وضعیت جنوبی قبل از حمله سقوط پها بر گردیز ٤٧٠ جلد اول - نادر افغان

اندازه اعتماد این مردم بنظریات و افکار ایشان قضیه را بحدی رسانیده بود که اقوام جمع شده و حمله گذشته را بر لوگر بردند و بدبختانه دران قراریکه در صفحه (٤٤٥) بیان یافت شکست واقع شد که همین شکست دومین باعث هیجان احساسات اقوام جنوبی قرار داده میشود، چنانکه همگی در سقوط دادن مچه ستقو و گرفتن انتقام از او جدی و مضاعف از پیش میباشند، و در عین زمان سپه سالار در عملیات خویش اداره کردن این جوش و خروش را یک محور قرار داده اند و نمیگذارند با وجود عوائق تأخیریکه پیش آمده است، این تأثر و جذبات کم شود.
با وجود این وضع استعداد و آمادگی حتمی، چیزیکه قضیه را بتعویق انداخته همانا مسئله پیش آمدن موسم کشت و در و است و بهمین واسطه ممکن نبود که فوراً ازین شور و هیجان موجوده استفاده نمود قضیه را بیک حمله مرتب و بزرگتر دیگر فیصله کنند یا اقلاً برای حمله و مدافعه ترتیباتی بگیرند، اما دشمن در این بین مشغول کار بود، و محمد صدیق فرقه مشر که در درویش با یک عده عسکر و جبا خانه و خزانه وافر تمرکز داشت شب و روز از هیچگونه اقدامات تبلیغ و بخش و فرستادن فرامین و عده ها بخوانین جنوبی کوتاهی نکرد در ظرف این مدتیکه در درویش افتاده است موفق شده توانست که بعضی ریشه دوانیها در بین اقوام جنوبی بنماید، همینکه بچه ستقو خود را از طرف قندهار کاملاً مطمئن


علت سوقیات سقوی بطرف جنوبی ۴۷۱ جلد اول ـ نادر افغان
و از طرف مزار و اقدامات غلام نبی خان خاطرش مجموع شد (۱) برای تسخیر جنوبی و قصه کوتاه ساختن
مجاهدات نادری این حمله را تهیه تمام مجهوداتش را در موفقیت این حمله صرف نمود.
این حمله اگرچه از حیث استعدادات حربی تماماً مهیا بود، ولی اساساً بر نقشه صحیحی گذاشته
نشده بود زیرا هرکه بجای سقو زاده یا محمدصدیق فرقه مشر میبود هیچگاه بچنین اقدام پرتهور فیصله نمیداد
چه مسلم است که در این حمله شکست و تباهی مطلق عساکر سقو محتم بود.
اگرچه سقوزاده (غالباً بمهارت استادان خود) رولهای عجیب محاربه و سوقیات را
در صحنه وطن بازیده است اما غالباً یک اساس بزرگ سوقیات او قمار بازی بود در
این بین هرچند مردم که قتل و تباه و یا بملت خسارتی عائد میگردید، چون اساساً قصبه مبنی
بر قمار است یعنی یا برد یا بای لذا هیچ نه خودش و نه اراکینش مانند محمد صدیق و
پرول وغیره از آن متأثر و یا متحسر میشدند.
(سوقیات سقوی بطرف جنوبی)
همین بود که محمدصدیق تهیه این حمله خود را نموده و شاید بهمین نظریه که یا خوب شود
و یا خراب بهر حال برجنوبی حمله باید برد تا بذریعه این حمله قصه یک طرف شود این عزم را
(۱) غلام نبی خان اوائل با چند نفر متمرده افغانی و اقوام بیرونی ترکانی که تماماً باسلحه و سامان عالی مجهز بودند بر مزار حمله و قوه سقوی را از مزار بمدد
توپ و طیاره متقشر کرده اما بچه سقو نسبت باین حمله اعلان طبعی انگیزی را شائع و در ان بملت خطاب کرد که غلام نبی خان با افغانشکر روس
داخل خاک اسلامی شده برای استرداد سلطنت امانی با من جنگوئی دارد، اگر شما در رد این هجوم نکوشید البته که باز همان جرائم اخلاقی
عصر ماضی مبتلا میشوید، غلام نبی خان بعد از اثر انگلی این اعلان فرار بختی را برامد خان اوائل جوزا از افغانستان بخاک روسیه رفت.


سوقیات سقوی بطرف جنوبی ٤٧٢ جلد اول - نادر افغان

نموده بشب کوتل تیره را بهمراه یک قوه مکمل سقوی عبور وعلی الصباح و قلعه سفید
که در دامنه تیره بر یک تپه مستحکم افتاده است خود ها را رسانیدند.
نوته اخیر بگردیز : ۲۳ جوزا ساعت ۹ صبح بود که قاصد محمد صدیق فرقه مشر
یک پرزه اخطار او را بمنصبداران اهالی گردیز ارائه میداد، در پرزه مذکور تحریرت
«الی زمان سه ساعت ازین اطلاع اگر اطاعت و بیعت اهالی وعسکری گردیز
رسید خوب ، والا شهر گردیز را زیر بمباردمان میگیریم» اندازه دهشت این نوته را
کسی بهتر میداند که وضعیت جغرافیائی شهر گردیز و موقعیت اطرافی آنرا دیده باشه
گویا اهالی شهر بخیر از دو جبهه محصور شده اند ، وقتیکه معاینه میکنند واقعا می بینند که
دامنه دهشت تیره را خیمه های عسکر پر کرده است ، البته این افسر مهاجم که میخواهد
بر این شهر مستحکم هجوم بیارد البته ترتیبات مکملی با خود گرفته باشد ، علاوه بر ان
مدت پنج سال درین سرزمین حکمرانی و از اوضاع تازه این نواحی اطلاع کافی دارد
و همه درک های خوب و خراب، یا آسان مشکل این علاقه ها را می شناسد،
حالا هم در میدان بدست آمده، با استعدادات مکمل حربی این نوته پر تهدید را
در این فرصت تنگ پیش میکند، اینها همه افکار مهیب بودند که در مخیله گردیزیها
خطور کرده هر کدام می پرسید چه باید کرد؟


اثر اعلان حرب بسقوی در گردیز ٤٧٣ جلد اول ـ نادر افغان
اثر این توته در گردیز: وقتیکه این خبر بچکینک رسید، سپه سالار صاحب
فورا برای آقای شاه ولیخان موضوع را با هدایات لازمه اطلاع دادند، در حالیکه اوشان
هم دیشب را بیدار گذرانده ترتیبات لازمه را برای احداث تاثیراتیکه در چنین وقت
لازم بود گذرانیده بودند، صبح اهالی گردیز وقتیکه از قضیه مطلع شدند، باین ملاحظه
بحضور شان حاضر شدند، که آنها را زعیم و مشیر و اختیار دار خود قرار داده بودند، و
قبول کردن فکر شان را درین مورد برای خود نافع میدیدند .
آقای شاه ولیخان مسئله را باختیار عموم گذاشته گفتند : شما خود قضیه را فیصله
کنید، از جهته من اگر باشد هرگز خود را تسلیم نکرده و تا دقیقه آخرین از حیات خود مدافعه
خواهم کرد ، گردیزیها که با تفاق و مشوره و همفکری تا امروز متمسک بودند
طبعا درین فقره با هم جمع آمده و در مشوره در آمدند، اکثریه که ظاهرا حق بطرف هم بودند
بر این فیصله نمودند که بالفرض اگر مقابله هم بشود ثمری نخواهد داشت .
مقابله کردن گردیزیها : عادت طبیعی است انسان در حالت انفرادی مسائل را
از روی تعقل فکر و اندیشیدن فیصله میکند، اما در جماعه قاعده است که مسائل از رو
احساسات و مشاعر فیصله مییابند، ازین روست که گویند: (فیصله های فردی از رو
تعقل شده میتواند ولی فیصله های جماعه تنها از روی مشاعر و تاثرات میباشد) .


اثر اعلان حرب مقوی در گردیز ٤٧٤ جلد اول - نادر افغان

چنانچه درینجا دیده شد که قضیه مدتی زیر بحث این جماعه افتاد، و از هر طرف دلیل
و استدلال و مخالف افکار بلند شد، ولی درین مباحث تنها این بیانیه هیجان
و شهامت افزای عبدالغنی خان پسر لعل گل خان نهایت موثر ثابت شد که بین
این جماعه صدا زده گفت: «سقوزاده مخرب وطن است ما و شما هم پیشتر فیصله
نمودیم که با او طرفداری و یاوری نخواهیم کرد، چه جای که سخن به اطاعت و بیعت
برسد، روزگار بما و شما میدان امتحان را پیش کرده است، و ما در هر دو حال تباه
خواهیم بود، اما در بین همه مرگها آن مرگ آسوده تر است که با شرف باشد، هر که
با ما درین عقیده شریک است و نخواهد درین امتحان ببازد با ما بیاید».
پس از ان جماعه تفنگها را بشانه انداخته برامدند، زیرا که این ندا صدای موثری بود
چند ثانیه نگذشت که هیجان در سامعین ظاهر شده گوئی تذکر عهد گذشته خود بجوش
آمده دوان دوان بطرف جائیکه آقای شاه ولیخان در ان بودند رفته، اسلحه و
و جباخانه خواهان شدند، ایشان که اسلحه و تمام ادوات و ذخائر حربی را قبلاً تهیه
داده بودند بر ان نفری که بجوش و خروش و حمیت می آمدند تقسیم نموده هر یک را بطرف
میدان میفرستادند، ۲۰ دقیقه ازین حوادث نگذشته بود که در میدان چیزی نفری
آماده و مستعد شد.


شروع محاربه گردیز
٤٧٥
جلد اول ـ نادر افغان
شروع محاربه : اول صدای تفنگ و متعاقب آن آواز توپ ها فضا را
بجنبش آورد، منظره مدهش موحش هولناکی بود، دهشت این منظره نه تنها صدا
توپ و تفنگ و یا افتیدن تنۀ ما بر زمین است، بل چیزیکه وحشت و دهشت
این میدان محاربه را بنظر ها مجسم میساخت، تعداد قوای متحارب جانین است
زیرا تعداد محاربین از طرف سقو پنجهزار و از طرف گردیزیها تنها ٦٠ نفر بود، اما چطور
شصت نفری که هر واحد آن مجسمه شجاعت و حماست و بهترین مصداق غیرت
و افغانیت بودند، حتی هر فرد این دسته بر خود معتمد بوده هیچگاه اتکال را بر غیر نمی
پسندند، در حالیکه اعتماد بنفس صفت بزرگیست که ملل متمدنه بصرف کردن ملیونها
پوند و مجهودات خیلی زیاد اولاد خود را با آن تربیت میدهند، حقیقتاً این اقدام مردانۀ
مدافعین بهترین شاهد اعتماد بنفس و علو همت شان است .
آقای شاه و لیخان این وضعیت را که مشاهده نمودند مجلس و مذاکرات و غیره را
گذاشته تمام آن قوه های عسکری و قومی را که در اثنای این دقیقه ها تهیه شده است
بمیدان رسانیده رفتند و محاربه ساعت بساعت شدت گرفته میرفت .
جریان شدید محاربه : شاید این محاربه در قصۀ جنگ ها از وقائع نادر باشد
چه در تیز ترین دقیقه های جنگ تعداد قوۀ گردیزیها به ٦٠٠ رسیده بود.


[BLANK PAGE]


ضمیمهٔ صحیفه ( ٤٧٧ ) جلد اول کتاب « نادر افغان »

جناب سردار «شاه ولیخان» که بهمرای حضرت اعلی سپهدار «محمد نادرخان» غازی در تمام آن اقدامات وطن پرورانه شان که در راه نجات مملکت فرموده اند، مظهر خدمات بزرگ شده اند - مخصوصاً در شکست دادن آن قوای زبردست سقوی که قصد هجوم را بر سمت جنوبی نموده بودند جلادت و رشادت تاریخی از اوشان بظهور پیوسته است - اجمال حیات این ذات کار آگاه در صحیفه ( ٦٠٢ ) ضمیمهٔ این کتاب مطالعه شود.


شدت محاربه گردیز
٤٧٦
جلد اول - نادر افغان

اما انصافاً باید گفت : اگر در این محاربه گردیزیها وعساکر یکه با آنها بودند در شجاعت
امتحان بزرگترین داده باشند، از طرف مقابل افواج سقوی هم کمتر از آنها در ثبات
دلاوری نبودند، زیرا بمجردیکه برایشان حکم سوق داده شد، مانند یک عسکر صحیح
بحکم، اطاعت کرده و بدون اینهیچ تردّد سرراست از کاریز درویش تا دانه قلعه
سفید را که عبارت از ١٦ گروه میشود، در یک شب پیموده در صبح یعنی بمجرد رسیدن
به مرکز جنوبی فوراً بمحاصره گردیز پرداخته صف اولین شان تا میدان طیاره خود را رسانید
همچنین در مقابله و مقاومت هیچ کوتاهی واهمال نکرده هر کدام تا دقائق آخرینیکه
میتوانست استقامت میکرد .
محاربه مخصوصاً در اطراف وسط روز شدت گرفت ، صدای مهیب توپها
سریع آتش سقوی باصدای توپهای بزرگ گردیز تمام دشت را با فضای آن هیجان
جانبین سرگرم فیر، آرزوی هر کدام شکست مقابل بوده یکدیگر را کشته میرفتند ،
الحق که این محاربه پرده از پرده های پرعبرت این دورۀ مصیبت بوده است .
وقوع ضعف در مجاهدین : جناح چپ محاربین گردیز ضعیف شد از
محاذ خود پس پاشدند، وعسکر سقوی میدان طیاره را عبور کرده بقلعه های گردیز
نزدیک آمدند، این پیشقدمی سقویان اثر خیلی مدهش در قلب وجناح راست پیدا کرد


شدت محاربه گردیز
٤٧٧
جلد اول - نادر افغان

ولی چون این محاربیتی که از طرف گردیز میجنگید، بزرگترین شرائط فتح و موفقیت (یعنی
قلبا فداکاری و سر فروشی را) بنظر گرفته بودند، ازین رو عوض اینکه این پس پائی جناح
چپ دران دو حصه اثر اضمحلال و ضعف معنويات را میبخشید ، بالعکس وضعیت را
که خطرناک دیدند بهجوم متفقانه بردند ، اگر چه این حرکت شان اصولا مخاطره بود ، ولی
فوق العاده مفید افتاد، زیرا در نتیجه آن جناح راست و قلب پیشرفت نمود در عین
زمان جناح چپ از این وضعیت استفاده کرده تلافی آن پس پائی را کرد .
حسن اداره سردار شاه ولینجان طبیعی است هر انسان در عین لیاقت
عمومی خود در بعض امور تخصص و یا استثنا داشته میباشد ، چنانچه در اینجا می بینیم آقا
شاه ولینجان از وقتیکه خبر این حمله را شنید، هر طرف موضوع را سنجیده ترتیبات
جزئی و کلی را خود متکفل شدند ، ولی استثنا و تخصصیکه اینجا نشان داده اند ، مسئله وارسی
به امور، و انتظام در عمل است که الحق رعایت این دو اساس در چنین حالت منتها
بیداری میخواهد، چنانچه غالبا نتیجه همین دو امتیاز و یا استثنایشان بود که این حله
بیخبر و بموقع دشمن به فتح و مظفر یت انجامید چه اوامرشان در هر چند دقیقه بیدین
میرسید و از انجا در هر چند دقیقه بعد اطلاعات مفصل را میگرفتند ، و علی العجال هجا
محاربه را یکی بعد از دیگری بحضور سپهسالار صاحب هم ترسیل میفرمودند .


حصول امیدواری فیروزی برای قوای نادری ٤٧٨ جلد اول - نادر افغان
از طرف دیگر در انتظام آذوقه و تهیه دادن لوازم حربی میدان هم تا دقیقه آخرین
هیچ کوتاهی نشده است، داخل شهر گردیز اوضاع پریشانی قابل دقت بوجود
بود، زیرا بعضی کسانیکه از طرف سقو زاده ماجور بودند، آوازه ها و تبلیغات مخوف
و غیر موافق نشر کرده میفرستند. از قبیل اینکه سقو زاده را خدا داده است یا اینکه
تمام اقوام با محمد صدیق فرقه مشر متحد شده اند و او حتماً گردیز را گرفتنی است و غیره آن
افواہات مختلف دیگر ازین قبیل.
وقوع تزلزل در قوای سقوی : فیر از جانبین شدت داشت و محابه
از هر دو طرف بجوش بود، مخصوصاً صدای ماشیندار بیشتر خود را بگوش میرسانید
که ناگهان در صف اول عسکر سقو زاده سستی وضعف محسوس شد، متعاقب آن
اندک پس پائی هم برایشان واقع گردید، محاربین گردیز هم از موقع استفاده کرده
پیشقدمی نمودند - عسکرسقو با اینکه در دوام و شدت فیر صرف مجاهده مینمود اما با انم
ضعف و تشتت قوای شان نسبت به چند دقیقه پیش واضح و نمایان بود زیرا که درین دقیقیا
محمد صدیق فرقه مشر قوماندان کل قوای سقو زاده زخم خورده بود.
حصول امیدواری مجاهدین جنوبی : در موقعیکه ۳۰ دقیقه از ۲ گذشته است
مخبری آمده به حضور سردار شاه ولیخان رقعه تقدیم کرد، بعد از قرائت آن در چهره شان


رجعت قهقری قوای سقوی از محاربه گردیز  ٤٧٩  جلد اول - نادر افغان
اوضاع اطمینان پدیدار شد، خواندن این تمام نشده بود که مخبر دومی آمده او هم
پاکتی داد در این دفعه علامات خشنودی در چهره شان واضحتر شد، که رقعهٔ
اول از محاذ بود و کیفیت پیشرفت را مفصلاً توضیح داده بود، اما دومش از احمدزائی
بود که آمادگی خود را برای شمولیت در محاربه بطرف گردیزیها اطلاع میداد،
گویا این هر دو رقعه در این وقتیکه هیچ خبر آن پیش از چند ثانیه اعتبار و تقرر ندارد
قدری باعث امیدواری گردید، مخصوصاً رقعهٔ احمدزائیها، زیرا تا این دقیقه گردیزیها
چنین گمان میکردند که درین میدان تنها خواهند بود، ولی این رقعه در عین اینکه یک
اشتباه بزرگ را رفع کرد، از طرف دیگر برای گردیزیها باعث اطمینان هم
شده میتوانست.
رجعت قهقری قوای سقوی: ساعت (۳) هنوز پوره نشده بود که حصهٔ
اعظم میدان محاربه بقبضهٔ گردیزیها و عساکر گردیزی افتاد، و افواج سقوی سنگرهای
خود را بالتوالی و تدریج گذاشته میرفتند، تمام ساعت (٤) بود که میدان را کاملاً
گذاشته و اپس در قلعهٔ سفید خود را رسانیدند، و در آنجا بغیر مترالیوزها و توپهای
سریع آتش خود را از هجوم گردیزیها نگاه میداشتند.
ساعت ٤ و ٢٠ را پورت آخرین منصبدار محاذ بعبارت ذیل رسید


رجعت قهقری قوای مستوی از محاربه گردیز ٤٨٠ جلد اول - نادر افغان

میدان کاملاً از دشمن گرفته شد، قوه‌های شان بر تپه‌های قلعه سفید استحکام دارد
اگرچه مواقع شان مستحکم است، ولی ما چنان نقاطی را که برای هجوم مساعد است
بدست داریم، تفصیل خطوط آتش را حامل مکتوب میدهد امرحیست؟»
جناب سردار شاه ولیخان بعد از گرفتن تفصیلات از وضعیت میدان
با اینکه تعقیب هجوم برای محاربین مساعد بود، اما به سببیکه روز قریب بآخر شده
هجوم را موافق ندانسته، امر استحکام و تمرکز دادند، و همچنین شد که محاربین گردیزی
در نقاط خود مستحکم مانده و جانبین فیر تفنگ و مترالیوز مینمودند.
نظارت و اعطای هدایت سپه سالار: از وقتیکه اطلاعات پیشبینی
لازم را سپه سالار صاحب پریروز بگردیز فرستاده بودند، با اینکه مسئله حمله کردن
محمدصدیق در آنوقت متیقن نبود، اما باز هم برای حفظ ما تقدم دو مسئله را از دیشب
تهیه فرمودند، یکی مرتب نمودن یک سلسله سوار چاپار بین سجنک و گردیز، دوئم آماده
ساختن اقوام طوطاخیل و منگل میرزکه را در صورت وقوع جنگ برای شمولیت
در مدافعه از گردیز چنانچه بمجرد وصول اطلاع جنگ سپه سالار صاحب این اقوامی را که آماده
ساخته بودند، بطرف گردیز سوق نمودند.
الحق این تدبیر فوق العاده مفید و بوقت مناسب و باریک بدرد خورد، زیرا


شکست فاش قوای سقوی برابر مجاهدین جنوبی
٤٨١
جلد اول - نادر افغان

در نصف اخیر این محاربه همین اقوامیکه برای کمک فرستاده شده بودند، شجاعت
بزرگی را انجام دادند، این قوه ارسالی سپه سالار، مسافه در میانی گردیز و پکتیا را
که ۹ کروه است ، با سرعت قطع نموده در راه با اقوام احمدزائی که آماده جنگ
بودند مصادف شده هر دو خود را بالاتفاق در اطراف ساعت ه و نیم بحدود
محاذ رسانیده بدون تأنی و تعطیل سنگر گرفته شروع بمحاربه نمودند در ساعت مذکور
عسکر سقوی که با این حمله ناگهانی دچار شده بودند، روی توپ و مترالیوز ها
خود را از طرف گردیزیها کم کرده و فیر را بطرف بالا ده که جبهه هجوم این اقوام بود
گشتانده با شدت زیاد آتش باریرا بنا کردند .
محاربه تا ساعت ۹ از جانبین بشدت دوام داشت ولی از فیرهای خیلی
سریع که در آن تاریکی شب مینمودند معلوم میشد که این افواج بجله های شفت افغان ها که
مهارت مخصوصی در حملات شبینه دارند دچار شده بودند.
شکست مدحش قوای سقوی برابر مجاهدین جنوبی: این محاربه در ساعت ۹
بشکست کلی افواج سقوی خاتمه یافت و قلعه سفید را تخلیه کرده توپ و جباخانه
و سامان حربی را که برای این حمله بزرگ ترتیب نموده بودند برای این افواج و لشکر تیکه
هیچ منتظر هیچ وضعیت نبودند ، گذاشته فرار نمودند، گویا اقوام احمدزائی وطوطاخیل


شکست فاحش قوای سقوی برابر مجاهدین جنوبی ٤٨٢ جلد اول - نادر افغان

و منگل که از طرف سپه‌لار صاحب بانقشه و پلان مخصوصی آمده بودند، از طرف
جناح دشمن حمله آور شدند و ازین آتش شدید و حمله جناحی خود سلسله این محاربه را
بالمره طوری خاتمه دادند که قوای سقوی در هیچیک محاذ نظیر اینطور یک
شکست مدهش و سقوط فاحش را ندیده بودند .
این اطلاعيه فتح وظفر در اسرع اوقات به حضور سپه لار در جينک آمد و از حضور
شان هدایات و وصایای لازمه که مستلزم آن وقت بود گرفته شد .
ساعت ١٠ شب بتعداد ٥٠ نفر اسیر که در اثنای تصرف قلعه سفید بدست افتاده
بودند با توپها و دیگر ادوات حربی که بدست آمده بود بگردیز حاضر کرده شد در حین تحقیقات
از اسیرها معلوم شد که محمد صدیق فرقه مشر وقتیکه در ساعت ٢ زخمی شده بود خود را
بر اسپ انداخته با ٤٠٠ نفر توصیه نمود که او را به سبهاک برسانند گویا اگرچه تمام افواج
سقوی شکست خورده‌اند، اما محمدصدیق باز در سبهاک که بفاصله ٣ کروه گردیز است
خود را مستحکم داشته است .
جوش و خروش عجیبی درین علاقه پدیدار است پیشروی گردیز غنائم جنگ کوه شده
میرود، توپ‌های سریع آتش دو دانه ٩ پن صحرا ٣ دانه ٦ پن جبل ٢ دانه موترلاری عنی
عالمها جباخانه و اسپ یا بو و جزئیات دیگر، هرخان و یا جماعه که چیزی غنیمت آورده


تهیه ترتیبات تعقیبیه سپه سالار ٤٨٣ جلد اول - نادر افغان

باشد آنرا برین کوت بزرگ گذاشته دوان دوان بنزد آقای شاه ولیخان خود را رسانیده
با یکعالم شغف و سرور را پورت غنائم خود را تقدیم کرده تصدیقی بطور یادگار ازین
خدمت میگیرند.
تهیه ترتیبات تعقیبیه سپه سالار: ٢٤ جوزا اگرچه فتح کامل نصیب طرفداران
نادری شده است و این حمله خطرناک بخیر را کاملاً رد کرده اند. و اهالی انقدر مسرور
و شادان هستند، که از حد تصویر خارج است، اما با وجود اینهمه در این موقع که دشمن
شکست خورده است و اهالی ازین فتح در جامه های خود جا نمیشوند متمادی با یکدیگر
تبریک میگویند دیده میشد که اراکین لشکر در فکر عمیقی بوده گویا که بوضعیت موجوده هیچ متاثر
نبوده، ۱۰ و ۱۲ ساعت پیش هنوز وضعیت را خطرناک می پندارند.
زیرا سپه سالار صاحب که از یکطرف بپذیرفتن و فد ها ئیکه برای تبریک میآمدند
مشغول بودند، از طرف دیگر با سرعت زیاد مصروف تهیه یک قوه مکملی برا
نگاهداشت و پهره دادن بر سر کوتل تیره بودند چنانچه نفری مچلغو را با یک عده قطره
مسلح از راه مچلغو بر سر کوه بطرف تیره فرستادند، از طرف دیگر برای سردار
شاه محمود خان که در جاجی با لشکرهای خود آماده بودند مکتوبی فرستادند که یکی ازین
دو کار را با سرعت تمام باید تعقیب و اجرا کنید :-


شمولیت پچه سقو در جنگ جنوبی ٤٨٤ جلد اول - نادر افغان

١:- با لشکر خود سر راست از راه دوبندی بر لوگر حمله ببرید.
٢:- یک حصه لشکر خود را به دوبندی بفرستید و همراه بقیه خود شما اینجا بیائید
تا با لاتفاق از راه تیره حمله ببریم.
هر یک ازین دو تجویز که بنظر شما و لشکرتان موافق باشد بطور فوری اجرا نمائید.
عموم اسیرهای حرب را سپهسالار صاحب معاینه و آنها را بیک نطق موثر
رقت افزای شان از وخامت این اوضاع و مذلتیکه ازین حرکت آنها که بر ضد سعاد
وطن و نفع یک دزد واجب القتل مینمایند، بدرستی دانا نموده تمام شان را تحت تاثیرات
عمیق این وضعی که از او شان سر زده و میزند آورد، پس از ان امر دادند تا باستثنا
نفری ٦ ده کوهدامن که تحت الحفظ نگهداشته شوند، باقی نفری مرخص و برای شان
فی نفر پنجروپیه خرچی هم دادند، و برای اقوام عرض راه هدایت فرمودند تا احد
به او شان مزاحمت نکند.
شمولیت بچه سقو در جنگ جنوبی : ٢٥ جوزا بمجردیکه پریروز عصر محمد صدیق
فرقه مشر وضعیت اخیر قشون خود را دید فوراً کیفیت را بکابل اطلاع داد طبعاً خبر
این شکست برای سقوزاده خیلی ذی اهمیت و مهیج یا مدهش واقع شد، زیرا تمام میدان
آخرین را که در پیشرفت و نشر تسلط داشت، یعنی بر فتح سمت جنوبی و یا سقوط دان


شمولیت بچۀ سقا در جنگ جنوبی
٤٨٥
جلد اول-نادر افغان

سپهسالار صاحب میدید، چه تا زمانیکه ایشان در جنوبی میبودند، طبعاً عموم ملت
بسقوط بچۀ سقوا امیدوار بوده و با وبیعت و اطاعت نخواهند کرد.
همین بود که این حمله را تهیه نموده خواست تا سمت جنوبی را بقبضه بیارد
باین ذریعه بتواند آن رشتۀ امید اهالی افغانستان را که بسمت جنوبی دارند بگسلاند
و باین ذریعه مالک تمام مملکت شود.
پس خبر این شکست را بمنزلۀ پیام زوال خود پنداشته با تمام تهور و هیجان چند نفر
متباقیه را که در کابل داشت بموتر ها سوار کرده خودش هم بر سر آنها در موتوری قرار گرفته
با تمام سرعت بطرف التمور شتافت.
مع الاسف در موقع تعرض بچۀ سقا عموم اقوام در گردیز و سحینک در یک عالم هیا
و ستی که برایشان در اثر فتح عائد شده گرفتارند، خوشبختانه درینجا همان قوۀ که علی الصباح
سپهسالار صاحب فرستاده بودند بدرد خورد، و این خطر مدهش ناگهانی را رد نمود.
زیرا وقتیکه سقا زاده در التمور ترتیبات خود را مکمل و بطرف تیره با لا رفت نمیخواسـت
تا استحکام سرتیره را مرتب بسازد، همان مفرزۀ ٨٠ نفری آمدن این قوۀ سقوی را از دور
دیدند مخفیانه دو طرف آنها را گرفته دفعتاً اوشانرا تحت آتش شدید خود گرفتند سقاو زادۀ
که هیچ این وضعیت را انتظار نداشت و غالب خیال او همین بود که خودش متعرض خواهد بود


پریدن بچه سقا و از چنگال مجاهدین ٤٨٦ جلد اول - نادر افغان

از این تصادف پریشان شده خود را در یک سنگر انداخته مترالیوز را خود بدست
گرفت ، جانین با مهارت میجنگیدند ، مدت دو نیم ساعت گذشت و فرقی در
قوت هیچکدام ظاهر نشد، رفته رفته غالبیت بطرف افغانها شده رفت زیر این
مجاهدین سنگ بسنگ این کوتل خود را بلد هستند .
پریدن بچه سقا و از چنگال مجاهدین : وقتیکه این مغرزه هشتاد نفری نادری
پافشاری استقامت حریف های خود را دیدند از درک های دیگر چند نفر خود را بی خبر
نزدیک سنگر بچه سقا رسانیده بر آنها فیر شدید نمودند میدان بر بچه سقا منحصر شده
و وضعیت خود را در این سنگ لاخ های پیچ خطرناک دید با چالاکی فوق العاده
که شهرتش بود با یک دو نفر خود را بموتری انداخته رو بفرار گرفت خود را بکابل رسانید
و هر چند که قبل از فرار به نفری خود امر استقامت داده گفت میروم دیگر نفری
می آورم مگر نه حکم و نه تسلی او فائده بخشید زیرا چند دقیقه نگذشته بود که عده بزرگ
این نفری تسلیم و یا اسلحه را انداخته فرار نمودند .
مجاهدین هم بتعقیب شکستیها تا التمور رفته جباخانه و مترالیوز و دو دانه
توپ که در آنجا مانده بود با خود آوردند .
گویا حلقه اخیر امید سقو زاده باین شکست گسیخت و تصورات او که در بدد


فکر حمله بردن برسهاک یا کابل
٤٨٧
جلد اول ـ نادر افغان

آوردن سمت جنوبی ، بعبارت صریحتر در سقوط دادن سپه سالار صاحب دست
همره خام و هدر رفت.
فکر حمله بردن بر سهاک یا کابل
نظر باین شکست مدحش قوای سقوی و ملاحظات اوضاع کنونی که جداً قابل
تدقیق میباشد در پیش روی فاتحین این دو جنبه نقیض موجود است :-
اول ـ در نتیجه این شکست مهلکه برای سقوزاده پیش آمده است طبعاً تمام
معنویات عسکری و احساسات شخصی او خیلی مضمحل و ابتر شده است ازین رو در ینوقت حمله
بردن بر کابل خیلی موافق و نتیجه آن اغلباً حسب مطلوب بنظر می افتید بنابراین یک نظریه
تسریع حمله بر کابل را ایجاب میکرد .
دوّم ـ چون سهاک نزدیک گردیز و محل پافشاری محمد صدیق و قوای متباقی
سقوی است ازین رو تا زمان فیصله کردن معامله آن، بدیگر طرف رفتن خالی از خطر
نیست باید اولتر در سقوط قوای سهاک کوشید این دو سوال مهم موجب مباحثه
و اختلاف آرا است .
سردار شاه ولیخان برای فیصله کردن این دو نظریه جرگه از خوانین منگل و طوطاخیل
و احمدزائی و گردیزی منعقد نمودند . این جرگه وفدی برای همان قوام سهاکی فرستادند


حمله اقوام بر سهاک
٤٨٨
جلد اول - نادر افغان

که محمد صدیق فرقه شتر را در بین خود جا داده اند تا ایشانرا ازان معاندت شان منصرف سازند. این وفد چنین جواب آور دکه «محمد صدیق پناه گزین است ما بهیچ صورت او را بدست کسی نمیدهیم» اما اقوامی که ازینطرف مذاکره میکردند علاوه بر اینکه محمد صدیق را خائن مملکت میدانند او را بطور مخصوص نظر به اجراآت گذشتهٔ او دشمن اقوام سمت جنوبی میشمارند.
چون اقوام سهاک و سلیمانخیل در این موضوع معاندت و اصرار نمودند لذا غالباً خطر پیدا شدن منازعه در بین اقوام احتمال میرفت اگر چه سردار سپه سالار و سردار شاه ولیخان باستعمال قوت در این میدان راضی نبودند، چون محور قضیه مبنی بر عناد قومی بود جلوگیری از آن صعب افتاد.
حملهٔ اقوام بر سهاک: چنانچه به صبح ٢٥ جوزا جرگه فیصله حمله برون قطعی خود ها را بر سهاک و دستگیر نمودن محمد صدیق را قرار دادند. همین بود که اقوام حمزه خیل و منگل و طوطاخیل زیر قیادت میر غوث الدینخان (١) که مبشتر در این جنگ اصرار داشت

(١) طرفدارین حمله بر قوم سهاک سلیمانخیل که نزاع بزرگ قومی تولید و مشکلات زیادر ا در پیشرفت ادرمی افکند و سردار سپه سالار و سردار شاه ولیخان و دگر اراکین اردو نبودند، زیرا که محمد صدیق باصول قومی بخانهٔ آنها ننگ افغانی برده بود و دستگیری آن بقوه موجب غلط فهمی میشد بلکه در نظر داشتند این قضیه را بصورت جرگه فیصله نمایند، در اول نظریه مردم سلیمانخیل و در زیتی هم درین موضوع بهمین قرار بوده میخواستند که این مسئله مصالحه تصفیه شود مگر غوث الدین قوم احمد زائی و منگل وطوطاخیل و گردیزیها را خودسرانه بمقابل این اقوام بنام گرفتار کردن محمد صدیق سوق داد و ازین بی فکری خویش چنین یک نزاع بزرگ قومی را پیدا کرد.


حمله اقوام برسهاک ٤٨٩ جلد اول - نادر افغان

و عسکر و لشکر گردیزی در زیر قیادت عبدالغنی خان گردیزی برای شروع جنگ بطرف
رباط سرکاری برآمده بنفری سهاک اطلاع دادند که «یا محمد صدیق برایشان داده
شود و یا اینکه خواهند جنگید» .
ساعت دو روز محاربه از طرف اقوام مذکور دائر شد، شام نرسیده بود
که چندین قلعه متعدد از علاقه‌های سهاک را متصرف شدند، افغانها جنگ را در
تاریکی شب دوام داده رفتند - از طرف سهاک فیراتوپ سقوی بشدت شنیده میشد
سپه سالار قبلبرین این حوادث فتح گردیز را بصورت متحدالمال بعموم اقوام
فرستاده آنها را به اتمام امور خانگی و جمع آوری سریع شان دعوت نموده، هیئتی
از هم‌رکابان خود را تشکیل داده بطرف منگل جاجی خیل برای آوردن لشکر شان
فرستاده بودند که به تاریخ ٢٦ همان هیئت واپس آمده خبر جمع شدن و روانگی
لشکر منگل را اطلاع دادند )
پسته خصوصی از کابل رسیده معلومات اخیر چنین نشان میدهد که سقوی بچه در کابل قوه که دارد
چیزی نفری پیش کروهی حواله نموده، که امروز آنرا بطرف لوگر فرستادنی است مخبر دگر
(١) - برعلاوه این اطلاعات از دگر مقامات نیز وقتاً فوقتاً به سپه سالار صاحب اطلاعیه ها واصل میشد
و سلسله مخابرات و نشریات اوشان هم قریباً در تمام افغانستان جریان داشت مخصوصاً
بمشرقی و جنوبی و دیگر حصص نزدیک بصورت منظم قائم بود .


حزم و تدبیر سپه سالار غازی ٤٩٠ جلد اول - نادر افغان

اطلاع میدهد که عسکر مسلح زیاد ستوقی از راه خروار و درنگ بطرف سهاک
بکملک محمد صدیق اغزام و در اقوام مخالف به پراگنده طرفداری سپه سالار از حکومت امانی بشد تری است.
در صبح ۲۷ جوزا سپه سالار صاحب امر فرمودند که باید هئیت یا یک قدم پیشتر
بطرف گردیز برود، تا برای هر قبیل پیش آمد ها مستعدتر باشد زیرا نتیجه این جنگ
که مع الاسف بر خلاف مقتضای وقت حسب ذوق و میلان بعضی هنگامہ جویان جریان
دارد از دو حال خالی نخواهد بود، اگر اقوام سهاک پیش قدمی و گردیز را متصرف
شوند، در اشغال این گوشه جنوبی که عبارت از گردیز و نواحی آن است باید ترک
شود و اگر مردم سهاک مغلوب شدند بکمال سرعت باید نقشه تعرض کابل را تطبیق نمود.
سپه سالار صاحب بساعت ده با هئیت خویش از سجاونک که در ان مدت
یکماه و بیست روز توقف نموده بودند حرکت کرده بکاریز کی که در راه گردیز واقعاً
مواصلت و از آنجا بعد از توقف هفت روز بطرف مجلغو یعنی بگردیز قریب تر شد
رفت . یک عده از لشکر منگل که برای تمام کردن کشت و زراعت خود معطل بودند
امروز آمده بعد از شرفیابی بحضور سپه سالار صاحب سر راست بطرف گردیز
برای شمولیت در محاربه رفتند .
سردار شاه محمود خان از جاجی آمده بعد از ملاقات یک ساعت مذاکرات


عقب نشینی قوای قومی از سهاک ٤٩١ جلد اول ـ نادر افغان
مختصر که در جمله آن کاملاً مهیا بود این شکر حاجی را نشان دادند، بعضی تعلیماتِ
ضروریه گرفته واپس بطرف مرکز خود عودت فرمودند .
اطلاعات جنگ سهاک در هر نیم ساعت بعد مرتباً رسیده میرود را پوتِ
این را نشان میدهد که اقوام احمدزائی و منگل وطوطاخیل بر اقوام سهاک غالب هستند
ساعت ٢ از لوگر اطلاع آمد که از طرف پنجه سقو چیزی نفری ترتیب شده است
وخیال دارند که فردا از راه در نگ و خروار آنها را بکمک سهاک برسانند .
این خبر در حقیقت اهمیت زیاد داشت زیرا نشان میدهد که سر از فردا امانِ
سهاک بکمک سقو قوی تر خواهند شد .
چهارم سرطان : چند روز میشود که جنگ جاری است . در نتیجه اقوام سهاک
پریشان شده و بقلعه های خود عودت کرده از ان حد و د جنگ میکردند عبث
دو نمایندهٔ اقوام سهاک آمده اطلاع داد که « ما بمصالحه حاضر هستیم . درباً
محمدصدیق فرقه مشر وعده میدهیم که او را از بین خود خارج سازیم» این پیغام اقوام را
خیلی مطمین ساخت
عقب نشینی قوای قومی از سهاک : نزدیک شام در حالیکه انتظا شیرِ
وفد مصالحه از طرف اهالی سهاک خواهد رسید ، بالعکس دیده شد که محاربه را


جلد اول - نادر افغان
٤٩٢
عقب‌نشینی قوای قومی از سهاک

شدیدتر ساختند. حقیقت این قضیه چنان بود که امروز صبح اهالی سهاک ازین
محاربه که آنها را با عموم اقوام دشمن ساخته است بیزار آمده حتی بخود محمد صدیق گفته
بودند که تو باید از بین ما خارج شوی و هم پیغام مصالحه را برای اقوام احمدزایی منگل
و گردیزی فرستادند. اما بعد از ظهر قوای زیاد سقوی که پیشتر راپور ان واصل
شده بود بسهاک با ذخائر زیاد رسیدند، فرقه مشر هم گویی دم در تن مرده‌اش
در آمده باشد فوراً بمیدان آمده و ریاست میدان جنگ را ذمه‌وار شده
محاربه را سر از نو گرم ساخت. چون اقوام گردیز و دیگرها این محاربه شدید را در اخیر
روز انتظار نداشتند، ناچار تاب مقاومت نیاورده پس پاشدند.
با اینکه سردار شاه ولیخان باین جریانات اصلاً راضی نبودند زیرا علاوه براینکه
اصل جنگ از طرف سرکرده‌های اقوام جاری میشد این سرکرده‌ها یک نقشه منظمی برای
این محاربه خود نگرفته بودند، اما بازهم ناچار شده ترتیبات شئونات اینها را
بعهده گرفته میگذاشتند چه از حیث ذخائر و مادیات یا معنویات و تدبیر
احتیاجی پیش شود، تمام شب محاربه جاری بود. صبح وقت شفق لشکر تا حدود
رباط سرکاری یعنی فاصله یکنیم کروه گردیز پس پاو اهالی سهاک پیش قدمی کرده بود
بصبح پنجم سرطان سردار سپه سالار صاحب امر بستن بارها را دادند. ساعت


جز وقعه ناگوار در دائر مجادله نفاق انگیز ٤٩٣ جلد اول - نادر افغان

دوازده بود که یک سوار از گردیز آمده مکتوبی از جناب شاه ولیخان آورد که
مضمونش حسب ذیل است :
" بکمال تأسف عرض میکنم در نتیجه محاربه بی سرو پا و بی انتظامی که اقوام در بین
خود جاری کرده بودند گردیز در خطر معروض است و در این دقیقه های که این سطر ها را
مینویسم خطر سقوط دقیقه بدقیقه نزدیک شده میرود. اگر چه من یک و یا دو ساعت
قبل باید گردیز را میگذاشتم ولی چون در پیش روی خود یک منظره رقت آور
دارم و آن عبارت از هجرت نمودن اهالی گردیز از مسکن های خودشان میباشد
که منتهی مرا محزون میسازد. لذا نمیخواهم این میدان را باین حالت خودش بگذارم
چه آخرین تسلی و دلداری که از طرف خود باین مصیبت زدگان اظهار کرده میتوانم
همین خواهد بود که آخرین نفرشان باشم که این میدانرا بگذارم .
در باب صورت شروع این جنگ و عناد و اصراریکه این اقوام محارب
نموده اند پیشتر تفصیلات داده بودم، برین مسئله بیشتر متحسرم که اقوام احمدزای
وطوطاخیل و گردیزی که تا دیروز به خساره های زیادی معروض بودند امروز
در اثر غلبه اقوام سبهاک متحمل نقصان های زیادی شده اند، مهاجمین لحظه بلحظه
خود را بگردیز نزدیک ، و مدافعین را میشکنند، قدم بقدم سر از امروز صبح پیشد میثر


حرکت سپهسالار صاحب بطرف جاجی
٤٩٤
جلد اول ـ نادر افغان
گردیزیهای بیچاره میگویند ما بهیچصورت حکومت سقوی را قبول نداریم و اینک
مسکن‌های آبا و اجداد خود را گذاشته هجرت را اختیار نمودند، من تا آخرین دقیقه
این فاجعه را انتظار میکشم، و بعد ازین خود را بچینك میرسانم. محل امضا دشنام علی،
حرکت سپهسالار صاحب بطرف جاجی
در ساعت دونیم روز ٦ سرطان جناب سپه سالار صاحب با رفقای خویش
جانب جاجی عزم سفر فرمودند، این مسافرت از پرمشقت ترین سفرها بواسطۀ معین
نبودن محل توقف و حرکت لیلیه درۀ تاریک پر از سنگ و آب که درهمان شب
پیموده شد، بود؛ در حالیکه خطر وقوع کدام حادثۀ غلط فهمی از طرف ساکنان دره
بیشتر مسافرین را در وسوسه می‌انداخت، زیرا، آنها خبر نداشتند که این سافرنا
شبینه که خاموشی مهیب این دره را بر هم میزنند، از چه قبیل اشخاص‌اند، بهرحال این جمعیت
در اطراف ساعت ١١ شب بیک قریۀ از قریه های هزار درخت رسیدند؛ بقیۀ
شب را در یک سخت با سیکه اقامت کردن آن بالنسبه مسافرت آرامتر بود گذشتاند.
صبح ٧ سرطان وقت فجر هیئت بحرکت افتاد، بوقت طلوع آفتاب باولین
حدود جاجی رسید، دو ساعت در حسن خیل برای تناول ناشتا توقف شده باز در


حرکت سپه سالار صاحب بطرف جاجی ٤٩٥ جلد اول - نادر افغان

ساعت ٩ دوباره بحرکت افتاده، تا عصر بطی کردن منزل از بین زمینهای سبز و خرم
و آباد جاجی مصروف بودند، ساعت ٤ و نیم به (شگه) مواصلت شد.
در شگه یکعالم جم و جوشیست که تنها مشاهده آن تمام زحمات این سفر را
فراموش میساخت، عموم اقوام و سرکرده های جاجی بدور جناب جرنیل شاه محمودخان
حاضر بوده میدان دورادور را لشکرهای آماده جاجی پرساخته هر طرف آتن و سیاهو
غزل و دهل شنیده میشود.
زیرا از وقتیکه جناب جرنیل صاحب در حدد جاجی داخل شده اند، خوانین و
سرکردگان جاجی را جمع نموده، از ان افکار سپه سالار صاحب که راجع به نجات وطن
دارند و موجب این حرکت شان بسمت جنوبی شده ایشانرا مطلع کرده است
خوانین جاجی این مطلب را باکمال سرور استقبال کرده، جمع نمودن یک لشکر را
بزیر فرمان ایشان قبول نموده اند، چون در جاجی اقوام مختلف یا تنازعات قومی
کمتر وجود دارد و یا اینکه نادرست ازین رو در جمع شدن لشکر جاجی مشکلات
و یا موانع پیش نیامده هم در دفعه اول و هم در این دفعه با کمال استعداد و آرامی
مجتمع شده و منتظر اوامر بودند.


اثر ورود سپهسالار صاحب در جاجی
٤٩٦
جلد اول - نادر افغان

اثر ورود سپهسالار صاحب در جاجی

هیئت نادری در عین همین جوش به شنگه رسید و ورود ایشان با عموم هیئت آنقدر موجب دهشت و حیرت اهالی گردید که هر کدام صورت این ورود را میپرسید، سپهسالار از چگونگی جنگ سهاک که بواسطه عناد قومی تولید و منجر بجریان محاربه بزرگی شده موجب این حرکت شان بجاجی گردید بیانات دادند.

از هر طرف عبارات تأسف و نفرین بر بی اتفاقی بلند شده عموم خوانین بالاتفاق اظهار تسلیت و آمادگی بتلافی این حوادث نموده گفتند ما نسبت باین ورود شما و تعیین خط مشی خود ما در آتی جرگه را منعقد و پس از ان قرار آخرین خود را بحضور تان تقدیم میکنیم.

توجیه مشکلات به سپهسالار غازی بطرفداری از حکومت امانی

اگر بنظر سرسری دیده شود یگانه علت این ناکامیابی ها و فراهم آمدن اشکالات در پیشرفت نظریات خیر اندیشانه نادری همین یک مسئله بوده است که یک حصه بزرگ اقوام همه این مجاهدات او شانرا بشاه مخلوع نسبت میدادند، و ازین پهلو تهی نمی


توجه مشکلات سپه سالار غازی بطرف قندار بطرف حکومت امانی ۴۹۷ جلد اول - نادر افغان

ایشان از قبولیت سلطنت (در حالیکه در تمام افغانستان احدی مستحق تر و
جامع تر هم از اوشان موجود نیست) متردد و بد ظن بودند، حالا نکه سپه سالار از نقطه
نظر خیر خواهی و حدت پسندی معذور بودند، که از تقبل پادشاهی بدون اتفاق
آرای عمومی ملت افغانستان پهلو تهی کنند، و با وجود این تصادم بانواع موانع
و ناکامی، صبر و استقامت و توکل را پیشه خود گرفته از لطف خدا و معاونت
ملت موفقیتش را امیدوار باشند.
ازین منسوب بودن سپه سالار غازی بحکومت امانی و استنکاف ورزیدنش از
قبولیت نام پادشاهی و صرف مجاهدتش در راه وحدت ملی، بنام مصالحۀ عمومی
اکثری از اقوام مشتبه شده پیهم در راه پیشرفت شان موانع و مشکلات را تولید میکردند
تا اینکه رفته رفته این اشتباه عمومی و تشتت افکار با ندازه ترقی نموده که مردم در مقابل
شاه مخلوع و تمام کار داران جاهل و ماضی عصر امانی، بچه سقو طاغی را ترجیح داده در مهمات
قوت و نفوذ سقویها قائم شد، حتی یگانه سبب تسلط یافتن سقوها بر گردیز و بکشه
قسمت های ارگون و خوست و در حصص و موجب موفقیت بچه سقو و محمد صدیق و
امثال آنها در سمت جنوبی، از همین پروپاگند جعلی سقوی بود، که سپه سالار برای استرداد
تخت و تاج امان اللهی خدمت میکند:


فکر استمداد از اقوام سرحد آزاد
٤٩٨
جلد اول - نادر شاه
ولی سپه سالار صداقت مدار ، با همه این مشکلات شانه داده جدیانه و مردانه
برای نجات وطن با وجود این موانع و اوضاع دلشکن قیام و ثبات میفرمودند .
استمداد از اقوام سرحد آزاد
بر علاوه اینقدرست کامله و استیلای متنفذانه که سقویها در نقاط مهم جنوبی پیدا
کرده بودند از اطلاعات واصله کابل و لوگر معلوم میشد که بچه سقو بالنسبه تمام حصص
افغانستان، حصه زیاد عسکری تکل و قوای منظم خود را که با توپهای بزرگ و ماشیندارها
هر رقم و اسلحه عالی به پیمانه کافی مجهز و مسلح شده بودند ، برای مقابله و تعرض نمودن
بر قوای نادری تهیّه کرده است، ازین جهته نه تنها سپه سالار غازی جهته دفاع
بلکه برای پیشرفت اساسی ازاله مظالم سقوی و نجات دادن افغانستان ازین بلای
عمومی مجبور بود، که این لشکرهای قومی شان را که با وجود آنهمه مشکلات و موانع جمع آوری
شده اند و یا بعد ازین امید تجمع آنها کرده میشود با یک عده از اقوام سرحد آزاد تقویه کند .
لهذا اولاً سپه سالار صاحب با تفاق رفقای معیت خود و تصویب نمایندگان
اقوام جنوبی تصمیم فرمودند تا از اورکزائی استمداد نمایند، چون خط عبور ارکزائی
بدست انگلیزها بود ، سپه سالار بالنسبه راه دادن ارکزائی را توسط آقای حاجی محمد اکبر خان


جلد اول - نادر افغان
٤٩٩
فکر استمداد از اقوام سرحد آزاد

با انگلیسان مفاهمه نمودند، ولی آنها نسبت بعبور ارکزائی بخاک افغانی اظهار ممانعت
ننمودند، و گفتند که ما نظر بآن اعلان بیطرفی خود که راجع بمعاملات داخلی و انقلاب
کنونی افغانستان کرده ایم مجبوریم که در هیچیک از شئونات آن مداخله نکنیم، ازینجهته
ممکن نیست که ما با اورکزائیها اجازهٔ عبور بدهیم، چنانچه جواب این استمزاج
سپه سالار را تحریراً نیز بهمین مفاد بدست حاجی موصوف فرستادند.
ولی سپه سالار ازین مشکلات داخلی و اشکال اندیشی های خارجی مایوس نشده
طریقه های دیگر را جهته موفقیت خویش در نجات مملکت ازین گرداب مصیبت سنجیدند
که از جمله آن یکنظریهٔ نافعهٔ شان همین بود که حتماً باید اوشان جهته رفع توحش دزدان
و قیام امنیت در افغانستان از هر قوم و قبیله افغان که امداد گرفته میتوانستند تشبث
بفرمایند، لذا بفکر گرفتن استعانت از وزیریهای غیور که الی الآن چندین معروضات
شان راجع به آرزومندی شمولیت آنها درین مسئله قومی که بشئونات ملی آنها
هم تماس داشت رسیده بود، افتادند (۱) و هم راجع به پیدا کردن رشتهٔ وحدت
و اخوت و رفع غلط فهمی و خانه جنگی با ساسیکه در صفحات آتی مذکور است شروع بکار نمودند

(۱) زیرا که در راه مواصلت آن ها بکابلی بجز از بعض مخدرات داخلی که شرح آن در آتی میآید هیچیک اشکال
نبودن راه موجود نیست و هم انگلیزها نمیتوانستند که علی الفور از دخول وزیریها بافغانستان جلوگیری کنند،
حتی بواسطهٔ اتصال زیرستان بافغانستان وقوع خط عبور آن ها بزیر رائی کابل خیل که از جمله رعایای افغانی میباشند برایشان
تسهیلاتی هم موجود است.


معروضه اقوام حجی بحضور سپه سالار غازی
۵۰۰
جلد اول - نادر افغان

معروضۀ اقوام جاجی بحضور سپه سالار غاز
در صفحۀ ٤٩٦ از انعقاد جرگۀ قومی در جاجی تذکر دادیم، این است که آنها بعد بحث
و مذاکره فیصلۀ اخیرۀ خود ها را قرار آتی بحضور سپه سالار غازی تقدیم کردند:-
«ما بالوکالت از طرف عموم اقوام جاجی در برابر این زحمت کشی های متوالیۀ
سپه سالار غازی که برای نجات وطن فرموده اند، اظهار ممنونیت داشته مخصوصاً
از زحماتیکه به سبب نادانی و یا اصرار بعض اقوام برایشما پیش شده باشد تأسف
وصادقانه عرض میکنیم که اکثری از اهالی درین مخالفت کردن خود باشما مرتکب غلط
فهمی شده تصور میکنند که این مجاهدات مصلحا نۀ شما به امان الله خان منسوب خواهد بود
از پنجه شما متأثر نشوید و در رفع این مغالطه بکوشید، این آمدن شما را بجاجی ما عموم
یک مفخرت بزرگ تاریخی شمرده بیش از پیش ما بر از هر نوع فداکاری و جان نثاری
و پیشرفت افکار و آرزو های شما که در حقیقت سعادت عمومی افغانستان است
آماده و حاضر هستیم چون لشکرهای ما مجتمع و حاضر است، تمنا داریم که علی الفور اوامر
مآثرا اصدار و مفکورات خود را یک آن اولتر اظهار نمائید، تا بتعمیل آن علی العجا
بپردازیم، شاید بتوانیم، در زیر سایۀ مجاهدات و هدایات شما ذریعه خیر بر اوط شویم»


مجاهدات نادری در فراهم آوری وحدت عمومی
۵۰۱
جلد اول - نادر افغان

الحق این اظهارات آنقدر مسرت بخش و موجب تسلیت میشد که مطلقاً
عموم تاثرات ماضی را از دل میبرد.

صرف مجاهدات نادری در فراهم آوری وحدت عمومی
سپهسالار صاحب بعد از اظهار ممنونیت ازین احساسات اقوام جاجی منگل وردک
چنین بیان فرمودند: «من یک گوشه نقشه خود را بشما میگویم اگر در آن چیز را قابل بحث دیدید
بگوئید، و اگر موافقت عمومی حاصل شد باید بالاتفاق بمتارعت آن بپردازیم»
«همچنانکه من الی الآن بار بار اظهار کرده ام که این خدمات همدردانه ام
صرف جهت پیدا کردن وحدت و اتفاق بوده به احدی منسوب نیست، کنون
نیز همان مطلب را تکراراً خاطر نشان میکنم که من بجز از اصلاح و امنیت و طرح تشکیل
دادن یک سلطنت حسب موافقت ملت مقصدی ندارم»
«سقوط دادن بچه سقو یک امر بی اهمیت است که الآن اگر بتعداد ده هزار
ازین لشکر که حاضر هستند بطرف کابل بروند، بشما یقین میدهم که بعون الهی بکابل
داخل میشوند ولی من در مملکت یک خطر قویتر دگر را می بینم که فکر مرا رفع آن بیشتر
مشغول ساخته است و آن عبارت از تشتت و نزاع قومی است که بواسطه آن


مجاهدات نادری در فراهم آوری وحدت عمومی ٥٠٢ جلد اول - نادر افغان

تمام سوقیات و اقدامات ما معطل مانده است، تا زمانیکه یک وحدت عمومی
قومی را در سمت جنوبی نه بینیم و در لشکر من نماینده گان تمام اقوام حاضر نباشند
من هیچ آرزو ندارم که بکابل بروم »
«بنابرین نظر یه پیشتر از حمله بر کابل یک وظیفهٔ دیگری در پیشروی داریم
و آن عبارت از اصلاح کردن تشتت و پراگندگی است که در نتیجهٔ جنگ گردیز بین
اقوام پیدا شده، پس اولین کار یکه بنمائید همین است که یک وفد عمومی بزرگی تشکیل
داده فوراً آنرا بطرف گردیز بفرستید، تا دوباره یک وحدت قومی عمومی بین اقوام
این سمت پیدا شود، علیهذا القیاس و فد دیگر ی بطرف مشرقی ارسال شود، زیرا
از اطلاعات اخیرهٔ برادرم محمد هاشم خان معلوم میشود که اقوام مشرقی متفق و لشکر شان
آماده است، پس این و فد یکه میرود برای اینست که نقشهٔ حمله را طرفین باتفاق موافقت
کرده لشکر عمومی که از همه اقوام مرکب باشد در یک تاریخ بر کابل حمله برند، تا آنچه
مقدور باشد پیش آید.»
«سومین کار همین است که یک حصهٔ این لشکر جاجی که حاضر است بطرف دوبندی
برای جلوگیری از حوادث ناگهانی رفته در آنجا منتظر او امر باشند»
سرکرده ها برای تعمیل این اوامر سپهسالار که مفید بودن آن از طرف عموم تصدیق


اعزام وفود و سوقیات
۵۰۳
جلد اول - نادر افغان

و تائید شد، یک شب مهلت خواستند.

اعزام وفود دیگر دیر و مشرقی
و سوقیات بطرف دیندی

صبح ۸ سرطان سرکردگان آمده و فدای خود را معرفی نمودند و نیز لشکریرا که
بتعداد دو نیم هزار بود، برای رفتن طرف دِندی که راه آمد و رفت لوگر میباشد
تعیین کردند.
سپهسالار صاحب افراد وفد را بنزد خود طلبیده با آنها الی دو ساعت ملاقات
و تعلیمات لازمه را با ایشان عطا فرمودند، و بالفعل دفعهٔ که طرف گردیز میرود مشایعت
شده حرکت کرد.
جناب شاه محمود خان به سرکردگی لشکری که طرف دِندی میرود معین شده، مسائل
مخابرات و ارتباط با مشرقی نیز بایشان مفوض گردید و لشکر ایشان در همین روز حرکت نمود.
بهمین منوال سپهسالار صاحب با وجودیکه منزل دور و دراز و خیلی پر مشقت را
طی کرده بودند، از همان دقیقهٔ ورود خودشان تا الحال متوالیاً کار کرده رفتند.
از ۱۸ الی ۱۴ سرطان معاملات تحریریهٔ سپهسالار صاحب خیلی کسب افزونی کرده است.


انعقاد معاهدهٔ وحدت ملی
٥٠٤
جلد اول - نادر افغان

بعموم اقوام جنوبی و سرکردگان معروف اطلاعات و نصائح و ہدایات ضروریه
فرستاده و میفرستند مخصوصاً توجه شان بطرف جرگه که بنواحی گردیز رفته است
معطوف میباشد مراسلات و مخابرات آنطرف را زیاده تر اعتنا میدهند امروز
که روز هشتم حرکت و فد است چند سواری آمده و نتائج اجرات آن و فد را قرار
آتی با خود آوردند :-
وفد مذکور مجردیکه رسید اطلاع بعموم اقوام فرستادند، اجتماع عموم مدعوین در
حدود طوطاخیل به یک وضع شیرین بعمل آمد، بعد از یک مذاکرهٔ طولانی معاهدهٔ
بدین قرار در حاشیهٔ قرآن مجید تحریر و بامضاء عمومی تصدیق شد، اینک با آن قرآن
کریم را که بحضور شما اهدا کرده اند با خود آورده ایم .
(مضمون معاهدهٔ وحدۀ قومی)
وقتیکه جناب محمد نادر خان سپه لار این قرآن پاک را زیارت فرمودند، در آن
این معاهدهٔ آتیهٔ اقوام را دریافتند :-
ما اقوام منگل، احمد زائی، جاجی، گردیزی، در بین خود ها مدعی داری نداشته
متفقاً با تفاق دیگر اقوام افغانستان برای پیدا شدن و انتخاب یک پادشاه صحیح
عمل میکنیم، ما اقوام ملک وزیر خان جاجی را بمنزلهٔ حاکم و سرکردهٔ خود انتخاب مینمائیم،


انعقاد معاهده وحدت ملی ۵۰۵ جلد اول - نادر افغان

و از هر طائفه بتعداد ۴۰ نفر بزیر دستی حاکم مذکور مقرر میکنیم تا لشکر اقوام را جمع
آوری نمایند هر فرد و هر قوم باطاعت همه اوامر سپهسالار صاحب مکلف میباشد
اگر کسی ازین عهد تخلف نمود، بدادن سه هزار روپیه جریمه مجازات خواهد شد، علیهذا
اگر کسی بمال و جان دیگری تعرض نماید قیمت مال دو چند از او گرفته خواهد شد
و اگر بجان احدی تعرض نمود قصاص میشود.
یکتعداد لشکر از عموم اقوام برای محافظت گردیز تعیین شده باقی یک لشکر عمومی
دیگر بالشکرحاجی که زیرقیادت جناب جرنیل صاحب شاه محمود خان با امر جناب
سپهسالار محمد نادر خان باشند، میفرستیم، اگر کسی خلاف این عهد رفتار نمود کلام الهی
خصم او باشد (امضای عموم نماینده های اقوام) .
رئیس وفد مکتوب مفصلی با این نسخه قرآن مجید فرستاده بود که دران کیفیت انعقاد
جرگه را با مذکرات طولانی آن شرح داده ضمناً نوشته بود: چون اقوام آنجا از محاربات
درمیانی و خانه جنگی نادم و نتایج بد آنرا حس نموده بودند، ازین رو در اقناع آنها و پیدا
کردن اتفاق عمومی چندان تکلیف ندیدیم، و بکمال موفقیت در عقد این معاهده کامیاب شدیم
اهالی انجا بخدمت آماده، و از رفتن سپهسالار صاحب از بین خود شان اظهار تاسف
بسیار میکنند، خیلی تشریحات دیگری از این قبیل در مکتوب خود تذکار نموده بود جناب


تعیین قوای قومی در قاسم خیل
۵۰۶
جلد اول - نادر افغان

سپهسالار این معاهدۀ خیر را با منتهی خوشی تلقی نمودند، چه عادت شان بود که خبر اتفاق اقوام
یا چیز یرا که با تفاق اقوام تعلق میداشت بخیلی خوشی می پذیرفتند.

تعیین قوای قومی در قاسم خیل

آن مفرزه که در ۸ سرطان بتعداد دو نیم هزار نفر بطرف دو بندی بقیادت جناب
جرنیل صاحب شاه محمود خان اعزام شده بودند به ۱۰ سرطان در قاسم خیل واصل
و بخدمات محولۀ خود شاغل شده منتظر تعلیمات سپهسالار صاحب بودند.
جناب جرنیل صاحب هم در موقع ملاقات با آن وفدیکه از طرف سپهسالار غازی
با هدایات کافی برای رفتن مشرقی تعیین شده بود، تعلیمات لازمه داده مرخص شان فرمود
که بریاست شاه جی صاحب بسرعت طرف مشرقی حرکت نمودند، خود جرنل تا زمان
آمدن وفد بتنظیم دادن امور لشکر از قبیل اجرای مانوره های حربی و ورزش دادن و دیگر
ترتیبات ضروریه عسکری و باز کردن راه مخابره با سرکردگان لوگر که طرفدار سقو بودند
مصروفیت داشتند.
۱۱ سرطان بتعداد ۲۵۰ نفر احمد زائی های (آزر) که در حدود لوگر ساکن هستند
با خوانین خود آمده اظهار موافقت و همرابی را بحضور جناب جرنیل صاحب نمودند شترطی که


فتح و تسخیر ثانوی خوشی
۵۰۷
جلد اول - نادر افغان

در حمله سرعت شود، چرا که ایشان بقرب لوگر بوده از ظلم سقویها خایف میباشند، لذا اگر
سقویها ازین موافقت شان مطلع شوند طبعاً بایشان اذیت میدهند جرنیل صاب
بعد از اطمینان دادن بآنها علت معطلی محاربه را که رسیدن لشکر بقیۀ اقوام در حصو
نتیجه وفدیه که بمشرقی رفته است فهمانده و عده دادند که در روز حمله برایشان خبر داده
خواهد شد تا آماده باشند.
فتح و تسخیر ثانوی خوشی
از ۱۲ تا ۱۹ سرطان حادثه نوی پیش نیامد، تنها در این چند روز در بین لشکری که
در قاسم خیل افتاده خیال حمله برخوشی که بفاصلۀ ۴ کروه از انجا است پیدا شد، زیرا
در خوشی یک عده عسکر مکملی از بچه سقو موجود است و روز بروز این خیال افژود میشد
در ۲۶ سرطان سرکردگان لشکر بحضور جرنیل صاحب جمع آمده و باصرار خواهش کردند
که برایشان اجازۀ حمله داده شود، در نتیجه یک حصۀ لشکر آماده حرکت شده در ۲۷ سرطن
مفرزه از این لشکر بطرف خوشی حمله برده بعد از محاربه ۶ ساعت خوشی را تصرف
اسلحه و جباخانه زیادی با یکصد و هفتاد و هفت نفر اسیر بدست آوردند، و بعد از ان
لشکر مذکور میخواست بطرف کاریز درویش که مرکز عمومی عسکر سقوی در لوگر بود نیز حمله برد
اما گرمی مهلک دشت که دو نفر را بشهادت رسانده بود مانع شده واپس بخوشی


جلد اول ـ نادر افغان
٥٠٨
حملهٔ مشرقی بر کابل
و از اینجا بقاسم خیل مرکز سابق خود آمدند، اسیرها و غنائم جنگ را بحضور جناب
محمد نادر خان سپه سالار به علی خیل فرستادند.
حملهٔ مشرقی بر کابل
٢٩ سرطان جرگه که بمشرقی رفته بود واپس آمده اطلاع داد که حصهٔ زیادی
از اقوام مشرقی لشکری تشکیل داده و بطرف تیزین حرکت نمودند، تا در آنجا
برای روز حمله آماده و تیار باشند، حتی پیشدارهای این لشکر مشرقی نقاط حاکمهٔ حوزهٔ
کابل را هم تحکیم کرده اند، مجردیکه بچهٔ سقو ازین لشکر مشرقی مطلع شد فوراً قوای خود را
بطرف منار چکری فرستاده و به اندازهٔ ازین لشکر مختصر مشرقی که هنوز کامل نشده بود
موشوش گردید که ادارهٔ محاربهٔ آنرا خودش میکرد، و مسئله را طول نداده مستقیماً
در حدود منار چکری بر لشکر مشرقی تعرض کرد، اگرچه برای لشکر مشرقی امر جنگ
تا آنوقت صادر نشده بود، وقتیکه تیاری عساکر سقوی را دیدند نا چار بمقابله برآمده
و تا حدود کوه ها ئیکه بر بینی حصار مشرف است (یعنی ٣ کروهی کابل) عساکر
بچهٔ سقو را پس پا ساختند، بچهٔ سقو وقتیکه این حالت را دید ناچار ترتیبات محاصرهٔ
خود را در ارگ گرفت، اما وقتیکه پیش نیامدن لشکر مشرقی را حس نمود خودش
درصدد حمله بردن بر آنها شد، اما در انوقت لشکر مشرقی واپس بیجاهای خود عودت نموده بود.


تشجیع و تحریض اقوام افغانستان برای نجات افغانستان  ۵۰۹  جلد اول - نادر افغان

۳۰ سرطان اطلاعات لوگر از چند روز باینطرف این را نشان میدهد که در
کاریز درویش بر قوای سقوی افزوده شده است، ازینرو لازم شد که قوای
جاجی که در قاسم خیل افتاده است زیاده شده یک حمله هم بطرف خوشی بشود
همین بود که این نقشه به جرنیل صاحب فرستاده شد، ایشان که آماده بودند
فوراً ترتیبات خود را برای فردا گرفتند.

تشجیع و تحریض اقوام افغانستان برای نجات وطن

اعزام هیئت ها تهیه مخابره، خرید اسلحه، اق-
وسعت تبلیغات
در اوائل اسد برای اهالی قندهار (۱) و هزاره و دیگر نقاط افغانستان حتی باقوام
و عشائر سرحد آزاد مکاتیب متحدالمال و نماینده ها فرستاده شد تا بر علیه بچه سقو
اقدامات نموده با او معاونتی ننمایند و ازینطرف مطمئن باشند که مجاهده دوام
خواهد داشت و از عموم شایعات عقب نشینی و مایوسی که بالنسبه سپه سالار صاحب

(۱) سپه سالار صاحب اعلانیهائی شجاعت آور خودشانرا که سهمی اهالی قندهار امتدا داده بودند، بواسطه آقای عبد الغنی خان از راه چمن فرستادند
هر چند که ابلاغیه‌های مذکور در قسمت مطلوب بمرکز ذرائع بقندهار دو وصل و اثرات خوبی از ان حاصل شد، ولی مع الاسف
آقای عبد الغنی خان را نه تنها حکومت هند از رفتن قندهار مانع شد، بلکه استعداد شدیدی را در راه پیشرفت او حائل نمود.


تشجیع وتحریض اقوام افغانستان برانجام وطن
۵۱۰
جلد اول- نادر افغان

از طرف مغرضین اشاعه یافته بود، تردید و بعموم دانانده شد که بهیچ پر و پاگند باور
ننمایند و منتظر و آماده باشند که عنقریب حمله خیلی مرتب ومنظمی بکابل شدنی است.

در بیانیه هائیکه در محضر اقوامیکه دسته دسته بحضورشان مشرف میشدند نیز میفرمودند
موعدیرا که برای شروع کار تخمین کرده بودم رسیده است، باید سر ازین هفته
بترتیب حملات اخیر پرداخته شود، برعلاوه آن سپه سالار صاحب مجلسی را از هیئت
عمد و سرکردگان اقوام ترتیب داده در ان قرار آتی باطهار افکارشان پرداختند:-

پیشتر اظهار کرده بودم که منظور مهم من پیدا کردن یک وحدت عمومی میباشد
ویگانه مقصودم در هر کاریکه اقدام مینمایم همین میباشد که عموم اقوام و یا اغلبیت شان
در ان شرکت و موافقت داشته باشند، اینک بفضل خدا وند می بینیم که وضعیت امروز
با همان آرزو های من موافق آمده است .
در حدود طوطا خیل و رود احمد زائی و دیگر اقوامیکه با آنها متصل میباشند اتفاق
تام پیدا شده لشکر های شان که پیشتر برای تنظیم آنها سید شریف خان را فرستاده بودم
جمع شده و متوالیاً مکاتیب آمادگی و استعداد اقوام رسیده میرود .
علیهذا لقیاس امروز لشکر چکنی و جانی خیل قراریکه خود دیدید با جوش و
استعداد تمام حاضر شده اند .


تشجیع و تحصیص اقوام افغانستان برای نجات وطن ۵۱۱ جلد اول - نادر افغان

تمام اقوام قندهار مخصوصاً اچکزائی های شجاعتمند ابر سرکردگی مهر دلخان
برای نجات وطن و تقبیل او امرم بنای تجمع و توحد گذاشته اند.
مردم هزاره که از اول بمخالفت دزدان تصمیم کرده اند از گرفتن ابلاغیه ها
من خیلی جدی شده اند.
در اقوام مشرقی هم از مساعی اخوی محمد هاشم خان و محمد گل خان یک روح
و روان تازه دمیده شده به سقوط فجائع سقوی داخل اقدامات اند.
اغلباً آن دعوتنامه های من که به فراه، هرات، میمنه، مزار، قطغن و غیره
فرستاده ام نیز بی اثر نخواهد ماند.
همچنین در دیگر اقدامات خود که بهر طرف نموده ام آثار موفقیت و کامیا بیا را
بفضل الهی مشاهده میکنم.
لذا باید سر از فردا لشکر جاجی بجمع آوری شروع کند تا بمعاونت خدا قا در
بتطبیق دادن نقشه اخیر خود بپردازیم، فی الحال از نقشه خود اینقدر توضیح داده میتوانم
که حمله بر کابل باید از چند طرف مختلف شروع شود، زیرا که امروز قوای سقوی
از خود کابل تا لوگر و گردیز در نقاط مختلف منتشر و متمرکز هستند.
ازینرو ما هم مجبور هستیم که میدان محاربه خود را وسیع بگیریم، بهین سمت


تشیع و تحریض اقوام غلجائی با نجاست افغانستان
۵۱۲
جلد اول - نادر افغان

که فردا مع الخیر یک هیئتی بطرف میرز که برای خریداری غله و آذوقه حرکت نماید
فعلا مبلغ ۴۰ هزار روپیه را (۱) ارزاق خریداری و در میرزکه گدام نمایند.
بعد از رفتن این هیئت، لشکر چمکنی و جاجی که فردا میرسد بطرف میرزکه
رفته و در آنجا باتفاق دیگر لشکرها، گردیز و نواحی آنرا از پنجه قوای سقوی خلاص نموده
از آنجا از راه تیره به لوگر بیایند و نیز باید یک هیئتی برای آوردن لشکر اقوام وزیری
عزیمت کند (۲) این نقشه از هر طرف به تهلیل و تکبیر و دعای موفقیت تلقی شد.
بعد از ان در اطراف تقسیم وظائف و تعیین اعضای هیئتی که صبح باید برای خریداری
غله برود و دیگر مطالب مذاکره شد، ریاست مفرزه میرزکه به جناب جرنیل
صاحب شاه محمود خان تفویض گردید.
به صبح ۵ اسد هیئتیکه برای خریداری غله معین شده اند حرکت نمودند جرگه
عموم اقوام جاجی برای گذاشتن قواعد جمع آوری لشکر منعقد گردید، طرف عصر
مبلغ چهار هزار روپیه به نور محمد خان غند مشر عسکری خوست (۳) برا
(۱) این مبالغ و دیگر وجوهی که سپهسالار صاحب از ان مصارف ضروریه را انجام میدادند اغلبأ از اعانه ذوات و خرید دست و فروش تشکیل
شده بود که بعد از فتح کابل تمام آن با ممنونیت کی بعد از دیگری از طرف حکومت تأدیه شد.
(۲) هیئت عبارت از جنابان مولوی عبدالرب خان و محمد نواز خان، جانگل خان، عبد الرحیم خان و فیض محمد خان و کردی در از مساز جاجی رفتند
(۳) در چهاونی خوست ذخیره مکمل اسلحه و جبه خانه موجود و سپهسالار صاحب را هیچ بصیانت آن از تعرض و تصرف
سقویها ترتیبات زیاد براگرفته بودند و حتی الامکان غله و دیگر ضروریات عسکری خوست را تهیه و بترسیل آن فرمودند
در اثر این مراقبت نادری و فعالیت صاحبمنصبان نظامی آن، سقویها با وجود جهد و جهد الی اخیر نتوانستند،
که از ان مخزن توانگر استفاده نمایند.


نشر و اشاعه اخبار اصلاح در جاجی
۵۱۳
جلد اول ـ نادر افغان

مخارج عسکری آنجا و دیگر مصارف ضروریه فرستاده شد.
امروز جناب محمد گل خان با یکعده نماینده های جاجی برای تجدید حرکت در شرقی عزیمت نمودند.
نشر و اشاعه اخبار اصلاح
هر چند حضرت عالی محمد نادر خان غازی از بدو نزول شان از جهاز بخشکه سلسله نشریات شانرا آغاز، و چندین دعوتنامه های اصلاحیه را بالسنه مختلفه در جرائد متنوعه راجع باصلاح حال و آتی مملکت افغانی انتشار داده اند، ولی بمجرد دخول در خاک وطن بیشتر سلسله نشریات و تبلیغات شانرا ترقی داده دائماً مواعظ و نصائح نافعه وحدت ملیه را بعامه اهالی تبلیغ و اعلانهای خیر اندیشانه و مکاتیب مصلحانه را بعموم نقاط افغانی ترسیل میفرمودند که قارئین محترم در اثنای خواندن واقعات گذشته از ین منشورات نادری مطلع شده اند.
درینموقع که مغرضین پروپاگند طرفداری امان الله شاه را (که جداً در انظار عمومی منفور بود) به سپه سالار غازی زیاده تر مشهور نموده بودند و محض بهمین اتهام عصبه دزدان ظلام قوه و قدرت تمامی را اشغال کرده بودند و در راه موفقیت و کامیابی سپه سالار غازی انواع اشکال از هر طرف دیده میشد، جناب پناه حان سپه سالار


ضمیمهٔ صحیفهٔ (٥١٤) جلد اول کتاب «نادر افغان»

این عکس ازهمان ماشین «سایکلوستایل» است که در طول مجاهدات جناب «محمد نادر خان غازی» در راه نجات وطن خدمات بزرگی
را در نشریات و امور تبلیغهٔ نادری انجام داده است. برعلاوهٔ آن تمام شماره‌های جریدهٔ شریفهٔ «اصلاح» را هم در موضع «حاجی چمونی»
چاپ می‌نمود. این ماشین که يك نفر آنرا با تمام لوازمش بدرستی حمل و نقل کرده میتواند، از هر كليك خویش الی سه هزار نسخه را
بخوبی طبع میکند.
همهٔ آن تحریرات و
منتشراتی که ازین مطبعهٔ
كوچك در منصهٔ اشاعه
گذاشته می‌شد حسب
هدایات وطنخواهانهٔ جناب
محمد نادر خان خیر اندیش
از قلم آقای میرزا محمد
یعقوبخان و آقای میرزا
محمد نوروز خان تراوش
میکرد - وظیفهٔ کتابت
و طباعت آنرا مولوی
محمد یعقوب صاحب هندی
انجام و اهتمام می‌نمود.


[BLANK PAGE]


نشر و اشاعه اخبار " اصلاح " در جاجی
٥١٤
جلد اول - نادر افغان

عزم و تصمیم نمودند تا در حلقهٔ مجاهدات شان نسبت به پیشتر وسعت افزونتری
بدهند و سلسلهٔ تبلیغات شانرا به پیمانهٔ بلندی در منصهٔ اشاعه بگذارند انیجهته
از اول برج اسد طوریکه قبلاً مرقوم شد در نشر و اشاعه اعلانهای شجاعت آور
و مکاتیب متحد المال غیرت افزای که عامهٔ ملت و تمام متنفذین افغانستان را
بسوی نجات وطن دعوت مینمود بیک تعداد مکفی افزودند بر علاوهٔ آن یک اخبار
قیمتداری را بنام " اصلاح " که هفته وار از جاجی بصورت مجانی بتعداد کافی در
مطبعهٔ دستی سایکلوستائل طبع میشد در محل افادهٔ عمومی گذاشتند.
اگر از نقطهٔ نظر انصاف گفته شود این اخبار در تشجیع اهالی و تحریص عمومی
دفع توحش سقوی خدمات بزرگی را انجام داد. مراتب محبوبیتش ازین مسئله
قیاس کرده میشود، که با وجود سخت گیری و مظالم لایتناہی حکومت سقوی که بنسبهٔ
عامهٔ تبلیغات نادری مخصوصاً نسبت باین اخبار اصلاح داشت، بمجردیکه
کدام نسخه آنرا یکی از احرار افغانی بکدام ذریعه مخفی میگرفت، علی الفور از روی آن
بقلم و چاپ و غیره وسائل نشر به نقل ها و کاپیهای تعددیرا گرفته به اشخاص
و نقاط لازمه نشر میکردند.
اینک راقم الحروف جہته استطلاع ناظرین از جذبات قابل قدر نادری


شمه از افکار خیرخواهانه نادری منقول از اخبار اصلاح جابجا ٥١٥ جلد اول ـ نادر افغان
و خدمات مهمه قلمی "اصلاح" اولاً آن سرمقاله افتتاحیه او را که الان خواندنش
هر وطنخواه را دلفگار میسازد و در عین زمان از ان طرز عمل و گفتار سپهسالار که
از بدو ورودشان الی الان تقریراً و تحریراً از ان تذکار میفرمودند نیز بعامه ناظرین
اشعار میدهد ذیلاً نقل و اقتباس میکنیم :ـ
بسم الله الرحمن الرحیم
اغراض و مقاصد
جریده ما برای اصلاح افکار، و خیالات عوام (که حقیقتاً اطفای آتش
خانمانسوز انقلاب و فراهم آوردن امنیت و رفاهیت عامه در افغانستان
مقصود است) هفته وار رایگان نشر و اشاعه میشود، جریده ملی ما اصلاح افکار
ملت، خاتمه انقلاب، انسداد مسلمان کشی، نصب امام، بوجود آمدن حکومت
عادلانه اسلامیانه، اتحاد و اتفاق اقوام را خواهشمند است، از احزاب موجوده
طرفدار هیچیک نیست، و نه طرفداری اشخاص را در نظر دارد تازه ترین حالات انقلاب را
قارئین محترم ازین جریده گرفته میتوانند، بنابرین مسلک جریده ملی ما که خود را خادم مت
و طرفدار اسلامیست و حقانیت و خیرخواه قوم دانسته برای وطن و ملت خود
اصلاح طالب، و خود را بمعاصرین خویش به عنوان "اصلاح" معرفی کرد
وقت آنست که خود را بهمه تا [ILL]
ملی اصلاح وطن را اکشن [ILL] کنیم


شمه از افکار خیر خواهانه در تنقید حال و اخبار اصلاح جان
٥١٦
جلد اول - نادر افغان

از خدای کریم برای تحمل این خدمت بزرگ توفیق و استعانت میطلبد. و بالله التوفيق
انقلاب و مفاد آن

انقلاب کلمه‌ایست که در موقعیکه در وضعیت اشیا تبدیلی واقع یا فیما بین عوام آثار هیجان و شورش پیدا شود، در اثر این حوادث کلمه انقلاب را استعمال مینمایند. در صفحه دنیا مملکیکه انقلاب میکند اجراآت زمامداران حکومت خود را بر خلاف مسلک و مفاد خود دانسته بر علیه آن شورش مینمایند، تا زمامداران و رؤسای حکومت اجراآت خود را تبدیل نموده موافق مفاد ملت رفتار کنند.
حوادث نامرضیه انقلاب افغانستان

«انقلاب موجوده افغانستان ممکن است ازین اسباب سببی خواهد داشت ما به علل و اسباب انقلاب موجوده بحث نمیرانیم، زیرا که صفحات جریده ما گنجایش آنرا نداشته و درین وقت وظیفه مهمتر از آن که اصلاح انقلاب است موجود داریم اما تکلیف افراد ملت را درین وقت ایضاحات و بیان میکنم تا ازین نقطه بطرف مقصد خود پیشرفت کرده بتوانم.»
انقلاب موجوده افغانستان از هر جهته و هر سببیکه بود از افق مشرقی کابل رونما گردیده ملت بر علیه حکومت شورید.


شمه از افکار خیرخواهانه نادری منقول از اخبار اصلاح ج ۲ ۵۱۷ جلد اول - نادر افغان

متعاقباً اهالی سمت شمالی هم شورش نموده از جهت قربت اوشان به
مرکز حکومت بشهر کابل حمله آور شدند، دیگر اهالی افغانستان اگرچه علناً انقلاب
نکردند اما بحکومت نیز امداد نکرده پادشاه خود را بخلع کردن مجبور ساختند.
اهالی سمت مشرقی با وجودیکه مصدر انقلاب و در وسعت و قوت و تعداً
نفوس بیشتر از سمت شمالی بود، بلحاظ اینکه سرکردگان شان اشخاص با مسلک
و با دیانت و فی الجمله عالم بودند بخلع پادشاه اکتفا کرده از حد خود تجاوز ننمودند
اهالی سمت شمالی که درین انقلاب با وجود دارائی اشخاص فعال و عالم و بانا موس
بچه سقو در دز شیر مشهور بالفساد قطاع لطریق معروف، نادان جاہل را بر فراشته
و تحت لوای سارقین بکابل حمله آورده در حالت ضعف حکومت ، کابل را اشغال
کردند، به اطاعت این دزد فاسق مجبور مانده به امامت این ذلیل نیز طوعاً کرہاً
تن داده خود را بدنام عالم و تاریخ افغانستان ساختند .
بچه سقو شیر طامع که سالها در کوه ها و صحراها مسکن گزین بود و بحال تبعیت
امرار حیات کرده از طرف شبها نیز به آبادی آمده نمیتوانست ، درین وقت
اهالی یک سمت را بخود طرفدار یافته و مرکز حکومت و خزائن و ذخائر بیت المال را
بدست خود دید، پادشاهی مسلما نها و حفظ جان و مال و شرف و ناموس اهالی


شمۀ از افکار خیر خواهانه نادری منقول از اخبار اصلاح جهان ۵۱۸ جلد اول - نادر افغان

ملت و حراست مملکت و تأمین امنیت و رفاهیت عامه را امر آسان پنداشته خود را
پادشاه اعلان و دست بخزائن و مال حکومت دراز کرد، و هم مسلکان خود را روی کار
آورده بعضی صاحبان رسوخ ملت را که از حکومت سابق آزرده گی داشتند نیز
با خود رفیق ساخت .
چون اطاعت تمام ملت افغانستان باین شخص رذیل از غیر ممکنات بود باطراف
و اکناف افغانستان به سوقیات عسکر شروع نموده تا جائیکه تحت تصرف
این ظالم غدار آمد، در چور و چپاول و بی ناموسی اهل و عیال و قتل نفس مسلمانها
دریغ نکرده ملت را تباه و حکومت را برباد، و مال بیت المال را تلف ساخته
افغانستان را در انظار ملل عالم بد نام و منفعل ساخت .
نه ماه میشود که در افغانستان انقلاب برپا است، و هفت ماه شده که این دزد
ظالم شهر کابل را اشغال و اعلان امارت نموده، در دو ماه اول انقلاب به
سمت شمالی و سمت مشرقی محدود بود و بعد از اثر اعلان امارت این مخرب
حقیقی افغانستان در تمام افغانستان آتش انقلاب افروخته شده خزائن با جهانها
میگزین ها، جمیع مال بیت المال مسلمانها تلف، جوانان رشید ملت به خاک و
خون غلطان، مامورین و شرفای ملت به انواع مظالم مقتول و محبوس


شمه از افکار خیرخواهانه نادر معقول از اخبار اصلاح جبا ۵۱۹ جلد اول - نادر افغان

زندان، مال و ناموس افراد ملت چور و تاراج دزدان و فاجران گردید امنیت
و رفاهیت از تمام نقاط افغانستان سلب، خاندانهای شریف پناه گزین
کوهها و صحراها شدند، امروز در تمام نقاط افغانستان سکون و آرامی نیست
کدام خانه خواهد بود که دران ماتم نباشد؟ کدام فرد از افراد افغانستان مانده است
که متأثر نشده باشد؟ سرمایه تجار تباه و برباد، تجارت مسدود، کاروبار بند،
کاسبین بیکار، طرق و شوارع ملک مساکن دزدان و اره ما رشده ،سیاحت و
مسافرت از مشکلات ، شب خوابیدن در خانه از تعجبات است .
اینست نتیجه زمامداری دزد فاسق که افغانستان عزیز ما را به غرقاب فنا
سوق داده بکلی محو و نابود مینماید (لا وقع الله)
ازین وضعیت ظاهر است که در انقلاب، دیگر ملل عالم مفاد میگیرند ما از انقلاب
خرابی و تباهی حاصل کردیم، پادشاهی با آله ظلم و ستم دزدان و فاسقان گردید،
به عبارت دیگر حکومت مقدس ما را بچه سقوط و دیده بورطه بربادی انداخت
فاعتبروا یا اولی الالباب .
تکلیف ملت افغانستان
ای ملت افغانستان! و ای برادران مسلمان! و ای اخوان اهل ایمان


شمه از افکار خیرخواهانه نادری منقول از اخبار اصلاح جهان ٥٢٠ جلد اول - نادر افغان

بشنوید و از خواب غفلت بیدار شوید، روز بروز وطن ملت ما بطرف خرابی
میرود، برای مفاد شخصی مخربان وطن و قوم خود، جان و مال خود را نثار کرده خود را
در پنجه استبداد دزدان و فاسقان گرفتار مینمائید، چرا بحال خود نظری و
در حق برادران مسلمان خود رحمی بجان فرزندان برادران جوان که بدون سبب
هدف گلوله تفنگ میشوند ترحمی نمیکنید، تا کی بخرابی خود و وطن خود کمر بسته اید؟
تا کدام موقع این درنده شیر تباه کنندۀ بنی نوع خود را وقت و فرصت داده اید؟
چرا در حق خود و برادران مسلمان خود ظلم میکنید آیا خصلت و وصف امام مسلمانانرا میدانید؟
اوصاف لازمۀ امیر
امام یعنی پادشاه باید بخصائل حمیده و اوصاف پسندیده متصف باشد،
عالم، عامل، متدین، متقی، خیرخواه قوم، ماهر سیاست سلطنت، مدیر اداره
حکومت بوده بملت همدردی داشته مفاد خود را بر مصالح ملت ترجیح نداده در آباد
ملت و ارتقای مملکت بکوشد.
آیا لائق پادشاهی کسی شده میتواند که جوانان ملت را قربان اغراض شخصی خود
نموده برای استحکام مقصد نامشروع خود آنها را با برادران مسلمان شان جنگانیده
ملت را خراب و مسلمان کشی را رائج نماید؟ آیا سزاوار امامت کسی است که خائن


شمه از افکار خیر خواهانه نادر شجیع الی اخبار صلح جنگ
٥٢١
جلد اول - نادر افغان

و ذخائر اسلحه و جباخانه بیت المال را بمصارف قتل و قتال مسلمین رسانیده در داخل
وطن فیما بین اقوام دشمنی ابدی را تولید کند .
آیا امارت مسلمانها چنین شخصیکه بتکلیف ملت متأثر نشود و بخرابی و تباهی وطن
باک نداشته باشد ، بچه معنی جائز و مشروع خواهد بود ؟ آیا ریاست مسلمین شخصیکه
به مأمورین و عسکر خود نفوذ نداشته باشد ، مأمورین و عسکر خارج دائره اطاعت او باشند
بچه صورت داده میشود ؟ آیا سلطنت اسلامیان بکسیکه جاهل مطلق باشد امین و
خائن را تفریق نتوانسته در امور جزوی و کلی بشخص دیگر محتاج بوده امورات مهم سلطنت را
بدون واسطه دیگری دیده نتواند سزاوار است ؟ آیا شخصیکه در عین تصرف زمام
حکومت فعل شنیع سرقت را اجرا نموده خانه های رعیت ثروت دار را دائماً غصب
و نهب و تاراج نماید اداره حکومت را چه سان متکفل میشود ؟ آیا کسیکه مصروف
خواهشات نفسانی و مقاصد شهوانی خود بوده جبراً و کرهاً بمال و ناموس مسلمانها تصرف
مینماید، چطور ملت را از فاسقان و فاجران محافظه کرده میتواند ؟ آیا صاحب تصرفیکه
دزدان و غداران و فاسقان و بدکرداران را که عمرشان برذالت گذشته باشد، وصیت و حست
و اهلیت در وجودشان موجود نباشد، به عهده های بزرگ حکومت مقرر کرده هر یک را با مامور
مختار تعیین نموده در طه بدست گرگان و اختیار قتل را بدشت ناداده است از تکلیف ملت چه واقعیت


شمه از افکار خیر خواهانه ادرسی معقول از اخبار اصلاح حجاز ۵۲۲ جلد اول ـ نادرافغان

حاصل خواهد کرد؟ امروز ملاحظه کنید که دزدان و فاسقان مشهور بالفساد و قطاع الطریق
معروف که هزارها نفس را قتل و هزار ها خانه را غارت کرده اند، و در محاکم شرعیه بقتل
و اعدام شان حکم صادر شده فرار و کوه گریز بودند. عهده های بزرگ را اشغال
کرده نگهبان ملت سارقان و نگهبانان رمه گرگان گردیده اند.

صورت انتخاب امام

شما به اساس اسلامیت و قرن اول اسلام نظر کرده غور کنید، که انتخاب امام
برضای قوم است یا قبولیت امام بجبر و اکراه ؟ بدانید که امام از صلحای قوم انتخاب
میشود، نه که از اشقیا و جهال امام با وجود دارائی اخلاق وا و صاف نیک برضای
قوم از طرف قوم انتخاب میشود، و اجراآتش موافق حکم کتاب الهی و سنت رسالتمآب
صلی اللہ علیہ وسلم میباشد.

بعد از رحلت حضرت رسالت پناهی صلی اللہ علیہ وسلم که جناب سیدنا حضرت ابوبکر
صدیق رضی اللہ تعالی عنہ به امامت مسلمین انتخاب گردیدند، انتخاب شان برضای صحابۀ
کرام رضی اللہ عنہم و اتفاق و اجماع امت بود؟ یا کدام فرد از از افراد یا نقطه
از نقاط اسلامی را به زور شمشیر به اطاعت مجبور ساخته بودند؟ بعد از وفات حضرت
صدیق اکبر خلافت و امامت حضرت سیدنا عمر فاروق رضی اللہ عنہ به اتفاق و اجماع امت بود


شمه از انجهار خبر ظالمانه نادری منقول از اخبار خارجه
۵۲۳
جلد اول - نادر افغان

یا مسلمانها را کرهاً به اطاعت شان مجبور کرده بودند؟ انتخاب امام برضای قوم
و شخص امام از صلحا و شرفای قوم که اعتماد عامه را دارا بوده محل اطمینان قوم واقع شود
لازم است.
ضرورت اتفاق به ملت
در صورتیکه در دین ما و شما انتخاب امام برضای قوم مشروط و برای شخص امام
اهلیت و صلاحیت امامت لازم است و در انتخاب امام جبر و کره نیست، ما و شما
چرا این سفاک ذیل معروف بفساد را جبراً و قهراً مطیع شده خانه خود را بدست خود
خراب نمائیم، و برادران مسلمان خود را به اطاعت و انقیاد این مخرب دین و دنیای خود
مجبور کرده برای تقویت مقصد نامشروع این ظالم، مسلمان کشی و تباهی ملت خود را
روا دار شده حیات خود و برادران مسلمان خود را در تهلکه اندازیم و بدست خود جان و
مال و ناموس خود را بدست گروه اشقیا بدهیم که اغراض شخصی و مقاصد شهوانی
خود را در معرض اجرا بیاورند.
وسیله که ما و شما را از شر این ظالم نجات داده میتواند اتحاد و اتفاق است،
ما ملت افغانستان مجبور هستیم که متحد و متفق شده بعزم راسخ و ثبات و استقامت با
حفظ شرف و ناموس و جان و مال و وطن و ملت خود کمر همت ببندیم در صورت اتفاق و اتحاد


شمه از انجا خبر خوانامه تاریخی از اخبار اصلاح جات ٥٢٤ جلد اول - نادر افغان

همانروز گوهر مقصود در کف شاهد مطلوب در آغوش ماست ، و بهمانروز این دزد
شریر بدست ما گرفتار شده بکیفر کردارش خواهد رسید، امروز که ایطانی بختت
مرکز سلطنت ما را اشغال نموده و در افغانستان نائرۀ جدال و قتال را گرم کرده برادران
مسلمان ما را قربان اغراض نامشروع خود مینماید، از بی اتفاقی ماملت استفاده
کرده است، اگر مثل حالت موجوده ما ملت بی اتفاق بوده به غم و دردیگر شریک
نشویم و از مفاد ملت مفاد خود را نجوئیم شک نیست که تا مدت طویل این آتش انقلاب
خاموش نخواهد شد .
ای ملت با غیرت دلاور ! اتفاق کنید متحد شوید ! ای علمای گرام و مشایخ عظام
وسادات ذوی الاحترام ! و ای صلحای قوم ، ملت را به اتفاق و اتحاد توصیه کنید!
ای محررین صاحبان قلم، ملت خود را به مقاله های مؤثر بیدار کرده بمنافع و مضرت
شان بفهمانید ! ای ثروتمندان وطن، ملت را برای حصول مقصد مقدس شان که
فرونشاندن آتش انقلاب است امداد نماید! ای خوانین و ملکان و صاحبان رسوخ
قوم ، ملت را به خرابی و بربادی شان بفهمانده و از مفاد جزئی صرف نظر نموده منظالم
فاسقین و خرابی مسلمین را به ملت خاطرنشان نمائید! محضاً لله هرکدام تان وظائف
مهمه خود را اجرا نموده ، اتفاق و اتحاد حاصل کرده بیکباره گی بهجوم برده این در وظالم را


تفصیل جرگۀ اتحاد اقوام جنوبی منقول از اخبار اصلاح جاجی ۵۶۵ جلد اول ـ نادر افغان

بدخواه وطرح قوم خود را بجرای اعمالش رسانیده باساس شرع شریف و دین حنیف
اسلام در مرکز سلطنت اجتماع نموده یکشخص صالح شریف متدین مسلمان صادق
و خیرخواه قوم را که ادارۀ افغانستان را کفالت کرده بتواند به پادشاهی خود انتخاب
کرده جان و مال و ناموس و خ و برادران مسلمان خود تا را در امن آورده این انقلاب
نامرضیه افغانستانرا خاتمه بدهید و به استراحت و آرامی و رفاهیت زندگانی کرده
این ایام تاریک و منحوس را ختم نمائید، تا از نزاع خانگی فارغ شده با دوستان خود
دوستی و از شر و ضرر دشمنان خویش خود را محافظه کنید، از گرداب فنا بساحل
نجات رجعت کنید، بدانید که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده اند: اَلَا كُلُّكُمُ
رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ترجمه: هر یکی از شما چوپان است
و هر چوپان در باب رعیت خود مسئول میباشد . (۱)

جرگۀ اقوام

خوانین، ملکان، ریش سفیدان، نمایندگان اقوام بابکر خیل، جبار خیل
کرو خیل، سائر شعبات احمد زائی، موسی خیل، جانی خیل منگل، گردیزی،
چکنی، مقبل، ستیا، اقوام جاجی، خوشی، و بعضی اقوام لهوگر، نمایندگان
(۱) منقول از شمارۀ اول جلد اول اصلاح تاریخی یکم ربیع الاول ۱۳۴۸ منطبعۀ جاجی جنوبی، این مقاله
از خامه دقت اندوز آقای میرزا محمد نوروز خان میباشد.


تفصیل جرگہ اتحاد اقوام جنوبی منقول از اخبار اصلاح جاجی ۵۲۶ جلد اول - نادر افغان
اقوام خوست و وردک و مشرقی بتاریخ ۲۰ صفر المظفر در علی خیل جاجی جرگہ
انعقاد نمودہ تجاویز ذیل را به اتفاق آرا منظور نمودند :-
(۱) - همۀ این اقوام از جمله سه نفر دو نفر را برای شمولیت بلشکر قومی بفرستند .
(۲) - برای اجماع لشکر (حزبکی) از مجلس قومی انتخاب و مقرر شد .
(۳) - کسانیکه در داخل شدن بلشکر معطلی کند بتجویز مجلس مرتبہ اول و دوم جزا
داده میشوند و در مرتبہ سوم سہ ہزار روپیہ جزای نقدی .
(٤) - اشخاصیکه نزد بچه سقو یا سقاویان بروند، یا ارسال و مرسول نمایند یا بآنها
روابط قائم کنند، یا در لشکر بصورت خفیه از سقاویان طرفداری کنند، و اینرا
اقوام محسوس کند و قرائن پیدا شود یکہزار روپیہ جزای نقدی اخراج از قوم .
(٥) - اشخاصیکه اطاعت حزبکی قومی را نکنند از مجلس قومی جزای شدید تعیین و
بر چنین اشخاص تطبیق داده میشود .
(٦) - کسانیکه علناً طرفداری سقوی انرا نماید و بصورت قطعی به اثبات برسد، اعدام
(۷) - کسانیکه بقتل دیگری بنا بر کدام خصومت اقدام نماید قصاصاً اعدام، اگر
خود را پنهان و فرار کند از اقربایش هفت هزار روپیہ جزای نقدی .
(۸) - اشخاص فراری که در موقت به لشکر قومی شمولیت بخواهد بعد از دادن ضمانت


تفصیل جرگه اتحاد اقوام جنوبی منقول از اخبار اصلاح جاجی ۵۲۷ جلد اول - نادر افغان

قبول میشود، اما بقبول مواد فیصله هٰذا خود شروع ضمانتش مکلف خواهد بود.
(۹) ـ کسانیکه بشخص فراری ضرر برسانند جزایش مثل ماده ۷ .
(۱۰) ـ اگر کسی بمال کسی دست درازی کند یا در وقت گرفتن مال غنیمت بکسی تعدی نماید
و چیز اوجه دیگر را بگیرد یکهزار روپیه جزای نقدی .
(۱۱) ـ اشخاصیکه پیش ازین مال کسی را گرفته باشند فی الحال بمالک آن مسترد نمایند
اگر مسترد نکردند فیصلهٔ آن بعد از کامیابی میشود، زیرا که اینوقت امر مهم
پیش رو داریم و مشغولیت باین امور مناسب دیده نمیشود.
(۱۲) ـ از مال غنیمت تفنگ و کارطوس را هرکس را با خود گرفته میتواند برای مالها
تحصیلدار مقرر و مال غنیمت اشخاص تحویل تحویلدار میشود، اگر کسی برای آوردن
مال غنیمت از لشکر جدا شود و بطرف خانه خود بیاید پنجصد روپیه جزای نقدی .
(۱۳) ـ انتظام خوراک لشکر را هر قوم حتی الامکان مینماید .
(١٤) ـ از اقوام سمت جنوبی نمایندگان شان بسمت مشرقی بروند تا اتحاد و اتفاق
اقوام جنوبی را با اقوام و لشکر سمت مشرقی استحکام بدهند (۱)

(۱) منقول از صفحه ۴ شماره اول جلد اول (اصلاح) منطبعهٔ جاجی، مورخهٔ غرهٔ ربیع الاول
١٣٤٠ هجری قمری


ضمیمه صحیفه (۵۲۸) جلد اول کتاب « نادر افغان »

مرحوم علی احمد خان والی که در قوس ۱۳۰۷ رئیس تنظیمیه
سمت مشرق مقرر شد او در اواخر جدی در انجا اعلان سلطنت نمود و بطن طرفداری از حکومت امانی
در ۲۸ دلو ۱۳۰۷ سلطنتش سقوط کرده از راه هند عازم قندهار شده در آنجا از طرف عامه طلوع تحت مراقبت گرفته شد
در موقع حرکت امان الله خان بخارج قوماندان عمومی محاذ جنگ مقرر شد . تکرار اعلان پاد شاهی
خود را در قندهار هم نمود ولی باز در اثر همان منظور پیشتر بطرفداری حکومت امانی گرفتار بعلت انو غدای با مخالفت داشتند
بدست سقویا گرفتار شده بشرحیکه در حاشیه صفحه ۵۲۸ مرقوم است شهید شد .


جلد اول - نادر افغان
۵۲۸
شهادت علی احمد خان والی منقول از اخبار اصلاح شجاع

چند مواد خبری دیگره اصلاح را را هم که ملالتیها یه درد انگیز و رقت افزا است بطور
شامل ذیلا انتقال میکنیم، تا شاهد و نمونه عموم مندرجات آن بوده ناظرین از
مندرجات آنرا بهمین و تیره قیاس کنند .

شهادت علی احمد خان والی(۱)

جناب سردار علی احمدخان که شخص با غیرت فدائی وطن بود، در اثر مجاهدت فداکارانه
در راه وطن از دست این دزدان غدار جام شهادت را نوشید، اناللہ وانا الیہ راجعون
از خدای متعال برای این شهید راه ناموس و استقلال وطن طلب مغفرت و برای بازماندگانش
اجر و صبر جمیل مسئلت مینمائیم.

اگرچه این شهادت شهید ممدوح یکی از قربانی هائی است که در جمله پروانه ها و عاشقان
سوخته وطن یک حصه بزرگی را در تاریخ دنیا حاصل و حیات ابدی را نائل
گردیده ، ما او را در جمله اموات حساب نمیکنیم ، زنده جاوید ماند هر که نکو نام مرد .

(۱) در صفحه (۲۶۱) از تقرر والی بحیثیت وکیل شاه امان‌الله و عدم موفقیتش بواسطه قرار شاه و بی‌نظمی قوای ملکی و سپاه و از رجعت او
بطرف قندهار تذکاره دادیم همان بود که والی تکرار اعلان پادشاهی خود را انتشار داده در صدد دفاع از آن دیار با قدامات
نیست دار آغاز کرد ولی بواسطه تنفر عمومی اهالی قندهار که از مشاه مخلوع بواسطه طرز شخصی او پیدا و خدمات والی را برا حکومت
می پنداشتند مجرد مواصلت قوای سقوی ، بعد از جنگ شدیدی که طرفداران والی با او در میمنه نمودند اهالی آنجا
نه تنها از معاونت او منصرف شدند بلکه افراد او که شدیدا از امان الله خان منزجر بودند ، اوضاع را بح الاستفاده سقو
و یعقوبها سپردند و از قندهار این شخص شجاعت مدار بشر حیکه قلم را اشکبار میسازد بکابل اعزام ، میاک دضع رقت
افزا بعد از انواع تحقیر و تشهیر بلقد توپ شده این دزدان و حشت بیان ازین اوضاع چنگیز ی خود مرحولان
و تاثیر عمومی نفزودند.


شهادت علی احمد خان والی مقتول از اخبار اصلاح جیا ۵۲۹ جلد اول - نادر افغان
ولی افسوس ما به اینست که جناب علی احمد خان شهید یکی از جمله اشخاص فعال و
و سر برآورده های ذیقوم افغانستان از افاغنه درانی بود، و پس از خارج
شدن امیر امان الله خان (برای حفظ شرف و ناموس اقوام درانی و دیگر
افاغنه و پایتخت حضرت احمدشاهی سر سلسله سلاطین درانی ) شهر قندهار را که بیعت
و قبولی خود قوم درانی میخواست ازین غاصبان و خائنان حفاظت نماید
اقوام آنجا بعوض اینکه با و معاونت و به پیمان و بیعت خود استواری و ثبات
مجاهدت نمایند، معزی الیه را تنها گذاشته اسیر غاصبان و دزدان سقوی
ساختند، تا که آن خائنان بیرحم خراب کننده وطن و ملت افغانستان اوشانا
شهید کردند، بلی این دزدان کجا میگذارند که اشخاص مهم مملکت که برای وطن خدمتی
میتوانند در قید حیات باشند.»
مگر میدانیم که بعض ناعاقبت اندیشان ازین بیروتی و دون همتی که تا حال تاریخ
دنیا از هیچیک قوم بی نام و نشان این را نشان نمیدهد، چه منفعت را زیر نظر گرفته بودند
امید است که اکنون حالات و واقعات چشم دید خودت شما اقوام با غیرت درانی را
(۱) اخیراً معلوم شد که این مخالفت قندهاریها محض بواسطه مخالفت و معاندت عمومی که با حکومت امانی در اثر اوضاع
اخیره و رفتن مخفیانه او بوجود آمده بود واقع شده است.


سوگوارى شهيدان ريف افغان (منقول از اخبار اصلاح چا) ۵۳۰ جلد اول - مادر افغان

دارای جذبه ایثار و برای رفع این لکه بدنامی تاریخی که از دون همتی چند نفر شهريها
قندهاری بدامن پاک همه اقوام درانی رسیده مستعد و آماده ساخته باشد.»
«اصلاح» از ایزدمنان تمنی دارد تا بتوفیق میخواهد که نام نامی قوم درانی را در تاریخ افغانی لکدار
نگذارند با آب غیرت و همت خود آنرا بشویند و نام آبا و اجداد خودشانرا که صفحات تاریخ مشرق
از غیرت و فداکاریهای درخشان است محافظه نمایند، و این حکومت دزدان ظالم را از افغانستان
دور کرده با تفاق آراء عموم اقوام افغانستان یک امام متصف بصفات امامت و دارای اهلیت را
انتخاب و یک حکومت عادله شرعیه اسلامیه را در افغانستان قائم نمایند (۱)
قربانی وطنوانان افغانستان
«از سرکردگان و نام آوران افغان سراجیات الله خان وزیر عدلیه ، سردار عبدالمجید خان سردار محمدعثمان خان
رئیس دارالعلوم دینی حبیب الله خان معین حریه، قاضی القضاه، ملا عبدالواسع خان رئیس العلما، قاضی محمد
(۲)
اکبرخان را که اشخاص فعال و دارای ملیت افغانستان بودند بچه سقوطا لم بتهاد رسانید انا لله وانا الیه راجعون
«جریده اصلاح» این خبر وحشت اثر اتلاف رجال بزرگ افغان و ظلم و ستم

(۱) منقول از شماره دوم جلد اول اصلاح تامبئی ۸ ربیع الاول ۱۳۴۸ مطبعه حباچی جنوبی .
(۲) در عین همین موقع که سقو زاده این ذوات را بصورت سفاکانه شهید ساخت، عبدالغفور خان تکابی را
هم بیباکانه وضع بی رحمانه بشهادت رسانید، زیرا که عبدالغفور خان با وجودی که وزیر داخله سقو زاده بود،
اما از علم و فن و در دخالت دائماً در اذیت میبود و باسائر ملت افغانستان مخصوصاً اهالی تکاب که بعیدا
مخالفت سقوییها داخل اقدامات و محاربات بودند محرمانه اظهار همدردی و همنوائی داشت .


سوگوار شجاع دولت افغانی منقول از اخبار اصلاح پشاور ٥٣١ جلد اول - نادر افغان
وحشیانه بچه سقو را بعموم ملت افغان و علاقمندان افغانستان رسانیده اظهار تاسف
مینماید، و به اقوام غیور افغانستان خاطرنشان مینماید که بچه سقو ظالم مقصودش خرابی
حکومت و معدوم ساختن رجال بزرگ افغانستان است، که این افعال وحشیانه را
ارتکاب نموده از هیچگونه ظلم و تعدی دریغ نداشته ذوات بزرگ را قتل و اهل و
عیال شانرا اسیر و محبوس و مال و هستی آنها را چور و تاراج گردانیده ما از خدای
کریم برای این ذوات محترم طلب مغفرت نموده برای پسماندگان شان از ظلم بچه سقو نجات میخواهیم
جشن استقلال
اطلاع رسید که سقاویان در حدود گذرگاه و دهمزنگ سررشته جشن برپا دارند و
خیمه ها در اطراف دریای کابل برپا کرده انتظام میله و ساعت تیری را شروع کرده اند.
انعقاد این جشن، حماقت، نا اهلیت و جبلت اصلی بچه سقو و سقاویان را
عیان کرده، تمام عالم واقف است که بچه سقو دزد را ملت غیور افغانستان بپادشاهی
خود قبول نکرده بلکه بر علیه او مصروف پیکار اند، مگر این جشن ملی اجتماعی را سقاویان
وقتی برپا کرده اند که کل افغانستان در خاک و خون غلطان، امنیت عامه گم، کسب و کار
معدوم است و از قتل عده زیاد مؤمنان بحکم بچه سقو خانه ناماتم سرا گشته گویا بچه سقو از
از انعقاد این جشن بر زخم های سینه های اهالی کابل و نواحی آن که از ظلم، وحشی گری


[BLANK PAGE]


ضمیمه صحیفه (٥٣٣) جلد اول کتاب « نادر افغان »

جناب سردار « شاه محمودخان» که با حضرت عالی سردار « محمد نادرخان» سپه سالار
غازی در تمام آن مجاهدات شان که در راه نجات وطن ابراز نموده اند، مظهر مساعی و مجهودات
عالی العال عسکری شده اند - مخصوصاً در اداره کردن جوش و خروش قوای قومی
جاجی و در ترتیب و اجرا کردن حملات متعدد تعرضیه بر قوای سقوی در خوشی
و بالاده و دگر مواقع ، و رد کردن حملات عنودانه اشرار داد شجاعت و حماست
را داده اند - و ملخص حیات این فخر عالم عسکریت افغانستان در صحیفه (٦٠٦)
ضمیمه این کتاب موجود است .


آثار شورش در قندهار منقول از اخبار اصلاح جاجی
٥٣٢
جلد اول - نامه افغان

و غارت پیشه کی سقویان حیران و پریشان اند، نمک پاش داده اضطراب بیقرار
آنها را ملاحظه کرده برای خود و رفقای پست فطرت خود سامان مسرت و
عشرت را پیدا میکند (١) .
آثار شورش در قندهار بر علیه فجار
کوهستانی و کوهدامنی سقوی که در شهر قندهار توقف دارند، از حور رفتار آنها
اهالی شهر بتنگ آمده خیلی پریشان اند، اقوام قندهاری مثل زیمند اور و کرم سیل
و جمیع اهالی محالات آن بدارک و تهیه لشکر را بر علیه سقویها دارند .
سقویها در داخل شهر تهیه استحکامات و پیش بینی مصئونیت خود را دارند
قندهاریها را چیزی که بیشتر متاثر و مشتعل ساخته، پشیمانی اعمال خودشان است و
از بی همتی خود که سقاویها را در شهر قندهار داخل ساختند خیلی نادم اند .
ده کندک از شش کروهی کابل که بقندهار فرستاده شده اند آنها در منزل باغ توقف
دارند، قوماندان عسکر سقوی در قندهار کوشش دارد که آنها داخل شهر و با دو کندک
کوهدامنی و کوهستانی یکجا شوند، ولی کندکهای شش کروهی که از افعال و سوء رفتار
کوهدامنی ها متنفر اند، داخل شهر نمیشوند، اختلافات زیادی در بین عسکری سقوی بهم

(١) منقول از شماره (٣) اخبار اصلاح تاریخی ١٥ ربیع الاول ١٣٤٨ مطبعه جاجی .


اعزام لشکر قومی بطرف میرزکه ۵۳۳ جلد اول – نادر افغان

امید هست که عنقریب اقوام قندهاری از ینموقع استفاده و از ینخجالت
خود را برهانند، بِعَوْنِ اللهِ تَعالٰی (۱) »

اعزام جنرال شاه محمود خان با قوای قومی بمیرزکه
و وقوع محاربه

به ١٤ اسد صداهای دهل و غژلهای جنگی لشکرهای قومی با اشعه آفتاب یکجا
بلند شده این قوای ملی در زیر قیادت سر افسر غازی خود جناب شاه محمود خان بطرف
میرزکه بعد از انجام مراسم تودیع و غلغله تکبیر بحرکت افتادند . طبق

جناب شاه محمود خان با لشکر شان در ۱۷ اسد بمیرزکه رسیده شروع بکشف نقشه
و وضعیت عمومی آنجا نمودند، لشکرهای اقوام طوطا خیل و احمد زائی و غیره که پیشتر
آماده بودند خود را بنزد ایشان رسانید، سرکردگان اقوام مجلسیرا برای تعیین نقشه تعرض تشکیل
نمودند، سقویها ئیکه در گردیز بودند، ازین ترتیبات مطلع گردیده، قوای خود را در تحکیم
رسانیده، مقابلةً ازین طرف هم سوقیات آغاز و در ٢٤ اسد محاربه بین قوای ملی
و سقوی جاری گردیده این محاربه دو روز دوام داشته در روز ۲۶ اسد عساکر سقوی

(۱) منقول از شماره ٤ جلد اول اصلاح تاریخی ٢٢ ربیع الاول ١٣٤٨ منعقده جاجی جنوبی .


وقوع محاربه در اطراف بالاده
٥٣٤
جلد اول - نامه افغان

مقاومت را نیاورده موضع را گذاشته بطرف بالاده که بفاصلۀ سه کروهی گردیز است
رهسپار شدند (۱)
در ٢٧ اسد لشکرهای مرتب شده یک حمله قویرا بر بالاده مصمم شده طرف
عصر دورادور بالاده را که بالای یک تپه مرتفع افتاده محاصره نمودند محاربه بشدت
جاری شد. تمام شب صدای تفنگ از هر دو طرف بلند بود، فی الواقع متصرف
شدن موضعات سقوی [بملاحظه اینکه بودن شان در یک قلعه مستحکمی که بر تپه اباد است
تمرکز داشتند] از اشکال خالی نبود، چنانچه بمجرد دمیدن روشنی صبح ٢٨ اسد
این اشکال بیشتر شد و سقویها توانستند که بروشنی روز موضعا لشکر را تعیین نموده

(۱) شمارۀ ٤ اخبار اصلاح جاجی تاریخی ٢٢ ربیع الاول این محاربه را چنین ترسیم میکند :-
ساعت ٤ صبح محاربه شروع گردید، محاربه خیلی بشدت تا یک مدت دوام نمود، بساعت ٨ سقویها تاب مقاومت را
نیاورده بعقب نشینی مجبور شدند، ٦ توپ ایطالوی و یک توپ ٩ پن صحرائی و ماشیندار، و خیلی اسلحه و جبخانۀ
شان غنیمت مجاهدین گردیده تا اندازۀ پنصد نفرشان زنده اسیر و تا (٦٠٠) نفر سقوی مقتول و مجروح
شدند، لشکرهای مجاهدین، سقویانرا تا حدود بالاده که از استحکامات مذکور چهار کروه مسافه آن است
دو کروه بگردیز قریب است تعقیب کرده استحکامات و نقاط مهم را مجاهدین اشغال نمودند، شب
محاربه معطل ولشکرها استراحت داشتند.
(پسپائی عارضی مجاهدین)
فردای آن لشکرها باز تعرض شروع نمودند، ولی درین روز نظر به بی اعتباری که در بین بعضی طوائف
لشکری پیدا شده، مجاهدین به پیشرفت اقدام نکرده وضعیت مدافعه را اختیار نمودند، بعضی نفری
فوق الذکر که پیشتر بسقوزاده بیعت داده بودند برای اینکه معنویات لشکری خراب شود به پسپائی
شروع کردند، اقوام در می خیل و سقوی ها ازین موقع استفاده کرده به پیشرفت طرف رود احمدزائی
اقدام کردند.


شکست شدید سقویها در حدود میرزکه و مچلفو ٥٣٥ جلد اول ـ نادر افغان

آنها را زیاده تر زیر آتش بگیرند، ناچار ساعت ۹ بعد از اینکه لشکر ما اشکال وضعیت را
از هر طرف فهمیدند موضعات خود را گذاشته و پس بمرکز خود یعنی میرزکه آمدند.
در ۲۹ اسد حسنی که جناب جرنیل صاحب و هیئت شان نقشه و ترتیبات
نوی برای حمله میسنجیدند، برای شان اطلاع رسید که قوۀ خیلی مکمل سقوی از رود عبور
کرده امشب درین حدود خواهد رسید فورا ازین طرف هم ترتیبات گرفته شد
و بحدود غندیهای توره اسپین (که بین میرزکه و مچلفو واقع است) لشکر ما رسیده راه
پیش آمد را بر عسکر سقوی گرفتند، اگرچه این مفرزه جناب جرنیل شاه محمود خان در چندین
میدان با سقویها مقابل شده بودند اما در هیچیک ازان میدانها محاربۀ شان بقدر
این محاربه شدید نبود.
بتاریخ ۳۰- اسد عساکر سقوی تاب مقاومت نیاورده، بعد از دادن تلفات
و اسیر ها (۱) و ذخائر زیاد فرار نمودند، چنانچه بعد ازین شکست بی انتظام عموم آن قوا
که در گردیز و اطرافش متمرکز بودند، در هیچ میدان استقامت نکرده لشکرهای شانرا

(۱) جریدۀ اصلاح حاجی راجع باسیر و مجروحینیکه عموما گرفتار میشدند، در شمارۀ ٤ تاریخی ١٥ ربیع الاول مینویسد که
معالجه و تیمارداری این مجروحین بکمال دقت و اهتمام دوام دارد ادویه و اغذیه برای شان بکمال
نظافت داده میشود، برای اسیران جایهای مخصوص معین و خوراکه شان مثل سائر افراد ملی میباشد
اگر راست بگوئیم اقوام محلی با این اسیران سلوک معاندانه نمیکنند، بلکه آنها را مهمان خود میدانند
در مقابل وحشت و مظالم سقوی با دقت باید کرد.


تهیه تسهیلات جهه جیش عسکروزیری ۵۳۶ جلد اول ـ نادر افغان

تماما عقب نشین و در عسکر گردیز مجموع و بالاده را لشکرهای قومی از اوشان متصرف
شدند، در دیگر محاربات که مکرا واقع شد نیز دائما فتح و ظفر به نصیب اردوی
سردار شاه محمود خان میرسید.
اطلاع جمع آوری لشکر وزیرها
در صفحه (۵۱۲) نوشته شد که برای آوردن لشکر وزیر یک هیئتی اعزام شد بو
هیئت مذکور وقتیکه در علاقه وزیریها رسیدند هرفرد آنها در حصص مختلف بجمع آوری
لشکرها داخل اقدامات جدی شدند.
در ٢٤- اسد معروضه این هیئت بحضور سردار سپه سالار رسید مشعر است که لشکرما
وزیر مجتمع شده و قریبا خواهیم رسید درین مورد با راکین معروف خوست که با ما
موافقت دارند نیز مکاتیب فرستاده ایم، اینک بحضور شما عرض کردیم تا
مطلع بوده از فراهم آوری تسهیلات مضائقه نفرمایند.
واقعا راه عبور این وزیریهای مجاهد از خطره خالی نبود، زیرا در صفحه (٣٧٦)
قبلا مرقوم شده که یک منازعه بین وزیریها و اقوام خوست واقع بود و از مساعی سپه سالا
دران موقع بمصالحه انجامید، از طرف دیگر در حدود خوست نماینده های سقو هم جود
دارد که اینها البته در استفاده از هر فرصت کوتاهی نخواهند کرد، از نیز و آمدن لشکر


تهیه تسهیلات جهته عبور لشکر وزیری
۵۳۷
جلد اول ـ نادر افغان

وزیری اگرچه آماده هم شده باشد و حرکت هم نماید از بعض مشکلات خالی نیست
لذا ترتیبات لازمه برای سهولت گذشتن آنها از منطقه خط گرفته شد (۱)
توسیع ذرایع خبررسانی و پیش بینی تجمع قوای قومی و
تعرض بر قوای سقوی
الی الان مرکز تبلیغات و منشورات تنها منوط بمقاماتی بود که جناب سپه سالار صاحب
در آنجا اقامت میداشتند اما سر از اول سنبله یک مرکز تبلیغی در دو بندی زیر ادارهٔ

(۱) میگویند که سپه سالار صاحب با لشکرا طهرانیه سفر نمودند که در منطقهٔ خوست بسیار موانع در راه لشکر
وزیری موجود است ، بغرضین بذ رایع ممکنه در راه مواصلهٔ این قوای معاونهٔ ما مشکلات را تولید
میکنند، حتی بچهٔ سقو بسیار مبلغ خطیری درین راه صرف کرده تا از آمدن وزیری ممانعت کند، بر
علاوهٔ آن بین اقوام وزیر بذرایع مختلفه اسباب نفاق را پیدا میکنند ، و سقویها نیز تمام قوت و
قدرت خود و نفوذ عموم طرفداران شانرا برعلیه سپه سالار، استعمال و بالنسبه بالشکر وزیریها
از اقسام پروپاگند و نشریات خود داری نمیکردند ، و از عدم قوت و پول سپه سالار قصه ها
گفته میشد.
از دگر طرف بعضی علما که از دست امان الله خان ستم دیده و در دکشیده بودند پروپاگند میکردند
که مقابل بچهٔ سقو که ( مهدی آخرزمان است این حرکت شما بغاوت است ) مگر سپه سالار چاره های
آنرا که لازم دانسته بود قبل از ورود وزیریها اندیشیده زلمی خان منگل را در منگل ، و زمرک خان
پسر ببرک خان جدرانی را در جدران مقرر نمود ، تا یک تعداد کافی را درخواست ازین دو قوم بزرگ منگل
و جدران اماده ساخته هم از وزیریها استقبال و در عین زمان نگذارند که مخالفین حکومت امانی برعلیه
وزیریها و خوستی ها چیزی بنویسند، برعلاوه یکعده سرکرده های جاجی را مقرر نمودند که در چکنی رفته
در اینجا سررشتهٔ خوراک و انتظاماتم را نمایند چرا که چکنی هم در وقتش مخالفت شاه مخلوع زیر اثر سقوی
آمده بودند ـ
چنانچه این تجویز سپه سالار برای عبور وزیریها نهایت مفید ثابت گردید اگرچه تعرض در خوست ،
واقع شد مگر اهمیت زیاد پیدا نکرد .


توسیع تبلیغات و تجمع قوای قومی ۵۳۸ جلد اول - نادر افغان

غلام حیدر خان کلنگاری مقرر شده برای آنها اختیارات تمام در استخدام مبلغین
و دادن بخشش و انعامات داده شد، چنانچه این هیئت تبلیغیه کار روائی های مفید
نموده از کابل مخصوصاً حرکات قوای سقویرا در لوگر خیلی زیر مراقبت گرفته همیشه اطلاعا
مفصل بدست می آورد، خاصتهً اعلانات و نسخه های جریدهً اصلاح که در کابل و دیگر
نقاط مهم افغانستان رسانده و تقسیم میشد از اثر مساعی این هیئت تبلیغیه بود.
چون رسیدن لشکر وزیر نزدیک شده بود تجویز چنین شد که مجرد رسیدن لشکر مذکور
لشکرهای دیگر با آنها ملحق شده سر راست باید بحمله شروع شود، ازینرو جناب سردار
شاه ولیخان را بتشکیل دادن یک مرکز در دوبندی، مأمور نمودند، تا آنها پیش رفته
و با اقوام ازره و دوبندی و دیگر اقوام مذاکره و مفاهمه نموده، ترتیبات لازمه را اتخاذ
نمایند، تا مجرد رسیدن لشکرها شروع بکار شود، گویا دو مرکز حربی برای سقوط قوای
سقوی در جنوبی بمقام میرز که و برای لوگر در موضع دوبندی تشکیل شد.
جناب شاه ولیخان با یک تعداد نفری مسلح در ۹ سنبله از جاجی حرکت و
۱۱ سنبله بقاسم خیل رسید، مجرد رسیدن برای اقوام از رو سرخ آب و دوبندی
نماینده ها و مکاتیب دعوت بجمع آوری فرستادند.
در ۱۲ سنبله اطلاع سردار سپهسالار صاحب بجناب شاه ولیخان رسید که از


طیاره سقوی، وگواهی زیر بحیخوست، فتح قوه نادری ۵۳۹ جلد اول - نادر افغان

اقوام جاجی صد نفر و از اعمالی دو بندی صد نفر استخدام نموده و آنها را بطور پهرۀ
احتیاط در نقاط لازمه تقسیم نمایند، زیرا در جمله اطلاعات یکی این بود که نفری
کشاف سقوی از بعضی راه ها برای استطلاع خبر میگذرند و نیز میگفتند که قوای سقو
متعینه در درویش ترتیبات حمله را بر جاجی دارند، در موقع طیاره نمودار و بعضی
اعلانات بی منطق و رکیک بچه سقو را انداخت، ولی در هر نقطه که میرسید هدف
فیرهای زیاد اعمالی میشد، طیاره ران از ترس سقوط بدیگر نقاط جنوبی گردش نکرده
سر راست رخ بطرف کابل گرفت.
۱۶ اسفند مکتوب دیگر از هیئتی که برای آوردن لشکر وزیر رفته بودند رسید اطلاع
وصول شانرا بخوست دادند، قراریکه سابقا پیش بینی شده بود لشکر مذکور از طرف
بعض اقوام خوستی که با شاه مخلوع مخالفت داشتند، و مساعی جناب محمد نادرخان
غازیرا برله حکومت امانی توهم مینمودند بمقابله دچار شده در نتیجه بمعاونت نفری
منگل و جدران که جهت استقبال و همرهی این شکر حاضر بودند و زیریها آنها را شکت دادند
در صفحه (٥٣٥) نوشتیم که جناب سردار شاه محمود خان سقویها را در حدود غنی بها
توره سپین شکست دادند، اینک امروز اطلاع شان رسیده که لشکر قومی، سقویها را
تعقیب نموده با آنها در حدود قلعه گڈ منگل و بالا ده چند میدان محاربه کرده و در هر محاربه


جلد اول - نادر افغان
٥٤٠
تهیه قوه قومی و وصول لشکر وزیری

توپ دیگر ذخائر حربی و اسیر گرفتند، بالاخر افواج سقوی عموماً در گردیز داخل شده
تقریباً محصور شده اند.
در اثر جرگه و مفاهمۀ که از ۱۷ تا ۲۶ سنبله از طرف جناب شاه ولیخان در
دوبندی با مردم (اندر) و دیگر اقوام دائر بود، ملکان و کلان شوندگان اندر و دو بند
از جمع آوری لشکر خود اطلاع دادند. گویا از ینطرف زمینه کاملاً مهیا شده و همه
عملیات معطل برسیدن لشکرهای دیگر است (۱)

مجتمع قوای قومی و وصول لشکر وزیری
به ۲۹ سنبله سردار محمد نادر خان سپه سالار بجناب والا شاه ولیخان اطلاع
دادند که لشکر قومی و زیر بتعداد ده هزار (۲) عنقریب بجهته کمک شما میرسند شما ترتیبات
لازمه خود را نموده آماده انجام دادن نقشه مخصوصه تعرض باشید.
به ۳۰ سنبله جناب شاه ولیخان بطرف دو بندی حرکت فرمودند ساعت چهار
موکب جناب والا شاه ولیخان بدو بندی رسید، نظر با طلاع مرکز که لشکر و زیر قریباً

(۱) در ۲۸ سنبله محمد امین جان برادر امان الله خان که در هزاره جات برعلیه سقویها مصروف
تشبثات بود، بواسطۀ عدم موفقیت حرکت کرده به دوبندی رسیده مورد تلطیف جناب
سردار شاه ولیخان گردیده متعاقباً بحضور سردار سپه سالار صاحب - جاجی مشرف شده بعداً بخاک انگلیز پناه برد.
(۲) در بین لشکر تعداد لشکر وزیری از سه تا چهار هزار تخمین میشد که ثلث آنها اسلحه نداشتند.


۵۴۱
هدایت نامۀ نادری بنام اهالی لوگر
جلد اول - نادر افغان
حرکت کردنیست، بلوگر برای عبدالغنی خان سرخ اطلاعات داده شد تا تهیه آذوقۀ پانزده
هزار نفر را برای سه شب نمایند و نیز پول برای خریداری فرستاده شد، در همین موقع
مبلغ پنجاه هزار روپیه از پول دولت که در نزد عبدالحکیم خان وکیل التجار بود رسید.
امر نامۀ سردار سپهسالار صادر شد که برای ملکان لوگر اطلاع داده شود، نظر بقرار فیصلۀ
اخیری که در جرگۀ عمومی اقوام شده است بموجب امر و هدایت مخصوصی که بسرکردگان اقوام داده ام
لشکرهای جنوبی بمنطقۀ لوگر قریباً داخل میشوند باید از طرف شما لوگر بها تهیه تسهیلات لازمه
آنها کرده شود چون این شکره [باستثنای قوای محارب سقوی آنهم در صورتیکه سقویها سد راه آنهائون]
با دگری غرضدار نمیشوند، اینجهت باید بسیار دقت کنید که کدام غلط فهمی در بین واقع نشود، تا اینجانیان
بی نقطهٔ مطلوب خود بعده آلهی مواصلت کنند، عیناً همین مفاد اعلانها مفصله را که درحین
همین وقت طبع شده بود توأم این اطلاعیه بغرض انتشار فرستادند.
طلیعۀ موفقیت نادری از تزلزل قوای سقوی و کاریز در ویش قلندار
قائد عمومی عسکر سقوی در رویش قلندر سپهسالار و محمد عمر خان فرقه‌مشر است که محمد عمرخان قبلاً اطلاع طرفدار
خود را به سپهسالار غازی فرستاده بود کنون نیز پیام وی حاصل شد مشعر است که وی حتی الامکان
در فراهم نمودن تسهیلات قوای مجاهدین صرف مساعی میکند.
۳۰ سنبله قوای قومی شعینۀ دو بندی یک مفرزۀ خود را به لوگر سوق داد که آنها یک


قیام نادری بطرف کابل وسقوط قوای سقوی در قندهار ۵۴۲ جلد اول - نادر افغان

پل بزنک را حریق و لین تلفون را قطع کردند و باین وسیله و وسائل در سلسله مواصله
مخابره سریع سقویها اشکال را عائد نمودند .
باول میزان لشکرهای مجموع شده جاجی بدوبندی حاصل و ترتیبات و تنظیمات
اقامت شان گرفته شد، هیئت استخباری ، دو نفر جاسوس سقوی را دستگیر نموده بعد از جستجوی
زیاد چند را پور مستور از وشان ظهور کرد که در ان بنام بچه سقو اطلاعپهای مهمی مرقوم و ضمناً خبر
روانه شدن لشکر و زیر بطرف کابل نیز خوانده شد، درین فرصت از اقوام و قبائل قندهاری
مخصوصاً اقوام غیر قند اچکزائی ها معروضاتی بحضور سردار سپهسالار صاحب واصل شد
که در ان نگاشته بودند، که بمجرد رسیدن اعلانها ومكاتيب شما بكمال مسرت همه ما حرصا يك
وطنخواهانه شما در ازاله مظالم سقوی و اسقاط تسلط دزدان داخل اقدامات شده در
اثر یک شورش و هیجان شدید خود زیر اثر مهر دل خان قوای سقوی را سقوط دادیم کنون به
منتظر رسیدن اوامر و هدایات شما میباشیم، تا حسب ارشاده ای ملت پرورانه شما اجرا
نمائیم .
۲ میزان مجرد یکه لشکر وزیر در علی خیل بحضور جناب مجاهد خان غازی مشرف ، از طرف
اوشان محبت قبول و در یک نطق موثرقت افزا او شانرا ازین احوال تباه کن
افغانیت و فخر جهان اسلامیت آگاه کرده آنها را بمعاونت و همدستی با دگر


اوامر و دستورالعمل نادری بر قوای ملی
٥٤٣
جلد اول ـ نادر افغان

قوای قومی که برای حمله کابل حاضر و منتظر امر بودند تشویق و تشجیع نموده لشکر مذکور را
دو تقسیم نمودند، یک قسمت برای محاربه و محاصره گردیز که الی الان سردار
شاه محمود خان غازی در آن نواحی مصروف اقدامات وطلحواہی بودند فرستاده شد
و قسمت دیگر جهته تقویه آن قوای همرکابی سردار شاه ولیخان غازی که جهته حمله آوری
بر کابل تخصیص شده اند سوق داده شد.

۳ میزان - در نظم و نسق اردو و اعطای دستورالعمل امور تعرضیه و دفاعیه و طرز
عمل با اهالی که در عرض راه واقعند و نشر اعلانات لازمه باطراف و نواحی جدرانیه
راجع بفراهم آوری معاونت و تسهیلات مقتضیه گذشت که تماماً بر حسب مقررات همان
جرگه عمومی بود که از نمایندگان تمام اقوام تحت ریاست جناب محمد نادر خان غازی
تشکیل شده بود و اکثر این امور تحریریه و اداریه را آقای میرزا محمد یعقوب خان و آقای میرزا
محمد نوروز خان باتفاق دگر هیئت معیت نادری حسب اوامر و هدایات سپه سالار غازی
فعالانه و همدردانه انجام و در معرض انصرام میگذارند. ٤ میزان لشکر وزیری (۱) که با قوا

(۱) بی لزوم نیست که درینجا از ان مخالفت و اشکال آفرینی که حکومت انگلیزی نسبت بآمدن این اقوام وزیری در جاجی جهته
امداد سپه سالار غازی نموده است تذکر کنیم، طوریکه در سطر (۱۱) صفحه (٤٩٩) نوشتیم که وزیر بها خواهشمند اشتراک
شان در خدمت نجات افغانستان بودند، سپه سالار هم مجبور بود که از تمام افاغنه میر نقطه که باشند معاونت بخواهد
لذا وفدی را که اسمای شان در حاشیه (نمره ۲) صفحه (٥١٣) مرقوم است جهته جمع آوری قوای وزیری فرستادند وزیر بها
بمسرت این دعوت را اجابت کرده حاضر شدند انگریزا ازین آمدن وزیر بها جهته معاونت افغانها بر آشفتند و بنای گفت و شنید و بحث
با سپه سالار غازی نهادند و بالنسبه اخراج وزیر بها از خاک افغانستان اصرار بسیار نمودند اما سپه سالار با یک خاموشی آنها تمکین نکرده
دلائل بیشماری را راجع به عدم معاودت آنها تکرار کرد حتی حاجی صاحب محمد اکبر خان را با دلائل به نزد آنها نسبت بعدم امکان
واپس فرستادن اوشان فرستاد، ولی هیچیک از ان مفید نیفتاد و مخلص این تیرگی و پیچیدگی بین سپه سالار غازی و حکومت انگلیزی


ضمیمهٔ صحیفه (٥٤٥) جلد اول کتاب « نادر افغان »

جناب سردار «محمدهاشم خان» نائب سالار که در تمام آن مجهودات حضرت عالی سردار «محمد نادر خان» سپه سالار غازی که در راه نجات وطن فرموده اند، تشريك مساعی داشتند مخصوصاً در اصلاحات لازمه و فرو نشاندن آن آتش مخالفت عمومی که سرتاسر مشرق را بمصیبت افگنده بود ، مصدر اجراآت عالی شده اند ــ و اخیراً برای اصلاح و تنظیمات پایدار عزیمت فرمای صوب قندهار گردیدند واجمال سوانح درخشان شان درصحیفهٔ (٥٩٦) ضمیمهٔ این کتاب مرقوم است.


تهیه حمله بردن بمرکز کابل ٥٤٤ جلد اول - نادر افغان

سردار شاه ولیخان غازی در دو بندی ملحق و بملاقات این ذاتی که در
دوران فتح وزیرستان با اوشان عقد محبت نموده اند و از عزم مردانه اوشان
معلومات صحیحه دارند نائل شد علی العجاله وصایای اوشانرا که آنهم بصورت
جرگه ملی تصفیه شده بود، شنیده ازین تصمیم حمله بردن شان بر کابل که
محرمانه بر سرکردگان فهمانیده شد، شادمان شدند، و در عین زمان از طرف
عموم قوای همرکاب و اقوام با جوش و خروش بادی این لشکر ها استقبال
شدند .
ه میزان عده دیگری از لشکر وزیر به دوبندی رسید، و بهمراه آن دیگر احرار
افغانی از اقوام و قبائل مختلف آن نواحی جهته شرکت در نجات این خاک
با ردوی سردار شاه ولیخان غازی داوطلبانه حاضر و خود ها را بگرفتن اوامر
و ہدایات او مفخر و مباہی میفرمودند.
برای قوه احتیاط و یک هیئت استخباریه اطلاع داده شد که بطرف خوشی
حرکت و مصروف وظائف مفوضه شان بکمال جدیت شوند، و بهیئت تحریریه
هدایت داده شد تا راپور واقعات عمده را علی الفور و از امور عادیه را سه سه ساعه بعد متوالیاً
و منظماً بحضور سپهسالار صاحب غازی و حاجی با صفا سردار شاه ولیخان بفرستند.


سوقیات قوای قومی سقوی بطرف شرقی
٥٤٥
جلد اول - نادر افغان

عزیمت سردار محمد ہاشمخان نائب سالار بطرف قندہار
چون قوای قومی سمت شرقی بنا بر القاجوش و خروش حضرتعالی محمد ہاشمخان
نائب سالار طاقت نفری سقوی را طاق از هر طرف تضییق و فشارهای مستقیم
و غیر مستقیم آنها، تکالیف مالایطاق بروشان عائد کرده بودند. حتی راه عبور و مرور و نفوذ
سقویها را طوری تسدید و تحکیم کرده بودند که از بدو استیلای دزدان بمرکز
افغانستان و دیگر نقاط مهمهٔ آن الی الان سقویهارا اینقدر مجال هم نداده بودند
که سرحد شرقی خود را از بتخاک که به شش کروهی کابل واقع است پیشتر ببرند بلکه در محاز
مشهور چکری که در صفحهٔ (٥٠٨) مندرج است یک حصه از قوای منتظم شرقی الی اثنا
چکری که به سه کروهی کابل افتاده هم خود را رسانده ارگ را بحالت محاصره
آورده بودند. ازینجهته سقوبچه در اوائل میزان در تحریک چند نفر سقویها شرقی که
از حکومت امانی بعذاب بودند و در جوش مخالفت امانی از تمام منسوبین او رم مینمودند
و بچه سقو برشوت و تطمیع آنها را طرفدار خود کرده بود و از طرف عامهٔ اهالی شرقی
بجرم طرفداری بچه سقو احوال انها از بد بدتر شده میرفت، عزم تسخیر شرقی را
بیک پیمانهٔ وسیع کرده هر قدر نفر و عسکر و افسر یکه در دست داشت همهٔ آنرا


سوقیات قوای ملی سقوی بطرف شرقی ٥٤٦ جلد اول - نادر افغان
تحت ادارهٔ برادرش حمید الله و دگر دزدان خونخوار بصورت ناگهانی برفتار
جبری ذریعه موترهای تیز رفتار و لاری و گادی وغیره سوق داد .
با اینکه سردار محمد هاشم خان نائب سالار ازین سوقیات ناگهانی و فوری
سقویها در موقع لازمهٔ آن مطلع نبودند ، بمجرد گرفتن این اطلاع علی الفور اعلان
جمع آوری را بعموم اقوام واهالی شرقی داد .
درین اثنا که نائب سالار صاحب در صدد تجمع قوای قومی از نفری خوگیانی و شنوأ
و افریدی و مهمند حتی کنر ها و نورستانی جزء لغمان بود و در نظر داشت که اولاً راه سقویها را
از حدود جگه دک و گند مک قطع و با ز یک حملهٔ شدیدی را از چار طرف بر آنها اجرا کندأ
باعث اختلاف قومی که زیاد حصهٔ آن در دو جنبهٔ خوگیانی پیدا شده بود ، سقویها با یک
جنبهٔ خوگیانی متفق شده بقوت قومی یک تشتت و انقلاب را در اقوام آنجا پیدا کردند.
ازین پیشرفت سقویها آن قوهٔ جزوی قومی را که سردار محمد هاشم خان نائب سالار از ان
برای حملهٔ کابل ترتیب داده بود پراگنده و سقویها بطرف جلال آباد تعرض نمودند .
بنابرین مسموم شدن بعض حصص خوگیانی و پیدا شدن نفاق در اقوام و پیشرفت سقویها
سردار محمد هاشم خان و محمد گل خان مصلحت دیدند که خود ها را موقتاً از شرقی کنار و برای
مجاهدات شان یک راه بهتری را اختیار و از یک منطقهٔ دیگری داخل کار شوند .


حرکت سردار محمد ہاشم خان با سپہ سالار بقندہار ٥٤٧ جلد اول - نادر افغان

در اول میخواستند که از راه سفید کوه خود را بالمسکر مهمند و یا قوای قومی افریدی
ملحق نمایند که تماماً بامر اوشان جہتہ مقابله با قوای سقوی حاضر و منتظر امر سردار محمد ہاشم خان
بودند - لیکن بواسطه موانع و توجیه مشکلاتی که ذکرش بطوالت می انجامد بر فتن مهمند
و افریدی موفق نشدند .
لذا سردار محمد ہاشم خان بنا بر اطلاعیہ اخیری که از سردار سپہ سالار نسبت بقندہار
گرفته بود عازم اصلاحات آنجا شدند و آقای محمد گلخان مستقیماً به جاجی بحضور سپه سالا
غازی حاضر شده درین حمله مرتبه بر کابل اشتراک ورزید .
اعزام قوای نادری جهته تسخیر دارالسلطنه افغانی
فتح تنگی واغجان و محمد آغه و پریدن بچه سقو بر میدان محارب
٢٦ - میزان بنا بر امر سردار محمد نادر خان از یکطرف سردار شاه ولیخان با آقای
محمد گلخان متعاقباً سردار شاه محمود خان با سرکردگان اقوام دانشکر و زیر و پکت
یکعده از اقوام جاجی و منگل و احمد زائی وطوطا خیل و گردیزی برای محاربه کابل از
(۱) - باندازه که سردار شاه ولیخان و سردار شاه محمود خان در سمت جنوبی با سپه سالار
غازی تشریک مساعی نموده اند بهمان اندازه در سمت مشرقی آقای محمد گل خان با سردار محمد هاشم خان
در خدمت وطن مظهر مجہودات عالی شده اند .


اعزام قوای نادری بطرف کابل و فتح تنگی واغجان و محمدآغه	٥٤٨	جلد اول - نادر افغان
دوبندی حرکت و با قوای قومی مستقیماً بخوشی رفتند، ٨ میزان در آنجا به تنسیقات
و اخذ ترتیبات لازمه گذشتاندند در ٨ میزان یک مفرزه بتعداد یکهزار نفر
بطرف تنگی واغجان که بمنزله گلوگاه راه عبور و مرور لوگر و کابل است فرستاده شد
تا آن قوه سقوی را که در آنجاست سقوط بدهند، مفرزه مذکور طرف عصر به تنگی
رسید بعد از محاربه یک شب طرف صبح عسکر سقوی را از چهار طرف محاصره نمود
تقریباً همه آنها را با تمام اسلحه و جبه خانه که داشتند اسیر و غنیمت گرفته واپس بخوشی آمدند
٩ میزان چون این قوه بحضور سردار شاه ولیخان رسیدند مورد تحسین و آفرین
شده فوراً مفرزه دیگر را برای نگهبانی تنگی واغجان که یک نقطه مهمی است
فرستادند. در موقع وصول این مفرزه به تنگی قوه زیاد سقوی از کابل در پیش
آمده باز تنگی را به تصرف آورده بودند با این مفرزه قوی تکرار بمحاربه اقدام کرده
تمام شب جنگ را دوام دادند .
١٠ میزان اطلاع رسید که در محمد آغه دوغند سقوی تمرکز دارد لذا جناب
مولوی الله نوازخان با یک قوه قومی بطرف محمدآغه فرستاده شد، در آنجا هم
بمثل محاربه واغجان جنگ شدیدی جریان یافت، بالاخره صبح (١١) میزان
محمدآغه فتح و قوای سقو از آنجا کاملاً مشتت و ذخائر شانر امجاهدین ملی بغنیمت بردند


فتح قوای نادری محاربه تنگی دایخان ٥٤٩ جلد اول - نادر افغان

بساعت ۹ در تنگی هم قوای سقوی باین وسیله فیصله شد که سردار شاه ولیخان
یک قوۀ دگری را مأمور بهجوم بردن از عقب تنگی فرمود.

درینموقع خود بچۀ سقو هم با دسته مخصوص دژدانش درین محاربه شرکت داشت
بمجر دیکه ازین هجوم دو طرفۀ لشکرهای قومی برخود متحسس شدند فوراً بموترها سوار و بطرف
کابل گریختند و مابقی قوای سقوی نیز هر کدام راه فرار را برای خود می پالیدند
تا اینکه تماماً گریختند. قوای قومی این منهزمین را نا چاراً سیاه درویش تعقیب
کنان همۀ را در قلعه که معسکر شان بود محاصره نمودند .

سردار شاه ولیخان درینفرصت بسیار مصروف، و افکارش در نظارت
امور معطوف است زیرا قوماندانی این محاذیرا که اوشان بکف با کفایت خویش
گرفته اند خیلی وسیع و پاشان میباشد در حالیکه خود را بهدف مطلوب ( که سقوط
قوای مرکزی سقویه و نجات وطن ازین بلیه میباشد تمام خاندان ایشان درین راه مقدّس
همچو چیز حتی حیات را هم ایثار نموده اند) بفاصله ده گروه به نزدیک کابل می بینند و
سعادت تمام مملکت نیز مربوط بهمین است که حتماً بایستی این مسافه را عبور نمایند .
۱۲ میزان درین روز آن ظلام سقوی که برخلاف قانون شریعت غرای
اسلامی و برضد اساس قواعد انسانیت برنسوان دست


تصرف چهار آسیا و چهل ستون بجانب سردار شاه ولیخان ۵۵۰ جلد اول-نادر افغان

اندازی کرده بودند بعد از اثبات بمجازات واصل شدند (۱)
ماشیندار و توپ و اسلحه و جبا خانه هائی را که بدست آمده بود سرکردگان
لشکر شادان و فرحان بمراجع معینه آن تحویل میدادند . اسیر با محرب با اطلاعات
اخیره میدان های محاربه بحضور سردار محمد نادر خان سپه سالار بجاجی فرستاده میشد .
تصرف چار آسیا و چهل ستون از طرف سردار شاه ولیخان
۱۳ و ۱۴ میزان مفرزه که زیر قیادت جناب مولوی الله نواز خان بود در ۱۳ میزان
خبر مواصلت خود ها را به چار آسیا برای سردار شاه ولیخان فرستادند . ایشان که
منتظر همین خبر پیشرفت قوای قومی بودند علی الفور بدیگر سرکردگان قوای قومی امر فرمودند تا همه
آنها به متابعت شان عازم چار آسیا شوند بمجرد وصول سرکردگان مجلسی منعقد و بعد از مذاکره
و معاینه را پور های اکتشافیه سردار شاه ولیخان عموم قوای ملی را دو قسمت منقسم، یک قسمت را
که رؤسای آن جناب مولوی الله نواز خان و محمد گلخان بودند از راه سنگ نوشته و بینی حصار
بطرف شرق جنوب کابل فرستادند و یکقطعه دیگر را خودشان گرفته از راه چهل ستون بطرف
غرب جنوبی کابل به حمله بردن تصمیم فرمودند .
(۱) در موقعیکه مجاهدین ملی با خذه سنگرهای عمومی موفق میشدند دران رزمهائی منظومه بحالت پریشانی بر آمده و ... ... ... ... ... ... ... ... ...


تصرف چار آسیا و چهلستون از طرف سردار شاه ولیخان    ۵۵۱    جلد اول - نادر افغان
اردوی سردار شاه ولیخان بدون اشکال چهلستون را اشغال، افراد لشکری شان
نقاط مهمه و استحکامات لازمه حربیه را در مقابل قلعه و کوه شیر دروازه که بدست سقاویها
و بدرجه نهائی تحکیم و تسدید شده بود، علی الفور استحصال فرمودند در حالیکه آذوقه
و دیگر ضروریات لازمه از حسن مساعدت سکنه چاردهی و چار آسیا و اطراف حوالی
این منطقه بدرستی تهیه و انجام مییافت و بدون اینکه باهالی محلی ادنی اذیتی برسد
مردم تمام احتیاجات اردو را بمیل و رضای خود تکمیل و ازین فداکاریهای قومی که
موجب رهائی آنها از مظالم سقوی و اعاده شرف افغانی است بسیار زیاد عرض امتنان نمودند
یک تقریب عجیب یاس و امید در کابل
درین شب ۱۵ میزان اهالی کابل و اطراف و نواحی آن در یک کشمکش عجیب
یاس و امید و یک حالت غریب مد و جزر گرفتارند، مردم درین اواخر پریشانی انتهائی
بچه سقو و سقویا نرا می بینند. بالعموم از مفاد اعلانهای هجوم آوری قوای ملی جهت
استخلاص مرکز افغانی از توحش سقوی در هر گوشه و خانه مخفیا نه مژده رسانی های
خصوصیه جاری است. عموماً از گرفتن این خبر شیرین فرحت اثر مسرورند که
لله الحمد سپه سالار محمد نادر خان غازی درین تصمیم عظیم خود موفق شده و اینک


یک تقریب عجیب یا شبی در کابل
٥٥٢
جلد اول - در افغان

امشب یا فردا شب اردوی مظفرشان داخل کابل خواهد شد، از کلانها گذشته حتی دراً
اطفال ریزه معصوم خود را بسجده می انداختند که شاید دعای این معصوم ها مستجاب باشد
بچه سقو و کارکنان او چند شب میشود که از یکطرف هیچ خواب نکرده اند کوه شیر دروا
و تخت شاه و آسمائی را به توپ ها خورد و بزرگ مسلح مینمایند و بقوای جسیمه نه تنها قلال این
جبال را تحکیم بلکه حصص برجسته و تیغه های حاکمه آنها را هم بنفر و عسکر و افسر
و تجهیزات میشینزی تسدید نموده و می نماید.
سقو بچه آخرین رول ظلم خود را صادر کرده امر اکید داده است که اهالی کابل
بالعموم بکوزه ها آب و جباخانه و نان و غیره لوازم حربیه را بر اسقوبها محارب بالا کوه ها برسانند.
از جانب دیگر هر قدر موتر و گادی و دیگر بارگیر را که می یافتند به حمل و نقل کردن
اسلحه و جباخانه و نقل دادن عایله و سامان مغصوبه ملی و حکومتی بطرف سمت
شمالی بکمال پریشانی و حواس باختگی مصروف مینمایند.
هر طرف بد و بدو چپ چپید است، آن غاصب ها سقوی که خانه ها دیگرانرا
بجبر گرفته و بگمان این رفته بودند که دست عدالت غیبی از رسیدن با نها قاصر است
و ازین غافل بودند که «دست از غیب برون آید و کاری بکند.» درین شب ها
وار خطا شده اند، خانه های مغصوبه را گذاشته بیک حالت سراسیمگی اکثراً


منظرۀ آخرین توحش بربریت بچۀ سـقو
٥٥٣
جلد اول - نادر افغان

شمالی و بعضاً بدیگر اطراف و نواحی مخفی شدن و گریختن را اختیار کرده اند.
این اوضاع پریشانی و تشویش سقویان از یکسو ، و شدت فیر توپ و تفنگ
و مترالیوز و غرۀ تکبیر مجاهدین ملی و یا چار یار گفتن قوای سقوی از دگر سو یک محشر و
وهیا هوی و بد و بد و عجیبی را در شهر پیدا کرده بود . تصویر کردن این منظرۀ یاس و امید
و تب و تاب اهالی کابل و شش گرویی که امروز دیده میشود از قوۀ قلم محررین خارج است
منظره آخرین توحش و بربریت بچه سـقو
١٥ میزان محاربۀ خیلی شدیدی در اطراف بالا حصار و تخت زنبورک و
شیر دروازه و آسمائی و دگر نواحی کابل دائر است باستثنای جبهۀ شِما
که آنرا سقویها بجهۀ مأمون بودن راه گریز خود بدرستی تحکیم کرده بودند.
سقو بچه ساعت های اخیر نفوذ جبروت خود را درک کرده است که اشدّ ترین
مظالم و سبعیتش را اجرا و بی محابا هر کسی را که اندکی برخلاف میل خود مشاهده میکند
مورد قهر و غضب خود قرار داده بیدریغ میکوبید و می خائید.
سرتاسر شهر شیرین کابل منظرۀ حقیقی میدان حرب را بصورت رقت افزائی
گرفته، دقیقه بدقیقه مورد تهدید و تخویف شدید بود.


پیشرفت موفقانه قوای ملی در شهر کابل ٥٥٤ جلد اول - نادر افغان

سقوزاده بهر کوچه و بازار تقریر میکرد و بقتل عام و نفی بلد عموم اهالی کابل پیش
گروهی را بجرد رد کردن این حمله جنوبی انذار مینمود. تمام قوه و مهارت و چالاکی
خود را صرف مدافعه مینمود. در تپه مرنجان و بالا حصار و کوه شیر دروازه توپ ها
سریع اتش و عساکر خود را مستحکم ساخته نوبت بنوبت بر انها گردش میکرد.
چون بچه سقو از طرف چاردهی اگر چه قوای قومی کلی ملا انرا تصرف شده بود.
به اعتماد دو کوه آسمائی و شیر دروازه مطمئن بود ازین رو خودش در جبهه تپه مرنجان
رفته اداره محاربه را میکرد، از طرف روز سه هجوم شدید از طرف لشکرهای قومی
پیش امد ولی در هر سه دفعه نتیجه بدست نیامد. در جبهه بالا حصار محاربه خیلی شدت
داشت و تمام روز مداومت کرده قوای سقوی درینجا خیلی جدی و استوار مصروف
پیکار بوده بالاخر قوای قومی را موقتاً بعقب نشینی در شام ۱۶ میزان مجبور کردند.
تمام اهالی ازین رجعت قهقری قوای جنوبی در سمت بالا حصار بیک اختناق
شدیدی گرفتار شده زار میگریستند و دعا مظفریت قوائی درین حالت مایوسیت بهم میزدند
پیشرفت موفقانه قوای ملی بشهر کابل
مجردیکه شب رسید لشکرهای قومی در پرده تاریکی خود را تا حدود جبه خانه حصه ۲
نزدیک تپه مرنجان رسانیدند.