{"book": "adl0126", "page": 1, "text": "[ILL]"}
{"book": "adl0126", "page": 2, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0126", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0126", "page": 4, "text": "Tohfa ol-olamâ\n10 Ramazân 1292 / 10 oct. 1875"}
{"book": "adl0126", "page": 5, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0126", "page": 6, "text": "حسب فرمایش محبعلی\nوعظنامه\nالحمدلله\nوالمنه که نسخه متبرکه\nالموسوم بتحفةالعلما در تصنیفات\nعالیجناب علامۀ جایگاه اعلم العلما قاضی\nالقضات خاکسار خمد عار فاشیعۀ مصطفوی\nوراهروان طریق محمدی تحفه نادر است\nدر مطبع هذا الحسب الحکم شهریاری\nسید اشرف ابوالفتح معین\nالدین اشیر علیخان\nدر علم طبع درامد"}
{"book": "adl0126", "page": 7, "text": "بسم الله الرحمن الرحیم\nحمد و سپاس و ستایش بیقیاس نثار بارگاه آن علامی که\nافراد بنی نوع انسان را بنور علم و عرفان باوج شرافت رسانید\nکه یَرْفَعِ اللهُ الذینَ آمَنُوا وَ الذینَ اُوتُوا العِلمَ دَرَجاتٍ\nو رهنمای بهتائی که مؤمنان را بسلکِ فَاسْئَلُوا اَهلَ\nالذِّکرِ"}
{"book": "adl0126", "page": 8, "text": "الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ارشاد فرمود متکلمی که\nلسان مقال فصحای عرب در نعت کلمات فصاحت آیاتش عاجز\nتیش\nو الکن و زبان بلغای عجم در وصف مقالات بلاغت سمات\nسبحانه\nقاصر و ابکم کریمی که جنس انس و معشر بشر را بكرامت موفور الا\nوَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ سرفراز داشت و در اطراف ربع مسکون\nو جهان بوقلمون بتملكت وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا علم دولت ایشان\nبرافراشت رایت فتح آیت پادشاهان عالم بذروهٔ فرمان فرمائی\nاوج گیتی کشائی رسانید و صفحهٔ تیغ مجاهدان پردل را مرآت\nجمال نمای عروس فتح وظفر گردانید مقتدری که در ایجاد و اکمال"}
{"book": "adl0126", "page": 9, "text": "۴\nموجودات بآلات و ادوات محتاج نشده و در استحصال و\nاستکمال مکونات بمظاهرت و معاونت مفتقر نگشت مصوری\nکه بکلك تصویر در تشکیل منظور نظر عنایت خویش را بروجه احسن\nچهره کشائی نمود که وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسَانَ فِی اَحْسَنِ\nتَقْوِیمٍ و مجبات نجبات تحیات و صلات صلوات وافیات و\nتحف درود نامحدود و تحیت سلام نامعدود بآن گدازنده راز\nغیب و رساننده اخبار لاریب نوباوه چمن کاینات فهرست\nکارنامه مکونات سلطان تختگاه لِی مَعَ الله مشرف بتشریف\nلِيَغْفِرَ لَكَ الله محراب نبوت و امامت محرم خلوتخانه قرب\nو کرامت"}
{"book": "adl0126", "page": 10, "text": "و کرامت صاحب مقام قَابَ قَوسَینِ اَو اَدنی خورشید\nآسمان مَرَرْتُ اِلیَ الْاَرْضِ فَرَاَیْتُ مَشَارِقَ الْاَرْضِ\nوَ مَغَارِبَها مصطفای مکی و مجتبای مدنی مقتدای قریشی\nمقتدای هاشمی شرف دودمان لوی ابن غالب محمد ابن عبداللہ\nابن عبدالمطلب صلی اللہ علیہ علی آلہ وسلم مقدمی که مبدأ\nفطرت مخلوقات نور جبین همایونش بود که اَوَّلُ مَا خَلَقَ اللّٰهُ\nنُورِیْ فرخنده مؤخری که انتهاء ظهور شرعیش آیه وَلٰکِنْ\nرَسُولَ اللّٰهِ وَ خَاتَمَ النَّبِیِّیْنَ سروری که در بهم نشان جان\nآستانش پهلوی پهلوانان ربیعه و نفار را نزار گردانید و بیم حدت"}
{"book": "adl0126", "page": 11, "text": "تیغ آتش فشانش تشنگان بنی غالب را بچشمه سارقین و منزل ابرار\nرسانید پیغمبری که معجزات باهرات القدر او تا دامن آخر زمان بر قوام بقا\nمرقوم است و آیات طاهرات امر او تا ساعت قیام و قیام سات\nبسمت دوام موسوم بلند مقداری که در شب معراج از خطه غبرا\nفراز نه طارم خضرا پرواز نموده جناح رافت و عاطفت بر حال گوشه\nنشینان خطایره قدس مبسوط ساخت شهسواری که از ان منزل\nپاک عنان عزیمت انعطاف داده بتربیت ناظمان مرکز خاک پردا\nره نوردی که غبار نعلین براقش با تفاق اکلیل مفارق اشرف\nعالم علویست جهان کردی که گرد نعلین مبارکش باستحقاق توتیا\nدیده"}
{"book": "adl0126", "page": 12, "text": "دیده اعیان خاکدان سفلی است صلی اللہ علیہ و علی آلہ و اولاد\nو اصحابہ و اتباعہ اجمعین اما بعد راقم این موعظة ظاهرة المعانی\nو ناظم این عقود راسخة المبانی اقل عباد الملک القاہر قاضی عبد القادر\nپشاوری بخدمت صاحبان فضل و ہنر و عارفان نقض درر\nعوض مینماید که بموجب آثار و اخبار آثار قیام قیامت قریب رسید انوا\nانواع جہل و بیعلمی و اقسام اقسام رذالت و نادانی در عالم اشاعة یافتی\nو علمای دیار بمهر خاموشی بر لسان حقایق ترجمان خودہا زده اثر\nاعلان کلمات رحمانی کناره گزیدند حالتی بر این خطه و اہالیش عار\nگردیده که مثلا ہر گاه خلاف ملت اسلامیہ آیتی از آیات قرآنی بخوابد"}
{"book": "adl0126", "page": 13, "text": "بسبب اشاعت جہل و بیعلمی اہالی دیار ما از آن آیت کناره کرد\nمیگویند که بزبان کافر این آیت جاری گردیده چرا معتقد این گردیم\nچنانچه نتایج این همه‌ شر تفصیلا در ذیل عرض کرده خواهد شد\nچون که سابق ازین بسبب وجود کثرت منافقین امیر جنت مکان\nرضوان الله علیه را موقع اظهار اشاعت مواعیظ دلپسند در کل\nقلمرو خود روی نداد و در خطه هرات هرچند سعی و کوشش مینمودند\nتابعان ابی ابن خلف مانعان تاثر آن میگردیدند چنانچه ترزیع\nنفاق مارقین و ناکثین این نتیجه داد که در ایام تغشیش افغانستان\nامراء غاصبین که داخل وعید حدیث شریف نبوی بودند که اذا\nبویع"}
{"book": "adl0126", "page": 14, "text": "۹\nخليفتين فاقتلوا آخرهما واقسام اقسام بدعات ونفاق و\nتصرفات ظلم در ملک جایز دانسته اكل اموال رعايا وسكان اينديار را\nبهتر از گنج شايگان ميشمرند وعمال وحكام اينولا بقول سعدی شيراز\nاگر ز باغ رعيت ملک خورد سيبی برآورند غلامان او درخت از بيخ\nعادات خبيثه رديه در اسلام را بنابر اظهار خوشنودی والی وقت\nپيشه مرضيه اسلام دانسته مال بيگانه را بی موجب شرعی اخذ نموده\nبيت المال ميناميدند حالتی بر اين خطه عارض گرديده بود که تجار اين\nولا خود را بدر افلاس زده اظهار مالكيت چند هزار روپيه خوف جان\nتصور برده پنهان مینمودند و حکام ظلمه مال رعایا و برایا را حق متروکات"}
{"book": "adl0126", "page": 15, "text": "پدر دانسته ناگرفته من جمله اموال خود محسوب مینمودند شرایع و احکام\nالهی در پس پرده گردیده علما و قضات سوء بتایید ظلمه و فسقه ارآیا\nخاطر خواه مردود میدادند و عقبا را بحیفه دنیا مبدل نموده عیش دو\nروزه را به نعیم جاودانی بدل مینمودند و تمیز حلال و حرام آن نپذیرفته\nملازمین و خوانین بقول النَّاسُ عَلى دينِ مُلُوكِهِمْ رو بـ\nحلال و حرام و امر و نهی ناکرده دفع الوقت را غنیمت می انگاشتند\nبسبب اثمار اشجار نفاق و بیدینی خطه ہذا بقسمی از اعتبار افتاده\nبود که در دول عالم بخطه جبال معروف و مشهور بود و انسان این ولایت\nخارج از حد انسانی تصوریده کلامش لا يعبأ به میدانستند این\nکہ"}
{"book": "adl0126", "page": 16, "text": "۱۱\n\nکه مکنون ضمیر قدسی تنویر قضا و قدر آن بود که خطه افغانستان را که از\nقدیم ندیم جهل و از شاهراه عقل بعید افتاده بود بشاهراه هدایت\nو تربیت آورده حصه مکتوبه بکمال و ترقی در کنارش نهند تا عذر و ما\nکنا معذبین حتی نبعث رسولا از وی ساقط گرداند\nاکلیل جهانبانی این خطه افغانی را بر فرق ظل سبحانی وجود معدلت\nآمو و امیر المؤمنین و متابع رسول رب العالمین امیر شیر علی خان\nصاحب بهادر قرار یافت لا زال اعلام العدل في ايام دولته\nعالية وقيمة العلم من اثار تربيته غالية واياديه على\nاهل الحق فايضة واعاديه من بين الخلق غايضة وهو"}
{"book": "adl0126", "page": 17, "text": "۱۲\n\nالذي عم اهل الزمان بافاضة العدل و الاحسان و\nخص من بينهم اهل العلم بفواضل متوالية وفضائل\nغير متناهية ورفع لاهل العلم مراتب الاكمال نصب\nلارباب الدين مناصب الاجلال وخفض لاصحاب\nالفضل جناح الافضال حتي جلبت الي جناب رفعته\nبضايع العلوم من كل مرمي سحيق و وجهة تلقاء مدين\nدولته مطايا الامال من كل فج عميق اللهم كما ايدتة\nلاعلاء كلمتك فايده وكما نورّت خلده لنظم مصالح\nخلقك فخلّده من قال امين ابقى الله مهجته فأنّ هذا\n\nدعاء"}
{"book": "adl0126", "page": 18, "text": "۱۳\nدعاءً يَشْمَلُ الْبَشَرَا آن شاه عادل مکنونات ضمیر مهرتنویر\nخود را در ایجاد صنایع و بدایع بنابر استحکام شوکت اسلامیه و اشاعت\nعلوم وفنون ورفاه خاص وعام وانتشار علم وهنر ورفع بغض وضرر\nدر طوایف عام کوه بند که كَالْاَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا اند\nمعطوف ساخت چنانچه بر اشخاص منصفین خالی از حقد و حسد\nپوشیده نیست علی الخصوص بهر جمعیه وعظ که بخواصین و وزراء اکابر\nحاضره دربار میفرمایند میخواهم که بنابر تقویت این وعظ نامه عام\nو خاص ساکنین این بلاد را از خیالات مشروعه امیر مآبانه پر خود بموعظه\nو نصایح آبدار که هر یک لفظش مثل گوهر بی بها و مروارید یکتای"}
{"book": "adl0126", "page": 19, "text": "۱۴\nدل پسند که ایشان بزبان مبارک خود ارشاد فرمودند مطلع\nسازم که معلوم عام خاص گردد که تا چه حد مهندس خیال این\nشاه عادل مایل عدالت و اتيان به اوامر الهی است\nوعظ نامۀ بندگان اشرف ابو الفتح معین الدین\nالامير ابن الامير امیر شیر علی خان صاحب بہادر\nخلد الله ملکه و سلطانه و متع الله المسلمين ببقا\nدولته وسلطانه ؞\nكلام الملوكِ مُلوكُ الكلامِ\nای که این"}
{"book": "adl0126", "page": 20, "text": "١٤\nای اراکین وخوانین دولت خداداد واضح ولایح بادکه چون\nبرکافه سلاطین وامرا وقاطبه بزرگان ورؤسا بموجب حدیث\nشریف سیدابرار وسند صحیح پیغمبرمختار که اَلَا كُلُّكُمْ رَاعٍ وَ\nكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ الی آخرالحدیث رعایت حقوق\nمشروعه رعایا وبرایای قلمرو سلطنت خود واجب و لازم است\nلهذا از وقتیکه عنان توسن جهانبانی سلطنت خداداد\nبهمرکابی فتح ونصرت بقبضه اقتدار ما درآمده از طرف خود تا ا\nلغایت حد طاقت بشریت انچه در باب ترقی دولت واستحکام\nرشته سلطنت بأمن وامان رعایا وبرایا در ایجاد صنایع وبدایع"}
{"book": "adl0126", "page": 21, "text": "۱۶\n\nو رواج علوم شرعیه بنابر حفظ حقوق انفس مسلمانان برین\nبنده درگاه آله لازم و واجب بود بنهایت سعی و کوشش بجا\nآوردم و واحد برحق و صمد مطلق که علام الغیوب داننده اسرار\nپنهانی است گواه است که گاهی قصد ما پیرامون این قسم خیالات\nنگشته که بمخلوق خدا یا بیک شخصی خاص از من جلبه رعایا و\nبرایام ظلم شده مال وی بغارت رود و یا بنام نهاد جرم و جریمه\nموجب و ناحق مال رعایا در حیز تلف آمده داخل خزانه شاهی کرد\nو یا مال مسلمانی باخذ و رشوت لقمه ظالمان گردیده نقصان پذیرد\nاز جانب من بجمیع اراکین و وزرا و قضات و حکام این سلطنت\n\nشما با وراء"}
{"book": "adl0126", "page": 22, "text": "۱۷\nخداداد علانیه همین حکم است که رعایت و فریب و ظلم و رشوت ستانی\nو بغض و بی اتفاقی را از سلطنت نزارفع نمایند و در دادرسانی مخلوق\nخدارا از اعلی تا ادنی برشته مساوات پندارند و تغییر و تبدیل احکام\nخدا و رسول را بحیل مبدل نسازند الحمدلله که جمیع ساکنین این\nدولت خداداد و حاضرین این محفل مسلمان و مهربان اند و بر کافه\nمسلمانان فرض عین است که اطاعت کلام ربانی و عمل براهوات\nرسول سبحانی نمائیم پرهویداست که خطه افغانستان مایان در\nایام سابق بسبب بی اتفاقی و نفاق و کم توجهی بجانب علوم در عالم\nبخطه گمنام و بی اعتبار مشهور و معروف بود که در هیچ دولت نامی"}
{"book": "adl0126", "page": 23, "text": "۱۸\nاین خطه گرفته نمیشد واکثر حاضرین این محفل بچشم خود دیدند که در\nسالهای سابق بسبب نفاق و بی‌اتفاقی چه اقسام اقسام\nمصائب و شداید باین خطه عارض گردید که از سبب آن نفاق\nچقدر نقصان‌ها به تجار و رعایای این سلطنت لاحق گردید\nو علاوه برآن چقدر بدنامی این دولت در دول خارجه مشتہر\nگردید که ضرب‌المثل اقوام فرنگستان است که هرکسیک ملک‌نفاق\nرود و سر خود را واپس بملک خود رساند مرد است چنانچه تفصیل\nخرابیها موجب طوالت است بر ضمایر صاحبان هوش و کا‌ملان\nحق نیوش مخفی نیست چنانچه هر امر یک نتیجه دارد نتیجه همان بے"}
{"book": "adl0126", "page": 24, "text": "۱۹\n\nاتفاقی و نفاق آن بود که ملک ہائی که از قدیم در تحت سلطنت و\nحکمرانی افغانیه بود از قبضۀ اقتدار سلاطین افغان برآمد\nبقبضۀ سلاطین غیر در آمدند اگر این شجره ملعونۀ بی ثمر نفاق در\nملک ما بان نشو و نما نمی یافت مخلوق افغانستان در تعدا\nو جلادت از رعایای دول غیره کم نمی باشند و نه بخطاب آیه\nوافی هدایه يَبَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ\nعَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ ، نه\nخطاب كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ درباره دیگر قوم وارد گردیده پس هویدا\nاست که خارج گردیدن این چنین بلاد از قبضه اقتدار افغانستنان"}
{"book": "adl0126", "page": 25, "text": "۲۰\n\nمحض سببش نفاق دولت و بی اتفاقی اعمال سلطنت بود که\nذات خاص را اینقدر واجبست که اگر علم ما بیک مقدمه بیاید که\nدر آن اتلاف حقوق مسلمانی بعمل آمده باشد و یا مرتیان بدان\nبا خذ رشا صورت وحیثیت مقدمه را دیگرگون نموده حق را بطلان\nنموده باشند در آن مقدمه کمال غور نموده در دادرسانی و اهتیا\nحق از باطل حتی الوسع از جانب ما کوتاهی بعمل نیاید و نخواهد آمد ویز\nمرتشیان بد نهادان را هم انشاء الله حتی الوسع بسزای اعمال شان\nخواهیم رسانید لیکن محال عقل است که بنقصان کلیات و جزئیات\nمقدمات این خطه علم ما بیاید غان البسته تا وسع بشری هست دریغ\nداریم"}
{"book": "adl0126", "page": 26, "text": "۲۱\nنخواهم نمود که لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا در صورت\nخطا و نسیان خود مخبر صادق علیه افضل الصلوة بحدیث منیف خود\nارشاد فرموده که رُفِعَ عَنْ أُمَّتِي الْخَطَاءُ وَالنِّسْيَانُ\nصورت خطا رقب‌ها از مؤاخذه بری است بلکه علی الدوام دست\nانابت به امید اجابت بدرگاه مجیب الدعوات و واهب\nالعطيات برداشته عرض مینمایم رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ\nنَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا بشما اراکین و وزرای سلطنت\nحکم محکم میفرمایم که اگر در یک امری از اعلان امور شرعی بسبب سهو\nبشری از ما قصوری رو د شما بخوف و خطر و بی نقصان و ضرر صلا"}
{"book": "adl0126", "page": 27, "text": "۲۲\n\nکلمۀ حق را ادا نمائید و اگر مثلاً لجام توسن سرکش هوا و هوس\nحاکمی در ضبط و ربط شما در نیاید بر کاهی حقیقت آن بندگان\nما را اطلاع بکنانید چونکه زمام اهتمام رتق و فتق سلطنت را بشما\nوزرا و اراکین سپرده ام باید که در امور ماموره خود رعایت حق\nپوشی و فریب و رشوت ستانی و بی‌انصافی و ظلم را پیشه نمائید که\nدر صورتی که اعتماد استحکام سلطنت بشما نموده شد پس نقض\nشما بیخ کنی اسلام متصور است و خالق لایزال و قادر بیمثال در\nقرآن مجید خود فرموده است وَلَا تُجَادِلْ عَنِ الَّذِينَ يَخْتَانُونَ\nأَنْفُسَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ خَوَّانًا أَثِيمًا حدیث\n\nشریف"}
{"book": "adl0126", "page": 28, "text": "۲۳\n\nشریف منیف رسول برحق است که اَلَاكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ\nمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ واگر علم ما بجنایت شخصی آمد و در\nسزای اعمال شرعی و کوتائی رفت جواب ده آن خود ما\nبنزدش اهنشاه مطلق خواهم بود و اگر مثلا در معاملات که بسب\nبشریت در احاطه علم ما نیاید و یک عاملی یا حاکمی ظلمی و جوری برعایا\nنمود و شما رعایت نموده چشم پوشی در آن نمودید خود بوقت\nندای اُحْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَاَزْوَاجَهُمْ جواب ده ان\nنزد قاضی عادل که خالق واحد است خواهد بود ما بسبب عدم علم از\nمؤاخذه آن بری الذمه خواهیم بود و بر همگنان هویدا باد"}
{"book": "adl0126", "page": 29, "text": "۲۴\n\nکه اگر کدام حاکمی یا عاملی این اراده باطل را در دل مصمم نماید که بنا\nبر منفعت پادشاه بموجب شرعی و عقلی جریمه با جمع نموده\nداخل خزانه می نمایم و خود در آن منفعت ندارم واضح باد که هرگز\nو یکقلم اراده و خیال ما نه قدیم و نه حال بدین منوال بوده و است\nکه بحق کسی بموجب شرعی الزامی عاید گردیده منفعت مالی ازان\nعاید حال ما گردد وَكَفَىٰ بِاللَّهِ شَهِيدًا بلکه خیال ما این است که\nخالق لایزال بفضل و عنایات خود خطه افغانستان را از خجالت\nو ایجادات صنایع و دولت عالم مالامال نماید تمنای مادر انسانیت\nاقوام افغانستان است و توجه اوشان بجانب علوم و اوامر حق خدا\nکمیست"}
{"book": "adl0126", "page": 30, "text": "۲۵\nگواه است که تا این حد خیال دارم که اگر شخصی مالک ده کرور\nروپیه در این ملک پیدا شود و نهایت احتیاج بنابر ضرورت مبالغ\nبیش باشد این اراده هرگز پیرامون خیال نمیکردد که یکروپیه از\nوی که لاشی محض است بحیله شرع گرفته شود بلکه بابادی انین\nو در ترقی تجارت و زراعت و اشاعت علم و احاطت کمال سرور\nعاید حال میگردد شما اراکین و وزرا وعظ مینمایم که وه\nاتحاد و موافقت فیما بین خود در امور سر کار پیدا نموده در دادرسانی\nمخلوق الله کوتاهی ننمائید که حدیث رسول الثقلین که مَنْ فَرَّجَ\nعَنْ مَغْمُومٍ أَوْ أَعَانَ مَظْلُومًا غَفَرَ اللهُ لَهُ ثَلْثًا وَسَبْعِينَ"}
{"book": "adl0126", "page": 31, "text": "۲۶\nثمره و در صورت اختلاف و بی اتفاقی مصداق حدیث شریف\nبشمایان صادق خواهد آمد که مثل المُوْمِنِيْنَ فِي تَوَادِّهِمْ\nوَتَرَاحُمِهِمْ كَمَثَلِ الْجَسَدِ إِذَا اشْتَكَى عُضْوٌ مِنْهُ\nيُدَاعِي سَائِر جَسَدِهِ بِالْحُمَّى وَالسَّهَرِ و مناسبت کرام\nرفاقت و صحبت ظلمه حذر نمائید که خالق لایزال در قرآن شریف فرقان\nحمید خود فرموده است که وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوْا\nفَتَمَسَّكُمُ النَّارُ و بعلمای امت رسول مقبول و قضات\nسلطنت خداداد نصیحت مینمایم که شیوه صلاح را در بر گرفته از تغییر و\nتبدیل احکام شرعی حذر نمائید که آبادی سلطنت در آن متصور است\nباید"}
{"book": "adl0126", "page": 32, "text": "۲۷\nو باید که حیله و حیل را بمقابل آیات شریف و احادیث منیف حق\nعلیه شرعیه ترک نموده اصلاح حال امت نمایند که خالق لایزال و قاد\nبیمثال فرموده که اِنَّا اَنْزَلْنَا اِلَيْكَ الْكِتَبَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ\nبَيْنَ النَّاسِ بِمَا أريكَ اللهُ وَلاَ تَكُنْ لِلْخَائِنِيْنَ خَصِيمًا\nو هم در این مقام قادر بر حق و پادشاه مطلق فرموده است که\nيَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللهِ\nوَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَى مِنَ الْقَوْلِ وَ\nكَانَ اللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطًا و لازم است که شما وزرا\nخیر دولت خداداد و خیر اسلام را عین مرضای خدا و رسول دا"}
{"book": "adl0126", "page": 33, "text": "۲۸\nدر شفاعت اشخاصی مینمایند عمل برآیه وافی هدایه خداوند رحمن نمایند که\nحق تعالی فرموده است مَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَهُ\nنَصِيبٌ مِنْهَا وَمَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً يَكُنْ لَهُ\nكِفْلٌ مِنْهَا وَكَانَ اللّٰهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ مُقِيتًا خيال\nتوجه بجانب حصول کمالات و ایجاد بدایع صنایع و اشاعت علوم\nو اظهار عدل و رفع بغض است پس هر ملازمی که برخلاف منشاء ما که\nموافق آیات و احادیث است چنانچه انفا ذکر نمودیم عمل ننمود در\nاعمال وی کوتاهی نخواهد رفت و قهر خدا که إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ\nهست آن جدا بوی خواهد رسید فقط و چون که در ابتدای مقدمه"}
{"book": "adl0126", "page": 34, "text": "۲۹\n\nوعده نمودم که نتایج و تفصیل کلام مجمل را عرض خواهم نمود الحال\nعرض میشود که مراد ازین موعظه دو امر اند اول اینکه صاحبان ثروت\nاینردمان اهل علم و کمال بغیرت آمده با موری که از آن مکان و توسل بآن\nطرف حسن افعال اسلامیه باشند تقرب ورزیده خود را از آن\nبهره مند نمایند دویم سبب این تشریح من آنست که عوام مسلمانان\nکه در چاه غفلت افتاده اند از جهل عمی خود حذر نموده از شبها\nجهلیه که در عقول ناقص خود قرار داده اند که هر سبزی نیک که سوای\nاهالی اسلام دیگر فرق اختیار نموده اند از آن کناره کش بودن\nاز لوازم اسلام است مناسب که این خیالات بیهوده را که خطاً"}
{"book": "adl0126", "page": 35, "text": "٣\nمحض است ترک نمایند زیرا که هر رای نیک که از شخص غیر ملت\nاسلامیه صادر گردد و آن امر موافق و نیک در امور معاش دنیا\nباشد مناسب آنست که بر آن حرص کرده آن عمل نیک را\nخصوصاً که آن عمل در وقتی از اوقات از دست ما اهالیان رفته\nباشد در آن صورت انسب است که آن عمل حسن را بچنگال\nتصرف خود آورده بر آن عمل نمائیم مثلاً شخصی گمراه پیدا عمل\nنیک داشته باشد و شخصی در آن امر نیک متابعت وی کرده\nآن عمل نیک را از ان شخص حاصل نماید در دین داری آنشخص در\nحصول آن امر نیک چیزی ضرر نمیرسد چنانچه قول حضرت علی کرم"}
{"book": "adl0126", "page": 36, "text": "٣١\n\nالله وجهه است که نظر مکنید بگفت که که گفته است بلکه نظر کنید که چه\nگفته است یعنی این خیال مکنید که این سخن را که خوب است کافر گفت\nیا مسلمان بلکه بخوبی سخن نظر بکنید اگر چه کافر گفته باشد الحال\nچون ملاحظه کرده میشود که اکثر جهال که از علوم دینیه خود هرگز خبز\nندارند و امور رسمی را بجهت خود دین و مشرب تراشیده اند از طارقت\nپلاتن و سپاهی نظام و مشق و اعد سفر و رزیذه ان را امور غیر اسلام\nمی شمارند و افسوس بر این مقام است که علماء خطه خداداد\nمهر خاموشی بر دهان زده از مواعظ اخبار و آثار که در باب تقویت\nشوکت اسلامیه دارند کناره گزینی اختیار نمودند پس اینوعظ محض تعلیماً"}
{"book": "adl0126", "page": 37, "text": "۳۲\nامت اسلامیه که ساکنین قلمرو افغانستان اند تصنیف نمودیم نه\nبجهال زیرا که حدیث حضرت رسول الثقلین است که وَيْلٌ\nلِلْجَاهِلِ مَرَّةً وَلِلْعَالِمِ سَبْعِينَ مَرَّةً در صورتی که علما\nخاموش باشند جهال را درین زمانه جهل کافی است و علمای\nدیار ما را با تضرور لازم است که داخل این وعید باشند که اذا\nظَهَرَ الْفِتَنُ فَلْيُظْهِرِ الْعَالِمُ عِلْمَهُ مَنْ كَتَمَ عِلْمًا\nاَلْجَمَهُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَمَةِ بِلِجَامٍ مِنَ النَّارِ الحَ\nچند آیات شریف و چند اخبار منیف در باب فضیلت و درجه\nعلماء درج مینمایم تا واضح گردد که این خلعت شرافت که بعلماء داده\nشده است"}
{"book": "adl0126", "page": 38, "text": "۳۳\nشده است مفت نیست خدمتی میخواهد و خدمت مقبوله ایشان\nوعظ و پند و نصایح بعامه است تا عوام از علما تعلیم گرفته در شوکت و\nقوت اسلامیه سعیها نمایند شواهد آن از قرآن شریف چند آیات\nمختصر عرض میگردد اول شَهِدَ اللهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَ\nالْمَلَئِكَةُ وَأُوْلُوا الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ فَانْظُرْ كَيْفَ\nبَدَءَ سُبْحَنَهُ وَتَعَالَى بِنَفْسِهِ وَثَنَّى بِالْمَلَئِكَةِ وَثَلَّثَ\nبِأَهْلِ الْعِلْمِ وَنَاهِيكَ شَرَفًا وَفَضْلاً والثاني يَرْفَعِ اللهُ\nالَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ قَالَ\nابن عباس رضی الله عنه لِلْعُلَمَاءِ دَرَجَاتٌ فَوْقَ الْمُؤْمِنِينَ"}
{"book": "adl0126", "page": 39, "text": "۳۴\n\nبسبع مأة درجة ما بين الدرجتين مسيرة خمسمأة\nعام الثالث قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ\nلا يَعْلَمُونَ الرابع إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ\nالخامس وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ\nلَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ ردحكمه في الوقايع الى\nاستنباطهم وألحق رتبتهم برتبة الأنبياء في كشف\nحكم الله السادس بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ\nالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ السابع خَلَقَ الْإِنْسَانَ عَلَّمَهُ الْبَيَانَ\nوانما ذكر ذلك في معرض الامتنان الثامن فَاسْأَلُوا\n\nاهل"}
{"book": "adl0126", "page": 40, "text": "۳۵\nأهْلَ الذّكر إن كُنْتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ وانچه احادیث\nدر این باب وارند مشتی نمونه خروار عرض میشود اول اینکه\nالعلماء ورثة الانبياء ومعلوم انه لا رتبة فوق\nالنبوة ولا شرف فوق شرف الوراثة لتلك الرتبة\nوقال رسول الله صلّى الله عليه واله وسلّم ليستغفر\nبل\nللعالمين ما في السّموات والارض فاي منصب يزيد\nعلى منصب مَنْ تشتغل ملائكة السموات والارض\nبالاستغفار له وهو مشغول بنفسه وهم مشغولون\nبالاستغفار له :. وقال صلى الله عليه واله وسلم"}
{"book": "adl0126", "page": 41, "text": "۳۶\nان الحكمة تزيد الشريف شرفا وترفع المملوك حتي\nيدرك مدارج الملوك وقد نبه بهذا علي ثمرته في\nالدنيا ومعلوم ان الاخرة خير وابقي وقال علي\nرضي الله عنه العالم افضل من الصائم القائم\nسئل ابن المبارك من الناس فقال العلماء قيل\nفمن الملوك قال الزهاد قيل فمن السفلة قال الذين\nياكلون الدنيا بالدين ولم يجعل غير العالم من الناس\nلان الخاصية التي يتميز بها الناس عن سائر البهائم\nهو العلم فالانسان انسان بما هو شريف لاجله وليس\nبقوة"}
{"book": "adl0126", "page": 42, "text": "٣٧\nبقوة شخصه فان الجمل اقوى منه ولا بعظمة فان الفيل\nاعظم منه ولا بشجاعته فان السبع اشجع منه ولا\nباكله فان الثور اوسع منه بطنا وقال رسول الله\nصلى الله عليه واله وسلم باب من العلم يتعلمه\nالرجل خير له من الدنيا وما فيها وقوله تعالى اذ\nاخذ الله ميثاق الذين اوتوا الكتاب ليبيننه\nللناس وقال رسول الله صلى الله عليه واله\nسلم ما اتى الله عالما علما الا واخذ عليه من\nالميثاق ما اخذ على النبيين ان يبينوه للناس"}
{"book": "adl0126", "page": 43, "text": "۳۸\n\nلا يكتمونه در خانه اگر کس است یکحرف بس است\nفقوله صلى الله عليه واله وسلم لما بعث معا\nرضي الله عنه الى اليمن لأن يهدي الله بك\nواحدا خير لك من الدنيا ومافيها وقال ايضا\nتعلم بابا من العلم ليعلم الناس اعطي ثواب سبعين\nصديقا وقال ايضا اذا كان يوم القيمة يقول الله\nسبحانه للعابدين والمجاهدين ادخلوا الجنة\nفيقول العلماء بفضل علمنا تعبدوا وجاهدوا\nفيقول الله عز وجل انتم عندي كبعض ملائكتي\nاشفعوا"}
{"book": "adl0126", "page": 44, "text": "۳۹\nاشْفَعُوْا تُشْفَعُوْا فَيَشْفَعُوْنَ ثُمَّ يَدْخُلُوْنَ الْجَنَّةَ وَ\nهذَا اِنَّمَا يَكُوْنَ بِالْعِلْمِ الْمُتَعَدِّي بِالتَّعْلِيْمِ لَا الْعِلْمِ\nاللَّازِمِ الَّذِي لَا يَتَعَدّی پس حالا استفسار کرده میشود\nکه فضیلت علما بموعظه و وعظست که از ان حسن افعال امت\nاسلامیه بظهور رسد نه انکه مردم بحساب الحیل واقف گردیده\nدر هضم مال مردم و ایذاء مسلمانان طرح طرح موشکافی نمایند\nحالا باید دانست که مراد از علم و تعلیم وتعلم آنست که علمای آن\nعوام را ترغیب اطاعت پادشاه وقت در بذل اموال و انفس بصدق\nصداقت تام در راه خدا نمایند تا بدان سبب دولت اسلام قوتے"}
{"book": "adl0126", "page": 45, "text": "۴۰\n\nایشان گردیده دندان طمع ملت غیره از آن کوتاه کند کرد\nزیرا که پر واضح است که پادشاه اسلام کرورها مبالغ خرج\nنموده سپاه را جمع مینماید از سه حال بحصر عقلی بیرون\nنیست که مطلب چهارم ندارد یا جهاد بمراه کفار یا بمراه بغات\nکه از اطاعت پادشاه مسلمان بی سبب شرعی خارج کردیده\nباشند یا محض بجهته دبدبه و شوکت و قوت سلطنت اسلامیه\nکه بان سبب از چشم زخم کفار مال و نفس مسلمانان را محفوظ\nنگهدارد تایید هر سه فقرات چند آیات و احادیث تنبیها و تمثیلا\nعرض میشود اول آیه وافی هدایه که در سوره انفال مرقوم است\nواعدوا"}
{"book": "adl0126", "page": 46, "text": "۴۱\nاَعِدُّوالَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ وَمِن رِباطِ الخَیلِ\nتُرهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُم وَآخَرينَ مِن دُونِهِمْ\nتَعلَمُونَهُم اللَّهُ يَعلَمُهُم وَما تُنفِقُوا مِن شَىءٍ فِي\nسَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ اِلَيكُم وَاَنتُم لا تُظلَمُونَ\nیعنی و آماده سازید ای مؤمنان انچه توانید از ساز و برگ حرب\nلشکر بدان قوت می یابد و دیگر آماده کی کنید از بستن اسپان\nتابترسانید باین استعداد دشمن خدای و دشمن خود را\nو دیگر بترسانید باسب سلاح کافران دیگر را غیر از کفار مکه\nشما میدانید ایشان را خدای میداند ایشان را و انچه نفقه"}
{"book": "adl0126", "page": 47, "text": "۴۲\n\nمیکنید از خیری که دارید در راه خدا تمام کرده خواهد شد بشما جزای آن\nو شما ستم دیده نخواهید شد بنقصان ثواب الحال تفصیل ترجمه برکات\nاین آیه شریفه را از چند تفاسیر بیان مینمائیم بعد از آن احادیث از\nصحاح سته مفید وعظ آورده خواهد شد قال الامام فخر الدین\nالرازي في تفسيره الموسوم بمفاتيح الغيب المعروف\nبالتفسير الكبير قوله تعالى وَاَعِدُّوالَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ\nمِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ\nعَدُوَّكُمْ وَاٰخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمْ اَللَّهُ يَعْلَمُهُمْ\nمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْئٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَاَنْتُمْ"}
{"book": "adl0126", "page": 48, "text": "۴۳\n\nلا تظلمون اعلم انه تعالى لما أوجب على رسوله\nأن يسترد من صدر منه نقض العهد وأن ينبذ\nالعهد إلى من خاف منه النقض أمره في هذه\nالآية بالإعداد لهؤلاء الكفار قيل إنه لما اتفق\nلأصحاب النبي صلى الله عليه وآله وسلم في\nقصة بدر أن قصدوا الكفار بلا آلة ولا عدة\nأمرهم الله أن لا يعود والمثله وأن يعدوا للكفار\nما يمكنهم من آلة وعدة وقوة والمراد بالقوة ههنا\nما يكون سببا لحصول القوة وذكروا فيه وجوها"}
{"book": "adl0126", "page": 49, "text": "۴۴\n\nالأوّل المراد من القوّة انواع الاسلحة الثّاني روی أن\nالنّبی صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قرأ هذه الایة علی المنبر\nو قال الا ان القوّة الرّمی ثلاثا الثّالث قال بعضهم\nالقوّة هي الحصون الرّابع قال اصحاب المعانى الاولی\nیقال هذا عام فى کل ما يتقویٰ به على حرب العدوّ\nکل ما هو الة للغزو و الجهاد فهو من جملة القوة وقوله\nعلیه الصّلوة والسّلام القوة هی الرّمی لا ینفی کون\nغیر الرّمی معتبرا كما ان قوله عليه الصّلوة والسّلام الحج\nعرفة والنّدم توبة لا ينفى اعتبار غيره بل يدلّ على\n\nاذا"}
{"book": "adl0126", "page": 50, "text": "۴۵\n\nهذا المذكور جزء شريف من المقصود فكذا ههنا و\nهذه الآية تدل على ان الاستعداد للجهاد بالنبل والسلاح\nوتعليم الفروسية والرمي فريضة وقوله من رباط الخيل\nلاشك ان رباط الخيل من اقوى آلات الجهاد روي ان\nرجلا قال لابن سيرين ان فلانا اوصى بثلث ماله\nللحصون فقال ابن سيرين يشترى به الخيل فتربط\nفي سبيل الله ويغزى عليها فقال الرجل انما أوصى\nللحصون فقال هي الخيل ثم انه تعالى ذكره لاجله\nامر باعداد هذه الاشياء فقال ترهبون به عدو"}
{"book": "adl0126", "page": 51, "text": "۴۶\n\nاللهُ وعَدَّ وكُم وذلِكَ اِنَّ الكُفَّارَ اِذَا عَلِمُوا كَونَ\nالمُسلِمِينَ متهَيّئِينَ للجهادِ ومُستَعِدِّينَ لِلقتَالِ\nمُستَكملِينَ لجَميعِ الاسلِحَةِ والآلَاتِ خَافُوهُمْ\nوَذلِكَ الخَوفُ يُفِيدُ اُمُوراً كَثِيرَةً اَوَّلُهَا انَّهُم لَم\nيَقصُدُونَ دُخُولَ دَارِ الاِسلاَمِ وثانينها انَّهُم إِذَا العَمَّ\nخَوفُهُم فَرُبَّمَا التَزَمُوا مِن عِندِ اَنفُسِهم جِزيَةً وثَالِثُهَا\nانَّ رُبَّما صَارَ ذلِكَ دَاعِيًّا لهُم إلى الاِيمَانِ وَرَابِعُهَا\nاَنَّهُم لَا يُعِينُونَ سَائِرَ الكُفَّارِ وَخَامِسُهَا ان يَصِيرَ ذلِكَ\nسَبَباً لمَزيدِ الزِينَةِ فِي دَارِ الاِسلاَمِ ثُمَّ قَالَ تَعَالى وَ\n\nاخرين"}
{"book": "adl0126", "page": 52, "text": "۴۷\nواخزين من دونهم لاتعلمونهم الله يعلمهم والمراد\nان تكثير الات الجهاد وادواتها كما يرهب الاعداء\nالذين تعلمونهم اعداء كذلك يرهب الاعداء\nالذين لا تعلم انهم اعداء ثم فيه وجوه الأقول وهو\nالاصح انهم هم المنافقون والمعنى ان تكثير اسباب\nفكان\nالغزوكما يوجب رهبة الكفار فكذلك يوجب رهبة المنا\nفان قيل المنافقون لا يخافون القتال فكيف يوجب ما\nذكرتموه الارهاب قلنا هذا الارهاب من وجهين\nالأول انهم اذا شاهد واقوة المسلمين وكثرة الاتهم"}
{"book": "adl0126", "page": 53, "text": "۴۸\n\nوادواتهم انقطع طمعهم من ان يصير و امغلوبين\nوذلك يحملهم على ان يتركوا الكفر في قلوبهم بوطأ\nويصيروا مخلصين فى الايمان والثانى ان المنافق\nمن عادته ان يتربص ظهور الآفات ويحتال فى القاء\nالافساد والتفريق فيما بين المسلمين فاذا شاهد كول\nالمسلمين فى غاية القوت خافهم وترك هذه الاشال\nالمذمومة والقول الثانى فى هذا الباب ما رواه\nابن جريح عن سليمان ابن موسى قال المراد كفار الجن\nروى ان النبى صلى الله عليه واله وسلم قرأو الحمن\nن"}
{"book": "adl0126", "page": 54, "text": "۴۹\n\nمن دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم فقال انهم الجن\nقال ان الشيطان لا يخيل احد فى دار فيها فرس عتيق\nوقال الحسن صهيل الفرس يرهب الجن وهذا القول مشكل\nلان تكثير الات الجهاد لا يعقل تاثيره فى ارهاب الجن\nوالقول الثالث ان المسلم كما يعاديه الكافر فكذلك\nقد يعاديه المسلم ايضا فاذا كان قوى الحال كثير\nالسلاح فكما يخاف اعداؤه من الكفار فكذلك يخاف\nكل من يعاديه مسلما كان او كافر اثم انه تعالى قال\nوما تنفقوا من شئ فى سبيل الله وهو عام فى الجهاد"}
{"book": "adl0126", "page": 55, "text": "ه\nوفي ساير وجوه الخيرات يوف اليكم قال ابن عباس\nيوف لكم اجره اى لا يضيع في الاخرة اجره ويعجل الله\nعوضه فى الدنيا وانتم لا تظلمون اى لا تنقصون\nمن الثواب لما ذكر ابن عباس هذا التفسير تلا\nقوله تعالى اتت اكلها ولم تظلم منه شيئا و انخا خبا\nدرين باب وارد کردیدند اگر قدری از ان هم در حيز تحریر آید دفتری\nکلان سیاه خواهد شد بنكتة العاقل يكفيه الاشارت عمل نموده\nچند احادیث تنها ثبت میکردند و عن ابی مسعود الانصاری\nقال جاء رجل بناقة مخطومة فقال هذه فى سبيل الله فقال\nرسول الله"}
{"book": "adl0126", "page": 56, "text": "۵۱\n\nرسول الله صلی الله علیه واله وسلم لك بها یوم القیا[مة؟]\nسبعمائة ناقة کلها مخطومة رواه مسلم وعن عقبه ابن\nعامر قال سمعت رسول الله صلی الله علیه وسلم\nیقول من علم الرمی ثم ترکه فلیس منا رواه مسلم وعن ابی\nهریرة قال قال رسول الله صلی الله علیه وسلم من احتبس\nفرسا فی سبیل الله ایمانا بالله وتصدیقا بوعده شبعة\nورید و روثه وبوله فی میزان یوم القیمة رواه البخاری پس از\nایراد آیات و احادیث در صد شتر خادمین نشین صاحبان فضل و\nهنر کردیده و حالا عرضداشت نموده میشود که این سیا که در پلاتن و تو بخان[؟]"}
{"book": "adl0126", "page": 57, "text": "۵۲\n\nدر جهت در این خطه ملازم گرفته میشوند بموجب تقسیم صدرا از حالات\nمتذکره فوق خارج نیستند پس اگر عوام مسلمانان رغبت بتقویت گوشت\nسلام نمایند بر علماء امت اسلامیه ساکنین خطه هذ شرعا چه لازم می آید\nآیا وعظ و نصایح در هر مسجد و دیه و شهرهای خود بتقویت پادشاه وقت\nنمایند و یا بر عکس مهر خاموشی در دهان نهند زیرا که پرواضحست که فسا\nملک از فساد علما متصور است چنانچه امام همام محمد غزالی قدس الله\nسره السامی در کتاب احیاء العلوم فرموده که انما فساد الرّعيّة\nبفساد الملوك وفساد الملوك بفساد العلماً فلولا\nالقضات السّوء والعلما السّوء لقلّ فساد الملوك الخ\nعن الحاكم"}
{"book": "adl0126", "page": 58, "text": "۵۳\nعن افکارهم و دیگر حدیث شریف نبوی است هذه لا تزال\nالامة تحت ید الله و کنفه ما لم تمالی قراها و امراؤها\nپس بموجب آیات و احادیث که سابقاً مختصراً ذکر نمودیم صاف\nواضح گشت که خدا و رسول مقبول علیه افضل الصلوة والسلام\nدر باب تهیه اسباب و شوکت اسلام چقدر تاکیدات شدیده\nبیان نمودند و چقدر ثوابها را در ضمن آن درج فرمودند\nحتی که روث و بول اسپها را هم در پله میزان حسنات\nانسان مقرر نمودند بر حقایق شناسان مخفی نیست خصوصاً\nقلم را بند نمودم اگر تفصیل بسیار مطلوب باشد در مفتاح"}
{"book": "adl0126", "page": 59, "text": "۵۴\nبسته وتفسیرنکات القران باید حسبت الحال عرض شود که\nسوای ترتیب پلاتن ورساله وتعلیم قواعد و ساختن اسباب\nجنگ از قسم توپهای دنباله پر وغیره اسباب مقابله همراه\nفرق غیر اسلام کرده میشود یا نه زیرا که اوشان پلاتنهای بسیار\nورساله های بیشمار ملازم موجود دارند علاوه بران کل اقوام\nاوشان مشق قواعد خود بخود بلا ملازمت مینمایند و شب و روز\nعلمای اوشان در ایجاد طرح اسلحه جدید حدید\nکوشش ها نموده بلازمان سه کار میدهند اگر نمیشود بر پاد\nوقت چه واجبست که خاموش بنشینند و یا بنابر تقویت شوکت\nاسلام"}
{"book": "adl0126", "page": 60, "text": "۵۵\n\nوکندی دندان طمع کفار از ملک خود که از عبارت تفسیر\nکبیر واضح گردید سپاه را ملازم بگیرد و باوشان اسلحهٔ\nجدید جدید عملی که صانعین فرنگ ایجاد نموده اند تعلیم\nمشق قواعد بایشان بیاموزند و اسبابی که موقوف علیه استقامت\nو تقویت است آن را بدست آورده بعمل آرد چنانچه در کتاب\nشمس المهتدین هم آورده که آنچه منع کردیم از اعمال غیر\nاسلام انچیز نیست که برخلاف شرع باشد و انچه بر خلاف\nباشد ان را چرا ترک نمائیم زیرا که شریعت منع نمیکند"}
{"book": "adl0126", "page": 61, "text": "۵۶\nان شی را که بران اذن داده است خدای تعالی و در حاشیه محمدار\nهم اورده است که صورت مشابهت با فعال کفار که دران صلاح\nمردمان باشد ضرر در اسلام ندارد حالا بطور تمثیل یک قصه\nمختصر از اخبار انگریزی درج این وعظ می نمائیم تا انالی اسلام\nاین ملک و علما غور نمایند که در قرآن شریف و احادیث\nمنیف مایان که در سابق ذکر نمودیم مدو در شوکت و تقویت\nاسلامی حکم شده نه که در انجیل و حال انکه است اسلامیه افغانان\nخصوصا علما یک قسم احکام را بر طاق نسیان نهادند\nو مردم فرنگستان ان امور که ما مردم بان ماموریم از\nبزرگی"}
{"book": "adl0126", "page": 62, "text": "۵۷\nکتب مایان اخذ نموده بچه حالت رسیدند که از قصه\nواضح خواهد کردید در ملک فرنگستان یک\nمملکتی است که آن را روم کبری مینامند در انملک\nپادشاهی است که اسمش امویل فتحمند است و در انملک\nشخصی از اولاد حواریان میباشد و کل مردم فرنگستان\nآن جانشین حواریان را بلاتشبیه بمنزله پیغمبر میدانند\nپادشاه روم کبری از حال لشکر غافل بود و خیال\nمینمود که ملک من معبد جمیع نصاری است حاجت\nچیست که بلشکر وی را قوی سازم از اتفاق از عرصهٔ"}
{"book": "adl0126", "page": 63, "text": "٥٨\n\nچهار سال فیما بین همین شاه روم کبری و شاه نمسه ملکی است\nدر دولت فرنگستان مناقشه پیدا شد و قریب بود که در\nما بین شاه روم کبری و شاه نمسه نوبت بقتل و جدال رسد\nشاه روم کبری از خواب غفلت بیدار گردیده دانست که\nدر صورت منازعه شکر من هفتاد هزار است لشکر شاه\nنمسہ بنه لک مقابله نمیتوانم فوراً بدر صلاحیت آمده صلح\nاختیار نمود و اراکین و خوانین و تجار و علما ئي ملت\nو ملک خود را جمع نموده با وشان وعظ نمود که تا حال\nخیال ما این بود که حضرت عیسی علی نبینا علیه الفضل\nالصلوه"}
{"book": "adl0126", "page": 64, "text": "٥٩\n\nالصلوة امتیان خود را از امور دنیاوی و سیاست\nملکی منع میفرموده و میگفتند که سلطنت من با رواح\nنه باشباح ولیکن حالا معلوم کردید که ان حکم خاص\nمتعلق بزمانه آن حضرت بود حالا وقت الملك لمن\nغلب بکن رسیده است شاپنز باونی\nمنازعه هیچ خیال متبرک بودن ملک ماننموده اگر خود را\nبدر صلاحیت نمیزدم ملک از دست رفته بود و تقویت\nملک با مداد تجار و رعایا حاصل میکرد و واز پادشاهوا\nسرپرستی دیگر هیچ نمیشود شما مردم در باب تقویت"}
{"book": "adl0126", "page": 65, "text": "ملک چه مدد می نماید چنانچه فورا باین قدر گفتن مردم کار\nو خاندان شاهی واغزه ملک و رعایا در خود تقسیم نموده\nهشتاد و دو کرور روپیه در عرصه یک ماه در خزانه پادشاه\nداخل نمودند و پسران خود را مردم رعایا همگی جمع نمود\nتقریبا شش لکهم نفر بجهة پلاتن و توپخانه حاضر نمودند\nو خرج و اخراجات آن شش لکهم سپاه رسم مردم رعایا\nو تجار بر خود قبول کردند چنانچه در عرصه سه سال هماون شاه\nروم کبرئی خود را به قسمی آراست که شش هفت لکهم سپاه\nنظام را آراست و غیره مردم قوم خود را ولنثیر مقرر نمود"}
{"book": "adl0126", "page": 66, "text": "۶۱\nامسال بجهت ملاقات بترد شاه منسه فرستاده منسه نهایت\nتعظیم پیش آمده بیان نمود که تعظیم شما برما بدو جهته وجوبست\nاول اینکه ملک شما معبد جمیع نصاری است دویم درقویت\nحالا مساوی دولت کلان اید پادشاه روم کبرینهایت\nتجمل و شان از ملک منسه واپس بملک خود آمده شکریه\nتجار و خوانین و رعایای دولت خود را ادا نمود اهالی\nمملکت عرض نمودند که درین امر شاه شکر به سعی خود را ادانماید\nزیرا که هرگاه هموم وعموم حفظ اموال و انفس رعایا\nبذمه پادشاه باشد در مد و مبالغ و سپاه برعایا نقصان"}
{"book": "adl0126", "page": 67, "text": "۶۲\nعاید میگردد الحال عرضه داشت بخدمت علمای متقین\nاسرار قرانی و احادیث نبوی نیست که خیال باید نمود\nکه معنی اِنَّ اللهَ اشْتَرَیٰ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اَنْفُسَهُمْ\nوَاَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ چیست و مومن مایان فرقه\nمحمدیانیم با فرق ملت غیره و بآیات و احادیث پیغمبر\nمایان عمل میکنیم یا اهالی فرنگستان در این باب\nایراد تشریحات نیست زیرا که در ابتداء عرض نمودیم\nکه وعظ بعلماء ست پس اگر علما وقضات جهت اسلام\nاعمال ناشایسته را ترک نمایند و کمر همت به تپهان\nو اجرای"}
{"book": "adl0126", "page": 68, "text": "۶۳\n\nو اجرای احکام شرعی بسته وعظ بعوام در باب تقویت\nشوکت اسلام نمایند یقین کلیست که موثر حقیقی خواهد است\nلیکن برای ذمه علما بوعظ خواهد شد زیرا که حدیث شریف\nنبویست که لا تزال هذه الامه تحت ید الله\nوكنفه مالم يمارقراءها وامراءها انچه بذمه پادشاه\nمایان شرعا واجب بود در وعظ خود از جور و ظلم و فریب\nو رعایت وغیره امور قبیحه ابرای ذمه خود شرعی نموده\nانچه لازمه شرعی علما شد بوزراء امر نمود حالا رعایا و علما\nمیکنند\nدر باب تقویت شوکت اسلامیه و طاعت پادشاه جواب"}
{"book": "adl0126", "page": 69, "text": "۶۴\n\nحالا مراد از قوة که در لفظ حدیث الا ان القوة هی\nالرّمی آمده در زمانه حال استعمال قواعد توپخانه و ملازمت\nپلتن هست اگر نیست پس دلیل باید گفت و اگر تصدیق کرده\nشود است پس علما را لازم است که در قری و بلاد بگردند\nوعظ نمایند و جهال را که كالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ\nسَبِیلاً اند تفهیم نمایند تا بجانب ملازمت پلاتن و توپخانه\nترغیب گردیده مدد در تقویت شوکت اسلام نمایند و آن\nعلما که در چنین وقت زبان را از وعظ تقویت دولت اسلام\nکوتاه نمایند خود مخبر صادق علیه افضل الصلوة\n\nوالسلام"}
{"book": "adl0126", "page": 70, "text": "۶۵\nدر شان اوشان فرموده من علم علما فكتمه الجمه\nالله يوم القيمة بلجام من النار ومرتبه شرافت\nبرتری علماء که در قرآن شریف و احادیث ذکر شده مرا\nاز آن علما اند که در تقویت شوکت اسلام سعی ها و وعظها\nستیت\nنموده سلطنت اسلام را براغب نمودن عوام بجانفزون\nو سپاهی گری نمایند نه انانکه در طرح طرح کتاب الحیل\nکلمه\nموشکافیها نمایند و از اعلان کلمه حق کناره گزیده شغل در\nحق سبات سهری دانند و بر قافله سالاران دین\nو ناجان مناهج آثار سید المرسلین که پیشوای رهروان"}
{"book": "adl0126", "page": 71, "text": "۶۶\n\nطریقیت اند و بادی گم کرده رایان صحرای حقیقت لازم\nو متحتم است که مواعظ اسلامیه از باب صوم و صلوة\nکه عماد دین است و شمع بارقه شاه راه یقین نیز بجهتی\nکه در حال حسرت مال شان مصدوق لازم الوثوق\nالعوام كالانعام بل هم اضل صادق است\nبیان نمایند و پنج بنای مسلمانی که ثمره پیش رس گلستان\nاسلام و اتقان و میوه باکوره سزالبستان ایقان و\nعرفان است در منابر متعدده و مواقع مجدده\nل\nاعلان فرمایند که تا جهال بی کمال از ورطه ظلمتکده کفر و ضلا\nویره"}
{"book": "adl0126", "page": 72, "text": "۶۷\n\nو نایره عالم سوز گمراهی و اضلال بساحل نجات و از حماة\nسرمدی بحیات ابدی که بهمین نتیجه زنده کانی و سرمایه حیات\nجاودانی است در آیند نه چون واعظان اوان و حکماء\nخائنان زمان که ظاهر خود را آراسته و پیراسته و باطن را\nبخیالات زخارف دنیا مملو ساخته اِما الخیام فانها\nکخیامهم وارى نساءَ الحى غیر نسائها\nبر منبر بامشاجرات اصحاب را میخوانند و در شارع\nو محله بر محاربات سلف را بر زبان میرانند این همه خلاف\nسنت سنیه سید الانام و عکس اعمال اصحاب کرام"}
{"book": "adl0126", "page": 73, "text": "۶۸\nاست رضوان الله تعالی علیهم اجمعین\nالی یوم الدین چنانچه تفصیل این اجمال در تبیان این\nمقال در حواشی عین العلم مسطور و مذکور است که\nدر زمان عدالت نشان برگزیده انفس و آفاق حضرت\nاسدالله الغالب علی ابن ابی طالب کرم الله وجهه\nواعظی در شهر کوفه قصص جنگ بدر واحد را بر منبر\nبر مردمان بیان مینمودند و توصیف و تعریف شجاعت و\nفتوت اصحاب کرام اعلان نموده مردم را تحریص میفرمود\nتا شمع جمع ایقان نور دیده عرفان اعنی حضرت شان\nاز ان"}
{"book": "adl0126", "page": 74, "text": "۶۹\nمردان ویرا لگد زده از منبر غلطان نمود و فرمود که مراد از امر بمعروف\nو وعظ تبلیغ احکام الهی و تفهیم احادیث رسالت پناهی\nو توضیح مسایل دین متین و تشریح مقاصد ضروریات شرع\nمبین و اصول و ارکان اسلام و متابعت و اطاعت امام\nذهن نشین خاص و عام کند نه اینکه مخاصمات و معارضات\nاهل سلف بیان کردن و اوقات گرانمایه عبادالله را بتتبع اشخاص\nاقوال ضایع نمودن خلاف رای صوابست و عکس رای\nاولوا الالباب پس اولی و انسب آنست که باصل مطلب\nاعلی که عبارت از تبیان اعتقادیات و عذاب و ثواب"}
{"book": "adl0126", "page": 75, "text": "۷۰\nصوم و صلوة کہ بحضر رسول مقبول علیہ افضل الصلوات\nوالتحیات است کراید و نکات مقاصد ضروریات دین\nبایشان وانماید چنانچه از مضمون صداقت مشحون الصَّلوٰة\nعمادالدین یعنی نماز ستون دین است واضح و لایح است\nکہ ترک آن موجب خسران است و ادای آن نجات از نیران\nو نیز حدیث مَنْ تَرَكَ الصَّلَوتَ مُتَعَمِدًا فَقَدْ كَفَرَ\nیعنی هر کس کہ نماز را ترک نماید پس تحقیق کافر میگردد\nچنانچه در این حدیث فیما بین امام ابو حنیفہ صاحب رحمته\nاللہ علیہ و امام شافعی صاحب اختلاف است کہ\nکتر"}
{"book": "adl0126", "page": 76, "text": "۷۱\nکتاب عین العلم توجیه این حدیث شریف و این مقوله مصنف\nاین چنین فرموده اَیْ اَقَارَبَ الْکُفْرَ کَمَا یُقَالُ\nدَخَلَ الْمَدِیْنَةَ اَیْ اَقَارَبَهَا یعنی نزدیک بکفر\nمیرسد چنانچه بطور مثال گفته میشود که داخل شهر شد\nهر گاهیکه نزدیک شهر برسد و ائمه دیگر میفرمایند که\nیُقْتَلُ کُفْراً یعنی تارک نماز کشته میشود از روی کفر و نیز\nتذکره اختلاف در کتاب مالا بد منه مذکور و مسطور است پس\nزمره اهل دانش و بینش الیقم است که از ادامر دلوای شنیع\nبر اقاصی و ادانی ابلاغ نماید و ایاغ دماغ اینها را بزلال مساغ"}
{"book": "adl0126", "page": 77, "text": "۷۲\n\nو غیره از ضروریات لبریز کرداند از انجا که اکثر انام از عوام\nچه از صغیر و کبیر و برنا و پیر از کروه ضلالت پژوه در این بلیت\nجانگاه وامرض رت پایه کاه مبتلا اند که شب و روز اکثر\nایام بل علی الدوام دشنام دهان و زبان و ایمان پیر\nست\nو مذهب و طریقه و مشرب بر زبان شان جاری وطارق\nزندن\nو از لا علمی وضلالت و بد معاشی و جهالت نمیدانند که داین\nاست\nاین کلمات تاسف سمات موجب کفر و خسران ابدی کا\nو باعث دخول نیران سرمدی بنابر آن بر واقفان احکام\nالهی و دانش وران رموز رسالت پناهی التجی واحق"}
{"book": "adl0126", "page": 78, "text": "۷۳\nانکه تخم مسایل دینیه را در مزرع قلوب ایشان کاشتن و خار\nو خس الفاظ کفریه را بدرس تبیان مسایل شرعیہ قطع\nنمودن و برداشتن و مشام عامہ مسلمانانرا بعطر\nپیزی اطاعت امیر وقت معطر و راغب ساختن و\nبوفاداری وی از دل و جان پرداختن از شعایر اصحاب\nایمان است و طریقہ ارباب ایقان واگر از مسلمانی\nبسبب بی سرانجامی خواہشات نفسانی از نادانی حرفی\nناشایستہ و لفظی نابایستہ نسبت پادشاه وقت کہ\nاولی الامر و مطاع واجب الاتباع وی است از وی بظهور"}
{"book": "adl0126", "page": 79, "text": "۷۴\nرسید در اینصورت بگناه کبیره مبتلا گردید و از این ممر\nسر از گریبان جهالت وضلالت کشید و قامت با وخامت\nوی لباس کلالت پوشید و از رحیق نافرمانی جام\nندامت نوشید پس اولی و انسب آنست که طریقه مرضیه\nشکر بایشان نشان داده شود که مدت های مدید بنعم\nوشقم پیغم پادشاه وقت مسرور الوقت بود واگر\nکاهی سببی از اسباب خواہشات او با تمام نرسید نظر\nبرآلاء والآذوالآلا واکرام سابقه او نموده انسب که شیوه\nشایسته شکر را مرعی دارد نه اینکه بیک ناسازگار طبیعت\nآنکه"}
{"book": "adl0126", "page": 80, "text": "۷۵\n\nهمه احسانات گذشته و انعامات ملحقه با دانی حرف تند و\nتلخ برباد داده متابعت هوا و هوس نفسانی کند که این امر\nنیز نهایت از شیوه انصاف دور و نزد اهل بصیرت مجذود\nاست چنانچه شاهد آن این مدعا از اقوال سلف مسطور\nمیگردد و این آنکه خواجه لقمان علیہ الرحمۃ والرضوان در اوانی\nاز آوان انصاحب تدبیر در باغی نزد شخصی اجیر بود روزی\nخواجه آن والاگوهر را خواهش خیاری در سر افتاد و باوردن\nخیار انعالی تبار را مامور فرمود برطبق حکم خواجه آن اخیار\nالناس خیار را آورده نزد خواجه نهاد خواجه قدری ازان"}
{"book": "adl0126", "page": 81, "text": "۷۶\nخیار خورده باقی را بحضرت لقمان واپس داد انحضرت\nبغایت بشاشت و فرحت به تناول خیار رغبت نمودند\nخواجه در ورطه تحیر فرو رفته استفسار نمود که این خیار\nبغایت تلخ بود چگونه بشیرینی خوردن آن جسارت رفت\nحضرت لقمان از زبان درر فشان بیان نمودند که مدتی\nاز دست شما شیرینیها خورده ام اگر یک روز تلخی خورم\nشرط مروت نیست که باین روی را ترش نمایم لهذا\nبر ممکنان لازم و الزم که از اثمار اسمار گذشته گان\nخود را شیرین کام نمائیم و بوسیله سلف عبرت گیریم"}
{"book": "adl0126", "page": 82, "text": "٧٧\n\nقد فرغت من تسويد\nهذه الرّسالة الشّريفة\nوالمقالة المنيفة الموسو\nبتحفة العلماء من تصا\nنيف اعلم العلماء الزمان\nوافصح الفصحاء الدوران"}
{"book": "adl0126", "page": 83, "text": "۷۸\nالعلامة النحرير ابلغ\nالبلغاء الذي كلت الا\nلسن من محامد صفاته\nاعني عاليجاه فضایل\nکمال دستگاه قاضی\nعبد القادر خان [اهل سنهری؟]"}
{"book": "adl0126", "page": 84, "text": "۷۹\nابن فضل قادر خان\nخان ملا خان پشاوري\nحسب الفرمان بندگان\nسکندر شان ابو الفتح\nمعین الدین الامیر ابن\nالامیر امیر شیر علی خان"}
{"book": "adl0126", "page": 85, "text": "۸۰\nصاحب بهادر لا زال ایام\nسلطنته ما دام اللیل و\nالنهار\nالعبد میرزا فیضاحا الشیر\nفی عاشر شهر رمضا المبارک\nفی سنه الف ماتی و اثنا و تسعین ۰۱۳۹۲"}
{"book": "adl0126", "page": 86, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0126", "page": 87, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0126", "page": 88, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0126", "page": 89, "text": "[BLANK PAGE]"}