پیشرفت موفقانه قوای ملی بشهر کابل
٥٥٥
جلد اول - نادر افغان

قائد مظفر جناب سردار شاه ولیخان بعد از آنکه استحکامات خود را در
قلل جبال حاکمه چاردهی گرفتند طرف عصر به باغ بابر شاه و ده مزنگ قوا
خود را با وجود اینکه از کوه آسمائی گلوله های توپ مشین گن و تفنگ همچو ژاله میبارید
رسانیدند در عین زمان از کوه شیر دروازه و گذرگاه هم بالای قوای قومی فیر شرالپوز
و تفنگ شروع گردید.
قوای قومی حسب هدایت سردار شاه ولیخان بعد از نصف شب از اطرف
عقب تپه مرنجان که مرکز محکم ترین قوای سقوی بود باتفاق قوای محلی آنجا با کمال
مهارت و چابکی پیش آمده در عین محاربه و قبول هر نوع زحمت و مخاطره خودها را در حدود
دزنده هواتان و چمن رسانیده بگرفتن سنگر و ترتیبات تعرض و دفاع و اشغال نقاط
مهم کابل انضباط و اداره امنیت شهر متوجه شدند.
در عین حال دهل های مخصوص مجاهدین که حلاوت نغمه های آن در سامعه تمام
اهالی شهر روح میدمید و از هر صدای آن بخود می بالیدند و لحمه بلحمه مراتب شکران
خدای متعال بجا می آوردند اعلان فتح کابل و مظفریت قوای نادری را مینوخت.
سقویها قبل از طلوع صبح به محصوریت خود متیقن شده مزید مقاومت خودها را
در شیر دروازه و تپه مرنجان نه تنها مفید بل مهلک دیده تمام قلعه ها و استحکام ها را


ورود جنرال شاه محمود خان بکابل
٥٥٦
جلد اول - نادر افغان

تخلیه کرده رو بفرار گذاشتند، گویا وقت صبح از یکطرف نقطه مهم و مستحکم
تپه مرنجان بدست آقایان محمد گل خان و الله نواز خان و لشکرهای قومی معیت شان
افتاد و هم قلعه سنگهای کوه شیر دروازه را جناب سردار شاه ولیخان با قوه همکابشان
متصرف شده شخصاً فاتح کابل آن قوای جبهه سقوی را که در کوه آسمائی هنوز
موجود و با دیگر قوای مفرور تحکیم شده میروند تا خط رجعت سقویها را بطرف شمالی
حفاظ کنند زیر آتش آن توپ های قلعه شیر دروازه گرفت که چندی پیشتر
این توپ ها را سقویها بالای خود این سردار فاتح عنودانه و سفاکانه استعمال
میکردند تا اینکه آسمائی را هم بشدت از سقویها تخلیه نمودند .

ورود جنرال شاه محمود خان غازی بکابل

در همین موقع جناب سردار شاه محمود خان بعد از مقرر داشتن قوای مکفیه ملیه
با هدایات دستور العمل کافی باطراف آن قوای سقوی که در گردیز و کاریز درویش
وغیره مواقع مهم بی خبر گذاشته شده بودند (۱) و تعیین یک قوه درست در حصه
خورد کابل و تنگی غارو جهته جلوگیری از ان قوه زبر دست سقوی که بمشرقی رفته بود

(۱) قوای ملی جهته محاصره گردیز تحت سرکردگی عبدالرحمن شاه چی و دیگر معسگرهای سقوی تحت حراست یک قوم گذشته شده بود.


فتح شهر کابل با نجات وطن ٥٥٧ جلد اول - نادر افغان

در حدود شش کروهی کابل داخل و بتعیین تھانه ها و تقرر مفرزه ها در نقاط لازمه مصروف
شدند چون را پور این فتوحات و پیشرفت مانند دیگر را پور ھائیکه سه سه ساعت بعد
بحضور سپه سالار صاحب ارسال میشد و ازان طرف ھم متوالیاً ھدایت مرحمت
می شد بحضور سپه سالار غازی ارسال گردید - جواباً درضمن دیگر وصایا مهمه هدایت
تازه از حضور محمد نادر خان سپه سالار واصل شده امور مرجوعه نظامی بسردار
شاه ولیخان و آقای محمد گل خان - و امور ملکی به سردار شاه محمود خان و آقا الله نواز خان
مفوض شد ، تا این ذوات مجاهد در امور مهمه ملکی و نظامی مشترکاً و در باقی قضایا
منفرداً بکمال مجاہدت بذل مقدرت نمایند چنانچه آنها سر از حالا بہمین اساس
اجراآت نافعه شان را آغاز فرموده اند .

فتح شهر کابل با نجات وطن

١٦ میزان تارهای روشنی با علائم امید کامیابی در افق کابل یکجا پدیدار
و در سرتاسر کابل قوای مظفر نادری نمودار بوده اقوام و عشائر افغانی تمام بازارها
و کوچه های کابل را پر کرده پیهم از افراد سقوی سراغ میکردند - اما بچه سقو خود را
در ارک محصور نموده به توپهای بزرگ و ماشیندار ہا سریع النار برج ہا و مدخل ارک


گردش سردار شاه ولیخان در کابل ۵۵۸ جلد اول - نادر افغان
ارگ را تحکیم کرده متوالیاً حوالی قلعه را زیر آتش شدید گرفته از هجوم متعرضین دفاع
شدید می نمود.
در همین شب که دفاع قوه ملی را بچه سقو متعسر دید، وفدهای خصوصی و مکتوب
وتلگرام وتلیفون های ضروری را بعموم قوای خود که در مشرقی و جنوبی وغزنی و سرچشمه
و مزار و قطغن بودند فرستاد «تا بهر سرعتی میتوانید خود ها را برای مقابله قوای نادری
که مرا محصور کرده اند برسانید من حتی الامکان از آنها دفاع میکنم و اگر ممکن نشد درسخام
عقب نشسته تکرار بر قوای نادر حمله آور میشوم».
در داخل شهر هیاهوی عظیم است . اهالی کابل ازین نجات خود خوشنود
و مهاجمین از مسرت این فتح برخود می بالند ، بالمقابل سقویها ئیکه هنوز در شهر هستند
بچال های رنگارنگ سعی میکنند که ازین هرج و مرج استفاده کرده فرار نماء
یا لا اقل در شهر یک مبطی؟ و ار خطائی پیدا کنند .
گردش سردار شاه ولیخان در کابل
پوره ساعت ۸ بود که قائد مظفر وفاتح نامور سردار عالی آقای شاه ولیخان
از کوه شیر دروازه مانند فرشته رحمت با هیئت معیت شان با یک جم غفیری از
مستقبلین شهر که پروانه وار خود ها را بقد که بحضورشان فائز نموده بودند نزول نموده


اداره امنیت و انضباط و ترتیبات محاصر ارگ ٥٥٩ جلد اول - نادر افغان

برای اداره وضعیت شهر در سرک و کوچه ها و معابر کابل دوره کنان تقرب مسجد
شاه دو شمشیره مرکز گرفتند، همچنین بعد از وقفه سردار نامدار جناب شاه محمود خان
مظفرانه دائره مسجد چوب فروشی را مرکز گرفتند . این دو فرزندان صادق وطن عموم
اعزه و معاریف و کلانتران شهر و ملکان شش کروهی را که تماماً بجهه شرفیابی واخذ
هدایات شان حاضر شده بودند ملاقی شده همه را از ان افکار سپه سالار غازی
که راجع به نجات وطن از ین گرداب رنج و محن و تشکیل یک سلطنت صحیح مطابق حقوق
و آرای عمومی باشد استحضاریت داده تکالیف هر واحد شان را بالنسبه سلب
قوای سقوی پیش نهاد میکردند مردم بکمال مسرت اوامر شانرا اطاعت و از این فدا
کاری و مردانگی این خاندان بسیار زیاد اظهار شکران و امتنان میکردند .
اداره امنیت و انضباط و ترتیبات محاصر ارگ
اراکین این لشکر مانند آقای محمد گلخان مهمند و از خان و امثال شان بکمال
جدیت و فعالیت در حفظ امنیت و انتظام مهام امور و محصور داشتن اطراف ارگ
مشغول بودند .
۱۷ میزان اگر چه نجات یافتگان از مظالم سقوی و عموم اهالی کابل این روز


[BLANK PAGE]


اداره اهمیت انضباط و ترتیبات محاصر ارگ
٥٦٠
جلد اول - نادر افغان

مظفرانه قواي نادري را بمركز شلیک با هم آنرا فوقاً در تحریر خود نگاشتیم فتح کابل
یا نجات افغانستان میگویند ولی از مصروفیت و انهماک سپه سالار موقر در جاجی
و از مشغولیت زیاد باقی قوماندانهای مظفر و سرکرده گان قومی در مرکز افغانی
چنان فهمیده میشود که الی الان باندفاع حقیقی این بلیه موفق نشده اند و بسیار
مراحل در خطر هم در پیش است.
واقعاً که درین فرصت نه تنها مسئله کابل بلکه مقدرات تمام مملکت با خطری
درجه ها رسیده است زیرا در داخل ارگ بچه سقو و تمام طرفداران قوی و خونخوارش
محصور میباشند و در شمالی شیر جان وزیر در بار و ملک محسن الی با چند نفر امثالش
مصروف جمع اوری نفری و ترتیبات لازمه تعرض اند . علاوه بر این چیزیکه هجوم
بردن را بر ارگ در نزد قائد مظفر صعب و پیچیده قرار داده همین است که بچه سقو
اخرین نشانه خست و یا اینکه آخرین چاره امید خود را چنین سنجیده است که تمام
افراد خاندان شریف و معزز این سرداران فدا کار را از محبس سابقه شان گروی
برده در ارگ محبوس نگاهداشته است.
قائد مظفر آقای شاه ولیخان این مسئله مشکله را علی الفور مفصلاً با سریعترین
ذرائع بحضور جناب محمد نادر خان سپه سالار معروض داشتند که واگذاشتن


جلوگیری از هجوم قوای پردل سقوی ٥٦١ جلد اول - نادر افغان

بچه سقو را در ارگ هر لحظه بر وخامت فتنه در مملکت و فلاکت ملت می افزاید و در
صورت بمباردمان ارگ قطعیاً تمام عائله و دودمان ما که تجاوز از شصت نفر بداخل ارگ
محبوسند با محتویات آن تلف میشوند لطفاً درینموضوع مشکل هدایت فرمایند.

جلوگیری از هجوم قوای پردل سقوی

بساعت ٤ عصر راپوری رسید که پردل سپه سالار سقوی که در لوگر بود از
راه پغمان خود را با یک قوهٔ مکفیه که عجالة از طرف ملک محسن و شیرجان تهیه
شده بود به نزدیک باغ بلند رسانده محاربه کنان عزم هجوم را بر سر کابل دارند
فوراً جناب شاه ولیخان مفرزهٔ را تشکیل داده و بمقابله پردل ترسیل
نموده بر علاوهٔ آن خودشان با سردار شاه محمود خان و دیگر اراکین محترم نیز برای
رد این حمله مدهشه مصروف شدند.

چون رضای الهی به راحت این ملت و نجات این وطن رفته بود لشکرهای قومی
باتفاق اهالی اطراف و نواحی کابل این قوای مهاجم پردل را که بیش از دو هزار نفر بود
و بیک هجوم عنودانه تصمیم کرده بودند منهزم و خود پردل را کشته بحضور قائدین
معظم خود حاضر آوردند.


جلد اول - نادر افغان
٥٦٢
یک امتحان قیمتدار و ایثار پر افتخار نادری

یک امتحان قیمتدار و ایثار پر افتخار نادری

١٨ میزان قاصدی از نزد جناب محمد نادر خان غازی آمده و قیمتدار ترین
امتحان نامۀ ایشان را که نمونۀ بزرگترین ایثار و قربانی شخصیت و فردیت در راه
نجات و سعادت وطن به صحائف تواریخ است با خود آورد و آن عبارت
از حکم قطعی بمبارد و هجوم بردن بر ارگ بود.
واقعاً جناب محمد نادر خان که دائماً مظهر انواع ایثار و فدا کاری برای
حفظ شأن و شرف ملی خود شده اند درین مرتبه هم مراتب اقصی و پیمانۀ فوق التصور
وطنخواهی و ملت پروری شانرا داده بدون تردد امر بمباردمان ارگ را که از ان لامحالہ
افراد عائله و فامیل شان قتیل میشدند محض جهته راحت هزارها فامیل و خاندانهای
افغانستان بطیب خاطر دادند (۱).
همین بود که بمجرد رسیدن این فیصلۀ نادری سردار شاه ولیخان و سردار شاه محمود
(۱) عین مضمون این احکام قرار آتی است: (من که برای حفظ شرف افغانیت و استقلال و امنیت وطن هجوم بر جان شیرین خود را دائماً
نثار کرده ام به مقابل بقاء ملت و وطن خود جان، اولاد، برادر، عیال هیچیک فرد را اهمیتی نمیدهم و اینهمه خاندانی خود را
سپاس حفظ سلامت وطن و شرف قومم قربان کرده بشما امر مینمایم که اگر برای دفع این جمعیت خائنان وطن
حیات خاندانم حائل میگردد بکمال خورسندی بمبارد خود را شروع نموده هیچ خود را پریشان نسازید. خوشام که یک حیات
ملت خود را تأمین یابد. من قبولی این قربانیهای خود را موجب سعادت خویش میدانم، محل امضاء محمد نادر)


یک امتحان قیمتدار و ایثار پر افتخار نادری
٥٦٣
جلد اول - نادر افغان

هم بنوبه خود مراتب بلند و طنخواهی و ملت دوستی را داده توپ های سریع
آتش را که قبلاً بر سرپل باغ عمومی مقابل جنوبی ارگ تهیه کرده بودند بیک وضعیت
افزای که هیچ چشم برای مشاهده کردن این منظره حاضر نبود و عموماً از یک جانب
این ایثار و قربانی عظیم را تقدیر، و از جانب دیگر از هلاک شدن عائله و فامیل این
وطنخواهانیکه صرف جهته راحت ملت و امنیت مملکت هر گونه مخاطرات را بخود تحمل
نموده، بالاخره جمهور متعلقین شانرا قتیل قرار داده خیلی متأثر و دلگیر میباشند
امر فیر دادند.
بمباردمان ارگ
چند دقیقه نگذشت که توپچی امر را تعمیل نموده بکوبیدن آن حصه دیوار جنوبی که
متصل دروازه است آغاز کرد .
برای شام مفرزه جهته مهاجمه ارگ تشکیل شد . وقتیکه بچه سقا و این بذل و ایثار
نادری را دید که بهترین مظاهر ملیت و وطتخواهی و اعلی ترین نمونه فدویت و ملت دوستی
را تثبیت میکرد، بدهشت فرورفت و در پی چاره استخلاص خود افتاد .
در سر تاسر کابل و اطراف و نواحی تمام اشخاص ازین قربانی نادری که ابراهیم
وار آل و عیال خود را نثار امنیت و جهته راحت ملتش ایثار نموده در حال رقت شدیذ


بمباردمان ارگ ٥٦٤ جلد اول - نادر افغان

و انزجار بسیارند.
اما بنازم عدالت خداوندی را که بعد ازین امتحان صادق در راه حب وطن
و راحت جامعه تمام افراد این خاندان را در عین همان مواقعیکه هدف بمباردمان
نادری بود بانصورت نجات داد که در خود قصری سقوی یک جماعت برای حمایت
این خاندان باذل سر فروش پیدا شده جدا برای مدافعه از ایشان اماده شدند
شب از طرف قوای ملی به پیمانه کافی بر ارگ حمله برده شد اما بواسطه دفاع
شدید سقویهای محصور که بوحدت اتش توپهای بزرگ سریع النار و ترالیوز
و تفنگ از مهاجمین مینمودند بی نتیجه ماند.
در ۱۹ میزان روز جمعه باز بشگافتن دیوار ارگ بذریعه توپ از نقاط حاکمه
بمباردمان جریان گرفت، بچه سقو هم بمدافعه ظالمانه و عنودانه خود شدیدا دوام داد
از هر طرفیکه بر ارگ فیر میشد او هم بمترالیوز و توپ جواب گفته بشدت زیاد مقابله میکرد
حتی در اثنای این توپ و تفنگ جنگی چند گلوله شرپنل توپهای سقوی در عمارت
نوا باد ترکیده خانه ها را ویران و بچندی از سکنه آن نواحی تلفاتی را عائد کرد تا نائیکه
بوقت غروب از هر دو طرف بمباردمان فوق العاده شدت گرفت.


احتراق جبه‌خانه و فرار دزدانه بچه سفو ۵۶۵ جلد اول - نادر افغان

انفلاق جبه‌خانه و احتراق ارگ

دفعتاً یک حرکت و جنبش شدید در زمین پیدا و توأمش طرقهٔ هولناکی بو
و سهم این زلزله را دو بالا و متعاقب آن یک منظرهٔ هولناک و محشر نمائی بپا شد
نه تنها مهاجمین را از تعرض و مدافعین را از دفاع شان باز داشت بلکه عموم
اهالی کابل و شش کروهی از احساس این زلزلهٔ قوی و دیدن این منظرهٔ بدبختی
بورطهٔ حسرت و حیرت افتاده تماماً از هویت این منظره دهشت افزای قیامت‌زای
در عین خوف و خشیت و شور و غوغامی پرسیدند مع الاسف بعد از وقفهٔ معلوم
شد که از جباخانهٔ داخلی ارگ این صداهای مهیب ترکیدن و کفیدن احتراق مدهشه
محسوس و انعکاس این احتراق و منظرهٔ مهیب ستون زرد و سیاه و لهیب آن خاج
از حد در ان شب تار هولناک و توحش آثار مینمود ، بهمه کس متقین شد که از دست این
دزدان ظلام ثانیه به ثانیه انواع بدبختی و خسارتهای مادی و معنوی عائد شده میرود.
فرار دزدانه بچه سقا از ارگ
در عین همین موقع یک طوفان شدید باد که با قطرات باران آمیخته بود
از طرف غرب جنوب الی شمال شرقی بجریان افتاد و یکسر شعله و نهیب داغگر


احتراق جباخانه و فرار دزدانه بچه سقو
٥٦٦
جلد اول - نادر افغان

و شراره آنرا در سرتاسر خط سیر باد منتشر ساخته ارگ و حوالی آن، خاصتاً حصص باغ ارگ و میدان طیاره را چنان ظلمتکده ساخته بود که در مغرب انسان فرق زمین و آسمان را کرده نمیتوانست.
بچه سقو با همراهانش که ساعت های آخرین حیات خود را می شمرد درین هیاهو مهاجمین و انقلاق و انفجار پیهم صندوق های کارطوس توپ و تفنگ و بم های دستی و دمه غلیظی که از احتراق جباخانه و طوفان باد تولید شده بود فرصت را غنیمت شمرده بلباس مخصوص مجاهدین از دروازه شمالی ارگ مخفیانه خارج شده اند و بواسطه دود و غبار شدید مظلم و شباهت ظاهری این مفرورین با قوای ملی اکثری از محاصرین انهارا نشناخته تصور کرده اند که اینها هم از زمره ماست وعده از مهاجمین که براین نفری مشتبه شده اند هویت شانرا استفسار کرده اند.
بچه سقو بلطائف الحیل چنان اظهار نموده که مایان از ان معاونین سردار سپه سالار غازی میباشیم که از شش کروهی کابل برای کمک و معاونت شمایان آمده ایم و از حضور سردار شاه ولیخان فاتح و جنرال شاه محمود خان غازی موظف شده ایم تا اطراف باغ ارگ و میدان طیاره را از ان نفری سقوی


نجات خاندان سپه سالار غازی از محبس سقوی ۵۶۷ جلد اول - نادر افغان

محافظه کنیم که برای استخلاص بچه سقو از کوهدامن بتعداد زیاد می آیند (۱)
نجات خاندان سپه سالار غازی از محبس سقوی

یک ساعت بعد از خروج و فرار بچه سقو با همه این گریزش، در ارگ که الی الان
بکمال شدت مصروف گوله باری و دفاع جدی است می افتد و علی الفور آتش
توپ و تفنگ و ماشندار ارگ خاموش و بجای آن یک غلغله شادمانی در آن
حکمفرما میشود که با انطلاق و انفجار پیهم و متوالی جبا خانه توأم، و از طرف همان
حزبی که از خاندانی سپه سالار حمایت میکردند شنیده میشد. در اندک فرصت
(۱) - واقعاً که از کوهدامن درین فرصت یک لشکر زیاد سقوی با ستقوای پایگاهین عمومی برق بطرف کابل
در حرکت بودند که بچه سقو علی العجاله خود را بآنها ملحق و بمعاونت ایشان شباشب خود را پیش ده کلکان
رسانیده، فردای آن در ارگ جبل السراج مرکز گرفته بنای جمع و حمله آوری را بر کابل میگذارد و علی الفور قوای
کافی جهت حفظ خطوط مواصله کابل و شمالی معین میکند، درین موقع قوای کلقی همراه جبا خانه و اسلحه با سید حسین از مزار هم
میرسد و نیز قوای سقوی از مشرقی و سرچشمه و غزنی و جنوبی دسته دسته بصورت جنگ و گریز خود ها را به نزدیک سقو
میرسانند و از کوهدامن هم قوه زیادی جمع آوری شده لحظه بلحظه در قوه عمومی خود می افزایند و درعین زمان پروپاگند
میکنند که سپه سالار تخت را برای امان الله خان که عنقریب ذریعه طیاره آمدنی است تصرف کرده است
چون با سبب سقوط و فرار امان الله خان شده ایم حتماً درین مرتبه همه ما را از تیغ خواهد کشید،
لذا باید یک آن اولتر سپه سالار را منهزم و تکرار باید تخت را اشغال کنیم، تا از شر دینی و دنیوی
امان الله خان مطمئن باشیم .
از یکطرف رفتن ناز و نعمت و تاج و تخت از دست این اشقیا ترین اهل سرقت، و از جانب دگر خوف انتقام آن
مظالم و تکالیفی که از دست این اهل بدعت به طبقات ملت واصل شده بود، و در عین زمان این پروپاگند جعلی دایمین سقوی
که نسبت پادشاهی مکرر امان الله شاه مخلوع میفرموده نام این مساعی حقدار سپه سالار را بر ده او خاطرنشان میکردند، لحظه بلحظه
در وخامت این قضیه میتزئید و در خرابی اوضاع می افزود .


ضمیمه ( ٥٦٩ ) صحیفه جلد اول کتاب « نادر افغان »

جنابان معظم سردار شاه ولیخان فاتح و شاه محمود خان غازی بعد از فتح کابل و فرار دزدانه بچه سقو مصروف نظم و تنسیق و اداره امنیت و انضباط شهر و تعقیبات اساسیه قوای سقوی و اعطای هدایات ضروری به سرکردگان قوای مجاهدین ملی میباشند.
( کابل - ۲۰ میزان ۱۳۰۸ )


تعاقب بچه سقو در اثنای فرار ۵۶۸ جلد اول - نادر افغان

این راز هویدا میشود که بچه سقو گرنجت و خاندانی سپه سالار خوشبختانه ازین
آتش طوریکه رب جلیل حضرت ابراهیم خلیل را نجات داده بود سالماً خلاص
شده، اینک بهر نقطه که قائد معظم میفرمایند ذریعه موتر های تیز رفتاریکه در داخل
ارگ موجود است فرستاده میشوند و ارگ هم بنام نامی سپه سالار غازی مفتوح است

تعاقب بچه سقو در اثنای فرار

سرداران عظام آقایان سردار شاه ولیخان و شاه محمود خان بجای اینکه
ازین مژده نجات خاندانی شان سرور میشدند فوق العاده از فرار بچه سقو متألم
و متاثر شده بسرعت تمام در همین ظلمت و دود طوفان یکحصه قوای مهاجم را امر
دادند تا از بچه سقو تعاقب کنند و خودشان فوراً اراکین لشکر و سرکردگان
اقوام را خواسته راجع به تعاقب و جلوگیری از تعرض سقویها برکابل که یقیناً
به پیمانه بزرگ خواهد بود مباحثه دائر نمودند .
در اثر مذاکره و رسیدن اطلاع عدم دستگیری بچه سقو در سه کروهی کابل
که سنگ سنگ آنرا متعاقبین می پالیدند این مفکوره با تفاق مطلقه تصویب
شد که چون قوای مکفیه و ذخائر زیاد حربی در شمالی موجود است بایستی ما فعلاً


اخذ ترتیبات دفاعیه اداره امنیت عمومیه ٥٦٩ جلد اول - نادر افغان

از مزید تعاقب واجرای تعرض منصرف شده تنها ترتیبات متین دفاع راگرفته
این آتش جانسوز ارگ را خاموش ، و بنظم ونسق اساسی شهر و اطراف توجه
و درعین زمان سپہ سالار را بآمدن مرکز دعوت ویک قوۂ جسیمہ را از دگر اقوام
ترتیب کرده ، از هر طرف شمالی را تحت تضییق و فشار بگیریم .

اخذ ترتیباتِ دفاع، انطفا آتش، انتظار ورود
سپہ سالار غازی

روز ٢٠ میزان؛ یکروز فرحت اندوز و مسرت عمومی بواسطۀ سلامت
برآمدن عائلۀ منجات دهندۀ ملت و وطن و فرار وتشتت قوای سقوی از مرکز
افغانی در کابل بود .
سرداران عظام از یکطرف بگرفتن ترتیبات لازمۀ دفاع از حملۀ سقوی ها
اوامر میدادند و از جانب دیگر اقدامات مؤثره را نسبت به انطفای آتش
ارگ که دقیقه بدقیقه شدت کرده میرود مصدر شدند و هم بنظم شهر و اطراف بصور
صحیح عطف توجه نمودند و نیز بحضور سپہ سالار معروضه را نگاشتند که علی الفور
جہتہ رہنمائی و دستگیری از مشکلات رونق افزای مرکز شوند .


ضمیمه صحيفه (۵۷۰) جداول کتاب «نادر افغان»

از جمله مناظر روح گداز انقلاب که احتراق سر دروازه بزرگ جنگی و يك حصه جنوبی
و شرقی ارگ شاهی دارالسلطنه کابل را نشان میدهد. (کابل ۲۳ میزان سنه ۱۳۰۹)


جلو گیری از سرایت حریق و تعرض بچه سغو ٥٧٠ جلد اول - نادر افغان

امروز ارگ که نمونهٔ عظمت مملکت و در عمارات پایتخت افغانی مرکز شان
و شوکتست : بهلاکت ترین اوضاع ویرانی و خرابی وانمود، و در عین زمان بهمین هیولای
تباتی و استخوان بندی ظاهری او هم طعمهٔ آتش شده میرود، مشکل تر اینکه
بواسطهٔ ترکیدن متوالی جباخانه خموش کردن آتش بکنار ، حتی نزدیک شدن
باطراف آن گردد و جگر بکار دارد.
بهزار مشکل و فداکاری سردار شاه ولیخان و سردار شاه محمود خان
و دگر اراکین و سرکردگان قومی بمعاونت خداوندی و قوای ملی و اهالی مرکزی اینقدر
کرده توانستند که سلسلهٔ دیگر عمارات از منطقهٔ آتش زدگی منفک کرده بوسائل
فنی از مزید سرایت آن جلوگیری کرده برعلاوهٔ آن شالودهٔ اساسی برای نظم و
نسق شهر و اطراف گذاشتند.
امروز وضعیت کابل ازین فرا رسقوزاده و تجمع مکررش بی اندازه موهم و خطر
ناک است.
امروز سرداران مظفر و قائدین نامور مافوق العاده بزحمت ادارهٔ امنیت
گرفتار و در عطای هدایت و حسن مراقبت از تحریکات احزاب شرارت مشغولند.
بالجمله از اخذ ترتیبات دفاعیه و انطفای احتراق و ادارهٔ امنیت بهزار مشکل


حرکت سپه سالار غازی از جاجی بکابل ٥٧١ جلد اول – نادر افغان

و ظرف کار کردن و تکلیف برداشتن چهل ساعته و حسن معاونت و مساعدت
اهالی و اقوام و طوائف، تا یک اندازه فراغ حاصل شد.
حرکت سردار سپه سالار غازی از جاجی کابل
جناب محمد نادر خان سپه سالار که الی الآن در جاجی اداره امور حربی را مینمودند
و از آنجا اطلاعات اخیره و خبرهای تازه ترین محاذ جنگ وغیره اجراآت را باسرع
وسائل هم بداخل وهم بخارج نشر میفرمودند بروز ۲۲ میزان با رفقای هسفر و یک
قوه مکفی قومی در حالیکه الی سه هزار ازان اسیرهای سقوی را که (در محاربات
اخیره آنها اسیر شده بودند) با خود داشتند وارد چهل ستون شدند.
اهالی اطراف و نواحی عرض راه و نقاطیکه بخط عبور حضر تعالی سپه سالار غازی
واقع بودند بکمال محبت و صمیمیت موکب اوشانرا به بهترین مظاهر اخلاص قدردانی
و عموم سکنه هر محل هم ازوشان استقبال و هم مشایعت و هم منتهای مراتب
خلوصیت و مسرت خود ها را بحضورشان تقدیم میکردند و هم عموماً بحضو شان
تبریک موفقیت این مظفریت را داده میرفتند که سپه سالار ازین حسیات انها
اظهار خورسندی و مسرت می نمودند، و همان مضامین را که در نطق سلاحاً


پذیرائی سپه سالار غازی موقع ورود مسعود شان بكابل ٥٧٢ جلد اول - نادر افغان

شان مرقوم است در همه جا تکرار میکردند .
مردم کابل هم برای استقبال این سردار با اجلال (بر علاوه اینکه
بعض آنها قبل برین چند منزل پیشتر رفته بودند) امروز بعضاً الی چهار آسیاب
و عموماً در چهل ستون حاضرند و در برابر این موفقیت و مجاهدت و فداکاری این فدائ
استقلال ده نجات بخشای خود اظهار مسرت و تهانی میکنند و پروانه وار خود را
بدست و پای این شمع نور افزای وطن میاندازند و مقابله بدیده بوسی و مصافحه
و معانقه و تلطف سپه سالار غازی نائل میشوند .
پذیرائی سپه سالار غازی در موقع ورود مسعود شان بكابل

در ٢٣ میزان اهالی کابل از هفت ساله الی هفتاد ساله و سکنه اطراف و نواحی
کابل که بعضاً از ٦ الی ١٠ کروهی هم آمده بودند (در حالیکه عموماً بر هر فرد این مستقبلین
خودها را مرهون مجاهدات و فداکاریهای جناب محمد نادرخان سپه سالار میدانستند)
دو طرفه سڑک در فاصله بین کابل و چهل ستون، و صفوف پیهم و متوالی خود
طوری گرفته بودند که از حد سلامخانه الی چهل ستون در اطراف قریه سڑک
جای پای ماندن نبود و انتظار ورود موکب ذات ستوده صفات نجات بخش
و استقلال


پذیرائی سپہ سالار غازی موقع ورود مسؤسسان کابل ٥٧٣ جلد اول - نادر افغان
خودها را میکشیدند.
ازدحام اهالی و مجاهدین باندازه بود که حقیقتاً کمتر نظیر آنرا دیده بودیم. اهالی
کابل با دسته‌های گل تا نزدیک قصرهای دارالامان صف بسته بودند و بهمدیگر
تبریک این روز سعید را میگفتند.
درین روز فیروز انواع شگفتگی و انبساط در طبیعت هم موجود بود. پارچه‌های
ابرهای سفید چون امواج کف آلود اقیانوس در فضا لاجوردی آسمان کابل شناور
بود. طبیعت با همه عظمت و بزرگواری خود درصدد استقبال این رادمرد بزرگ
و نابغه معظم برآمده پای انداز لطیفی از برگهای نیم رنگ زرد و سبز درختان برروی
زمین گسترده بود. هلهله شادمانی هاعز و شلیک‌های پیاپی مجاهدین، صدای
نیک نواخت دهل های ملی آهنگ روح نواز نشیدهای افغانی، با غرش های
آسمان مخلوط گردیده و همه بیک آواز این نادر روزگار و این منجی حقیقی وطن جناب
محمد نادر خان سپہ سالار را خوش آمدید گفته می سرودند «ای بهارستان اقبال می چمن بیا بیا»
احساسات اهالی درین روز بقدری لطیف و پر هیجان بود که من بچشم خود مشاهده
کردم که از شدت خوشی در گوشه چشمها اشک شادی میدرخشید، آسمان هم
جلوه مسرتهای مالانهایه خود را رها نموده قطرات لؤلؤوش خویش را بر سر و روی


[BLANK PAGE]


ضمیمه صحیفه ( ۵۷۰ ) جدول کتاب « نادر افغان »
يك منظره روح افزای مسرت آور که ازدحام عمومی را بتقرب ورود
مسعود حضرت عالی جناب محمد نادر خان غازی بدار السلطنه کابل نشان میدهد
این عکس در صحنه خارجی سلام خانه عمومی کابل در موقعیکه تکليف سلطنت بحضور
حضرت عالی سپه سالار محمد نادر خان غازی از طرف عموم ملت کرده میشود بروز
۲۳ میزان در سنه ۱۳۰۹ گرفته شده است


پذیرائی سپه سالار غازی بموقع ورود مسعودشان بکابل ٥٧٤ جلد اول - نادر افغان

اهالی مصیبت رسیدۀ کابل نثار میکرد .
بالاخره دقائق انتظار بپایان رسید و در میان همهمه‌های مختلف صدای
موزیک عسکری از دور بگوش رسید، و شلیک پیاپی شادمانی نزدیک شد.
طلیعۀ فوج مظفر نادری نمودار گردید ، در وسط اردو قائد اعظم ملت و منجی
مملکت عزیز افغانستان سواره بنظر آمد ، که با چهرۀ خندان که آثار منتها ضعف
و نقاهت در ان هویدا بود جواب تعارف و خوش آمدیدهای اهالی را میدادند
در عقب این موکب دسته‌های متعدد اقوام آتن کنان هلله‌گویان با عساکر فراوان
ملی در حرکت بودند .
اهالی کابل این منظرۀ خوش آیند را بنظر حیرت و استعجاب میدیدند.
و حالت روحانی و کیفیت وجدانی خود را باین دو کلمه مختصرا ادا میکردند :
زنده باد منجی حقیقی ما ! جناب محمد نادرخان غازی .
از هر طرف دسته‌های گل نثار میشد ، و با کف‌زدنهای متوالی نجات
دهندۀ حقیقی و رادمرد واقعی وطن را خیر مقدم میگفتند .
از همین جم غفیر که از حساب بیرون بود هر کدام جداگانه سعی و کوشش
می ورزید تا صدای شکریه و امتنان خود را بسمع جناب محمد نادرخان سپه سالار


پذیرائی سپہ سالار غازی جنرال در سر دشتان کابل
۵۷۵
جلد اول - نادر افغان

برسانند - سپہ سالار صاحب هم باشاره سر و دست تبسم این حسیات عالی العا را
قبول همه بطرف نگاه های الطاف و مرحمت را معطوف میفرمودند. تا اینکه
حضر تعالی سپہ سالار غازی در اثنای همین غلغله دعا گوئی و بہیہہ ہای شادمانی
بکمال شکوه و احتشام لایتناہی در حالیکه عامه اهالی متوالیا تبریک و تهنی تهمیت
جناب محمد نادر خان غازی را با هم دیگر تبادله میکردند وارد سلامخانه عمومی شدند.

اجراآت سلامخانه

خلاصه این موکب گرامی سردار محمد نادر خان سپہ سالار غازی بهمین اوضاع
مسرت و قدر دانی فوقانگاشتیم به خارج و داخل سلامخانه عمومی نیز مورد احترام
و تنظیم و پذیرائی عالی شدند- باین تقریب تمام سلامخانه از وزرای عصر امانی و کلان
ملت و اعزہ و معاریف و عمائد و روشناسان کابل و اطراف آن مملو بود حتی
اعضای کور دیپلوماتیک مقیمۀ کابل نیز برای نظاره و مطالعه جریانات و رویداد
این مجلس ملی حضور آورده بودند.
در یجا تا نیم ساعت آواز های تکبیر و تهلیل ساعه نوازی، و ادعیه و اظهار
الفاظ شادمانی و قرائت عرائض شکر گذاری و نشیده ها ئیکه بتقریب این


اولین نطق سپه سالار غازی در سلامخانه عام کابل ٥٧٦ جلد اول - نادر افغان

مظفریت ملی وازاله توحش و نظم ستقومی قیام سلطنت نادری سروده شده
دوام داشت ، تا اینکه سپه سالار درایت مد اگر از دیدن این مناظر اخلاص وتقدیر
ومظاهر محبت وصمیمیت فانا پذیر حضار در ورطه حیرت وتصورات ژرف فرته بودند این
غلغله سرور را بمشکل اسکات ، وافکار ونظریات عالی خو را قرارآتی بعموم حالی فرمودند

اولین نطق سپه سالار غازی در سلامخانه عام

«برادران وعزیزانم!»
«بتقریب این موفقیت قوای قومی افغانستان که بفضل الهی و مدد روحانیت
حضرت نبوی در طرد نمودن تشتت ودزدان بشیرف ورفع نمودن انہنه مظالم وحشت
ودفع نمودن آن مصائب ونکبت که از شامت اعمال بندگان خدا وسوء رفتا
عمال ماضی شما و دگر علل واقع شده است کامیاب شده ایم ہر قدر که بدرگاه
الہی شکر گذاری کنیم کم است دغریو عمومی الحمد لله الحمدلله) اگر در انطفای
این آتش که در افغانستان افروخته شده وتمام موجودیت وطن محبوب ما را در
احتراق گرفته بود لطف الہی باز در عالم اسباب شجاعت وغیرت ملی و وجد
پسندی شمانت عزیزم بذل مجاہدت نمیکرد البته که این سیل موحش بنیان سالت


اولین نطق سپه سالار غازی در سلامخانه عام کابل ۵۷۷ جلد اول - نادر افغان

ملت و استقلال مملکت ما را اگر کمی دگر دوام میکرد دلا وقع الله، از پامی انداخت»
(غریو تصدیق عمومی)
«من از اینکه شما حضار محترم و باقی ملت شجاع غیرتمندم در راه نجات وطن ازین
گرداب رنج و محن بامن معاونت عملی مالی و فکری کرده اید و یا تسهیلات لازمه درین
مورد بمن فراهم اورده اید از حد زیاد اظهار مسرت میکنم و از خداوند برای هیچ
اشخاص موقع شناس خیراندیش اجر جزیل را در دنیا و آخرت مسئلت دارم»
«البته همه‌تان مطلع هستید که من در موقع بروز این حوادث مولمه که دل ما را
کباب و خانه ما را خراب و دیده ما را پر آب کرده است با دل فگار و تن بیمار در
یک گوشه فرانسه افتاده بودم مجرد استماع این واقعات مدهشه مضطرب
و سراسیمه بدون زاد و توشه و ضروریات لازمه بهمراه برادرانم محمد هاشم خان و
شاه ولیخان عازم افغانستان شدم و بعد از وصول وطن در طول (۷) ماه خودم
و برادرانم قوم بقوم، قریه بقریه و سنگ بسنگ حصص جنوبی افغانستا را شب
و روز محض جهتہ القای روح وحدت و دور کردن اثرات سوء شقاق و مخالفت
و اسقاط وحشت گریهای اہل سرقت (که لله الحمد به خجلت و مذلت گرفتار شدند)
طوری کوشیدیم که در هر لحظه انواع مشکلات و بلیته با عائد میشد و در عین زمان


اولین نطق سپه سالار غازی در سلامخانه عام کابل ۵۷۸ جلد اول - نادر افغان

مال و هستی مابه بقاء و شصت و چند نفر عائله و اطفال خاندانی ما گرفتار حبس و اضرار
و زدم تا بود .»
«چندین مراتب تجمع قومی شد و حمله های متعددی بر قوای سقوی نمودیم
ولی چندین مراتب بنابر علل و اسباب متضد شکست خوردم در عین
همین عقب نشینی توجیه مشکلات مالی اختلاف قومی القای انواع غلط فهمی که هر کدام
آن تنها موجب عقیم ماندن مطلوب و سبب دل سردی و سقوط من شده میتوانست
من ازین عزم خود که نجات وطن و دمیدن روح وحدت در عامه ملت بود دست
نکشیدم زیرا تصمیم من درین مقصد باندازه بود که هیچیک علائق دنیوی و مشکلات
مادی و معنوی مرا از انجام آن باز داشته نمیتوانست حتی در قربانی تمام خاندان
خود هم دریغ نکردم غر یو عمومی : زنده باد غمخوار خیر اندیش افغان غازی نادر خان )
«همان است که در اثر مجاهدات خویش و مساعدت دیگر همپیمانان ملک و ملت
و معاونت اقوام افغانستان لله الحمد در نیمر اتبر درشت و از اله توحش این
دزدان بی وجدان موفق و کامگار شدیم غر یو عمومی الهی شکر ) .
«هر چند از روی سنجش و تدقیق موفقیت من در ین اقدام بزرگ که همه ملت
خواهان و وطن دوست ها از اصلاح و اداره آن مایوس بودند و من هم در صالح


اولین نطق سپه سالار غازی در سلام‌خانه عام کابل ۵۷۹ جلد اول - نادر افغان

و تحلیل آن مشکلات عظیمی سر دچار شده‌ام فی هزار یک هم متصور نبود، با آنهم من
مایوس نشدم، طپیدم و کوشیدم و بهر رقم ملت را بمفا د و مضرت شان داناندم
تا اینکه از لطف خدا که یقیناً بران حال فلاکت اشتمال ما و شما ترحم فرموده است
و توبه‌های بصدق و گریه و زاری ما را قبول درگاه بی‌نیاری خود کرده باینقدر یک
موفقیت نائل شدم که امروز ما و شما بکمال مسرت در هیچ از دحام و جمعیت انبوه
خوشبختانه جهت شکر گذاری ازین مراحم ربانیه اجتماع ورزیده‌ایم در حالیکه هفته
گذشته تجمع دو سه نفر در کنار حتی از تشد د و استبداد اشرار از سخن زدن و راز
دل گفتن با یک عزیز و هم وطن خود، شماملت محروم بود و با نواع کشمکش و فتن گرفتار بود
«چون این موفقیت ما و شما الی الآن بکلی تمام نشده و هنوز هم رگ و ریشه این خطرات
و اندیشه در هر کنار و گوشه موجود، و به پیش روی ما و شما کارهای بسیاری است، لذا
نباید که ما به نشاء این مظفریت سرشار و مطلقاً هر فرحت گرفتار شویم، باید نه تنها ما و شما این
اخگرهای شعله افروز انقلاب را بالمره خاموش کنیم، بلکه بتلافی این نقصانات
وارده که از هر حیث و هر جهت وطن را بمشکلات انداخته است نیز صرف مساعی جمد ورزیم»
درین محل از طرف جمهور حضار غلغله‌های مسرت باری که با تکبیر و تهلیل ممزوج بو
بالا شده تماماً تکلیف سلطنت را بجناب محمد نادرخان غازی تقدیم کرده و در قبولیت ان اصرار


اولین نطق سپه سالار غازی در سلامخانه کابل
٥٨٠
جلد اول - نادر افغان

و این موضوع از هر گوشه و کنار تکرار میشد، و تائید این تکلیف از جانب تمام اعیان
و معاریف ملت یکی بعد از دگر بحضور جناب محمد نادر خان مظفر معروض میگردید
تا اینکه متفقاً و متحداً آوازهای زنده باد اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی سنجات و استقلال
بخشای افغانستان طنین انداز فضا شد.
جناب سپه سالار که از دیدن این اوضاع و اصرار عموم بحیرت و دهشت فرو رفته بودند
بعد از تفکر و تعمق این غلغله را با صرار آرام، و قرآراتی در موضوع عدم تحمل بار گران سلطنت بر نطق خود دوام دادند
«قصد من کما هی شخصت نبوده و نه هست من خیال سلطنت را نداشته و ندارم، پادشاهی
یک امر انتخابی است، و بایستی اجماع است یکنفر را اولی الامر خود انتخاب کنند، البته تا وقت
تشکیل لویه جرگه افغانستان بحیثیت وکالت کار خواهم کرد، اما پادشاهی را متقبل شده نمیتوانم
بگذارید تا نمایندگان ملت از تمام افغانستان جمع شده در اطراف انتخاب
پادشاه آینده خود مذاکرات مکفیه نموده هر کسی را که باکثریت مطلقه انتخاب
کنند البته که ما هم اطاعت آنرا از اسباب مغفرت خود دانسته بکمال مسرت
با او بیعت میکنیم و در تحت اوامر او خدمت ملک و ملت را مینمائیم . مطلب من
از ابتدا چنانچه در جرائد دنیا اعلان نموده ام رفع این بحران و خانه جنگی و منظم
سقو و بوجود آوردن وحدت ملی عمومی بوده است که خوشبختانه بآن


اولین نطق سپهسالار غازی در سلحخانه کابل ۵۸۱ جلد اول - نادر افغان

موفق شدیم کنون باز من همان مطلبم را که در فرانسه و هند و در همه حواشی سرحد و نقاط افغانستان بصورت تقریری و تحریری خاطرنشان کرده ام تذکار داده میگویم که من و برادرها و خاندانم بر این افتخار داریم که بمسرت ملت خود شادان و در مصائب آن قرین اندوه و خفقان بوده، آن وظائف ملیت و اسلامیت خود را را که بر هر فرد وطن فرض است انجام میداریم همین افتخار و اعتبار ما کافی است که بمانند یک عسکر فداکار افغانستان من و عامه افراد خاندانم تفنگ را بشانه گرفته، همان وظیفه مقرره خودمانرا انجام دهیم و امر سلطنت را باتفاق عمومی و آرای ملت بگذاریم. هر شخص را که ملت انتخاب میکند ما نیز بکمال مسرت باو بیعت میکنیم .»

جوابیۀ عمومی
(غلغلۀ عمومی: پادشاه ما شمائید که همیشه از ما دستگیری کرده اید و در حصول مفاخر ملی و وطنی ما دائماً فداکاری کرده اید .
درینجا غوغا بلند و از هر طرف نسبت باین استنکاف سپه سالار از سلطنت نطق ها و عرائض شنوانیده میشد و بدلائل و شواهد اہلیت و لیاقت این ذات صاحب درایت و غمخوار ملت را ثابت میکردند


عرايض متفقانه اراكين ملت نسبت بقبوليت سلطنت ۵۸۲ جلد اول - نادر افغان

و او را به قبولیت سلطنت مجبور مینمودند و میگفتند :
ما در افغانستان هیچکسی را سراغ نداریم که طاقت تحمل این بار گران را
داشته باشد زیرا تقریباً در دورهٔ یکساله انقلاب رجال خود را بخوبی آزمودیم
و تجربیاتی حاصل نمودیم از تمام ولایات افغانستان کم و بیش اشخاص درین
محضر حضور دارند و همه معتقد اند که غیر از ذات شما سزاوار این مقام دیگری نیست
شورشهای چند ماهه و خرابیهای وارده که از دست اشخاص خائن بر این
مملکت جوان وارد شد و مصالح وطن بیش ازین اجازه نمیدهد که این وضع دوام
کند، اگر ما چندی دیگر بانتظار (لویه جرگه) امور سلطنت علیه افغانستان را
معطل بگذاریم اولاً یقین داریم که از شخص شخیص شما کر ده آتی بهتر پیدا نخواهد شد
و نمایندگان ملت جز ذات سامی والاحضرتتان دیگر یرا به پادشاهی قبول نخواهند
فرمود، زیرا سوابق درخشان شما ما را امیدوار میسازد که در آینده قریبی اصلاحات
عمده در اوضاع پریشان اجتماعی این ملت ستم رسیده وارد شود؛ و ثانیاً
احتمال دارد در صورت عدم انتخاب شاه دامنه شورش های داخلی وسعتی پیدا کرد
و صفحه مقدس افغانستان میدان خونریزیها مدهش تری واقع گردد در صورتیکه
بچه سقو با تمام قوای خود در جبل السراج مصروف به اقدامات تعرضیه است


استنکاف سپه سالار غازی از قبول پادشاهی ۵۸۳ جلد اول - نادر افغان

بالاخر بنا بر خواهش بار بار و تمنای تکرار سپه سالار به مشکل این
هلهله خاموش و باز جناب شان نطق خود را دوام داده گفتند :

جواب الجواب ملت

”تأسف میکنم که نه شما و نه دگر اقوام و اشخاصیکه الی الان مرا تکرار ببرداشتن
بار گران سلطنت این دوره که از مشکل ترین و صعب ترین امور است تکلیف
کرده و میکنند و درین باب اصرار بسیار دارند مطلب اساسی مرا نفهمید
اندـ من میخواهم همچنین که بفضل خدا و همت شما وطن را از گرداب مصائب
و بلا نجات داده ام تاج و تخت افغانستان را نیز از زیر سلطۀ
متنفذین خلاص کرده یک اساس صحیح اسلامیت را طرح کرده انتخاب
شاهی را به آراء عمومی اتکا داده و ازان ضرورت صرف قوه و قدرت
و استعمال توپ و تفنگ را سلب کنم ازین جته است که اصرار دارم
که شما این امر مهم را که به تمام ملت تماس دارد و فیصلۀ تمام مقدرات
آتیۀ وطن بآن منوط میباشد بآراء عمومی اتکا بدهید و از عجله و چالاکی
کار نگرفته ، دقت کنید و بسنجید ـ و بعد از تبادلۀ افکار با عموم و خواستن


معروضه مصرانه و الحاح جدیان ملت بالاترقبولیت سلطنت ٥٨٤ جلد اول ـ نادر افغان

وکلای جدید از عموم ولایات و حکومات افغانستان بر ذات کامل الصفای
که عامه ملتم بشاهی خود برگزیدند من هم بکمال مسرت دستش را بوسیده
مانند یک عسکر فداکار در رکابش خدمت میکنم .

معروضۀ مصرانه والحاح مسکتانۀ ملت بحضور
سپه سالار شجاعت طویت

حضار : شما درینموقع هرج و مرج و درین فرصتیکه مریض
محتضر افغانستان از حالت نزع برگشته تجدید حیات کرده و احوالش
نازک است باید این بارگران را محض خدمت وطن و خیر جامعه قبول
کنید و ما را دانه و ابین دو سنگ آسیای این قوای سر شور
آشوب پسند مهاجم و مدافع نگذارید - در حالیکه بجز از قندهار و جنوبی مرکز
کابل در همه افغانستان قوه و اقتدار سقویان الی الان مکمل و برعلاوه
آن در شمالی ترتیبات بزرگی جهته استرداد کابل گرفته فی الحال در حدود
دوده مست و خرس خانه و کوتل منار جنگ هم جاری است .


سردفتر مقررات والحاح جبهه طلب عالیقباب سلطنت ۵۸۵ جلد اول - نادر افغان

وقت و سنجش و مشورۀ ما در طول انقلاب دوام داشت، مخصوصاً در اثناء
فتح کابل که هشت شبانه روز از ان منقضی است موضوع بحث عمومی ما همین امر
بوده، ما حاضرین تماماً و متفقاً باین نتیجه واصل شده ایم که حتماً شما خادم صادق
وطن این وظیفۀ مهمه را متکفل شوید.
اینکه شما نسبت به اخذ نظریۀ وکلای سائر ولایات و محلات افغانستان
فرمودید تکرار عرض میکنیم که درینجا هم وکلائی که در عصر امانی در مرکز بودند و بواسطه
بروز انقلاب الی الآن ماندند و هم وکلائیکه در عصر سقوی بنا بر مغالطه که امانی در
دست، در شناختن آن مشهور بالفساد خورده بودند، حاضرند و هم بمعیت
شما وکلای مشرقی و جنوبی و قندهار و کابل موجود است ما و آنها عموماً بالاتفاق
این قبای سلطنت را لائق وجود شما دانسته رجای با اصرار میکنیم که حتماً شما
ادارۀ امور وطن را بحیث شاهی متقبل شوید و بلحاظ خدا و رسول اضافه برین
از تردید خود احساسات ما را مجروح نکنید و ازین ملت مصیبت دیدۀ انقلاب
کشیدۀ خود که زورق چار موجۀ شانرا بمساعی خود قریب ساحل رسانیده اید دستگیری
اساسی بفرمائید تا حیات آتی ما مسعود و خدا و رسول و ملت از مساعی خدا پسندانه
شما خوشنود گردد.


ضمیمۀ صحیفۀ (٥٨٦) جلد اول کتاب «نادر افغان»

حضرت عالی سردار «محمد نادر خان» سپه سالار غازی
در موقع الحاح و اصرار عمومی ملت که بر اوشان بار گران سلطنت را تحمیل و
اوشانرا به پادشاهی انتخاب میکنند، در اندیشه های عمیق وبحر تفکر فرو رفته در قبولیت
امارت درین موقع پر نزاکت که هزاران تکلیف ومصيبت بملك و ملت عائد، وحكومت
تمام لوازم ملکی و نظامی خود را فاقد است تردد دارند.

(سلامخانۀ عمومی کابل ۲۳ میزان ۱۳۰۸)


معروضات مصرانه والحاج جدیانه ملت دائر بقبولیت سلطنت ۵۸۶ جلد اول - نادر افغان

ما یقین داریم و بشما هم خوبتر معلوم است که بجز از شما دگر اینطور شخص
جامع الاوصافی در طول و عرض افغانستان موجود نیست که همه احزاب
و دسته ها و اقوام و قبائل بروی متفق و بالمره بکندن ریشه های نفاق
و خانه جنگی موفق شوند، لذا ما از حضور شما که به عذر و الحاح و کمال مسرت و رضا
شما را پادشاه و اولی الامر خود قبول میکنیم رجا و تمنا داریم که ضرر و بصدر
این خدمت مملکت را قبول کنید و باین حسن قدردانی ما صدمه وارد نکنید
(غریو عمومی : مبارکباشد، مبارکباشد) زنده باد شاه منجی و استقلال بخش ما
اعلیحضرت نادر شاه پاینده و برقرار باد حریت و استقلال افغانستان (غلغله تکبیر و تهلیل) .
بیعت اهالیه اعلیحضرت محمد نادر شاه
درینموقع سپهسالار صاحب در ایت مدار در چنان افکار عمیق و تصورات
ژرف فرو رفته بودند که این وضع متحیرانه شان علانیه تردد زیاد شانرا در برداشتن
این بار گران درینموقع ابتری و پریشانی نشان میداد .
درینجا عموم اعیان و معاریف کابل و شش کروهی و تمام و کلای
افغانستان که در عصر امانی و سقوی بکابل آمده بودند، برای دادن دست
بیعت و اطاعت بحضور این ذات دیانت طویت هجوم آوردند و پروانه وار


بیعت اهالی به اعلیحضرت محمد نادرشاه غازی ۵۸۷ جلد اول - نادر افغان
اطراف این شمع ضیا بار افغانستان را در حلقه گرفته عموماً بحضورشان عرض فدویت و اخلاص و صمیمیت را مینمودند، و بهمین صورت گویا افغانستان ازین بحر پر از طغیان انقلاب این گوهر گرانمایه بدست آوردند، و این پادشاه باالاستحقاق اعلیحضرت محمد نادرشاه غازی که بطیب خاطر و اتفاق آرای عمومی اکثریت مطلقه و اصرار و الحاح متمادیه که مابشمه از آن اشاره کردیم مصداق صحیح این آیه شریفه گردید که:
اَنَّ الارضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ


جلد اول - نادر افغان
۵۸۸
ضمیمه
معلومات عمده راجع بمدارج حیات اعلحضرت محمد نادر شاه سلمهم الله تعالی
شماره وقوعات سنه هجری قمری سنه هجری شمسی سنه عیسوی
۱ ولادت سردار محمد نادر خان ۱۳۰۲ ١٢٦٢ ۱۸۸۵
۲ ورود سردار محمد نادر خان بکابل ۱۳۱۹ ١٢٨٠ ۱۹۰۱
۳ کندکمشری سردار محمد نادر خان ۱۳۲۱ ١٢٨٢ ۱۹۰۳
٤ غندممشری " " ۱۳۲۳ ١٢٨٤ ۱۹۰۵
٥ سیاحت هند " " ١٣٢٤ ١٢٨٥ ١٩٠٦
٦ سیاحت افغانستان " " ١٣٢٥ ١٢٨٦ ۱۹۰۷
٧ جنرالی " " ١٣٢٦ ١٢٨٧ ۱۹۰۸
٨ حرکت جهت قیام امنیت و اصلاح جنوبی ۱۳۲۹ ۱۲۹۰ ۱۹۱۱
۹ عودت مظفرانه از سمت جنوبی ۱۳۳۰ ۱۲۹۱ ۱۹۱۲
١٠ نائب سالاری سردار محمد نادر خان " " "
١١ تاسیس مکتب تلک زاده ها " " "
١٢ " " جدید الاسلام " " "
١٣ اصلاح و نظارت از مکتب حربیه ۱۳۳۱ ۱۲۹۲ ۱۹۱۳
١٤ افزودي تنخواه غلگی نظام " " "
١٥ سپه سالاری سردار محمد نادر خان ۱۳۳۲ ۱۲۹۳ ١٩١٤
١٦ ظهور اصلاحات عصری و تشکیلات اساسی نظام ۱۳۳۵ ١٢٩٦ ١٩١٧
١٧ ابتلای غمدان نادری در سمت مشرقی ۱۳۳۷ ۱۲۹۷ ۱۹۱۸
١٨ عزیمت سردار محمد نادر خان بجهاد استقلال ۲۱ رجب ۱۳۳۷ ٣ ثور ۱۲۹۸ ۲۳ اپریل ۱۹۱۹


ضمیمه
۵۸۹
جلد اول - نادر افغان

معلومات عمده راجع بمدارج حیات اعلحضرت محمد نادر شاه سلمهم الله تعالى

شماره
وقوعات
سنه هجری قمری
سنه هجری شمسی
سنه عیسوی

۱۹
فتح وقبضه (دانا)
۲۰ شعبان ۱۳۳۷
۳۱ ثور ۱۲۹۸
۲۱ می ۱۹۱۹

۲۰
تسخیر کوتل پیوار
" ۲۱
۱ جوزا
" ۲۲

۲۱
فتح (شهرتهل)
" ۲۷
" ۷
" ۲۸

۲۲
متارکه
۳ رمضان
" ۱۲
۲ جون

۲۳
معاودت سپه سالار از خاک انگلیز بعد از متارکه
" ۸
" ۱۷
" ۷

٢٤
حصول استقلال افغانستان
۲ ذیقعده
۲۶ اسد
۱۸ اگست

٢٥
معاودت مظفرانه سپه سالار از جهاد استقلال بکابل
۲۵ محرم ۱۳۳۸
۲۸ میزان
۲۱ اکتوبر

٢٦
تقرر سردار محمد نادر خان بوزارت حربیه افغانستان
صفر "
عقرب
نوبر

۲۷
عزیمت " " بجهة اصلاحات مشرقی
ربیع الاول "
قوس
دسمبر

۲۸
تأسیس اخبار اتحاد مشرقی و مکاتب در جلال آباد
" "
حوت
"

۲۹
معاودت موفقانه نادری از سمت مشرقی
ذیقعده "
اسد ۱۲۹۹
اگست ۱۹۲۰

۳۰
اصلاحات مهمه نادری در وزارت حربیه
۱۳۳۹ - ١٣٤٠
۱۲۹۹ - ۱۳۰۰
۱۹۲۱ - ۱۹۲۲

۳۱
{تأسیس مجله مجموعه عسکریه و طبع نقشه افغانستان
و تأسیس کتب طبیه ملیه علی آباد
"
"
"

۳۲
عزیمت سپه سالار برای اصلاح تنظیم قطغن و بدخشان
جمادی الاول "
جدی "
جنوری ۱۹۲۳

۳۳
تأسیس جریده اصلاح خان آباد
"
"
"

٣٤
معاودت کامیانه سپه سالار از خان آباد
ربیع الثانی ١٣٤١
قوس ۱۳۰۱
دسمبر

٣٥
انطباع کتاب رهنمای قطغن و بدخشان
"
"
"


ضمیمه ۵۹۰ جلد اول - نادر افغان
معلومات عمده راجع بمدارج حیات اعلیحضرت محمد نادرشاه سلمه الله تعالی
نمره وقوعات سنه هجری قمری سنه هجری شمسی سنه عیسوی
٣٦ استعفای سپه سالار از وزارت حربیه ربیع الثانی ١٣٤٢ قوس ١٣٠٢ دسمبر ١٩٢٣
٣٧ تقرر سپه سالار بوزارت مختاری افغانستان در پاریس ٨ شعبان " ٢٤ حوت " ١٥ مارچ ١٩٢٤
٣٨ حرکت سپه سالار بوزارت مختاری افغانستان در پاریس و شریک ذیحجه " سرطان ١٣٠٣ جولائی "
٣٩ انفصال سپه سالار از وزارت مختاری افغانی در پاریس ٢٤ جمادی٢ ١٣٤٥ ٨ قوس ١٣٠٥ ٣٠ نومبر ١٩٢٦
٤٠ حرکت سپه سالار بجهه نجات وطن شعبان ١٣٤٧ دلو ١٣٠٧ فروری ١٩٢٩
٤١ مواصلت سپه سالار بخاک افغانستان ٢٠ رمضان " ١٩ حوت " ١٠ مارچ "
٤٢ حرکت " از خوست ٢١ شوال " ١٣ حمل ١٣٠٨ ٢- اپریل "
٤٣ مواصلت " در بالاده گردیز ٤ ذیقعده " ٢٥ " " ١٤ " "
٤٤ ورود وفد مشرقی بسرکردگی آقای محمد گلخان ١١ " " ١ ثور " ٢١ " "
٤٥ جنگ دبر ١٦ " " ٦ " " ٢٦ " "
٤٦ " خوشی ١٨ " " ٨ " " ٢٨ " "
٤٧ آمدن اولین دفعه بچه سقاو ٦ ذیحجه " ٢٥ " " ١٥ می "
٤٨ " دومین " با آقای علیشاه خان ١٧ " " ٥ جوزا " ٢٦ " "
٤٩ جنگ گردیز ٦ محرم ١٣٤٨ ٢٣ " " ١٣ جون "
٥٠ سقوط گردیز ١٨ " " ٤ سرطان " ٢٥ " "
٥١ وصول سپه سالار بجاجی ٢١ " " ٧ " " ٢٨ " "
٥٢ معاهده وحدت اقوام ٢٨ " " ١٤ " " ٥ جولائی "
٥٣ فتح مرکز خوشی ٤ صفر المظفر " ١٩ " " ١٠ " "


ضمیمه
۵۹۱
جلد اول - نادر افغان
معلومات عمده راجع بمدارج حیات اعلیحضرت محمد نادر شاه سلقهم الله تعالی
شماره | وقوعات | سنه هجری قمری | سنه هجری شمسی | سنه عیسوی
٥٤ | حمله مشرقی کابل | ٤ صفر ١٣٤٨ | ١٩ سرطان ١٣٠٨ | ١٠ جولائی ۱۹۲۹
٥٥ | اجرا و تاسیس اخبار اصلاح در حاجی | ۲۳ " | ۶ اسد " | ۲۹ " "
٥٦ | اعزام قوا بعزم فتح کابل | ۱۳ ربیع الثانی " | ٢٥ سنبله " | ١٧ ستمبر "
٥٧ | فتح تنگی واغجان | ٢٦ " " | ٨ میزان " | ۳۰ " "
٥٨ | فتح کابل | ٥ جمادی الاولی " | ١٦ " " | ٨ اکتوبر "
٥٩ | تخلیه ارگ و فرار سقو زاده | ٩ " " | ۲۰ " " | ۱۳ " "
٦٠ | ورود سپه سالار بکابل | ۱۱ " " | ۲۲ " " | ١٤ " "
٦١ | جلوس میمنت مانوس اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی | ١٢ " " | ۲۳ " " | ١٥ " "


این نقشه از برکت سیاسیات اعلیحضرت سراج الملة و الدین امیر حبیب الله خان غازی در ایام مطبوعات و تعلیم و تربیت افغانستان بطبع و نشر رسید بسعی سید عبدالحق کتابدار افغانست

کیلومتر صد کیلومتر
پیمانه فی ۱/۲ ۱۹ ملیمتر = ۱۰ کیلومتر ۲ کیلومتر = یککروه


ضمیمه ۵۹۲ جلد اول - نادر افغان
معلومات مفیده راجع بسیاحت اعلیحضرت محمد نادر شاه که در نقشه افغانستان بمقابل صفحه هذا بخط سرخ اشاره شده
افغانستان اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی سیاحت مقامات آتی را بمعیت اعلیحضرت امیر حبیب الله خان شهید در سنه ۱۳۲۰ قمری فرموده اند :
غزنی ، مقر ، کلات ، قندهار ، فراه ، هرات ، میمنه ، بلخ ، مزار ، قطغن و بدخشان بامیان و غیره حصص مربوطه ولایت کابل .
بسمت مشرقی از سنه ۱۲۸۲ شمسی تا سنه ۱۲۹۰ شمسی همه ساله با موکب اعلیحضرت شهید رونق افزای جلال آباد میشدند و در سنه ۱۲۹۸ و سنه ۱۲۹۹ شمسی جهته اصلاح و تنظیم مشرقی تشریف فرما شده بگذار در سنه ۱۳۰۱ بمعیت شاه مخلوع اقامت گزین آن سمت بودند .
در سمت جنوبی در سنه ۱۲۹۱ جهته اداره امنیت ، و در سنه ۱۲۹۸ برای جهاد استقلال و در سنه ۱۳۰ شمسی جهته نجات وطن مصروف اصلاحات و مساعی و مجاهدات بودند .
خارج اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی ایام طفولیت و سنین رشد را در دیره دون اقامت داشته و دیگر حصص هندوستان را ضمناً مشاهده فرموده اند ، تکرار در سنه ۱۳۲۲ قمری به معیت اعلیحضرت شهید شهرهای بزرگ هندوستان را سیاحت کرده اند .
در اروپا بوقت تقرر اوشان بسفارت مختاری افغانستان در پاریس و بلژیک چه در اثنای مأموریت و چه در موقع سیاحت و معالجه و تبدیل آب هوا شهرهای ذیل را سیاحت فرموده اند :
مصر ، فرانسه ، بلژیک ، ایتالیا ، جرمنی ، استریا .
یادداشتها ذات شاهانه علاوه بر زبان افغانی و فارسی که در افغانستان رائج است ، بزبان اردو ، انگلیزی ، فرانسوی نیز تکلم و تحریر کرده میتوانند .


ضمیمه ۵۹۳ جلد اول - نادر افغان
سلسله نسب اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی
سلسله پدری شان بپلاژ محمد زائی منتهی میشود باین صورت :-
انساب کملان اعلیحضرت محمد نادرشاه
سلسله نسب مادری شان بپلاژ سدزائی منتهی میشود بقرار :-
اعلیحضرت محمد نادر شاه بن سردار محمد یوسف خان بن سردار یحیی خان بن سردار سلطان محمد خان بن وزیر پاینده خان بن
اعلیحضرت محمد نادر شاه بن سردار محمد یوسف خان بن بی بی همدم بنت وزیر محمد اکبر خان غازی بن اعلیحضرت امیر کبیر دوست محمد خان بن وزیر پاینده خان بن
اعلیحضرت محمد نادر شاه ولد بنت شهزاده احمد علی خان شهزاده احمد علی خان بن ایوب شاه بن اعلیحضرت تیمور شاه بن اعلیحضرت احمد شاه درانی ابن
حاجی جمال خان بن
حاجی یوسف خان بن
یارو خان بن
محمد درانی ابن
عمر خان درانی ابن
اسمعیل خان بن
نیک بن
دارو بن
سیفل بن
نور درانی ابن
بارک درانی ابن
محمد زمانخان بن
دولت خان بن
سرمست خان بن
شیر خان بن
خضر خان بن
سدالله خان (سدوزائی) ابن
عمر خان بن
معروف خان بن
بهلول خان بن
کته خان بن
بامی درانی ابن
حبیب خان بن
پوپل درانی ابن
سلیمان (معروف به زیرک) ابن
عیسی بن
زیرک بن
ابدال بن
ترین بن
شرفدین (معروف به شرخون) ابن
خرشبون بن
قیس عبد الرشید


ضمیمه ٥٩٤ جلد اول - نادر افغان
سلسلهٔ اولادهٔ سردار معظم یحیی خان جد امجد اعلحضرت محمد نادر شاه

نام پدر | اولاد
--- | --- | ---
| ذکور | اناث
سردار معظم دیحیی خان) مرحوم | سردار محمد آصف خان مرحوم | حرم امیر محمد یعقوب خان
| سردار محمد یوسف خان مرحوم | حرم سردار فتح محمد خان
| | حرم سردار محمد رحیم خان

سلسلهٔ اولادهٔ سردار محمد آصف خان عم معظم اعلحضرت محمد نادر شاه غازی
نام پدر | اولاد
--- | --- | ---
| ذکور | اناث
| | ملکهٔ افغانستان والدهٔ شهزاده محمد طاهر خان
سردار محمد آصف خان مرحوم | سردار محمد سلیمان خان مرحوم | حرم سردار محمد رفیق خان
| | حرم سردار محمد عزیز خان
| سردار احمد شاه خان | حرم عبد الغنی خان
| | حرم محمد اکبر خان
| سردار محمد کریم خان | حرم نور احمد خان

سلسلهٔ اولادهٔ سردار محمد یوسف خان والد ماجد اعلحضرت محمد نادر شاه غازی
نام پدر | اولاد
--- | --- | ---
| ذکور | اناث
سردار محمد یوسف خان مرحوم | اعلحضرت محمد نادر شاه غازی | مرحومه علیاجناب والده محترمه شهزاده شرار اسداله خان
| سردار محمد عزیز خان | حرم سردار محمد سلیمان خان مرحوم
| سردار محمد هاشم خان | حرم سردار شیر احمد خان
| سردار شاه ولیخان | مرحومه حرم سردار محمد یونس خان پسر امیر محمد یعقوب خان
| سردار شاه محمود خان | حرم محمد سید خان
| سردار محمد علیخان مرحوم |


ضمیمه
٥٩٥
جلد اول - نادر افغان
سلسله نوارها سردار محمد اصف خان عم معظم اعلیحضرت محمد نادر شاه
نام پدر
اولاد
ذكور
اناث
سردار محمد سلیمان خان مرحوم
سردار احمد علیخان
سردار علی شاه خان
سردار غلام محمد خان
سردار عبد القادر خان
سردار عبد الله خان
پنج نفر
سردار احمد شاه خان
سردار تیمور شاه خان
چهار نفر


ضمیمه
۵۹۶
جلد اول - نادر افغان

سلسله نواسه ها سردر محمد یوسف خان مرحوم والدامجد اعلیحضرت محمد نادرشاه

نام پدر
اولاد
ذکور
اناث

اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی
شهزاده محمد طاهر خان
چهار نفر

سردار محمد عزیز خان
سردار محمد داود خان
سردار محمد نعیم خان
یک نفر

سردار شاه ولیخان
سردار احمد ولیخان
سردار عبد الولیخان
سردار ولی شاه خان

سردار شاه محمود خان
سردار زلمی خان
سردار سلطان محمود خان
پنج نفر

سردار محمد علی خان مرحوم
سردار محمد ولیخان
دو نفر


اجمال حیات جناب سردار محمد عزیز خان
۵۹۷
ضمیمه جلد اول - نادر افغان

اجمال حیاتِ رِجال معظم دوره نادريه
هرچند حالات مفصل و جامع هریکی از رجال آتی الذکر خاندان عالیشان نادری
درخور نگاشتن یک یک کتاب جداگانه است ولی محض تقدیر مساعی
وطنخواهانه شان درینجا بالاختصار باجمال حیات شان که تماماً در مساعی و خیالات
ملت پرورانه اعلیحضرت محمد نادرشاه غازی اشتراک داشتند قرارآتی میپردازیم:
جناب سردار محمد عزیز خان
مراتب تعلیم و تربیه معظم له بهمراه ذات شاهانه انجام یافته، در سال ۱۳۲۱ق
شاغاسی خارجه افغانستان مقرر شدند و این کار را نظر باقتضای وقت و زمان
و مطابق بسیاست حکومت عصر اعلیحضرت امیر حبیب الله خان بنهایت صداقت
و امانت انجام میدادند و در دوره هند و افغانستان بمعیت اعلیحضرت شرکت داشتند.
در عصر امانیه در موقع ورود قوافل مسلسل مهاجرین همدردانه از ان هندوستانیها
مظلوم که نظر بدعوت ناعاقبت اندیشانه شاه مخلوع بافغانستان هجرت میکردند
پذیرائی و خبرگیری میکرد، وطوریکه در صفحه (۲۱۵) مرقوم شد مشارالیه باتفاق یکعده
از دیگر افاغنه حساس و هندیهای مقیم کابل در فراهم آوری تسهیلات و معاونتها


اجمال حیات جناب سردار محمد عزیزخان ۵۹۸ ضمیمهٔ جلد اول - نادر افغان

اخلاقیه آنها میکوشیدند.
در سنہ ۱۲۹۹ ش بهمراه اولین دسته محصلین افغانی که جهته اخذ تعلیم علوم و فنون
عالیه بخارج اعزام شدند بحیث نگران و مربی به اروپا تشریف بردند و دقیقهٔ از
دقائق نظارت و حسن مراقبت و تطبیق دادن همه مراتب تعلیم و تربیه را بطلاب
افغانی فروگزار نشدند.
در سنہ ۱۳۰۳ بحیث نائب وزیرمختار افغانی در پاریس و بلجیک بمعیت برادر
موقرش (اعلیحضرت محمد نادرشاه که درانوقت وزیرمختار بودند) مقرر شده برعلاوهٔ
نگرانی از طلاب افغانی این وظیفه را هم بصورت صحیح و اساسی ایفا میکردند.
در سنہ ۱۳۰۵ بهمراه چند نفر طلابی که موقتاً از پاریس مرکز خواسته شده بودند وارد
کابل شده چندی بواسطهٔ عدم موافقت بطرز عمل حکومت در خانه بیکار، از اراضی
و املاک خود و اعلیحضرت غازی خبرگیری مینمودند.
در سنہ ۱۳۰۶ بواسطهٔ گرفتن خبر شدت علالت اعلیحضرت و استماع بیمار شدن
پسرش محمد داود خان تکرا جهتہ تیمارداری آنها در حالیکه از دیدن اوضاع اشتعال
آمیز حکومت امانی در وطن خیلی متأثر بودند، عازم پاریس شدند، و در آنجا بمعالجه و
پرستاری برادر موقر، و فرزند نوربصرش پرداخته الی حدوث انقلاب بحضور جناب


احوال جناب سردار محمد هاشم خان
۵۹۹
ضمیمۀ جلد اول – نادر افغان

سپه سالار اعلیحضرت موجوده) ماندند.
در موقع حدوث انقلاب هرچند حضرت معظم له زیاده تر میل و خواهش داشتند
که با سپه سالار غازی (اعلیحضرت) و دگر اخوان نامی شان، در رفع بلای انقلاب
و خانه جنگی از خاک پاک افغانی صرف مساعی کنند، ولی سپه سالار (اعلیحضرت)
بر اوشان امر و تأکید فرمودند تا در فرانسه بوده از تعلیم و تربیۀ خلف الصدق اعلیحضرت
غازی آقای محمد طاهر خان و فرزند ارجمند خودشان محمد داؤد خان نگرانی کنند
چنانچه حضرت ممدوح با دل شکسته در فرانسه بموجب امر برادر فرزانۀ شان الی ختم
انقلاب مانده در دوران انقلاب از اعطای معلومات تازه و غیره معاونتهای
اخلاقیه با این برادران مجاهدشان کوتاهی نکردند
جناب سردار محمد هاشم خان
حضرت ممدوح مراتب تعلیم تربیوی خود را با اعلیحضرت غازی معاً انجام و در
اواخر سنۀ ۱۳۰۲ بـمنصب سر اوسی حضور نائل و در دورۀ هند و افغانستان با اعلیحضرت شامل اند
وظائف خود را با کمال صفائی و درستی ایفا و در سنۀ ۱۲۹۶ بقوماندانی عمومی قوای نظامی
هرات بصفت نائب سالار افتخار یافتند، و این خدمت را بکمال فعالیت
و صداقت انجام و روح صحیح عسکریت و نظم و نسق زیاد را در نظام آنجا تزریق نمودند


اجمال حیات جناب سردار محمد هاشم خان
۶۰۰
ضمیمه جلد اول - نادر افغان

که شمه ازین مجاهدات شان در صفحه (۹۰) این کتاب مرقوم است.
بعد از شهادت امیر شهید از انجا منفصل و پس از کشیدن ابتلای مقرره،
بدار السلطنه کابل واصل شدند، در موقع رفتن سپه سالار غازی (اعلیحضرت)
برای اصلاح و تنظیم امور شرقی جناب اوشان هم بحیث نائب سالار نظامی
حاکم اعلای شرقی بمعیت شان عازم آن سامان شدند.
از بدو این مأموریت مهم خویش که در ۱۳۲۸ه بود الی ۱۳۰ ش چنان فعالیت
و امانت و صداقت و ظائف ملکی وعسکری خود را انجام داده اند، که الی الان تاریخ
افغانستان نظیر آنرا نشان نمیدهد، شمه ازین اجراآت نافعه شان در شماره (۹۳)
سال (۲) اتحاد مشرقی تاریخی ۹ دلو ۱۳۰۰ه مرقوم است، بر علاوه آن ناظرین
درین مورد معلومات اجمالی را از صفحه (۲۰۱ ، ۲۰۴ ، ۲۱۴ ، ۲۱۶ ، ۲۲۱) این کتاب
استحصال فرمایند .
بنابر لزوم مشرحه صفحه (۲۲۹) این کتاب در اواخر ۱۳۰ ه بجهته وکالت امور
وزارت حربیه آمدند از انوقت الی معاودت موقعه سپه سالار از تنظیمات ولایت
قطغن و بدخشان بکمال همدردی دلسوزی کفالت وزارت حربیه افغانستان را بیک
اساس صحیح عالیشان می نمودند.


اجمال حیات جناب سردار محمد ہاشم خان
۶۰۱
ضمیمه جلد اول - نادر افغان

در موقع اشتراک در مجلس وزرای امانی اطلاع حقائق و نقائص مرئیه را کاملاً
میفرمودند و بر آن اجراآت ناصواب و افکار و نظریات پر از آفات حکومت که
در ان وقت تازه به اقدام کردن آن از طرف حکومت تصمیم کرده می شد، دائماً تنقید
مینمودند و در همه امور از روی عقل و شعور داد حقانیت و اسلامیت خود را بظهور میرسانیدند
و بسیار میکوشیدند، تا زعمای امور آن عصر را از اختیار نمودن راه غلط دو فر سازند
بعد از اینکه سپهسالار (اعلیحضرت) اداره امور حربیه را بکف کفایت شان
گرفتند، بنا بر وجوهی که در صفحه ۲۶۰ مرقوم است حضرت معظم له دست از کار کشیده
بغرض معالجه و تیمار داری والد امجد شان که بمرض صعب العلاجی گرفتار بودند در اوائل
۱۳۰۲ ه. ش. عازم پاریس شدند.
در وسط ۱۳۰۳ ه. ش. بوزارت مختاری افغانستان، بنا بر امر فوری الاجرای تلگرامی در
موقعی مقرر شدند که در پاریس بپرستاری و معالجه والد ماجد شان مصروف بودند و
بنا بر امر و اجازه والد امجد شان از انجا عازم مسکو شده الی ۱۳۰۴ ه. ش. بدرستی
این عهده مهمه سیاسیه را انجام داده، بعداً از ان وزارت مختاری مستعفی و بحضور سپهسالار
غازی که مریض بستری بودند در پاریس حاضر شدند.
در موقع حدوث انقلاب بشرحیکه در صفحه (۳۴۵) مرقوم است با اعلیحضرت) عازم


اجمال حیات سردار شاه ولیخان
۶۰۲
ضمیمه جلد اول - نادر افغان

افغانستان شد از پشاور قسمی که در صفحه (٣٥٥) این کتاب موجود است برای
اصلاح و تنظیم مشرقی حرکت فرما بودند.
در مشرقی باندازه که اعلیحضرت غازی در جنوبی زحمت کشیده اند بهمان
مراتب خدمت کرده اند که شرح تفصیلات آن یک کتاب جداگانه بکار دارد
بالجمله بعد از یورش ناگهانی سقویها بر مشرقی در اثر نزاع و اختلاف قومی طوریکه در صفحه
(٥٤٠) کتاب مشروح است برای اصلاح و تنظیم ولایت قندهار (که بنام نامی
سپه سالار غازی اعلیحضرت از سقویها بشدت استرداد و فتح شده بود) تشریف برده
و امور از هم گسیخته آن سامان را به اصول مطلوب ربط دادند.
جناب سردار شاه ولیخان
اوشان نیز مراتب تربیه و تعلیم خود را بهمراه سپه سالار غازی اعلیحضرت تکمیل و بدرجه ١٣٢٤
منصب رکاب باشی حضور نائل گردیده در ان دوره که اعلیحضرت شهید در
هند و افغانستان اجراء فرمود، شامل بودند و وظائف محوله خود را بکمال
امانت و صداقت ایفا میفرمودند.
در موقع جهاد استقلال بمعیت برادر موقرشان طوریکه در صفحه (١٠٤) این کتاب
مرقوم گردیده عازم سمت جنوبی شده در تسخیر (وانا) و (سروکی) و گرفتن دیگر تپهای های


اجمال حیات جناب سردار شاه ولیخان ۲۰۳ ضمیمه جلد اول ـ نادر افغان
انگیزی چنان خدمات شانداری ازوشان نمایان شد که الی الابد موجب افتخار
جهان شجاعت افغانستان است اجمال رشادتها ی شان در صفحه ۱۱۸، ۱۱۹،
۱۲۰، ۱۲۶، ۱۵۲، واز ۱۶۶ تا ۱۷۴ مرقوم است.
متعاقباً به قوماندانی قوای جاجی مقررشده، بعد از ایام متارکه در موقع معاودت
مظفرانه سپهسالارصاحب غازی بمرکز افغانی طوریکه در صفحه ۱۷۶ تحریر شده کفالت
امور نظامی و ملکی جنوبی را میفرمودند، چنانچه در صله این خدمات شاندار خود از طرف
حکومت برتبۀ لواء مشری ارتقاء، و به نشان سردار اعلی، و (نشان حمیت) و (وفا)
نائل شدند.
در فرصتیکه سپهسالار صاحب جهتۀ اصلاح و تنظیم امور مشرقی تشریف فرما شدند
مشارالیه در مرکز وزارت حربیۀ افغانستان بحیث وکالت وظائف محوله خود را
به نهایت صفائی و درستی الی معاودت سپهسالار غازی (اعلیحضرت محمد نادرشاه)
از شرقی انجام میدادند (ملاحظه شود صفحه ۱۹۲) این کتاب در مذاکرات صلحیۀ افغانسنان
حیثیت نائب رئیس هیئت اصلاحیۀ افغانستان را داشته افکار عالی را مظهر شدند
(ملاحظه شود صفحه ۲۲۹) این کتاب.
از ۱۳۰۲ الی ۱۳۰۳ قوماندانی قول اردوی مرکز را بحیثیت نائب سالاری


اجمال حیات جناب سردار شاه ولیخان
٦٠٤
ضمیه جلد اول ـ نادر افغان

بکمال امانت و دیانت داری انجام میدادند، بعد از علالت و استعفای سپه سالار
(اعلیحضرت) از وزارت، جناب اوشان هم در اثر عدم موافقه شان با اجراات
وزارت حربیه از منصب و رتبه خویش به نهجی که در صفحه (٢٢٦) این کتاب مسطور است
مستعفی شدند.
در موقع بروز حوادث شررانگیز ١٣٠٣ جنوبی بعد از شهادت عبدالحمید خان رئیس ارکان
حربیه عمومیه و چند برگد و کرنیل و سقوط تمام قوای نظامی محاذ سیدک و محصوریت
محمد ولیخان در گردیز (با اینکه در خانه بیکار و اوضاع پر از اضرار حکومت امانی را بادل افکار
میدیدند، محض از نقطه نظر خدمت بوطن و سد باب اختلال رنج و فتن) داوطلبانه
برای انجام خدمت و دوام امنیت حاضره شده نه تنها در انضباط و تأمین مرکز که شدیداً
تحت خطر بود کوشیدند و بقیام امنیت در اطراف و نواحی مرکز و تمام لوگر موفق شدند
بلکه کوتل صعب المرور تیره را که از مدتی مسدود بود صاف و محمد ولیخان را که در قشله حاکمه
گردیز با قوای جسیمه عسکری و تجهیزات مکمله حربی محصور بود نیز از قلعه بندی رها کرد کشته
ازین رشادت‌های تاریخی شان در صفحه (٢٨٣) این کتاب مرقوم است صله آن از طرف
حکومت برای شان نشان "تاج افغان" و یاوری حضور اعطا شد.
در سنه ١٣٠٤ جهت معالجه والد امجد شان بهند تشریف فرما شده، در عین مصروفیت او


اجمال حیات جناب نادرشاه افغان ۶۰۵ ضمیمۀ جلد اول – نادر افغان

بمعالجۀ پدر بزرگوار بنا بر امر فوری الاجرای مرکز مأمور به آوردن محمد عمر خان عم شاه مخلوع
که از برادر زاده اش قهر کرده بود شد، چنانچه مشار الیه که از حق تلفی و مظالم امانی
خیلی دلگیر و متأذی بود، بوعده و ضمانت و تسلیت سردار شاه ولیخان اعتماد، و بافغانستا
آمد و بواسطۀ اوشان بین شاه و کاکایش مناسبات منقطعه دوباره مربوط شد.
در همین سفر هندشان که در عین معالجه والدشان ( در آوردن و آشتی دادن
عم شاه هم میکوشید ) مع الاسف وفات حسرت آیات سردار بزرگوار جناب
محمد یوسف خان واقع شد، که مشارالیه باتفاق طر ز علیجان نعش اوشان را از پرستار خانا
لاهور با اعزاز و احترام حمل کرده در اسرع اوقات بخاک پاک افغانستان رسانید
و در جوار زیارت حضرت مهترلام صاحب ( که مدفن اکثری از ذکر اجدادشان است )
در اول حوت ۱۳۰۶ مدفونش ساختند، اِنَّا لِلَّهِ وَاِنَّا اِلَیْهِ رَاجِعُون (۱)
در ۱۳۰۵ بواسطۀ تأثر و اندوهیکه از اجراآت فتنه زای حکومت داشت، و در
عین زمان از خبر علالت شدید سپه سالار (اعلیحضرت محمد نادرشاه ) کسب استحضار نمو
عازم پاریس شد و در انجا به پرستاری برادرش الی حدوث انقلاب صرف مساعی کرد.

(۱) مراسم عزاداری این سردار عالی بیک اعزاز و احترام لایتناهی از طرف عامۀ ملت افغانستان مخصوصاً در نقاطیکه نعش شان
عبور میکرد، از جانب حکومت و تمام طبقات مملکت بعمل می آمد. خاصه در مرکز مجلس فاتحه گیری شان بیجا بلندی
منعقد و در آن شخص شاه و عموم وزرا و امرا، و معاریف افغانستان احضار شدند که تفصیل آن جرائد وطنیه
مفصلاً مرقوم است.


اجمال حیات جناب سردار شاہ محمود خان ٦٠٦ ضمیمه جلد اول - نادر افغان

در دوران انقلاب در سمت جنوبی بهرکاب سپه سالار غازی (اعلیحضرت)
مصدر خدمات عمده عالی شد، که حد بحد درین کتاب مذکور است، در موقعی که حضرت
معظم له با آقای محمد سرور خان آقای سید شریف خان و آقای محمد لطیف خان
از حضور سپه سالار غازی به نظم اداره گردیز بترتیبی که در صفحه (٤٣٤) مرقوم است
مقرر شدند، در اینجا مظهر مجاهدات عالی العال گردید، مخصوصاً هنگام تعرض قوای
بزرگ سقوی بگردیز چنان داد شجاعت و مردانگی را دادند که شمه از ان در صفحه
٤٢٧ - الی ٤٩٤ - این کتاب موجود میباشد.
هکذا در فتح کابل و تشتت سقویها از مرکز دار السلطنه مساعی جمیله و رشادتها
تاریخیه این ذات فرزانه قابل افتخار عالم عسکریه افغانستان است که تشریحات
آن در خاتمه این کتاب در صفحه ٥٣١ و ٥٤٠ و ٥٤٧ تا ٥٥٠، مکملا مرقوم است.

جناب سردار شاہ محمود خان

این سردار شجاعت مدار مراتب ابتدائیه تعلیم و تربیه خود را با حضرت عالی
سپه سالار (اعلیحضرت محمد نادر شاه) آغاز، و بعداً تعلیمات شان را در مکتب حبیبیه
اکمال فرموده اند، در ۱۳۲۲ق بمنصب سرخان سپوری فائز شدند و در دوره های
خارج و داخل شرف معیت اعلیحضرت را داشته وظائف خود را دائماً بخوبی


اجمال حیات جناب سردار شاه محمود خان
٦٠٧
ضمیمه جلد اول سراج التواریخ

انجام میدادند، چنانچه در سنۀ ٣٣١١ ق ترفیعا بمنصب سر اوسى از حضور اعلحضرت شهید
مقرر شدند و در عین این مراتب یک مکتب را برای تعلیم مخابره بنام ستاره دولت
و یک یک درس خانه عسکرى را برای تعلیم سر اوسها و قطعه پروانه تاسیس نمودند.
در اوائل امارت امان الله خان طوریکه در صفحه (١٠٤) مرقوم است با سپهسالار
اعلیحضرت غازی بعزم جهاد حرکت کرد، بتفصیلی که در صفحه (١١١) نگاشته شده
بقوماندانیت محاذ جاجی مقرر شدند.
چنانچه حضرت ممدوح درین محاذ خدمات مفوضۀ خود را طوریکه بعموم معلوم
است بدرستی انجام دادند.
در موقع متارکه چندین هجوم های شدید قوای انگلیز را که بعزم استرداد تندیتی
مینمودند با کمال متانت مدافعه نمودند تفصيلات این مطلب را در صفحه (١٢١ و
١٢٧ و ١٤٨ و ١٤٩ و ١٥٩ و ١٦٠ و ١٦١ ملاحظه کنند.
و در برابر این خدمات از طرف حکومت امانی بمنصب جرنیل نظامی ارتقا و برایشان
نشان (سردار اعلى) و (حمیت) اعطا شده قراریکه در صفحه ١٨٦ مرقوم است
بصفت جنرال نظامی حاکم اعلای جنوبی برای تنظیم و اصلاح اداره امور قشونیشی
بسمت جنوبی اعزام شده و درین مأموریت خود بر علاوه حسن اجراآت و تدابیر موثر


احوال حیات جناب سپہسالار شاہ محمود خان ٦٠٨ ضمیمه جلد اول - نادر افغان

یک اخبار را هم بنام «غازی» در خوست دائر، و مکاتب متعدده را در جاجی، خوست
و گردیز و غیره نقاط تاسیس نمودند، چنانچه در موقع فراغ از ان نواحی باستخادنشان
حسن خدمت و تحسین و آفرین حکومت امانی متباهی شدند
در ۱۲۹۹ شمسی بصفت معاونی ریاست تنظمیه قطغن و بدخشان همرکاب جناب
سپهسالار غازی (اعلیحضرت موجوده) قسمیکه در صفحه ۲۳۳ مرقوم است عازم و
در انجا مصدر خدمات مهمی شدند که اجمالش در صفحه ۲۳۹ موجود میباشد .
پس از مراجعت سپهسالار (اعلیحضرت) از ریاست تنظمیه مشار الیه بصفت
قوماندانی فرقه قطغن و بدخشان در انجا مصروف خدمت شدند .
در ۱۳۰۴ شمسی در انطفای نائره بغاوت شُغنان مظهر خدمت بزرگی گردیدند
که تفصیل آن مجملاً در شماره (۱۱۹) سال اول اخبار حقیقت کابل بتاریخ ۲ جوزای ۱۳۰۴
نشر شده و در ان دوره شاه مخلوع که در ۱۳۰۴ بطرف غزنی و قندهار اجرا شد ، در
رفقای هسفرش شامل و بسا خدمات مهمی را در ان زمینه اجرا فرمودند .
در ۱۳۰۴ بحکومت اعلای مشرقی انتخاب و نظر به علل معلومه که مغرضین مخفیانه
از خدمات بی آلایش این ذوات بملت رفاهیتی عائد شود، تا یک مدتی معطل ماندند
بالآخر نسبت به نکته گیری امالی که نسبت به بیکاری این جنرال غازی مینمودند، و


اجمال حیات جناب سردار شاه محمود خان ۶۰۹ ضمیمه جلد اول - نادر افغان

برعلاوه آن بدامنی و همی پریشانی امور مشرقی که دران اواخر باندازه مخل شده
بود که بروز روشن از یک ده بدیگر قریه کسی حرکت کرده نمیتوانست. واصلاح
و تنظیم آن یک عامل مقتدری مثل سردار شاه محمود خان میخواست در ۱۳۰ حکومت
اعلای مشرقی مقرر و اعزام گردیدند چنانچه جناب ممدوح بیک وقت اندک به نظم ونسق
امور عمومیه و اعاده امنیت تامه آنولا مظهر مجاهدات بزرگی شدند.
در ۱۳۰۶ شمسی به تنظیم و اصلاح امور کنرها و اسمار بوجه احسن پرداختند و ضمناً
اقوام مهمند مسکونه شالی، ولی، سرکند و قوم صافی متوطن دره شنگری
و اقوام ماموند و باجوری ساکنین چپه سرای، اسمار، حصار، مرور، دره شلتن را
که بعد از آمدن جناب محمد هاشم خان نائب سالار حاکم اعلای مشرقی بکابل
الی الان از اعطای مالیات و حقوق دولت آبا دو در جنگ و قتال در میانی
مبتلا و از احکام حکومت تمرد مینمودند با نصایح مفیده و قوه عسکری تهدید بیگو
مطیع و منقاد ساختند و چندین ساله مالیات را که بالایی شان
مانده بود تحصیل کردند
در اواخر همین سال آن مغرضین عصر امانی که سعادت و مرفه الحالی ملت را
قربان اغراض شخصی و مقاصد نفسی خود میکردند و خدمات و مجاهدات امثال این رجال صادق


اجمال حیات جناب سردار شاه محمود خان  610  ضمیمه جلد اول ـ نادر شاهان

فعال را در برابر پیشرفت مطالب نامشروع خود بچو یک سد متین می‌پنداشتند
اوشان را از حکومت اعلای مشرقی معزول و به معینی دوم وزارت داخله منصوب
فرمودند، تا مغرضین بخاطر جمعی زمینه را برای کاشتن تخم این انقلابی که افغانستانرا
آتش فشان ساخت تهیه کنند.
بلی اگر سردار شاه محمود خان بحکومت خویش در مشرقی دوام میکرد
ابداً این آتش خانمان سوزیکه از شنوار شرر بار شده سر تا سر وطن را بیک
سرعت محیر العقولی در داد اولاً باین شدت و سرعت بروز نمیکرد، و فرضاً
اگر ظهور هم مینمود طوریکه بغاوت شغنان را در ١٣٠٢ و حوادث سوله کنرها و اسمار را
در ١٣٠٦ بکمال فعالیت منطقی و امنیت عمومی را بکلی درین منطقه مهمه جاری فرمودند
درینجا هم مصدر و مظهر اقدامات مؤثری میشدند و نمی گذاشتند مبدأ این انقلاب
که حتماً واقع شدنی بود از مشرقی میشد(۱)
بعد از سقوط حکومت امانی و استیلای بچه سقو بشرحیکه در صفحه ٣٥٨ : ٣٥٩
و ٣٦٠ ، ٣٦١ ، ٣٦٢ مرقوم است عازم سمت جنوبی در عین بد نظمی و اختلال
(۱) مع الاسف در همین سال ١٣٠٦ وفات حسرت آیات سردار معظم جناب محمد آصف خان عم افخم شان جناب
محمد سلیمانخان نائب الحکومة قطغن و بدخشان واقع شد که جنابان سردار شاه محمود خان و سردار احمد شاه خان در انجام مراسم تجہیز و تکفین
و عزاداری و فاتحه گیری انها که بکمال همدردی و سوگواری از طرف حکومت و ملت بعمل آمد پرداختند.


اجمال حیات جناب سردار شاه محمود خان ٦١١ ضمیمه جلد اول - نادر افغان
امنیت و شیوع خانه جنگی و شدت سرما و برف باری مصروف مجاهدات ملی شده اضرار حکومت سقوی و مواد اخوت و وحدت ملی را بمردم تلقین کنان در پاره چنار شرف ملاقات (اعلیحضرت غازیرا) نائل شدند .
در طول محاربات هفت ماهه مجاهدین ملی زحمات و کارروائی این مرد شجاع تاریخی دوام داشت که تفصیلات آن جابجا درین کتاب مسطور است مخصوصاً زینت افزای صفحات ٤٤٨ و ٤٥١ و ٤٩٥ و ٥٠٣ و ٥٠٦ و ٥٠٧ و ٥٣٣ تا ٥٣٦ و ٥٣٩ و ٥٥٦ و ٥٥٧ میباشد .
عزم و ثبات و استقامت و زحمت کشی و فعالیت این جوان کار آگاه موجب افتخار افغانان، و همه اجراآت این مرد دانشور چه در محاربات جنوبی و چه در دوران فتح کابل بمفاد ملک و ملت شان تمام شده است .