۳۴۶

مادر مسکین خودرا نور چشم قوت دل
خاندان محترم بارک را ازو نام ونشان
لعل شکرخای او بردگرو از صفهند
نرگس شهلای اوازبهر دلها جانستان
هدیه لعل لبش ملک بدخشان و یمن
صد هزاران واله وشیداش از پیروجوا
دادازجور فلک بیداد ازظلم سپهر
قد سروش بوقت اعتدال آمد خزان
رفت از دار فنا در موسم عیش و طرب
ارغوان باغ رخسارش چو زعفران
جان شیرین باخت اندر خدمت محمود شاه
مادر بدبخت او را خانه شد شهر زنان
فیض طلب جان شیرین بسلطان گزرشاه
مادرش رادیده دو چارست بگاه انتظار
ستمدیده روزگار عاشیه
ز دست فلک سنگسار عاشیه
نیاسوده اندر جهان یکنفس
جگر ریش و دل پاره پار عاشیه
چو ساقی دوران باو است ندیم
زخمر محبت خمار عاشیه
بود در ره گلرخ لب شکر
شب و روز در انتظار عاشیه
زگلزار حسن رخ فیض طلب
جدا مانده فصل بهار عاشیه
با فسوس و آه و بشور و فغان
چو بلبل بلیل و نهار عاشیه
چو اوراق گل صحبت دوستان
پریشان شد و تار تار عاشیه
بندچون


۳۴۷
بشد چون زکف آن دُربی بها
ندارد شکیب و قرار عایشه
شب و روز از نار هجر و فراق
بود سینه پر شرار عایشه
مکن یاد از خاندان رسول
صبوری نما اختیار عایشه
غیر از تو کسی نیست که گیرد دستم
دل در طلب فضل توابستم بستم
عذرم بپذیر و عفو کن تقصیرم
هر چند که من تو به خود بشکستم
هر جا که روم براندم از در خویش
باز آمدم و پیش درت نشستم
از دوستی خلق ندیدم اثری
از جمله بریدم و بتو پیوستم
از بادهٔ معرفت بکامم می ریز
از وحدت خویش کن تو مستم مستم
خاتمه
کاتبۀ عایشه از امتی شاه عرب
بنت یعقوب علی والدۀ فیض طلب
قوم بارکزئی و شاعرۀ ملک وجود
عهد سلطان زمان بحر عطا شه محمود
پشت در پشت خطاب آمده مارا منصب
توپچی باشی همه بودند ذوی الجاه و
یوم پنجشنبه بد و بیست شش از ماه رجب
یافت تحریر شکر گنج پر مضمون ادب
یکهزار و دو صد و سی و دو از هجرت بود
که چنین نظم گهربار بار قام نمود


۳۴۸

ساعت چاشت بپایان نسخه با تمام رسید که بار باب خرد فرحت می باد مزید
ساکن کابل در موضع او پچی مرقوم شده کین فطنت اشعار ندر سحر عموم
رنج بسیار کشیدم چو سخن ضم کردم بسرم مان پاره از خون جگر کم کردم
خواهم آمرزش خود از کرم ربانی زانکه پا بنده و باقیست می را سلطانی
اول و آخر و هم باطن و اظهار یکیست هم کریم و کرم و غافر و غفار یکیست
خاتمه طبع
سپاس بیقیاس مر خالق هژده هزار عالم را که مبدا و معاد عالم تکوین را از دو حرف بحر و او را
و درود بیحد و عد مر رسول اکرم را که فصاحت کلام معجز نظام کوی سبقت از حکمایان برده
اما بعد بر ضمایر اهل بصایر پوشیده مباد که بهترین مخلوقات حیوان ناطق ست و بهترین
نطق که بنظم باشد و اخص آن از انوشه ایند این کتاب لاجواب از کلام شاعر جادو زبا
سحر بیان که مغز طرش بحریست که سفینه خرد در تلاطم امواجش در تزلزل ست در بلده کابل
اعنی صاحب عفت و عصمت بی بی عایشه درانی بار کزائی از ابکار افکار سود نموده
از ناقدروانی کسی با و نمی پرداخت و نسخه مکتوبه مرحومه در کتابخانه خسروی بود پس حضرت
پادشاه اسلام پناه فزاینده چتر شاہی فروزنده شمع سنت رسالت پناهی قدر دان اهل
کمال خدیو بلند اقبال امیر بن الامیر بن الامیر امیر عبدالرحمن خان ادام سلطنته کتاب
مرحومه را در چاپ خانه سرکاری داده امر نمودند که چاپ شود با نتظام سیادت پناهی محمد عظیم خان
سار جن میر و باهتمام میلان افاق منشی عبدالرزاق بیک تا بریخ پنجم رمضان شنه هجری طبع شد


۳۴۹

تقریظی که در هنگام اختتام طبع این کتاب بلاغت فرجام بقلم
عجز شمیم بنده سر افگنده وصاحب متاع نا ارزنده غاشیه بدوش
یکه تازان عرصه سخن سرائی احمد جان الکوزائی مهتمم حساب و گرانی
دفاتر کل افغانستان صانه الله تعالی عن الآفات الزمان مرقوم گردید
اهل معنی را مژده و صاحبان اشارت را بشارت که درین زمان فیض توامان
و ایام سعادت انجام بفر الطاف سبحانی و فیض انفاس رحمانی گلستان پژمرده
نکته سنجان ملیح سیراب و بوستان افسرده غزل خوانان فصیح خرم و شاداب شد
بلبلان نغمه سرای گلزار فصاحت را گلی تازه دمید و طوطیان شکر خای گلشن
بلاغت را شکری بی اندازه رسید یعنی دیوان ملاحت عنوان محتبت جهان
مشحون از انواع دلال واصناف غنج الموسوم بشکر گنج التصنيف غنچه ظریفیه


۳۵۰
و شاعره لطیفه سرآمد بنات مجد و جلال و سر حلقه مکرمات با فضل و کمال مشاطه
عروس معانی و دلاله جنس بازار نکته دانی خال چهره مستورات قوم افغان
و در گوشوار مخدرات طایفه علیه دران المسماة بی بی عایشه بنت یعقوب
علی خان توپچی باشی بن رحمان خان توپچی باشی همشیره عمر خان توپچی باشی
بارکزائی درانی افغان عمر خان نزانی که در عهد سلطنت محمود شاه ابن مرحوم
مغفور جنت آرامگاه تیمورشاه مقارن سنه یکهزار و دو صد و سی و دو هجری
با تمام رسیده بود و پسرش که فیض طلب خان نام داشت توپچی باشی میر
آتش محمود شاه مرحوم بوده در مقدمه کشمیر که همراه مرحومی وزیر فتح خان رفته بود
از دست سنگهان شهادت یافته مرثیه انرا در آخر کتاب خیلی بسوز و گداز انشا
فرموده و تا حال که سنه یکهزار و سه صد و پنج هجرت است مدت هفتاد
و سه سال بسبب عدم قدر دانیهای کمال و ظهور فتن و اختلال و طاق نسیان
و کنج فراموشی افتاده و از غایت فرسودگی با خاک سیاه یکسان گردیده بود
بحسن التفات شهریار دریا دل سحاب نوال و شهنشاه باذل سراسر افضال
نور حدقه علم و بینش کوریحدیقه فضل و دانش اختر برج سعادت و گوهر درج
مناعت فرازنده اعلام علم و نکته دانی براندازنده رسوم جهل و نادانی الموید


٣٥١
بتایيد الملك المنان ابو النصر والظفر امیر ابن الامیر ابن الامیر امیر عبد الرحمن خان
لا زالت الويتة فتوحاته في ميادين الوغی عاليه ومارحت امتعة كمالاته فی -
اسواق الدنیا غالیه رونقتی تازه و رواجی بی اندازه یافت و بواسطه فیض
قدردانیهای آن ذات خورشید صفات دیوان مذکور از کنج خمول بذروۀ
قبول شتافت وبموجب فرمان واجب الاذعان چابک دستان
مطبع فیض منبع دار السلطنته کابل صانه الله تعالی عن التطاول بتصحيح
تام و تنقیح مالاکلام آنرا بقالب طبع درآوردند و نقاب احتجاب را از چهره عین دگر
نکته دقیق عمیق
بر ضمیر منیر نکته سنجان روشن نفس و کوهرآرایان دقیقه رس واضح باد که چون اکثر طوات
عالم و فرق بنی آدم شجاعت والوالعزمی طایفه افغان را مسلم دارند و در نکته دانا
و سخن سنجی شان قیل وقال پیش می آرند فلهذا جناب رفعت قباب اعلیحضرت
کردون بسطت سرور افغان و درة التاج طایفه دران خواست که شمه از
فنون بلاغت و فصاحت این طایفه فاضله را نیز بعقلای جهان و فضلا
دوران ظاهر سازد و بطرز حکیمانه و شیوه عاقلانه بنیاد شک و شبهت


۳۰۲

مردم را براندازد زیر اکه از ابتدای ترویج شعر پارسی دیوانی باین اسلوب
و اینقدر حجم از زنان اهل زبان بظهور نرسیده چه جای آنکه از اهل زبان نگیر
البته از دیدن این بهار خزان و کل همیشه ریان بر اولوالابصار جهان
کالشمس فی رابعة النهار ظاهر و آشکار خواهد شد که زن طایفه
چون بدین تهذیب و کمال برسد اگر تربیت مردان
آن طایفه کما هو الواجب نموده آید کارشان
به کجا خواهد رسید و چشمه فضل
و هنر آنان چسان خواهد جوشید
فاعتبروا یا اولی
الالباب
محمد عزیز


[BLANK PAGE]