکس را ندادت مراد سر انجام عالم دمد او بباد
سلیمان تاج و نگینش چه شد سکندر کجا جانشینش چه شد
آنکه حشمت و گنج قارون چه شد ببین تاج و تخت فریدون چه شد
نه قارون بماند و نه سیم و زرش نه دارا و جمشید و نی قهرش
ز نوشیروان عدل و انصاف ماند ز حاتم سخا قاف تا قاف ماند
بسا پادشاهان کشور ستان نیابی از ایشان تو نام و نشان
سراسر بود کار گردون فساد نه جم ماندنی کی و نی کیقباد
نه اورنگ ماند و نه جیش و سپهر بباطن بود شکرش همچو زهر
بگردی تو گر شرق و مغرب اگر ز تاج کیانی نیابی اثر
مغنی بیا ساز آغاز کن ز هجران بهر رشته را رگ کن
بود مایه شادمانی سرود شود فرح دلها از و در فزود
سرا پرده ز دخسر و خاوری زنند هر طرف طبل اسکندری
مغنی بزن ساز عیش و طرب که باشد در و خرمی روز و شب


۲۷۴

شوخ بالا شجری دل حبری عربده جو
عایشه داعیه اوست خفا و علنی
ای رشک بتان تو از کجائی
دل برده و رخ نمی نمائی
ای قاتل صد هزار بیدل
حاصل چه زخون بیگنهای
زین بیش مدار انتظارم
هر چند که بکشتنم رضائی
بیمار و ضعیف و مستمندم
یاقوت لبت بود شفائی
گلدسته باغ کامرانی
خورشید جبین و مه لقائی
عایشه فقیر و ناتوانست
ذوالجود و عطا و هم سخائی

چهره گلنار را چون از صمیم افروختی
پیش شمع عارضت پروانه وارم سوختی
گشته ام رسوای عشقت هیچ ذوق عاشقان
همچو قیس جامه برتن از ملامت دوختی
شعله زد چون نار شوقت بیحجاب الامن
در میان دیگ دل آتش محبت پوختی
عایشه بلبل صفت از هجر وصل گلرخان
این قدر گفتار بسیار از کجا آموختی
چو مجنون شهرۂ شهرم تو کردی
گرفتار غم دہر تو کردی


۲۷۵

بکوه و دشت میگشتم شب و روز
شناور اندرین بحرم تو کردی
ز من پنهان نشینی با رقیبان
معیشت تلخ چون زهرم تو کردی

بگفت عالیه السلطان خوبان
تضرع از من و قهرم تو کردی

برآری جمله حاجاتم الهی
اجابت کن مناجاتم الهی
بدین احمد آن سالار مرسل
همیشه دار اشادتم الهی
بحفظ خویشتن داری نگاهم
ز شرّ کلّ آفاتم الهی
بکوی معرفت بنمای راهم
عطا فرما هدایاتم الهی
بحق مصطفی ختم نبوت
سعادت ساز او قاتم الهی
چو تنها در لحد محبوس گردم
زایمان بخش مشکاتم الهی
برون کن فکر باطل از دماغم
مقید کن بطاعاتم الهی

همین عالیه را ور در مانت
بده دیدار وجناتم الهی

عزیزا گر میخواهی که سیر این جهان کنی
گذر میکن درین وادی عجایب کاروان بینی
حباب آسا است عالم و ثبات بنیادش
جهان و جمله کار او سراسر امتحان بینی


۲۶۹

مخور غم ز بهر رباط خراب
سراسر بغم آمد او را خطاب

ازینشعر میخوان گنجینه دل در رباب
که هر نکته اش هست در خوشاب

بیا ساقی گل رخ سیمتن
تماشای بستان بصحن چمن

هو امشکبار است گلشن لطیف
شجر کرده در بر لباس نفیس

زمرد شده فرش در بوستان
دمی خوش بود مجلس دوستان

جلوس سلاطین بصد زیب و فر
بشد جلوه گر غنچه وقت سحر

نسیمش بود همچو خلد برین
بطبع و صفایش هزار آفرین

فرح بخشی گلشن روزگار
معطر بود همچو زلف نگار

بساعد لبیبان شیرین سخن
درید است بر خود نوا پیر من

بساطین عشرت چو گلزار شد
سحاب طرب نیز در بار شد

جوان بخت شد موسم اعتدال
مر این دولتش را مبادا زوال

فلک مجله ناز آراسته
عروس معانیت پیراسته

ز هاتف بگوشم چو آواز شد
دلم همچو بلبل بپرواز شد

مبشر بشایر بود دلربا
بباید شنیدن بسمع رضا

دی


۲۷۷

دمی بی می و عیش مگذار عمر خزان زود آید بگلزار عمر
بیا ساقی مدهوشی در فشان از ان می کز و پیر گردد جوان
زلیخا وش از سر جوانم کند زخاصان پیر مغانم کند
بده از لب جام می کام من کزین هر دو باشد سر انجام من
بکن دختر رز برون از حجاب رخش را به بینیم ز هر صواب
بیا ساقی زان می که تن پرورد یکجرعه اش دفع درد سر آ
بمن ده کز و شاد گردد دلم ز نوشیدنش حل شود مشکلم
زنوشیدن بادۀ ارغوان حلاوت پذیرت در هر زبان
ضعیف و دل آزرده و خسته ام چوابروی دلدار پیوسته ام
بیا ساقی زان می که فرح وست ز نوشیدنش فکر و غم منزاست
بیا ساقی زان می که عذب شد ز آب حیاتش به پرورده مهد
بیا ساقی زان می که روح روان فرح یابد از خوردنش در زمان
بکن ساقیا ساغرم پر شراب شرابی که از درد باشد مذاب
که از خوردن او شود دافعی بدهد کشاید در معنوی
زگزار حسن بتان گل چین که اخر بود مسکنت در زمین


۲۷۸

غنیمت بود بخروزی نشاط که جاوید نبود موبد بساط
شراب کهن ریز در جام زر کند فارغم از همه خیر و شر
بیا ساقی صبح روشن ضمیر دلم گشته در دام ظلمت اسیر
کرم کن کرم پیشه مرتضی است بروی سخی از سعادت ضیاست
ازان می که بیخود ز خویشم کند دوای دل ریش ریشم کند
بیا ساقی هوشی دل ربا بده از می احمر روح فزا
رتا یابم از جمله خوف و خطر زمانی ز خود سازدم بیخبر
بیا سایم از هجر و درد فراق برون آیم از ورطه اشتیاق
چو زهر است تلخ کام مذاق از گردش فتادم بدشت نفاق
بیا ساقی عشرت بزم خاص بده باده کز رنج یابم خلاص
ازان می که فرح دل و جان بود که از بوی وی غم گریزان بود
ملوم من از گردش روزگار کرم کن که از غصه شوم رستگار
بمن تنگ شد عرصه خرمی که طاقت ندارم بجز می دمی
بیا ساقی ان می که شربت شفا ز نوشیدنش دفع رنج و عنا
بیا ساقی زان باده مشکبو بمن ده که داری نهان در کدو


۲۷۹

بیا ساقی زان می‌کہ بخشد حیات زنوشیدنش حل شود مشکلا
بمن دہ کہ آسودہ خاطر شوم زفیض عمیمش مکار شوم
ازان می‌کہ آئینہ قلب را ززنگ ضلالت ببخشد صفا
رہایم از جور چرخ دوار ضمیمہ شود ایندلی پارہ پا
بیا ساقیا شادمانی کنیم زعشق صنم کامرانی کنیم
بیا ساقی زان بادۂ ارغوان کند پیر صد سالہ را او جوان
بگلزار حسن بتی سیمتن ملازم صفت باغبانی کنیم
زباغ وصالش بچینم گلی بآن دل و با جان فشانی کنیم
بنالیم بلبل وش از آشیان بوصف رخش در فشانی کنیم
بیا ساقیا جام کیخسروی بمن دہ کہ دل گردد از وی قوی
بیا ساقی زان بادۂ اشتیاق زہجرہ یابم نجات از فراق
دمی خوش بزی مغتنم دان نفس بروی شطی خانہ داری چس
چو دنیای دون کیدمی نشست چو شیرین بود شہد بی نیش نیست
بیا ساقی زان بادۂ لعل رنگ کند پاک زایئنہ قلب زنگ
مخور غم مخور غم مخور زنہار مدار د فلک لمحہ اعتبار


۲۸۰

سراسر بود کار گردون بس بنام جهان افرین کوش و بس
مخمس
در رهت افتاده چون خاکم نظر کن ای گشته ما را بخون تر میکنی سر تا قدم
گر جدا سازی ستمگر بند بندم چون قلم هر زمان شرح جفاهای تو خواهد زد رقم
بیجا با سوختی در نار هجرام لاجرم
همچو شمع از فرق تا پا از فراقت سوختم همچو لیلی جامه بر تن از ملامت دوختم
قیس اسا درس عشقت روز و شب اموختم چهره خود را بخوناب جگر اندوختم
بیمروت تا بکی داری روا بر ما ستم
دل بدستتم بود میگشتم بگرد کویتو از نسیم صبحدم روزی شنیدم بویتو
عقل و هوشم برده از سر غمزه جادوی تو کی بود اندم که بینم افتاب رویتو
تا بکی پنهان کنی رخ پرده بردار ازان
بیجمالت بوستان عیش را نظاره نیست شهره شهرم بمهرت جز شکیبم چاره نیست
چون کنم صبر و قراری در دل اماره نیست غیر بد عهدی رسوم عالم مکاره نیست
از سحاب چرخ بر فن تب ببارد مبدام
جامه بر تن چاک دایم همچو مستان میروم ساغری بر کف سوی گلستان میروم


۲۸۱

رشته برگردن برغمت پرستان می‌رود در شب تاریک چو شمع شبستان می‌رود
چون تو محبوبی نباشد در عرب هم در عجم
آشکارا و نهان من عاشق زار توام نزد صراف خرد از جان خریدار توام
کشتهٔ تیغ دو ابروی ستمگار توام بستهٔ زنجیر زلف مشک آثار توام
بوی ریحان می‌وزد زین طرفه صحرا و زمین
گلعداری گل‌رخ و گلچهره گل‌پیرهن عقل و هوش و فهم و ادراک و خرد بردی زمن
زار نالم از فراقت همچو بلبل در چمن هر رگم نالد ز هجرت همچو قانون در بدن
یک تبسم کن ببویم مر ترا بادا قسم
آخر ای‌شوخ جفاپیشه تا کی این جفا میکنی بر من نمی‌ترسی تو از روز جزا
روز محشر دست من در دامن است ای‌بی‌وفا چون خدا قاضی شود شافع محمد مصطفی
ای عزیز از کرده خود میکنی آخر ندم
از فراقت اشکبارم همچو ابر نوبهار میکشم تا سحرگه نالهای زار زار
از شراب عشق تو هستم مدام در خمار عایشه شد چشم دو چارش براه انتظار
خوف از حق باید و شرم از رسول محتشم
ترجیع بند


۲۸۲

ای رشک بتان تو از کجائی
دل برده و رخ نمی نمائی
انسی ملکی پری ندانم
در ملک وجود بی همائی
از بهر خدا بیا زمانی
در دیده من چو روشنائی
زین بیش مدار انتظارم
هر چند که بقتل من رضائی
هر چند که ضعیف و ناتوانم
یا رب بمراد دل رسانم

ای سرور ریاض شادمانی
سرمایه عیش جاودانی
من مهتر ترا بجان خریدم
افسوس تو قدر من ندانی
از حقه لعل بی بهایت
یکلحظه بکن تو در فشانی
در کشور حسن بی نظیری
آما بکنم که بد گمانی
هر چند که ضعیف و ناتوانم
یا رب بمراد دل رسانم

ای گوهر معدن ملاحت
وی بلبل گلشن فصاحت
شب تا بسحر ندارم آرام
تو خفته بناز و استراحت
در دیده ضیا و راحت جان
مثل تو ندیده ام در انسان

ای گل رو


۲۸۳

ای حور فرشته خوانم عالم بجمال تست حیران
هر چند که ضعیف ناتوانم
یارب بمراد دل رسانم

ای اختر برج کامرانی تاکی تو زچشم من نهانی
یکساعت و لحظه و دقیقه بی تست حرام زندگانی
از جور تو روی برنتابم گر اره بفرق من رانی
من بیتو قرار کی توانم تو راحت روح هم روانی
هر چند که ضعیف و ناتوانم
یارب بمراد دل رسانم

ای دلبر گل رخ شکر لب وز فرقت تست در من تب
شوق تو بسوخت چون سپندم سر تا بقدم در آتش تب
خواهم گرم زکوه بخشی یکبوسه از ان ترنج غبغب
این رسم و رسوم بیوفائی جایز نبود بهیچ مذهب
هر چند که ضعیف و ناتوانم
یارب بمراد دل رسانم


۲۸۴

ای مرهم ریش دردمندان حاجات روای مستمندان
خورشید مهست خجل ز رویت ایخسرو جمله ارجمندان
محبوب قلوب بیدلانی بالاتری از همه بلندان
شمشاد ریاض و عشوه و ناز هم لعل لبت چو غنچه خندان
هر چند که ضعیف و ناتوانم
یارب بمراد دل رسانم

ای زمره حسین نازپرور رویت خور و گیسویت چو عنبر
شمس و قمر ار بتابد هر چند با روی تو کی شود برابر
هم لشکر حسن عالم آرا اطراف جهان گرفته یکسر
از بهر خدا بده زکوتم وز مخزن لعل و در و گوهر
هر چند که ضعیف و ناتوانم
یارب بمراد دل رسانم

ای دلبر مهوش جفاکیش تا چند خراشی این دل ریش
بسمل شده ام ز یک نگاهت آخر بخدای خود بیندیش
لیلی صفتاد و چشم مستت مجنون صفتم نموده درویش


۲۸٥

کندم ز جفایت ایستمگر پیرامن صبر در بر خویش
هر چند که ضعیف و ناتوانم
یا رب بمراد دل رسانم
ظلّ تو بفرق بینوائی ممدود چو سایه همائی
تو حسرو حسن و من فقیرت از حسن تو میکنم گدائی
خاک قدمت اگر بیابم در دیده کشم چو طوطیائی
در ظلمت هجر مبتلایم ای چشم و چراغ روشنائی
هر چند که ضعیف و ناتوانم
یا رب بمراد دل رسانم
خورشید لقا خجسته کوکب از فرقت تست روز من شب
افسون لبت بدل ربائی چون شیوه سامری مجرّب
خوانی اگرم ز کلب کویت بهتر ز هزار جاه و منصب
فرخنده زمان و ساعت سعد بیرون شود اخترم زعقرب
هر چند که ضعیف و ناتوانم
یا رب بمراد دل رسانم


۲۸۶

ایمونس قلب آرمیده جانم زغمت بلب رسیده
دیدم چو جمال دل ربایت عقل و خرد م ز سر پریده
خوبان جهان بسی بدیدم چشمم چو جمال تو ندیده
سروی که زبوستان خلدات در پیش قدت بود خمیده
هرچند که ضعیف و ناتوانم
یارب بمراد دل رسانم

ایخسروزیب و زینت وفر دلها بگلست مسخر
تنها نه منم اسیر زلفت در قید تو عالمیست یکسر
افتاده بخاک آستانت دارا و کیان و هم سکندر
برمن نظری کن ازعنایات دست من و دامنت بمحشر
هرچند که ضعیف و ناتوانم
یارب بمراد دل رسانم

ای صبح زعارضت منور شیرین دهنت چو شهد و شکر
افتاده دلم بشط شوقت از عشق تو گشته ام قلندر
هستی تو ببرم پاکبازان بر طارم چرخ قبه زر

عمرت


۲۸۷

عائشه گرفته مسکن خویش در آتش هجر چون سمندر
هرچند که ضعیف ناتوانم یارب بمراد دل رسانم

واسوخت

ایدر بغا جهان مردم بسیار نماند یار بسیار ولی یار وفادار نماند
شرح نتوان که چها بر سرم آمد ز فلک همدم خویش بعالم نه دو دیدیم یک
تا که از مادر گیتی بوجود آمده‌ام هم بجان و زوشب از دست حوادث اندام
هیچکس چون من سرگشته پریشان نبود هم ز کردار بد خویش پشیمان نبود
من کجا عشق کجا شوخ جفا پیشه کجا غم هجر تو کجا اینقدر اندیشه کجا
رو زوش از غمت ایدوست جگر خون شده‌ام نه غلط بلکه سراسیمه چو مجنون شده‌ام
تو مپندار که غیر از تو دهم دل بکسی جز تمنای وصال تو ندارم هوسی
هیچکس هیچو من خسته نگونسار مباد هم بدام سر زلف تو گرفتار مباد
بس از تیغ جفا تیغ شدم بیصینها دست کردی تو بخون دلمن رنگ حنا
تا بکی جور و ستم بر من حیران داری چون سر زلف خودم نیز پریشان داری
بر سرکشته خویش آی و ببین احوالش گلرخ از دیدن خود ساز تو فارغ بالش
کس چو من سینه مجروح و دل افگار مباد حبس در دایره گردش پرگار مباد


عشرت از گلشن این دار ندیدم هرگز
زین چمن یک گل بی‌خار نچیدم هرگز

گردش چرخ سراسر همه جورست و جفا
زین ستم پیشه ندیدست احدی مهر و وفا

هر کجا سرو قد سبز قبائی گذرد
دیده اندر عقبش قبله نمائی گذرد

التفاتش بنود بر من بیدل چکنم
آه ازین قصه و افسانه مشکل چکنم

عالمی زیر نگین هچو سلیمان دارد
او چه پروای من بی‌سر و سامان دارد

کوه اگر مرچه بلندست برش پست‌بیست
چون نداری بتسخیر من خسته نظر

سوختم شمع صفت من زغمت تا بکی
تا بکی نیست ترا ایصنما خوف خدا

آه سرد از دل پر درد خبری آرد
دیده سیلاب ز خوناب جگر می‌آرد

داد از دست فلک وای ز بیدادی او
بجز از درد و الم نیست دگر شادی او

من ز دست ستم چرخ بجان آمدم
بلبل آسا ز جفایش بفغان آمدم

لشکر حسن بتان کشور دل کرد خراب
نیست بیدادی شان در عدد و حدّ حساب

آشکارا و نهان شیفته روی توام
بسته سلسله سنبل گیسوی توام

مجلس عیش و طرب جمله مهیا داری
با رقیبان همه شب ذوق و تماشا داری

نیست بر من نظرت شوخ خفاکیشه چرا
میکند چنگ جفایت جگرم ریشه چرا

عمر اندر سر سودای نگار آخر شد
دیده بکشودم و ایام بهار آخر شد

ایمدین؟


۲۸۹

ای دریغ عهد شبابم بغم و رنج گذشت
مار ماند عاقبت کار من و گنج گذشت
خرم آنروز که گلزار جمالت بینم
گل عشرت ز گلستان وصالت چینم
سفله پرور شد ایام نماند اصل و نسب
روز روشن همه بر اهل هنر گشته چو شب
نزد صراف فلک گردش دور گردون
قدر خر مهره شد ار گوهر یکدانه فزون
خون دل از شره ام میچکد از جوهر مهر
نیست همچون من سرگشته گیاه مه و خور
بر جراحات دلم زد نمک مهجوری
چشم دو چار شدم بستر فراق و دوری
روز و شب گشته مساوی بمن از هجر و فراق
سینه ام ریش شد و تلخ شد کام مذاق
چند از لعل شکربار تو دورم دآر
از وصال گل رخسار نفورم دآر
این قدر کبر مکن غنچه باده فروش
ز آتش هجر توام دیگ شکیبست بجوش
این بعید است ز مروت صنمی لاله عذار
که بجز باده گلرنگ رود فصل بهار
موسم عیش و طرب میگذرد باده بنوش
غم مخور شاد بزی چند نشینی مدهوش
صنم لب شکر و خمر مذاب آر بکف
تا توان بی می و معشوق مکن عمر تلف
طاق ابروی صنم قبله حاجات بود
فرح پیشانی او فاتح مهمات بود
چند روزی بجهان خرم و خندان میباش
همدم و همنفس لاله عذاران میباش
گل ز گلزار رخش چیده بدامان میباش
عشقبازی کن و سر حلقه رندان میباش


۲۹۰
خون شد از حسرت آن لعل روان غنچه جگر عقل و هوش و خردم جمله ربود است پد
مژده فرح وی آورد بمن باد سحر بیخود از شوق وصالش شدم از کوچه بدر
لشکر حسن و پی خانه دل زیر و زبر کرد بسیار چو من بلکه هزاران دگر
شکوه از بخت بر خویش چسان شرح کنم مهرت اکسیر مس دل خود طرح کنم
زر خالص شوم جود دستر یا بقدم هست بر تارکم از دفتر عشق تو رقم
باشد آرزو که آید بمیان سنگ محک چون طلا بغش و صافی شوم الله و مک
نقد عمرم همه بر باد بود با تو شد جان فدای نگهی نرگس شهلا تو شد
بنده خال و خط و عارض مژگان تمام دگلستان رخت بلبل خوشخوان ام
پیر من چاک و غزلخوان بکجامی آئی ایشا ملکه تو در کوی گدا می آئی
دست من بد امنت ایخسرو شیرین دهنان گذری کن به تربت غمینن کفنا
بذر مهر تو بلک دل خود کاشته‌ام همچنان مردمک دیده تر ادشته ام
چونکه در روز ازل خامه تقدیر زرد عشق تو در دل این خسته چواکثیر درد
صبحدم سوی گلستان بهوا تو شدم عندلیب صفت وصف ثنا تو شدم
قاصد خوشخبر از باد صبا می آمد بوی زلفین تو چون مشک خطا می آمد
همچو مجنون تمنای تو مشتاق شدم بهر لیلی صفتی شهرۀ آفاق شدم


۲۹۱

آسیاوش بسرم چرخ فلک میگردد
از فراقت زسما تا بسمک میگردد
چند نالم زغمت طاقت گفتار نماند
گہر حب شریفیت خریدار نماند
کی بود ساعت مسعود و زمان محمود
که بداد دل غائیه رسد حی و دود
موعظه
بیا بشنو ایمومن نیک زاد
مده عمر خود را بغفلت بباد
شب و روز در ذکر سجا بکوش
می وحدت از جام عرفان بنوش
بکن بر حبیب تفکر برون
ببین قدرت قادر بیحگون
بنی آدم از مشت طین آفرید
بقدرت سما و زمین آفرید
بکن باد نخوت برون از دماغ
چوتر شد فتیله نسوزد چراغ
میازار از خود دل هیچکس
مبین در حقارت بمور و مگس
مرنجان دل هیچکس را ز خویش
حذر کن ز دود درون های ریش
که دل گنج سر رهانی بود
بفیض ابد جاودانی بود
بتن جامه ظلم و عصیان مپوش
زبانرا ز گفتار بد کن خموش
مکن بر ضعیف و غریبان ستم
تبارک زن از نیکنامی رقم
دل مومنست عرش پروردگار
مرنجان دل خسته را زینهار


۲۹۲

گر امید داری زایزد جنان نکوئی همیکن بخلق جهان
مکن عادت خویش جور وجفا اگر خوف داری زروز جزا
میازار هرگز دل عام و خاص اگر خواهی از هفت دوزخ خلاص
تواضع بخلق خدا پیشه کن زقهر خداوند اندیشه کن
مند دل برین کهنه دیر خراب فرح نیست دروی بدون از عذاب
غرور و تکبر مکن گوشدار بدین مجمّد بکن افتخار
هر انکس که لطف صفا کار اوست بهشت آرزومند دیدار او
الها باعث ان سلطان دین شه انبیا سید المرسلین
محیط کرم در بحر عطا شفیع امم زبده انبیا
بحق نبی سرور کاینات زنام ویست عاصیان را نجات
بحق شهنشاه جود و سخا مکن نا امیدم زفضل و عطا
الها با عزاز در یتیم نظر کن بحالم زلطف عمیم
با عزاز پاکان روشن ضمیر گناهم بخشا و عذرم پذیر
بمستغفرانی که وقت سحر بر آرند آهی زسوز جگر
برویم دری از کرم بازکن بدنیا و دینم سرافراز مکن
بونشان


۲۹۳
بپوشان مراشربت مغفرت بپوشان بمن خلعت مغفرت
بکن زنگ غفلت تو پاک از دلم بلطف و کرم حل کنی شکلم
تو قادر خدائی و ما بنده ایم باحسان و لطف تو شرمنده‌ایم
نیم ناامید ارچه دارم گناه چو ذات کریمت بود عذرخواه
زمادر پدر مهربانی ترست که بر مس جان لطف تو کیمیاست
الها توئی ارحم الراحمین بعین عنایت بحالم ببین
گرعایش را جرم مست بیشمار بفضل عمیم است امیدوار
في الرباعيات و القطعات
هر شاه و گدا ازین جهان باید رفت برنا وضعیف و ناتوان باید رفت
این گلشن و عیش را خزان در عقبت بلبل بصد افسوس و فغان باید رفت
رباعی
روز روشن بنظرم چون شب تاریست مرا باغ و بستان همه جمله چوخاریست مرا
بی رخ دوست اگر خلد برینم بخشند خلد رضوان بنظر نیز چوناریست مرا
رباعی
چون تو رفتی زبرم چشم دو چاریست مرا دل صد پاره و شب روز بداریست مرا


۲۹۴

نیست بر صفحه دل جز الف قامت تو
بتیو از شاه گدایان همه عارست مرا
رباعی
از دست تو شد خراب ملک دل من
شد کوی فراق ای صنم منزل من
میسوزم و میسازم و میگریم زار
جز اشک ندامت بچه حاصل من
رباعی
بملک غربت افتادم خدایا
دل پر حسرت افتادم خدایا
برون آری مرا زین ورطه غم
بحق شاه شاهان غوث الاعظم
رباعی
گر گفته بود که عایش خوار و زار شود
دو چار مردم ناجنس و نابکار شود
فتاده ام به بلائی که شرح نتوان کرد
مگر حمایت من لطف کردگار شود
رباعی
من داغ بدست خود نهادم جگرا
سرگشته چو من بهر نبود دیگرا
بگذشته مرا مرض ز قانون شفا
چون رفت مرا از نظر آن نور بصر
رباعی
از دست فلک دامن صبرم چاکست
عالم بسرم چو گردش افلاکست

افغانپسلی


۲۹۵

افسوس افسوس ہزار ارمان انسا چون خوابکه آخر بدو مشت خاست

رباعی

سرمایه عیش و شادمانی دلبر وی چشم و چراغ زندگانی دلبر
گر حور جنان بمن شود هم بستر من بهر ترا کی بدهم جای دگر

رباعی

افسوس که گلرخان کفن پوشیدند از بادهٔ موت هر یکی نوشیدند
کردند و داع الی یوم الحشر بیهوده دو روز در جهان کوشیدند

رباعی

عشق تو مرا خراب دارد هجر تو مرا کباب دارد
یا رب چه قیامت است ندانم کین طره پیچ و تاب دارد

رباعی

در بوستان سحر شد ما ز مهر یک گلی هوش و خرد ربود ز من صوت بلبلی
در گوش گل نسیم سحر گفت این سخن بر باد رفت جمعیت چند غافلی

رباعی

سیمین بدن گلرخ یاقوت لبی دل برده ز من بیک نگاه عجبی


۲۹۶
در چاه ذقن شرش آب حیات کج کرده کله ست زما عبنی
رباعی
چشمم همه شب نخفت از فرقت یا در وصف رخش کشته با غم دربا
خواهم ز عطا و کرم ربانی تیری که بشد شست من بازبیا
رباعی
بر اهل زمانه سیم و زر می بارد بر من زقضا نار و جگر می بارد
عایشه بجان رسیده از جور فلک غم بر سر غم مرا بسر می بارد
رباعی
گل چهره گلر خ سمنبو مثلت بجهان نزاده مادر
تا دیدم ام آن جمال مهوش عقل و خرد م پرین از سر
رباعی
از دیده من خون جگرمی بارد در شعر خوشم شهد و شکر می بارد
از بحر دلم آبزبان شد سیراب در مدح نبی درّ و گهر می بارد
رباعی
این تیره شبم حسینه ماند ازا وین شام غمم صباندار
می کشم


۲۹۷

بی شمع جمال عالم آرا
آئینه دل صفا ندارد
رباعی
ای زهره جبین ناز پرور
شکر لب مهوشی ستمگر
الطاف بود اگر نمائی
در دین من رواق منظر
رباعی
ای رشک بتان خطه چین
بردی دل من بناز و تمکین
کر رنجه کنی قدم زاکرام
هم فرش رهت کنم ریاحین
رباعی
شیرین صنمی حور وشی لاله عذار
منصوروشی مدام رنجش بدار
مجنون آسا ز عشق لیلی صفتی
پیراهن صبر من درید آخر کار
رباعی
قربان رخ و فدای بویت
هر کس که بدید بد بسویت
خواهم که بذوالفقار حیدر
صد پاره شود دل عدویت
رباعی
ای گوهر بحر لامکانی
سرمایه عیش جاودانی


۲۹۸

زین فخر رسد سرم با فلاک | گر کلب درت مرا بخوانی
رباعی
یکبار دگر اگر ببینم رویت | پژمرده دلم تازه شود از بویت
عقل وخرد و صبر قرار و هوشم | فی الجمله ربود نرگس جادویت
رباعی
کیست انکه برخ نقاب دارد | با ما چه سر عتاب دارد
دنیا چه بود نتیجه او | نقشی که بروی آب دارد
رباعی
عایشه ساغر غم ساقی دوران تو بود | خالق از روز ازل خانه ویران تو بود
انچه از حق رسدت شکر کن و شکوه مکن | حمد لله شرف خلعت ایمان تو بود
رباعی
از وطن آواره در ملک فراق افتادم | یوسف اندر چاه من در نفاق افتادم
یا محی الدین رحم کن بلطف و انعام | طایر وصلم بدام اشتیاق افتادم
رباعی
مجنون عشق ماه و شانست عایشه | مفتون هجر لاله رخانست عایشه
.. وصل کل خان


۲۹۹

بوصال گلرخان شکیب دلم دمی | بلبل صفت بشور و فغانست مدام
رباعی
نرگس پرخمار را نازم | گهر آبدار را نازم
صف بصف بسته فوج مژگانش | قاتل صدهزار را نازم
رباعی
شب باز بکوی آن دلارام | آمد ز دلم ربود آرام
بسیار طپیدنش چه حاصل | مرغی که فتاده است در دام
رباعی
کیمیای سعادت عشق بود | افضل از هر عبادت عشق بود
وادی عشق طی کن ایعاشق | بهتر از هر ارادت عشق بود
رباعی
ای بس سعادت از جبینت پیداست | سر تا قدمت ملیح و فرحت افزاست
عاشق از انزمان ز خود بیخبرست | مشاطه حسن چون جمالت آراست
رباعی
هرگز از یاد من آن مونس جانی نرود | عمر بگذشته و ایام جوانی نرود


٣٠٠
پیرو برنامه رة قند دل پر حرت | لیک بی مهری این عالم فانی نرود
رباعی
دل بهر مهوشان بتدریج دفعا غلط | داستان عشق را پایان نباشد هیچ شرط
عاشقی محنت هجران وایام فراق | در ازل شد سرنوشتم جمله از بخت سقط
رباعی
امروز دلم چو کاسه پر خونست | چشم شبیه دجله جیحونست
میسوزم و میسازم و میگریم زار | حال من سرگشته ندانم چونست
رباعی
مست لا یعقلم چه چاره کنم | از خدا غافلم چه چاره کنم
روز و شب در هوای نفس خبیث | در پی باطلم چه چاره کنم
رباعی
غیر از تو زجمله خلق عارست مرا | روشن زعطایت شب تارست مرا
هرچند که گناه من زحد افزونست | فضل وکرم تو بیشمارست مرا
رباعی
ای خالق خلق صفت بحر حیاست | عایت غریب و بیکس و حیرت
از لطفت


٣٣١

از لطف نظر بحال زارش میکن
چون بحر عنایت تو بی پایانست
رباعی
ای صاحب فضل لطف تو بسیار
کار من مستحق عجب دشوار است
بکشا گره بسته کارم فتاح
ذات تو کریم و قادر و ستار است
رباعی
یک جرعه زجام معرفت بخش مرا
خلعت زلباس مغفرت بخش مرا
اندم که شود طوطی طبعم خاموش
از لطف و کرم تو مغفرت بخش مرا
رباعی
صد شکر که باب توبه باز است هنوز
امید بفضل کارساز است هنوز
هر چند که جرم من نگنجد بیان
ما را تو بس را ز و نیاز است هنوز
رباعی
واحسرتا درین نماندست تحملی
از بوستان عیش نچیدیم یک گلی
میگفت نسیم صبح بگلزار عقل و هوش
در فکر خویش باش چرا بنده غافلی
رباعی
دیشب همه شب بخواب دیدی من او
با عیش و نشاط و خرمی دلبر من


۳۰۳

از خواب گران جستم و بیدار شدم | دیدم نه رواق بود و نی منظر آن
رباعی
شیرین صنمی لبش چو شکر | از ناز بکف نهاده ساغر
بنشسته ببزم عیش همچون | بر طارم چرخ قبه زر
رباعی
ای شمع منیر بزم دلجوئی | سرمایه انبساط عیش و طربی
چون قبله نمادیده تر ا در | کج کرده کله بمن چرا در غضبی
رباعی
ای مهرو مهست خجل ز رویت | مشک ختن ست بو اد مویت
در وصف تو خامه گشته قاصر | هم عطر بود شمیم بویت
رباعی
مردم سمن در آرزویت | قاصد ز صبا کنم بسویت
لیلی صفت اند شدی بایان | مجنون شده ام بجبجویت
رباعی
بر من بگرم نگر رسول عربی | چون سرور انبیا و عالی نسبی
ای چند که اعضا


٣٠٣

هرچند که مضطر و پریشان شده‌ام
جز لطف توام نیست دگر جائیگر
رباعی
چارتاج شریعتم برسر
چارشمع حقیقتی رهبر
چاروطر طریقتم در کف
معرفت چارساقی کوثر
رباعی
یا علی ولی تو دستم گیر
زوج بنت نبی تو دستم گیر
شاه مردان و شیر یزدان
حیدر متقی تو دستم گیر
رباعی
تا چند نمائی انتظارم
دست از کرم تو برندارم
هرچند ضعیف و ناتوانم
از لطف تو بس امیدوارم
رباعی
واحسرتا چو عمر گرامی بسر رسید
هم قاصد اجل ز عقب بر در رسید
ملجا بجز جناب احد نیست هیچکس
آنجا مگر بداد من آن دادگر رسید
رباعی
آشفته روی گلعذارم
محبوس دو زلف مشکبارم


۳۰۴

از فرقت همچو ابر نیسان
در و گهر از دو دیده بارم

رباعی

بحر کرم بجوش شد و بنده سایل
هر چند مذنب است الطاف مایل
ظنی که کرده بین ابلیس بد سرشت
سلطان من غنی سخنهای تو باطل

رباعی

بلبل ز فراق وصل گل می نالد
مخمور می از برای مل می نالد
دنیا بغمم گذشت عقبی چه بود
عایشه برای خزو کل می نالد

رباعی

آنکه او را نیست همتائی ملک اشتقاق خو
قادر بیچون بدآرند بهر دو زن
هست امیدم بدان حی قدیم طرا
از عنایت گوشه چشمی کشاید سوی من

رباعی

خانه عیش مرا چرخ فلک ویرانه ساخت
بزم ایام شبابم را عجب غمخانه ساخت
طایر هجران نگر چون حمله آورد ببرم
عقل و هوشم را ربود از خودم بیگانه ساخت

رباعی

هنگام سحر گل بچمن خیمه زند
بلبل بفغان و نسترن خیمه زند

من دیوانه کنم


۳۰۵
من گریه کنم چو سحاب نیسان افلاک بحال زار من خندند
رباعی
عیش آباد دلم ماتم سرا شد ای وا بلبل شیرین سخن از من جدا شد ای وا
شهد در کام مذاقم زهر قاتل گشت است مسرت چون تیر از شتم رها شد ای وا
رباعی
فیض آباد دلم از دست غم ویرانه شد خانه عیش و نشاطم عاقبت غمخانه شد
انکه چون جانش گرامی داشتم از جان دوست حسرتا انطالع سرگشته ام بیگانه شد
رباعی
مرا طالع ز خون دل نوشتند باب غم وجودم را سرشتند
بملک فطرتم باران محنت همیبارد چوبذر جود کشتند
رباعی
گردون بسرم چوت میا میگردد اسود بنظر صبح ضیا میگردد
هر جاکه رود نگار اندر عقبش دودین من مبتلا نما میگردد
رباعی
چون چرخ فلک درین سرامیگردد در گلشن دین دلربا میگردد


٣٠٦
غیر از گل عارضش گل باغ جنان
در دین من خار جفامیگردد
رباعی
دامن صبرم درید از دست یار ناخلف
کی بود کان گوهر یکدانه را آرم بکف
چون کنم با من موافق نیست دھر واژگون
لیک میجویم مداد از همت شاه نجف
رباعی
می گریزی چون غزال از من حلا پر حذر
من بجرث شهرة آفاق گشتم بیخرد
زار نالم همچو بلبل در گلستان فراق
حسرتا بر باد چون گل رفت ایام سلف
رباعی
همچو شمع از فرق تا پا میگدازم روز و شب
من بعشقت بیخود تو مست از آب عنب
تا بکی داری دلا بر ما جفای بیکفون
خوف کن از ایزد شرم از شهنشاه عرب
رباعی
چو بزم عیش رندان پست کردند
مرا از خمر عرفان مست کردند
چونخل دوستی سر زد بعالم
مرا با دلربا پیوست کردند
رباعی
زار نالم زار گریم زار سوزم زار زار
از فراق مونس جانی چو ابر نوبهار

چون کنم


۳۷

چون کنم واحسرتا افسوس درمانی دیگربوصال آن پری رخ کل بخشیم کشد خار
رباعی
من جنب کرمت جاندارمباریج کس التجا ندارم
دانم که توئی بحر وعلمغیرازتو دگرخدا ندارم
رباعی
طالب رعایتی مطلوب کس نیستراغب رعایتی مرغوب کس نیست
جستجوی وصل دارد عاشقی ارتیابی نیست مجبوب کس نیست
رباعی
دیشب همه شب بآه وافغان بودممحبوس وزلف عنبرافشان بودم
دیدم چوجمال عالم آرائیش رااز یک نگهش چو غنچه خندان بودم
رباعی
ظاهور عابد بباطن باده نوشیاقصد بیدلان تا چند کوشی
بکن خوف از خدا شرم از خلایقعجب گندم نمای جوفروشی
رباعی
از کوه حسن خوبان دل افروزبود یک بوستان از روزنام


۳۰۸

مکن با بدش سخن راست بلند سخن کوتاه شد والله اعلم
رباعی
بمن از شاهران شد اشارت مکن اندر سرای دل عمارت
مرتب ساز آنجا مجلس خاص در آیند بیدلان بهر زیارت
رباعی
دیشب همه شب بگرد کویش بودم پروانه صفت بآرزویش بودم
افروخت چو شمع عارض مهر وشش میسوختم و ز من به پیش بودم
رباعی
گلزار رخش چو روضه رضوانست شیرین دهنش چو غنچه خندانست
هم لعل لبش خراج اقلیم وجود چاه ذقنش چشمه حیوانست
رباعی
شب تا بسحر گریه زاری دارم خون جگر از دو دین جاری دارم
هر چند که دورم از وصال بت خود امید فضل و لطف باری دارم
رباعی
پله روزگار تنگ آمد چرخ گردون بمن بجنگ آمد
الغياث


٣٠٩
الغیاث از کرم علی ولی عایشه بر درت بپنگ امد
رباعی
تو گل باشی و عمرت کل نباشد زجاج و ساغرت بی مل نباشد
شبت بادا برات و روز عیدت ترا پروای جبر و وکل نباشد
رباعی
شام همه شام و روز من چون شب داج از دست فلک بدیده نمیت علاج
روزیکه سرشت طینت آدم را هم خاک مرا از آب غم داد خراج
رباعی
کساین جور فلک در فنا کسان کش شد در آشیان بمایون مقام کرگس شد
دریغ و داد هزاران هزار افسوس ترا که عایشه مسکن بآب چون خس شد
رباعی
یا رب دال من بعشق خو در زنده کنی در سلک مقربان مرا بنده کنی
شرمنده مکن بنزد مخلوقاتم مامول که دایمتم فرخنده کنی
رباعی
بجز لطف تو ملجائی ندارم بجز کوی تو ما وائی ندارم


۳۱۰

امیدانم توئی در هر دو عالم
بجز ذات تو مولائی ندارم

رباعی
ایکه مست از باده چون ارغوان گردیده
جامه صبرم بدست ظلم چون دریده
بر جفای بی مروتی که بنت نبود نظر
ای ستمگر ناله زارم مگر نشنیده

رباعی
غیر زمین هیجان بجز خدا مینما
فقیر و منعم و شاه و گدا مینما
سمند عمر شتابان رود چو باد صبا
جوان و پیر و رجال و نسا مینما

رباعی
ای درد مرا ز لطف درمان یارب
ناجی ز هلاک موج طوفان یارب
هادی ز کرم کریمت از راه خطا
سم فضل تو محو جرم و عصیان یارب

رباعی
صیاد ازل چو دام تقدیر نهن
از خال تو دانه بهر تزویر نهن
دامش ز کمند زلف مشکین تو بود
مرغ دل مرد و زن به تدبیر نهن

رباعی
خیر من باد اقل و اکتر
بد و گیسوی سید الابرار

از عطای


۳۱۱
از عطای عمیم لم یزلی حاجتم را بلطف خویش برار
رباعی
یا رب بر رسالت رسول ثقلین از حرمت دعوت امام الشرفین
عذرم بپذیر و عفو کن تقصیرم عذرم بحسن پذیر و عفوم بحسین
رباعی
غنچه بست که دیدار میسر گردد مرا بلعل ترا خلق مسخر گردد
گر درائی بچمن سر و قدلاله غدا خجل از رشک رخت غنچه هم گردد
رباعی
شاه شاهان خسرو روشن ضمیر آستانت ملجای برنا و پیر
ساکن البعث داد پیر دستگیر عایشه افتاده است دستش بگیر
رباعی
بحر لطف توام نبود رجای بجز ذات توام نبود صدای
اغثنی یا غیاث المستغیثین تو بیشک صاحب فضل و عطای
رباعی
از ان روزیکه خالق کرده هستم زجام محنت و اندوه مستم


۳۱۲

فتادم در محیط بیکرانه
مددیا شاه مردان گیر دستم

رباعی
بدون از ذات پاکت یا الهی
به مخلوقم مبادا اشنایی
اغثنی یا غیاث المستغیثین
تو خود میساز از کچه گاهی

رباعی
بمن سلطان یمنیت عطا کرد
خلاصم از همه جور و جفا کرد
گشاده باب رحمت را برویم
شب تار مرا صبح ضیا کرد

رباعی
روزیکه کوس عشق برافلاک میزدند
صوتش بنام مردم بیباک میزدند
پیرامن صبوری خوی بیدلان شوق
رقصیده تا بدامن خود چاک میزدند

رباعی
داغ هجران بدلم زاتش جانسوز بماند
زخم ناصور من از تیر جگر دوز بماند
گل برفت از نظرم خار چشمم جا کرد
شاخ شمشاد شکست و کنده نیم سوز بماند

رباعی
عارض مهرو ماه را قربان
خط مشک سیاه را قربان

زلف پرپین


۳۱۳
زینت و زیب قوم درانی گلرخ کجکلاه دربان
رباعی
ای فیض طلب خدا نگهدارت باد الله و محمد و علی یارت باد
فرش قدمت سنبل و ریحان باد سم خار بهر دو چشم اغیارت باد
رباعی
بقربان دو چشم پرخمارت بقربان دو لعل آبدارت
همیخواهم که نقد جان شیرین زصدق دل کنم هر دم نثارت
رباعی
عایشه منور دل بنیادار مدفون تراب در یکتاداری
صادق بود انکه جان جانسیسبیاد بی فیض طلب چگونه احیا داری
رباعی
مادر بوفای فیض طلب چون مردی برای فیض طلب
کحل آسا کشم بدیده خویش یابم از خاک پای فیض طلب
رباعی
بکوه و دشت و صحرا خانه کردی مرا از فرقت دیوانه کردی


۳۱۴

زعشقت ارجمندم همچو مجنون | میان مردمان افسانه کردی
رباعی
نار قلبم چو در شراره شود | نرم چون موم سنگ خاره شود
چونکه من ناله‌های زار کنم | جگر شیر پاره پاره شود
رباعی
از دست فلک دامن صبرم چاکست | چون روح و روان من بزیر خاکست
میسوزم و میسازم و میگریم زار | گردون بسرم چو گردش افلاکست
رباعی
عایشه تا میتوانی روز و شب فریاد کن | از ندامت خاک عالم بر سر خود باد کن
باختی یکدانه در بی بهای خویشرا | رشک ماه و مهر و یاد از قامت شمشاد کن
رباعی
فیض طلب بفضل حق نگهدارت | سید المرسلین شود یارت
بجمال و جلال شاه عرب | سهل بادا جمیع دشوارت
رباعی
شهید اکبرم ای نور دیده | از هجرت جان مرا بر لب رسیده

ولایت شیراز؟


۳۱۵
چو شمع از فرق تا پا سوختم | مرا عقل و خرد از سر پریدا
رباعی
شهید اکبر ای روح روانم | نماند طاقت و تاب توانم
بنار کوره هجر و فراقت | محترق گشته مغز استخوانم
رباعی
شهید اکبر مادر کجائی | بیا بنگر مرا در بینوائی
بدام هجر افتادم شب و روز | دریغا داد از دست جدائی
رباعی
کجائی طوطی شیرین بیانم | کجائی بلبل سحنما نمایم
ندارم طاقت ایام فرقت | کجائی قوت روح و روانم
رباعی
چوکوه نور من تاراج کردند | مرا با ناکسان محتاج کردند
چو خاک راه پامال جفایم | دلم بر دار چون حلاج کردند
رباعی
بهجر پیر و در اق دختر | دارندم خر اب و ابتر


۳۱۶
بر اتش هجرچون سپندم در نار فراق چون سمندر
رباعی
حیف ست ہزار حیف کہ شیران نامدار ضایع شود ز دست لعینان نابکار
یارب ہر انکہ سینه شیرم ہدف بنود بریده باد سر ز تن وی ب ذوالفقار
رباعی
غریب و بیکس و حیران و مضطر حاشیه دل شکسته تو ج اکبر حاشیه
ز دست حیدر کرار بحر جود وسخا پیاله گیر و بنوش آب کوثر حاشیه
رباعی
حق تعالی در ازل چون طینت ادم سرشت سرنوشت بہترم را زخون دل نوشت
جز جناب کبریا با کس ندارم احتساب نی مرا خونی ز دوزخ نی بود میل بهشت
رباعی
از غم فرزند ما در ہامنی میزند چها ہمچو مجنون رخ بہ بحر و بر میگیرند چرا
کنده نیم سوز می مانند بنار سو و ساز ہمچو شمع از فرق تا پا در نمی گیرند چرا
رباعی
عزیزم دل از خانمان بر گرفت سکونت بیا بر قلندر گرفت
بناز عشق


۳۱۷
بنار غمش مادر سینه ریش زسرتا قدم شمع سان در گرفت
رباعی
کیست آنکه عایش نام دارد در کلبه غم مقام دارد
از جبر بدل چولاله داغی از دست فلک مدام دارد
رباعی
کوریک دین را تو بینا کن فیض طلب را بخیر پیدا کن
زین اش کن بحق علم قدیم نامه روی امضا کن
رباعی
کجائی سرو سیم اندام مادر کجائی شیر و شکر کام مادر
بسر خاک ندامت باد کردم کجائی عزت و اکرام مادر
رباعی
بلبل شیرین سخنم آرزوت طوطی شکر شکنم آرزوت
چشم دو چارت بره ا یوسف گل پیرهنم آرزوت
رباعی
ب قربانت شوم ای شاخ شمشاد ب قربانت شوم ای سر وازاد


۳۱۸

زبان آن کسے برید بادا
که گوید نخل من از پا در افتاد

رباعی

نوبهار گلشن حسنت خزان شدای پسر
مادر سرگشته ات را خاک عالم شد بسر
چون کنم واحسرتا افسوس ارمان درغ
کاشکی پیش از تو رفتی مادرت همچون پدر

رباعی

شهر زنان و دشت بیلان خانه ات
مجنون فیض طلب دل دیوانه است
روز مرست و شب بخودم خویش
گفتار مرد و زن همه افسانه است

رباعی

ما در فیض طلب گوشه نشین ست شب و روز
لعل یکدانه اوزیر زمین ست شب و روز
سینه مجروح دل افگار و جگر پر خونت
مردمان مطلب تاج و نگین ست شب و روز

رباعی

قادرا الله فیض طلب از تو میخواهم حیات
سم بحق ذات پاک بهترین ممکنات
پیش قدرتهای تو سهل ست حی لایموت
نزد مخلوقات تو هر چند نمایند مشکلات

رباعی

نگر چرخ گردون چها میکند
گل و بلبل از خود جدا میکند

مگر چرخ گردون چها میکند


۳۱۹

خزان می کند گلشن عیش را نجار جفا مبتلائی مرا
رباعی
فیض طلب نور هر دو دین من مونس قلب آرمیده من
مرهم ریش سینه مادر هم عصای قد خمیده من
رباعی
رنجها بسیار بردم ای ضیای حزین صفدر میدان شدی هم شاعر شیرین سخن
عاقبت از گردش افلاک بخت واژگون خورد تو تیشه را بر فرق خود چون کوهکن
رباعی
از غم یکدانه خود بیقرارم روز و شب در میان نار هجران او بگشتم بی تاب
باز میخواهم حیاتش را ز حی لایموت هم بحق ذات پاک سید عالی نسب
رباعی
بیا ای فیض طلب ترک سفر کن خیال جاهلی از سر بدر کن
اگر هر چند داری ذوق کشمیر بحال مادر بیکس نظر کن
رباعی
که گفته بود بپامیروی بسیرانی شهید اکبر و هم داغ بر جگر آنی


۳۲۰
ز دست کله شب خانقاق به شمشیر تفنگ خود را بتابوت شیرزائی
رباعی
کجائی مطربستان ملاحت کجائی بلبل شیرین فضاحت
بقر بانت شوم ای نور دیده کجائی مرهم قلب جراحت
رباعی
مادر غم یگه را نبیند یارب آن یگه که نام او بود فیض طلب
بگرفته رکاب حضرت شاه شهید عبدالله پرست و امت شاه عرب
رباعی
داد از دست چرخ واویلا عادتش هست جور و ظلم و جفا
واژگونست سربسر کارش مرده در خانه زنده در صحرا
رباعی
سردی زمهر راز آه یخ ماست اصرار سقر ز شعله مطبخ ماست
این چرخ بمن چگونه کج رفتار کشمیر بهشت مردم دوزخ ماست
رباعی
بفیض آباد بابر شه رسیدم جوانی دفن خاک تیره دیدم
چقاد بود


[BLANK PAGE]


۳۲۲
پرسید چند نکته زارباب معرفت منت خدایرا که سوالم جواب شد
مثنوی
بدین شکار همایون که کرد مرا از فراقش جگر خون که کرد
هر آنکس که گر دست شکار هما گرفتار بادا محنت رها
فی الشکایت
تعجب از چنین سلطان بیغور که عالیجاه کرده باغیان را
بناکوره بطعن رقیبان دما دم میگدازد مخلصان را
بستم گاو خر پامال کردند خرابه خانه شهر زنان را
عد و ممتاز و هم مخلص گدازند تقرب نیست هرگز دوستان را
بخون سینه یک دانه من چسان پرور د گرد دشمنان را
نمی ترسد ز آه این جگرسوز نمود از سهو خوف مستعان را
نمک پاشد جراحات دلم را بلرز آرد زمین و آسمان را
ندارد عدل و انصاف و مروت نکرده غور این بیخانمان را
کند طغیان چو موج بحر بلیم گذر نبود از و پیر و جوان را
شهنشاه بلند اختر مدامیم بکن حاصل دعای بیکان را
فانی و بے
؟


۳۳۳

بقای چرخ گردون باد و ایام
نظر کن بسیر کار جهان را
بدادم رس که گویم هر سحرگاه
دعای عمر و جاه کامران را
آغاز مرثیه
غزرا در ایام محمود شاه
وزیری بداور چاکویم دگر
فتح نام نمود عزم کشمیر چون
روان شد بجمعی ز شیران نر
یکی توپچی باشی آن شاه بود
که ثانی و رانیست در بحر و بر
شرر و شجاع فیض طلب نام او
ذوی الفهم و ادراک صاحب هنر
نروید ببستان چو سرو قدش
چو شمس جمالش نتابد سحر
هلال مه نو دو ابروی او
ضیای جبینش طلوع سحر
دو چشمش ز بادام خلد برین
تنش بود چون سیم و زرین گهر
خراج بدخشان ز لعل لبش
دهانش بدین جهت پر گهر
بگرد رخش خط ز مشک ختن
لسان تکلم چو شهد و شکر
نگنجد بتقرير اوصاف او
بسیرت ملائک بصورت بشر
چو شد عرصه رزم آراسته
شهادت پذیرفت آن نامور
سپاه اجل حمله آورد بر او
بتیغ قضا سینه را کرد سپر


۳۳۴

دلی پر حسرت الی رستخیز شدش خانه عیش زیروز بر
زدار فنا سوی دار البقا گرفته رکاب بشیر و شبر
زسر تا قدم مادش همچو شمع بشد محو و غرقست بخون جگر
اها فلک راکنی سرنگون ربودم چسان تاج عزت بسر
ندانم بدرگاه رب العباد چرا دعوتم راست نامد اثر
بدی خانه سال او بیست و پنج که چون برق کرد رخش عمرش گذر
ز هجرت بد الف و صد و سی و هفت ۱۳۲۷ چوزد غوطه در موج خون بخبر
نماند بخزوات ایزد کسی صبوری گزین قصه کن مختصر
کند عایشه از فراق پسر بدست ندم خاک عالم بسر
قطعه
تو بچی باشی هیچ ایامی غیر سلطان نرفته عایشه
فیض طلب را کجا فرستادی که نکردی زاول اندیشه
ناقص العقل این چکاری بود جگرت از فراق شد ریشه
همچو فرهاد جهه شیرینت چون زدی تیغ بفرق خود تیشه
آبحیوان ز کفت شد تا فسور فلکت سنگ زد چو بر شیشه

باشی خانم


۳۲۵

باختی خاتم سلیمانی | شیر مردان و صفدر پیشه
ایضا
خودپسندی نداشت فیض طلب | یا رب این کله را چه بود سبب
خورد بر سینه‌اش ز دست قضا | جان شیرین خود سپرده به رب
سینه‌اش پر ز نور عرفان بود | صاحب علم و حلم و عقل و ادب
طوطی طبع وی چو خوشخوان شد | شاهباز اجل شدش بعقب
بر ز نخل حیات خویش نخورد | رفت وقت نشاط و عیش و طرب
خان خانان امیر افغان بود | قوم بارکزئی ز اصل و نسب
مخلص هر چهار یار نبی | خاص از امتان شاه عرب
بر سر مادرش ز رحمت خدا | سنگ از آسمان فتاد عجب
کوه نورم ز کف بشد ای وای | روزم از گردش فلک شد شب
ساغرم پر ز آب حیوان بود | ریخت از دست نا رسیده بلب
داد از دست چرخ کج رفتار | هست فنونش فریب و مکر و شغب
نام او هست نشان او بکجاست | برقیبان گذاشت جاه و ج[؟]
توپچی باشی حسین ابن علی | صفدر روز جنگ فیض طلب


٣٢٦
روزعایش لیله الداج است شمس شجش سخان شد ست عجیب
ایضا
شهباز فرشته خوی مادر ایجار یا بسوی مادر با
رفتی زبرم بآه وافسوس پر حسرت و آرزوی مادر
ای صاحب ننگ فام غیرت هم باعث آبروی مادر
ای سرو ریاض کامرانی گلدسته مشکبوی مادر
ای یوسف ثانی زمانی سرتاسر بدم نکوی مادر
در خانه و در سفر بهر حال بودی تو بجستجوی مادر
گرگشته مگر که گوش گردون زین ماتم و های و هوی مادر
گفتم که مرو بوی شبیر نشنیدی تو گفتگوی مادر
ایضا
شغال شیر کش آیا کدامست نمیدانم که آن سگ زاده نامست
که زد این گله را بر سینه تو اصیل ست و ده است او یا غلامست
چسان بردی بیارید آن نگوسار عجب پخته کارست او چه خامت
ندانستم فلک دامی نهادست که مرغ زیرک آخر او بدامست


۳۲۷

چو بزم چرخ را آراست ساقی می هجران مرادایم بجاست
ذوی الحلم وحیا فرزانه فرزند چو لاله بر دلم داغت نداسـت
شب و روز از فراقت جان ماد سمندر وار در نارم مقاست
از آنروزی که رفتی از برمن نشاط وخرمی بر من حرات
ز هجرت روز من شد لیله الدی مساوی روز وشب من جو نشات
زغمهایت مرا قوت دل وجان ز خوناب جگر هر صبح و شات
چو مجنون شهره آفاق گشتم زفرقت همچو زهرم تلخکاست
ز دست چرخ گردان داد بیدا شهیدم شاه شیرین کلات
فلک ساغر جهان ساقی اجل می از و نوشیدن هر خاص وعات
مرا چرخ فلک بر سر ز هجرت چو سنگ آسیا دایم دوات
ز جرم خونخورم راحت جان شفیعت سید ذو الاحترات
قرار و مسکنت ای نور دیده مجاز فضل حق دار السلامت
ایضا
تو رضائی که بی پسر باشم زخم نا صور بر جگر باشم
از فراق یگانه فیض طلب سینه مجروح و دین تبر باشم


۳۲۸

تابکی از جفای چرخ کبود
تماشای کاو خر باشم
حی قیوم قادر اناپ
دور از وصل شیر نر باشم
همچو فرهاد از ید حسرت
غور ده بر سر تو خم و تبر باشم
بهر گلزار حسن آن محبوب
زار چون بلبل سحر باشم
غرقه در بحر هجر و محنت و غم
قید در دام شور و شر باشم
از می اشتیاق فرقت تو
مست و مدهوش و بیخبر باشم
عایشه تابکی بدین منوال
بی پسر زار و در بدر باشم

ايضاً
ارجمند آرزوی چند در دل داشتی
می ندانستی که اندر خاک منزل داشتی
خواستی سر رشته جاه و جلال آرزیتی
در سرت سودای خام و فکر باطل داشتی
عزم کردی سوی کشمیر و بدام فقر تست
مادرت را همچو مرغ نیم بسمل داشتی
برنشستی بر سمند باد پا کردی وداع
سوی میدان شهادت بخت محمل داشتی
با خدای خود توکل کرده رفتی در مصاف
خویش را از بازی ایام غافل داشتی
صاحب عقل و خرد بودی قضا تو شش در ربود
سینه پیش ناوک اوران مقابل داشتی
رعدسان غرید چون آمد صدای سهمناک
اندران ساعت عجب حال مشکل داشتی

جان شیرین


۳۲۹

جان شیرین باختی در خدمت محمود شاه
بشکند دست قضا نخل مرادم بر فکند
میگداز د مادر بیچاره چون شمع از سراقدم
نور چشم گلرخا شکر لبا شیرین کلام
هیچکس از خود قضا را رد نکرد ای غاشیه

چشم لطف از پرتو سلطان عادل داشتی
سرو آسا از ندامت پای در گل داشتی
یوسف ثانی چو گل شکل و شمایل داشتی
عونت آندم کس نشد از پیر کامل داشتی
ور نه ذو الفهم و خرد فرزند عاقل داشتی

ايضا
سرو آزاد مرا چون خاک اندر بر گرفت
خانه عیشم خراب آباد شد از فرقتش
بسمل تیغ هجرانش ز فرط اشتیاق
کرده فلک مرغ دلم بر آتش محنت کباب
روز و شب من مساوی شد جور و جفا
گلعداری گلرخی گلچهره گل پیرهن
فیض طلب بود و ندانم مرو را آمد چه پیش
از فراق وصل آن شمع شبستان سرور
خلعت غم در بر و هم چادر اسود بسر

تار هجران مادرش از قد مه تا سر گرفت
اشک طوفان غمم روئی زمین یکسر گرفت
موج خوناب دلم تا دامن محشر گرفت
دود مغز استخوان بر چرخ نیلوفر گرفت
زنگ بخت تیره ام آئینه خاور گرفت
انتظارش در رواق دیده‌ام منظر گرفت
داغ حسرت در دلش چون لاله احمر گرفت
برق آتشبار آهم تا ثریا در گرفت
مادر ایام اندر ماتمش اکثر گرفت


۳۲

چون همای سایه پرور از سرم پر وا گرفت
طایر نحسی مرا در زیر بال و پر گرفت

لافتی الاعلی لاسيف الا ذوالفقار
عایشه اذیال لطف ساقی کوثر گرفت

ایضاً
ای فلک سرگشته و خونین جگر کردی مرا
سم رسلک قصم درانی بدر کردی مرا

کوکب بختم شد محبوس زندان مریخ
دور از وصل غزير لب شکر کردی مرا

غرق بحر حیرتم هرگز نمی یابم کنار
از ندامت خاک عالم را بسر کردی مرا

باغ امید مرا در اعتدال آخر خزان
برنخوردم زین حدیقه بی ثمر کردی مرا

طوطی طبعم اسیر دام هجران گشته است
چرخ گردون عاقبت بی بال و پرکردی مرا

حق چه ناحق شد بمن جویا نمیبینمت نام و رقم
جنگ شیر از که بود و بی پسر کردی مرا

عایشه از کوره هجرت برونشد چون حدید
این چه اسرار ست ندانم دل حجر کردی مرا

ایضاً
مطرب دوران چو آهنگ سماع آغاز کرد
مشتری در رقص آمد زهره طرح ناز کرد

خواستم یکجذبه بزم عیش را برپا کنم
این بلای ناگهانی از کجا آواز کرد

بی نصیب از فضل حق از لطف پیغمبر شود
آنکه محرومم ز وصل همدم همر از کرد

کور بادا چشم آن کلب لعین نابکار
بشکند دستی که قصد سینه شهباز کرد


۳۳۱
نور چشما گل نچیدی از ریاض عمر خویش
عاقبت چرخ هم بکام ومطلب غماز کرد
یوسف گل پیرهن آن طوطی شکر شکن
بلبل شیرین سخن از دست من پرواز کرد
عالمی در عشره نند و ما هم اغوش غمیم
بسته شد بر ما در شادی مصیبت باز کرد
آن خداوندی که هفتاد و دو ملت افرید
قسمت عاليش را هر دم بسوز وساز کرد

ايضاً
ای دریغا مخزن در و گهر را باختم
افسر عز و شرف هم تاج سر را باختم
گوهر یکدانه از دستم تلف شد وای وای
صاحب عقل و خرد فهم و هنر را باختم
نونهال باغ عشرت غنچه نخل مراد
شاهد رعنا ملیحے سیم بر را باختم
رستم ثانی هژبر صف شکن بهرام گرد
صفدر میدان امیر نامور را باختم
گلغذاری گلرخی گلچهره گلسیرین
ایعزیزا یوسف زرین کمر را باختم
شمس طلعت مه قامه جبین فرخ لقا
شمع بزم انجمن رشک قمر را باختم
نور دیده قوت دل مرهم ریش صدد
فرح مفرحخوان لخت جگر را باختم
طوطی شکر شکن هم بلبل شیرین سخن
هم هما هم شاهباز بحر و بر را باختم
زینت و زیبے نظام مملکت ذوالاحترام
خاتم ملک سلیمان کان زر را باختم
داد از دست فلک بیداد از جور سپهر
خسرو خوبان نگار لب شکر را باختم


۳۳۲
میر اتشخانه محمود شاه نامدار | چون کنم وا حسرتا شیرین پسر را باختم
بیشه ضیغم روباه و شغال آخر بماند | از قضای آسمانی شیر نر را باختم
سوختم در نار هجر و ساختم در موج غم | راحت روح و روان نور بصر را باختم
دور دارد بر سرم گردون چو سنگ آسیا | مونس جان همدم شام سحر را باختم
فیض طلبی تادهمعایت قمر بان شود | نور چشم مادر و جان پدر را باختم
ایضا
ای در بغا صاحب علم و ادب اے نام | ذو الکمال هم صاحب حسب و نسب را باختم
گلرخ باغ لطافت سروبستان نشاط | عندلیب گلشن عیش و طرب را باختم
فرح قلب و نور دیده قوت روح و روان | حقه پر گوهر و یاقوت لب را باختم
پرتو حسنش ضیای صبح امتد و صال | خط بگرد عارضش و مشک شب را باختم
غوطه خوردم در محیط بیکران امید عجب | در یکتای نجیب بوالعجب را باختم
ای عزیز ایو سف ثانی امیر نامدار | عاقل و فرزانه عالی نسب را باختم
ناقص العقلی چو من نبود در عالم هیچکس | جنگ کشمیر از که بود و فیض طلب را باختم
شد سپر تیر قضا را سینه آن ارجمند | صیقل آئینه چین و حلب را باختم
تشنه لب میگردم اندر دشت حیرت آه آه | حسرت جام پر از آب عنب را باختم
محنت و الم


سخت دل سنگم مردم از فراق یک پسر
عایشه گر خون بجای اشک بارد کم بود

ماه ذی الحج تحفه شهر رجب را باختم
در غریبی امت شاه عرب را باختم

ایضا

ای دریغا کوه نور خویشتن را باختم
سروقامت گلرخی شکرین عذب البیان
خطا بگرد عارضش چون هاله گرد مهر ماه
نور چشم و قوت دل راحت روح وروان
داد و بیداد از جفا چرخ و جور روزگار
همچو مرغ نیم بسمل می طپم در خون دل
عایشه از هجر دارد داغ بر دل لاله سان

تاج عزت مخزن در عدن را باختم
شمع بزم و بلبل شیرین سخن را باختم
زیب درائی فراز انجمن را باختم
یوسف ثانی غزال سیمتن را باختم
خاتم لعل بدخشان و یمن را باختم
صفدر میدان امیر صف شکن را باختم
مخلص هر چار یار و پنجتن را باختم

ایضا

داد از دست فلک و ز جور گردون الامان
روز و شب بسن مساوتی الی یوم القیام
مال و ملکم را شجاع الملک شه بر باد داد
خارجیم از جمع درانی چگویم وای وای

کوه نورم رفت و بستم بار کستان جهان
دل کبابم سینه ریشم هر دو چشم خون فشان
خانه ام در عهد شه محمود شد شهر زنان
از قضای آسمانی گشته ام بیخانمان


۳۳۴

فیض طلب را باختم در خدمت محمود شاه
جانشینش شد قریب کم شد ظِلُم ونشأن

چون کنم واحسرتا افسوس ارمان در
نو بهار مر بالفصل اعتدال آمد خزان

زخم ناسوری که من دارم ندارد هیچکس
داروی دردم نباشد در زمین و آسمان

آتش هجر و فراق آمد نداغم از کجا
شها بازم خونفشان وازکردارشان

غرق حیرتم سرگزینی یابم کنار
از کجا مبتدل شد بر من بلای ناگهان

همچو شمع از فرق تا پا میگدازم دمبدم
سوختن با باختن شد روزگارم هر زمان

از شرار سینه من ذوب میگردد حدید
چونکه یاد آیدم از وصل آن شیر یان

تیر آتش بارآ هم بگذر دارنه رواق
برفلک از تاب آن در ملک آمدم فغان

چونکه سیلابی شک از دیدگان جاری کنم
در تحیر باز ماند از روش آب روان

شرح احوالم نمی گنجد بلوح روز کار
زانکه در املا بماند خامہ را قاصر زبان

چون خدا قاضی شفاعت خواه شود خیر البشر
اجر خود را خواهم از پروردگار انس و جان

عایشه شمشیرزن اینست قرب و منزلت
باختی یکدانه دربی بها را رایگان

ايضاً

ای داد از جفای فلک نونهال من
فصل خزان نبود چه آمد زوال من

در کوه و دشت و خطه کشمیر سرنگون
صید کدام کلب لعین شد غزال من

ناگاه به تفرقه


۳۳۵
ناگاه تیرفتنه چو گردون رها نمود باعث قضا چو شکست پر و بال من
مادر فدای سینه گلرنگ نازکت دستش بریده رحم نکرد چون بحال من
کوکب چومی نمر دبطالع نجوم چرخ سم عقرب و مریخ و زحل بود فال من
ای نور دیده قوت دل راحت بدن جز آرزوی وصل تو نبود خیال من
روز ازل چو طینت آدم سرشته اند بدبخت و بدسرشت نباشد مثال من
دشت یلان و شهر زمان گشته خانه ام در محنت است روز و شب ماه و سال من
سرگشته بدر چو من نیست هیچ کس ای وای بر مشقت اهل و عیال من
در نار هجر فیض طلب بخت عالیش نشنید هیچ گوش فلک قیل و قال من
ايضا
آن گلغدار سرو قد لب شکر چه شد سلطان حسن یوسف زیرین کمر چه شد
آن گوهر یگانه که مثلش بد هر نیست یارب ندانم از نظر م آن گهر چه شد
رستم دل و هژبر و شجاع زمانه کو نور دو چشم مادر و جان پدر چه شد
فرزند ارجمند سعادت نشان من پروردش بناز و بخون جگر چه شد
آن شهسوار عرصه میدان نام و ننگ از ضعف طالعنم زقضا و قدر چه شد
در آشیان بلبل و قمری و عندلیب شد جای زاغ و بوم و بی بال و پر چه شد


۳۳۶

روزم شبت و همه شب بیخودم خویش
صبرم ز حد گذشت بگویم را سحر چه شد

آنانکه سنگ را بنظر لعل می بها
سازند ز بخت تیره ام اهل نظر چه شد

هرچند گریه میکنم و آه میکشم
یا رب دعای خسته دلانرا اثر چه شد

عایشه لبت بند صبوری کن اختیار
سلطان بر دو کون بشیر و بشر چه شد

ايضا

آن کامخدار لب شکر سمتن کجاست
سلطان حسن و یوسف گلپیرهن کجات

فصل بهار و موسم عیش و طرب رسید
الحان وصوت بلبل شیرین سخن کجا

محبوب دلربا که بدی رشک نقش چین
تنظیم بزم وطوطی شکر شکن کجاست

مه روی مشک بوی خط عنبرین چه شد
آن شیوه ملیح و غزال ختن کجاست

پروانه وصالم و محوم ز سر عشق
شمع و چراغ و مهرو مه انجمن کجاست

نورسته سرو باغ گلستان دلبری
رشک بتان زینت زیب چمن کجات

عیسی دمی بکلبه احزان گذر بکن
غنچه دهان و لب چو عقیق یمن کجات

فرزند ناز پرور شیرین کلام من
دور از دیار خویش و غریب وطن کجاست

پژمرده خاطرم چو گل از محنت خزان
انفاس روح پرور و یاسمن کجاست

در انتظار وصل دو چشمم چهار شد
بحر عطا و مخزن در عدن کجاست

باز پسیم نزد


۳۳۷

یارب چه حیرتست که عقلم زسرپرید منصور خودکجا شد و دار و رسن کجاست
اولاد مصطفی و شهیدان کربلا شاه شهید و قاسم خونین کفن کجاست
سوز و گداز سینه خیرالنسا چه شد گلدستهای عرش حسین و حسن کجاست
غرقم به بحر حیرتکه هیچش کناره نیست عایشه مضطرست مدر پنجتن کجاست
ایضا
ای نور دین شرح ندارد غرای تو روزی هزار بار شهیدم برای تو
چون لاله داغ هجر تو دارم بدل مدام نار فراق سوخت محبت سرای تو
دستت حنا بخون جگر شد کجا بدم میشستم از سرشک برخساری تو
قربان زخم سینه بی مرهمت شوم خواهم که لطف حق بشود مومیای تو
در راه انتظار دو چشمم چهاشد واحسرتا دریغ ندیدم لقای تو
در آتش فراق چو پروانه سوختم چون شد بکارخانه گردون ابی تو
روی چوماه و خط سیامت شد از نظر من روی مهر و ماه نخواهم سوای تو
جانا هزار جان گرامی کرم بود خواهم شود فدای سر پر هوای تو
در کوره مفارقت عضو م گداز شد ای داد کاش می نشدم آشنای تو
عمر عزیز و ملک دل و کشور وجود سودا کنم بلعل لب بی بهای تو


۳۳۸

تاج و نگین و تخت سلیمان کرم بود از فرط اشتیاق نمایم فدای تو
فرزند ارجمند سعادت نشان من مادر فدای عزت و شرم و حیای تو
ای راحت القلوب چگونه رقمت کحل الجواهر ست مرا خاک پای تو
نور دو دیده فیض طلب گوید عشیر باشد شو د بحال تو فضل خدای تو
ايضاً
بپای خویش تو در خانه اجل رفتی هزار حیف که بسیار بی محل رفتی
ندانم آنکه ز دست کدام کلب لعین بسینه تیر قضا خورده در جبل رفتی
دریغ و داد هزاران هزار افسوس است مه یگانه من ساعت زحل رفتی
ندانم از چه سبب نور دیده ام رضا ز ضعف طالعهم از جمع جزو کل رفتی
دو چشم عایشه از فرقت تو خون گرید از انکه چون در شهوار بی بدل رفتی
ايضاً
عارض فیض طلب رشک قمر بودای خط بگرد خشر از سنبل تر بودای وای
هدیه لعل لبش ملک بدخشان ویمن صوت سحر و سحنش شهد شکر بود ای وا
صوتش لعود بشر سیرت او بود ملک ملکه سبقا تقدم جمله هنر بودای وای
بست محمل سوی کشمیرا آن سروروان همچو گل بدرقه اش باد سحر بودای وای

مردمان بحكم [ILL]


۳۳۹

مردمان سیم وزر آورده بکف بیحد و عد
قسمت یکتنه من خون جگر بود ای وا
می ندانست که قطاع طریق افلاک
عقب مخزن پر در وگهر بود ای وا
ناز پرورده مادر بهوس میرفتی
راه کشمیر پر از خوف و خطر بود ای وا
عایشه از ستم چرخ چرا می نالی
سرنوشت تو مگر مرگ پسر بود ای وا
ایضاً
آسمان و روز مین بخت چگویم باز
که چها بر سرم آمد ز غم فیض طلب
آسیاوش بسرم چرخ فلک میگردد
روز روشن شده اندر نظرم تیره چوشب
ایضاً ترجیع بند
آه و واویلا ز جور چرخ و ظلم روزگار
خیر ستم با هیچکس نبود مر او را اعتبار
بیوفائی عادت او اتزمان گردیده
چونکه معمار فلک آراست طاق زرنگار
زال گیتی سر بسر کارش مکر و افسونگری
بین چه کرد با خاندان مصطفای نامدار
گردش گردون که معتادش بود بکر فریت
داد بر باد او بیوت حیدر و لعل سوار
شمشاد یکی در بستان عشرت می کشید
ناگهان از سر فگندش تیشه های آبدار
از گلستان درانی قوم بارک غنچه
گشت بر باد و بچشم دوستان شد خار
غرم کرد در عهد خاقان زمان محمود شاه
سوی کشمیر از قضا و قدرت پروردگار


۳۴۰

عرصه رزم و مجادل چونکه شد آراسته ناگهان جام شهادت نوش کرد منصور وار
شاهباز روح او چون از قفس پرواز کرد بر فلک شد ملک نالهای زار زار
خویش و قوم و اقربا و دوستان و فندقها پیرهن تا بدامن جامها را پاره پار
از فراق وصل آن گلدسته نخل حیا بلبلان اندر چمن گریند قمری در چنار
فیض مطلب جان جان شیرین بسلطان کرد نثار
مادرش را دیده دو چارست براه انتظار

داد از دست فلک از جور گردون الامان یکدلی خوش مرد زن با فیه در روحی جان
از جفای انستمگر چند نالم وای وای روز روشن با این شخص در شد در مغرب نهان
گلغذاری گلرخی گلچهره گل پیرهن در فصاحت در تکلم بلبل شیرین زبان
خط زنگاری بگرد عارض آن سیمتن هاله بر دور قمر هرگز نبودی آن چنان
چون سلیمان بود منقاد و مطیعش بحر و بر خاتم لعل لبش تسخیر قاف و قیروان
سرو با در گل بماند از قامت دلجوی او باز ماندی از خرامشهای او آب روان
در صفا و در صفت آن بشکرستان آفری اهل املا گشته حاضر خامه را قاصر زبان
رفت از دنیای فانی آن مه خورشید رو با دلی پر درد و رنج و حسرت و آه و فغان
چون جنود موت آورد حمله بر آن ماه و رو عارض رعنا طمیعش گشت همچون زعفران
ای دریغا


۳۴۱

ای دریغا در فراقش سال و ماه و روز و مادرش را دلع هجرانس سجل الاسنا
فیض طلب جان جان شیرین سلطان کردنشاد
مادرش را دیده دو چارست براه انتظا
ای دریغ از مه جبینی گلرخی عالی تب جوهر ادراک و دانش صاحب علمی و آد
دلربانی شکر طلعت سرو بستان نشان گلرخی شیرین سخن عذب اللسان غنچه
نرگش فتان بانش چشمہ آب حیات حقه رکوعش یا قوت رمانی عجب
انجلای ظلمت شبهای تار از عارض از رخش گشتی خجل آئینہ چین وحلب
گلشن عمرش خزان شد ناله ازین نجوم ریخت گلزار حیاتش موسم عیش طر
بستر آن کل بدنش خاک و بالی گشت است زین مصیبه نور روشن محفل شبت ب
همنشینان عزیزان واله و حیران شدن بیخود از خود گشته اند چون اسیر اغتصب
بیوفا جائیست دوران منزلی دار فنا سر به کارش پریشانی بود ابوالعجب
طینت آدم بآب غم سرشتند از ازل هر کجا شادیست دارد لشکر غم در عقب
چشم پوشید از نگاه کاخ پر مکر و فساد زانکہ جای استراحنی سے جہے شور و چش
جنت الفردوس در د آرزوی وصل حوض کوثر در تلاطم حوریان اندر طلب
فیض طلب جان جان شیرین سلطان کردنشا مادرش را دیده دو چارست براه انتظام


۳۴۲
حسرتا مسکن بخاک تیره کرد آن نازنین با دو ابروی هلال و با دو چشم گرگین
شمع بزم افروز خوبان سامی ملاک نظام با قد سرو رخی چون ماه و خط عنبرین
طوطی طبعش کان معرفت شکر شکن بی محابا بود صیاد اجل اندر کمین
شیوه شیرین که صد فرهاد درمند اودا کی چنین تصویر باشد در نگارستان چین
زاد و صل از خان و الاجاه رضوان دستگاه عبد الرحمن خان که بودی صاحب و المتقین
قوم بارک تو بجی باشی مشتهر چون مهروماه صفدر میدان که مثالش در بروی زمین
مخزن دین در دریای سخا و عدل و داد بعد خاقان داشت نعم اقلیمی در زیرنگین
ذو الجلال و ذو الکمال و ذو العطا ذو الکرم صبح غرت شمس طلعت ماه شان عزو دین
آسمان فیض بخش ملجای هر بینوا کوکب برج سعادت و دریای ثمین
آن پری پیکر که مثلش مادر گیتی نزاد خرمن حسن وراشد در غلمان خوت چین
با دروح و هم روانش شاد در صدرجنا تا بیوم تنخیزش فضل حق باد آفرین
فیض طای جان شیرین بسلطان دگر نشاه
مادرش را دیده دو جارست بر امد نظار
تا زما افتاد آن سروروان اندر چمن خسرو خوبان عالم یوسف گل پیرهن
در بهارستان نیانو ننهالی رسته بود داشتی گلزار رویش جنب روی سمن
بادشمنی


۳۳۳
پرتو حسنش که عالمگیر بود چون ما و خود قیمت لعل لبش ملک بدخشان و یمن
در لطافت دلربا و در نزاکت برک گل عندلیب باغ رضوان بلبل شیرین سخن
مهر و ماه و مشتری پروانه شمع رخش جعد مشکینش گرفتی باج از چین ختن
مستمند انرا دهان در فشانش کامبخش دردمندانرا شفا از آب حیوان دهن
خسرو کشورستان عرصه حسن و جمال بود خدنک سکنجیم بوش عذرا صف شکن
وصف آن سلطان خوبانرا نه حد انتها بسمل تیغ دو ابرویش گروه مرد و زن
شرح تحسینش منکنجد بلوح روزگار شیوه نیکوی او بودی حسن اندر حسن
رشته زنجیر عشق آن بت رشک قمر پیر و برنا افکند اندر گلو چون برهمن
از فراق وصل آن محجوب جانی روز و شب بر محبان گلشن کابل شدست الیحزن
فیض طلب جان جان شیرین سلطان نشان
مادرش را دیده دو چارست براه انتظا
مخزن عمر عزیزش چون تلف شد حیف حیف بود در بی بها لیک صدق شد حیف حیف
آن دلارام صنوبر قامتی گلرخی بود عاقبت تیر قضا را چون هدف شد حیف حیف
گلشن رویش که بوداندر لطافت بی نظیر رنگ و بویش از اجل خشک علف شد حیف حیف
خواست نوشد جرعه عشرت زجام روزگار ساقی افلاک را ساغر زکف شد حیف حیف


۳۴۴

خانۂ عیش و نشاطش رفت بر باد فنا
ماتم و شیون بحر در طرف شد حیف حیف
مادر سرگشته اش بین که در عهد شباب
چون جدا از یکه فرزند خلف شد حیف حیف
زین مشقت زین مصیبت العزیزالعلمان
هم بدین نوجوانی لاشحف شد حیف حیف
چون نقط دورش محاصر کرد پر کار اجل
لشکر هجران در وقت صف بصفت شد حیف حیف
شور وشین و غلغله افتاد در شهر و دیار
شهر غوغائی تتش همچو دف شد حیف حیف
داد و بیداد از جفای این سپهر بی ثبات
حسرتا بر باد ایام سلف شد حیف حیف
رسم و آئین ستم از چرخ کج رفتار بین
چون بفرزند علی شاہ نجف شد حیف حیف
فیض طلب جان جان شیرین سلطان دکن شاه
مادرش را دیده دو صارست براه انتظار

شرح هجران چون کنم زین چرخ پر فن ای وای
کید مکرو سحر او شیشه فگن ای وای
پر کنعانیران نهاده داغ هجران بر بصر
ظلم و جور اوست معلوم و معین ای وای
پیرو برنا رشت و زیبا زخم ناصو از ندیش
خوره و دارد بدل در دفتر تن ای وای
صد هزاران بل بود سوانح از جور سپهر
همچو نی دارد فغان کردستان ای وای
فاخته بر سر خاکستر فشاند بر سرش
طوق بر بسته ببلبل از ناله کران ای وای
عاقبت افتاد سرو بوستان دلبری
نیست در باغ جنان زین سر و خرمن ای وای

غنچه از باد صبا


۳۲۵
غنچه از باد صبا بشنید چون شرح غمش چاک زد پیراهنش تا بدامن وای وای
از سرشک دیده و خون جگر کاشانه اش مادران پنج خواهران کردند مطین وای وای
زاتش هجر و فراق شمع بزم انجمن میکدازد گر بود فولاد و آهن وای وای
از غم آن نور دین چند نالم داد داد زین مصیبت شیعیان با شد بگفتن وای وای
گریه و افغان و واویلا بود برعایشه در صباح و ظهر و عصر و شام و خفتن وای وای

فیض طلب جان جان شیرین بسلطان کرد نثار
مادرش را دیده دو چارست بر انتظار

آه ازان فرزانه سرهنگیم زیک فیض طلب بشنود ار خویشتن بیگانه گردد انزمان
همچو مجنون سرزند اندر بیابان فراق نبود آرام و قرارش در زمین و آسمان
زین صفیر جانگدازش عقل مدهوش میرود ذوب سازد چون بصا غش آتش غم جسم وجان
در جهان این پنج خواهر یک برادر داشتند لا طمع از غیر او جز از خدای مستعان
مادران و خواهرانرا افسر غره شرف نور چشم و قوت دل فرح و فخر و اخوان
یوسف ثانی شرر صف شکن رستم شجاع جوهر ادراک و دانش و فهیم و نکته دان
در شجاعت علی گو یا صفدر لشکر شکن در فصاحت عجب و گویا بلبل شیرین بیان
زلف بر رویش چو شب بی روز آمد آشکار در ریاض باغ جان و در قامتش سرو روان