۹۲

سحر کا ر نسیم صبحدم اندر مشام من شمیم زلف عنبر بوی آن دلدار می آید
بدیدم عندلیب دل بصحن گلشن وصلت گلی روی ترا بگرفته در منقار می آید
جگر پر درد و دل پر خون بود آنگل رو بچشم نشتر هجران ز جور خار می آید
چو بلبل در گلستان وصالش شادمان بودم ازین بستان بگوشم ناله های زار می آید
دو لعل بی بهایت را نبود هرگز خریدار چو من قیمت نمودم مشتری بسیار می آید
درین عالم ندیدم از کسی بوی وفائیرا تحیر میبرم از مردم هشیار می آید
بمن از ارجعی امروز فرحت میرسد اما طبیب عشق میدانم برین بیمار می آید
چو من بیمار مشتاقان همی نالند و میگویند که اجر بیدلان سنگ از در و دیوار می آید
ہمہ شتاب سحر هرگز نخفت ایندیدۀ پرنم چه آواز پر آشوبست کزین گلزار می آید
بتیغ غمزه ات مجروح کردی خسته ایکینرا شکیبائی ندارد با دل فگار می آید
بیا ساقی بده جامی مگر یابم سرانجام شراب بی مائی کزو اسرار می آید
می خواهم که از دنیا و عقبی فارغم سازد سحاب رحمت امروز گو ببار می آید
نگرای یوسف ثانی چسان عائشه مضطر
زلیخا وش بسودای تو در بازار می آید
گفتم صنما هجر توام خون جگر کرد گفتا چه شکایت چو قضا گفت قدر کرد


۹۳

گفتم که مرا مهر تو رسوای جهان ساخت گفتا که بلی چونکه هزاران گره کرد
گفتم دل و جان باخته‌ام در ره عشقت گفتا که تمنای منت زنده ز سر کرد
گفتم نظری بر من بیچاره نداری گفتا که ترا بخت بد خویش اثر کرد
گفتم که بعاثث کنی ظلم الی چند
گفت عشق بهر آئینه جهان زیر و زبر کرد

ای ستمگر ز جفا نامی تو بیداد بود همه از جور تو در ناله و فریاد بود
خال رخسار تو شد دانه زلف تو چو دام مرغ دل آمده در دام تو صیاد بود
سرکش سرو خرامان ز من بی زرو دیم زانکه بالا روشی در پیش افتاد بود
با رقیبان همه شب ساغر عشرت نوشی دل من تا بکی از دست تو ناشاد بود
جگرم سنگ و غمت شیشه خراشد در روز فی المثل کوه کنی پیشه فرهاد بود
اینکه با من نظرت نیست ز جای دیگر همه آموختن از جانب استاد بود
تو مشو غره بحسنت که بجهان در گذرد غیر حق عالم و آدم همه بر باد بود
کر یار دلببرم تیغ چو ابر نسیان
عاثث منتظر لطف خدا داد بود

عنقریب است که دیدار میسر گردد مرا بلعل ترا خلق مسخر گردد


٩۴

گر در آئی بچمن سرو قد لاله عذار خجل از رشک رخت غنچه احمر گردد
سنبل و یاسمن و عطر و عبیر و ریحان وز مشام سر زلف تو معطر گردد
کی بود ساعت فرخنده زمان محمود شب تارم بوصال تو منور گردد
خرد حسن جهانگیر زبانم قاصر هم باوصاف جمیل تو مقصر گردد
کامگاران سرافراز و خدیوان زمان بنده کوی تو ای سرو صنوبر گردد
حلقه بر گوش غلام تو شود از سر شوق آستان بوس تو خاقان و سکندر گردد
تاجداران که بافلاک همی ساید سر بتمنای وصال تو قلندر گردد
شوخ ترسا صفتا عایشه بی زر و زور
ساکن نار فراقت چو سمندر گردد
سرو چمان من بچمن گریه میکند مینای دل بسینه من گریه میکند
از بسکه خسته گشته وجود ضعیفم روحم ز سر پریده و تن گریه میکند
وز فرط اشتیاق چنانم ز بیخودی افتاده دل بچاه ذقن گریه میکند
بسمل شدم بتیغ جفای ستمگری وحش و طیور بر سر من گریه میکند
جسم نحیف گشت چو سر زلف پیچ و تاب گردون بحال خسته من گریه میکند
آن شهریار صفدر مردم شکار من بهرش نگر غزال ختن گریه میکند
تصویر


۹۵
منصور زوانا الحق و جانگر فدای اوست عشقش چو دیده را روشن گرمیکند
روح الامین و جمله کروبیان عرش بر غربت حسین و حسن گرمیکند
جانم فدای جمله شهیدان کربلا بر حال شان زمین و زمن گرمیکند
عایشه بهر لیلی خود روز و شب مدام
مجنون صفت خفا و علن گرمیکند
بی وصلت جنت الفردوس زندان بود گل بچشمم خار و گلشن دوزخ سوزان بود
روز و شب در مسلها وشنیز جور فرقتت مستمر ور دیده ام سیلاب طوفان بود
سینه قانون گشته و رگهای جانم در فغان عشق ورزیدن بعالم درد بی درمان بود
بوسه زان لعل شکر بار دارم آرزو گر بجان سودا کنی منت بجان ارزان بود
دل زمین بی قصد کردن نمی مقصود است چشم جادویتودا غم آفت دوران بود
خوف کن از خالق و شرم از خلایق صنم پاره پاره سینه ام از ناوک هجران بود
باج گیرد در یمن لعل لبت از لعلت جوین بنده خاک درت کیخسر و خاقان بود
شهد نوشیدن بدون دوست ز هر قاتل است درد بیدرمان که میگویند این هجران بود
راه طور عشق بس دور ست و منزل خوفناک رب ارنی گو طریق موسی عمران بود
اینقدر مغرو حسن خویش بودن خوب نیست زشت و زیبا عاقبت حجی طعمه موران بود


۹۶

عایشه هر چند گنه کاری شود نو میدم
شیوه مستغفری از رحمت غفران بود

ایدریغا صبح وصلم شام شد
ثمره نخل مرادم خام شد

روز خوش هرگز ندیدم وای
بیمروت بخت نافرجام شد

هر کجا نام غمم ست اندر جهان
ثبت میثاقم بدار اقام شد

محنت و اندوه هجران فراق
این همه از گردش ایام شد

چونکه شد بزم فلک آراسته
باده هجران مراد جام شد

چون قضا دام مشقت می نهاد
شاه باز طالعم در دام شد

چون زدند طبل جفا و نقار
هم نفیر شش بر من انجام شد

سرسبر کار سپهرت واژگون
طیر را محمل شتر بر بام شد

داد از جور فلک افسانه ام
روز و شب اندر دلم فام شد

از جفای چرخ و ظلم روزگار
عاقبت عایشه دشمن کام شد

ای شوخ دل افروز که رشک قمر آمد
آیا چه سبب بود که از پرده بر آمد

هر روز ز روز دگرش کبر فزون بود
امروز ندانم که چه سان بیخبر آمد

انتره


۹۷

آن سرو قدلاله عذار شکرین لب چون بلبل دستان بزاران برم آمد
نسرین و گل و نسترن از شوق بخندید شمشاد چو در صحن چمن جلوه‌گر آمد
هرگز نظری بر من بیچاره نمی‌داد قطع از کرمش آنکه در آغوشم در آمد
عُمرم بشد اندر طلبش همچو زلیخا صد شکر که آن یوسف زرین کمر آمد
وین مردۀ تنم باز حیات ابدی یافت چون عکس جمال تو مرا در نظر آمد
این حسن خداداد و را حد بیان نیست مشاطۀ زلفش چو نسیم سحر آمد
المنته لله که رسیدم بوصالش هر مطلب و مقصود که بودم بسر آمد
بیدوست رعاشه جهان جان تتن در آمد
خاک قدمش نیر چو کحل بصر آمد
از دلم یک حسن را خبر دارد آنکه بر عالے نظر دارد
که بدام بلا گرفتارم عاقلان زین بلا حذر دارد
آنکه او را فراق میخواند تیره‌بختان ازو حذر دارد
هر که با او رفیق و مونس شد زخم ناصور بر جگر دارد
و آنکه از صحبتش بعید بود طالع نیک در سیر دارد
اینچنین همدم ستمگر را قادر ذوالجلال بردارد


۹۸
عایشه پیش تیز ناوک دوست
سینه خویش را سپر دارد
دلم چون طایر سرگشته در ویرانه میگردد
رفاهیت نمی جوید پی غمخانه میگردد
گرفتار شب تارست در غم خویشتن بیتاب
بگرد شمع وصل دوست چون پروانه میگردد
ندارد مسکن و ماوی مجنون گشته بی پروا
بصحرائی عدم چون وحشیان دیوانه میگردد
بدام زلف مشکین بتان دائم گرفتارم
بگرد خرمن عارض برای دانه میگردد
نجوید تخت سلطانی نخواهد تاج خاقانی
چو سیاح از پی هر قصه و افسانه میگردد
ندانم قسمت عایشه از فطرت چسان باشد
که دایم از وجود خویشتن بیگانه میگردد
عمر بگذشته مرا یاد شبی میآید
وز نسیم سحری بوی کسی میآید
دوش در خواب بدیدم صالت میم
مژده وصل چو بانگ جرسی میآید
لب لعل تو که سرچشمه جاوید است
جرعه باز از انم هوسی میآید
بمواداری آنسرو خرامان رفتم
دیدم از بهر گرفتن عسسی میآید
گفت سرمست و غزلخوان بکجائی تو
گفتمش بهر کرم ملتسی میآید
پشه را گر نبود وصل عنقات ایکن
بکرم بخشی سلطان کسی میآید


۹۹
تیر چون جست از کمان باز نیامد دست
فکر باطل خیال عبثی می آید
تمنای رخ دوست شدم سوی چمن
صوت طوطی بقفسی در قفسی می آید
گرچه باقی نبود کقفس از هجر توتر
شادمان باش که عمر نفسی می آید
عایشه گر بغم هجر گرفتار شدی
دل قوی دار که فریاد رسی می آید
آمد بهار موسم عهد شباب شد
ساقی بیار باده که دلها کباب شد
رشک بتان صحن چمن چون ظهور کرد
گل از خجالت رخ او در حجاب شد
شیرین صنم چو کبک خرامیده میرود
بر گردنم دو گیسوی مشکین طناب شد
مخمور جام عشقم و مفتون گلرخی
وزیمن دوست ساغر ما پر گلاب شد
شب تا سحر نخفت دو چشمم زفرقتش
وز ناله های من جگرسنگ آب شد
طوفان عشق کشور دلرا خراب ساخت
بر روی آب خانه ما چون حباب شد
چون برد شرح حال پریشانیم صبا
منت خدایرا که پیامم جواب شد
از دست رفته بود وجودم زفرط عشق
عون از که شد که لطف مبشر بتراب شد
عایشه دل بمهروی افروز داد
بیدار چون که نرگس شهلا ز خواب شد


۱۰۰
طاقتم طاق شد وناله بافلاک رسید
اثر خون دل از دیده نمناک رسید
سحر زده و سیر حبان میکردم
دلبر از طرف چمن پیرهن چاک رسید
گفت کایعاشق دیرینه من حالت
گفتمش شعله هجر تو باین خاک رسید
سوخت سرتاقدمم نار فراقت صنما
این همه بر سرم از بخت سمناک رسید
زخم عشق تو ایکش بضمیرم فیست
می دیرینه بمن از قدح پاک رسید
شکرلله که پس از مدت ایام فرق
لب لعل تو دوای دل غمناک رسید
عایشه در دترا گرچه دوای نبود
شادمان باش که تصاحب لولاک رسید

بی بی زنان مضطر و حیران شدند
ما چوخران سلسله جنبان شدند
حجله نشینان حرم حجاب
هم نفس غول بیابان شدند
شیروشان گوشه نشین شده همه
سگ صفتان در صف میدان شدند
گرد فلک بیشه شیران یتی
مسکن روباه شغالات شدند
بلبل بیدل بتنهای گل
دربدر و بیخود و حیران شدند
دیو لعین چون زقضا و قدر
در طلب تخت سلیمان شدند
بار نهادند به پشت سمند
کاو و خران قابل جولان شدند


۱۰۱

قند و قروت انکه نمیکرد فرق مصلحت آمیز و سخندان شدند
لاله عذاران شده دفن تراب حبش بچه چون مه کنعان شدند

شهر زنان خانه عالیشه شد
اینهمه از گردش دوران شد

طلوع صبح سعادت از ان جبین باشد که عاشق رخ او رب العالمین باشد
ظهور عالم و آدم جناب حضرت اوست که آفتاب جهانتاب اجمعین باشد
مفرح لب یاقوت اوشفا بخش است بروز حشر شفیع المذنبین باشد
هزار نافه مشک تتار عطر گلاب فدای نفخه گیسوی عنبرین باشد
مطیع و بنده اش اسکندر و سلیمان است مسیح بر فلک و خضر بر زمین باشد
چو خاتم همه انبیاست در ید او مسخر همه دلها در ان نگین باشد
نبی و مرسل و انس و ملک و وحوش و طیور بگرد خرمن لطفش چو خوشه چین باشند
کسیکه کلب در آن شهنشهان گردد سعادت همدم او دولت همنشین باشد
هر که کنیز فخنده از سر الطاف چه باک گرچه جهان از پی کمین باشد

ز فضل ایزد و الطاف سرور عالم
رجا ست عالیشه را فیض دائمین باشد


١٠٢

نار هجران شعله زد شهباز عقل از سرپرید طاق شد طاقت گریبان میجان پر پرید
باغ گردونرا چه آراید چو نبود حاصلش با غبانان فلک را دست میباید برید
ای دریغ از ضعف طالع آنکه دست کو تهم شد بهار آمد خزان از وصل دلبر می کشید
الیهنم از محبت همچو مجنون روز و شب در بیابان فراق افتاده غم بر غم مزید
سوخت سر تا پامرا چو شمع نار فرقتت تا بکی تیغ جفایت میکند ما را شهید
همچو مجنون سان گرفتارم بر ندان غمت ایگر حند باشد وعده لطفت مجید
پادشاه حسنت عالمگیر شد چون با خود آفرین بر کلک نقاشی که تصویرش شید
از فراق نرگس شهلا و خط عنبرین دل بخون خود چو مرغ نیم بسمل میطپید
خویشرا محبوس قلاب محبت ساختم رشته الفت بمقراض پریشانی برید
نزد صراف فلک رفتم برای امتحان دیدیش خر مهره را بهتر ز گوهر می خرید
حیف اوقاتی که ضایع ساختم بیفایده زین ندامت از دل پر ستم خون میکید
سرسبر گیتی مرا شد چون سواد اندر نظر دل زمیدان محبت در آوی و حی میشید
از تعجب نیست کر گشایش فیض ابد بشنوم که این بشائر آنکه محبوبم رسید
دل بمهر مهوشان بستن بود فکر عبث زانکه از خوبان عالم کس وفاداری ندید
انما اموالکم پندیست از ناصح شنو جیفه دنیا نمیجوید خر اهل پلید


۱۰۳

گر کیوان فرازی جایگای بوالہوس | وز فضای آسمانی ہیچکس نتوان رسید
ساقیان موت ہر یک ساغری گردانید | لابد ہر یک را ازین شربت همی باید چشید
تیر چون از شست بیرون شد نیاید درکما | عمر چون بگذشت تاکی میکنی گفت و شنید
فرح هر دم از گلستان لطافت میر | نفخه عنبر شمیم چون از سر کویش وزید

عقل و هوش و فہم و ادراک خرد اندیشه
جمله از سر رفت چون وی جمال حق بدید

توبه کردم زمی بهار آمد | باز اندر سرم خمار آمد
گلرخان تو بهر اشگست | موسم لعل خوشگوار آمد
وقت گل مل غنیمت است حکیم | عیش را وقت انتظار آمد
فصل بستان باعتدال رسید | بلبل و قمری و هزار آمد
روح پرور شد نسیم هشت | نغمه چون نافه تتار آمد
سرو پوشیده جامه خضر | نرگس ہم جام زر نگار آمد
ساقیا بزم را مهیا کن | مہوشی شوخ گلعذار آمد
این بشارت صبا بمن آورد | مونس قلب بیقرار آمد
نغمه پرداز شد وحوش و طیور | صوت کبکان کوهسار آمد


١٠٧

داشتم سر بزانوئ حيرت کان پرى چهره در كنار آمد
صيد دلها بخواب بود هنوز ترك مست تو در شكار آمد
شكر لله كه بعد هجر و فراق مرهم ريش دل فگار آمد
عائشه غم مخور زبى رحمى
لطف حق بر تو بيشمار آمد
فصل نوروز شد و كل بچمن باز آمد موسم عيش و نشاط و طرب ناز آمد
بزم آراسته شد ساقى كل چهره كجاست كو بيا كان صنم مهوش طناز آمد
لحن داؤد وشى برده قرار و هوشم مرغ دل در قفس سينه بپرواز آمد
قالب خاكى من باز ز سر زنده شوم چون مسيحا نفسى بر سر اعجاز آمد
گفت باد سحرى با كل نوخواسته خنده بيهوده مكن نوبت غماز آمد
شاعران چونکہ سر از خواب كران بردارند تنطرازند كه مكر حافظ شيراز آمد
بعد صد سال بشنو بهمچو رباب از خاکم رشته جان ز سر شوق بآواز آمد
عائشه هر كه بيا مد بجهان بگذشت
خاکساران در دوست سرافراز آمد
تمناى خوبان مرا خوار كرد بدام ملامت كرفتار كرد


۱۰۵
خدنگی ز مژگان رها کرد چون غریق جگر تا بسوفار کرد
شناور نبودم ببحر فراق فتادم از اغم نگونسار کرد
بان دلربا چون شدم اشنا دلم را چو منصور بردار کرد
ندانم بدوران چکردم گناه چرا پایما لم بیکبار کرد
بخواب عدم رفته بودم محبت مراز ود بیدار کرد
وصالش چوشد غایب از نظر مرا نیز از هجر بیمار کرد
الها فلک راکنی سرنگون مرا روز روشن شب تار کرد
بعایشه آن خسروخوبر
ترحم ز الطاف بسیار کرد
چونکه من ناله کنم جمله ملک مینالد از غم من ز سما تا بسمک مینالد
انس وجن حش وطیوریکه بد هرند مه گل و گلشن خس و خاشاک و خسک مینالد
قمری و بلبل و مرغان سحر خیز همه عندلیبان چمن زاغ و کلک منالد
سفله پرورشده ایام از ان نالانم چون زر قلب کز وسنگ محک مینالد
کردکارا تو بداد دل عایشه برس
کز جفا و ستم وجور فلک مینالد


١٠٤

جان چو نبو در جهان بکار آید تاج و تخت کیان بکار آید
زن و فرزند واقربا و عیال بیتو این خانمان مان بکار آید
طوطی روح چون کند پرواز قفس اشیان بکار آید
چونکه از سبع خرد کل رفتی صحبت دوستان بکار آید
چون روی از بر عزیزانست شور و شین و فغان بکار آید
عایشه رخ بجانب حق کن
بتو کام و زبان بکار آید

دل بدام طره شب رنگ شبگیری فتاد رشته مشکین بگردن همو زنجیری فتاد
ترک خونریزی که غیر از ظلم نبود عادتش کز خدنگ غمزه اش هر لحظه نخجیری فتاد
این بخوابست یا به بیداری که دورم از نگار خواب هجران مرا یا رب چه تعبیری فتاد
دل بدستم بود افگندم ببحر اشتیاق وز قضا در دست غواص خطاکیری فتاد
انقدر جور وستم بر من ندانم از کجاست عاقبت نے بهرم میان کله شیری فتاد
نرگس جادوی آن بت عالمی بر هم زد سامری شرمنده افسون و تدبیری فتاد
بیجمال دوست بودن آتش سوزان بود اختری نحس من از فطرت چه تقدیری فتاد
درین ظلمت چو محبوسان گرفتار آمدم بر من از جرم عمل آیا چه تقصیری فتاد

خوالم


۱۰۷

خواستم کز دلم هجرش لمحه یابم رهائی سرنوشت بدرشتم انچه تاثیری فتاد
گر میسر آیدم روزی که بینم وصل دوست گویا چون بلبلی در صدتنفری فتاد
دوش می گفتی که فردا میدهم کام دلت وعدهٔ دوشینه را امروز تاخیری فتاد
بذل خواهد عالی شان که فیض مد
مس جانزا پرتو لطفش چو اکسیری فتاد

بهار آمد و صحن چمن گلستان شد بنال بلبل بیدل که وقت افغان شد
خوشت سایه بید و کنار دریابار بیار نرگس جادو پیاله گردان شد
بتی سمنبر گل چهره شکر گفتار ز عکس روی تو مجلس چراغان شد
بستی اگر گردی بصحن این بستان ز التفات نتش شکوفه خندان شد
خوشست باده احمر بزم مهرویان ز گلشن رخ محبوب گل بدامان شد
درین دوروز غنیمت شمر نشاط و طرب که هر که عیش نکرد عاقبت پشیمان شد
چو گنج دفن تراب اند خسروان جهان قصورهای منقش خراب حیران شد
بهار اگر چه لطیفست خزان بود در عقب نگر که جمعیت گل چنان پریشان شد
ز بیوفائی گردون ببین که شجاع دریده پیرهن خویشرا و عریان شد
ببخش عالی شان را غافر الذنوب امین


۱۰۸
که خلقت کرست محض عصیان شد
شکنج زلف تو در پیچ و تاب میباشد
بفکر روی تو بودیم یقین نظاره کردم
سواد زلف تو نگذاره یافته شب قدر
حصول قبله حاجات طاق آن ابروست
کجا رسم بوصال چنین حبیب لطیف
در انتظار دو چشمم چهار میگردد
زکوه حسن شریفت بستمند صفا
ز هجر وصل تو بیطاقتم چه چاره کنم
کسی که داغ محبت نهاده بر جگرش
مرا که کعبه مقصود کوی محبوبست
هر انکه نیست شناور کجا توان گذرد
گدای بودن او برتر ست از خاقانی
به هیچرزه این چرخ نیلگون مفریب
بقای دهر چنانست ارجمند بدان
دل ربوده دمادم کباب میباشد
که پر تو رخ تو آفتاب میباشد
نسیم کوی تو چون مشکناب میباشد
که فتح دعوت هر شیخ و شاب میباشد
که روز و شب بمرخ او در نقاب میباشد
خصوصاً انکه شب ماهتاب میباشد
بده که خیر مسکین ثواب میباشد
ترا که چهره چو برگ گلاب میباشد
سپند وار بر آتش کباب میباشد
چرا که خیر درین فتح باب میباشد
که بحر عشق عجایب عقاب میباشد
بکن سوال که زودت جواب میباشد
شتاب عمر چو سیلاب آب میباشد
چنانچه دیدن چیزی بخواب میباشد
مراد


۱۰۹

مرا در هیچکسی را نداد این گردون مدام خانه دنیا خراب میباشد
هزار عیش تصدق کنم بحیفه غم که عیش با د بوعده سحاب میباشد
کیکه پی بحریم وصال جانان برد خلاص از غم هجر و عذاب میباشد
بفکر خوف و رجایم آیا چه خواهد شد که قهر و فضل وی اندر حجاب میباشد
من هرچه عاصیم و زشت فعل و نام سیاهم امید من بتو عالیجناب میباشد
بعایشه نظری کن گهوار هدار غم
عنایت و کرمت بیحساب میباشد

نگار نازنین ای شر و آیزاد نمیدانم که حوریے یا پریزاد
برفت از من قرار و طاقت ہوش ترای کاشکے مادر نمیزاد
بتیری غمزه ام کردی نشانه کنم پیش که از دست تو فریاد
دلم بردی و رخ پنهان نمودی چه باشد گر بدیدارم کنی شاد
چوشمع از فرق تا پاسیگدازم ز جورت ستمگر داد و بیداد
جفاهای که از ظلم تو دیدم نکرد این ظلم شیرین بفرهاد
ترا این رسم بد عهدی که آموخت که هرگز از غریبان ناوری یاد
مسوز ای بمروت بیش ازینم قسم بادت بروح پیر و استاد


۱۱۰

ترا شمع ومرا پروانه كردند
مزيدت با داين حسن خداداد
وجودم سوختى در نار هجران
چو خاكستر مرا دادى تو بر باد
ندارم طاقت روز جدائی
هزاران جان فدايت باد شمشاد
نميدانم ازين چيست مقصود
كه دلها را بدام آری چو صياد
زكوتم ده كه مسكين وفقيرم
هميشه خانه خيرست آباد

ندانم از قضاى آسمانی
چسان عائشه در دام تو افتاد

هر كه او مست از شراب جام عرفانى بود
ساقى كوثر مدامش همدم جانى بود
در محيط عشق افتادم نمى يابم كنار
در بدست آوردن اين بحر طولانى بود
روز اول من چو دادم دل بمهر مهوشان
گفتم اين سوداى من محض پشيمانى بود
لاله سان از هجر وصل گلعذار لب شكر
بر دل مجروح ريشم داغ پنهانى بود
لشكر حسنش گرفته عالمی را سر بسر
حكم عالمگير آن سلطان سليمانى بود
شهسوار عرصه ميدان ملك دلبرى
اختر برج سعادت ظل سبحانى بود
مهر و مه آئينه دار حسن آن رشك پرى
پرتو رخسار شمع صبح نورانی بود
چشمه لعل لبش آب حيات جاودان
قوت جان خسته زان ياقوت رمانى بود

ان نعم


آن سمنبر قبله گاه بیدلان ستمند
سجده گاهم طاق ابرو تحت پیشانی بود
باج گیرد گلشن رویش زبستان ارم
گرد مه از سنبل تر خط ریحانی بود
کاکل عنبر سرشتش چون پریشان کرده
طالع شوریده ام اندر پریشانی بود
شرح اوصافش نمی گنجد بلوح روزگار
مرهم دلهای ریش و رحمت جانی بود
تا بگردون مباد شمس حسنش از زوال
حسن روز افزون او در حفظ یزدانی بود
یک نصیحت بشنو از پیر خردمند ایجوان
فصل گل بی باده بودن کار نادانی بود
تا توانی یکزمان بی می مباش ای ارجمند
زانکه برخوان فلک یک چند مهمانی بود
چون خرامی در چمن با مهوشان گلعذار
حور رضوان مر ترا فی الفور ارزانی بود
ساقیا برخیز در ده باده چون ارغوان
مغتنم دان عیش را آخر جهان فانی بود
شد گلستان روح پرور ساغر عشرت بیار
خسرو محجوب ساقی آصف ثانی بود
باده خوردن با محبان در ریاض خرمی
رفعتش برتر ز تاج و تخت سلطانی بود
صوت بلبل ناله قمری خروش عندلیب
جوش گل در بوستان ایام خوشخوانی بود
آن پری پیکر که رخ پنهان کند زیر نقاب
غمزه و ناز و ادایش مهلک جانی بود
نیست گیتی جای آسایش سرای غم بود
امتحانش بهر اسماعیل قربانی بود
بر درت افتاده چون خاکم نظر کن از کرم
لطف و احسان و کرم الطاف خاقانی بود


۱۱۲

انتظارم پیش ازین میپندار باب کرم
شیوه جور و ستم بعد از مسلمانی تو

ظلم اگر هرچند کنی رخ بر نتابم از درت
عشق دامنگیر ما چون ننگ افغانی تو

جرعه خواهم ز مین همت پیرمغان
نزدوی عمان و قلزم قطره فشانی تو

صبحدم باد صبا در گوش گل میگفت این
غره بر این رنگ و بو بودن نادانی تو

ناگهان از هاتف غیبم ندا آمد بکوش
عایشه کلب حریم شاه جیلانی تو

رخت شمع شبستان آفریدند
لبت لعل بدخشان آفریدند

چو اعجاز مسیحا در تکلم
دهانت آبحیوان آفریدند

سرسلک دندان در لطافت
چومروارید غلطان آفریدند

دو ابرویت چو صمصام شرر بار
پی قتل رقیبان آفریدند

بهرست فوج اعدا از رمان شد
چو آن صفهای مژگان آفریدند

ز رخ صبح سعادت گشت روشن
ز مو شام غریبان آفریدند

دو گیسویت سواد لیلة القدر
جبینت صبح خندان آفریدند

چو شمع عارضت افروخت انجم
مرا پروانه آن آفریدند

توئی سر تا قدم کان ملاحت
سراپایت نمکدان آفریدند


۱۱۳
تراچون حسن روز افزون بدیدند مرا از عشقت حیران افریدند
گذر بر جویبار حسن کردند قدت سرو خرامان افریدند
تو اسمعیل ابراهیم جانی مرا بهر تو قربان افریدند
تو مست از خمر حسن خویش ما را خراب از جام عرفان افریدند
ترا لیلی مراچون قیس مجنون بکوه دشت نالان افریدند
بهر خوبی ترا موصوف کردند حریمیت خلد رضوان افریدند
سرشک طینتم در روز میثاق ز مهرت رشته جان افریدند
ترا مغرور حسن خویش کردند مرا با آه وفغان افریدند
بعشقت آنزمان دادند لوح دین چو این گردون گردان افریدند
مرا با عشق تو دمساز کردند ترا از من گریزان افریدند
برای وصف گلزار جمالت چو من بلبل هزاران افریدند
زرنگ و خوی و بوی هم خصال قوام چار ارکان افریدند
سخا و علم وحلم وهم شجاعت بنام شاه مردان افریدند
بلوحائیکه حمد ایزد پاک
ترا عبد مسلمان آفریدند


۱۱۴

از انروزی که آدم بشرید
ترا بر مسند عزت گزیدند
بسودا بتو دادم نقد جانرا
برویت خوی ز شرم آن بخط جان
لبت با مرده جان بخشد بازان
مرا شد روز روشن چون شب تار
سرورعش شد بر نیک بختان
بر ادراک فهیم و عقل و دانش
ز نور پاک آن ختم نبوت
مرا با عشقت همدم خریدند
مرا هم تبری غم بشریدند
چو چرخ پر ز ماتم بشریدند
بروی گل چو شبنم بشریدند
چو عیسے ابن مریم بشریدند
چو گیسوهای ادهم آفریدند
برای محترم آفریدند
محبت را مقدم بشریدند
بنای هر دو عالم بشریدند

اسم فزونت عالیشہ لطیفے
کہ محرم را چو محرم بشریدند

صنما عمر گرامی بچیان میگذرد
باغ و بستان جهانرا چو خزان در عقب است
مرد لا یعقل و ارباب خرد شیخ کبار
صاحب تاج و ردا مرد و زن خرد و بزرگ
آفتابیست که در پرده نهان میگذرد
باغبان نعره زنان جامه دران میگذرد
زشت و زیبا زگران تا بگران میگذرد
کافر و مسلم و صاحب نظران میگذرد


۱۱۵

غم مخور شاد بزی سود زیان مخلوط است عمر نوح ار بود و تاج کیان میگذرد
فکر بیهوده مکن زانکه جهان در گذر است شهر شوال چو آمد رمضان میگذرد
ساقیا از می دیرینه که در خم داری لطف کن لطف که اوضاع جهان میگذرد
کاروان بار سفر بسته جرس در فریاد محمل قافله پیر و جوان میگذرد
چند روزی بجهان بنشین خرم و خوش حیف کین صحبت شیرین بتان میگذرد
چون نسیم سحری در چمن دهر گذشت گفت افسوس که بلبل بفغان میگذرد
چند نالی ز غم عایشه بر وصابر باش
قصه کوته که سلیمان زمان میگذرد
یا رب جلوس سرو درین بوستان چه شد الحان و صوت بلبل شیرین بیان چه شد
نشو و نمای مجلس رندان پاکباز در پای بید و سبزه و آب روان چه شد
خوابم ربود و دیده کشودم درین باغ فصل گلاب و یاسمن ارغوان چه شد
باد خزان وزید و شد اوراق گل بباد بزم نشاط و ناظره گلرخان چه شد
آنانکه بود رشک مه و مهر در ختن در صید عشق غمزه تیر کمان چه شد
آئینه طلعتان صنوبر بدن کجاست راز و نیاز فاخره مهوشان چه شد
در بحر فکر غرقم و عقلم ز سر پرید در حیرتم که عشوه شکر لبان چه شد


١١٦

گلزار حسن باده پرستان ان کو بیدل کجا و چهرهٔ چون زعفران چه شد
بسمل شدم به تیغ نگاه ستمگری عهد و وفای آن بت نامهربان چه شد
بستان روح پرور گیتی و عندلیب سیر و صفای باغ و گل و باغبان چه شد
آنانکه روز و شب به ثنا اشتغال داشت طوطی طبع حافظه حافظان چه شد
شیخان بهر وصومعه داران زنده پیل محمود خمر و ساکن دیر مغان چه شد
شیرین کلام و سلسله داران نامور سوز و گداز و زمزمه شاعران چه شد
سعدی و انوری و فغانی و مولوی قاسم کجا و حافظ غیب اللسان چه شد
اورنگ و شجاع و جهانگیر کامگار دارا شکوه و بابر و شاه جهان چه شد
این کاخ زرنگار نیز و بیگذوی دارای دهر و خسرو صاحبقران چه شد
ادراک و فهم رفته پی جستجوی فکر فن و فنون شیوهٔ زیب تپان چه شد
این چرخ واژگون که سراسر تخیر است ننگ از رجال رفته و شرم زنان چه شد

عالی شان خموش صبوری کن
فصل بهار و موسم باد خزان چه شد

دلم چون طایر سرگشته در ویرانه میگردد رهاست نمیجوید پی عشخانه میگردد
ندارد مسکن و ما واچو مجنون گشته بی پروا بصحرای عدم چون خشیان یوانه میگردد

گرفتارم


۱۱۷

گرفتار شب تارست ز عمر خویش بیزار
بگرید شمع و صل دوست چون پروانه میگردد

بدام زلف مهرویان قتارست چومحبوسان
بگرد خرمن عارض برای دانه میگردد

نجوید ملک خاقانی نخواهد تاج سلطانی
چوسیاح از پی هر قصه و افسانه میگردد

بیا ساقی بده جامی که دل یابد سرانجام
بیاد ساقی کوثر بهر خمخانه میگردد

ندانم قسمت عارث از فطرت چهالند
که دایم از وجود خویشتن بیگانه میگردد

باغ و بستان بجا جان جمله قرآن میگردد
باغبان نعره زنان جامه دران میگردد

بلبل از هجر گل از خویش ندارد خبری
دیده بر هم زند و سیل روان میگردد

صرف شد عمر گرامی بتمنای وصال
در پی ناظره حسن تبان میگردد

چشم بد دور ازان دایره مینائی
که بدور رخ آن بدر جهان میگردد

لعل نوشین ترا هر که بنوشد صنما
پیر صد ساله اگر هست جوان میگردد

شرح اوصاف جمیلت چوکفنم معدن لطف
هر سرموی تنم تیغ زبان میگردد

جام جم بین که دم از سر نهانی میزد
اثری نیست زو نام نشان میگردد

چند روزی اگرت عمر بود عشرت کن
زشت و زیبا همه در خاک نهان میگردد

جرعه هر که ازان ساغر صافی بخشد
بنده خاک در پیر مغان میگردد


۱۱۹

عایشه روضه رضوان لب بد مسکن حور شیر
چشم امید بلطفش نگران میگرد

عزم کوی نگار خواهم کرد
جان بوصلش نثار خواهم کرد

آهوی چشم آن ستمگر را
هم بمژگان شکار خواهم کرد

لب لعل شکر فشانش را
بوسه ها صد هزار خواهم کرد

گرد مه خط عنبر آسا را
گر به بینم چکار خواهم کرد

چون قلندر ز عشق بت لولی
خویشرا خوار و زار خواهم کرد

همچو منصور از محبت دوست
سر خود را بدار خواهم کرد

جسد خاکی شکسته بیخود
در برش چون غبار خواهم کرد

عایشه جانفدای عشوه آن
گر آید ار خواهم کرد

مرا دو چشم براهت چهار میباشد
چو تشنه که بآب نظار میباشد

بگو بساقی جان بخش روح فزا کرم
بیار باده محبان خمار میباشد

بریز باده صافی بجام تشنه لبان
دلم بلطف پس امیدوار میباشد

بشرح راست نیاید حکایت من زار
که سینه ریش و جگر پاره پار میباشد


۱۱۹

بیا طبیب بحال مریض خویش نگر ببین ز هجر چسان بیقرار میباشد
بنوش باده بوقت سحر زشوق حبیب چمن لطیف و هوا مشکبار میباشد
هزار نافۀ مشک تتار و عطر و گلاب فدای نفخۀ بوی نگار میباشد
بنال بلبل بیپر که وقت اسحارست که عاشقان بطلب وصل یار میباشند
فتاده همچو تو بر آستان آن محبوب گدای بی‌سر و بی‌پا هزار میباشد
شهان دهر و سلاطین چرخ افراسیان بخاک بگذرندش چو غبار میباشد
مباش غرۀ مهر و بال و جاه و جلال بقای دو ان سه روزی چهار میباشد
تو کیستی که بنالی ز گردش ایام مدام گردش لیل و نهار میباشد
اگر چه نامۀ سیاهی بحق رجا میدار مقام وصل بشبها تا ر میباشد

مشو ملول ز کردار زشت حیاث
عنایت و کرمش بیشمار میباشد

در دیر مغان خفته بسی باده پرستند وز باده توحید همه مست الستند
بیدار شدند روی ترا دید بیکا فی الجمله همه ساغر و پیمانه شکستند
موجود نبود آدم و حوا که در آن دم خشت و گل عشاق بمهر تو سُرسَتنَد
در دام کمند سر زلف تو اسیرند گر طائفۀ دوزخ و گر اهل بهشتند


۱۲۰
چون پرتو حسنت بدرخشید بعالم
وز خواب عدم خلق سرآسیمه ستند
در کشور جان خطبه بنام تو بخواند
بر صفحه دل دفتر عشق تو نوشتند
دهقان فلک کرد چو بشیاد زراعت
در ملک بدن تخم تمنای تو کشتند
عایشه گناه توز حد گرچه فزونت
لله لله که در توبه نه بستند
دیدی که فلک با من برگشته چه کار کرد
شوال صفت از غم انگشت نما کرد
چون بلبل شوریده بدم در چمن دهر
هنگام شباب از گل رخسار جدا کرد
از هجر پریشان چو سر زلف بتانم
خون دلم از دیده چو سیلاب رها کرد
ایدوست ندانم که چنان عاقبت کار
محبوب چشم بر من قبله نما کرد
یا رب چه سبب بود که دوران جفاکیش
پیراهن صبرم ببر خویش قبا کرد
خون شد جگرم وصل توام مرهم ریش است
عایشه بامید کرم ترک دعا کرد
گلعذاری که نه پروای دل و دین دارد
صد هزاران چو منی بنده مسکین دارد
بزم آراسته شد جمع محبان حاضر
یارب این شوخ پسر دل بکدامین دارد
مهوشی لاله عذاری که سرا پا نازست
سنبل پرشکنش بوی ریاحین دارد
مولانا


١٢١

مه لقاى که ز سر تا قدم از عيب بريست
مبتلاى سر زلفش دل هر دوريست
بزم آرايه جهان خسرو شيرين دهنان
شوخ عاشق كش فتان پر از جور و جفا
اين ستم پيشه نگر غره بحسن خويش است
من ندانم سبب ظلم و ستمگر جه بود
حيف اوقات كه بيهوده نمودم ضايع
چند نالى ز جفا هاى فلك صابر باش

الله الله چه عجب شيوه شيرين دارد
عارض مهر و مه و طره مشکين دارد
گرد رخسار قمر مجلس پروين دارد
بهر صيد دل من پنجه شاهين دارد
نه نظر بر من دلخسته غمگين دارد
بچه مذهب بتو اين رسم و آيين دارد
متکبر بود و عادت خودبين دارد
دست در خون دل ماست که رنگين دارد

عاقبت شاد بزى زانكه جهان ميگذرد
صبر تلخست وليكن بر شيرين دارد

شوخ گلچهره سيمين بدنی را نگرید
میخرامد بچمن سرو سهی بالائی
آنکه سر تا بقدم غمزه و ناز عادت اوست
تیر مژگان بگذشتش زکمان ابرو
خنجر کبر ز دست در کمر خویش مدام

مهوشی یوسف گل پیرهنی را نگرید
دلبری بلبل شیرین سخنی را نگرید
رهزن دین و دل مرد و زنی را نگرید
جعد مشکین شکن در شکنی را نگرید
بت ترسا صفتی پرفتنی را نگرید


۱۲۲

زینت و زیب گلستان جمال طبع بان عشوه قامت سر و چمنی را نگرید
بیدلان خیراند چو حلاج ز خویش این همه جلوه دار و رسنی را نگرید
سوخت پروانه صفت شمع رخش عالیمی را
شعله حُسن در حُسنی را نگرید
دیدی که یار مونس و دلدار مانشد چون نقد قلب هیچ خریدار مانشد
هرچند ستم که بر سرم آمد زجور دوست غماز نیز محرم اسرار مانشد
چون ابر نوبهار نیم ساعتی خموش همپیش نظر بگریه بسیار مانشد
فریاد و داد از ستم و جور آن نگار رحمش بحال دیده خونبار مانشد
دی میگذشت گفتمش ای طبیب مهربان آخر شفای این دل بیمار مانشد
دید از سرغضب بمن و سخت تند گفت از حرف دوست هیچ کهی عار مانشد
سیل سرشک عالیش بگرفته عالمی را
لیک اطلاع آن گل بیخار مانشد
پی نبردیم ما بکویی مراد داد از دست چرخ بی بنیاد
طایر بخت واژگونة من روز فطرت بدام هجر فتاد
تا تخم تیشه سینه ام سنگست کوه کن گشته ایم چون فرهاد

تخم


۱۲۳

جهد هر چند جید کردم چرخ مارا گهی نشد منقاد
کاش بودم بگلشن گیتی سرو آسا زبار غم آزاد
سرنگون باد چرخ کجرفتار بالتبني و آله الامجاد
در یکدانه ام ز کف شد وای بعد ازین هرچه هست باداباد
میگداز ذ راه سینه من گر بود سنگ و آهن و فولاد
چون بیارا ست گنبدمینا رسم بجهدی ولیست معتاد
چند نالی زگردش ایام روز و شب کار دهر هست فساد
جای عالیش ست لالاخرت
چون بنا کرد خانه را استاد

این حسن چیست که آتش بجان زد در صومعه و کعبه و در دیر مغان زد
پیدا در اسلام و زکفار برآمد این طبل ندانم که پس پرده نهان زد
چون حمله بر آورد بمیدان صلابت هم گردن اغیار بیک تیغ زبان زد
عقل و خرد و هوش برفت از همه یکبار الله و معک گفته و در کون و مکان زد
یک شعله بطور آمد و موسی شده بیخود وانگه بخروشیده و در کشور جان زد
یکذره بیفتاد چو در خرمن دلها سر تا بقدم سوخته در روح و روان زد


۱۲۴

چون خامه نوشد وصف جمیل خوبان
از دفتر عشقش رقم پیر و جوان زد
یارب چه نفیر است که در گوش من آمد
انس ملکث مژده سلطان زمان زن

عایشه چو بگذشت بگلستان وصال
بلبل صفت از هجر تو بسیار فغان زد

پاسی از شب گذشت نا آید
مونس قلب بیقرار آمد
میخرامید با کرشمه و ناز
ککشش مست و پرخمار آمد
رشک حور و پری ز سر تا پا
بد و گیسوی تابدار آمد
زین سرورم رسیده برفلک
سرو نازم چو در کنار آمد
مجلس افروز شد ز خوبان
ساقیا فصل نوبهار آمد
می احمر بیام زر پر کن
باده نوشان بانتظار آمد
گرد شمع رخش چو پروانه
نه یکی همچو من هزار آمد
صید کرد آهوی دل و دینرا
ترک مستش چو در شکار آمد
کشت ما را بغمزه جادو
بازم از لطف بر مزار آمد
بحر فیض و کرم بعلی ولی
مددم شاه ذوالفقار آمد
عایشه گرچه مجرمست و لیک
فضل حق بیند بی شمار آمد


۱۲۵

چون من بدام عشق گرفتار کس مباد
بسمل بتیغ طعنه اغیار کس مباد
یا رب بمهر ورزی خوبان دل ربا
چون من ضعیف و خسته و بیمار کس مباد
با گلرخان نظاره خوشت در ریاض عیش
دور از وصال این گل بیخار کس مباد
مجنون صفت ز فرقت لیلی و شچهمی من
رسوای عام و خاص در ین دار کس مباد
سر تا قدم چو شمع شدم محو در فراق
بی بذل شرب لعل شکر بار کس مباد
دی میگذشت و هیچ نبودش نظر بمن
در بند زلف این بت عیار کس مباد
داد از جفای چرخ چه آمد بر سرم
چون مرغ پر بریده و غمخوار کس مباد
اسحاق را بصوت بلبل شیرین زبان خوشت
محروم وصل گل رخ و گلزار کس مباد
عمر عزیزم ای رگ بگذشت در انتظار
چون من ز خویش نفرت و بیزار کس مباد

ما را قضا ببرم قدر چون حواله داد
ساقی بر عکس خون جگر در پیاله داد
گسترده بود خوان سپهر از ضیافتش
چون زهر قاتلست که ما را نواله داد
گردون مرا ببرد بدار القضای چرخ
اندوه و رنج و محنتم اندر قباله داد
بیخود همان زمان شدم از جود خویشتن
بر گردم از سنبل مشکین چو هاله داد
تعلیم کرد مؤدب فطرت چو در ازل
اوراق گل بلبل بیدل رساله داد


١٢٦

دایم در انتظار جوانان نامور خمر مذاب را بصد و بیست ساله داد
اکثر سرشت طینت عاقل بآب غم عیش و طرب بمردم زار و نژند داد
از خون دل سرشکئے در بر رخم مدام ابر فراق این همه بر گل چو ژاله داد
با هر کسی فراخور قسمت سپرده اند افلاک بین که بهر من آه ناله داد
داغ فراق فیض طلب راز نار هجر عالیه را مدام بدل همچو لاله داد
بتی سیمین تن گلرخ دتان در فشان دارد
دو چشمش نرگس شهلا دو ابروی کما دارد
بهار گلشن رویش عجایب فرحت افزاست فراوان قمری و بلبل هزاران داستان دارد
شگنج زلف پر چینش ربوده عقل و هوشم را خرامان قامت رعنا که این سرور وان دارد
چگویم قصه مشکل که آن محبوب سنگین دل دودست خویش را رنگین بخون بیلان دارد
دل از من برد و رخ زیر نقاب هردم کند پنهان عجب این شوخ بی پروا دل نامهربان دارد
بزم مهوشان بنگر بکی ساقی چوماہ حور بکف در ساغر مینا می ارغوان دارد
من از باد صبا بوی وصال یار می یابم نمیدانم چرا دلدار با ما سر گران دارد
بصحن بوستان خندان نشسته جمعی از رندان سرور مجلس مستان دلم را شادمان دارد
شهنشاه بلند اختر بود سلطان بحر و بر باقبال عدو مالش ملایک پاسبان دارد

فراز


۱۲۷
فراز مسند شاهی بود از ماء تاماهی مطیع خاتم لعلش زقاف تا قیروان دارد
ببحر عشق خوردم غوطه و اول ندانستم بدست آوردن این در یتیم جان جاران دارد
دو عالم را بکوای خرش میبازد حاشیه
ز فرط عشق آن دلبر نه سیل این توان دارد
ای ستمگر مبنت هیچ شفقت نبود این چنین شیوه انصاف مروت نبود
صرف شد عمر گرامی بتنهای وصال دل بیرحم ترا مهر و محبت نبود
تا کیم منتظر و دل نگران میداری جایز این طور روشهای مشقت نبود
نیست این قلعہ عده ز مذهب عشاق درست چونکه این رابطه با شرط مودت نبود
بت پرستان نکنند انچه تو کردی بامین خوف از حق بکن این کار حقیقت نبود
بلکہ در شهر شما رسم مسلمانی نیست ورنه این ظلم و ستم راه شریعت نبود
عایشه شکوه مکن پیش کسانی کن
جز جناب احدت عون و حمیت نبود
بهار عارض گلرخ عجب رنگ و بهوا دارد گلستان وصالش بین عجب صبح و ضیا دارد
نگار مهوشی شکر لب شیرین کلام من شبستان سرکویش عجب سیر و صفا دارد
بزیر حلقه دام سر زلفش یکی خاست بقید دام تزویرش عجب شاه و گدا دارد


۱۴۸

سمنبر چون کنعان بحسن خویش مغرور بخون عاشقان دستش عجب نے رنگ حنا دارد
گهی اندر عتاب و که بلطفت نازنین من لب لعل شکر خایش عجب تو و شما دارد
قرار و طاقت و تاب و توان از بین بر بت نامهربان من عجب جور و جفا دارد
گرفتار شب تارم ز احسانش رها دارم اگر موی و روی آن لبر عیب شام صبا دارد
دل از من بر دو رخ پنهان کند آن گلعذار من اگر محبوب بی پروا عجب طور و ادا دارد
چگویم وصف سیمین بر سرتا پا پری پیکر بگفتار مسیحاوش عجب قول و دعا دارد
بیاد جانب بستان شنو از بلبل خوشخوان ز هجر خار و وصل گل عجب نے کر و ثنا دارد
بده ساقی می نابم که کام دل ازو یابم سرور مجلس مستان عجب نشو و نما دارد
می گلرنگ مستی شد کام از ساغر عشرت نسیم گلشن رویش عجب بوی و فا دارد
گدای درگه آن خسرو عالیجنابم من که کتر جود و احسانش عجب نفع و سخا دارد
ندارد عایشه میجا بدون او برگردون
بمن فیض عمیم او عجب لطف و عطا دارد

کیست کو آمد درین عالم نمرد داغ حسرت بر دل از گردون نبرد
ساقیان بزم موت آب عنب عاقبت زین تاک میباید فشرد
پیر و برنا و گدا و پادشاه جان بجانان جهان باید سپرد

روز


۱۲۹

روز محشر نزد رب العالمین
فعل زشت و نیک را باید شمرد
هیچکس زین باغ و بستان سپهر
هم بکام شادمانی بر نخورد
بزم را ساقے شراب ناب ده او
نوبت عایشه را دادند ور

می نوش زانکه نیست هیچ می سجهان لذیذ
آب حیات کی چومی است در دهان لذیذ
ساقی بیار باده که هستیم تشنه لب
شد موسم بهار و می ارغوان لذیذ
هر ثمره که نخل نشاط آورد ببار
چون غیبت کجاست بباغ جنان لذیذ
طبع ملول بلبل خوشخوان غمش خجل
در فصل اعتدال بشور و فغان لذیذ
خواهم زدست حوروشان مسیح فرحزا
یک جرعه ز ساغر پیرمغان لذیذ
قند و نبات و شهد و شکر عذب کی بود
چون بوسه ز حقه شکر فشان لذیذ
چون زهر تلخ گشته بر عایشه روز گار
بنود چو نام دوست دگر بر زبان لذیذ

ای شهریار حسن بیا عذر من پذیر
هر چند تو پادشاه جهانی و ماه منیر
بهر خدا دلم مشکن بیشتر ازین
پرهیز کن ز ناوک دلهاش ای شریر
خال تو دانه حلقه زلفت تو بچو دام
مرغ دلم بدانه و دام تو شد اسیر


۱۳۰

عمرم گذشت در ہوس آرزوی تو
جز بر تو خیال تو ام نیست در ضمیر
افتاده‌ام چو نقش کف پای در رهت
هر جا ز پا فتاده ببینی ز دستگیر
بهر خدا بمن بکن از لطف یک نظر
زنہار سوی خستۀ بیدل مبین حقیر
آئینه دار وصف جمال تو افتاب
کی مهر و مه چو عارض زیبا بود منیر
بخشد روان بمرده لب لعل جان فزات
وین شیوۀ ملیح تراکی بود نظیر
مقتول تیر غمزه جادوست مرد و زن
مفتون عشق تست صغیر ار بود کبیر

در آتش فراق تو عایشی در گرفت
هر چند که ناله کرد بگوشت نشد نفیر

فیض طلب یک لحظه روز خوش ندید
از جفای چرخ و دور روز کار
با دل پر حسرت و خون جگر
رفت ازین دنیای دون غدار
ہمچو رستم باخت در میدان جنگ
جان شیرین را بسلطان کرد نثار
مادر سرگشته‌اش را روز و شب
دیده دو چارست براه انتظار
هر که او کرد سینه شیرم هدف
باد مر او را مخذول ذولفقار
شمه از حال زار خویشتن
خواهم از ظلم فلک سازم نهان
سر بسر کارش بود فسونگری
زانکه نفعی نیست از وی جز ضرار

یا ختم


۱۳۱
باختم یکدانه در بی بها | خاک بر سر شد مرا با کس پکار
خانه ام شهر زنان شد وایتی | باطن و ظاهر خفی و اشکارا
در فضای آسمانی تا کهن | افتادم در میان موج نارا
در فراقش میگدازد چون رصاص | کوره هجران مراللیل النہارا
قوتم از خون جگر شد داودم | بگذر و چون سالها شبهای تارا
بحر حیوان گشته چشم خون فشان | اشکبارم همچو ابر نوبهارا
غرقه ام اندر محیط بیکران | میبرد موجم نمی یابم کنارا
وز سرشک دیده خونبار من | میشود صحرای محشر لاله زارا
شاه محمودم نکرد غور و تمیز | می کنم از جو را و خود را فرار
دست ظلمش داغ کرد همسینه ام | تیغ بیدادش دلم را پاره پارا
خوف حق را سهو کرد سلطان دین | می نیندیشد ز آه پر شرارا
تیر آہم بگذر و از نه رواق | نار قلبم کوه را ساز دغبار
احتیاج دعوت درویش را | دایما دارند شهان تاجدار
این ندارد آرزوی نیک نام | نزد وی از گل فزونست قرتارا
الحذر از ناوک دلهای ریش | زینهار و زینهار و زینہارا


۱۳۲

خانه نامشد خانه سگ در حصار او خاصه من گشتم فقیر و خاکسار
این چنین ظلمی که بر من میشود کی بدتر از نی کند زین سان قصاب
پایمال سم گاو و خر شدم طعنهء دشمن نمودم سنگسار
سفله پرور شد نمیدانم چرا خسرو کشور ستان نام دار
روستایان گشته عالیجایگاه شد مقرب رهزن و دزد و طرار
صادقان مملکت حراج شد کا زبان دهر شد سررشته دار
باغیان نشسته بر صدر صدور خالص و مخلص همه پر شد بی قرار
عدل و انصاف و مروت شد بباد حق و باطل را نه پرسد شهریار
پادشاهانی که باقی بوده‌اند اسم‌شان چون نافۀ مشک تتار
از وی این بی اعتدالی در جهان ثبت دفترها بماند یادگار
بنده از بی‌غوری محمود شاه رنج و محنت‌ها کشیدم بی‌شمار
دست خطی دادست بمن شاه جهان در بیان شاخ آهو ده هزار
جز فضیحت حاصلی دیگر نشد گر در این دستخط مرا بی‌اعتبار
گر بگورستان برم همراه خویش این مرا استحسنا نمی آید بکار
سکه بر زر بود حکم پادشاه هم بقول خویش بودند استوار

چند سالی


۱۳۳
چند نالی بک زمان خاموش باش لب به بند تاکی کنی گفت و گذار
خوش بود بسیار گفتن ذکر حق فیض طلب با حق دادند گذار
بنده ایزد نبی را امت ست هم محب چار صحاب کبار
خادم شاه شهید کربلا ابن حیدر انشه دلدل سوار
در ثنای خالق جبار کوش تا شود تیغ زبانت آبدار
یکه و یک دانه ام را در بلا روز و شب حصن الحصین بادا حصار
صدق کن برلافتی الاعلی ورد گو لاسیف الا ذوالفقار
جز خدا عالیث را نبود کسی
غور خود را خواهد از پروردگار
بیا رگفتم یار با گویم هم بار دگر جز من لب لعل ترا نبود خریدار دگر
من گوهر حسن تر اصراف صرافان نشدم زرگر شناسد قدر زرصفر و شب بازار دگر
در بوستان جنبش کل ست مرغ بلبلات و فغان چون نرگس شهلای تو نبود گلزار دگر
لیلی مشی شیرین سخن ای یوسف گلپیرن مجنون شود از عشق تو بسیار بشمار دگر
رفتم بوی بوستان با روصال گلران چون قامت سرور و این قد در و دگر
عمر عزیزم شد بسر بر من نکردی یکنظر گشتم زعشقت در بدر نبود چومن زار دگر


۱۳۳

میسوزم از هجر بت صنم سرتا قدم در نار غم هرگز ندیدم در جهان شکلت ستمگاری دگر
سرو ریاض آرزو یا شوخ شنگ تند خو چون من برای وصل تو نبود طلبگاری دگر
آب حیات جاودان اندر دهان داری نهان چون حقه گوهر فشان نبود گهریاری دگر
عالی شهابی تا بکی در کشی بادی جام می
افتاده بر خاک درش همچون تو بسیاری دگر
دلا تا چند میباشی درین محنت سرای خضر همی باید ترا رفتن زوار بیوفای خسر
مشو مغرور این ہستی مال و حشمت و جاش ز هستی میرود این خیمه چون زنگ درای خسر
وزد باد اجل چون بار فصل اندر ریاض عمر دمار از چنگ و رو با ریش چون غنچه وای خسر
نه تاج خسروی نی دلق درویشی بود برجا بخاک تیره یکسان میشود شاه و گدای خسر
هر آنکه در بهای تصویر خوبان جهان افروز شود ضایع صور باهمچو نقش بوریای خسر
درین صندل سرای آبنوسی فرش مینود متین هرگز نمی بینم دوامش را بقای خسر
فگنده عندلیبان جوش اسحاق دمی چوبی تاسف انگر زین گلشن شود بلبل جدای خسر
اگر صد سال مانی در زمانی اندرین عالم جدائی مر ترا باید ز خویش و اقربای خسر
بکوش ایدل بکوش ایدل بفکر عالم طاها سوی دارالبقا باید ازین دارالفنای خسر
بهره دی بهر منزل مباش از یاد حق غافل رود عمر گرامی چون سمند بادپای خسر

دلا تا چند


۱۳۵
دلا هر چند گنهگار غنی دوست لطف او بار فخر غرم سید سادات کرد و نیمساز آخر
غریق بحر عصیانم سراپا وانمیدانم رجا دارم شفاعت خواه شود انحسار آخر
گذشت عمیرم با باطیل بخو با حن شینم مایل
گرفت عایشه ذیل پاک شاه کربلا آخر
جمالت چوشد غاییم از نظر دلم زخم ناسور وخون شد جگر
شب و روز بر من ز هجرت کیست ز احوال زارم نداری خبر
چو دور از وصالت شدم امنید بود چون شب تار ما را سحر
بود لاله سان بر دلم داغ هجر ترا هیچ بر من نباشد نظر
مراد هر چون تار سوزان بود قیامت نباشد ازین سخت تر
در آفاق رسوا چو مجنون شدم ز روز الستم بعشقت مقر
ترا لشکر حین ای دل ربا مرا ملک دل کرده زیر و زبر
خدنگی ز مژگان نمودی رها به تیر جفا سینه کردم سپر
بتی گلعذار از فراقت مدام مرا آه سردست و دو چشم تر
سراپا ملیحی و شیرین سخن کلام تو غذیست چه شهد و شکر
ببینم اگر عارض مهر و ماه نباشد مرا هیچ ارمان دگر


١٣٦
جوان گردم از پیر چون فصل بهار
چو باد صبا گر بیاری گذار
ندانم چه پیش آمد عالیه را
چرا دعوتش را نه افتد اثر
درد تو مرا بود ز درمان خوشتر
عشق تو مرا بود ز سامان خوشتر
نازک بدنی حور وشی شیرین لب
کوی تو مرا ز خلد رضوان خوشتر
ای گلرخ گلعذار گل پیرهن
بوی تو مرا ز عطر و ریحان خوشتر
مجنون شدن از برای لیلی صفتی
از حکمت و فهم و عقل لقمان خوشتر
بی وصل نعیم از گلستان عارست
با دوست منم بچاه زندان خوشتر
بلبل بتمنای گل اندر گلشن
هر لحظه بود بشور و افغان خوشتر
درویزه در کهت مرا سلطانم
از افسر و حشمت سلیمان خوشتر
بر آتش هجر چون سپندم شب و روز
پروانه ان شمع شبستان خوشتر
خوناب جگر قوت بود دانا را
از اهل خرد مردم نادان خوشتر
گربی تو بفر دوس برینم خوانند
عالیه بود بنار سوزان خوشتر
از محنت بیقرارم نازنینی لب شکر
بمیروت تا بکی نبود ترا بر من نظر


۱۳۷

همچو شمع از فرق تا پا محونار فرقتم
میکدازد عاشق و معشوق را نبود جبیر

بیت الاحزانست بهر من روز در هجر تو
همچو یعقوب از فراق یوسف کنعان بکین

اشکبارم میروت زار میگریم مدام
قیس آسا در بیابان فراقت در بدر

اگر کشی ما را ندارد باک ای رشک بتان
سینه پیش ناوک عشق تو میسازم سپر

روز و شب بر من مساوی شدند از غم چو خم
داغ نار عشق را طاقت ندارد شیر نر

رشک ماه و مشتری اسیر و سیم اندام من
کاج همچون باد بر کوی توام بودی گذر

چند نالم از جفایت ای بت نامهربان
هیچکس از مرد و زن نبود بمثلت در داجگر

گلشن جنت گرو بگرفته از خلد برین
نرگس شهلای تو بشگفته چون وقت سحر

زهره و شعر یست خادم شمع رخسار ترا
شعله حسن تو افتادست بر شمس و قمر

مشکل است بوصل جانان رسیدن ایولوا
بحجمالت جنت الفردوس است یا بر سقر

خامه عاجز ماند از اوصافت ای بدر منیر
من چگویم وصف حسنت شهر یار بحر و بر

ذکر وصف تو نمی گنجد بلوح روزگار
شیوه شیرین تو کرده مرا خون جگر

از فراق وصلت ای گل چهره گل پیرهن
کار مشتاقان مدست آه سرد و چشم تر

تیر آهم بگذرد از نه رواق ای ارجمند
خوف از حق باید و از ناوک آه سحر

بازی ایام با من باخت این عجب روی
من کجا عشق از کجا بود الیعزز بنام و شر


١٣١

کردگار ابتلای دام خوبان کس مباد از محبت نیست دیگر بلای صعب تر
داد از دست جفای چرخ و جور روزگار من بدست خویش کردم خاک عالمرا بسر
عایش تا میتوان گنج قناعت گزین
زانکه هر نظمی تو باشد خوشتر از گنج و گهر
یارب بحق من چه ستم کرده روزگار دستم گرفت بسته میفکند بموج تار
در کوره فراق شدم ذوب چون رصاص چون زبانه اتش هجران بدل شرار
گردون که بر سر همه کارش بود جفا تیغ فراق او جگرم کرده پاره پار
در فصل اعتدال خزان شد حدیقه ام گلش بیاد رفت و بچشمم بمانده خار
عمرم گذشت در هوس وصل انصنم شب تا سحر دو دیده نخفتم در انتظار
داد از جفای چرخ و فغانست بی جواز تاراج کرد گنج زرم را بهشت مار
در سر هوای وصل و بدل داغ فرقتست ساقی بیار باده که دوشینه ام خمار
شد مستمر فرقت محبوب دلربا از دیده ام سرشک چو باران نوبهار
خواهم زمانه را ته شمشیر و خنجر
عایش کرد حواله دشمن بذوالفقار
میخواهم از خالق بحر و بر به بینم وصال تو بار دگر

باقر


۱۳۹

بآخر مرا همچو نی سوختی | مرا از فراقت بت لشکرا
چو دور از تو گشتم ز جور سپهر | دلم زخم ناسور و خون شد جگر
چو لاله مرا داغ بر قلب ماند | زاحوال زارم نداری خبر
جوان گردم از سپر چو فصل بهار | چو باد صبا گر بیاری گذر
نباشد مرا هیچ غم در جهان | جمال تو گر آیدم در نظر
جفای تو ام از خدا شد عطا | به پیش غمت سینه کردم سپر
خمش باش ای عالیشه در فراق
مرا در ازل محنت آمد مقر

ای صبح سعادت ز رخت گشته منورا | از نفحه زلفت شده فردوس معطرا
شمس و قمر و مشتری و زهره و شعری | بگرفته ز آئینه رخسار تو زیور
محراب دو ابروی تو شد قبله حاجات | هم نرگس جادوی تو چون غنچه احمر
یکشعله ز رخسار تو در ملک جهان تافت | خورشید بحسنت نتوان گفت برابرا
یاقوت لبت فرح دل و قوت ارواح | اندر طلب آبحياتم چو سکندر
شیرین سخنا آب بقا ئیست نباتت | یک قطره چکیدست بچشمه کوثر
در گلشن عیش و طرب هر گل که شکوفد | از زینت حسنت بچمن یافته زیور


۱۴۰
در شهد و شکر قند و نبات است عزیزان
سر تا بقدم طینت تو کرد مخمر
ای خضر صفت صفت تو ناید بزبان ها
از سرو قدت طوبی رضوان شده مضطر
بوی سر کوی تو وزیدست بعالم
زان رایحه یکذره رسیدست بعنبر
طاقت ز دل عقل ز سر رفته بکلی
ای زهره جبین رشک پری زهره مشتکر
بشکفته دلم غنچه صفت در چمن عشق
زد قاصد باد سحری حلقه چو در
در باخته ام در ره عشقت دل و دین را
زانروز که این کعبه میناست مقدر
لیلی صفت گشته ام از عشق تو مجنون
بگرفته دلم راه بیابان چو قلندر
ثبت ست بدلم مهر تو ای میر خوبان
مشهور بعالم زده اند سکه چو زر
بیمار غم عشق توام گلرخ مهوش
روز و شبم از خون جگر گشته مصور
ای شوخ ستمکار چگویم ز جفایت
مسکن شده در آتش هجرم چو سمندر
قربان شوم از شوق تو ای کان ملاحت
آرد بمن ار مژده وصل تو مبشر
هر انس و جن و وحش و طيوری که بدار
فی الجمله بیک لعل لبت کشته مسخر
هر کس که رخت دید هوای تو دارد
چون لاله بدل داغ الی دامن محشر
در رقص ملک است ز شوق تو ثریا
در وصف تو بر طارم افلاک تفکر
بر فرق تو ای خاور خوبان جهانگیر
چتریست که طاووس ملائیک زده شهپر

اپنے


۱۴۱

هرچند اگر حور و پری جلوه فروشند ما را نبود غیر تمنای تو در سر
از زاهد و عابد دل و دین برده ندانی این غمزه جادوی تو چون بابل ساحر
گستاخ شوم از تو بپرسم سخن چند اکین صبح شریف تو چرا گشته مکدر
شب تا بسحر باده باعتبار خوری تشریف نما دیده کنم محب تو منظر
دادار ستم وجور تو ای شاہ خوبان بسمل شدم از تیغ نگاه تو ستمگر
مخفی نبود بر همه مخلوق عیان است سرگشته عشق تو شدم باطن و ظاهر
ساقی بمن از جام بلورین زتلطف لبریز نما باده گلرنگ مقطر
هر جام که از دست پری چهره بنوشم بادا بتو چون نوش لب بطیب شکر
عونم شود ار پیرمغان از سر الطاف یک بوسه زنم بار دگر برلب ساغر
هرجاکه بود سلسله رندان نظر باز اامنت لله که براعد است مظفر
ای ابرعطا بحر سخا بذل نکوتم از بهر خدا لطف کن از مخزن گوهر
نقشی قضا خامه تقدیر چو میزد مارا بجبر اندوه نکردند مقرر
روزم شب داج است از ان طره شبرنگ باشد که زنم بر سر از ان تاج مفخر
زانروز که این بند فیروزه بیارا
عایشه بدل خورده ز مژگان تو خنجر


۱۴۲

ای عزیز از فراق وصل جانان غم مخور دولت دیدار باز آید بسامان غم مخور
اگر بگرداب غم افتادی بحق نامراددار ید قدرت میکشد زین موج طوفان غم مخور
گرشدی محبوس اندر ظلمت به پاتی خسته خاور رسد خاطر مرنجان غم مخور
گر خشکی توقع دار خواهی سبز شد ابر رحمت نیز خواهد کرد باران غم مخور
چون بخاک تیره یکسانی مشو نومیدار کی نظر سازد گدای را چو سلطان غم مخور
گردش گردون ندارد اعتمادی هوشدار منتظر میباش بر امید رحمان غم مخور
گر بود هر چند بلیات زمین و آسمان نام حق میخوان و از آفات دوران غم مخور
شیوه گیتی بجز جور و ستم نبود دگر چون مدد کارست عبد شاه خراسان غم مخور
برسرت گرتیغ بارد از جفای روزگار فتح و نصرت میرسد از شاه مردان غم مخور
دیو ملعون ارنگون گردد مباش الله کین خاتم و حشمت میرسد زودی سلیمان غم مخور
عنقریبت شام هجرانت شود صبح وصال مژده یوسف رسد ای پیر کنعان غم مخور
گر تو هستی ساکن تخانه و دیرمغان مغفرت خلعت دهد غفار عصری غم مخور
چند نالی بلبل بیدل بهجر وصل گل این خزان آخر شود روزی گلستان غم مخور
صرف شد عمر عزیزت گرباندوه وفراق عاقبت بذلت شود الطاف سبحان غم مخور
راه گم کرده دروادی حیرت لیک حافظ و ناصر تر است مرد قران غم مخور

سانع توفیق


۱۳۲

ساغر مینونش از دست پریرخ در چمن کام دل میخواز لعل شکر فشان غم مخور
پنجروزی در ریاض خرمی سرسبز باش در کنارت چون بود سرو خرامان غم مخور
با پری پیکر نشین تا لذتی حاصل کنی از گلستان وصالش گل بدامان غم مخور
صبر کن گر عقدهٔ افتاده در کار هیچ رخ زانکه ایزد میکند هر مشکل آسان غم مخور
گر بحال فرقت و اندوه هجر و اضطراب هم بیارد بر تو همچون ابر نیسان غم مخور
جرمت هر چندی نمیگنجد بمیزان عمل شادمان باش ای محب چار یاران غم مخور
از بلیات زمان و گردش ایام دهر عون میخوا ز دعای صبح خیزان غم مخور
باطن و ظاهر خفی و آشکارا در امور هر چه پیش آید ترا پیدا و پنهان غم مخور

ذات پاک او کریم و هم رحیمست و غفور
گرترا از حد فزونست جرم و عصیان غم مخور

بوی ریحان میوزد از بوستان صلوات از شعاع عارضش روشن سودهای بار
انکه از خون مردن عاشق ندارد هیچ باک آفرین بر شیوهٔ شیرین و چشم پرخمار
هر که دید آنصورت زیبا ز خود بیگا نه شد زانکه در عالم نمی بینم کسی را هوشیار
کلبه ما را منور کن بتشریف قدوم چون سلیمان داشت بر موری نظر شهیار
صحن بستان ست و مرغان عندلیبان درخروش ختم می آمد بجوش و ساقیان در انتظار


۱۴۴
تا بکی دست حنادر خون دلها میکنی
از خدای خویشتن ای بیروت شرم دار
قصد جانها میکند تیغ جفایت هرزمان
داد مظلومان خدا خواهد گرفت ای سنگدل
خاک گشتم در رهش از گوشه چشمی بمن
یکنظر هرگز نکرد آن خسرو گردون وقار
گلغدارا کلر خا شکر لباشیرین کلام
چون تو عاشق کش ندیدم در بین لیل و نهار
عشق و عقلت مختلف هرگز نمیکنجد بهیم
عشق باز لیست عقل انجا نمی آید بکار
سوختم در نار هجرت ای بت نامهربان
همچو شمع از فرق تا پا میگدازم زار زار
بیش ازین هجر بروستم جانمارد و ابر ما مدار
اسخندرا ز دود آه سینه مای پازنهار
داستان عشق شور انگیز ما را نیست حد
اشکبارم از فراقت همچو ابر نو بهار
عایشه اندوه هجرت را نه حد ترشاست
حسر تا ماندی الی یوم القیامت سوگوار
همی رویم ازین دار بی مدار آخر
چو مست می که ز هم پیش رود خمار آخر
لطافتی که درین بوستان همیدیدم
خزان رسید و گذشت موسم بهار آخر
چه ناله ها که زداز هجر وصل گل دو روز
برفت بلبل بیدل زمرغزار آخر
نظر بشیوه شیرین یار میکردم
ربود از دل من طاقت و قرار آخر
سحر بوی گلستان شدم بطرف چمن
گرفت دامنم از رشک سرخ و خار آخر
اداری


۱۴۵
ز دست ساقی گل چهره در شب مهتاب
بجاں رسیده ام از دست چرخ کج رفتار
مباش بی‌می و معشوق قول من بشنو
بتان جلوه گر و مهوشان عشوه فروش
وزید چونکه نسیم سحر همین میگفت
دو روزه عمر غنیمت شمر بعیش و طرب
بنام نیک توان زیست در جهان ایدر
شکایت از ستم و جور روزگار مکن

بنوش باده که شد جام زرنگار آخر
غم زمانه مرا کرد خوار و زار آخر
گذشت حشمت جمشید کامکار آخر
نشسته اند بدو چشم شب تار آخر
نه گل بماند و نی یار گلعذار آخر
که جز خباب احد نیست برقرار آخر
ز خوی زشت رسد رنج بیشمار آخر
بنام ایزد بیچون کن اختصار آخر

اگر بلطف بخواند حبیب عالی شان را
ز فیض سعید دوی عجب مدار آخر

بخاطر داشتم امید بسیار
جفای چرخ کج رفتار بنگر
ز تاب فرقت یوم جدائی
همیخواهم فلک را واژگون باد
درین بستان بسی نورسته گلها

فتادم ناگهان در بحر خونخوار
دلم را کرده چون منصور بردار
جگر خون ریز شد چشم گهربار
مرا کرد روز روشن چون شب تار
نچیدم یک گلی زین طرفه گلزار


۱۳۶

چوشمع از فرق تا پا سوختم نبودم از وجود خود خبردار
شب و روزا فراق آن سبر گداز د جسم اندر کوره نار
نه گنجد جرمم ار هر چند بیداد عطایت بحدست لطف نجرواد
بحالش نظر کن از عنایت
بحق احمد و محمود مختار
شرف آفتاب را بنگر جلوه پیچ و تاب را بنگر
آفرین بر جمال رعنایش گیسوی مشکناب را بنگر
سرو پیش قدش خجل مانده غمزه پر عتاب را بنگر
دهنش چشمه ز آب حیات عارض پر گلاب را بنگر
باغ حسنش گرفته باج زخلد درج در خوشاب را بنگر
شیشه خوئی ز برگ گل نازک شوخ عالم خراب را بنگر
چشم پوشیده میگذرد از من مستی غرق شراب را بنگر
کشت ما را بغمزه جادو روز محشر حساب را بنگر
ماشاء الله بدین کرشمه و ناز هم سوال و جواب را بنگر
دل ز من برده رخ نهان دارد مه زیر نقاب را بنگر

چون


۱۷۷
بت ترساوش سراپانا
صنایخ مپوش از من زار
سوخت در نار هجر عایشه
عاشق دل کباب برنگر
نگار نازنینی روح پرور
کمان ابرو دو نرگس چشم گلرخ
اگر چه مهر و مه دارند فروغی
دهانت چشمه ابحیاتست
چو زلف عنبرین بر باد داد
بصورتخانهای محفل چین
بیزم کامرانی از می ناب
عجب جائیست گیتی لیک افسوس
منبند عایشه هرگز دل بدنیا
سخن کوتاه شد الله اکبر
درخت صبر شیرین بود با
رهزن شیخ و شاب برنگر
حالت اضطراب برنگر
لبت یاقوت دندانت چو گوهر
بدل خوردم ز مژگان خونجگر
بحسنت کی توان گفتن برابر
رخت خورشید و بالایت صنوبر
دماغم شد ز شمیمش معطر :
چنین تصویر کی سازد مصور
بکف مینا ده چون لاله ساغ
نمی بینم بقای هیچ خضر
سعادت در شکیبائیست پیدا


١٤٨

صبو کن صبو کن صبوری که ایوب از صبوری یافت مقدار
جفای دوست را عین عطا دان که گل بیخار نبود گنج بیسار
گلستان جهان هر چند که زیباست خزان ست عاقبت این طبع و گلزار
بقاى عمر و دولت با دوام است نماند زین دو آخر هیچ آثار
اگر صد سال مانی در زمانی همی باید ترا رفتن ازین دار
گرفته ساقی دوران پیاله بباید خور دانین می مست و هشیار
قلوب المومنين عرش الهی ست عزیزاً تا توانی دل بدست آر
حذر کن از درون سینه ریش که دل خالی نمی باشد ز اسرار
متاع جودت هر چند عالیست بجز خالق نمیباشد خریدار

شد عایشه مقامش بیت الاحزان
بنا این خانه را چون کرده معمار

چون تو رفتی از برم ای شام هجرم سحر چشم امید مرا نبود ضیار در بصر
بی وصالت در نظر گل همچو خار آید مرا گلشن گردون نماید همچو آتش در نظر
چون بصیاد ازل دام شقت مبتلا شد مرغ دل شد مبتلا در حلقه خوف و خطر
شد تبه کشتی مرا اندر محیط بیکران غرق بحر بی سرو پایم نمی یابم گذر

ایچنین


۱۴۹
این چنین داغی که گردون بر دلم بگذاشته طاقت این داغ را هرگز ندارد شیر نر
باغبانان فلک را دست و گردن بشکند ناگهان از پا فگندند نخلپای تازه بر
چون سلیمان خاتمی را با شم از دست خویش از ندامت باد کردم خاک عالم را بسر
چند نالم از جفای چرخ و جور روزگار زخم ناسوری که من دارم که دارد در جگر
سوختم بآتش سودای عشقت چون سپند از تمنای وصال خوبرویان ایخدا
عالمش گوید که یا پروردگار از تن برآن
کاش میر دم نمی شد زین صدا گوشم کر
ای صنم لب شکر گلعذار کشته دل از فرقت تو پاره پار
بسته بزنجیر سر زلف تو چون من سرگشته هزاران هزار
هیچ ندانم که چه باشد سبب رحم نداری بمن دل فگار
حلقه عشقت بت نامهربان بست بگوشم چو در شاهوار
باز محبت چو به پرواز شد چنگ زد و مرغ دلم کرد شکار
شیوه شیرین و عذار ملیح نفحه گیسوی تو مشک تتار
تاب و توان و خرد و عقل و هوش برده زمن خال و خطت ای نگار
شهره شهرم بتمنای تو روز و شب از هجر توام بیقرار


۱۵۰

ساقی خورشید خد دلربا در سرشت از بادۀ شوق خمبار
مستجبه چرند احب عمر بذل بمن کن زمی خوشگوار
چند بنالم زستمهای تو جور و جفای تو بود بی شمار
نقد دل و جان بهمه دادم ببا در غم تو مخفی و هم آشکار
هیچ ندیدم ز تو بوی وفا شد بره وصل دو چشم چهار
خون دل از دیده بیار خمار روی زمین جمله شود لاله‌زار
عایشه خواهد ز تو رب الجلیل
مسکن خود روضه دار القرار

صبح ست ساقیا قدحی پر زمی بیار مخمور جام عشقم و سودای آن نگار
جامی که رشک جام جمست این دل کباب زین بیشتر مدار تو ما را در انتظار
مجنون صفت بدشت فراقیم دربی لیلی وشی ز شربت وصلم کند شما
زان می که فرح روح و روانست و رفع غم لبریز کین پیاله که دوشینه‌ام خمار
زان خمر ارغوان که فزاید نشاط ازو زان باده که زائیند دل بر غبار
خواهم ازان شراب کهن سال ندم هزار
عایشه را کند چو زلیخا جوان وقار

صوفیها


۱۵۱

خذ ربنا بلطفک دستم تو یا کبیر
من بنده ضعیفم و تو قادر قدیر

افتاده ام بدام شیاطین و نفس شوم
بازم رهان ز قید تو یا ناصر و نصیر

مستغرق گناهم و مستوجب عذاب
فاغفر لنا بفضلک سلطان بی نظیر

خالق مرا نجات ده از ورطه هلاک
یا رب بحق حرمت شیخان زنده پیر

از احتیاج خلق مرا بی نیاز کن
الطاف کن بشاه حسنم تو باشیر

در کام من بریز می از جام معرفت
خمری که خوشترست بحلاوت ز شهد و شیر

یا مظهر العجایب و یا مرتضی علی
افتاده گان وادی غم را تو دستگیر

یا سامع الدعا بپذیر عذر تقصیر
هر چند که ما بدیم تو ما را بدان مگیر

شاه شاهان از عطا دستم بگیر
صاحب حمد و لوا دستم بگیر

افتخار عرش از نعلین تست
بهترین انبیا دستم بگیر

پیش رویت شد خجل شمس و قمر
وصف مویش الضحی دستم بگیر

شد ظهور هر دو کون از نور تو
یا حبیب کبریا دستم بگیر

پادشاهان جهان خاک درت
مالک هر دو سرا دستم بگیر

ذره از لطف سوی من نگر
مس جانرا کیمیا دستم بگیر


۱۵۲
غوطه خوردم در محیط نا پدید گوهر بحر عطا دستم بگیر
ختم مرسل پیشوای خاص عام پیروت هر اولیا دستم بگیر
سایلم از سایلان درگهت مخزن لطف و سخا دستم بگیر
همچو محبوسان گرفتارم بغم سید مشکل کشا دستم بگیر
بوالهوس ضایع شد عمرم دوروزه گمرهانزار رهنما دستم بگیر
دردمندم ای طبیب مهربان در دمندان را دوا دستم بگیر
چار یارت ساقیان کوثراند قطره در جام ما دستم بگیر
عاصیم از عاصیان امت یا محمد مصطفی دستم بگیر
نه فلک آمد عروج و رفعتت برتر از اوج سما دستم بگیر
هر سر موئی اگر وصفت کند کی توان سازد ادا دستم بگیر
جرم بی اندازه دارم یا نبی شافعت دارم رجا دستم بگیر
تیره روزم از جفای روزگار شام ظلمت را ضیا دستم بگیر
ملجا رعالیه نبود جز درت
مضطرم بهر خدا دستم بگیر
آه واویلا از جور روزگار کز جفایش سینه ریشم دل فگار


۱۵۳

خامه چون میزدرستم تقدیر را
مهر خوبان کرد خطابم را قرار
غرق بحر خطرایم روز و شب
می برد موجم نمی یابم کنار
از محبت بی قرارم چون کنم
نار هجران در دلم دارد شرار
تا شدم با خوبرویان آشنا
بس پریشانم چو زلف تاتار
بیخودم از فرط شوق دلربا
اشکبارم همچو ابر نوبهار
غیر عشقش نیست سودای مرا
باطن وظاهر همین دے آشکار
چون جمال دختر رز جلوه کرد
از می عشقم مدام اندر خمار
ساقیا برخیز جام باده آر
تا زمانی گردم از غم رستگار
صحبت بستان خوش بود با گلرخان
مغتنم دان می بجام زرنگار
موسم عیش ست و هنگام نشاط
مجلس آرا مهوشان گلعذار
یکدو رطلم ده که مخمورم کند
تا بکی داری مرا در انتظار
همچونی هر عضو من دارد سلام
از فراقت ناله های زار زار
خون دل آید سرشک از دیده‌ام
چهرهٔ زیبای من شد لاله‌زار
چند نالم ای بت نامهربان
از خدای خویش آخر شرم دار
میرسد در گوش من صوت فراق
میکدازد چون رصاصم جریا


۱۵۴

مالک الملک و قدیم لم یزل
قادر یچون قوی برتار
عالیه خواهد زلطف سرمد
فیض والطاف وعطائی بی شمار

بتابش ایں نتظارم مدار
حذر کن ز دود دل بی قرار
که دود درون عاقبت برکشد
ز اهل تکبر برآرد دمار
نمک بر جراحت ز فرقت بپاش
اگر خوف داری ز پروردگار
همیبارم از هجر تو روز و شب
سرشک از دو دیده چوابر بهار
چو دارد بهاران خزان در عقب
بجنت مشو غره ای شهریار
پریشان ترم کردی از زلف خویش
دلم ریش کردی جگر پاره پاره
بخاک و خط عارض و قامت
نمود عالیه نقد دل را نثار

روز خوش از غم ایام ندیدم هرگز
کار خود را بسر انجام ندیدم هرگز
چونکه از مادر گیتی بوجود آمده ام
بهره از چرخ جفا کام ندیدم هرگز
است در باغ فلک پسته و بادام
کام ازین پسته و بادام ندیدم هرگز
گردش چرخ مرا روز شب انداخن به غم
صبح امید ازین شام ندیدم هرگز

م دوری


۱۵۵
مهرورزی بتان اکر نمودم ایدو کرمانی دل ارام ندیدم هکزا
جهد بسیار نمودیم ولی مطل خویش انصراحی ولب جام ندیدم هرک
صمدا عالیته امید عطا میدارد
رستگاری بجز این نام ندیدم هرکزار
صبحدم دیدم در میخانه باز میشنیدم ناله های جانگداز
از صراحی و بط و چنگ و رباب جمله می گفتند تو هستی بی نیاز
جرعه نوشان می ناب است باده میخورند با صد عزوناز
هریکی میگفت اغشی یا روف چوتوئی بیچاره گانرا دل نواز
هر که او دل را بدلدارش سپرد همچو موسی میرسد بر طور راز
در خرابات و مناجات حبیب می بی همت کریم کارساز
غم مخور از جور چرخ پرجفا زانکه باشد در نشیبی را فراز
سرکش عالیته از فرمان دوست
میتوان محمود شد هم رایاز
مست جام محبتم شب وروز قید در دام حنتم شب روز
طینتم در ازل سرشته بخم زین ممر غرق محنتم شب وروز


۱۵۶

نیست کارم بدون حیرانی
غوطه در بحر حیرتم شب و روز
منشیان قضا چو خامه زدند
این چنین است قسمتم شب و روز
چون بیار است کنبد مینا
همقرن مشقتم شب و روز
چون بپا کرد بزم عیش و نشاط
بعد از کوی عشرتم شب و روز
تا بزادم زما در ایام
هم باندیوه و عسریم شب و روز
میگدازم چو شمع سر تا پا
محو نار مصیبتم شب و روز

عایشه کر ملول شد چه پسند
انتظار شفقتم شب و روز

بهار حسن خوبانست گلریز
سواد زلف ایشان مشک بیز
دهانش چشمه آبحیاتست
لب لعلش بشیرینی شکر ریز
زبانش در تکلم چون مسیحا
با سحا نست چون مرغ سحر خیز
بده ساقی از ان جام مصفا
محبابی قطره خمهاست لبریز
بگوشم از نسیم صبح آمد
بجز خمر مذاب از جمله پرهیز
می کز خیر و شر بخشد نجاتم
همی خواهم زجام شمس تبریز
حباب روی آبستی و گردون
کجا شد فر دارا و پرویز

بگوی


١٥٧
بگوعالیث حمد ایزد پاک
بجز ذات احد از جمله بگریز
نباشد تیره ایامی چو من اندر جهان هرگز بروی عرصه دوران بزیر اسمان هرگز
ریاض شادمانی را باستی چون با کرم نچیدم یک کلی عیش و طربی نی استان رگز
فغان بکدم نیا سودم بخوبی اندرین عالم ندیدم هیچ غیر از غم منی سینما عنان هرگز
بدل داغ نهان دارم زفرقت حید نشانم ندارد طاقت این داغ را شیر ژیان رگز
نمیدانم عجب کاریست که غم یا رو فادرا که عشرت را نمی بینم بقای جاودان رگز
تضرع کردم و زاری نشد حال بخرهوا بوقت عوتهم آمین نگفت کر و بیان مرگ
زبانی قاصر شد بیغ عسرت ایام بدفتر نامی نگنجد مرا این داستان هرگز
چو منصور ست دلم بر دار زجر گردش گردون چنین روزی که من دیدم نبینه دشمنان مرگ
عجب از جانسوزست که نالدنی بیران نیاید چنین صوتی بگوش قدسیان مرگ
ندید عالیث ز قرش بویی چرخ کروان
که شرح روز کارش است ناید برزبان هرم
حیدر صفدر بفر یادم برس ساقی کوثر بفر یادم برس
یا ولی الله سریا علی خواجه قنبر بفر یادم برس


١٥٨

در غمم مگذار تا لله یا علی
فاتح خیبر بفریادم برس

مشکلم بکشای بالله یا علی
هادی رهبر بفریادم برس

شاه مردان شیر یزدان یا علی
صاحب سرور بفریادم برس

معدن حلم و حیا کان سخا
گنج پر گوهر بفریادم برس

درّ دریای ولایت یا علی
باطن و ظاهر بفریادم برس

زوج خاتون قیامت یا علی
نور هر البصر بفریادم برس

یا غیاث المستغیثین یا علی
بر عدو ناصر بفریادم برس

چون شوم درمانده خوانم یا علی
نام تو اکثر بفریادم برس

علیشه افتاده دایم روز و شب
چون سگت بر در بفریادم برس

شور و غوغای که من دارم ندارد هیچکس
دل درون سینه نالد همچو بلبل در قفس

عاشقم بیچاره‌ام غیر از شکیبم چاره نیست
در تمنای وصالت عمر من بگذشت عبث

بحالت در نظر عالم چو تار آید مرا
صبر و آرام و قرارم بی تو نبود یکنفس

می نشینی با رقیبان گلرخ شکر دهن
چون مگس در شکرستان دایم نیشند کر کس

تا بکی داری روا در انتظارم روز و شب
از لب همچون عقیقت بوسه دارم هوس

اشک


١٥٩
اشک میبارم چو گوهر همچو ابر نوبهار
یک نظر از فیض انعام تو دارم ملتمس
لا فتی الا علی لا سیف الا ذو الفقار
یا ولی الله بفریاد دل عاصیت رس
من چگونه وصف محبوبی شکر گفتار خویش
میزند بر دل خدنگ از کرشمه خوار خویش
یک نگاه چشم ناکش عالمی بر هم زند
میتوان دادن بکبر این چنین دلدار خویش
سرو میماند خجل از قامت دلجوی او
سر قدم سازم براه یار خوشرفتار خویش
عاض او هر که دید از خویشتن بیگانه شد
صوفیان آتش زدند بر جبه و دستار خویش
چهره عاشق خزنیست از روز شب بیقرار رو
اکرد چمن آراسته از عارض گلنار خویش
طره شبرنگ او پیچ و تاب آمد همی
مشک شب بر عاشقان افشاند از تار خویش
شد بهار اندر خروش و فصل گل آمد بجوش
بلبل بیدل بنال از ناله های زار خویش
این بهار سبز و خرم در عقب دارد خزان
داغ بر دل میرود بلبل ازین گلزار خویش
هر که او شد محو از خود میتوان محبوب یافت
هر که خود را دید کی میبندست عیار خویش
گرچه عمر نوح داری میشوی یکمشت خاک
عاقبت گردی پشیمان از همه کردار خویش
چون سلیمان عالمی گردد بختت گر ترا
طعمه موران شوی هم با دل افکار خویش
کار گردون فراز و منزلیست ایعزیز
اگر مشقت پیش آید صبر کن در کار خویش


١٦٠

تا بکی باشی بفکر این سپهر زرنگار
عذر تقصیرت جو از خالق غفار خویش

کردگارا از عنایت بر من مضطر نگر
از طفیل خاندان احمد مختار خویش

ایعزیز ادر جهان باقی نمی ماند کسی
لب ببند عالیست بر بد خواه تفار خویش

کردگارا تا بکی باشم جدا از یار خویش
با که گویم شرح احوال دل افکار خویش

از فراق وصل اندلبر چنان بیطاقتم
اشکبارم هر زمان از دیده خونبار خویش

طره زلف پریشانش قرارم ربو
کز پریشانی ندارم طاقت گفتار خویش

تا شدم پیدا درین گیتی ندیدم روز خوش
سرنگون بدی فلک از گردش سیار خویش

با مراد دل درین عالم نیاسودم دمی
کی بود آندم که یابم مژده دلدار خویش

گر دهد دست از زمان یابم که بنیم صادق
جان و دل سازم فدای آن گل رخسار خویش

صبر اگر تلخت ولیکن ثمره شیرین دهد
از شکایت لب ببند و صبر کن در کار خویش

عالیه درمان درد خویش میجوید زتو
جز تو بی همتا نمی بینم کسی غمخوار خویش

مرا ز پیرمغان این صیحت رسد در گوش
بیا بمجلس رندان شراب ناب بنوش

جهان چه بود و چه شد عاقبت چه خواهد شد
بساز بازی ایام گشته اند مدهوش


١٦١

به چیز وزهٔ فانی غرور نتوان بود
چه عاقلان که بزیر زمین بند خموش
چو والدت بده و کند فروخت خلد برین
خلف تو ملک جهانرا بنیم جو بفروش
بنوش خمر محبت که وارہی از غصم
قبای فخر ز بر کش لباس فقر بپوش
چگویم از ستم چرخ چرخ بی‌بنیاد
بهجر و درد و فراقتم مدام هم‌آغوش
لب از شکایت دوران ببند عامیه
شکیب پیشهٔ خود کن بفکر هیچ مکوش
دلداده‌ام بعشق و اینشوخ باده نوش
خواهی بلطفش کن و خواهی بمی فروش
تسبیح و دلق کرده رهن در هوای تو
بیرون شدم ز صومعه سجاده‌ام بدوش
رفتم بدیر جمعی ز رندان نشسته بود
بعضی ست در تفکر و بعضی مست و مدهوش
بیخود شدم ز خویش بدیدم عجایبی
در پای خم نشسته کهن‌سال ژنده‌پوش
کردند بسوی من بحقیقت یکی نظر
لبریز شد پیاله و خمها شدند بجوش
برخاست زان میانه یکی از سر کرم
یکجرعه داد و گفت بنوش و باش خموش
مهر سکوت نه بزبان خیر و شر مگوی
خواهی که دیگ صبر بجوشد شرش بپوش
پیر خرد بگفته که تا جان بقالبست
در بندگی پیر مغان حلقه کن بگوش
در عشق کوش عالیهٔ شتا سرت یکنفس
کامد مرا ز هاتف غیب این ندا بگوش


١٦٢

هاتفی در گوش جانم گفت دوش | خیز جامی از می توحید نوش
می نیرزد کیجوی ملک جهان | اگر ببرداری ز فهم وعقل هوش
دل مبند هرگز بدنیای دنی | خرقه رندانه را افکن بدوش
بیخود از خود ساکن بتخانه باش | حلقه تصدیق را میکن بگوش
جستم از خواب غفالت بیدرنگ | دل چو موج آتشین آمد بجوش
سر زدم اندر بیابان فنا | این بشارت گشت بر قلبم نقوش
رفتم اندر میکده دیدم یکی | سال خورده صوفی پشمینه پوش
باد و زانوی ادب نشسته بود | مست فانی لب بگفتار خموش
کردم از تعظیم پیشش سلام | در قدومش سر نهادم در کفش
گفتمش با من قدح لبریز کن | عمر خضرت باد پیر می فروش
از می دیرینه ام ساغر بکف | داد گفتا درکش ای صاحب هوش
چونکه نوشیدم جهان هستی دلم | همچو جام جسم در عالم نقوش
نبرده ام گشت گلزار دلم | عندلیب معرفت شد در خروش

عالیه تا جان ترا در قالب است
در جهان غیر از رضای حق مکوش


۱۹۳
مرا بسینه بتی است از حیا خاموش
دل از محبت وی هست همچو دیگ بجوش
ندیده ام بجمالش برنس تابملک
قمر به بنده گیش حلقه افگند در گوش
بتا بحسن خدا داده ات غرور مباش
بیا برای خدا رخ ازین غریبه مپوش
بنار هجر مرا سوختی چه چاره کنم
هزار غلغله در دل زبان دل خاموش
چو دل بمهر تو دادم ز خود شدم بیخود
از ان مفرح یاقوتیم بیار بهوش
بگرد مه چو کشیدند خط زنگاری
مسیح بر فلک چارمین بود مدهوش
مرادعای شانه نیست تا بزم وصال
بکام دل نشیند بدوست دور شاد و نوش
دل من مرغ وحشی شده مبتلای پنش
چکنم چه چاره سازم ز فریب دوزنگش
بت گلرخ ستمگر عدبست چو شهد و شکر
لعل ناز پرور دهنی چو غنچه تنگش
ندیده وصالش چو گلی بگلشن آید
شده عندلیب مست بنظاره فرنگش
همه شب انتظارم که بیاید آن نگارم
دل و جان کنم بقربان بغدار لاله رنگش
زجفا و جورظلمی شه حُسن من چه گویم
رخش همچو ماه تابان دل سخت همچو سنگش
شب تار هجر ما را چه شود اگر ز وصلش
بکند چو صبح خندان بجمال شوخ و شنگش
شده ام ز خویش بیخود من از آنطو چو ناوک
زده از دو چشم شهلا که بود خمار بنگش


۱۶۲

چه حوادث است ندانم که ضعف طالع من بت شیشه خویست عادت بگی صلح و جاه
نهند از تیر مژگان بکمان ابروی خویش دل شیر پاره گردد ز صلابت خدنگش

آشه عالیه مشتوب بخصال از یریخ
بخیال که شاه خوبان من آید عا زنگوش

شراب ناب عرفان را بکن نوش غم دنیای دون را کن فراموش
بیا ساقی بده جام لبالب حریفان حاضر و خمخانه در جوش
ترا چون جان بود در قالب تن مباش از یاد حق یکدم خموش
اگر خواهی که قرب دوست یابی زبانرا جز صفاتش دار خاموش
لباس حرص را از تن بدر کن تو از صبر و قناعت جامه میپوش
نخواهم منکر عشق بتان را فگنده خرقه و سجاده بر دوش
برو ایزاهد خودبین مغرور منم پیر مغانرا حلقه در گوش

آشاه عالیه رتبه بشما رست
غفور المذنبين ست او خطاپوش

چه کرده ام بفلک کو ز من گرفته قصاص بنار کوره هجران گداختم چو رصاص
غرض چه بود که از مکر چرخ شعبده باز وجود خسته مجذوبم نیا فت اخلاص

بی تو


١٦٠

مراتبی ست که وصفش چرخ ناید راست
پرید عقل و خرد از سرم نمانده خواص
چو بر فگند ز رخ برقع آن پری پیکر
ملک بر اوج فلک از یمن شر شد رقاص
بهر وژنی خوبان شدم ز خود بیخود
وجود من شد پیش چنانچه زر خلاص
مرا زکف چو شدن در بی بها اید و
مدام گشته به بحر تفکرم غواص
بحق صدر دو عالم شفیع روز جزا
بلطف خویش بخوانی مرا زبنده خاص

بخش عالیتر را از عطای بی با
بحق عزت احمد سوره اخلاص

هزار جان گرامی فدای آن عارض
که مرد و زن همه شد مبتلای آن عارض
نه در ملک بود احسن فی بکل بشر
که هست یوسف مصری گدای آن عارض
ندیدم بدو عالم نظاره رخ او
گذشت عمر من اندر هوای آن عارض
اگر چه خسرو و خاقان بوند و اسکندر
دهند خط غلامی برای آن عارض
زبان خامه نه شرحش توان بیان کردن
خراج کون و مکان سب بهای آن عارض
اگر به سر مویم لسان هزار بود
نه ممکن ست که گوید ثنای آن عارض

مدام عالیتر خواهد ز قادر بیچون
همیشه باد در افزون بقای آن عارض


١٦٦

جانفدای شیوه آن گلعذار سبز خط
دل بقربان ادای آن نگار سبز خط
گلشن رویش گرو بگرفته از خلد برین
روضه رضوان ندارد نوبهار سبز خط
بیوصالش در نظر گل همچو خار آید مرا
ای خوش آنروزی که بودم در کنار سبز خط
میبرد از ره بحق این شیخ صنعان را ببرم
نرگس شهلای شوخ پرخمار سبز خط
جفت ابرو چون هلال ماه نو در سحر
میدلانرا کشت تیغ آبدار سبز خط
بهر صید مرغ دل نهاده دام پیچ پیچ
کاکل عنبر سرشت مشکبار سبز خط
ایحذر چون بگذری زین بچه خونخوار او
از خدنگ غمزه مردم شکار سبز خط
قامتش را گر بخوانم سرو بستان ارم
می نگنجد بر زبان وصف شعار سبز خط
تا شدم همبستر الفت بهر صنم
گشته ام پروانه شمع عذار سبز خط
توتیای خاک کویش گر بدست آید مرا
سازمش کحل بصر از رهگذار سبز خط
مژده وصلش بیار دگر من باد صبا
در و گوهر میکنم هردم نثار سبز خط
تخم ناصوریکه من دارم ندارد هیچکس
از فراقم سینه ریش و دلفگار سبز خط
عایشه گوید بهر شب کیه گار افتاده ام
تا بکی باشد دو چشمم نتظار سبز خط

سنبل تر چون گرفت گرد گلستانش چو خط
دیدمش سرچشمه ابحیات اندر خط

آن پری


۱۹۷

آن پری پیکر که هست شکتاب رقص چین دلبری هرگز نمی بینیم بعالم زین نمط
مرغ دل در حلقه زلفش بدام افتاده است بی تحاشا همچو پر کاری که میگردد غلط
چون شبی رنجور بودم در بیابان فراق شمع رخسار ویم میداشت از راه غلط
نشیان دفتر اوصاف حسن گلرخان خامه وصف رخش بر سخوا نم کرده قط
می ندانستم که گرداب محبت چون بود در میان بحر شوقش غوطه خوردم محط
شد چو اوراق گلم بر باد بزم مدهوشان تخم خود را در خیالش من عبث کردم خبط
ذوب گردد گر بود فولاد ار نار فراق هیچکس در آتش هجران چو من نبود سقط
واقف اسرار گر خواهی بخوانی عالی
در دبیرستان عشاقان وحرف بی نقط
دلداده ام بشیوه شیرین خال خط باد آفرین هزار تحسین خال و خط
در باغ خلد نیست نسیمی چو سنبلش دل تازه شد زبوی چو نسرین خال خط
هر دست کو کشید خدا باد حافظش در گرد ماه رشته مشکین خال خط
دل می برد چو صید کبوتر بچنگ خویش غافل مشو ز پنجه شاهین خال و خط
تا جان بقالب ست مدام از ره نیاز
عالی کشته بنده مسکین خال خط


١٦٨

عمرم گذشت مدام بسودای خال خط
دارم بسر هوای تمنای خال خط
کبری بدیجان و دل و عقل و دین بخط
از یک نگاه و شیوه رعنای خال خط
جسمم گداخت آتش شوقش زشعله
روح وروان من بتولای خال خط
مفتون آن نگارم و مجنون آنجمال
جانم فدای عارض زیبای خال خط
گر بگذرد بتربت صد ساله مرده
بخشد حیات صوت مسیحای خال خط
شهانه مبتلا شده دامش عالیست
عالم برست رفته و غوغای خال خط
نگار من سرتا پاترا با دا خدا حافظ
بهار عارضت یا از خزان است عطا حافظ
بهر جا پای بگذاری مبادا نجانبیز خارا
چو یوسف بادت اندر چاه ذات کبریا حافظ
همیشه شادمان باشی زافت در امان با
زطوفان حوادث همچو نوحت بی با حافظ
اگر غم آتش افروزد که نیک و بد در سوز
چو ابراهیم بادت خالق ارض سما حافظ
گلستان جمالت را شبستان وصالت را
سه سرخط وخالت را شود مشکل کشا حافظ
بمیخواهم سرت سبز و دلت خشن با دو جاویدان
بہر حالت که باشی قادری منت بها حافظ
شب هجرت سحر با دارقیبت کور و کر با دا
برا عدایت ظفر بادا محمد مصطفی حافظ
بحق حیدر صفدر که او کننده در خیبر
ترا ای خسرو خوبان شود شیر خدا حافظ

بر


١٦١

بر عالی شیر مینلالی جبین خاک
نگار نازنیم را شود جل و علا حافظ
از وفای چرخ باید کند دندان طمع
عاقلان در انه نیندازند بر نادان طمع
احتراز از صحبت این ال پر فن احتراز
شو بر نو هر زمان جوید ز دوران طمع
چند روزی باغ کیستی خوب آیینه نظر
بر نخور دست هیچ انسانی زبستان طمع
ای عزیز اگر خبر داری ز امر کن فکان
دست خود را باز دار از لقمه خوان طمع
هر خرد مندی که چشم باطنش صافی بود
رخش خواهش را نمی تازد بمیدان طمع
پخته کاری نیست دل بستن بدینا غایه
سبزه امید کی روید ز باران طمع

بتا ز کشته عشقت مدار آب دریغ
ندامت است ز کردار ناصواب دریغ
ازین سرور بیام فلک کنم پرواز
اگر جمال تو بینم شبی بخواب دریغ
مباد هیچکس خسته چون منی بیدل
زحسرت لب لعل تو در عذاب دریغ
نه شرح جور و جفا بتو می توان دادن
که شد بر آتش هجر تو دلکباب دریغ
مرا که ملک دل آباد شهر یاران بود
ز ظلم لشکر حسن تو شد خراب دریغ
جوان شوم زسر و زنده کی دوباره کنم
اگر ز دست تو نوشم شراب ناب دریغ


۱۷۰

هزار حیف که این پنج را ثباتی نیست بقای دهر حبابست بروی آب دریغ
تو پند ناصح مشفق چو حلقه کن بگویش مرو بکوچه عشاق بیحجاب دریغ
فتاده از دور و صفد رسی درین آزاد ز خویش تخیر و صورت خراب دریغ
زباد صبح شنیدم بگوش گل می گفت بهار عمر گرامی رود شتاب دریغ
بیار ساقی جان بخش باده گلگون خزان رسید و گذشت موسم شتاب دریغ
چو کوی پیرمغان کعبه مراد انست قدم مدار ازین در بهیچ باب دریغ
بیا بمجلس رندان بنوش باده ناب که عمر بی می و معشوق در عذاب دریغ
ز دست ساقی گل چهره در شب مهتاب طرحی بود می و می بود می کباب دریغ
فغان زدست جفای تو ایصنم فریاد که نیست ظلم ترا حد و هم حساب دریغ
سر از لحد بدر آرم چو سوسن آزاد رسد اگر قدمت بر سر تراب دریغ
نه تاب وصل نه طاقت بود جدائی را که شد ز روز ازل بهمن این خطاب دریغ
مرا که خون دل از دیده میچکد دایم که چهره بت رعناست در نقاب دریغ
هزار حیف که وصل عمر میگذرد سمنبری که بود رشک آفتاب دریغ
بگفت عایشه احوال خود بیا د آرد
چه سود نامه هجرش نشد جواب دریغ

میگویم


۱۷۱

بدیدم بتی گلرخی پر دماغ چونسرین که استاد در صحن باغ
قدش سروبستان خلد برین فروغ رخش اخجلت چراغ
اگر خضر بیند جمالش بدل ز هجرش شود لاله سان داغ داغ
پری پیکری مهوشی سیمتن بکف پر می ناب دارد ایاغ
بگفتم که با ناقصانش منوش کجا طعمه باز و چنگال زاغ
شمیم ریاحین نیابے زکاۀ هم الحان بلبل نیاید ز زاغ
بده ساغری زان می ارغوان که از غسم بکمے به گردم فراغ

شب و روز عالیشه چون طرز یری
بدنبال معشوق دارد سراغ

مخزن عمر گرامی چون تلف شد حیف حیف بود در بی بها لیکن صدف شد حیف حیف
گلشن دوران که بود اند رلطافت بی نظیر سنگ و بویش از خزان چون مختلف شد حیف حیف
ماد گیتی که می پرور د فرزندی بنام از قضا فرزند پهلویش ناخلف شد حیف حیف
روز کار اهل عالم سر بسر شد واژگون روستائی جانشین باشرف شد حیف حیف
آن پری پیکر که پنهان داشت رخ از آفتاب این زمان بالغوه گویان منحرف شد حیف حیف
آنکه خود را روز و شب مستوره دوران شمرد عاقبت رسوا عالم هیچو دف شد حیف حیف


۱۷۲

زاهد خلوت نشین دم از تصوف میزنی چون بیایم در پی تو و عطف حیف حیف
پادشاهان سفله پرور شد نماند عزتی بر قبر خجعبان جهان هم بر طریقی حیف حیف
خواستیم که جرعه نوشم زجام زرنگار ساقی گل چهره را ساغر نکش حیف حیف
میگذشت آن سیمین مایم بی خود شر التفای سینه پرینا وک بهر شیرین وش حیف حیف
شور و غوغائی که در من برمیدا که چیست حرتنا بر باد ایام سلف شد حیف حیف
عایشه پیوسته از خود همچو مجنون غافلست
بلکه بیزار از همه عیش و شعف شد حیف حیف
جرم ما یا رب بود چون کوه قاف ذره لطفت توان کردن معاف
الغیاث ای ملجاء لطف و کرم هم بحق دودۀ عبدالمناف
روز و شب از اشتیاق گلرخان غرق خون دل نشستم تا بناف
شهر یار کشور ملک دو کون با تو کس هرگز نیاید در مصاف
ساقی جان بخش در کامم بریز قطرۀ از خم وحدت صاف صاف
عایشه دارد امید مغفرت
وعدۀ لطفت نمیباشد خلاف
چند نالم از فراقت نازنینی ناخلف کی بود آندم که آرم در حمن صلصایت


۱۷۳

تیغ ابرو تو دارد قصد جان بیدلان
سینه پیش ناوک مژگان هی سازم سپر
نازنینی گل رخی شکر لب شیرین سخن
عارض زیبا تو بر مهر و مه دارد فخر
چون پری سر تا قدم از عیب باشی مبرء
گوهر یکدانه مانند تو نبود در صدف
عندلیب و بلبل و قمری بصبح بوستان
وصف گلزار رخت گویند اندر هر شجر
روز و شب مستغرقم در بحر هجرت ای صنم
چو نکنم واحسرتا بر باد شد عیش و ثمر
قید دام حیرتم هرگز نیابی رها
بسته گرد بیدلان چون فوج مژگان صف بصفت
تا شدم مجنون صفت دیوانه ای لیلی وشی
گشته‌ام رسوای عشقت ای سمنبر همچو دف
شکوه از بخت بد خود تا بکی گردان چرخ
عالی جوید مدد از همت شاه نجف

صبح است ساقیا سوی بستان بود لطیف
جوش و خروش بلبل خوشخوان بود لطیف
گل در چمن شکفته وزد چون نسیم صبح
زلف نگار نیز پریشان بود لطیف
نرگس پیاله دار و محبان در تظراً
نسرین بحیلو سنبل و ریحان بود لطیف
مینوش با حبیب و غنیمت شمر دمی
کین پنجرو صحبت یاران بود لطیف
در عیش کوش که بودت فکر و عقل و هوش
بزم نشاط باده پرستان بود لطیف
در صحن باغ باده ناب و پری وشی
اندر کنار سرو خرامان بود لطیف


۱۷۴
آن نازنین گلرخ شیرین لبت
سرتا قدم بقدرت سبحان بود لطیف
در حقه که چاشنی بیدلان بود
خوشتر ز آب چشمه حیوان بود لطیف
در باغ خلد نیست گلی همچو عارض
آن گلعذار چون گل خندان بود لطیف
بهر علاج ضعف دل خستگان مدام
بوئیدنش نسیم بخندان بود لطیف
خورشید و ماه آئینه الجمال اوست
شمع وصال شب هجران بود لطیف
طاؤس غره گر چو خرامه بعز و ناز
آن شوخ و شنگ بی ده دامان بود لطیف
هر چند که هست پر تو صبح ضیای حشر
سوز و گداز شام غریبان بود لطیف
غرقم ببحر عشق که هیچش کناره نیست
غواص عشق بی سر و سامان بود لطیف
بنشین بهوشی چو غزال ختن مدام
از همنشین شست بزندان بود لطیف
نشو و نما و عیش و طرب کوی آن نگار
با دوستان حاج روضه رضوان بود لطیف
یعقوب را دو دیده حسرت سفید شد
آوازه از مصر کنعان بود لطیف
هر خسروی که کشور روی زمین گرفت
هر جمله تاج و تخت سلیمان بود لطیف
ذکر و ثنا و لحن زکبکان بکوهسار
در بیشه صوت شیر و پلنگان بود لطیف
موجود از عدم همه اشیا چو شد پدید
بر ممکنات جوهر انسان بود لطیف
هر چند که مضطرم نبود خاطرم ملول
عونم جناب شاه خراسان بود لطیف
هم کیش


۱۷۵

هر تحقی که میرود از عمر عالیه
در هر زمان تلاوت قرآن بودیه لطف

چگویم من از دستان فراق
بالا نگنجد بیان فراق
قضا و قدر چون قرهم مینوشت
شدم همدم و همقران فراق
بچنگال خود شاه باز است
مرا بر دو در آشیان فراق
چها بر سرم آمد از ظلم او
بسوزد حندا خان مان فراق
مبادا نصیب کسی اینچنین
ضیافت که خوردم نخوان فراق
بگیرد خدا انتقام مرا
بزودی ز خورد و کلان فراق
بپوشم از خالق بحرو بر
نماند بعالم نشان فراق
بصمصام حیدر شه نامدار
شود قتل پیر و جوان فراق
بگیرد قصاص مرا کبریا
زوالد ولد دودمان فراق

همی خواهد عالیه بریده باد
بتیغ هزیمت زبان فراق

چگونه مرغ دلم شد اسیر دام فراق
قضا فکنده مرا نیز در مقام فراق
چوساقیان ازل مجلس فلک آراست
شراب هجر بمن داده اند ز جام فراق


۱۷۶

چو از عدم بوجود آمدم منی مضطر
سرور و بهره ندیدم بصبح و شام فراق
ازان زمان که بیاراستند رواق سپهر
مدام صوت جدائی بود کلام فراق
چگویم از ستم و جور گردشات سپهر
که چرخ سکهٔ هجران بزد بنام فراق
دریغ و داد هزاران هزار افسوس است
جهان و کار جهان شد بکام فراق

وجود خسته زار و نحیف عایشه
بجان رسیده ز ظلم علی الدوام فراق

در انتظار وصلت چشمی به خلایق
دیدار روح افزا یا کر است لایق
ای نور هر دو دیده جانم بلب رسیده
آرام کی توانم من بیتو یکدقایق
مردم من از فراقت روی از جفا بگردان
جور و ستم نشاید در مذهب عشایق
ای ظالم ستمگر بر ما ز لطف بنگر
چون زلف عنبر آسا هستیم هم رقایق
از صد هزار ساله زهد و عبادت ایدو
افضل بود که گفتن یک نکته حقایق

عایشه راست دایم از هجر آن سمنبر
داغ فراق بر دل چون لاله شقایق

بامید تو میرم در خاک
چونتو یار می ز خاک تیره چه باک
در لحد گر بمن رسد الهام
هم ز لطف تو بر جهم چالاک
کریمی


۱۷۷

گر بعین عطا بمن نگری
سربرازم زانجم و افلاک
ابر رحمت اگر کند طغیان
در زمان از گناه گردم پاک
می حقانه دوستان سرت
این مجازی شده برشته تاک
بجمال و جلال شاه عرب
ثبت عرفان تو دادیم ادراک

عالیه جنت و لقا هر دو
از تو خواهد بعزت لولاک

فریاد زنم که ناله ام تا بفلک
شاید برسد که بشنود جمل ملک
جوریکه من از جفای هجران دیدم
شرحش نتوان گفت نه سما تا سمک
گردون که بجز ستم ندارد هنری
از تیر ستم بر دل من زد نمک
دوران فلک گستی و چرخ ایام
بر سینه من داغ نهادند به یک
از بسکه بکینه اند بمن از هر سو
بر ریش دلم مدام پاشند نمک
یارب تو بده سزای غمازان را
هم اجر حبیب خیر الله و معک

عالیه ضعیف و خسته است توئی
حی که تر از وال نبود بیشک

پرواز باز عشق تو چون کرد شوخ و شنگ
ناگه بصید مرغ دلم را گرفت بچنگ


۱۷۸

سر تا قدم ز عیب بری ای پریصال رویت مه دو هفته دهانت چو غنچه تنگ
بیخود شدم ز شیوه شیرین دلکشت دارم خمار وصل چه پروای خمر و بنگ
بر دل مرا جراحت ناسور شد پدید خوردم بدل ز ناوک عشق تو چون خدنگ
ای پادشاه حسن خدا باد حافظت بدخواه تست هر که سرش باد زیر سنگ
فوجی که گرد لشکر حسنت گرفته است پوشیده اند سیاه بود کافر فرنگ
بعد از وصال یارم و دورم ز کوی دوست افسوس زش طالع من کینه رنگ
آئینه سکندریم را فلک شکست رنگی نمود چرخ که آمد سرا جنگ
زد غوطه در محیط که در آورد بکف غواص بخت ماست که شد طعمه نهنگ
در کوه و دشت و خطه کشمیر و اثراگون شد خانه ام خراب بیک گله تفنگ
تیغ زبان من پی قتل عدو مدام شمشیر مصر بود ولیکن گرفته زنگ
از فرط اشتیاق تو ای رشک ماه و مهر
عالی شد سوخت جامه تقوی بنام و ننگ
ای شیوه شیرین تو دل برده ز بیدل با زلف دراز تو بود قصه مشکل
ای شوخ ستمگار بگویم ز جفایت مرغ دلم از تیر نگاهت شده بسمل
مجنون صفت از شیوه شیرین تو لیلی بیهوش و خرد گشته بام دده عاقل

مردوزن


۱۷۹

مرد وزن برنا و ضعیف از هرستی اوصاف تو گویند ببازار محامل
من سوخته بر اتش عشقت چوسپندم ایکاش که این خسته نگشتی بتو مایل
در وادی عشاق بسی خوف خطرات بیچاره چرا کرد درین بادیه منزل
از حال سبکروح بسی بخبراند از غرقه گرداب بپرسید زساحل
بی در و زدرد دل عشاق چه داند بسیار تفاوت بود اورا که وراجل
ایدوست تو بامردم هشیار بیامیز بگریز چوباد سحر از صحبت جاهل
خواهی سفر عشق کنی شیر جگر باش قطاع طریق اند منازل بمنازل
گر تاج کیانت بود از تخف فریدون دلرانتوان بست برین عالم زایل
خواهی که شود مس جودت ذهب خالص اکسیر نظر بایدت از مرشد کامل
هر ساعت و هر لحظه و هر لمحه و هر دم از یاد خداوند مباش عالیه غافل
چگویم نور چشم و قوت دل
نیم یک لحظه از یاد تو غافل
بدام و دانه هجر و فراقت گرفتارم چو مرغ نیم بسمل
فتادم در محیط بیکرانه خبر از حال زارم نیست ساحل
از انروزی که رفتی از برمن مدامم اکل و شربت زهر قاتل


۱۸۰
نماند در جهان تخم جدائی
جدائی بس عجب ابریست مشکل
بنابر هجر میسوزم شب و روز
از انروزیکه گشتم با تو مایل
بصورت خانه آزر نگاری
نمیباشد بدین شکل و شمایل
چو قمری از عبودیت بگردن
مرا زنجیر عشقت شد حمایل
بوصف کلرخان بیشه زار
شنو از بلبل بیدل رسایل
ای نقاش ملک در صفت و صفت قایل
شاهان جهان بدرت افتاده چو سایل
با خال و خط و زلف و رخ و عارض و قامت
بردی دل و دینم تو بدین شکل و شمایل
در ناظره حسن تو گر چشم خرد بند
هر چند که کند فهم نگنجد بدلایل
افسوس که بی مهر رخت شب شده روزم
هم عمر عزیزم بسر آمد به بطایل
قلبم ز جسد گشته مقنطر ز فراقت
چون قیس که بیگانه شد از قوم قبایل
حلاج چووش گفت ببردار ز سر را
کز قاضی قضات بپرسید مسایل
از باد صبا نکته مربوط شنیدم
گز بلبل بیدل شنو اوصاف مخایل
مخمور می عشقم و مجنون نگاری
لیلی صفتی عقل و محا لم شده زایل
بر صفحه دل عشق بتان ثبت نمودم
در مکتب عشاق بود فیض و فضایل
عمل


۱۸۱

عقل و خرد و صبر و قرارم شده برباد
ای شوخ از انروز که گشتم بتو مایل
سرگشته و شیفته و رسوای جهانم
ساعات زحل بود که گشتم بتو نایل
انس و ملک و حور و پری عائشه رو
در گردن خود شعر ترا کرده حمایل
بتا چو گلشن روی ترا نظاره کنم
ز شوق بر تن خود جامه پاره پاره کنم
اگر ز حقه لعل لب تو می نوشم
بند رواق فلک سیر چون ستاره کنم
اگرچه یاد توام مونس روان بود
گمان مبر که دگر زنده کی دوباره کنم
بمهر روی بتان دل نبستم اولی است
شکیب نیست دلم را بگو چه چاره کنم
در اعتناق بگیرم ترا چو پیراهن
چو دست رس نبود دل چونکه خاره کنم
ز عمر یک نفسی چون مرا بود باقی
هنوز خرمن زلف ترا اجاره کنم
مرا که کنج خرابات خانقه شده است
چرا ندامت رند شرابخواره کنم
چو نیست جامه تقوی و خرقه پرهیز
چرا عبث طرف صومعه گذاره کنم
امید مغفرتم از عطای غفرانست
اگرچه جرم و گناهان بی شماره کنم
گرفت دامن پیر مغان چو عائشه
شکست فوج عدو را بیک اشاره کنم


١٨٢

بتی نامهربان من نپرس از حالوالم
از آنروزی که مرغ دلم بدام گیسویت افتاد
چگویم داستان قت روز جدائی را
بلوح روزگار هر گز نگنجد شرح هجرانم
سواد بخت من چون زلف عنبر بوی دلدار
شبی در خواب میدیدم جمال عالم آرا را
که در این ساعت فرخنده اوقات شب عید
من از باد صبا امروز بو وصل می‌یابم
بده ساقی می احمر بیاد ساقی کوثر
بسودای گل رویت چو بلبل زارمین
الف بودم کنون چنگم ز هجر قامت دالم
ز جورت ای پری پیکر بخاک رهبر ماهنم
که بعد از وصلت ای دلبر حیات من حرانم
ز هی حسن زهی حسن بسیار خوشحالم
بود فضل ز بیداری بخوبی آمده فالم
رخ خود بر کف پایتوای سر و سهی مالم
سپاس و حمد از نید ولت عجائیفی حالم
علی شیر خدا حیدر زغم کن فارغ البالم

مضطرد شکیب طاقت و ارام رفت یشه از دستم
چوز د سنگ جدائی و شکست دوران چرخ بالم

بتالعل لبانت را بنازم
دو ترک مست خونخوارت چه شوخت
بقد سرو و برخ چون ماه تابان
کمربستی بقصد کشتن من
دهان در فشانت را بنازم
دو ابروی کمانت را بنازم
ز سر تا پا تمامت را بنازم
کمربند میانت را بنازم

برقمتی


۱۹۳

نیترسی ز خون بی گناهی
دل نامهربانت را بنازم
دل عالیش صید غمزه تست
مقام و اشیانت را بنازم
خود بخود کردم و اسحال پشیمان شدم
از غم دست سرام حیران شدم
اشک خونین و رخ زرد و دل پر حستر
از جفای فلک غصه دوران شده ام
نیست بلوح دلم جز الف قامت یار
بنده خال خط و عارض مژگان شده ام
قدر محبوب ندانستم و در باطنش
این زمان در طلبش مرغ سلیمان شده ام
زهر نوشیدم و خبر مرگ ندارم کسی
عبث از بیخردی در پی درمان شده ام
سعی بیهوده مکن رنج ترا نیست علاج
منتظر بکرم قادر سبحان شده ام
عالیه چاره بجز صبر نداری خاموش
همچو محبوس شبی روز بزندان شده ام
من از دست گردون بجان آمدم
ز جور فلک الامان آمدم
ندیدم بگیتی گهی روز خوش
از انروز کندر جهان آمدم
شدم همچو مجنون ز خود بی خبر
گرفتار دام بتان آمدم
بخواب عدم رفته بودم عجب
ندانم که اینجا چسان آمدم


۱۸۴

دو دست تحیر بسرداشتم
برای دو روز امتحان آمدم
بصحرا نوردان ژولیده مو
چو پرکار اندر میان آمدم
بود قوتم از خون دل صبح و شام
بنظاره دوستان امدم
برای می کز تبسم واحد
بدرگاه پیر مغان امدم
خرابست عالیش بی نوا
طبیبا توئی مهربان آمدم
من بدام عمل خویش گرفتار شدم
زانکه سرگشته شب و روز چو پرگار شدم
تا شدم بسته زنجیر سر زلف دو تا
سینه مجروح و جگر خون و دل افگار شدم
بلبل آسا همه شب تا بسحر مینالم
بخت بدبین که جدا از گل بیخار شدم
رفته در خواب گران وصل ترا میدیدم
اثری هیچ نبودست چو بیدار شدم
خوش بود سایه بید و لب جوی می گشت
چون بنبینیم رخ تو از همه بیزار شدم
حقه لعل و گهر آنکه بهایش نبود
گر فروشند بجان نیز خریدار شدم
عاقبت کار جهان هیچ و غم و شادی هیچ
عبث از بیخردی همدم اغیار شدم
برو ای باد صبا مژده دلدار بیار
منتظر روز و شب اندر ره اخبار شدم
نیست در زیستن بقا عالیشه
عمر بر باد شد اکنون چو خبردار شدم

[ILL]


١٨٥

گر بمهر تو گرفتارم نمیگردیدم بلکه برگشته چو پرگار نمیگردیدم
گر بدام سر زلفتو نمی افتادم طایر این گل بیخار نمیگردیدم
خفته بودم بصدہ عشق تو بیدار گردم زین منام کاج که بیدار نمیگردیدم
گرمی شوق توام مسکنی دی ای کاش این چنین ساکن خمار نمیگردیدم
گر من از بیخردی با تو نمی بستم دل لایق طعنه اغیار نمیگردیدم
شهره شهر بمهر تو شدم در آفاق وای چون دور از یار نمیگردیدم
چرخ بدمهر بکین ست بپیشام و یا کاش موجود درین دام نمیگردیدم
گفته بودی که دهم کام دلت منتظرم داد ازین وعدہ خبردار نمیگردیدم
من چه میخواستم از دلبری مهر و وفا حیف تا گر چنین کار نمیگردیدم

فهم و عقل و خرد از حالت من رامیبود
این چنین دیده خونبار نمیگردیدم

همه شب زار زار میگریم همچو ابر بهار میگریم
دل پر درد و سینه افکار جگر پر شرار میگریم
ای عزیزان ملامتم مکنید گر فراق نگار میگریم
متنفر مباش از من زار زقته در هر هزار میگریم


۱۸۶

خلق مینالد از جفای رقیب
من زجور نگار میگریم
سوخت عالیه دست هجران
در ره انتظار میگریم

ای صنم از عشق تو خود را قلندر ساختم
همچو ابراهیم ادهم ترک افسر ساختم
همچو شمع از فرق تا پا میگدازم دمبدم
خویش را در آتش هجرت سمندر ساختم
از فراق وصلت ای رشک بستان آذری
چهره خود را بخون دل مخمر ساختم
ای سراپا ناز و تمکین شیشه خوی گل
من ترا اندر رواق دیده منظر ساختم
شمع رخسار تو چون افروخت ای منی منیر
خویشرا پروانه شوقت سمنبر ساختم
دوش چون رفتم بخواب اندر گلستان رخت
روح را از گلشن رویت معطر ساختم
ای ستمگر بیش ازین مپسند ما را انتظار
من بیاد عارضت دل را منور ساختم
دل بمهر خوبرویان بستن است فکر غلط
حیف عمر خود تلف چون کبک کوهسار ساختم
در رهت افتاده چون خاکم نداری التفات
جامه لطفت قبای صبر در بر ساختم
خاکسار عشقت هستم گلرخی سیمین بدن
از ستمهای تو ترک زیب و زیور ساختم
عالیه با گلعذاران آشنا گشتی چرا
خاطر خود را ز بیعقلی مکدر ساختم


١٨٧

ساقی بیا محاسبه هجر طی کنیم
آمد بهار فکر صراحی و می کنیم
باد مراد میوزد از کوی آن نگار
جانرا فدای ساقی فرخنده پی کنیم
در بحر دل چو موج زند حرص دلربا
گوش خرد بناله جانسوز نی کنیم
صد بار توبه کردم و شد فصل اعتدال
ترک نشاط و باده گلرنگ کی کنیم
گوی وفا بد هر نشد صادر از کسی
انکار غیر دوست من از جمله شی کنیم
عالیست اعتماد ندارد فلک خموش
امید خود بقادر قیوم و حی کنیم

وصف این حسن خدا داد کنم یا نکنم
دل غمدیده خود شاد کنم یا نکنم
دل و دین برده زمن نرگس مستانه تو
گلرخ از دست تو فریاد کنم یا نکنم
شوخ پر عشوه که در حسن و لطافت طاقی
ناز این قامت شمشاد کنم یا نکنم
مرغ دل کشته بدام سر زلف تو اسیر
شکوه از ظلم تو صیاد کنم یا نکنم
ترک خونریز تو هر دم کندم قصد هلاک
داد از دست تو جلاد کنم یا نکنم
تلخ کامم ز تو ای خسرو شیرین دهنان
ناله زار چون فرهاد کنم یا نکنم
حاش لله که بغیر از تو دهم دل بکسی
دل ز قید غمت آزاد کنم یا نکنم
بیوفا غیر جفا نیست دگر عادت تو
ستم و جور تو بنیاد کنم یا نکنم


۱۴۱

شمع رخسار ترا عایشه پروانه بود
جانفدای تو پریزاد کنم یا نکنم

غایب است چون از نظر پروانه ام
از فراقش روز و شب دیوانه ام

در سرم سودای عشقش جا گرفت
گز وجود خویشتن بیگانه ام

روز را هرگز نمیدانم ز شب
از شراب عشق او مستانه ام

خانهٔ عیشم خراب آباد گشت
میکونت عاقبت غمخانه ام

هیچ آبادی نمی بینم بپدیر
عالمی شد در نظر ویرانه ام

طاقتم طاقست ز فرط اشتیاق
شمع وصل دوست را پروانه ام

بر ندارم دل ز مهر آن نگار
گر چولیلی فاش شد افسانه ام

تا شدم هم بستر غمهای او
گاه مجنون و گهی فرزانه ام

دام و دانه زلف و خال او مراست
مبتلا شد دل بدام و دانه ام

خانهٔ دل گشته ویران از غمش
شد سکونت عاقبت غمخانه ام

عایشه درمان ندارد درد تو
هم رضای حق بود شکرانه ام

تو قادر خدائی و ما بنده ایم
باحسان و لطفت تو شرمنده ایم


١٨٩

بشکر تو هر مو زبان گر شود
اداکی توان کرد تا زنده ایم
با حوال خود زار باید گریست
ز بیماری خویش در خنده ایم
نداریم جز معصیت حاصلی
مسلمان چوهستیم فرخنده ایم
وجود ضعیف بهر در لطیف
ببحر عطای تو افگنده ایم

توکل بنام تو کرد عالیٹ
بجز تو دل از جمله بر کنده ایم

حمد لله فصل حق شد یاورم
دولت واقبال گشتند چاکرم
از دمان در فشان دلبرام
مژده آور و مبارک طایرم
از عنایت دایما ممدود باد
سایه الطاف او اندر سرم
گلعذاری گلرخی حوری لقا
گر نخواهد جان شیرین حاضرم
بیوصالش من نخواهم ارغوان
عمر نوح و طالع اسکندرم
چون سمندر مسکنم در آتش است
هر جهت کز دوست آید صابرم

عالیث را فخر سر ساید بفرش
سگ کوی شاہ عبدالقادرم

خیز در صحن چمن سیر گل احمر سنیم
یا د بوی مصطفی و عارض حیدر سنیم


۱۹۰
میوزد از بوستان بی وصال گلرخان فرح دل را از مشام صبح جان پیدا کنیم
گلشن فیروزه می‌بخشد هوای بس لطیف از تفخر تاج بسم الله را بر سر کنیم
ساقیا برخیز بزم عیش را بنیاد کن تا شراب ارغوانی را بجام زر کنیم
فصل گل آمد بجوش و عندلیبان در خروش جامه تقوی رهن شکر می‌وساغر کنیم
نوعروسان چمن در جلوه شد وقت سحر سرو سیم اندام خود را زینت از زیور کنیم
آنکه مهر و مه مدام آئینه دار حسن اوست باورت گرنیست شاهد اکبر و اصغر کنیم
چشمه لعل لبش آبحیات جاودان گرد آن سرچشمه را ترکیب از عنبر کنیم
نوبهار عارضش مر خلد را بخشد زکوه سوره حرز یمانی خلعتش در بر کنیم
گلغذاری گلرخی شکر لب شیرین کلام روز و شب اندر رواق دیده اش منظر کنیم
حسن روز افزون آنرشک تبان انیست حد از فروغ طلعتش خورشید را از نور کنیم
سجده گاه بیدلانست طاق ابروی نگار غیر محراب دو ابرویش نه در خاطر کنیم
بر عروج سروری نشسته آن بدر منیر جان سپند خط و خالش تیر در مجمر کنیم
این چنین حسنی تصور کی کند نقاش چین جستجو هر چند که در بتخانه آزر کنیم
شیخ صنعان از برای گلرخی زنار بست ما هم از پیر پوش خویش را کافر کنیم
خاکروب آستانش توتیای چشم ماست دیده را روشن ز خاک کوی آن دلبر کنیم
بوی


۱۹۱
بوی اگر آرد صبا زان یوسف گل پیرهن
مژده وصلش دهد گر طایر فرخنده فال
شرح اوصافش نمیگنجد بلوح روزگار
همچو بلبل وصف آن گل مست میآورد ببار
برق تست بار آهم بگذرد از نه رواق
بذل اگر پیرمغان یکجرعه بر من کند
کنده ام بر خاتم دل نقش مهرش ایصبا
چون ابوبکر و عمر عثمان علی مرتضی
عمر خود کردم تباه و روی خود کردم سیاه
کردگار اذو الجلالا بر همه شیی قادرا
جامه عصیان برون کن از تنم وقت حیل

زین بشایر چون زلیخا زنده گی از سرکنیم
همچو هدهد تاج بر سر از زر شش پر کنیم
برک اشجار ات و اوراق گل دفتر کنیم
اندران ساعت که از خواب گران سر برکنیم
ذره بر هر کس رسد فی الحال خاکستر کنیم
جود را از یمن او فارغ ز خیر و شر کنیم
از محبت سینه را چون گنج پر گوهر کنیم
چشم دارم رتبه بر افلاک چون خاور کنیم
شسته شوی روی خود از اشک خونین تر کنیم
کی بدون در گهت رخ بر در دیگر کنیم
مست امیدم لباس مغفرت در بر کنیم

عایشه هرچند گنهکار می نشوید از وی
حضرت خیر النسا را شافع محشر کنیم

رقم همچین سرو قد دوست پینم
اوقات خوش و خرم و فرخنده

از باغ وصلش گل بخیار ببینم
گر برکف پایتور سد لوح حبینم


۱۹۲

من بتو دمی طاقت گفتار ندارم
خواهم بتو یکچند بعشرت گذرانم
گفتم که بخوبان ندهیم دل چکیم وای
مجنون صفتم مسکن ماوا شده صحرا
آفاق پر از قصه و غوغای تو دیدم
گردو رخ سوزان بدهم با تو توانی

آرام نباشد بزمانی که نبینم
افسوس که صیاد اجل بست کمینم
بر خاتم دل مهر تو شد نقش نگینم
از فرقت و هجر تو چنین گوشه نشینم
این شوخی عجب نیست که بردی دل و دینم
بیزارم اگر مینو بود خلد برینم

عالی شب و روز بود ورد زبانم
اگر حور جنانست که من مینو نه بینم

در خون دل نشسته چویاقوت احمریم
ما از خم الست می ناب خورده ایم
دل برده است غارت عقل و خرد کند
مجنون صفت بوادی هجران نشسته ایم
منت خدایرا که نیم شرمسار دوست
از یمن عشق و همت پیر مغان مدام
غرق گناه و نامه سیاهست عالی شیه

امروز پیش دلبر و فردا مسافریم
اندر طریق عشق چو سکندریم
فرهاد وشین شیوه شیرین قلندریم
در شش فراق قرین سمندریم
پرورده نعیم شه بنده پروریم
هر جا که میرویم بر اعدا مظفریم
امیدوار لطف خداوند اکبریم

م.


۱۹۳
بهر سو دیده بکشایم جمال یار میبینم
عجب صنع خداوندی درین اسرار میبینم
مرا چون صورت محبوب آید در نظر دایم
شعاع قرص رخ بر در و دیوار میبینم
چو بلبل زار مینالم بگلزار وصال او
شکایت چون کنم جور گل من از خار میبینم
سمنبر دلبر طناز پری پیکر ز سر تا پا
چو طاوس جهان آرا عجب یاری میبینم
میان مجلس رندان چو شمع مشتاقان
معطر بوی روح افزا ز زلف یار میبینم
نزاکت همچو برگ گل تکلم طوطی و بلبل
بگرد مه عجایب حلقه زنگار میبینم
نسیمی از سر کویش وزیده عقل و هوشم برد
بهار عارضش را گلشن و گلزار میبینم
ز دولتخانه حسنش زکوة وصل میخواهم
چو آن رشک پری را بر همه سزاوار میبینم
زبان خامه عاجز مانده در وصف جمال او
بوصفش وحش و طیر و انس و جن اقرار میبینم
مگر عنایت اثری ز اوضاع گردون کج دل
که خود را از وجود خویشتن بیزار میبینم
بتی شکر لب شیرین سخن دارم چه غم دارم
ببر چون یوسف گل پیرهن دارم چه غم دارم
بصورتخانه چین نیست تصویری باین خوبی
عجایب دلبر رعنا که من دارم چه غم دارم
گرو بگر فته گلزار رخش از جنّت المأوی
نگار نازنینی سیمتن دارم چه غم دارم


۱۹۴
دو چشمش نرگس شهلا و قامتی در بند دلربا دلارامی چو آهوی ختن دارم چه غم دارم
نزاده مادر گیتی بدین شکل و بدین خوبی چنین شوخ کمان ابرو که من دارم چه غم دارم
دهان در فشان دارد ملایک پاسباں دارد صنوبر کاخدار کل بدن دارم چه غم دارم
زهی فرخنده ساعاتی که من دارم بحمدالله که فرح امحیوان زین ذقن دارم چه غم دارم
ز شربتخانه وصلش اگر یک جرعه یابم مفر تاج از در عدن دارم چه غم دارم
بدو رخال مشکینش ببازم جان شیرین را دو زلفش در گلو همچون رسن دارم چه غم دارم
گلستان وصالش را ز آفتها خدا حاقظ عزیزیش همچو جان اندر بدن دارم چه غم دارم
بیاد عارض جانان بگرد جانب بستان بجمع دوستان سیر چمن دارم چه غم دارم
شب هجر بسر آمد نگارم چون بسر آمد ببزم عیش شمع انجمن دارم چه غم دارم
عبیر افشان شود صحرا ز بوی گیسوی لیلی بکویش چون مقام خویشتن دارم چه غم دارم
اگر هر چند حیرانم که سر از پا نمیدانم ز غربت حالیا عزم وطن دارم چه غم دارم
لعل بدخشانش بدست من بخدای مدید برای پیشکش ملک یمن دارم چه غم دارم
بگلشن عندلیب و قمری و بلبل با فغانست سخندان طوطی شکر شکن دارم چه غم دارم
گنه کارت عالیه ندارد هیچ اندیشه
مرید فضل حق را و مبدعم دارم چه غم دارم
از کوی


۱۹۵

از کوی وسیله در گذشتم در وادی بی کسی نشستم
هم نام نشان بیاد دادم از باده اشتیاق مستم
پروانه شمع وصل یارم هم عاشق و رند و می پرستم
بیگانه ز خویشم ارچو مجنون از خمر محبت الستم
فصل گل و مل هوای بستان قفل در توبه را شکستم
دریده مرا لباس تقوی زنار عبودیت ببستم
محبوس کند زلف خوبان هم ساکن دیر تا که هستم
جز مهر تو دل بکین نبندم هم دست طمع ز خلق شستم
عایشه فتاده شاه مردان
از لطف و کرم بگیر دستم
عاضش جنت نور خدا می بینم شیوۂ حسن ترا صبح صفا می بینم
اہل ارضی و سماوی بتو دارند جا نرگس مست ترا عین حیا می بینم
طاق ابرو تیو شد قبله حاجات همه فتح پیشانی تو عقده کشا می بینم
بنده لعل گهربار تو گردیده مسیح از خط سبز تو بر خضر بقا می بینم
نخل طوبی بجنان نسبت بین نیا الف قد ترا شمع ضیا می بینم


۱۹۶

نظر رحمتت بر همه احباب مزید تیر مژگان ترا قتل عدامی بینم
افسر نامه مرسل تو انبازی نیست چون تو شمسی دگران ذره نامی بینیم
حاتمی عرصه محشر تو بگیری دستم بتو مامول همه شاه و گدا می بینم
زینت خلد برین پر تو کوی تو بود خاک نعلین ترا مشک ختا می بینم
سایلم بهر خدا بذل زکوتم بفرست که امید همه از خوان شما می بینم
انما ندم که رود روح بجسم بیرون من نجات از مدد لطف شما می بینم
دست عالیه با ذیل کرم سرورم
بحر الطاف ترا پیرو پامی بینم
از کرده خویشتن ملولم یارب تو ز لطف کن قبولم
هر چند که فعل زشت دارم صد شکر که امت رسولم
باران کرم زبحر الطاف از ابر عطا کنی نزولم
یارب بدو گیسوی محمد در خلد برین کنی دخولم
حاجات وای مطلب کل بر مقصد خیر کن حصولم
عایشه عنایت از تو خواهد
در هر دو سراکنی قبولم


۱۹۷

زحب دلبر خود بیقرارم جگر پر خون دل پر درد دارم
زجور و محنت و غمهای ایام بگریم همچو ابر نوبهارم
زسر سازم قدم در رهگذرش گرآرد مژدۀ از وصل یارم
رخ چون ماه و گیسوی معنبر معطر کن ز زلف مشکبارم
زرویش مهر و مه شرمنده چو افروزد رخ رعنا نگارم
دل و جانم فدای شمع عارض کز و روشن شود شبهای تارم
صفاتش در نمیگنجد بتقرير سگش را چاکر و خدمتگذارم
بهر حالت نمیدانم شب از روز آلها رحم کن بر حال زارم
بكن بر عالیش از راه الطاف
نظر از نرگس پر خمارم

بت گلرخ سمنبر تو کجا و من کجایم لبت همچو شهد و شکر تو کجا من کجایم
رخت همچو ماه تابان لبت چو غنچه خندان همه را تو شاه خوبان تو کجا من کجایم
چو خرامی سوی بستان چمن از خجلت ستان توئی عندلیب بستان تو کجا من کجایم
گل گلستان بلطافت چو حور روا توئی بلبل سخندان تو کجا و من کجایم
همه کوه دشت و صحرا چمنست نکهت افزا شده بزم عیش بر پا تو کجا و من کجایم


۱۹۸

بفرنگ و چین و ماچین همه کافران بی دین چو تویستند خود بین تو کجا و من کجایم
شه ملک حسن خاور بتوابع سکندر توئی بر عدو مظفر تو کجا و من کجایم
شب و روز انتظارم که رسد نوید یارم ز فراق بیقرارم تو کجا و من کجایم
نسازد خای ستمگر منی فقیر مضطر
شده عایشه قلندر تو کجا و من کجایم

حالتی عجب دارم خویشرا نمیدانم کیستم کجا بودم در تفکر حیرانم
گاه مست و مدهوشم گه ز سر بگردونم گه بیزم عشاقم گه چوبلبل خوشانم
گه چو صبح نورانی گه چو شام ظلمانی گه بتخت سلطانی گه فقیر و حیرانم
گه روم بمیخانه گه روم ببتخانه گه روم سوی مسجد ذکر قرانم
گاه عشق میسوزم گه چو شمع می نوم گه بملس رندان گه چو مرغ پایانم
گه شوم چو دیوانه گه شوم چو فرزانه گه چو ابر گریانم گه چو غنچه خندانم
گه دلیل افلاطون گه میشوم مجنون گه پی شفا خویش گه بدرد درمانم
گه روم سوی صحرا گه نشینم تنها گه چو عاشق شیدا گه بسلک رندانم
گه بحیرت عایشه گه بفکر و اندیشه
گه ز غم جگر ریشم گه ز خود گریزانم


۱۹۹

معطر روح صدر هر دو عالم محمد سرور اولاد آدم
اساس او صدور صدر عالی صلاح و صلح کار او مکرم
عطا و عدل ملک عصر سرمد مرا و را هم دوام حکم محکم
طلا راحمرا و کردستر دل را رسدا و را سلام ما دما دم
مطلع سرها رو مکرم را کمال علم و حلم او مسلم
سرور کل و در کوه روح همه در ذمرا او کرده همدم
دلم دارد هوار وصل سرد درود او مرا همراه و همدم
مصوّر در دلم روح معطر سرم دارد کما تاج مرهم
کلام الله مرا و را کرده امداد هم الهام آمد او را اسم اکرم
سماع اهل دل اسم محمد سرور روح و سر ملک سلم
درود و حمد هر دم کلهم را مطهر آل و اولاد مکرم
صمد احمد الفا کردگارا مد وا رحم رسول الله ارحم
مرا عهد که اوّل کرده مولی
هم الله معک والله اعلم
کاشکی چون باد بر کویت گذر میدشتم همچو طاوس ملایک بال و پر میداشتم


٢٠٠

هر صباح و هر مسا ای قبله حاجات من طاق ابروی ترا از نظر میداشتم
چشمه ابحیاتت گرمیری شدی ای عزیز اخوشتر از شهد و شکر میداشتم
گرخدنگی غمزه از مژگان بمن کردی رها سینه پیش ناوک شوقت سپر میداشتم
کشته ام شحم محبت را چو نرگس در بصر از دو دیده روز و شب در اشک تر میداشتم
فرش میکردم براهت سر بسر درخوشاب چون سلیمان گر خطاب بحر وبر میداشتم
گربهار عمر باشد در ریاض آرزو داغ عشقت را چو لاله بر جگر میداشتم
همچو مرغ نیم بسمل کی طپیدم اینچنین از نگاه خوبرویان گر حذر میداشتم
خاکسارم بر درت افتاده نبود دسترسی در نثارت کردمی گر سیم و زر میداشتم
حیف اوقاتی که ضایع شد مرایفایدا ای ستمگر کاش از ظلت خبر میداشتم
سربرآرم از لحد بر ترتجم گر بگذری در نفس همچون مسیحا گر اثر میداشتم
چون سمندر عالیشه در نار هجرت جاگرفت
این زمان سازم فدا صد جان اگر میداشتم
قول وحدیث مدعیان کی گوش کی کنم عهد و وفای یار فراموش کی کنم
شاهان کامگار و خدیوان روزگار غیر از نگار خویش در آغوش کی کنم
هر که که یاد آورم از فرقت حبیب سمع رضا بناله جان سوز یی کنم


۲۰۱
هرچند جفا که بر سرم آید ز روزگار
امید خود بقادر قیوم میکنم
یا خضر پی خسته مدده همتی
راه حجاز و بصره بکبپاطی کنم
توفیق خواهم از کرم و لطف ذوالجلال
انکار خر جناب بی از جلوشی کنم
عایشه را ز ساغر توحید مست کن
جانرا فدای دوست بیکجرعه میکنم
باز رفتن جانب گلزار میخواهد دلم
وصل یار و فرقت اغیار میخواهد دلم
صوت بلبل ناله قمری خروش عندلیب
صحن بستان و کنار یار میخواهد دلم
دلربای مهوشی سیمین تن حوری لقا
بوسها زان لعل شکر بار میخواهد دلم
در چمن هر دم خرامید ج طار و چنان
دست در آغوش آن دلدار میخواهد دلم
هم ز دست ساقی گل چهره شیرین زنان
باده گل رنگ بیار میخواهد دلم
خوردن خمر مدام نغمه صوت رباب
خویشتن را ساکن خمار میخواهد دلم
همچون مجنون در تمنای سگ لیلی صفت
آگاه خود را مست کی ہشیار میخواهد دلم
چون شدم وابسته زنجیر زلف پر شکن
غیر دلبر از همه بیزار میخواهد دلم
عایشه هرچند گنهکار است حد فزون
لیک آمرزش ازان غفار میخواهد دلم


۲۰۲

ای دوست بیا که انتظارم | آشفته زلف مشکبارم
شب تا بسحر ز شوق رویت | از فرقت دوست بیقرارم
بنود بجز این دگر تمنا | لب را بلبت اگر گذارم
باد سحری بمن بیاور | بوی که بر دز دل غبارم
گر سبزه زخاک من بروید | دست از طلب تو بر ندارم
ساقی می ناب در قدح ریز | از بادۂ شوق در خمارم
صحن چمن و هوای بستان | خوش باد بروی گلعذارم
مفتون جمال آن صنم من | مخفی و نهان و آشکارم
در غم تو چون سحاب نیسان | خون جگر از دو دیده بارم
افروخته شمع عارضت چون | پروانه وصلت ای نگارم
مجروح بخنجر جفایم | محبوس کمند تابدارم
سرمایه عیش جاودانی | یکبار بیا تو در کنارم
بر آتش عشق چون سپندم | از هجر چو لاله داغدارم
خوبان جهان بسی ست لیکن | غیر از تو بدیگری چه کارم
گلدسته باغ کامرانی | هم کامروا و کامگارم

باشه


۲۰۳
باشد بنظر پریرخ من بجز روی تو کل بچشم خارم
برمن بنگر یکی زالطاف هرچند که فقیر و خا ر وزارم
عایشه ذلیل کشته یا رب
از لطف تو بس امیدوارم
بکرد شمع رخسار تو چون پروانه میگردم شراب عشق را نوشیده ومستانه میگردم
اسیردام هجرانم سرا ز پا وا نمیدانم شدم چون شنا یتو ز خود بیگانه میگردم
دلم از غم بجان آمد چو بلبل در فغان آمد کل حسن تبرا نرا دیده و دیوانه میگردم
اگر هر چند مدهوشم که از سر میرود هوشم لعل ترا بوسیدم و فرزانه میگردم
بصحرای عدم چون حشیان افتار حبرانه چو مجنون در بیابان فتا مردانه میگردم
بیا ساقی بده جامی رهم از شهر خودکامی زمین بهت پیر مغان رندانه میگردم
می خواستم که از دنیا وعقبی فارغش بی سیر کشو د من ساکن خمخانه میگردم
چوشد از دیده ام پنھاں حمال آندا به برای جستجویش در پی افسانه میگردم
بتا گم کرده ام دلبر خرامم از غمش یکسر برای مخزن گوهر بهر ویرانه میگردم
اگر ان کا کل مشکین بدست عایشه افتاد
زغم بر سر چو تاج خسروی شاها نمیگردم


۲۰۴

در میان کعبه و بتخانه راهی یافتیم
از شب هجران گذشته صبح گاهی یافتیم
دلبر دیدم نشسته در میان گلرخان
گرد او پروین و لیک او را چو ماهی یافتیم
ترکش قربان کمانش چشمه آبحیات
زیر عناب لبش خال سیاهی یافتیم
شیوه شیرین که صد فرهاد و خسرو میکشد
قاتل چندین هزاران یک نگاهی یافتیم
عایشه جرمش نمی گنجد بمیزان عمل
پیش لطف سرمدی چون برگ کاهی یافتیم
بیتو ای مونس جان تخت سلیمان چکنیم
عمر خضر ار بودم حشمت خاقان چکنیم
با تو در دوزخ سوزان توان زیست مدام
بیتو با حور جنان روضه رضوان چکنیم
گرچه ابر کرم از چشمه حیوان بارد
بس بباید زبسرم لولو و مرجان چکنیم
نیست بر لوح بصر غیر خط زنگاری
چون نبینم رخ تو یوسف کنعان چکنیم
روز شب کردم و شب روز نیامد یاری
عمر باد شد اکنون سر و سامان چکنیم
هر کسی کشته خود میدرود آخر کار
هستم از فعل بد خویش پشیمان چکنیم
عایشه درد تو بگذشته ز قانون شفا
چون علاجی نبود سعی بدمان چکنیم
من بنده عشق دل ربایم
هر چند که براندم بیایم


۲۰۵

از کرده خویشتن ملولم
ای زهره جبین ناز پرور
تیر مژۀ تو کرد هلاکم
افتاده براهت اسیرم
من عاشق و رند و پاکبازم
یا رب چکنم چه چاره سازم
از ظلم فراق سوگوارم
از گردش چرخ نامساعد
زین پیش مدار انتظارم

از جور و جفای او رضایم
بیگانه مشو که آشنایم
یک بوسه بده بخون بهایم
پامال جفا چو خاک پایم
در زمره عشق پارسایم
در سخت بلائی مبتلایم
هم خانه عیش شد عزایم
دلدار کجا و من کجایم
محبوس برشته حیایم

عالیثہ چگویم ای ستمگر
پیراهن صبر شد قبایم

بچنگ مردم نادان فتاده ام چکنم
چو بلبلی که بکنج قفس بود محبوس
ز گردش فلک مکر چرخ شعبده باز
چو قیس واله و شیدا ز هجر لیلی خویش

بچه چو یوسف کنعان فتاده ام چکنم
جدا ز وصل گلستان فتاده ام چکنم
ز تخت هم چو سلیمان فتاده ام چکنم
بکوه و دشت و بیابان فتاده ام چکنم


۲۰۶

مراکه خلدبرین استانه تو بود
جدا ز روضه رضوان فتاده ام چکنم
ندانم از چه سبب بافت بکین ایام
غریب و بیسر و سامان فتاده ام چکنم
زضعف طالع سرگشته چند شکوه کنم
میان آتش هجران فتاده ام چکنم
گرفت عایشه را چون نقطه فلک بمیان
مدام زلف پریشان فتاده ام چکنم

آمرزش خویش از خدا میطلبم
از پادشه هر دو سرا میطلبم
هر چند که گناه من ز حد افزونست
از قادر کبریا عطا میطلبم
من عاصیم و مقام خود را بجنان
از حرمت شاه انبیا میطلبم
رنجور منم توئی طبیب حاذق
درد دل خویشرا دوا میطلبم
ما را بهشت و دوزخت کاری نیست
از فایض فیض تو لقا میطلبم
عایشه بجز درت بجای نروم
ایمان سلامت و حیا میطلبم

من بسته زنجیر سر زلف بتانم
آشفته و سرگشته و رسوای جهانم
شرح غم و هجر تو نخی برقمها
مجنون صفت از دست بشد صبر و توانم
عمرم بتمنای تو بگذشت چکنم ولی
بیخود ز خودم نیست دگر تاب و توانم


۲۰۷

بسمل شدم از تیر نگاه تو ستمگر
ممنون جفا تا بتو ای سرو روانم

خون شد دلم از حسرت ای خرمن خوبان
دایم زخجالت نعره زنان جان بدرانم

بلبل صفت از فرقت ای مهوش گلرخ
مدهوش و سراسیمه و در شور و فغانم

فهم وخرد وعقل بکلی شده زایل
من بیتو دمی صبر و قراری نتوانم

تا از تو جدا گشته‌ام ای همدم وهمراز
شب تا بسحر ناله بافلاک رسانم

ملک دلم از لشکر حسنت شده تاراج
من بندہ حکم تو شهنشاہ جهانم

میسوزم ومیسازم و هر روز جدائی
نیسان صفت از دیدہ خونش فشانم

عضو هم چو رصاص از غم وصل گدازد
من عاشق دیدار تو پیدا و نهانم

اوصاف جمیلت نتوان گفت بتقرير
ہر مو ببدن گر بشود تیغ زبانم

مستار می توحید شد عایشه در دوران
اینست هم از دولت آن پیر مغانم

حیران جمال یار خویشیم
مفتون وصال یار خویشیم

محبوس کمند زلف یارم
مجنون عذار یار خویشیم

روزم بنظر چوشب بپوشد
آشفته روزگار خویشیم

طاقت بجگر نمانده ما را
هم سینه فگار یار خویشیم


۲۰۸

از فرقت آن انیس جانی
بی صبر و قرار باز جوشیم

گم کرده خویش از که جویم
جوینده شهر یار جوشیم

محبوب مرا بمن رسانی
سرگشته بکوی یار جوشیم

یا خضر خجسته پی مدد کن
میر بخنار یار جوشیم

عایشه با تش جدائی
پروانه نار یار خویشم

باز رفتن سوی گلزار تمنا دارم
چیدن ان گل بیخار تمنا دارم

دست در گردن آن سرو قد لاله عذار
بوسه زان لعل شکر بار تمنا دارم

میخرامی بچمن غنچه باده فروش
عشوه و ناز تو بسیار تمنا دارم

ساقیا معدن الطاف سخا و کرمی
از کفت باده بخروار تمنا دارم

موسم عیش نشاط مطرب عهد شباب
جلوه آن بت عیار تمنا دارم

گر خورشید رخت حلقه زنگار خوشت
شیوه شوخ ستمگار تمنا دارم

ساعت خرم و فرخنده زمان مسعود
مژده آمدن یار تمنا دارم

شاه مقصود بمقصد برساند ما
مدد از حیدر طیار تمنا دارم

تشنه لب آمدا م ساقی کوثر مددی
جرعه از حیدر کرار تمنا دارم


۲۰۹

عایشه گرچه ندارد بسپانی صرف
فیض از محمد مختار تمنا دارم
ای باد برو بکوی یارم گشته برهش دو دیده چارم
نی خور بودم نه خواب وراحت شب تا بسحر در انتظارم
بر گوئینش سلام بید تا چند در فراق خوار و زارم
شیرین صنما چه چاره سازم چون لیل سیه شده نهارم
مستغرق بحر اضطرابم محبوس دو زلف تابدارم
تا جان بودم بقالب تن دست از طلب تو بر ندارم
ساقی کرمی زلطف و احسان از باده هجر در خمارم
شکر لب گلرخ جفاکیش در رهگذر تو چون غبارم
هر چند که دورم از وصالت از لطف تو بس امیدوارم
بر عایشه نعمتی جزین نیست
با یاد رخ تو جان سپارم
ای شمع بزم انجمن تو کیستی کیستیم ای یوسف گلپیرهن تو کیستی کیستیم
بدر منیرست روی توعطر عبیرست موی تو گیسویتو مشک ختن تو کیستی کیستیم


۲۱۰

نظاره میکردم سحر آمد جمالت در نظر در هر گلستان و چمن تو کیستی من کیستم
خورشید تابان روی تو خلد برین کوی تو وی فخران در عدن تو کیستی من کیستم
اندر سرم سودای تو عالم پر از غوغای تو آوازه است در هر وطن تو کیستی من کیستم
زان طره پیچ و تاب تا کی کنی من عتاب خویت چو بوی یاسمن تو کیستی من کیستم
صوتی چو آن بکوثر از پرده عقل و هوش ای بلبل شیرین سخن تو کیستی من کیستم
سیمین ترنج غبغت شد هادی لعل لبت ملک بدخشان یمن تو کیستی من کیستم
ای با جبین خوش لقا وی دلبر شیرین ادا ای طوطی شکر شکن تو کیستی من کیستم
درج دهانت در فشان آب حیات جاودان مخفی تر اندر ذقن تو کیستی من کیستم
ای نازنین بیوفا تا کی کنی جور و جفا تاب و توان بردی زمن تو کیستی من کیستم
افکنده ام ای دلر با زلفین مشکین ترا اندر گلو همچون رسن تو کیستی من کیستم
آفاق را گشتم بسی دل را بستم بکسی ای فتنه هر مرد و زن تو کیستی من کیستم
عایش کوی صبح و شام صف زنر احرام
دایم خفادم علن تو کیستی من کیستم
ساقی مددی که در دمندم بر آتش هجر چون سپندم
از عشق بتان شدم چو مجنون شد زلف نگار پای بندم

زان باده


۲۱۱

زان باده که غمم ز دل رباید یک جرعه بده که مستمندم
در سر بودم خمار وصلت هجر تو دل کباب بندم
گشتی تو مرا چه چاره سازم جز قاتل خود یے نپسندم
یک بوسه بخون بهای عاشق نبود عجبی اگر دهندم
ما را سگ کوی خویشتن خوان زین مژده بکن تو سربلندم
دل بود بدستم و زشوقت در بحر محبتت فگندم
در ظلمت هجر و فرح وصلت گه گریه کنان و گاه خندم
عایشه شکسته سربلند است
کافتاده آن قد بلندم

عارضت رشک قمر می بینم دهنت غنچه تر می بینم
نرگس شوخ تو در جلوه گری هرزمان طرح دگرمی بینم
تیر مژگان تو با هر که رسد ساعتی زیر و زبر می بینم
طاق ابرو تو چون قوس قزح بر عدو فتح و ظفر می بینم
تخت پیشانیت اییوسف چون طلوعی بسحر می بینم
آبحیوان شفا بخش ترا خوشتر از شهد و شکر می بینم


۳۱۲
قدر عنایتوا می سرو سہی هیچو در خلد محشر می بینیم
بیدلان را سرکویت صنما مخزن گنج و گھر می بینیم
وصف کو ہر بصفت ناید راست سر و پا جمله هنر می بینیم
عایشه قوت چود از دور فلک
ہمہ خوناب جگر می بینیم
ای دریغا عقل خود را باختم قدر وقت خویش را نشناختم
مرغ دل را سر بریدم ناگهان در میان خاک و خون انداختم
بر نشستم بر سمند روزگار تا بمیدان ندامت تاختم
در میان نار هجران روز و شب سوختم همچون سپند ہم ساختم
عایشه گوید زجور روزگار
رخ بخوناب جگر افراختم
عمر که بیدوست بسر برده ام هیچ از ان عمر نه برخورده ام
زخم که از تورست آن مرهم است زہر دہی گر تو شکر خورده ام
عرصه بس تنگ شد از فرقت تیر محبت بجگر خورده ام
شہد بود لب شکر از دست تو زہر ہلاہل ہمہ گر خورده ام
باقي