بسم الله الرحمن الرحیم
نادر افغان
شامل
کوائفی از محاربات اعلیحضرت محمد نادر شاه پادشاه
غازی خلدالله ملکه
مولف: انجنیر
سید قاسم خان مهاجر سرماتی
[ILL]


[BLANK PAGE]


۱ صفت سردارها
۲ چرنده " "
۳ اعلیحضرت شهید
۴ " " با ملک زاده جنوبی
۵ " " با متعلمین نورستانی بحث و تر و عکس دارد
۶ " " یکگروپ هم صنفی مکاتب افغانستان
۷ جمناستیک
۸ موزیک
۹ مشق تفنگ خنک اردلی
۱۰ اعلیحضرت سراج الملت و الدین
۱۱ " " نادر شاه شهید با صاحب منصبان افغانستان
۱۲ امتحان ده در عساکر
۱۳ اعلیحضرت نادر شاه شهید با ۹ کر در
۱۴ مرحوم شهید نصرالله خان
۱۵ طوپ حودرز
۱۶ قوای مجاهدین
۱۷ اعلیحضرت نادر شاه شهید در یکی از محاذه جنگ
۱۸ یک گروپ هم در ایام جهاد
۱۹ ایام بازگشت اعلیحضرت نادر شاه شهید از سفر با اعلیحضرت امان الله خان عکس
۲۰ منار استقلال
۲۱ ۲۳ صدراعظم با اعلیحضرت شهید
۲۲ " " و اعلیحضرت شهید
۲۳ سرور رعنایت الله خان
۲۴ ایام که اعلیحضرت شهید از بنکه تشریف آورده اند
۲۵ جلالت مآب پشر نقاب با برادرش


۲۶ قصر سوخته جلال آباد
۲۷ محمد گل جان مهمند
۲۸ سردار محمد علی جان پیروز در خوست (یکجا با)
۲۹ .. .. علی شاه جان
۳۰ اعلیحضرت امان الله خان
۳۱ سردار شاه ولی خان
۳۲ ماشین چاپ اخبار وعکس
۳۳ وزیر علی احمد خان
۳۴ سردار شاه محمود خان
۳۵ سردار محمد هاشم خان
۳۶ سردار شاه ولی خان و سردار شاه محمود خان
۳۷ ارگ کابل که حریق گردیده
۳۸ ورود اعلیحضرت نادر شاه شهید در کابل
۳۹ بیعت ملت به اعلیحضرت نادر شاه شهید


۱ -
۲ دی
۳ ای
۴ "
۵ "
۶ "
۷ حجم ۲
۸ متفرقه
۹
۱۰ اعلان
۱۱ "
۱۲ افتتاح
۱۳ اعلان
۱۴ مرحوم
۱۵ مکتوب
۱۶ قوای [؟]
۱۷ اعلان
۱۸ تلگراف
۱۹ ایام [؟]
۲۰ اخبار [؟]
۲۱ ۲۷
۲۲
۲۳
۲۴ ۱
۲۵ جـ


بسم الله الرحمن الرحیم
نادر افغان
جلد اول
که مشتمل بر اجمال حیات اعلیحضرت محمد نادر شاه از ولادت
تا بدو سلطنت میباشد
مؤلف : برهان الدین کشککی
تاریخ طبع اول : ۲۳ میزان ۱۳۱۰ شمسی
در مطبع سنگی ریاست عمومی مطابع کابل طبع شد


اهداء
این کتاب مفید که دارای معلومات نافعه و آثار مهمه و از جمله مفاخر تاریخی
و مشتملبر اجمال حیات پر افتخار شهریار استقلال و نجات بخش افغانستان
اعلیحضرت (محمد نادر شاه غازی) از تاریخ ولادت با سعادت شان الی
فتح کابل و نجات وطن است و من آنرا از جراید و مطبوعات وطنی و خارجی و اسناد مهمه
رسمی (که خوشبختانه در هنگام مدیریت خویش در اخبار اتحاد مشرقی و اخبار حقیقت
کابل و تصدی من در دائره تحریرات حضور عصر امانی و ریاست شورا
دورهٔ ماضی و در اثنای انقلاب) جمع آوری کرده بودم اقتباس
و ترتیب داده بمعرض مطالعه و افادهٔ ابنای وطن که علاقه‌مندی زیادی
به سوانح درخشان این مرد تاریخی افغانستان دارند اهدا میکنم .
کابل - ۲۰ جوزا - ۱۳۱۰ - برهان الدین کشککی


ضمیمۀ صحیفۀ (۲) جلد اول کتاب « نادر افغان »

از طرف راست بجانب چپ : ــ
(۱) سردار محمد هاشم خان . (۲) سردار احمد شاه خان . (۳) سردار محمد نادر خان . (٤) سردار محمد عزیز خان .
(٥) سردار شاه محمود خان . (٦) سردار شاه ولیخان (۷) سردار محمد علی خان ( مرحوم )
این عکس تاریخی در سنۀ ١٢٦٨ شمسی گرفته شده است


جلد اول - نادر افغان ۱ حمد ونعت . نسب و تاریخ ولادت سردار محمد نادر خان

بسم الله الرحمن الرحيم
الحمدُ لِلّهِ الّذِي مَا لِلعَالَمِ سِواهُ خَالِقٌ وَصَانِعٌ ، وَلَا لَهُ عَمَّا يُرِيدُ
مَانِعٌ وَدَافِعٌ ، وَالصَّلوةُ عَلَى مُحَمَّدٍ رَسُولِهِ النَّذِيرِ الَّذِي سَيْفُهُ لَامِعٌ
وَبُرْهَانُهُ قَاطِعٌ ، وَالسَّلامُ عَلَى الِهِ الطَّاهِرِ الطَّائِعِ ، وَاَصْحَابِهِ الظَّاهِرِ النَّافِعِ
وَعَلَى مَنْ اتَّبَعَهُمْ مِنَ الْمُسْلِمِينَ السَّاجِدِ الرَّاكِعِ .
سلسله نسب و تاریخ ولادت و تعلیمات
جناب سردار محمد نادر خان بن سردار محمد یوسف خان که سلسله نسب
اصولی و فروعی شان ضمیمه این کتاب ان شاء الله مرقوم میگردد ، بتاریخ حمل
۱۲۶۲ هجری شمسی در دیره دون هند تولد یافته اند .
امور رضاعت و حضانت اوشان تحت نظارت والد امجد شان سردار محمد یوسف خان
و والده ماجده شان بکمال غمخواری و دلسوزی اجرا ، و بعدا جهت آموختن آداب ابتدائیه


تعلیم وتربیۂ عالیهٔ سردار محمد نادر خان ۲ جلد اول - نادر افغان

که لازم بچه اطفال اعزه واشراف است توجهٔ خصوصی پدر وعم معظم برادرشان مبذول
ومخصوصاً اتالیق دانشوریرا برای شان استخدام فرمودند.
چون این دودمان معظم از روی نجابت ذاتی وشرافت فطری، طبعاً ملتدوست
ووطنخواه بودند، همین روح وطن دوستی وملت پروری را برعلاوهٔ پابندی شدید
بامور مذهبی ومحترم شمردن همه اوامر ومقررات اسلامی در تمام اولاد های خویش
تزریق وتتنمیه میفرمودند، وبنا برهمین ملاحظات اساسی اولیای معظم این فامیل محترم
بامید خدمتگذاری وطن وقوم نسبت به تعلیم درست وتربیۂ صحیح فرزندان خود
توجه واهتمام انتهائی شانرا مبذول ومعطوف میفرمودند.
تعلیمات ابتدائی وانتهائی سردار محمد نادر خان ودیگر برادران وعموزادگان شان
ذریعهٔ اساتذهٔ لایق اسلامی ومعلمین دانشور عصری که مخصوصاً برای شان از طرف یمین
اولیای دلسوزشان بمعاش گزاف واعزاز ممتاز استخدام شده بودند،
درمحل نشیمن شان بتکمیل رسیده است:
از دیدن مناظر رذیله، گشتن به اطراف وحوالی عادات قبیحه، جداً ممنوع ومحروم
حتی در مواقع تفریح هم تحت نگرانی اتالیق مخصوص، و یکی از اولیای امورشان بوده،
بر حرکات واوضاع سردار محمد نادر خان ودیگر اخوان وعموزادگان عالیشان اوشان،


تعلیم و تربیه سردار محمد نادر خان
۳
جلد اول - نادر افغان

نیز نظارت دلسوزانه جاری، و نسبت بتعدیل و اصلاح هر نوع اعمال شان توجه
کافی کرده میشد .
چنانچه بواسطه همین تعلیم و تربیت صحیح وحسن مراقبت، تمام افراد اینخاندان
مجسمه اخلاق و دیانت و صفات عالیه گردیدند .
در فرصتیکه تفریح و ساعت تیسری این سرداران عالی مستلزم میشد و
تقویه جسمانی و تهیه استعداد عسکریت، ریاضت بدنی و زحمت کشی و حرکت را
برای اوشان ایجاب مینمود عنداللزوم از طرف صبح و عصر عموماً و در ایام تعطیلات
عمومی زیاده تر به سیر نمودن و شکار کردن و کوه پیمائی و جنگل نوردی مشغول میشدند
و بعضاً بزیارات متبرکه تشرف میجستند .

علت مسافرت
خاندان سردار یحیی خان از افغانستان

در عصر امیر محمد یعقوب خان که از اوضاع ناگوار خود مورد عتاب پدرش امیر شیر علیخان
شده هفت سال تمام را در انواع زحمات و مشقات، بمحبس گذرانیده تماماً
قوای فکری و اداری خود را فنا ، و بضعف اعصاب و امراض دماغی مبتلا بود، در


علت مسافرت خاندان سردار یحیی خان ٤ جلد اول ـ نادر افغان
موقع عزیمت امیر شیرعلیخان بمزار از طرف پدرش وکیل دار السلطنه، و بعد
وفات او در ربیع الثانی ١٢٩٦هـ ق با مارت رسید اولا بکشیدن آن افواج انگریزی
که موجب حرکت پدرشان مرکز شده بود، بشرائطی چند پرداخت، متعاقباً از
خود غرضی کاردارها و آشوب پسندی لشکرها، انقلاب شدیدی واقع شد
که در آن (سرهیوی کیوناری) سفیر انگیر مقتول، و تکرار قوای انگریزی جهه خونخوا
نمایندۀ خود بر افغانستان تجاوز کرد .
امیر محمد یعقوب خان ازین بی جلو شدن عساکر و نفاق اندیشی مأمورین، و
مخالفت انگیزی سرداران قوم، زیاده تر عصبانی و از ادارۀ امور مأیوس شده
بشرحیکه در صحیفۀ (٣٥٣) جلد دوم سراج التواریخ مرقوم است، دست از کار
کشیده شد، این استعفای او که ناشی از ضعف باغی او بود بر ملت افغانستان
اثر بد انداخت، تمام عشائر و قبائل افغانی بشدت بر علیه قوای انگیر شوریدند .
انگریزها این آشوب را از طرف اَعزه و معاریف و متنفذین افغانستان دانسته
عدۀ از آنها را شهید، و بعضی را حبس، و خود امیر محمد یعقوب خان را با متعلقین آن
و دیگر سرداران و قائدین با رسوخ وطن بتخت الحفظ بهند بردند، که در ان ضمن خاندان
سردار یحیی خان هم (که صبیۀ او شان حرم امیر مذکور بود) از وطن محبوب شان اخراج شدند .


ضمیمهٔ صحیفهٔ (۶) جلد اول کتاب «نادر افغان»

این گروپ تاریخی در سنه ۱۲۷۷ ش گرفته شده است

صف اول از طرف راست بـچپ: (۱) سردار شیراحمد خان. (۲) سردار فتح محمد خان (۳) سردار معظم یحیی خان. (۴) سردار محمد سلیمان خان
(۵) سردار محمد عزیز خان
صف دوم از طرف راست بـچپ (۱) سردار شاه محمود خان (۲) سردار نور احمد خان (۳) سردار محمد هاشم خان (۴) سردار محمد نادر خان
(۵) سردار شاه ولیخان (۶) سردار علی محمد خان (۷) سردار احمد شاه خان


جلد اول - نادر افغان
رفتار شریفا نه خاندان نادری در خارج
در هند هم بنابر همین نسبت خویشی، محل توقف امیر محمد یعقوب خان و سردار یحیی خان در دیره دون تعیین شد، ولی سردار معظم یحیی خان و باقی افراد این دودمان عالیشان با وجود همان نسبت قرابتیکه در بین آنها ده سال قبل ازین درعصر والدش امیر شیر علیخان پیدا شده است، چون با اوضاع و طرز عمل محمد یعقوب خان از ابتداء موافقت نداشتند و همه حرکاتش را بنظر تخالف و تأسف دیده بخبط و خطاهای سیاسی او را ملامت میکردند، با اینکه هر دو خاندان در یک منطقه اقامت داشتند با همدیگر حرف زدن و مخالطت کردن در کنار، حتی بسالها همدیگر را نمیدیدند و سرداران عظام از رفت و آمد و خلا و ملا اطفال خود با اولاد او مخالفت و جدا این موضوع را مراقبت میفرمودند .
گذاره نیکو و رفتار شریفانه خاندان نادری
چون اعلیحضرت ضیاءالمله والدین درطی دیگر اطلاعاتیکه از عامه مجاری امور میگرفت، از گذاره و چگونگی آن اعزه افغانی که در خارج سکناگزین بودند بیشتر معلومات موثقه را اکتساب میکردند، لذا درین سلسله از حسن گذاره و پابندی اوامر اسلامیه و رعایت عرف و عادات افغانیه خاندانی سردار یحیی خان نیز معلومات صحیحی
(٥) - دل آغـا ه و افـغـان (٦) سـر دار مـحـمـد عـلـیـخـان (٧) سـر دار احـمـدشـاه خـان


رفتار شریفانهٔ خاندان نادری در خارج
۶
جلد اول - نادر افغان

دائماً باو شان مواصلت میکرد . .
تا اینکه بعلم الیقین دانستند که این دودمان عالی در بین همهٔ آن خاندان‌های افغانی که
در خارج مسکن دارند ، واحد خاندانی است که بدین و وطن و ملت خود محبت دارند
و در آن عالم غربت بکمال شرافت و استقامت طورے امرار حیات، و چنان
گزارۀ اوقات شانرا مینمایند که موجب تحسین از خود و بیگانه و عموماً باخلاق عالی شان
معترف اند .
بر علاوهٔ آن در بین این خاندان عالیشان یکعدهٔ کافی از جوانهای صاحب
تعلیم و تربیهٔ عالی که داراً تمام خصائص اسلامی و افغانی میباشند نیز موجود است،
که برای وطن مطهر خدمات با صداقت ، و برای ترقی افغانستان زیاده مصدر
فعالیت خواهند شد ، ازین جهة در اواخر سلطنت خود یک دعوتنامهٔ احترام
کارانه را بنام سردار صاحبان تحریر و از اوشان خواهش کرد تا با آل و اولاد
و تمام افراد خاندانی خود عازم وطن محبوب خویش شوند و هم این موضوع را رسماً
بحکومت هند نگاشت تا در فراهم آوری تسهیلات لازمهٔ سفریهٔ آنها
مساعدت کند .


ورود و پذیرائی خاندان نادریه بافغانستان ٧ جلد اول - نادر افغان

ورود خاندان نادری
بکابل

چون این دودمان عالیشان بنابر رفع آن ایجابات سیاسی که موجب عزلت و گوشه نشینی شان در خاک اجنبی واقع شده بود، بملاحظه اینکه وطن از تجربه و دانش و خدمات و رویه بی آلایش آنها مستفید، و ملت از کار روائی شان طوریکه از آبا و اجداد معظم شان دیده بودند بهره ور شود در سنه ۱۳۱۹ قمری وارد خاک مقدس وطن شدند، از طرف تمام اعزه و مشاهیر وطن و مأمورین رسمی حکومت، در عرض راه و خود کابل پذیرائی را که در خور شان و احترام آنها بود مورد شدند.
بر علاوه آن این ذوات از طرف شخص پادشاه و عامه زعمای امور آنوقت باعزاز و تکریم معقول قبول شده تمام املاک و اراضی و مایملک شان که امانتاً در دست حکومت بود برای شان ابدا گردید.
در مقاربت و توصل با اوشان تمام اعیان و اشراف افغانستان بهمدیگر سبقت و بسا مخدرات با عفت را در سلک ازدواج جوانان صاحب تعلیم و تربیه این دودمان صاحب دیانت مسلک نمودند، و اکثریه مائل و راغب به خویشاوندی


ورود و پذیرائی خاندان نادرجی بافغانستان ۸ جلد اول ـ نادر افغان
و مواصلت با عقائف صواحب عصمت این دودمان نجیب هم بودند، ولی
حسب عادت مستمره که از قدیم الایام در بین این سرداران ذوی الاحترام،
معمول است، آنها کمتر بیچه مواصلت ها که خارج از افراد خاندانی شان میبود
رغبت، وعلی الاکثر سلسله مناکحت بنین وبنات شانرا در خود افراد فامیل جلیل
شان اجرا و تعمیل مینمودند .
تنها بنابر اصرار و استرجای بار بار والده و همشیرهای اعلیحضرت سراج الملة والدین
و میلان طبع همایونی که بر علاوه توحد سلسلۀ نسبی و نسبت قریب خاندانی، یک
علاقه جدید مواصلتیکه موجبات مزید تحکیم محبت و صمیمیت را بین اعلیحضرت و این سلاله
صاحب عفت فراهم آورد، کریمه سردار صاحب محمد یوسف خان (که یک عالمه
فاضله و زباندان عاقله و صاحبه تقریر و تحریر بودند) در حباله نکاح شهریاری آمد و بکمال
تزک و احتشام مراسم این عروسی بجا آورده شد، خطاب این صبیّه عفیفه که در
١٣٢٠هـ عقد نکاحش با اعلیحضرت امیر حبیب الله خان بعمل آمده از طرف اعلیحضرت
(علیا جناب) گذاشته شد، از بطن ایشان شهزاده اسد الله خان در ١٣٢٨هـ
قمری هجری تولد یافت .
عالیجنابان سردار محمد آصف خان و سردار محمد یوسف خان خاصه و باقی افراد


شمولیت سرداران عالی بخدمات وطن
۹
جلد اول - نادر افغان

این دودمان عالیشان عند اللزوم بحضور پادشاه مدعو و مشرف، در مجالس مهمه
و تقاریب رسمیه و تفریحیه دائماً بحیثیت رفیق صمیمی بنام مصاحب حواشی اعضای
دربار پادشاهی شامل میبودند و در هر شعبه که بحث و مذاکره می افتاد ، افکار
معقول و نظریات مقبول آنها موثر و نافع افتاده موجبات رضا و خورسندی
پادشاه را حاصل ، و تحسین و آفرین دیگر زعمای امور را نائل می شدند، حتی همه آثار
مدنی و عمرانی و غیره که از محصولات مفیدهٔ عصر سراجیه گفته میشود، در اثر پیشنها
دای نافعه و مشوره های خیراندیشانهٔ همین حضرات سرداران عظام جناب
محمد آصف خان و محمد یوسف خان بعمل آمده است.
الحق که این ذوات عالی صفات دائماً برای منافع مملکت و فراهم آوری رفاه و
آرامی ملت و رفع تکلیف و مضرت بسیار ساعی و کوشان بودند، و عموم مردم
خاطرهای شیرین حسن اخلاق و خیر اندیشی ها و همدردیهای اوشان را بخاطر دارند.

شمولیت سرداران عالی
(در خدمات موطن آبائی شان)

رفته رفته این دودمان عالی از عقل و فراست خدا داد و وسعت نظر و
خیراندیشی و حقائق گوئی و جذبات ملتخواهی و حس وطن دوستی خود هر روزه


شمولیت سرداران عالی بخدمات وطن
۱۰
جلد اول - نادر افغان

در موقعیت و احترام خود می افزودند و توجّه قدر شناسانه پادشاه و دیگر
ذوات خبرت آگاه را بخود جلب میکردند و مشارکت رسمی و معاونت اساسی
آنها را در انجام خدمات وطن بشدّت بر اولیای امور آنوقت مستلزم و ایجاب
مینمودند.

چنانچه این پرتو دانش و صمیمیت ملّی سرداران عظام و کیاست و فهم و
اطوار عالی سردار محمد نادر خان، رئیس حکومت آنوقت را باین مسئله وادار
کرد تا نه تنها در اعزاز رسمیه، و احترام مقتضیهٔ این خاندان بیفزایند و در همه
امور مملکت داری آنها را سهیم و شریک قرار دهند زیرا که فکر رسای آنها
در همه شعبه‌های آن بسیار خوبی از نقطهٔ نظر خیراندیشی ملت و منفعت جوئی
حکومت بخوبی میرسید، بلکه دگر افراد خورد و بزرگ این دودمان را هم باید حتماً در
خدمات مملکت فراهم آوری موجبات مسرّت رعیّت حصّه بدهند.

درینجا چون مقصود از نگاشتن واقعات عمده است که بحیات سردار محمد نادر خان
ربط و تعلق دارد، از ریخته قلم از اعطای توضیح انواع قدردانی و مقرّریهائی دیگر
افراد دودمانی شان نکول کرده بناظرین محترم وعده میدهد که ان شاء الله
اختصار حیات و خدمات و مفاخر آنها را اخیراً در ضمیمهٔ این مجلد اول می نگارد و فعلاً


دوره کندکشری سردار محمد نادر خان ۱۱ جلد اول - نادر افغان

بتذکار اجمال حیات نادری از بدو شمولیت رسمی شان در خدمت افغانستان تا انجام آن خدمت خیلی عالی و قیمتدار شان که بموقع حدوث انقلاب در نجات قوم و وطن از گرداب رنج و محن فرموده اند تصمیم میکند. بعون الله تعالی.
(اولین منصب نظامی سردار محمد نادر خان)
چون ذاتاً سردار محمد نادر خان از آوان طفولیت الی سن بلاغت بیش بهدف زدن و شکار کردن و کشیدن انواع ریاضت و زحمت که لازم یک جوان افغان عسکری مشرب میباشد، خیلی عادی و صاحب مهارت است و مبادی تعلیمات علمی و عملی قشونی را هم از اولیای شجاع خود (که در چندین مواقع حرب و ضرب آنرا اموخته و تجربه کرده اند) یاد گرفته است، و هم از شوق فطری خود و علاقمندی زیادیکه درین مسلک شریف دارد، مطالعات شان در فن جلیله عسکری مکمل است، و هم از موقع ورود شان به افغانستان الی الان زیاده تر بدیدن پریت ها و مشق های نظامی و نشست و برخواست باصاحب منصبان افغانی عادی شده اند، و هم در موقع شمولیت بدربار پادشاهی زیاده تر بامور عسکری دلچسپی خود را نشان میدهند، وعلی الاکثر در موقع شرفیابی پادشاه در اطراف مسائل حربی و نظم و نسق قوای نظامی بیانات میدهند.


دوره کند کشری سردار محمد نادر خان
۱۲
جلد اول - نادر افغان

لذا علحضرت سراج الملة والدین نظر باہلیت و لیاقت و کفایت این
سردار صاحب شجاعت، اوشان را در اواخر ۱۳۲۱ قمری مطابق ۱۲۸۲ شمسی
بمنصب «نرینشری» کند کشری در سپور اردلیان حضورش منصوب نمودند .
در حین این تقرر در محضر والدامجد وعم معظم شان شجاعت مآب
محمد نادر خان را ازین موضوع مطلع نموده گفتند که «فعلاً شما را در اسپور اردلیان
حضورم کرنیل مقرر کردم ، تا ازین چیزهائیکه در شعبه نظام از آن بحضورم اعلام میکنید
عملاً بحکومت و ملت خود امتحان بدهید و این نفری را که تحت امر شما مقرر میکنم
مطابق فکر و آرزوی خود تعلیم و تربیه کنید» .
شجاعت مآب سردار محمد نادر خان ازین اشتراک رسمی خود در خدمات وطن
و اختصاص سلگیکه او را نهایت عزیز و مقدس میداند ، و از مدتیست که در اطراف
آن مصروف معلومات واکتساب عملیات هست ، خیلی مسرور و متشکر شده
بکار نظام بکمال فعالیت و جدیت اقدام کرد .
در تعلیمات عملی ، نظری ، اجرای ریاضت بدنی ، مانوره های عسکری ، تعمیم
هدف زدن ، شطارت ، فعالیت و تعلیم اموریکه دانستن آن برای هر فرد عسکری
لازمی است ، در اندک فرصت قطعه منصوبه خود را از سایرین بهتر، و در همه شعبات


دوره غندمشرى سردار محمد نادر خان ۱۳ جلد اول - نادر افغان

لازمه مطابق مقتضیات عصریه، آنها را تربیه، و حسن عملیات نظامی خود را
علناً مشتهر فرمودند.

ترفيع شجاعت مآب محمد نادر خان
(به غندمشرى)

شخصاً اعلیحضرت سراج الملة و الدین از اجراآت و زحمت کشی شجاعت مآب
محمد نادر خان بالعموم نظارت میفرمودند، و همه این تطبیقات مفیده عصریه نادر را
در نظام، بنظر محبت دیده اوشانرا تحسین، و در فراهم آوری تسهیلات
لازمۀ آن اوامر میدادند، و بتعدیل بعضی تعلیمات هم بشجاعت مآب موصوف
نظریه خود را میدادند، و هم در وسعت معلومات اوشان بذل مساعی میفرمودند.

در عین زمان خود کرنیل موصوف (با اینکه تعلیمات اوشان بالنسبة بآن
عالی و مکمل بود) در خواندن اثرات نظامی و اتخاذ اصول و مقررات عساکر تازه
دنیا نیز خیلی جد و جهد میفرمودند.

بعد از اینکه اوشان در تعلیم و تربیه و ضبط و ربط قطعه منسوبه خود طوری کسب
موفقیت کردند که نه تنها شخص پادشاه، و زعمای امور آنگاه، بلکه عموم عسکر و سپاه
حسن تعلیم و تطبیقات این جوان کارآگاه را تحسین و تصدیق میکردند، و زحمت کشی


دوره غندمشری سردار محمد نادر خان ١٤ جلد اول نادر افغان

و وظیفه شناسی او را آفرین میگفتند، از حضور پادشاهی در صله این مساعیات
قدردانی شان، به ترفیع منصب شد، و در اوائل ۱۳۲۳ ق مطابق ١٣٨٤ شیر
به منصب برگدی (غندمشری) در اثر همان فعالیت و زحمت و صداقت خود
ترفیع یافتند و یک نشان خدمت را هم حاصل نمودند.
درین موقع باز از حضور همایونی، در محضر پدر و عم و دیگر منسوبین خاندانی شان
و عامه زعمای امور از صنف ملکی و نظامی، بعد از اظهار مسرت از مجاهدت
و فعالیت شان، این خدمات آنها را باعطای ترفیع تقدیر، و به اوشان توصیه
کردند، تا در مزید تعلیم و تربیه نظامیان حضوری بذل مساعی کنند، و منتظر مزید
نوازش حکومت و تقدیر ملت باشند.
حضرت محمد نادرخان غندمشر ازین قدردانی پادشاهی اظهار مسرت
و از توسیع دائره خدمتش شکرگذاری کرده، از خداوند توفیق خدمت و
فعالیت را برای خود خواستار شده از ذات پادشاهی رجا کردند تا الآن
کماکان در فراهم آوری تسهیلات مطلوبه، و معاونت های اخلاقیه باو مساعدت
فرمایند، اعلیحضرت پادشاهی هم این تمنای اوشان را بکمال محبت پذیرفته گفتند
که «شما را طوریکه من الی الآن کرنیل حضورم دانسته با شما در هر امر کمک و معاونت


دوره غند مشری سردار محمد نادر خان
۱۵
جلد اول - نادر افغان

میکردم، بعد ازین نیز شما را ارجمند عزیز الوجودم دانسته غند مشر حضورم مقرر کرده
در رفع هر نوع مشکلات و اعطای تسهیلات لازمه بشما کمک میکنم امید دارم
که بعد ازین لیاقت فطری شما محتاج معاونت و نظارت من نخواهد بود».
درنجا باندازه که حلقه مجاهدت حمیت مند موصوف وسعت کرد، بهمان
پیمانه مراتب خدمت و فعالیت و زحمت خود را افزونی داد و کند کشرهای
درست و تولیمشرهای خوبی را در مفرزات ما تحت خود از اشخاص لایق
مقرر فرموده راجع بتعلیم و تربیه و همه مقررات نظامیه غند منسوبه خود بیش از پیش
بذل مقدرت ورزید، و دائره تعلیم و اعمال نظامی خود را هم بلند گرفت،
شب و روز بجز از فکر ترقی و پیشرفت عسکر و افزونی مطالعات و بلند بردن
معلومات خود، و صاحب منصبان ما تحت خویش دیگر مشغله نداشت تا اینکه
در ظرف دو سال و چند ماه در چندین مواقع از امتحان قابل تقدیر و نمایشهای
بی نظیر، غند مربوطه خود را بهترین افراد عسکری افغانستان تمثیل کرد، و خود را
باین وسیله مورد تقدیر و تجلیل عمومی قرار داد.

محمد حبیب و رمان
۱۵ / ۸ / ۱۳۱۰


مجاهدت نادری در موقع سیاحت پادشاهی
١٦
جلد اول - نادر افغان
اظهار لیاقت عسکرانه و جذبات عالیجنابانه جمعیت بنیان
محمد نادر خان
بتقریب سیاحت پادشاه
افغانستان
در موقعیکه اعلیحضرت امیر حبیب الله خان در ١٣٢٤ ق مطابق ۱۲۸۵ ش
بدورۀ هند تصمیم کردند، و یکعدۀ از اعیان و اشراف افغانستان بمعیت ایشان
در آن سیاحت مشارکت داشتند، حصۀ مهم این رفقا و مصاحبین شهریار را
افراد معظم این خاندان عالیشان تشکیل کرده بود، که در آن ضمن جمعیت مند محمد نادر خان
نیز که بحیثیت نمایندۀ عسکری افغانستان شامل، و از فعالیت و کیاست و
وظیفه شناسی خود، در تمام دورۀ امصار و بلدان مشهور هندوستان،
نام و شرف عسکری افغانستان را بدرستی تثبیت و رضا و مسرت شهریار را
بوجه احسن تحصیل، و ضبط و ربط و فوقیت تعلیمات نظامی مربوطه اش را (که
امتحانات آنها در وطن مکرراً از طرف قرین الشرف گرفته شده بود) در مقابل
قوای اعزازیه حکومت انگریز که در همه مواقع جهت پذیرائی همایونی تشرف میجستند،


ترفیع جناب محمد نادرخان بمنصب جنرالی

۱۷

جلد اول - نادر افغان

تمثیل و اوند !

هکذا بعد از فراغ سیاحت هند در اثنای دورهٔ ولایات و حکومتیها
افغانستان که در سنهٔ ۱۳۲۵ ق مطابق سنهٔ ۱۲۸۶ ش از طرف همایونی اجرا بشد
( و در آن سیاحت تاریخی هم بر علاوه همرکاب بودن حمیت مآب محمد نادرخان
غندمشر حضور، سرداران معظم و دگر ذوات محترم این خاندان فخـم
هم برفاقت و همراهی موکب پادشاهی ملتزم بودند ) نیز خدمتگذاری ، و
زحمت کشی و علاقه مندی حمیت مند محمد نادرخان و قطعات عسکری
مربوطهٔ این ذات عالی صفات، اسباب مسرت و خوشنودی شهریار را
فراهم آورد، و برعلاوهٔ آن حسن تدقیق و تعمیق و اطلاع گرفتن این درگاه حضور
از تمام مجاری امور عسکری و ملکیتی (عام از اینکه جزوی میبود یا کلی) ذات
شاهانه را بآتیه درخشان وجوهر عقل و ذکای فراوان خود امیدوار ساخت.

تقدیر خدمات منیع حمیت مآب محمد نادرخان
به ترفیع یافتن شان بمنصب جنرالی

نظر به مساعیات جمیله و خدمات عالیه که از حمیت انتساب محمد نادرخان
غندمشر حضور، در امور نظامی مشاهده شده، و فعالیت جراری و بیداری که


داوطلبی جانمجی نادرخان جهته سرکوبی اسرار جنوبی ۱۸ جلد اول - نادر افغان

در سیاحت هند، و وظیفه شناسی و دانشموری که در هنگام دورهٔ داخله
افغانستان بملاحظه پیوسته، و کفایت و لیاقتی که از وجود خبرت آمودش هویدا
بود، در سنه ۱۳۲۶ ق مطابق سنه ۱۲۸۷ ش بمنصب منیع جرنیلی ( لومړی )
حضوری عز افتخار یافتند، ومیدان مجاهدت ومساعیات قیمتدار این عسکر
هوشیار بسیار وسعت پیدا، وشب و روز تمام قوا و حواسش را، اصلاح
تنظیم و انضباط و استواری امور عسکری مشغول میداشت ! و دائماً در
تعلیم و تربیه و تقویه صوری و معنوی نظامی مربوطه اش بذل مساعی میورزید.
داوطلبی عالیشان شجاعت مآب محمجنی نادرخان
در موقع عصیان و سرکشی اشرار جنوبی
در فرصتی که عالیشان شجاعتمآب محمد نادرخان حسب مطلوب ، در تنظیم
و تنسیق آن عساکر خاصه حضوری که تحت قیادت و اداره شان بود، کسب
موفقیت کرده بودند، واقعه بغی منگل در اواخر سنه ۱۳۲۹ ق مطابق سنه ۱۲۹۰ ش بظهور
انجامید، و طور فضای سمت جنوبی را مکدر ساخت که یک قلم مأمورین محلی
و قوای نظامی متعینه سمت جنوبی ، از جلوگیری و استیصال آن عاجز و پریشان
ماندند، وفکر علحضرت امیر حبیب الله خان را هم نهایت سراسیمه و حسیات


داوطلی سردار محمد نادر خان جهت سرکوبی اشرار جنوی ۱۹ جلد اول- نادر افغان

دیگر زعماسے امور را نیز حیران و واله ساخت، چرا که سردار محمد اکبرخان حاکم
اعلای جنوبی در خوست، و شاغاسی خواجه محمدخان در جاجی، و ناظم دوست محمد خان
در گردیز با عدهٔ زیاد عسکری و ملکی در هرنقطه محصور و قلعه بند، و چاره کار بر آنها
حصر شده بود، و خود سری و سفید چشمی اشرار جنوبی بدرجهٔ نهائی رسید بود
چنانچه قوای محلی جنوبی را تماماً مجبور و محصور کرده، در صدد تجاوز بر مرکز بودند،
تا اینکه کوتل "تیره" را هم اشغال و راه آمد و شد و مخابرهٔ مرکز را با جنوبی مسدود
نموده بودند.
از همین جهته بود که درین سال برخلاف معمول، حرکت هیئت همرکابی اعلیحضرت
از مشرقی محض جهته حفظ ما تقدم و اتخاذ ترتیبات دفاعیه پیشتر واقع شد، و در
عین زمان قوای قومی مشرقی را بصورت فوری جمع آوری نموده بآنها شخصاً اعلیحضرت
بالنفسه به سرکوبی اشرار تشویق و تحریص میدادند (۱) و در نظر داشتند که دیگر اقوام
و عشائر ملی را هم وادار نمایند، تا در سرکوبی اشرار جنوبی مشارکت ورزند.
چرا که بملاحظه عدم موفقیت آن قوای مکفیهٔ عسکریه عصراجیه که در موقع
بروز این واقعه در جنوبی بودند، از عسکری یک قلم مایوس ومتیقن شدند،

(۱) ملاحظه شود نطق اعلیحضرت به صفحه (٤) شماره (١٥) سال اول سراج الاخبار، و برای مزید اطلاع شماره ٤ و قرینه آن.


داوطلبی جنرال محمد نادرخان جهت سرکوبی اشرار جنوی ۲۰ جلد اول - نادر افغان

که نشانیدن این جوشش مخالفت ذریعه قوای عسکری محال، وحتماً باید این قضیه

بقوای قومی انفصال یابد .

ولی در یک دربار خاص الخاص که در موضوع سرکوبی اشرار و استیصال

این واقعه جنوبی منعقد شده بود ، عالی‌شان شجاعت بنیان جنرال محمد نادر خان ،

بکمال رشادت و جلادت بحضور اعلیحضرت جذبات سرشار عسکریتش را ضبط

ناکرده قبل از پرسان مردانه وار این بیانیه را عرض نمود :

"اعلیحضرتا ! این واقعه آنقدر مهم نیست که شما راجع به جلوگیری و چگونگی

نتایجش اوقات قیمتدار تان را صرف میکنید ، و از بحث و کنگاش زیاد

بخود درد سر را عائد میفرمائید ،،

"اگر اجازه اعلیحضرت باشد که من بشرف این خدمت پر مفخرتی که از سالیان

دراز آرزو مند آنم ، امتیاز و افتخار یابم امید است که بفضل خدا و حسن نیت شما

در فرصت قلیل ، این اشرار را خوار و ذلیل و همه امور جنوبی را حسب دلخواه اصلاحاً

و تعدیل میکنم ."

"اعلیحضرتا ! بسیار ممنون و متشکرمیشوم تا از جلب قوای قومی منصرف و تنها

با نجام این خدمت این خادم خود را با عسکری که خودم تربیه کرده ام مأذون فرمائید


اعزام نادری جهتہ سرکوبی اشرار جنوبی
۲۱
جلد اول - نادر افغان

تارقیه بمعاونت پروردگار، دود از دمار آن اشرار یکه بملت و حکومت قویجه
خود اضرار را وارد میکنند بکشم، و وظیفهٔ ملیت و عسکریت خود را بدرستی
ایفا کنم ".
اولاً اعلیحضرت و زعمای امور باین عریضهٔ شفاهی جرنیل حضوری چندان
عطف توجّه نکردند، و یا تصوّر داشتند که این عسکر هم مانند عساکر جنوبی
کاریرا از پیش برده نمیتوانند، جناب جنرال از دربار برگشته علی الفور این
مطلب را در یک معروضهٔ خود نگاشت و محض جهتہ قبول و اجابت آن چند
از اعیان دربار را هم باین مسئله وادار کرد تا در اخذ اجازهٔ این فقره با او همنوا
کنند.
و در فرستادنش برای خدمت ملت و مملکت در جنوبی بحضور عرض الحاح باصرار

مسروریت شاهانه ازین جذبهٔ عسکرانه
جنرال محمّد نادر خان
و اعزام شان جہتہ انطفاے نائره شرارة
به سمت جنوبی

پس از تقدیم شدن این عریضه و اجازه دادن ذات شاهانه برای جناب
جنرال، همچنان که عالیشان شجاعت بنیان محمّد نادر خان ازین امتیاز شان


اعزام نادری جبهه سرکوبی اشرار جنوبی
۲۲
جلد اول - نامه افغان

بخدمت وطن و نائل گردیدن خویش به تمنا و آرزو ئیکه از مدت مدید انجام
آنرا بخاطر می پرورانید، بمسروریت و مشکوریت زیاد هم آغوش گردید، اعلحضرت
امیر حبیب الله خان هم ازین رشادت و حس عسکریت و جذبات ملیت
این جنرال خجسته خصال خود فوق العاده مسرور و مشکور گشته بلانها یتحبت
و احترام او شانرا در دل خود جا دادند، برعلاوه آن همه ذوات بزرگ حکومت
از ین حس شریف این جنرال صاحب توصیف، تعریف ها نموده، دعای
موفقیت و کامیابی آنها درین داو طلبی اوشان، از درگاه رب منان
ورد زبان خورد و کلان افغانستان بود !
بالجمله جنرال با یک غند از عساکر غسوبه خویش و اختیارات تام و
تشکیلات عالی و امور تشریفاتی که شخصاً از طرف قرین الشرف همایونی،
از قبیل میتخندست و فراش و آبدار و چایدار و طباخ و غیره تخصیص و تعیین شد بود
عازم صوب مقصود شدند .
چون واقعات این سفر مظفریت اثر سنه ۱۲۹۱ بغی جنوبی را در همان موقع
شخصاً جناب جنرال نیکو خصال بقلم حقایق رقم خویش بصورت یک را پور
مختصر بنا بر درخواست فاضل شهیر محمود بیگ خان سرمحرر و مدیر اخبار تحریر کرده


اعزام جنرال محمد نادر خان بسمت جنوبی
۲۳
جلد اول - نادر افغان

و در سراج الاخبار افغانیه عیناً منشور گردیده است ناظرین میتوانند که کوائف
مفصل این فتوحات و مظفریتهای جناب مستطاب جنرال محمد نادر خان را
در ان ملاحظه فرمایند (۱)
درینجا راقم الحروف محض جهة ارتباط وقائع خلاصةً ازین مساعی جمیلهٔ نادری
باستناد همان منشورات رسمی و اخباری که الی الآن موجب افتخار جهان
عسکری است، قرار آتی تذکار میدهد:-
خلاصه این جنرال شجاعت مثال بتاریخ ۲۳ جمادی الاول با عزاز و احترام مخصوصی
از دارالسلطنهٔ کابل حرکت و شب ۲۴ را جهة تهیه و تکمیل لوازم ضروریه ولایتی گذرانید
فردای آن با ترتیبات مخصوصی از انجا سفر و شب ۲۵ را در چهارآسیا و شب
۲۶ را در محمد آغه لوگر منزل گرفتند.
بعد از موصلت در حدود لوگر از یکطرف جناب جنرال باخذ ترتیبات لازمه عسکری
از قبیل مقرر کردن هیئت های استکشافیه و اعزام پیشدارهای عسکریه و غیره مصرف

(۱) ناظرین درین مورد صحیفه ۳ و ۴ شماره ۱۸ سال اول سراج الاخبار منطبعه ۲۸ جوزا و شماره ۴
سال دوم سراج الاخبار منطبعه ۱۹ عقرب ساله ۱۲۹ کابل را ملاحظه کنند، برعلاوهٔ این معلومات مفصلی که راجع
به اجراآت وطنخواهانهٔ نادری درین شماره و دگر شماره های سراج الاخبار افغانی مرقوم است، ذکر این مجاهدت
عالی المال جناب جنرال در ضمن یک قصیدهٔ طویلی که در صحیفهٔ ۱۴ شمارهٔ ۱۸ سال اول تاریخی ۲۷ جوزا منطبعهٔ
کابل موجود میباشد نیز مشرحاً مرقوم است .


اخطار نامه مهمه نادری بعنوان اقوام جنوبی
٢٤
جلد اول - نادر افغان

مقدرت ورزیدند، واز جانب دیگر مکاتیب متحد المال را که تماما مشتمل بر مواعظ خیر
اندیشانه بود باسمی سرکردگان سائر اقوام و عشائر جنوبی نگاشتند و در ان عموم اهالی را
از اثرات وخیم این سرکشی که از طرف بعض اقوام آن نواحی بنا بر غلط فهمی و یا مجبوری
سرزده است مشرحاً و مفصلاً دانا ندند.

اخطار نامه مهمه نادری بعنوان اقوام جنوبی
درین دعوتنامه ای اصلاحیه نادری این نکته بعموم اهالی آن خطه خاطرنشان
شده بود :-

«چون حکومت آرزومند تباهی و بربادی شما اقوام نمیباشد، این خیرخواه قوم
و هیچخواه افغاستان از مرکز جهت اداره و تنظیم رشته های از هم گسسته سمت جنوبی
و تنویر اذهان آنانیکه بنا بر غلط فهمی و یا نادانی بسرکشی و مخالفت با حکومت اسلامی خود
قیام دارند، مقرر و معین شده است، چون من خود را خیر اندیش ملت و حکومت
میدانم و سعادت و نیکنامی شما اقوام غیور را خواهانم، میخواهم که اولاً از راه نصیحت و
ملائمت شما را بخیر و شر تان آگاه کرده براه بیاورم»
«اگر عقل و دانش شما راهبری کند، و این نصائح خیر اندیشانه مرا که ضامن سعادت
و برومندی حال و آتی شماست، بسمع قبول بشنوید؛ من بشما عهد و پیمان میکنم و برای قوام


اخطارنامه نادری بعنوان اقوام جنوبی ٢٥ جلد اول - نادر افغان

و طوائفی که برعلیه حکومت مصروف اقدامات مخالفانه هستند اطمینان میدهم که
سمت جنوبی از سرزنش و بازپرس حکومت عفو خواهد بود و من بحضور اعلیحضرت
سفارش خواهم کرد تا از ین خطاها و تجاوزات شما که موجب این هنگامه و سبب بغیات
عسکریه شده است، صرف نظر فرمایند و این همه تقصیرات شما را که الی الان فهمیده
و نافهمیده از شما سر زده است بذیل عاطفت شاهانه خود بپوشانند»
«اگر خداناخواسته این نصیحت همدردانه مرا کار بند نشدید، و یا این پیشنهاد خیر
اندیشانه مرا تعمیل ننمودید، و مثل سابق در مخالفت و عناد عجولانه خود با حکومت
اسلامیه تان مداومت را اختیار کردید، البته که حکومت جهة تأمین امنیت و
انضباط و اندفاع این تمرد و عناد (که اضافه بر این اغماض و تحمل در برابر ان آن از
هر حیث و جهة نهایت شاق و دشوار است) شرعا و عرفا مجبور خواهد شد که این شورشی را
(که دامنه آن بنا بر تحریکات مغرضین و مفسدین یوما فیوما در ترقی و تزائد است)
بقوت عسکری و شدت فرونشاند و دود از دمار آن اشرار نابکار برآرد که سد راه حریت
و سعادت جامعه میشوند»
«اینک جهة حصول این مقصد مقدس که خیر اسلام و قوم و ملک و پادشاه
در آن است خودم با یک قوه عسکری عازم سمت جنوبی میباشم و در نظر دارم که یک دوره


اخطارنامۀ مهر نادری بعنوان اقوام جنوبی
٢٦
جلد اول - نادر افغان

مکملی را در تمام آن اجرا کنم و با شما برادران عزیزم در جرگه‌های قومی ملاقات کرد، شفاناً
شما یانرا بخیر و شرتان بداء‌نم و در رفع آن تکالیف و مصائبی که موجب این حرکت شما
شده است، بذل مقدرت ورزم و آن اشقیا و مغرضین را که سبب سلب امنیت و محرک
خونریزی و برادرکشی شده‌اند، بموجب امر خدا و رسول و صوابدید شما مجازات بدهم»
«چون من بعسکر معیتی خود تأکید زیاده کرده‌ام که بدون از دفاع تعرض و رد حملهٔ
مخالفین باحدی از شما افراد و اقوام سکنهٔ سمت جنوبی غرضدار نشوند ازینجهة
همه‌تان آرام و آسوده در محلات خود بوده خاطر جمع باشید، که این قوهٔ نظامی
جهته خدمت شما و گرفتار کردن آن دستهٔ شرارت‌پیشه عزیمت فرمای آنصوب شده‌اند
که راحت و امنیت عمومی آن نواحی را مختل، و فضای مأمون جنوبی را مکدر، و تمام قوم را
بدنام و سرگردان و خودها را مخذول و پریشان کرده‌اند»
«در خاتمه بعموم اقوام و طوائف سمت جنوبی توصیه میکنم تا این فرصت را غنیمت شمردۀ
ازین موقع خوب استفاده کنند و بمجرد خواندن این اخطارنامه ام نه تنها خودها را ازان
مفسدین و نفری شرارت‌پیشه که موجب این غلغله شده‌اند، کناره و گوشه نمایند بلکه اولاً
به راهنمائی و اصلاح آنها صرف مساعی اسلامی خودها را بدرجهٔ اقصی مبذول نمایند
و این بیانات فوق مرا که تماماً از جنبهٔ همدردی و خیراندیشی میباشد، با آنها حالی کنند


وقوع محاربه و فتح کوتل تیره
۲۷
جلد اول - نادر افغان

اگر مفید افتاد خوب والا آنها را بقوهٔ قومی اصلاح و تادیب دهند و مطمئن باشید که این خدمات شما که در راه بهبود ملک و ملت و منافع حکومت متبوعه تان میباشد بی نتیجه نخواهد ماند» .

وقوع محاربه و فتاح کوتل تیره و ادارهٔ
امنیت عمومیه
مع الاسف قبل از وصول و تاثیر این اخطار نامه (که تعداد کفيه دو سه روز قبل از مواصلت جناب جنرال بوقع التمور بنام عموم مشاهیر و معاریف جنوبی ارسال شده بود) بتاریخ ۲۷ جمادی الاولی هیئت اکتشافیه و پوسته های نظامی در اردوگاه التمور این اطلاع را بحضور جناب جنرال آوردند: «که یک لشکر قومی منگل با اقوام احمد زائی و غیره نفری را با خود طرفدار کرده بعزم حمله آوردن فوری و شب خون زدن ناگهانی بر قوای نظامی مصروف ترتیبات اند و درعین زمان وادی صعب المرور تیره را با سنگر ها و استحکام های متین مستحکم داشته زیاده از پنج شش هزار آدم که اکثرشان با تفنگهای دنباله پر مسلح هستند فعلاً در آنموضع جمع آوری کرده در کمین نشسته منتظر موقع و فرصت و رسیدن معاونت و اگر جمعیت های شان)


وقوع محاربه و فتحتاج کوتل تیره ٢٨ جلد اول - نادر افغان
جناب جنرال محمد نادر خان بواسطه اکتشافاتیکه از بد و حرکت شان در موضوع
تعرض و دفاع و دگر حرکات مستلزمه حربیه اجرا نموده بودند، بمجرد گرفتن این خبر
و مصدق پنداشتن آن از دگر جهات و قرائن و امارات علی الفور صورت نقشه
و پلان محاربه خود را محرمانه بیک وضعیت بسیار مستحسنی ترتیب دادند، در وقت
شب برکد (غلام نبی خان) و برکد (غلام جیلانی خان) و کرنیل (شیر احمد خان)
و دیگر افسران نظامی را با قوت کافیه عسکریه و توپ های کوهی، ساخت جرمنی
علی العجاله بحرکت امرداده بوقت صبح در نقاط بسیار مهمه لازمه که بر مواقع های دشمن حاکم
و ناظر بود تعبیه گردانید.
بوقت صبح دو تولی از کندک اردلی دارول را با دو بلوک طوپ های مخرا بین
آتش فشان در زیر قومانده کرنیل (یاقوت شاه خان) بیک سرعت فوق العاده
بهجوم ویورش امر نمود.
مهاجمین نامینخواستند که در مقابل قوای عسکری یک کاری بکنند نفر نظامی
که در جناح یمین از شب بر موضع های حاکم تعبیه شده بودند، بیک آتش بسیار شدید
توپ و تفنگ آنها را استقبال نمودند و در ظرف یک چند ساعت همه مواقع
مستحکمه شانرا بگله های روان شبرسنل پاره پاره ساختند، قوای جانب مقابل که


وقوع محاربه و فیتتاح کوتل تیرا ۲۹ جلد اول - نادر افغان

چند ساعت قبل خود ها را غالب و قوهٔ عسکری را مغلوب تصور میکردند، بمجردیکه
ازین بیداری و دفاع اساسی نظامی خبر گرفتند، و بقدر (۳۰۰) نفر را مقتول
و مجروح در میدان کارزار دیدند، لاچارانهزام و عقب نشینی را در برابر این دفاع
عالی عسکری تصویب و تصمیم کردند.
عساکر شاهانه بکمال مظفریت بیرقهای خودشانرا بر مواقع متعرضین بتموج آوردند
یک بلوک رساله یعنی سواری و یک بلوک تفنگ ماشیندار و یک مفرزه از صنف
احتیاط بعقب گیری منهزمین دوام ورزیدند، این مفرزه را دیگر مفرزه های عسکری
نیز تقویت داده و مفرورین را در مرکز شان که قلعهٔ (تندان) بود، زیر تضییق و
فشار گرفتند، و در اندک مدتی قلعه را ضبط و تسخیر نموده، محصورینش را در کوه ها و صحراها
و جنگل ها طرد نمودند.
حقیقتاً جناب جنرال محمد نادرخان درین محاربه (که حقیقتاً حکم دفاع را داشت)
موافق به اصول و قواعد حربیه حرکات عسکریه شانرا اجرا نموده اند و شجاعت
و بهادری عساکر همرکابی و کار آگاهی و بیداری افسران نظامی معیتی شانرا
نیز اثبات نموده اند الحق که خدمات عسکر و افسر درین مدافعه جداگانه شایان تحسین
و آفرین است.


وقوع محاربه در قشلاق کوتل تیره
۳۰
جلد اول ـ نادر افغان
بالجمله اردوی عسگری بروز جمعه ۲۹ جمادی الاولی از (المتو) حرکت کرده
از همه طرف خطوط مواصله خود را تأمین داده راه هائی را که مخالفین از امنیت بر روی
عباد الله محروم گذاشته بودند، پاک و صاف ساخته مظفرانه اردوگاه
خود را در موقع گردیز بر پا نمودند.
این دفاع دهشت رسان جناب جرنیل محمد نادر خان قوه معنویه تاب
و توانائی مخالفین حکومت را که الی الآن خودها را در هر میدان غالب و فاتح و
قوه حکومتی را مغلوب و ناتوان دیده بودند، خراب ساخته اغلب آنها عرض
استیمان نمودند.
از طائفه احمد زائی هفت قوم قرآنهائی شریف را مهر و دستخط کرده
شفیع آوردند، و باقی آنها قلعه و دهات خود را ترک کرده بصوب علاقه منگل
فرار نمودند، (جانداد) که رئیس این گروه مخالف بود نیز فرار نمود، قلعه جانداد را
دو تولی از عسکری اشغال نموده غله بسیار وافری را ازان بدست آوردند.
بتاریخ ۳ جمادی الاخری (جانداد) همراه ملک اصیل و غیره اقوام منگل قرآن
شریف را مهر کرده بحضور جناب جرنیل صاحب روانه کرده به بسیار ندامت
عرض استیمان نمودند، (ولی محمد) برادرزاده (جانداد) همراه عزیز خان و تیمور شاه


اداره امنیت عمومی در سمت جنوبی ۳۱ جلد اول - نادر افغان

و غنی نام و گر برادران جانداد نیز بخدمت جناب جرنیل آمده عرض طاعت و
ندامت کردند.

بمجرد مواصلت اردوی عسکری بمنطقه گردیز از هر طرف مناظر فرحت انگیز
مشهود و امنیت و انضباط کلی در سرتاسر آن حوالی از اثر آن نصائح آبدار جنرال محمد نادرخان
که شفاهًا بمجامع عمومی میفرمودند و بوسیله همان تحریرات مواعظ آثارشان که
شمه ازان در صحیفه (۲٤ تا ۲۷) اشاره شد حکمفرما گردید.

در همین روز دوشنبه ۳ ماه جمادی الاخری عهدنامه‌های اقوام باقیمانده
احمدزائی و طوطاخیل که در قرآن مجید نموده بودند، به نزد جنرال محمد نادر خان رسید
عموماً اهالی احمدزائی و منگل از کردارهای ماضیه خود نادم و منفعل شدند.

در موقعیکه جناب جرنیل صاحب آثار و علائم کامیابی و موفقیت خود و
حس تأثر و انفعال را در ناصیه آن جماعت گول خورده جنوبی مشاهده فرمودند
متحسس شدند، که به حل این قضیه مدهشه که فکر مرکز را مکدر بلکه افکار تمام مردم را
مختل ساخته بود) بصورت ابلاغ و اصلاح و جرگه موفق شده میتوانند، بهمه قوماندانهای
نظامی و سرکردگان قومی در خوست و جاجی و جدران وغیره اوامر فوری
ترسیل داشتند، که حتی الامکان از اقدامات عسکری منصرف بوده باشند


اداره امنیت عمومی در سمت جنوبی ۳۲ جلد اول - نادر افغان

و تا میتوانند بطور الوسی و جرگه قومی به اصلاحات اساسی آغاز کنند.
و عساکر را نگذارند که به اتلاف مال و جان اهالی اقدام کنند بلکه بصورت آشتی
و تسلی آنها را از خطایای شان آگاه ساخته براه راست راهنمونی کنند زیرا
که بر بادی آنها در اثر این غلط فهمی گول خوردگی نقصی است که به مملکت و حکومت
عائد می شود .
از اثر آن دفاع جناب جرنیل که از قوای قوی مهاجمین (که در کوتل تیره
بر عسکر ما تعرض نموده بودند و نظامی ما آنها را بشدت پاشان نمودند) و ازین
تبلیغات و نصائح همدردانه اوشان که تقریراً و تحریراً بعموم میفرمودند، تمام
اقوام و طوائف جنوبی مطمئن و تسلی شدند و فهمیدند که حکومت بر بادی آنها را
خواستار نیست، و بهمین یک گوشمالی سرسری ما را متنبّه گردانید اگر ما بیش
ازین بمخالفت خود دوام ورزیم البته که بمقابل ما قوت هم موجود است.
البته بعضی مفسدین که شقاوت شان زیاد بود همراه عیال واره خود ها
بکوه ها بالا شدند اما از حکمت عملی جناب جنرال محمد نادرخان و تشبثات اساسی
شان در اندک زمان اکثر همین نفری که خودشان به ارتکاب و خطای خود مقرو
قائل و از خوف کرده های نامشروع خویش بجنگلها و کوه ها متواری شده بودند


اداره امنیت عمومی درسمت جنوبی ۳۳ جلد اول – نادر افغان

بحضورشان خجالت زده حاضر و توبه نامهای خودها را بقرآن شریف نوشته
امضا ومهر کرده تقدیم مینمودند وبرقول و پیمان جرنیل موصوف اعتماد کلی میکردند
زیرا که عموماً متیقن شده بودند که جنرال محمد نادرخان بهمه اقوال ومواعید خود
عمل پیرا و پابند است .
در حالیکه ملت افغانستان بالعموم خاصۀ اقوام جنوبی بچه اشخاص
صادق القول واثق العهد را خیلی محترم میدانند وذواتی را که مواعید خود را
ایفا میکنند خیر خواه وامین میدانند و به تعمیل هر نوع اوامر محمد رجال صاب
صداقت صرف مجاهدت مینمایند .

مسرّت اعلیحضرت از خدمات این جنرال
صاحب شجاعت

چون جناب محمد نادر خان همین اجراآت یومیه خود را مفصلاً و منظماً به
بحضور اعلیحضرت امیر حبیب الله خان میفرستاد و هر روزه فرامین وصول این
را پورهای خود را با هدایات لازمه مرکزی میگرفت ، لذا ما از جمله آن فرامین
مهمه تاریخی درینجا به زنکوگراف کردن همان فرمان اعلیحضرت سراج الملته والدین


ضمیمۀ صحیفۀ (۳۳) جلد اول کتاب «نادر افغان»
صحیفۀ (۱) فرمان دستخطی نمبر ٢٥ اعلیحضرت حبیب الله خان سراج الملّة والدین

بسم الله الرحمن الرحیم
ابوالمعظم
١٣٣٠
۳۰

سپه سالار
لپي عزت مقرر سپه سالار باشد از صدمۀ محمد عارفان جزئیات از حضور ترسیل می گردد

واضح خاطر باد عرضۀ معروضۀ ضمیمۀ مورخۀ ۵ ماه حوت حوالی از قندهار مطویۀ مرقومۀ تحریر خرابی
مردم خرم و احمد زائی و پسران جانداد و برکۀ نامی غائیان از شاه زنبور در حضور پر نور ملاحظه
نگریزد مقداری حدود قاتل چند نفر سگان لشکر که ساتی آمده بود شرابیائین می فروشند
بدر شده است در شکار آنها و پي اپي نمودن درباره ایشان و بملاحظات خود بصرف نمودن
سیدان خوله بلحاظ کوتاه شدن دست تصرف مردم خرم از زدن حملات و دزدیدن گوسفند
تضعیف افتادن آنها و ملاحظه اینکه سیدان خوانین خرم وجه تقویم تعیض آوردن آن
در آینده مقدر است و نیز بلحاظ اینکه راه خوست و پکنتیا برهم تجارید در کنه تا بازار درواری عسکری
از نخر خرم که تضعیف بواسطه بندش راه واقع نشود و عزم حرکت سیدان خوله را بعنوان سپاهی
نظامی و حکم بارگیری روشن اطاق بار رده محوله بر مفسدین و زدن تاج سرشته و مدار سوسنیه
رحمت و ملفت را بفرسیدان خوله نمودن و بد شدن زحمات مخالفین و تمایل قاطبه شان
بدست ارور عسکر سرد و تجویز خود قرار هم نمودن خیمه و گاه خانه ها رسیدان و کوبیدن آن و
وبعد حکم سوختاندن خانه های مذکوره را دادن و دفعه الثانی کوته زنهار طاعنان و طعنها دادی
امتیاز از مفسدین خط امان سر و مال خود را حاصل کند باآنها و غوشان منزجر شدن و
ملاحظه مفسدین از یک جانب بحال ترحم را در باره مطیعان و از جانب دیگر شقاوت ابدی
و در بدر شدن خانمانی و پریشان حالی و عدم تنویر از هجوم واسطه هدایت پرده تار طاعتی و عصیان
آنها نمودن و دانستن که با تفریقۀ شدن فکۀ کلیّه زیلر غرقی کردار مال را بغار رامدی دانسته


ضمیمۀ صحیفۀ (۳۳) جلد اول کتاب «نادر افغان»
صحیفۀ (۲) فرمان دستخطی نمبر ۳۵ اعلیحضرت حبیب الله خان سراج الملۃ والدین

و بتوبه نامه از گناه و بدکرداری آنها بخشید ه و در آن شرایف ابلاغیه عفو و تقصیرات شان بطاعتی که
اجازه حاضر شدن را خواستن و آوردن غازی محمد اکبر خانرا بو وعده فقریکهای انگر یزها
و معقولی که بموجب دست و پخته سرت قرآن شریف در باب تعذرت در کار مقبول که در
جانب عهده دارهم بوکالت حاضر شده ایم برا بنا بر مدل شود و آمدن تمام متقالی سنگری
و اعذار که و پسران نمایند بو و مقبولی که آن خود را خواستن و حاضر شدن عمارت کابل
در قلعه و قلعه فقره قرجات و فرستادن عرایضے آنها در باب عراضه نمود بو جمیع مقولات
و شغبی شان در را در عسکر دور زند کرانه و در فرستادن انتقامات را کاری
از قسم غله وجات بموجب پول پیران در قلعه زاد مکان و سایر جاها بمحور رسید بو که در
کابل میکنند. هر قدر متعهد از بد خود بمجرد خواندن بطه رفاجقها دادند و در سلاح عریضه جات
مقدری که تبق در گردش آمده امروز بخواند و مطیع شدن تمام غله مورد عفو است بگوید
دانسته شدم از حسن کار که در سرکار دانی پشنگی کش و غیره بطایف تا خورند لازم
و دنیا شار را با عزت و هنگام خوار نام در رخصت آمده از حکام تا خوبیدم
خداوند ایضا بهتر از سلف مقر این خدمت نماد نویش مستمر بخواهد شد ـ
البته بهر را که کشته اند یا مدهند و نقصانات که هم بقدریکه ندیدند بگذارند
نزدشان خواهید گرفت پیران در قلعه راه ها مقال هم لازم است که در رفت
شوند و کابر که رسیدن ند و پیش خواستم که بگذشتن شهر فرزندان عفو
تربیت داده از دم خوابم سخت است و الله تعالی ـ دوره‌تی بسربجا دارد
تخت نیز شده را بجا بشوند خیر با ـ فساد و جریم اراده کے شکسته قطعی
حبیب الله بن عبدالرحمن خان


مسرت حکومت و ملت ازین خدمات جنرال محمد نادرخان ٣٤ جلد اول - نادر افغان
اکتفا میکنیم که بعد از وصول این اطلاعات فوق از موفقیت جنرال محمد نادرخان
تقدیر و بحق اوشان دعا و مزید اظهار مسرت و ثنا کرده اند.
الحق که این اجراات عالی و خدمات قلمی و سیفی نادری که در راه اصلاح
و تنظیم و ادارۀ امنیت سمت جنوبی در موعد قلیلی از فکر رسای جناب جنرال
محمد نادر خان بعمل آمده سبب مزید مسرت رجال معظم حکومت گردیده فوق العادۀ
موجب مزید امتنان و شکران عامه ملت گشته است.
بر علاوه خورسندی حکومت و خوشحالی عموم طبقات ملت افغانستان
همان اقوام و طوائفی که الی الآن کمر مخالفت را بر علیه حکومت بسته بودند و شدیداً
برخلافش مقاومت و عموماً راه معاندت را می پیمودند، در اثر آن نصائح
خیرخواهانه نادری که لعموم اهالی جنوبی متوالیاً و گوشمالی پدرانه که بشوخ چشمان
نا عاقبت اندیش آن سامان موقتاً دادند، تماماً جناب جنرال محمد نادرخان را
خیرخواه و سعادت اندیش خود قبول کرده همگی از اعمال سابق خود نادم و برا
امتثال هر نوع اوامر و هدایات این وطنخواه ملت دوست خود باز حاضر کردند.
مخصوصاً بعد از اینکه جناب جنرال همه آن مواعید شانرا (که در اول وهله
همراه آنها بالنسبه عفو تجاوزات آنها نموده بود) مکملاً ایفا نمود و عذر این خطای


انابت و اطاعت سکنۀ جنوبی بحکومت سراجی ۳۵ جلد اول - نادرخان

آنها را قسمیکه لازم بود از حکومت خواست و تمام تقصیرات شانرا بذیل عاطفت پوشانید، بلانهایه در قلوب عموم افراد و اقوام جنوبی عزت و احترام این جنرال عالی جانشین شد.
عموم آن اقوام و عشائر جنوبی که دانسته و یا نادانسته بمخالفت حکومت تصمیم کرده بودند، بعد از شنیدن مضامین آن فرمانی که بعنوان جنرال بجواب معروضه حقیقت اشتمالش از حضور اعلیحضرت سراج الملته والدین راجع بعفو شدن مخالفین نگاشته شده بود، از مسرت در جامه های خود نمیگنجیدند، و تماماً بجوش و خروش زیاد بدعاگوئی و اظهار خوشنودی خود از جناب جنرال و حکومت سراجی پرداختند.
انابت و اطاعت سکنۀ جنوبی بحکومت سراجی
اقوام جنوبی در برابر این نوازش پادشاهی که بنابر عرض و درخواست نادری دربارۀ آنها امر عفو را صادر کرده بود، تماماً یک عریضه پر سوزی را بنام اعلیحضرت سراج الملته والدین نگاشته توسط جناب جنرال بمرکز تقدیم داشتند که خلص مفاد این معروضه قرار آتی است:-


معروضه اقوام جنوبی بحضور شهریاری ٣٦ جلد اول - نادر افغان

« بحضور مراحم ظهور اعلیحضرت سراج الملة والدین عرض عاجزانه ما اقوام
جنوبی که مجبوراً بر خلاف حکومت خود قیام کرده بودیم این است :- »
« عموم ما در اثر نصیحت و راهنمائی جناب مستطاب جرنیل محمد نادر خان
بخیر و شر خود کاملاً مطلع شده از حرکات گذشته عرض ندامت کنان تکراً
تو به نامه معذرت ختامه خود ها را بحضور اعلیحضرت سراج الملة و الدین تقدیم
میداریم ، و از صمیم دل میگوئیم که ما اقوام سمت جنوبی از شما پادشاه مراحم
پناه خود، بعد ازین سرکشی نداریم »
ما اقوام از صدق دل عرض میکنیم این مخالفتی که از ماسرزده در اول
شکل بغاوت و سرکشی از حکومت را نداشت بلکه ابتدا ما این حرکت را
محض نجات یافتن از جبر و تعدی حکام و مأمورین سوء مصدر شده بودیم که
از هر طرف چاره را بر ما حصر کرده بودند »
« ما میخواستیم که خود ها را از مظالم مأمورین سوء خلاص و صدائى
مظلومیت خود ها را باین ذریعه بسمع شاهانه برسانیم تا غور رسی ما را
بفرمایند »
« ولی بدبختانه کشران و عامه افراد ما درین وهله مرتکب غلط فهمی شده


معروضه اقوام جنوبی بحضور شهریاری
۳۷
جلد اول - نادر افغان

مسئله را وخیم ساختند و نتیجه انچه بر ما مقرر و مقدر بود، متأسفانه بظهور انجامید
و ما را درین عالم خجالت کشانید .»
«باز شکر میکنیم که خداوند کریم ما را نه تنها بواسطه نصایح جناب
جرنیل محمد نادر خان از ان تهلکه نجات بخشید، بلکه مورد عفو و لطف
شاهانه نیز گردانید.»
«اینک ما اقوام سمت جنوبی در برابر این همدردی جناب
جرنیل صاحب که با ما نموده اند و این نوازش و الطاف پادشاهی
که درباره ما رعایای گول خورده خود مرحمت فرموده اند، جدًا
حاضریم که بتعقیب و دستگیری آن اشرار و مفسدینی که فضای
مأمون این اطراف را بنا بر اغراض شخصی و مقاصد نامشروع خود
مسموم کرده اند، و اسباب بدنامی و پریشانی ما را فراهم آورده
اند، والی الان ربقه اطاعت حکومت اسلامی را بگردن خود
نکشیده کوه گریز میباشند، حسب هدایت جناب جرنیل صاحب
محمد نادر خان با برادران عسکری خود بر آئیم، و از هر طرف چاره را بر
آنها حصر کنیم و تا آنوقت از تعاقب آنها منصرف نشویم که یا اوشانرا


معروضه اقوام جنوبی بحضور شهریاری
۳۸
جلد اول - نادر افغان

اصلاح و تادیب و یا دستگیر نموده بجنرال صاحب تسلیم کنیم (۱) »
«برعلاوه آن ما اقوام سمت جنوبی یکعده از اولادهای اعزه و
معاریف خود ما را بغرض تعلیم و تربیه به حضور اعلیحضرت پدر معنوی خود تقدیم
میکنیم، تا هر قسمیکه ذات شاهانه بالنسبه تعلیمات آنها هدایت
میفرمایند، تحت نگرانی جناب جرنیل محمد نادر خان، که ما اوشانرا
خیرخواه خواه خود میدانیم کسب علم نمایند (۲) »
«همچنین ما اقوام سمت جنوبی از جوانهای رشید خود بهر اندازه
که جناب جرنیل صاحب مناسب میدانند برای خدمت عسکری
میدهیم تا بجهة تعمیل هر نوع اوامر حکومت متبوعه بهر نقطه
که مامور شوند خدمت نمایند (۳) »

(۱) چنانچه افراد قومی این سمت هم در تعاقب این اشرار همراه قوهٔ نظامی شرکت ورزیدند
و حسب نقشهٔ جناب جرنیل از طرف چگنی و خوست و میدان خوله اشرار کوه کوه گریز را تحت تضییق
گرفتند و در اثر این تعرض عدهٔ از متجاوزین بدون خونریزی و محاربه عهد و پیمان کرده توبه نامه ها
و اطاعت نامه های خود را تقدیم و خود را بجنرال تسلیم کردند و بعضی نفری دگرشان دستگیر شدند.
(۲) بعد از مواصلت جنرال بمرکز بنا بر صوابدید جناب اوشان، حکومت سراجی کفالت تعلیم
و تربیت این نفری را که بالغ بر یکصد نفر بودند تحت نگرانی خود جنرال ممدوح گذاشت
و بر اوشان امر فرمود، تا مکتبی را بنام مکتب ملک زاده های جنوبی بمصارف سرکاری دائر نمایند، چنانچه
جنرال ممدوح بتفصیلی که در صفحه (۵۵) مرقوم است این مکتب افتتاح فرمودند.
(۳) جناب جرنیل عده کانی از جوانها اقوام جنوبی را برای خدمت عسکری انتخاب کرده قبل از حرکت خود از جنوبی بکابل فرستاد.


معروضه اقوام جنوبی درحضور شهریاری
۳۹
جلد اول - نادر افغان

«هر قدر خرابی که در اثر این هنگامه بحکومت متبوعه ما عائد شد
ما اهالی سمت جنوبی حاضریم که خساره آنرا بهر اندازه که جرنیل صاحب
بفرمایند تلافی کنیم (۱) »
« بواسطه جناب جرنیل صاحب ما اقوام سمت جنوبی از حکومت
اسلامی خود امید داریم تا بعد ازین در مسئله رشقه که برای علوفه
کمندهای سرکاری برما الی الآن ششصد جریب حواله میشد و مجرائی
آنرا فی جریب شش روپیه در مالیات بهزار مشکل برای ما میدادند
مأمورین حکومت بمقابله ما شیوه عدالت و انصاف را مرعی دارند
زیرا که اولاً بقرار حسابی ششصد جریب رشقه سرکاری بر ذمه ما نمیشود
و باز قیمت یک جریب آن بقرار نرخ روز شصت روپیه می شود (۲) »

(۱) از طرف جناب جنرال امر شد تا همه آن تهانه ها و چهاونی و عمارات حکومتی را که اهالی در جوش مخالفت خراب
کرده اند سر از نو تعمیر و اسلحه را که به یغما برده اند واپس تحویل کنند، و مالیات و محصولات مواشی
و غیره رسوم دولتی را علی العجاله تسلیم نمایند، و صد نفر از ان اشخاصی را که جنرال انتخاب میکند
بکابل بفرستند، مردم بکمال محبت همه این اوامر را پذیرفتند.

(۲) از حضور جناب جنرال امر صادر شد که این قاعده برخلاف امر پادشاهی اجرا شده بعد ازین
برای مواشی سرکاری رشقه بقرار نرخ روز خریداری شود.


معروضه اقوام جنوبی بحضور شهریاری
٤٠
جلد اول - نادر افغان

«در مسأله حواله‌مندی هم دربارهٔ ما اقوام سمت جنوبی حق‌تلفی،
وبرعلاوه آن از طرف سرکار قیمت اجناس هم برای ما بدرستی نمیرسد
درین باره هم نظر لطف حکومت را خواهانیم (۱)»
«در موضوع غله که اضافه از حاجت حکومت در رباط خندخیل
بر ما اهالی سمت جنوبی حواله و تحویل میشود، نیز امید واریم که اگر
بعد ازین باندازهٔ کار آمد حکومت بر ما حواله شود بهتر خواهد بود (۲)»
«در خاتمه ما اهالی سمت جنوبی ازین لطف عدیم المثال پادشاهی که
برای ادارهٔ امنیت و اصلاح و تنظیم سمت جنوبی همچو یک جنرال
عالی را که مقصدی بغیر از سعادت ملک و ملت و خیرخواهی
حکومت و رعیت ندارند مقرر فرموده اند، بحضور مبارک اعلیحضرت
شهریاری باز عرض شکرگذاری میکنیم، مخصوصاً در برابر این مرحمت جاباً

(۱) - جنرال صاحب امر اصدار کرد که این قاعده از طرف حکومت گذاشته شده، قسمیکه در
دگر حصص افغانستان هیچ حواله‌جات وجود ندارد در جنوبی هم باید نباشد اگر حکومت جنس
بکار داشته باشد بعد ازین بصورت خوش رضا از مردم خریداری کند.
(۲) - بعد از علم آوری جنرال صاحب معلوم شد که واقعاً غله اضافه از مصرف بر اهالی حواله و تماماً
در گدام حیف و خراب میشود، لذا امر دادند که مصرف سالیانهٔ گدام خندخیل را از روی
خرج چندسالهٔ آن سنجیده بهمانقرار از مردم اجناس در بدل مالیات‌شان تحصیل
و حوالهٔ مزید آن تعطیل شود.


معاودت مظفرانه جناب جنرال محمد نادر خان از جنوبی
٤١
جلد اول - نادر افغان

محمد نادر خان جرنیل حضور که مجروحین ما را پرستاری و با غربا و
مساکین ما مهربانی و رهنمائی صحیح کردند، و این خطای بزرگ ما را
بحضور شهریاری شفاعت خواهی نمودند، بسیار منت گذاریم، واز
خداوند متعال امثال این رجال صحیح را برای خدمت ملک و
ملت بیشتر خواستیم» [محل امضاد مواهیر عموم اعزه ومعاریف وخوانین ومکان ومشران اقوام سمت جنوبی]
در جواب این معروضه اهالی جنوبی که مخلص مندرجات آن فوقاً اشاره شد
اعلیحضرت سراج الملة والدین امر دادند :-

چون قبلاً اختیارات کافی درین مطالب معروضی شما و دگر مهمات امور عالیه با
رشادت همراه عزیزی بیان محمد نادر خان جرنیل حضوری خود داده ام قسمیکه
اوشان مناسب دانسته و اجراآت کنند منظور است

معاودت مظفرانه جناب جنرال محمد نادرخان جنوبی
جناب جنرال شجاعت تمثال محمد نادر خان بعد از استیصال این واقعه هائله
و پژوش و دلجوئی عموم اقوام و طوائف جنوبی و اعطای هدایات درست در امور
ملکی و نظامی اخذ مالیات و سائر رسوم حکومتی و جمع آوری آن اسلحه و سامانیکه
در موقع اختلال بدست مردم رسیده بود و کار انداختن دران محلات
و تهانه های سرکاری که خراب شده بود و دستگیری آن مفسدین شرارت پیشه


ضمیمه صحیفه ( ٤٢ ) جلد اول کتاب « نادر افغان »

عاليشان شجاعت بنيان جناب جنرال محمد نادر خان
( این عکس از صحیفه ۱۱ شماره ٤ سال دوم سراج الاخبار )
( گراور شده است )
« کابل سنه ۱۳۳۰ »


[BLANK PAGE]


معاودت مظفرانه جناب جنرال محمد نادر خان از جنوبی ٤٢ جلد اول - نادر افغان

که یگانه عامل و برافروزنده این نائره مدهشه شد بالآخر فرار را بر قرار اختیار و در
قلل جبال و جنگلها متواری شده بودند، و تسویه امور مهمه واعطای
مکافات لازمه برای آن خادمین و اجرای مجازات برای آنمجرمین
شقی که رفتن و آوردن آنها هرگز لازم نبود و می بایست که در همان
محل علی العجاله نتیجه اعمال نیک و بد خود ها را میگرفتند، بنا
بر امر و اجازه مرکز حکومت افغانستان عازم دارالسلطنه کابل
شدند، مراسم تودیع این سردار والا تبار بر علاوه اینکه
از طرف قوای عسکری محلی بکمال مسرت و گرمجوشی فوق العاده
ایفا و بجا آورده شد عموم اقوام و طوائف سکنه سمت جنوبی هم
دقیقه از دقائق اخلاص و محبت و مراتب احترام و صمیمیت
خود ها را فرو گذار نشده با یکجهان فرحت در یک عالم دعا گوئی و مسرت
نهائی حضرت معظم له را وداع نمودند و در همه جا سلسله پذیرائی و استقبال و مشایعت
این جنرال با اجلال دوام داشت. بالجمله جناب جنرال یکعده بزرگی از اشرار را محبوساً
و جم غفیری از صاحبان نفوذ و اشخاص مشتبه را یغمل و ملک زاده ها آنجا را بغرض اعطای
تعلیم و تربیه با خود گرفته در عشره آخر ماه رمضان ۱۳۳۰ ق مطابق سنبله ۱۲۹۱ شمسی مع الخیر و العافیه از جنوبی بیکوضع با شکوه


شر ملی از گایست نادری تا سراج الاخبار افغان
٤٣
جلد اول - نادر افغان

عازم دار السلطنه افغانی شدند.
مراسم پذیرائی حضرت معظم له هم از طرف اعیان مشاهیر عموم ملت در همه
مواقع مواصلت و نقاط مجاور عرض راه و خود مرکز و هم از طرف قوای نظامی
و مأمورین حکومت بشیوه های مملو از تحسین و محبّت بعمل می آمد.
اینک ما در ذیل اولاً این ورود ظفر آمود نادری را از نقطه نظر ملی و متعاقباً
از حیث رسمی از سراج الاخبار افغانی نقل میکنیم :-
مسرت ملت او مظهریت
جنرال صاحب درایت
مکتوب بعنوان فاضل شهیر محمود بیگ خان طرزی مدیر و محرر سراج الاخبار افغانیه
«یوم دوشنبه ۲۷ رمضان المبارک که یکروز مبارک این ماه بود در هر طرف
شهر یک شوق و شادمانی مشاهده میشد ! مردمان شهر فوج فوج بسوی کوشک
بزرگ (عینی حصار) میرفتند ، ازین معلوم میشد که غیر از شرافت معنوی آنروز
مبارک یک شرافت مادی دیگری نیز در بر دارد .»
«این مخلص شما نیز بعد از فراغت از وظیفه بارفقای خود در عرابه نشسته بسمت
عرابه چی را براندن اشارت کردم»


مسرت ملی از موفقییت اردوی منصور از سراج الاخبار ۴۴ جلد اول - نادر افغان

«عرابه از حد قومی باغ هنوز نگذشته بود که بیک منظرۀ بسیار پرشکوهی
برخوردیم، آمد آمد اردوی مظفر از زبان هر رهگذر بیک سرور مفتخرانه شنیده میشد
عرابه را در یک کناره کشیده در پیش یک منظرۀ بسیار باشکوهی خود را یافتم
که همۀ هیبت و سطوتِ موجودیت عسکریۀ افغانیه را بکمال مهابت در نظر ما
تجسم میداد!»
«پیش از همه این را عرض کنم که شتافتم باین تماشا مبنی بر یک وقت معینۀ
و ساعت تیری نبود، دو سه روز پیش ازین خبر گرفته بودم که اردوی مظفر
عودت میکند»
«آمد اردو که یک غائلۀ پر ولوله گمراه شدن و نادانسته عصیان یک قومی
از اقوام و بلکه یک عضوی از اعضای ما را بموجب رضا و تعلیمات همایونی براء
آورده و مانند بغی و عصیان یک مرض مهلک و خبیثی را از آنقوم و عضو ملت
بتدابیر صحیۀ کمتری عملیات جراحیه اصحاح و اصلاح نموده عودت میکند، لہذا
استقبال و دیدن آمدن مجاهدین وطن را از زمرۀ مثوبات شمردم.»
«عرابۀ ما چون در مقابل توقف داشت مجرای جریان آمدن اردو تماماً
مشاهده میتوانستیم صدای دلهای عساکر رساله و موزیکه های عساکر پیاده


مسرت ملی از کامیابی اردوی منقول از سراج الاخبار ٤٥ جلد اول - نادر افغان
تقرب نمودن اردو را اشعار میکرد ، اولاً عساکر نظامی غند اول وارد لی باغسنا
سواری خاصه که با اونیم فورمه های رسمی خودشان ملتبس بودند و به استقبال
برامده بودند موزیکه های اهویه لطیفه فتح را نواخته بتمام نظام مهابت انجام
مرور نمودند » .
« در عقب آن عساکر ملکی شاهانه که هر فرقه و هر جماعه هر قبیله با تخته چوبها
اسم و شهرت شان بران نوشته شده بود و یکی از آنها که در صف اول شان
میبود بدست داشته بودند شناخته میشدند ، از همه پیشتر جماعه قوم جدران بود
که (بقیافه عجیب الخلقه مردانه رئیس و افسرشان ببرک خان ) از دور شناخته
میشدند . »
« بعد از ان دیگر صفوف عساکر ملکی بیک انتظام تمام در گذشتند، که
بسبب دوری و ضعف بصر نوشته تخته های شانرا خوانده نتوانستم » .
« در عقب آن یک منظره دهشتنمای دیگری ظهور کرد که آنهم مرور گروه اشقیا
گمراه شده بود که محبوساً تحت نظارت یک قوه عسکری که مقدم و مؤخر جنبین نان
در حرکت بودند » .
« حقیقتاً که این منظره خیلی رقت آور بود، مجازات مدیشه جهالت و شقاوت را


سرت ملی از وضعیت نادری منقول از سراج الاخبار ٤٦ جلد اول - نادر افغان

برأی العین نشان میداد، نتیجه شقاوت و عصیان ذلت و حقارت و خذلان است که خدا انسانرا از آن بلای خانه ویران بحفظ و صیانت خود نگهدارد .»
«بعد ازین منظره نظر پرور دیگر بمرور آغاز کرد که عبارت از عساکر ظفر مأثر مجاهد سار آقای محمد نادر خان بود که با یک نشئه سرشار غالبیّت که از صنوف پیاده و توپخانه و بلوکهای مترالیوز مركب بود مرور نمودند و در عقب آن سواری خود جناب جنرال (محمد نادرخان) با بلوکهای عساکر سواری معیتش و باقی افسران نظامی و بعضی از ذوات مستقبلین و در پی آن دیگر متفرقات رهرو گذشتند.»
«با رفیق خود چنان قرار دادیم که از راه نز دیکتری پیش از رسیدن جنرال در چهاونی خود را برسانیم ، و اگر ممکن شود یک رسم ملاقات استقبال را نیز بجا بیاریم، و هم پیشتر و نز دیکتر ازین آن برادران عسکری خود را بینیم».
«جناب جنرال هنوز از مراسم ایفای سلام اعلیحضرت پادشاهی در مقابل دروازهٔ ارگ مبارکه فارغ نشده بودند که عرابه ما در پیش دروازهٔ قشله توقف ورزید .»
«رفیقم چون از افسران صنف نظامی بود در داخل شدن چهاونی مزاحمتی نکشیدیم .»


جلد اول - نادر افغان
٤٧
مشتری ملی از موفقیت نادری معقول از سراج الاخبا
«اگر کسی میخواهد که یک مجسمه شجاعت و مردانگی را به بیند در چهاونیهای
عسکری درآمده حیات عالم عسکری را تماشا کند ، اتحاد، یگانگی ، مشقت ،
سعی ، کوشش، صبوری ، حقیقت پادشاه و وطن دوستی را درین منبع
ناموس و شرف مشاهده خواهند کرد . »
«امروز درین قشله غند اردلی عساکر خاصه شاهانه یک رونق تازه
و یک شکوه بی اندازه دیگری دیده میشد » .
« همه نفری موجودی غند بدر شیهای مکمل خودشان ملتبس بوده در میدان
چهاونی صف بسته احترام شده بودند. در افسرها یک شوق و شطارت مشاهده
میشد ، درین اثنا جناب دگرنیل عبدالوکلیل خان که یکی از افسران بسیار لایق و خلیق
این قشله و غند مبارک میباشد، بما پیش آمده اظهار لطف و مرحمت نمود.»
« و الحاصل بعد از کمی انتظار جناب جنرال صاحب محترم از مدخل جبهه غربی
چهاونی ، سواره با عسکر سواری معیت خود داخل شدند، و بصفوف عسکر رفته
مراسم سلام و خوش آمدی و احوال پرسی را با عساکر اجرا نمودند ».
« اگرچه فرصت مکالمه و پرسیدن بعضی کوائف با جناب جنرال
دست نداد ، ولی بیک مصافحه و معانقه بسیار صمیمانه عالیجنابانه شان نایل شدند


احترام رسمی بادی جبهه فتح جنوبی منقول از سراج الاخبار ٤٨ جلد اول - نادر افغان

و بسلامتی و کامیابی شان شکر با و ثنا ها گفته واپس عودت کردیم. »
«اینست که سیاحت امروزی خود را بهمین قدر نوشته بخدمت آن
ادیب محترم تا یکدرجه تصویر و تحریر نمودم . »
از ده افغانان کابل فی ۲۷ رمضان ۱۳۳۰ (۱)
م ، ط
احترام حکومت بمناسبت این موفقیت
جنرال شجاع مثال

«از جانب سرنگران (۲) اداره مبارکه سراج الاخبار افغانیه برای مدیر و محرر
اداره موصوفه (۳) خبر داده میشود که کوائف ذیل را انشأء الله تعالی عیناً درج روزنامه مبارکه
سراج الاخبار نمایند اینکه :- »
« عالیجاه رشادت همراه محمد نادر خان جرنیل حضور انور که از برای تهدید و توبیخ
طائفه منگل و غیره از حضور مبارک والا مقرر و مأمور گردیده همراه یک غند فوج مکمل
عازم و روانه آنصوب گردیده بود ، بدستیاری فضل ایزدی جل سلطانه در انجا

(۱) ملاحظه شود صفحه ۱۳ و ١٤ شماره اول سال دوم سراج الاخبار افغانیه ، میزان ۱۲۹۱
(۲) سرنگران سراج الاخبار افغانیه جناب علی احمد خان یشیک آقاسی ملکی حضور پادشاهی است .
(۳) یعنی فاضل شهیر محمود بیگ خان طرزی .


جلد اول ـ نادر افغان
٤٩
احترام رسمی تاج پوشی فتح جنوبی منقول از سراج الاخبار افغانی

رفته باصول درست و سررشتهٔ مناسب، انتظام امورات آنو را نموده
بفتح و فیروزی و کامیابی از انجا مراجعت نموده چنانچه در ثانی فوائد انتظامات
مذکور نتیجه های نیک خواهد بخشید ، بروز دوشنبه ٢٧ ماه شریف رمضان وارد
دارالسلطنهٔ کابل گردید » .
« خود جرنیل صاحب موصوف و نفری منصبداران ماتحت او و علم عقاب
و افواج ظفر امواج که همراه شان بود بعافیت و خیریت بروز مذکور بدارالسلطنه
رسیدند، از مردم رعایای شهری باستقبال برادران نظامی خود برآمد
برسیدن آنها و کامیابی شان خوشی های زیاد و خورسندی تمام نمودند
و بقرار قاعدهٔ مقرره موازی یازده ضرب توپ سلامی برای علم از بالا
تپه شیر پور از جائیکه توپ چاشت زده میشود فیر شد » .
« در موقع وصول نفری نظامی که همراه جرنیل صاحب رفته بودند بحد چونیها
شان، چون از غند اردلی های حضور انور یک مٹ (١) و از اردل حضور یک مٹ
و از غند کوتوالی و دارالسلطنه مخلوط یک مٹ برای خدمت مزبور رفته بودند
باقی نفری غند شان که در کابل بخدمت بودند بحد چونیهای خود برآمد قرار سرشته نظام

(١) مت در افغانی بمعنی بازو و قوت است و باصطلاح عسکری انوقت مطلب از یک کندک بود.


احترام رسمی در جبهه جنوبی منقول از سراج الاخبار
۵۰
جلد اول - نادر افغان

ادای سلامی را بندوق تمام نموده هر سمت مذکور بهمراه غند خود یکجا شده داخل چونیهای خود شدند.»
«جرنیل صاحب موصوف همراه نفری منصبداران ماتحت خود بحضور مبارک اعلیحضرت والا حاضر شده بشرفیابی حضور مبارک را حاصل نمودند، حضور انور والا از روی عنایت هر کدام از منصبداران را که بدست بوس شان مشرف میشدند، بشفقت زیاد دست مبارک را بسر و روی شان کشیده نوازش و مهربانی میفرمود.»
«حضور انور والا بعد از انکه جرنیل موصوف و نفری منصبداران بدست بوس مبارک شان مشرف شدند، بزبان مبارک چنین بیان واضح فرمودند:»
«من از خدمت شما خوش شدم خداوند از شما ها خورسند باشد و بقدر و اندازۀ که جرنیل حضور از شما ها خوش باشد من هم همانقدر خوش میباشم ان شاء الله تعالی بعد از عید سررشته کارهای شما خواهد شد در حال زیاده تفصیل داده نمیشود در موقع آن البته مطلع خواهید شد، بعد از ان جرنیل حضور و باقی نفری منصبداران را مرخص فرمودند، همینکه از حضور مبارک مرخص شدند باقی خدام حضور(۱) که بحضور
(۱) مقصود از زعمای امور و اعزه و معاریف افغانستان است.


احترام رسمی الی درسی جمیع جنو بی منقول از سراج الاخبار
۵۱
جلد اول - نادر افغان

مبارک حاضر و ایستاده بودند بهمراه نفری منصبداران خدمتی منگل بغل کشی ها
و معانقه بمحبت های تمام نمودند، بسیار بملاقات همدیگر ذوق و خوشی گرمجوشیها
زیاد کردند، و از برای نفری منصبداران مذکور در کوتی مهمانخانه نان بسیار مکلف
طبخ و آماده شده بود، که نفری مذکور تناول نمودند، و کل نفری فوجی و غیره که
بخدمت در منگل رفته بودند تماماً بضیافت پادشاهی مدعو و برخوان انعام
شهریاری صرف طعام نمودند.»
«از نفری مردم منگل و احمدزائی و غیره که بهمراه جرنیل صاحب موصوف
برای سلام حضور مبارک و بطور یرغمل و غیره از ملکان و معتبرین و پسران شان
و مردم رعیتی آمده اند موازی هفتصد و بیست و هشت نفر میشوند (۱) .»
نتیجه مکافات و مجازات واقعه منگل
بعد از انجام امور تشریفاتی روز نخستین عالیشان شجاعت مآب جنرال
محمد نادر خان اوراق کار و نتایج افکارشانرا که راجع بنتیجه این واقعه داشتند
بحضور تقدیم نمودند که ذات شاهانه در تمام فقرات و نظریات همین جنرال رشاد
مثال را منظور، و در اثر آن بعد از چندی علیاحضرت امیر دربار عامی را منعقد

(۱) منقول از صفحه ۱۵ شمارهٔ ۲ سال دوم مورخهٔ ۲۰ میزان ۱۲۹۱ سراج الاخبار افغانیه .


ارتفای جناب مجرار در خان با ان منصب نائب سالاری بنقل از سراج الاخبار ٥٢ جلد اول - نادر افغان

و عموم خدام و اشرار بد فرجام جنوبی را در ان حسب تصویبات اولیه و معرفی
و تشریحات متعاقبه سپه سالار بمکافات کامگار، و مجازات اخطار نموده هر کدام بصواب
و خطای شان مطلع و صورت نتیجه اعمال نیک و بد شان را میداناند .
چون تذکر این نتایج خارج از موضوع ماست، ناظرین را که مائل باستطلاع
آن باشند درین مطلب بمطالعه کردن سراج الاخبار حواله میدهیم (۱) .
نائب سالاری جناب جنرال
محمد نادر خان

بالجمله جناب جنرال فاتح در صله این خدمات مهم قابل قدرشان به ترفیع منصب
و اتخاذ نشان ذیشان سرداری کسب افتخار کردند که سراج الاخبار افغانیه
ازین مخفرت تاریخی شان چنین معلومات میدهد:-
" از طرف قرین الشرف علحضرت پادشاهی جناب جنرال محمد نادرخان از
منصب جنرالی حضور ، بمنصب عالی نائب سالاری حضور اعلیحضرت همایونی
به ترفیع منصب مفتخر و سرافراز و بیک قطعه نشان ذیشان ( سردار ) نائل
و ممتاز گردیدند . "
(۱) شایقین نتیجه وقایع منگل را از صفحه ۳ - ۱۱ شماره ٤ سال دوم سراج الاخبار افغانیه منطبعه ١٩ عقرب
۱۲۹۱ ملاحظه نمایند .


ارتقا جناب سردار محمد نادر خان بمنصب نائب سالاری منقول از سراج الاخبار ٥٣ جلد اول - نادر افغان

« ذات اعلیحضرت پادشاهی در آخر دربار معالی بار یوم عید سعید بزرگان قوم را خطاب فرمود ، در باب خدمات نمایان جناب جنرال در وقعه منگل بیان و رأی طلب فرمودند، همه حاضرین بحسن خدمت و شایسته گی و لیاقت جنرال تصدیق و شهادت دادند (۱) . »
« بعد از ان ذات اعلیحضرت شهریاری بجنرال خطاب نموده فرمودند : که شما را بمنصب نائب سالاری سرافراز فرمودم و یک قطعه نشان سرداری را بشما احسان کردم، با اینهمه از حضور خود دور نداشته نائب سالار حضور مقرمدم »
« الحق که این تلطیف و مکافات جهاندارجات شاهانه درباره مشارالیه شایان هزاران تبریک است ، که با وجود ترفیع منصب و نشان شرف عین و سعادت نشور (حضور) نیز برای شان باقی بماند » .
« ما جناب نائب سالار حضور اعلیحضرت همایونی سردار محمد نادر خان » را باین مظهریت مراحم شاهانه تبریک میگوئیم (۲) : »
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(۱) قارئین در اثنای خواندن این مضمون دقت کنند که راجع بترفیع جناب محمد نادر خان در محضر عمومی اشراف نظامی و ملکی مذاکره بمیان می آید و از عموم حضار درین مورد شکر گرفته میشود و نظریه محبوبیت عمومی اوشان در قلوب ملت دانشمند اثمراً ترفیع و اعزاز اوشانرا باکثریت مطلقه تصویب میکنند .
(۲) صحیفه ۵ سال ۲ شماره ۱۰ مورخه ۳ عقرب ۱۲۹۱ سراج الاخبار افغانیه مطالعه شود .

عبدالرشید ۱۶ سرطان ۴۵


ضمیمهٔ صحیفهٔ (٥٥) جلد اول کتاب «نادر افغان»

جناب مستطاب محمد نادر خان در مکتب ملك زادهای سمت جنوبی
کابل سنه ١٣٣٥ ق


تلطیف اشخاصی واقع دیمکه با حشیا مخفیانه مخاصمه میکه ده بودند ٥٤ جلد اول – نادو افغان
نوازش و تلطیف نادری
به اقوام و اشخاص خدمتگزار
عالیشان عزت و شجاعت مآب محمد نادر خان نائب سالار درینموقع بحکومت
متبوعه خود راجع بمکافات آن صاحب منصبان شجاع و اقوام غیرتمند که
در انطفای نائرهٔ مخالفت جنوبی بهمرکاب شان مظهر خدمات شده بودند
پیشنهادات نافعه را تقدیم کردند، از حضور پادشاهی تمام آن بر طبق افکار و
نظریات نائب سالار صاحب منظور و بالنسبه تطبیق آن تلطیفات و اوامریکه
اصدار یافته بود شخصا ایشانرا موظف فرمودند، تا حسب نظریه و صوابدید
خویش آنرا از قوه بفعل بیاورند، و اخیرا راپورت اجراآت خویش را
بحضور تقدیم دارند.
چنانچه نائب سالا صاحب محمد نادر خان بتمام آن صاحبمنصبان رشیدیکه
درین حادثه حسب اوامر و هدایات شان خدمت و مظهر فعالیت شده بودند
برعلاوه تلطیف و نوازش یک یک منصب ترفیع داد (۱) و بعموم
نظامیهای فاتح نیز بخشش و تحسین نامه ها اعطا فرمود، بآن اعزه و معاریف اقوام
(۱) تفصیل منصب هائیکه حسب تصویب و انتخاب نائب سالار صاحب و منظوری حضور به مستحقین آن درین موقع داده شد
در صفحه ۳ شماره ۸ سال دوم سراج الاخبار مورخه ۱۹ جدی ۱۲۹۱ ملاحظه شود.


صرف مساعی نادری در تعلیم و تربیۀ ملکزادهای جنوبی
۵۵
جلد اول - نادر افغان

که حسب هدایات شان اجراات نموده بودند، خلعت‌های فاخره و انعامهای
لایقه، و بعامه لشکریهای شان نیز تلطیف و اکرام نمودند، یعنی خدمت
هیچ فرد و جمعیت و قوم را بدون مکافات نگذاشت و همه را از خوان احسان
پادشاهی شادکام فرمود، و پس ازان توجه فعالانه و اقدامات مؤثرهٔ
شانرا در امور نظام مبذول فرمودند.

مکتب ملکزادهای جنوبی

مخصوص جهت تعلیم و تربیه و اصلاح آن اولاده اعزه و معاریف جنوبی که بهمرکاب
نائب سالار صاحب وارد کابل شده بودند علی الفور حسب استیذان و
منظوری اعلیحضرت یک مکتب عالی را افتتاح و معلمین لایق را دران استخدام
و سلسله تدریس و تعلیمات آنها را آغاز کردند، راجع بخورد و نوش و بود و
باش و رفع هر نوع تکلیقات و فراهم آوری هرگونه تسهیلات شان شخصاً و ارسی
و در نظم و نسق صوری و معنوی حسن تعلیمات آنها نظارت میفرمود
و برعلاوهٔ خبرگیری که وظیفه در اوقات رسمیه حسب پروگرام مقرره بهمراه اجرا
دیگر امور مفوضه خویش از مکتب ملک زاده ها میکردند علی الاکثر از طرف صبح
و عصر نیز مکتب مذکور، حاضر، و از چگونگی جریان امورشان اطلاعات را


ضميمة صحيفة (٥٦) جلد اول كتاب «نادر افغان»

جناب مستطاب سردار محمد نادر خان سپه سالار با طلبة نظامی جدید الاسلام

د ۱۳۳۲ شـ کال اږی


ضمیمه صحیفۀ ( ٥٧ ) جلد اول کتاب « نادر افغان »

دارالسلطنه کابل سنه ۱۳۲۵
جناب سردار اعلی محمد نادر خان سپه سالار بامعلمين ومحصلين مكتب حربيه

معرفی ذواتیکه بر چوکی نشسته اند
۱ معلم ۲ داکتر عبدالعزیز خان ۳ قاری عبدالله خان ٤ نظیف افندی
٥ جناب محمد نادر خان سپه سالار ٦ علی افندی مدیر مکتب حربیه ۷ محمد گل
خان کپیتان ۸ معلم ۹ نور محمد خان کپیتان داخلۀ مکتب
صفوف مقدم ومؤخر که نشسته و ایستاده اند تماماً طلبۀ مکتب حربیه میباشند


صرف مساعی نادری در تعلیم و تربیه طلبه جدید الاسلام
٥٦
جلد اول - نادر افغان

حاصل مینمودند.
چنانچه در اثر نگرانی و غمخواری این ذات عالی همۀ متعلمین این مکتب به حلیۀ
فضل و کمال و حسن اخلاق متحلی و در اندک زمان هم در تعلیمات علمی و اخلاقی و هم
در فنون عسکری بلندتر از سائرین شدند، و هر واحد شان حسب مراتب اهلیت
و لیاقت خویش بمواقع لازمهٔ خدمات ملک و ملت را اشغال و در پیشرفت مقاصد
حکومت مصروف شدند.
مکتب جدیدالاسلام
از انجا که یگانه منظور نظر معارف اثر نادری تعلیم علم و عرفان و تعمیم تعلیمات عصر عسکری
و اصلاح اخلاق و امور تربیوی نظامی بود، ازین جهت بیشتر از همه امور باین شعبه
توجه شانرا مبذول میفرمودند و بهر اندازه که حلقه مأموریت شان وسیع، و
اختیارات شان عالی شده میرفت، بهمان پیمانه آن اختیارات و نفوذ و رسوخ
خود را در خدمت بعرفان و تنویر اذهان عسکریان و عامهٔ ابنای افغانستان صرف
میکردند.
شلیکه بر علاوه غمخواری و نگرانی که از مکتب ملک زاده ها باجمالیکه فوقاً اشاره شد
و نظارتیکه از مکتب حربیه میفرمودند، یک مکتب دیگر یرا هم بنام «مکتب جدید الاسلام»
ملاحظات گلخن


صرف مساعی نادری در تعلیم و تربیه مکتب حربیه ٥٧ جلد اول نادر افغان
بنا بر پیشنهاد خویش و منظوری حضور تأسیس و افتتاح فرمودند، که دران مخصوصاً
نوجوانان مردم نورستان خود را بحلیهٔ علم و عرفان می آراستند، و از خرمن
فضل و اخلاق نادری و معلمین منتخبهٔ این ذات عالی دانه های رفتار نیک و محصول
تربیت و تعلیم درست را می برداشتند، و تحت تعلیم اساتذهٔ دانشور مراتب علمی
وفنی خود را تکمیل میکردند، و با لآخر حسب منظور جناب محمد نادر خان نائب سالار
اشخاص خوب و افراد درست ازین مکتب بهم برآمدن گرفت و یکی بعد از دیگری
هر واحدی از متعلمین آن، بمواقع و مناصبی که درخور احوال شان بود اشتغال نمودند.
مکتب حربیه
از انجا که جناب محمد نادر خان از ابتدا خواهان تعلیم و تربیت اساسی و تعمیم
اصول و فنون عصری در تمام قوای نظامی بود و این مطلب را بار بار بسمع شهریاری
و دیگر اولیای امور میرسانید و در اثر همین بیانات واقدامات خویش بسیار اشخاص
فهمیده سورا طرفدار فکر خویش نموده بود، ازین جهة در سنه ۱۳۲۵ ه ق مطابق سنه ۱۲۸۶ ش
موفق شده توانست که فکر پادشاهی را به افتتاح یک مکتب عالی العال حربیه غیر سازد.
چنانچه این مکتب تأسیس شد، و آقای محمد نادر خان منتهای فعالیت و همدردی
خود را راجع بموفقیت و کامیابی طلبهٔ آن حسب خاطر خواه مبذول نمود، ولی مع الاسف
جناب سردار اعلی محمد نادر خان سپه سالار با معلمین و متعلمین مکتب حربیه ۱۳۲۵ دار السلطنهٔ کابل


صرف مساعی نادری در تعلیم و تربیت مکتب حربیه ۵۸ جلد اول ـ نادر افغان
بواسطه یک انتخاب سوئی که در مدیر آن از طرف بعضی زعمای امور که مسلکی بجز از عیاشی و فکری بغیر از تن پروری نداشتند و میخواستند که روح فحاشی و تنبلی و لاابالی گری را ذریعه همین طور اشخاص فضول در محیط بپرورانند شده بود، مساعی اوشان بهره ور شده نمیتوانست و امور مجریه مکتب حربیه عوض افاده جزو یه اضرا متعدده را عائد میکرد.
تا اینکه در اثر تفتیش و وارسی نائب سالار صاحب انواع امور مخالف شرعیه و احساسات ملیته از اجراآت او بمشاهده پیوست و در اداره مکتب بسیار ناگواریها و فساد اخلاق و حرکات ناشایسته از ان پست فطرت دیده شد، لذا مراتب بمقامات مرجوعه ابلاغ و در نتیجه معلم مذکور از رتبه و منصبش مطرود و بنفی و اخراج، از خاک پاک افغانستان محکوم شد (۱).
پس از ان شخصاً جناب محمد نادر خان تا چندی از اجراآت و امور اداریه و تعلیمیه آن مکتب نظارت، و اشخاص فاضل و دانشوری را برای تعلیمات، و اصلاحات آن مقرر فرمود، و حسب نظریه عالیجنابانه نادری در ان تعلیمات آغاز و طلبه صاحب تعلیم و تربیه ممتاز از ان اخراج، و حسب لیاقت و اهلیت خود
(۱) تفصیل خیانت کاریهای محمود سامی در صفحه ۳ شماره ۴ سال دوم سراج الاخبار ۱۹ قوس ۱۲۹۱ موجود است.


توجه نادری در امور نظام
٥٩
جلد اول - نادر افغان

مراتب عسکر را اشغال میکردند، هر چند در عصر امانیه تکرار همان مخرب اخلاق
و مایه فساد (مدیر نخستین مکتب حبیبیه محمود سامی) مقرر شد، ولی در اثر وارسی و تفتیش و مساعی نادری
و انتخابات صحیحی که در سائر معلمین و هیئت اداری آن مطابق فکر نادری شده بود محمود سامی
از ان بیباکی های خود علانیته تا چندی منصرف و حسب نظریه سپه سالار اجرات
میکرد.
توجهات نافعه نادری در اصلاح امور نظامی
افزودی تنخواه و مقرری غلگی
در عین اقدامات نافعه که عالیشان عزت و شجاعت مآب سردار محمد نادر خان
نائب سالار در ترقیات عرفانی و ذهنی عساکر میفرمودند از غمخواری عموم عساکر
نیز غفلت نمی ورزیدند، و تا اندازه که میتوانستند و کسب موفقیت می نمودند
در آرامی و آسوده حالی و فراهم آوری اسباب دلگرمی نظام میکوشیدند.
چنانچه در اثر یک مجلس و تبادل افکاری که با عموم صاحبمنصبان نظامی نمود
و از معلوماتی که راجع بمعیشت نظامی گرفته بود، باین نکته مهمه ملتفت و مطلع گردید
که معاش ماهواره ده روپیه کابلی برای نظامی مکفی نمیباشد، زیرا اگر یک عسکر
احتیاجات شخصی خود را ازین تنخواه خویش تهیه کند، نظر به نرخ آنوقت بیش از
دو سه روپیه برای مخارج خانگی و پس انداز او باقی نمی ماند.


توجه نادری در امور نظام ۶۰ جلد اول - نادر افغان

چون جناب محمد نادر خان بمنصب نائب سالاری حضوری نائل و بشمولیت در همه
اجراات قشونی و اعطای نظریات عالی مأذون بود، این مسئله را بالفاظ درست و
مضمون دلنشین بحضور عرض کرد و راجع به افزونی تنخواه و تهیه ارزاق نظام که
به نرخ مستقل از طرف حکومت برای آنها اعطا شود اصرار و الحاح کرد.
در نتیجه فکر پادشاهی را به اصلاح این امر مهم متوجه ساخت تا رسماً
امر داد که در معاش عامه عسکر افغانستان ماهواره دو روپیه کابلی افزوده
و برعلاوه آن امر رسمی و عمومی اصدار یافت که برای عسکر فی روپیه را یک کابلی سیر
از مخازن ارزاق سرکاری (گدام ها) در بدل معاش شان اعطا شود، چنانچه
از منظوری غله گی که برای هر فرد نظامی ماهواره چهار سیر به چهار روپیه کابلی
داده میشد و افزونی دو روپیه تنخواه در هر ماه بعد از وضع مخارج ضروریه الی شش
هفت روپیه برای شان باقی میماند.
تهیه دریشی و اهتمام بترقی صوری و معنوی نظامی
راجع به تهیه دریشی و منظم بودن نظام از لباس و مسکن گرفته تا بهمه امور
انضباطیه و تعلیمیه و تربیوی شان نیز نظریات خوبی را به اعلیحضرت تقدیم و ازینجا
عموماً افکار نادری بصورت رسمی در همه قطعات تحت تطبیق و اجرا آمد، همه عسکر


ارتقا جناب محمد نادر خان به سپهسالاری افغانستان
٦١
حصہ اول ـ نادر افغان
بدیریشیهای مخصوصه شان ملتبس و قشله و چهاونیهای شان صاف و درست و در برابر و قرب ہر چهاونی دکانهائیکه دران ضروریات عساکر موجود میبود احداث و به اقامه صلوة مساجد تعمیر و ائمه مقرر و جهتہ اجرای تفریح شان میدانها و منظرہای دلنشینی در حوالی نشیمن آنها ترتیب داده شد و بلانها یہ در ہمہ شعبات امور عسکری یک روح و رونق و رشادت و شطارت بمشاهده می پیوست .

افتخار منصب سپهسالاری بوجود مفاخر بنیان سردار محمد نادر خان

چون این فکر رسا و اعمال صداقت انتما و رشادت و فعالیت و وارسی جناب محمد نادرخان بتمام امور جزوی و کلی نظامداری بعلم الیقین پیوست ، و در ہمہ اجراآت افکار او شان نافع و قیمتدار ثابت شد، از شخص شاه گرفته تا عامه رعیای امور ، از سائر افراد نظامی گرفته تا جمہور صاحبمنصبان حتی فراد ملت او شانرا بنظر تقدیر و تحسین میدیدند ، و تمام اعمال دلسوزانہ و مجاہدات غیورانہ شانرا بنظر تقدیر مشاهده میکردند ، ازینجهتہ اعلیحضرت سراج الملۃ والدین نه تنها مقام منیع سپهسالاری عمومی افغانستان را بوجود عرفان و شجاعت نمودشان


ارتقای جناب محمد نادرخان به سپهسالاری افغان
۶۲
جلد اول - نادر افغان

افتخار دادند و باین وسیله در مزید ترقی و اعزاز نظام و در خشنودی و مسرت
عامّه انام افزودند، بلکه بدیگر اخوان و منسوبین این خاندان که تماماً در مناصب رسمیّۀ
شامل بودند نیز نظر لطف و مرحمت خود را مبذول، و اعزاز و احترام جمهور شانرا
میفرمودند، بهترین مصداق این مطلب نظریه ایست که سراج الاخبار افغانیه بالنسبة
این تقرّر و ارتقای جناب سپهسالار نگاشته است که ذیلاً نقل میشود، و خواننده میبیند
که شخص پادشاه راجع به این انتخاب بکجا در محضر عامّۀ صاحبان منصبان نظامی و اعیان
ملکی بحث میفرماید، تا عموم مردم ازین اعزاز و احترام شان مسرور شوند، و این
خورسندی عمومی که بواسطۀ قدردانی یک مجاهد صادق مملکت و وطنفواه صحیح
ملت حاصل میشود، در محبوبیت شاه بیفزاید :-
نظریۀ سراج الاخبار
راجع به ترفیع سردار سپهسالار

« از طرف ایشیک آقاسی نظامی حضور اعلیحضرت همایونی در خصوص تعیین
(۱) مطالعه قبلاً در صحیفۀ (۵۳) خوانده که در موقع ترفیع جناب محمد نادرخان به نائب سالاری هم در چنین یک محضر
عمومی که مشتمل بر اعیان وطنی بودند، راجع به انتخاب شان مذاکره نموده اند، و اوشان به اکثریت مطلقه
از طرف جمهور قابل تقدیر و ترفیع گفته شدند .
(۲) مطلب از جناب محمد سلیمان خان است .


ارتجابی عالی محمد نادر خان سپهسالارافغانستان ۶۳ جلد اول - نا در افغان
منصب جلیله سپهسالاری جدید، برای ما چنین تحریر یافته است که روز سه شنبه
۲۱ ماه حال اعلیحضرت والا در سلامخانۀ عام دربار نموده بودند، اینکه دربار انعقاد
یافت چنین نطق و امر فرمودند که عالیجاه عزت همراه امیر محمد خان سپهسالارنظامی
بواسطه که دائم الاوقات مریض میباشند و بدربار ها وغیره رسیده نمیتوانند
بنابران عالیجاه ارجمند سردار محمد نادر خان نائب سالار حضور را به منصب فیضہ
سپهسالاری حضور مقرر و مباهی فرمودیم، و در منصب عزت و تنخواہ
عالیجاہ امیر محمد خان سپهسالار سابق هیچ تغیر و تبدیل داده نخواهد شد،
و بدربارها و جشن ها وعیدین هرگاه صحت داشته باشد بیاید، در همان چوکی مقرری
خواهد شست.»
«سراج الاخبار: این لطف و مرحمت عالی العال اعلیحضرت پادشاه
مراحم خصال خلد الله ملکه که در حق خدمتگذاران صادق دولت شان فرموده شده است
الحق که یک لطف و مرحمت پادشاهانه بسیار امید آور مکرمت پرور میباشد.»
«جناب عالیجاه شجاعت و بسالت همراه (امیر محمد خان) سپهسالار، که
اکثر عمر گرانمایه را در راه خدمت دولت علیه افغانستان در صنف جلیله عسکریه
(۱) یعنی فاضل شهیر محمود بیگ خان طرزی مدیر و سرمحرر سراج الاخبار افغانیه .


ارتقای جنابعی نادر خان بسپہسالاری افغانستان ۶۴ جلد اوّل - نادر افغان

بسر آورده است ، و در زمان خاقان مغفور جنت مکان در صنف جلیله افسران عسکریه
داخل شده و در بلی محاربات ابراز شجاعت و صداقت نموده و در پاداش
هر خدمت و صداقت بالتدریج ترفیع مناصب کرده تا انکه در زمان سعد اقتران
اعلیحضرت سراج الملة و الدین بمنصب جلیله سپهسالاری که منتهای مناصب عسکری
دولت متبوعه ما است سرافراز و کامیاب آمده است ............ تابحال
بر ان منصب جلیله برجا بوده و بسبب ضعف پیری و انحراف صحت شان ، ذاتِ
اعلیحضرت همایونی استراحت فکریه و بدنیه شانرا التزام فرموده از
کار ایشان را معاف ، وعزت و اعتبار و شرف عسکری شانرا کما کان
برقرار داشتند ، که در حقیقت این مسله یک لطف عالی العال و مرحمت فوق العاده
است ، که از طرف ذاتِ اعلیحضرت پادشاهی در حق آن خدمتکار صادق
سالخورده شان ابراز فرموده شده است . »
« سپهسالار جدید جناب شجاعت و بسالت مآب سردار « محمد نادر خان »
از اُمرای عسکریه بسیار کارگذار پسندیده اطواریست که از تربیه شدگان
محفل حضور ذات شوکتسمات اعلیحضرت سراج الملة والدین پادشاه معظم
با دانش و دین ما است .


ارتقاجات محمد نادرخان سپه سالار افغان ٦٥ جلد اول - نادر افغان

مشارالیه بعلوم و فنون عسکریه از روی احتیاجات وقت حاضر، آگاه و دانا
و در عین ریعان شباب میباشند، عالم، فاضل، هوشیار، بیدار یک ذات
خجسته صفاتیست، بزبان انگریزی آشنا و در امورات عسکری دانا و بینا
هستند، علی الخصوص بذات خجسته صفات ولیعمت بی منت خود در
غیبت و حضور، از نزدیک و دور، یک اخلاص و صداقت قولی و فعلی مفرطه دارند
از هنگامی که در صنف جلیلهٔ عسکریه داخل شده اند، و برغند عساکر خاصه یعنی اردلی
واردلی مأمور گردیده اند، هر وقت بعد وقت یک تجدد و تازه گی نشان داده اند
از قراریکه از دفتر مبارکۀ نظام استعلام نموده ایم، ترفیع مناصب عسکریه میرزا
مشارالیه از قرار ذیل است:»
« جناب شجاعت مآب سردار محمد نادرخان سپه سالار در سنه ١٣٢١
در صنف جلیلهٔ عسکریه داخل شده اند، که بهمان وقت بمنصب زرشری یعنی کرنیلی
اسپورهای اردلیان حضور مبارک مقرر شده بودند، در سنه ١٣٢٣ یعنے
دو سال بعد از حضور مبارک به منصب برگدی غند اردلیان حضور مبارک انوروالا
مأمور گردیدند، در سنه ١٣٢٦ از حضور مبارک در غند مذکور به منصب جنرلی
سرافراز شده اند، در سنه ١٣٣٠ بعد از آنکه از محاربه منگل مظفرانه عودت نمودند


معرفی سپهسالار عسکر منقول از سراج الاخبار ٦٦ جلد اول - نادر افغان

در غند اردلی بمنصب عالیۀ نائب سالاری و لقب سرداری مفتخر و سرافراز
گردیده‌اند، بتاریخ یوم سه‌شنبه ۲۱ ماه رجب ۱۳۳۲ از حضور مبارک همایونی
بمنصب جلیلۀ سپهسالاری سرافرازی یافته‌اند .»
«سراج الاخبار . این منصب جلیله‌شانرا از صمیم دل تبریک میگوید، و از
درگاه حضرت خالق متعال جل و علی نیاز میکند، که در امورات تنسیقیه و اصلاحیۀ
عموم اردوهای جنود ظفر نمون دولت متبوعۀ مقدسه‌شان که فرض عین و عین فرض
ذمۀ منصبی‌شان است بر موافق رضای خدا و پادشاه و امیدواری ملت و
وطن موفق و کامیاب آیند . (۱) »

معرفی رسمی سردار محمد نادر خان
سپهسالار
در یک پریت مهم عسکری

در اثر این تقرر و انتخاب از حضور پادشاهی ذریعة فرامین متحدالمال بعموم
قوماندانهای نظامی مرکزی و ولایات و حکومات افغانستان ازین ترفیع و تعیین
مرجع عمومیتۀ امور نظام افغانستان که جناب محمد نادر خان سپهسالار میباشند

(۱) منقول از صحیفۀ ۸ و ۹ و ۱۰ سال سوم شمارۀ (۲۱) سراج الاخبار افغانیه .


معرفی سپه سالار بعسکر منقول از سراج الاخبار افغانیه ٦٧ جلد اول - نادرخان

اعلام شد. علاوه برآن امر شد تا یک پریت بزرگ نظامی نیز ترتیب و در ان رسماً
ازین تقرر سپه سالار بعامه عسکری اخبار شود. اینک تفصیل این پریت بزرگ
نظامی از سراج الاخبار افغانیه (که فاضل شهیر محمود بیک طرزی مدیر و محرر آنرا نوشته)
عینا نقل میشود:
« روز چهارشنبه ١٤ ماه شعبان المعظم در قشله یعنی چهاونی قلعه (شیرپور) یک
پریت عمومی عسکری بوقوع آمد.»
« در شماره سابقه خود از تعیین فرموده شدن منصب جلیله سپه سالاری
جدید در عهده جناب عزت و شجاعت مآب (سردار محمد نادر خان)
بیان نموده بودیم. بناءً علیه شهزاده جوانبخت معظم « سردار عنایت الله خان عین السلطنه »
صاحب که از آغاز جلوس میامن مأنوس ذات شوکتمات داعلیحضرت
سراج الملة و الدین، والد ماجد کثیر المحامد خودشان بمنصب فخیمه نظارت
جلیله حریبه دولت خداداد افغانستان، از طرف قرین الشرف همایونی
سرفراز و ممتاز بوده و هستند. اعلان نمودن و معرفی کردن سپه سالار جدید را
بعموم عساکر ظفر مآثر شاهانه لازم و مناسب دانسته در یوم چهار شنبه ١٤
شعبان المعظم اجرای یک پریت عمومی عساکر را امر نمودند»


ضمیہ صحیفه (٦٨) جلد اول کتاب « نادر افغان »

يك گروپ مهم تاریخی صاحب منصبان نظامی افغانستان در سنه ١٣٣٣

صف اول که بر چوکی نشسته اند و مشتمل بر صنف آمران و ارکان عسکری است از راست به طرف چپ:-
١ — نائب برگد عبد الرحمان خان.
٢ — برگد محمود علیخان.
٣ — برگد محمد انورخان.
٤ — جناب محمد نادر خان سپه سالار.
٥ — نائب سالار صالح محمد خان.
٦ — برگد غلام محمد خان.
٧ — برگد محمد اسمعیل خان.
صف دوم وصف سوم وصف چهارم مشتمل برصاحب منصبان بزرك و كوچك است.


[BLANK PAGE]


مساعی جمیله نادری در امور عسکری
۶۸
جلد اول - نادر افغان

شهزاده معظم و سپه سالار صاحب محترم با جمله افسران در (شیر پور)
که همه عساکر ظفر مآثر از همه اصناف پیاده و رساله و طوپچی و غیره حاضر و آماده
تشریف آوری شان بودند، تشریف فرمای سعادت و اقبال گردیده از طر[ف]
عموم عساکر، مراسم سلام ایفا و یک (رسم کمپید، یعنی رسم استعراض)
مکملی اجرا گردید، و از طرف حضرت عالی منصب جلیله سپه سالاری سردار محمد نادر خان
بر عموم افسران و عساکر رسماً اعلان گردیده مراسم سلامی بجا آورد شد»
«بعد ازان شهزاده معظم با جمله افسران محترم بمکتب حربیه تشریف آوردند
و در آنجا میوه و شیرینی و چای که از طرف سپه سالار صاحب حاضر شده بود
تناول فرموده شد، و نطقها و تبریکها و شادمانی ها اجرا گردیده مراسم مذکور
بانجام رسید(۱)»

مساعی جمیله نادری در اصلاح و تنظیم امور عسکری

بعد از اینکه سپه سالار درایت مدار بوزارت حربیه رسماً بکار آغاز فرمودند
در اصلاح و تنظیم همه امور متعلقه نظام صرف مجاهدت ورزیدند، مخصوصاً در تمام
فروع و اصول مواد آتی الذکر داخل اقدامات اساسی شدند :-
(۱) ملاحظه شود صفحه ۱ شماره ۲۲ سال سوم سراج الاخبار مطبعه ۲ اسد ۱۲۹۳ - کابل


مساعی جمیلهٔ احمدی در امور عسکری
۶۹
جلد اول ـ نادر افغان
(۱) بودجه و مصارفات عساکر مرکزی و اطراف و نواحی افغانستان را از نظر
گذرانیده، در آن بسا تعدیلات و ایرادات نافعه فرمودند.
(۲) راجع به تغییر و تبدیل و ترفیع و تنطیف بعض صاحبمنصبان در عموم نقاط
افغانستان، بنابر ایجابات نظامی و ملاحظات سیاسی، اوامر لازما
اعطا فرمودند.
(۳) راپورهای مفصل هر یک از قوماندانی های عسکری افغانستان را
(۱۵ در ۱۵) خواستار شدند.
(۴) نسبت به اصلاح امور مهمهٔ نظامی بعموم صاحب منصبان اوامر جدی را
اصدار کردند، تا دائماً در آن مورد نظریات شانرا بمرکز اشعار دارند،
برعلاوه آن امر فرمودند که علی الفور از اجمال مجاری امور سابقه و حالیه هر
قوماندانی عسکری یک یک راپور مفصل جامعی را تقدیم نمایند.
(۵) در فراهم آوری اسلحه و تهیهٔ لوازم حربیه و انداختن روح تازه در امور
متعلقه ارکان حربیهٔ عمومیه تشکیل و تفریق کندکها از حیث اسلحه و البسه
و سماً و صفات، بذل توجه فرمودند.
(۶) سررشتهٔ امور نقلیهٔ عسکری و تهیهٔ ارزاق را حسب مطلوب نمودند.


مساعی جمیلهٔ نادری در امور عسکری
۷۰
جلد اول - نادر افغان

(۷) انتظام بر اصل تنخواه نظامی را بصورتیکه در وقت موعود عموماً محاسنش خود را
میگرفتند و هر واحد از صورت حساب خود بکلی مطلع ومطمئن میبودند
نمودند.
(۸) تجویز حاضری و رخصتی و اعطای هدایات مخصوص راجع بمریضی و وفات
وغیر حاضری افراد عسکری.
(۹) تهیهٔ سامان و لوازم و ادویهٔ شفاخانه های نظامی وسنجیدن و بکار
انداختن مقدمات نافعهٔ حفظ الصحّه.
(۱۰) تقسیم و توزیع قوای مرکزی در نقاط لازمهٔ اطراف و نواحی و تعیین
محل وتعلیم اسپورت یومیهٔ شان در مواضع متعدده.
(۱۱) مأمور داشتن نظام را به انعقاد یک یک پریت عمومی در چمن نظامی
خواجه رواش یا شیر پور در هر هفته یکبار، که ذاتاً سپه سالار صاحب
بر عملیات شان نظارت میکرد.
(۱۲) عیناً تطبیق نمودن این مفکوره را در تمامی نظامی افغانستان، در سائر
ولايات وحکومات افغانستان.
(۱۳) بکار انداختن ومحصول گرفتن از فابریکهٔ حربی وعطف توجه نمودن در افزونی


مساعی جمیله نادری در امور عسکری
۷۱
جلد اول - نادر افغان

کار آن و ساختن و ترمیم نمودن انواع اسلحه و مواد انطلاقیه در آن .
(١٤) تحصیل لوازم و بهمرسانی اسلحه و سامان ضروریه بعموم قوای مرکزی و اطراف
و اکناف مملکت افغانی .
(١٥) تأسیس قشله ها و چاونیها برای قرارگاه مرکزی هر یکی از قوای مرکزی و
ولایات افغانستان و احداث تهانه ها در تمام سرحدات افغانستان .
(١٦) حسن مراقبت و توجهات مزیده بمکاتب حربیه و غیره مدارس متعلقه آن
مثل مکتب ملک زاده ها و جدید الاسلام و مخابره و غیره .
(١٧) تعمیم انواع اسپورت و ریاضت های بدنی و تعلیمات نظامی
در تمام افراد عسکری .
(١٨) تقرر دوائر استخباریه راجع به اخذ حالات و جریانات عمومیه عسکریه در مرکز
و اطراف .
(١٩) سررشته انتظام امور سرحدیه وطن، و گشودن در منابره را با قبائل بمدین و
همزبان مجاور افغانستان .
(٢٠) تشکیل کتابخانه عسکری .
(٢١) تأسیس دارالترجمه برای افاده گرفتن از اثرات مفیده عصریه .


ضمیمۀ صحیفۀ (۷۲) جلد اول کتاب « نادر افغان »

جمناستک مکتب اعدادی

کابل سنه ١٣٣٤ ق


مساعی جمیله مادری در امور عسکری ۷۲ جلد اول - شماره غقبان

(۲۲) طبع و نشر اوراق و لوائح و تعلیمنا مه های نافعه امور عسکرتیه .
(۲۳) ترتیب تهیه نقشه ها و غیره امور لازمه سوق الجیشی و مسائل متعلقه امور تعرض و دفاع .
(٢٤) تعیین سلسله مراتب و توضیح صلاحیت و تکالیف صاحبمنصبان و هیئت معیت شان .
(٢٥) تفریق صنف محارب و غیر محارب ، و ایزاد تشکیلات لازمه عصریه در عسکر از قبیل تعیین امام و مؤذن و سقا و دلاک و بیطار و داکتر و محاسب و تحویلدار و امثال آن بهر کندک یا غند در تمام عسکری افغانستان .
(٢٦) تنظیم و تنسیق علم مبارک و صورت بست پرک ، بلوک ، تولی ، کندک ، غند ، لوا و فرقه و قطعات جسیمه .
(۲۷) اجرای مانوره ها و جنگ های مصنوعی و انواع مشق نظامی .
(۲۸) مسابقه اسپ دوانی و جمناستیک و هدف زدن و دویدن و غیره اعمال نظامی .
(۲۹) اجرای سفری و سوقیات فرضی بنقاط مجهول بصورت ناگهانی بجهة اصلاح نقائص سوق الجیشی .


مساعی جمیله نادری در امور عسکری
۷۳
جلد اول ـ نادر افغان

(۳۰) اهتمام بصفائی اسلحه و طرز استعمال آن و توجه کردن به ترمیم و اصلاحات
لازمه آن.
(۳۱) تقرر هیئت های تفتیشیه جهة اخذ معلومات از ضبط و ربط و تعلیم و تربیه
و طرز اداره قشونی و غیره.
(۳۲) اعطای مقالات عسکریه روح پرور، در سراج الاخبار افغانیه جهته تنویر
افکار ضابطان عسکری طرف صاحبمنصبان انشو معیت شان جهته تشویق.
(۳۳) ترخیص سپاهیان پیر، معیوب، طرد چرسی، بنگی، بد اخلاق، شرارت پیشه
از نظام، و گرفتن جوانان تنومند سالم الاعضای خوش اطوار بعوض انها.
(٣٤) نهادن اساسهای صحیح و درست جهته جلب قوای عسکری بصورت
نفوسی، تا در سه سال دوره تعلیمات خود را تمام، و بعداً رخصت، و
عوض شان دیگر نفر از اقوام فرستاده شود.
(٣٥) سبکدوشی صاحبمنصبان ضعیف و سالخورده که قابل کار نظام نبوند
و تقرر وجه مستمری و یا زمین بخشی برای شان از طرف حکومت.
و دیگر امور یکه ذکرش بطوالت می انجامد.


ضمیمهٔ صحیفهٔ (۷۴) جلد اول کتاب «نادر افغان»
باجه عسکر پیاده
کابل سنه ۱۳۳۰ ق


اهتمام نادری در احیای روح عسکری ٧٤ جلد اول ـ نادر افغان

اهتمام به احیای روح فعالیت عسکری

از یکطرف جناب محمد نادر خان در امور اداری و اعطای هدایات لازمی
و وضع دستورالعمل‌های عالی برای ترقیات مادی و معنوی عسکری دباجائیکه
فوقاً بآن اشاره شد، عطف توجهات صمیمی شانرا فرمودند، و از جانب
دیگر شخصاً در بیداری و فعالیت عسکری و تطبیق همین اوامر و مفکوره نامی
نافعه خویش بذل مجاهدت میفرمودند.

ازین مساعی و کارگذاری نادری در امور قشونی شخص شاه و اولیای امور
و عموم تبعه افغانی نهایت مسرور، و در برابر دیدن این جوش و خروش نظامی
که تا چندی قبلترین اکثری از آنها همچو اجساد بی روح دیده می‌شدند و کنون که در
قالب آنها روان فعالیت و شطارت از طرف جناب محمد نادر خان دمیده شده
از هر گوشه و کنار تحسین و آفرین به ایشان نثار میشد، جهته تصدیق این مطلب
ذیلاً مضمون یکی از نامه نگاران، فاضل شهیر محمود بیگ خان طرزی مدیر و محرر
سراج الاخبار افغانیه مطالعه شود:-

"درین ایام که جناب محمد نادر خان سپه سالار مقرر شدند، در هر هر جا
صدای «مارچ» عساکر ظفر مآثر افغانیه سامعه نواز و آواز موزیکه نامی افغانیه


اهتمام غازی اخبار روح عسکری منقول از سراج الاخبار ٧٥ جلد اول - نادر افغان

با ظفر و نصرت هم آوازند.»
«روز سه شنبه ١٠ شوال المکرم در پیش باغ چرگری قریب مکتب حربیه
چه دیدم که از چهار غند عساکر مقیمه دارالسلطنه صاحب طنطنه کابل وشیمی ب،
آنها را آورده بود که سپه سالار شهامت آثار شجاعت دار، امتحان عساکر
فیروزی مظاهر را میدیدند، حقیقتاً خیلی مؤثر یک منظره بود.»
«افسر افغان، سپاه افغان، موزیکه افغان، تماشا بین افغان،
همه افغان، هر صدای موزیکه راست در دلم جا میگرفت، و نغمه های آن این
محو مخالف آوای :

رو اَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ باش خاک اندر دیده اغیار باش
بر سر اعدای خود شمشیر باش گاه مکن روباه بازی شیر باش

را بلند مینمود.»
«هر تار مویم برای بلند نمودن نام اسلام، افغان، پادشاه، راست
ایستاده بود، انتظام نظام، ترانه های ملی، موسیقیه ها، درخشیدن برچه ها
دشمن کش، (پر مخ زاو) افسر ها، دلها را مسرت، دقت چشم را حیرت، گوشها را
سامعه نوازی میفرمود.»


ضمیمهٔ صحیفهٔ ( ٧٦ ) جلد اول کتاب « نادر افغان »

( کابل سنه ١٢٩٣ ش )

( امتحان مشق تفنگ غند اردلی )


اهتمام نادری ایجاد روح عسکری بقول سراج الاخبار ٧٦ جلد اول - نادر افغان
«درین روزها در عالم عسکری یک جدیت، و رونق و نشاط دیگری
معلوم میشود، گروهی در یکطرف شهر مینو بهر بزدن آماج مشغوف اند، وطائفه
در دیگر جانب بتعلیم قواعد حربی مصروف .»
«شنیده شده که به سه شنبه دیگر امتحان بست های هنرفی عساکر نصرت مآثر
و به سه شنبه دیگر امتحان بست های مکین است، و بعد از ان خود حامی ملت افغانیه
یگانه رعیت دوست نظام نواز وطنخواه ملت پرور، اعلیحضرت همایونی
روحنافداه امتحان جمیع عساکر وغیر هم را میگیرند.»
«بعد از استجازه حضور، جناب سپه سالار صاحب تمام ضعفا
و ریش سفید های عسکر را کشیده جوانان تنومند را در آن داخل کرده است»
«ای وطنخواهان! عسکر در عصر حاضر نگهبان وطن و ناموس میباشد
اهمیت عسکریه در هیچ ملازمت پیدا نمیشود، خواه از روی دین، خواه
از روی دنیا در حدیث شریف منقول است، که نگاهداشتن یک شبه
سرحد از دنیا و ما فیها بهتر است، وافضل صحابه بعد از عشره مبشره، اصحاب
بدر رضی الله عنهم میباشند، که من حیث عسکریت یا حفظ وطن و اعلای کلمة الله
فضل میباشند .»


وضعیت افغانستان در موقع حرب عمومی
۷۷
جلد اول - نادر افغان

"بر هر فرد مسلمان را لازم است که خطاب (عسکری) را بخود قبول فرماید"
(ع ، ه )
مفکوره سراپا نفعه نادری
در موقع حرب عمومی
چون درین ایام جنگ عمومی کمال شدت و عظمت را بخود گرفته بود،
و به بسیار سرعت حیرت افزا شراره عالم سوز حرب، از هر طرف شرباً
شده خرمن امن و آسایش اوستریا را در داده از انجا بر روسیه سرایت
و از روس گذشته المان را شعله افشان کرده، ثم فثم بفرانسه و بلژیک و انگلیز
تجاوز کرده، دولت عثمانیه را هم فرا گرفته بود، و تمام این مناطق را بشر بای
قرمزی خود خونبار کرد، و قتل ولیعهد اوستریا در مغرب، و بعضی حصص شرقی
عینا تمثال خون سیادش را که اوراق تاریخ مشرق زمین ازان خون آگین است
قایم کرد.
ازین جهت تعیین خط مشی سیاسی افغانستان، درین هنگامه کلان حتمی
و ضروری بود، که نظر بموقعیت سیاسی و جغرافیائی خود و اهمیت جنگجوئی و سلحشوری

(۱) ملاحظه شود ستون ۲ صفحه ۳ شماره ۲ سال ۴ سراج الاخبار منطبعه ۳۰ سنبله ۱۲۹۳ - کابل


وضعیت افغانستان در موقع حرب عمومی
۷۸
جلد اول - نادر افغان

ملت شجاعش اعلان شود . والا در صورت عدم تعیین مسلک ممکن است که
تحت کدام تضییق و فشاری بنام طرفداری و یا اتحاد روس و انگلیز که
از همسایگان شرقی و شمالی اوست بیاید .
درحالیکه بعض جرائد انگلیزی و هندی پروپاگند شمولیت افغانستان را
در جنگ عمومی و اعطای معاونت را بحکومت انگلیز میسرودند ، بکذا دول
مخالف اتحاد مثلث یعنے دروس ، انگلیز ، وفرانسه ، مخصوصاً جرمنی و ترکیه
آرزومند مساعدت و مشارکت افغانستان بود با اوشان درین محاربه عظیم
چنانچه برای همین مقصد یک وفدی نیز از طرف المان و ترک وارد کابل شده
بودند . (۱)
درینجا مجلس خاص الخاصی منعقد و در آن همه اولیای امور شامل شده در طراف
تعیین خط مشی افغانستان بالنسبه آن حرب جهانسوز مذاکره کردند ، بعد از
بحث و مذاکره طولانی زعمای امور عصر سراجی این مسئله را باکثریت تصویب
کردند که «باید افغانستان در حرب حاضره کاملاً بیطرف باشد ، تا زمانیکه
بر خلاف شان و شرافت و احترام و حیثیت ملت و حکومت با اندک کجشکانی
(۱) که ذوات مشهو این وفد ندرمایر المانی و کاظم بیک ترکی ، فلوکس و این جنیک ، را جا مهند پرتاب ، و مولوی برکت الله خان بود.


وضعیت افغانستان موقع حرب عمومی 79 جلد اول ـ نادر افغان
و حمله از طرف هیچ یک از دول متحارب عاید نشود، مخصوصاً همسایه های
شمالی و شرقی ما که فعلاً با همدیگر متحد و برعلیه اتفاق مثلث داخل حرب اند
تمام شرائط بیطرفی و مراتب حقوقی ما را مراعات نمایند حتمی است. که
افغانستان هم تمام شرائط غیرجانبداری را بالمقابل آنها مرعی دارد»
درین مجلس خاص سپه سالار صاحب یک نطق مؤثری را راجع به
اهمیت نظام ایراد، و ضمناً فرمودند «باید ما توجه خصوصی خود ما را بسوی
امور عسکری بیش از پیش مبذول، و در رفع هرگونه نقائص آن بذل مساعی
نمائیم، تا در صورت اندک یک تجاوز برحقوق مشروعه ما و یا تصور افتادن کدام
یک لکه بر دامن شأن و شرف وطن و یا توجیه کدام خطره بکدام گوشه مملکت
علی الفور مشت های سختی که از دست های شجاعت پیوست ملت غیور و عسکر جسورما
تشکیل شده باشد بر دهن و گردن اینگونه متجاوزین و متعرضین حواله کرده شود .
در دنیای موجوده بهر اندازه که در قوت و عظمت و قدرت عسکری
افزوده شود، و در ملت ها روح شجاعت و حفظ شأن و شرف ملیت و
وطنیت شان موجود باشد، بهمان اندازه بعزت و اعتلا هم آغوشش و
بمقاصد عالیه خود نائل میشوند .


ضمیمه صحیفه ( ۸۱ ) جلد اول کتاب « نادر افغان »

اعلیحضرت امیر حبیب الله خان سراج الملة و الدین
کابل ۱۲۳۹ ش


اثر بیان نادری در حکومت سراجی در ترقی عسکری
۸۰
جلد اول - نادر جهان

اگر بدیدۀ انصاف و تعمق ببینیم امروز بعوض این حقوق دولیۀ بین المللی
که برای نام موجود است، و کسی بران عمل نمیکند، قوت و قدرت قایم گردیده است
واقعاً که حقانیت و انصاف امروزه عالم ، بفحوای اَلْحَقُّ لِمَنْ غَلَبَ به قوّت
مربوط است و قوت هم در عصر حاضر عبارت است از بودن روح وحدت
و شجاعت در ملت و داشتن عسکر زیاد مجهز صاحب تعلیم و تربیه و دارائی مکفی
توپ و تفنگ و دیگر وسائل و وسائط مقتضیه حربیه است ، لذا از حضور
اعلیحضرت رجا میکنم تا زیاده تر بترقی و انضباط عسکری بذل مساعی فرمایند
بکذا فرید توجّه و اهتمام عموم مأمورین مسئول این شعبه را در اعتلا و اصلاح
نظام خواهانم .
اثر این مفکوره نادری در ترقیات عسکری
بیانیه غرّای فوق سپه سالار صاحب چون مبنی بر حقانیت و سعادت
بود، اعلیحضرت و عموم زعمای امور بتصدیق آن پرداختند، حتی شخص اعلیحضرت
سپه سالار صاحب را مخاطبه کنان فرمودند که :-
" بعد ازین خودم حتی الامکان پریت های عمومی که هفته یکبار اجرا میشود
بالذات برای گرفتن امتحان و تشویق عساکر حاضر میشوم ، و برای شنیدن


اثر بیان نادری در حکومت سراجی در ترقیات عسکری ۸۱ جلد اول - نادر افغان

و اجرا نمودن هر نوع عرائض و امور نظامی بهر وقتیکه شما خواسته باشید
مائل و حاضرم »
وارسی اعلیحضرت همایونی بمعاینه نظامی
و انجام امور عسگری
این مفکوره نادری که مزید توجه و اهتمام شخص پادشاه را بطرف عالم عسکری
ایجاب میکرد و از طرف اعلیحضرت بنظر استحسان و قبول دیده شد، اینطور اثر
و ثمر داد ، که امور سررشته طلب وزارت حربیه بهر وقتیکه سپه سالار صاحب
تقدیم میکرد فوراً اعلیحضرت بآن وارسی مینمود ، و بمعین السلطنه نیز تأکید اکید فرموده
بود تا بمعاونت و مساعدت سپه سالار در راه ترقیات مطلوبه عسکر جبراً
دقیقه فروگذار نشود ، برعلاوه آن شخصا با اعیان افغانستان و حواشی شان
احضاریت شانرا حتی الامکان در هر هفته به پریت گاه نظامی جهت معاینه و تشویق
عمومیه التزام فرمودند . اینک بتصدیق این مطلب عین آن مضمون سراج الاخبار
افغانیه مرقوم می شود ، که بقلم فاضل شهیر محمود طرزی مدیر آن مرقوم
شده است :-


امتحان عسکری منقول از سراج الاخبار افغانی
۸۲
جلد اول - نادر افغان

«در ظرف این دو هفته در چمن حضوری و چمن نظامی امتحانات مهمة عسکریة
اجرا گردید»
«ذات شوکتسمات اعلحیضرت یک امتحان عمومی عساکر نصرت مآثر
ملوکانه شانرا اراده و فرمان فرمودند، در هفته گذشته امتحان صنف پیاده
(غند اردلی) یعنی عساکر خاصه همایونی در چمن حضوری اجرا گردید، ذات علیشحصرت
همایونی با همه شهزادگان عظام و مصاحبان و سرداران کرام بدرستی نیترسی
عسکری در چمن شوکت پیرامن تشریف فرما گردیدند، عساکر ظفر مأثر همایونی در
زیر کمان افسری جناب سپه سالار محمد نادر خان به ترتیب بسیار منظمی صف ارائی
نموده بودند، تشریف موکب همایونی بسواری عرابه موتر بوقوع آمد بود، بعد انکه
از عرابه موتر فرود آمدند در حالیکه شهزاده گان عظام و یکی از مصاحبان خاص همرگان
بودند بسواری اسپ بر همه صفوف عساکر مرور فرمودند .»
«از طرف عموم عساکر شامانه سلامی بزرگ ایفا گردید، ذات علحضرت پادشای
عساکر شاهانه را به التفات و نوازشات همایونی مظهر سعادت فرموده، در وسط
چمن در زیر بیرق بزرگی که مخصوص پادشاهی است عودت و توقف فرمودند .»
«اولاً امتحان (شی مست) و بعد از ان (منزنی مست) و بعد از ان (کمپنی مست)


امتحان عسکری منقول از سراج الاخبار افغان
۸۳
جلد اول - نادر افغان

اجرا گردید که هر یک از سمت های مذکور از چند رقم کار تفنگ ، و کار قدم بکمال مهارت و اتفاق صنعت بحضور شوکت موفور قوماندان مقدس اعظم ذات شاهانه ابراز نمودند ، و باز همه ست ها غنچه ست شده (مارچ پاس) یعنی برسم کچید دو بار از حضور همایونی گذشتند ، بار اول کمپنی ست و بار دوم همست گذشتند ، که این مارچ پاس یا رسم کچید مست بست از مشکلترین کارهای امتحان مذکور شمرده میشد و آنرا عساکر شاهانه بکمال درستی اجرا کرده توانسته مظهر تفقد شاهانه گردید .»

«بعد ازان ذات اعلیحضرت یک تقریر دلپذیری در باب اهمیت عالم عسکری و سعی و غیرت در راه وظیفه شناسی بر عموم افسران نظامی بیان فرموده و از طرف حاضرین دعای سلامتی پادشاه و فتح و فیروزی عسکر و سپاه نثار گردیده مراسم امتحان بانجام رسید ، و ذات اعلیحضرت بسواری عرابه موتر با همرکابان حضور بقصر شاهانه عودت فرمودند .»

درین هفته در چمن نظامی امتحان عساکر طوپچی و بطاریه های طوپ گرفته شد که ان شاء الله در شماره آینده از تفصیلات آن با بعضی لوحه های تصاویر آن تزئین صحائف اخبار خواهیم نمود .» (۱)
(۱) ملاحظه شود صفحه ۲ شماره ۳ سال ٤ سراج الاخبار مورخه ۱۳ میزان ۱۲۹۳ - کابل .


ضمیمهٔ صحیفه (٨٤) جلد اول کتاب «نادر افغان»

کابل سنه ١٣٣٤ق

عالیقدر جلالتمآب سردار محمد نادر خان سپه سالار با جمعی از صاحب منصبان افغانستان


[BLANK PAGE]


ضمیمۀ صحیفۀ ( ٨٤ ) جلد اول کتاب « نادر افغان »

امتحان ورسم مرور عساکر مرکزی در سنۀ ۱۳۳۲ ق


امتحان عسگری منقول از سراج الاخبار افغانیه ٨٤ جلد اول - نادر افغان

در شماره ما بعد حصه موعوده این مضمون را چنین تحریر و تکمیل میکند:-
«اعلیحضرت دائماً یک توجه خاصی در امورات مهمه عسکر پروری و ترقی روز
افزون لشکری مبذول میفرمایند، حتی درین اوقات با وجود بسیاری کارهای
دولتی در هفته یکروز را منحصر برویت و تمشیت امورات مهمه عسکریه داشته اند
چنانچه در دربار روز شنبه بزبان مبارک فرمودند که بسبب تبدیل دادن
ایام دربار که بروزهای سه شنبه مقرر بود ازین است که روز سه شنبه را برای
ملاحظه امورات عسکریه مقرر فرموده اند .»
«سپهسالار بیدار هوشیار جناب سردار محمد نادر خان و دیگر همه نایب سالارها
و جرنیلها و افسرهای نظامی اردوهای عساکر شاهانه نیز بنابر پیروی افکار قدسیت اثار
قوماندان اعظم و متبوع مقدس مکارم شیم خودشان از جد و جهد دائمی
باز نمی ایستند .»
«درین دو سه هفته نمایشها و امتحانهای مختلفه عسکری در چمن حضوری و چمن نظامی
از حضور میامن موفور ذات اعلیحضرت پادشاهی گذارش یافته و موفقیتها و
کامیابی های کامله ازان بحصول انجامیده است، چنانچه در هفته گذشته امتحان
رسم مرور و انداخت توپخانه ها در چمن حضوری بعمل آمده درجه انتظام عساکر


امتحان عسکری منقول از سراج الاخبار افغان
٨٥
جلد اول - نادر افغان

توپچی، و نظم و نسق توپخانه ها پدیدار گردید، علی الخصوص طوپ های میدان کوهی
که در ماشینخانه دارالسلطنه بمعرفت کارگران وطنی ساخته شده موجب افتخار
و مسار بیشمار دیده میشد، درجه مقاومت و متانت این توپها را ازین قیاس باید کرد
که بعضی ازین توپهای وطنی خود ما پنج شش هزار گله انداخته توانسته است که
حقیقتاً شایان شکران بیشمار یک چیزی است . »
« این نمایشها و امتحانها که اجرا میشود محض برای انیست که نواقصات لوازمات
عسکریه ظاهر گردیده، در باب اکمال آن سعی شود، چنانچه بنابر استفساریکه
از جناب سپه سالار صاحب سردار محمد نادر خان در خصوص سبب و چگونکی نمایشهای
مذکور از طرف عاجزانه ما واقع شده است، ذات عالی شان از قرار ذیل معلومات
عطا فرموده اند که عیناً مکتوب شفقت اسلوب عالی شا را درج مینمائیم: »
نقل مکتوب
( بعنوان فاضل شهیر محمود طرزی مدیر و محرر سراج الاخبار)
یوم یکشنبه ۷ شهر ذیقعده الحرام ۱۳۳۲ قمری
چون آن مشفق کیفیت نمایش عسکری را که بر وزهای سه شنبه بحضور مبارک
اعلیحضرت پادشاه معظم گذارش یافته از بنده جویا شده بودید ، بنابران حقیقت آنرا


امتحان عسکری منقول از سراج الاخبار افغانیه ٨٦ جلد اول - نادر افغان

برای آن دوست دانشمند تحریر نمودم ، اینکه همواره نظر و توجه ذات همایونی
اعلیحضرت والا به ترقی ملت و دولت افغانستان است ، و اساس ترقی
دولت وابسته بانتظام و آراستگی عسکر است ، بنا بران پادشاه معظم
اعلیحضرت والا در هر هفته یکروز از اوقات قیمتدار شاهانه را که روز سه شنبه باشد
برای اجرای امورات عساکر دولت علیه شان معین فرمودند ، که در روزهای
مذکور جمله امورات که در باب ترقی عسکر باشد بحضور مبارک گذارش داده از حضور
سررشته تکمیل آن نموده میشود ، بنا بران حسب الامر همایونی، بروزهای مذکور شروع
از غند اردلی نموده ملاحظه جمله عسکری پایتخت را ان شاء الله تعالی فرموده
و سررشته تکمیل شانرا از جمله لوازمات سفری و حضری که بکار باشد میفرمایند
ما جمله افسران و سائر عسکر و افراد افغانستان از درگاه خداوند کریم استدعا
داریم که ما خدام دولت را توفیق عنایت نماید که خدمتگذاری پادشاه معظم و دولت
علیه افغانستان را بصدق دل انجام ، کاهلی و سستی را از خود دور و در
خدمت خود ما جد و جهد بی اندازه نمائیم ، تا باعث نجات دنیوی و اخروی ما
باشد . محل امضای سپه سالار محمد نادر » (۱)
(۱) ملاحظه شود صفحه ٣ شماره ٤ سال ٤ سراج الاخبار افغانیه منطبعه ۲۸ میزان ۱۲۹۳ .


اجمال مساعی نادری در عصر سراجی ۸۷ جلد اول - نادر افغان
انصراف از تفصیل بنا بر خوف تطویل
از انجا که حصص مهم سراج الاخبار افغانیه را همین ترقیات و اقدامات
عالی که از مجهودات این شخص وطن دوست ملت خواه در موقع سپه سالاری
از قوه بفعل آمده و عمده ترین اجراآت عصر سراجیه را امثال همین اعمال قابل
امتثال نادری تشکیل نموده است
اگر نگارنده درین محل خواسته باشد که تنها بنقل کردن همان مندرجات
اخبار اکتفا کند، و یا لااقل باقتباسش توجه نماید البته برعلاوه اینکه
تحریرات ما بطوالت می انجامد، این مجموعه ما نیز صورت یک رویداد مفصل
وزارت حربیه را بخود خواهد گرفت .
لهذا درین مورد بنگاشتن همین اجمال و اشاراتیکه قبلاً گذشت اکتفاء
و خلاصه مطالعین را آگاه میکنیم که حضرت عالی سردار سپه سالار صاحب
از ساله نیز الی اواخر ساله که جمله (۶) شش سال شود، در تطبیق و اجرا
موادیکه در صحیفه (۶۹) تا (۸۶) قبلاً بتلخیص آن ایما شد بکمال فعالیت بذل مقدرت
میورزیدند و دقیقه از اصلاح و ادای خدمت وجیبه ملک و قوم و شاه
واجب الاحترام شانرا فروگذار نمیشدند، و در عسکر نوازی و تلطیف مزاج قشونی


جمال مساعی اردوی در عصر سراجی ٨٨ جلد اول - نادر افغان

و اعزاز و ترفیع صاحب منصبان خدام صمیمی نظامی بحکومت پیشنهاد های اساسی را
تقدیم و منظوری آنرا تحصیل و باین قدر دانی خود در خرسندی و مزید فعالیت
و کار پردازی آنها می افزودند، و در عین زمان نظام افغانی را به بهترین صورتی
منظم و مخصوصاً اردوی مرکزی را از هر حیث عالی و معظم ساختند، و در ضبط
و ربط قوای همرکابی اردوی سراجی که در سفر و حضر با اوشان میبود بیشتر بذل
مجاهدت مینمودند!
بهمراه ترقیات حربی پیشرفت امور عرفانی را هم بر خود (طوریکه قبلاً نگاشتیم)
الزم قرار داد از یکطرف در انواع تعلیم و تربیه و تنویر افکار منسوبین عسکریه در لیعه
مکاتب و مدارس و معلمین و اتالیق های مخصوص میکوشیدند، و از جانب دیگر
در وسعت معلومات صاحبمنصبان و افراد عسکری به نشر تالیفات و اثرات
نافعه عصر یه عسکریه بذل مقدرت میورزیدند.
با اینکه سپه سالار معظماً ومسئلاً شب و روز گاه و بیگاه در عظمت و
رفعت و اصلاح صوری و معنوی امور قشونی مصروف و همواره اوامر و
هدایات نافعه را بعموم قطعات مرکزی و اطراف و نواحی میدادند
همه وقته شرفیابی حضور را نیز حاصل، و در سفر و حضر همرابی شهریاری را نائل میبودند


اعتبار خاندان نادری در عصر سراجی ۸۹ جلد اول - نادر افغان

در امور نظامی وظیفه و در سائر امور ملکتداری عند اللزوم بحضور پادشاه
و دیگر زعمای امور، افکار و نظریات قیمدارشان را ابدا میکردند.
اعتماد و اعتبار دودمان نادری در عصر سراجی
از همین هوشیاری و بیدار مغزی و دوراندیشی و حکومت دوستی
و ملت پروری و وطنخواهی خویش یوماً فیوماً مراتب اعزاز و امتیاز وافتخار
و اعتبار جناب محمد نادر خان و تمام افراد فرخ نهاد خاندانی شان در ترقی
و تزائد بود، و عمده امور ملکی و نظامی در مواقعیکه بر دیگران اعتماد و اعتبار
نمی شد، و یا کدام اصلاح مطلوبه حسب دلخواه از سائرین توقع نمیرفت، بیکی
از افراد این دودمان صداقت بنیان عطا می شد.
بهترین مصدق این مطلب همانا وجود مفاخر آمود سرداران عظام
جنابان سردار محمد آصف خان و سردار محمد یوسف خان بود، که بحیثیت
مصاحبین افخم دائم الاوقات بحضور پادشاه میبودند، و راجع باکتساب فضائل
و اجتناب از رذائل و خدمت ملک و ملت و کندن ریشه های منحوس جهالت
و خیانت، دائماً افکار خودها را تقدیم میکردند.
و باز تقرر حصہ تعالی سردار محمد عزیز خان است در مقام وزارت خارجه


ضميمه صحيفه (۱۰) جلد اول کتاب «نادر افغان»

این گروپ از شماره ۲۱ سال ۳ سراج الاخبار افغانيه مطبعه ۱۸ سرطان ۱۲۹۳ ش گراور شده است

(صف اول از طرف راست بچپ
(۱) جناب سردار سپه سالار محمد نادر خان (۲) جناب محمد سلیمانخان شاغاسی نظامی
حضور (۳) مصاحب خاص اعليحضرت جناب سردار محمد آصف خان (٤) مصاحب
خاص اعلیحضرت جناب سردار محمد یوسف خان (۵) جناب محمد عزیز خان شاغاسی خارجه حضور
صف دوم از طرف راست بچپ : -
(۱) جناب مجمد علی خان کرنيل رساله شاهی (۲) جناب شاه ولیخان رکاب باشی حضور (۳)
جناب احمد شاه خان سر میر اسپور حضور (٤) جناب محمد هاشم خان سرسپروس حضور
(ه) جناب شاه محمود خان سرخان اسپور حضور .


اعتبار خاندان نادری در عصر سراجی ۹۰ جلد اول - نادر افغان

عصر سراجیه، و بودن عالیشان عزت و شجاعت بنیان سردار محمد هاشم خان
نائب سالار نظامی هرات، و تقرر والاشان جلالتمآب سردار محمد سلیمان خان
به نائب الحکومه گی هرات است، که این ذوات محترم این وظائف بزرگ
شان را بچنان درستی و خوبی انجام داده اند، که الی الآن حسن اعمال
و رفتار صداقت آثارشان ضرب المثل و ورد زبان صغار و کبار افغانستان
است.
بر علاوه آن ذوات معظم آتی الذکر ازین خاندان جلیل الشان بمناصب افتخاری
آتی حضور شهریاری (که در واقع یک یک اسم مصاحبی و همراهی خصوصی شان بود
در سفر و حضر بحضور آن شاه جلیل القدر) نیز نائل بودند:
جناب سردار شاه ولیخان برادر سپه سالار رکاب باشی حضور.
" " شاه محمود خان " " : سرهاوس "
" " محمد علی خان " " : برگد غند هسپو اولیان "
" " احمد شاه خان پسر عم سپه سالار : سر هراسپور "
" " احمد علی خان نواسه " " : سرخان " "
با این همه جاه و جلال، حشمت و اقبالی که از فضل خدای متعال بواسطه صداقت


محبوب القلوبی خاندان نادری در انظار عمومی ۹۱ جلد اول - نادر افغان

و امانت و حسن اخلاق و رفتار عالی العال باین خاندان صاحب کمال حاصل
و موجود بود، عموماً هر هر فرد این دودمان بغیر از خیر اندیشی حکومت و فکر سعادت
ملت و وطن دیگر فکر و ذکری نداشتند و بجز از تواضع وانکسار و همدردی با صغار
و کبار اثری از خود غرضی وغیره اوضاع لایعنی در وجودشان دیده نمیشد .
بصفات پابندی با وامر دین حضرت سیدالمرسلین و صمیمیت با شهریار
مسلمین و اخلاص و محبت با مملکت و باخبری از چگونگی اوضاع عمومی ملت و
عزت و احترام بزرگان و مراعات مراتب شفقت والفت با خوردان متصف
و معروف، و بنظر عموم طبقات ملت و اعیان حکومت محبوب و مرغوب بودند.

محبوب القلوبی خاندان نادری
در انظار عمائد حکومت ، وعامه افراد ملت

بواسطه همین رفتار نیک و اخلاق حسنه و خیرخواهی حکومت و طرفداری
از آرامی وطن و نیکنامی عمومی تبعه افغانی که از صفات ممتاز این خاندان
عالیشان مخصوصاً از ذات بابرکات محمد نادرخان سپه سالار بود، و همیشه
از دست و زبان اوشان برای مردم رفاه و سعادت حاصل میشد، و گاهی