٤٤

امان اللہ کی حکومت کے چھوٹے چھوٹے جرم جیسے وعدہ خلافیاں فریب کاریاں
حتیکہ فراشوں اور خانسامانوں کے ساتھ بھی چالیں چلنا اسقدر زیادہ ہیں کہ انکا شمار
حد و حساب سے باہر ہے۔ ہم ان معمولی مسائل سے قطع نظر کرتے ہیں۔
مگر جن بڑے بڑے گناہوں کے ارتکاب سے ملک ویران ہو جاتے ہیں
اور مانکی آزادی و استقلال محو ہوجاتا ہے اور ہزاروں بندگان خدا کا خون
بہہ جاتا ہے انکی گنتی بھی اتنی ہے کہ ایک لمبی فہرست بن جاتی ہے ۔
مثلاً اسکے تمام کاموں میں سے جو ایک کام سرزد ہوا ہے اور جسکو فی الجملہ
کارخیر کہہ سکتے ہیں اور اس کے دوسرے کاموں کی نسبت ظاہراً اس میں شرافت
اور اسلامیت کی کچھ کچھ بو آتی ہے وہ یہ ہے کہ اُسنے بیچارے ہندوستانیوں کو ہجرت کی
ترغیب دی ۔ گویا ان قسمت کے مارے غریب الوطنوں نے دار الحرب سے دار الاسلام
میں ہجرت کی ۔ خواہ اس میں کتنے ہی پالیٹار و دلسوزی کو دخل ہو صرف اس ایک ہی
مسئلے میں بھی خامی رہی وہ یہ ہے کہ وطن سے دور ہزاروں مہاجر قطغن کے دشتوں
اور میمنہ اور ترکستان کے درّوں میں مر کھپ گئے ۔
خیوہ اور بخارا نے روسیوں کی سیاسی نگرانی کے ماتحت خارجہ ممالک کی
نظروں میں ایک دولت کی حیثیت پیدا کر لی تھی اور روسیوں نے انکو برائے نام
آزادی بھی دے رکھی تھی ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔

The main difference between this function block and functions studied above block resides on how input arrays parameter changes on time index $n$. This corresponds closely mathematically discrete convolution equation that assumes constant weights $W$:
$$ y[n] = \sum_{k=0}^{n}w[k]x[n-k] $$
If filter weights were constant over time, all parameters except ```din``` should be invariant over time. Consequently they can be implemented dynamically in Vivado HLS. When inputs are defined as static, synthesis process considers them to be invariant. C simulation handles statics variable correctly, but RTL cosimulation may ignore those variables to match them with synthesis. Let see the output of the cosimulation.

As you can notice, there is a mismatch between original algorithm result and RTL behavior. As it was discussed before this is due to how Vivado HLS manage the C `static` variables in simulation process. To solve this issue, HLS provides a pragma to remove this limitation. To make the HLS know that the function input parameters are used to carry the internal states of the function between its calls we can use `#pragma HLS pipeline II=1`

````c
void FirFilter(din_t din, coeff_t w[N], dout_t *dout) {
	static acc_t acc = 0;
	static din_t shift_reg[N];
	#pragma HLS pipeline II=1

	acc = 0;
	for (int i = N - 1; i > 0; i--) {
		shift_reg[i] = shift_reg[i - 1];
		acc += shift_reg[i] * w[i];
	}

	shift_reg[0] = din;
	acc += shift_reg[0] * w[0];

	*dout = acc;
}
````

Using `#pragma HLS pipeline II=1` allows concurrent execution of operations, to process a new input every clock cycle and achieve highest performance. Then Vivado understand that `shift_reg` is a shift register and maps it onto RTL `Shift Register` as depicted below.

This figure represents how HLS maps a C array defined as static to hardware primitives. However, there are some restrictions on that:
1. The shift registers' data has to be stored in registers, not block RAMs.
2. Fully unrolling of shift registers into individual registers can result in a complex routing problem.

### 5. Loop pipelining

Pipeline pragma in HLS instructs the tool to attempt to pipeline the loop, which can significantly improve throughput by allowing successive iterations of the loop to overlap their execution, thus reducing the total time taken for the loop to complete.
Now, it's time to evaluate how `#pragma HLS PIPELINE` can improve the throughput of FIR filter IP by parallelizing the multiplications and accumulation operations. Note that to do that, you should completely unroll the `for-loop` and the elements of `shift_reg` and `w` parameters should become fully accessible at the same time. The first step can be done by using `#pragma HLS unroll` pragma or putting the loop inside a pipeline. The `PIPELINE` pragma automatically unroll loops inside the corresponding pipeline. Therefore, in this example, it is not needed to unroll the `for-loop` explicitly. Second, we should use `#pragma HLS array_partition` to partition the elements of `shift_reg` and `w` parameters.

````c
void FirFilter(din_t din, coeff_t w[N], dout_t *dout) {

#pragma HLS pipeline II=1
#pragma HLS array_partition variable=w type=complete
	static acc_t acc = 0;
	static din_t shift_reg[N];
#pragma HLS array_partition variable=shift_reg type=complete

	acc = 0;
	for (int i = N - 1; i > 0; i--) {
		shift_reg[i] = shift_reg[i - 1];
		acc += shift_reg[i] * w[i];
	}

	shift_reg[0] = din;
	acc += shift_reg[0] * w[0];

	*dout = acc;
}

````

Now, synthesise the code and evaluate the required resources in terms of DSP block.
As shown in the following figure, now HLS can find that `shift_reg` elements' indices can be evaluated independent of the time instance index.

> - **Note**: If you want to use the output of the IP core immediately when the result is ready, you must use ```ap_none``` protocol for `dout` parameter using `#pragma HLS INTERFACE mode=ap_none port=dout`. Using the `ap_none` protocol tells the Vitis HLS compiler not to generate any control signals for a given port, meaning the port behaves purely as a data connection without handshaking signals (like `valid`, `ready`, or `acknowledge`).
> - **Note**: To prevent the Vitis compiler to wait for the handshaking signals from AXI interface when it enters to the algorithm, we should use ```#pragma HLS INTERFACE ap_ctrl_none port=return```.

### 6. MAC FIR design with single DSP slice

By looking at synthesis report of previous design, you may find that our design instantiated 11 DSP slices. You can use `#pragma HLS ALLOCATION` to manage the amount of resource allocated for mathematical operations (like multipliers and adders). You can limit the number of multipliers (or MAC units) that Vitis HLS will use for the FIR filter to reduce hardware area, at the cost of increased latency (time to compute one output). The `ALLOCATION` pragma enforces resource constraints on operations, functions, or cores.

````c
void FirFilter(din_t din, coeff_t w[N], dout_t *dout) {
    #pragma HLS ALLOCATION operation instances=mul limit=1

    // FIR filter logic here
}
````

By doing that, the synthesis cannot achieve `II=1`, therefore it is better to modify the pragmas as follow.

````c
void FirFilter(din_t din, coeff_t w[N], dout_t *dout) {
	static acc_t acc = 0;
	static din_t shift_reg[N];

    #pragma HLS ALLOCATION operation instances=mul limit=1

	acc = 0;
	for (int i = N - 1; i > 0; i--) {
        #pragma HLS PIPELINE
		shift_reg[i] = shift_reg[i - 1];
		acc += shift_reg[i] * w[i];
	}

	shift_reg[0] = din;
	acc += shift_reg[0] * w[0];

	*dout = acc;
}

````

This will give the compiler the freedom to pipeline the loop, and try to process each inner iteration per clock cycle. You may check the HLS result and compare it with the results obtained from previous sections.

## Second part: Using AXI Stream interface for FIR
Instead of reading one value at a time from a specific address using `ap_none` protocol in FIR function arguments, passing an array to the function gives HLS the opportunity to read the input from a FIFO using AXI stream interfaces. Using AXI Stream in a FIR filter design allows for continuous, high-throughput, and pipelined data processing.

````c
#include "FirFilter.h"
#include <hls_stream.h>

void FirFilter(hls::stream<din_t>& din, hls::stream<dout_t>& dout, coeff_t w[N]) {
#pragma HLS INTERFACE mode=axis port=din
#pragma HLS INTERFACE mode=axis port=dout
#pragma HLS INTERFACE mode=s_axilite port=w
#pragma HLS INTERFACE mode=s_axilite port=return

    static din_t shift_reg[N];
#pragma HLS array_partition variable=shift_reg type=complete
#pragma HLS array_partition variable=w type=complete

    // Read new input data from the stream
    din_t x_in = din.read();

    acc_t acc = 0;

    // Shift register and Multiply-Accumulate logic
    // Add pipelining to allow processing one input per clock cycle
#pragma HLS PIPELINE II=1

    // Shift data and compute the FIR output
    for (int i = N - 1; i > 0; i--) {
        shift_reg[i] = shift_reg[i - 1];
        acc += shift_reg[i] * w[i];
    }

    shift_reg[0] = x_in;
    acc += shift_reg[0] * w[0];

    // Write the output result to the stream
    dout.write(acc);
}
````
1. Explain how AXI stream is implemented using C codes.
2. What are the limitation of `hls::stream<>` types? Explain. Check the official AMD user guide to learn more about `hls::stream<>` variable type.
3. Replace the FIR codes with the codes presented above. Run C simulation and explain why the simulation gives segmentation fault error.
4. Correct the testbench. In the case you couldn't here is the corrected one.
````c
#include "FirFilter.h"
#include <iostream>

using namespace std;

// Testbench main function
int main() {
    // Array of FIR coefficients
    coeff_t w[N] = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 5, 4, 3, 2, 1};

    // Input data array to stimulate the filter
    din_t input_data[15] = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 0, 0, 0, 0, 0};

    // Array to hold the expected output (for checking)
    dout_t expected_output[15];

    hls::stream<din_t> din_stream;
    hls::stream<dout_t> dout_stream;

    // Run the FIR filter software model (for expected output calculation)
    for (int n = 0; n < 15; n++) {
        acc_t acc = 0;
        for (int k = 0; k < N; k++) {
            if (n - k >= 0) {
                acc += input_data[n - k] * w[k];
            }
        }
        expected_output[n] = acc;
    }

    // Call the hardware FIR filter model
    int pass = 1;
    for (int n = 0; n < 15; n++) {
    	dout_t dout_val;

    	din_stream.write(input_data[n]);

    	FirFilter(din_stream, dout_stream, w);

    	dout_val = dout_stream.read();

        // Print input, output, and expected value
        cout << "Input: " << input_data[n] << " \t";
        cout << "Output: " << dout_val << " \t";
        cout << "Expected: " << expected_output[n] << endl;

        // Check if output matches expected output
        if (dout_val != expected_output[n]) {
            pass = 0;
            cout << "Mismatch at index " << n << endl;
        }
    }

    // Final result message
    if (pass) {
        cout << "SUCCESS: All outputs match expected values." << endl;
    } else {
        cout << "FAILED: Outputs do not match expected values." << endl;
    }

    return (pass == 1) ? 0 : 1;
}
````
5. Run the synthesis. How resources and synthesis estimated delay compared to the version discussed in Sec. 5? Check if it is able to synthesize an IP with `II=1`.
6. Run RTL cosimulation and compare the expected behavior with outputs from simulation.

In this task, we will improve the performance using block processing scheme rather than sample processing scheme.
Write a top module program using following code skeleton. Synthesize the code, check the results, check that if II=1 constraint met.

````C
void FirFilter(hls::stream<din_t>& din, hls::stream<dout_t>& dout, coeff_t w[N]) {
#pragma HLS INTERFACE mode=axis port=din
#pragma HLS INTERFACE mode=axis port=dout
#pragma HLS INTERFACE mode=s_axilite port=w
#pragma HLS INTERFACE mode=s_axilite port=return

    static din_t shift_reg[N];
#pragma HLS array_partition variable=shift_reg type=complete
#pragma HLS array_partition variable=w type=complete

	//TODO
	// write a loop that will read all the available data from din
	// stream process them using the same MAC algorithm  presented earlier
	// write back the result into the output stream.

}
````
1. Correct the testbench to make it able to supply arrays/streams to the top module. Make sure to read all the streams in testbench loop too.

 💡 Solution for C code. Please check it after you've tried.

```c
void FirFilter(hls::stream<din_t>& din, hls::stream<dout_t>& dout, coeff_t w[N]) {
#pragma HLS INTERFACE mode=axis port=din
#pragma HLS INTERFACE mode=axis port=dout
#pragma HLS INTERFACE mode=s_axilite port=w
#pragma HLS INTERFACE mode=s_axilite port=return

    static din_t shift_reg[N];
#pragma HLS array_partition variable=shift_reg type=complete
#pragma HLS array_partition variable=w type=complete

    acc_t acc;
    while (!din.empty()) {
#pragma HLS PIPELINE II=1
    	acc = 0;
        din_t x_in = din.read();

        // Shift data and compute the FIR output
        for (int i = N - 1; i > 0; i--) {
            shift_reg[i] = shift_reg[i - 1];
            acc += shift_reg[i] * w[i];
        }

        shift_reg[0] = x_in;
        acc += shift_reg[0] * w[0];

        // Write the output result to the stream
        dout.write(acc);
    }
}
```

 💡 Solution for Testbench. Please check it after you've tried.

```c

#include "FirFilter.h"
#include <iostream>

using namespace std;

// Testbench main function
int main() {
    // Array of FIR coefficients
    coeff_t w[N] = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 5, 4, 3, 2, 1};

    // Input data array to stimulate the filter
    din_t input_data[15] = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 0, 0, 0, 0, 0};

    // Array to hold the expected output (for checking)
    dout_t expected_output[15];

    hls::stream<din_t> din_stream;
    hls::stream<dout_t> dout_stream;

    // Run the FIR filter software model (for expected output calculation)
    for (int n = 0; n < 15; n++) {
        acc_t acc = 0;
        for (int k = 0; k < N; k++) {
            if (n - k >= 0) {
                acc += input_data[n - k] * w[k];
            }
        }
        expected_output[n] = acc;
    }

    // Call the hardware FIR filter model
    int pass = 1;

    for (int n = 0; n < 15; n++) {
        din_stream.write(input_data[n]);
    }

    FirFilter(din_stream, dout_stream, w);

    for (int n = 0; n < 15; n++) {
        dout_t dout_val = dout_stream.read();

        // Print input, output, and expected value
        cout << "Input: " << input_data[n] << " \t";
        cout << "Output: " << dout_val << " \t";
        cout << "Expected: " << expected_output[n] << endl;

        // Check if output matches expected output
        if (dout_val != expected_output[n]) {
            pass = 0;
            cout << "Mismatch at index " << n << endl;
        }
    }

    // Final result message
    if (pass) {
        cout << "SUCCESS: All outputs match expected values." << endl;
    } else {
        cout << "FAILED: Outputs do not match expected values." << endl;
    }

    return (pass == 1) ? 0 : 1;
}

```

Now by synthesizing the codes above, we can notice that HLS could met II=1. You can verify it from RTL cosimulation waveform viewer (Fig. 8).

**Fig. 8: Waveform in Cosimulation viewer.**

## Third Part: Implementing and Testing Using PYNQ

Now, the HLS IP from the previous part will be packaged and evaluated physically on PyNQ-Z2.

1. Export the HLS IP.

2. Open Vivado tool, create a new IP. Insert `Zynq processing unit`. Add your packaged HLS IP to the IP block design, add one DMA ip `AXI Direct Memory Access`. Since, HLS IP uses streams, configure DMA for `Read/Write` channels. Disable `Scatter Gather Engine`.

**Fig. 9: DMA Configuration.**

3. Connect the IP correctly like Figure 10. `TREADY` and `TVALID` from `M_AXIS_MM2S` on DMA connects to HLS IP `din`, and `S_AXIS_S2MM` connects to `dout`.

**Fig. 10: Vivado IP Block Design.**

4. You can use `<component.xml>` file inside the exported zip file to find out at which addresses register files in HLS IP corresponds to (or from synthesis report generated by vitis HLS IDE). As an example `<spirit:addressOffset>0x10</spirit:addressOffset>` determines that base address `0x10` gives access to first 4 bytes of weights.

5. After generating bitsream `hw_FIR.bit` and `hw_FIR.hwh`, move them alongside the jupyter notebook code attached to this document `test_FIR.ipynb`. Now you can use following code as a basis for your notebook python project for evaluation.

```python
import numpy as np
import pynq
from pynq import Overlay, allocate

# Load the overlay
overlay = Overlay('./hw_FIR.bit')  # Ensure the name matches your block design

# Instantiate DMA and the HLS IP blocks
dma = overlay.axi_dma_0  # Replace with actual name if different
fir_ip = overlay.FirFilter_0  # Replace with actual name of HLS IP block

# Configure filter coefficients (assuming 11 coefficients as per your C++ code)
# Example weights used in the C++ testbench
weights = [1, 2, 3, 4, 5, 6, 5, 4, 3, 2, 1]

# Write weights to the IP block's memory
# Assumes AXI-Lite registers for `w` are mapped sequentially
# The base address for `w` should be checked in Vitis HLS Synthesis Report
weight_base_address = 0x10  # Replace with actual offset for `w` from HLS
for i, weight in enumerate(weights):
    fir_ip.write(weight_base_address + i * 4, weight)  # Write each 32-bit (4-byte) integer

# The amount of samples you are willing to send through FIR filter
data_size = 15

# Allocate memory buffers for DMA transfer
# Using `allocate` to get physically contiguous memory for the PL
in_buffer = allocate(shape=(data_size,), dtype=np.int32)
out_buffer = allocate(shape=(data_size,), dtype=np.int32)

# Initialize input buffer with test data
input_data = [1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 0, 0, 0, 0, 0]
for i in range(data_size):
    in_buffer[i] = input_data[i]

# Start the FIR filter by writing to the control register
# Usually, bit 0 of offset 0x00 is the AP_START bit
fir_ip.write(0x00, 0x01)  # Set AP_START

# Perform DMA Transfers
# 1. Send data from PS to PL (MM2S: Memory-Mapped to Stream)
dma.sendchannel.transfer(in_buffer)

# 2. Receive data from PL to PS (S2MM: Stream to Memory-Mapped)
dma.recvchannel.transfer(out_buffer)

# Wait for transfers to complete
dma.sendchannel.wait()
dma.recvchannel.wait()

# Display results
print("Input Data:     ", in_buffer)
print("Output Data:    ", out_buffer)

# Verification against expected results from C++ testbench
expected_output = [1, 4, 10, 20, 35, 56, 80, 104, 125, 140, 146, 140, 125, 104, 80]
success = True
for i in range(data_size):
    if out_buffer[i] != expected_output[i]:
        success = False
        print(f"Mismatch at index {i}: Expected {expected_output[i]}, Got {out_buffer[i]}")

if success:
    print("SUCCESS: All hardware outputs match expected values.")
else:
    print("FAILED: Output mismatch detected.")

# Free buffers to avoid memory leaks
in_buffer.close()
out_buffer.close()

```
6. Report the result obtained on Pynq Z2 Evaluation board to tutor and include in your report.

### Appendix:
Below are instructions on how to use array partition, unroll, and pipeline pragmas along with related C code snippets.

### Array Partition Pragma

The `#pragma HLS ARRAY_PARTITION` pragma enables the breaking of arrays into smaller arrays or individual elements. This increases memory bandwidth and enables parallel access to array elements.

#### Example: Array Partition

```c
#define N 16

void array_partition_example(int in[N], int out[N]) {
    // Partition the input array into 4 smaller arrays
    #pragma HLS ARRAY_PARTITION variable=in block factor=4
    // Partition the output array entirely into individual registers
    #pragma HLS ARRAY_PARTITION variable=out complete

    for (int i = 0; i < N; i++) {
        // Multiply by 2
        out[i] = in[i] * 2;
    }
}
```

### Unroll Pragma

The `#pragma HLS UNROLL` pragma expands a loop, effectively replacing it with multiple copies of its loop body. This increases parallelism by allowing multiple iterations to be executed concurrently.

#### Example: Loop Unroll

```c
#define M 8

void unroll_example(int in[M], int out[M]) {
    for (int i = 0; i < M; i++) {
        // Fully unroll the loop to execute all iterations in parallel
        #pragma HLS UNROLL
        out[i] = in[i] + 5;
    }
}
```

### Pipeline Pragma

The `#pragma HLS PIPELINE` pragma reduces the initiation interval for a function or loop by allowing concurrent execution of operations. Pipelining increases throughput.

#### Example: Loop Pipelining

```c
#define K 10

void pipeline_example(int in1[K], int in2[K], int out[K]) {
    for (int i = 0; i < K; i++) {
        // Pipeline the loop with an initiation interval of 1
        #pragma HLS PIPELINE II=1
        out[i] = in1[i] + in2[i];
    }
}
```

### Combined Example

You can combine these pragmas to optimize hardware generation further. Here's an example of a dot product using partition, unroll, and pipeline.

#### Example: Dot Product with Combined Pragmas

```c
#define LEN 32

int dot_product(int A[LEN], int B[LEN]) {
    // Partition arrays completely into individual registers for maximum bandwidth
    #pragma HLS ARRAY_PARTITION variable=A complete
    #pragma HLS ARRAY_PARTITION variable=B complete

    int acc = 0;

    for (int i = 0; i < LEN; i++) {
        // Pipeline the loop to initiate a new multiply-accumulate every clock cycle
        #pragma HLS PIPELINE II=1
        // Optionally unroll if further parallelism is needed (redundant if pipelining perfectly)
        // #pragma HLS UNROLL
        acc += A[i] * B[i];
    }

    return acc;
}
```
# L4: Shift Registers and DSP blocks within High Level Synthesis

The following sections will guide you through this lab:
* [First Part](#first-part-shifting-the-data)
* [Second Part](#second-part-using-axi-stream-interface-for-fir)
* [Third Part](#third-part-implementing-and-testing-using-pynq)

## Overview
This lab exercise explores the design and implementation of Finite Impulse Response (FIR) filters using AMD Vitis HLS. You will learn to write the algorithm in C/C++, apply various hardware optimization pragmas—such as loop unrolling, pipelining, and array partitioning—and analyze their effects on resource utilization and throughput. Additionally, you will integrate the generated IP into a larger Vivado block design, utilizing AXI Streams for efficient data transfer, and test the resulting hardware on a PYNQ-Z2 board using Python. Through this hands-on process, you will gain practical experience in bridging high-level software models with optimized hardware implementations for real-time digital signal processing.

## First part: Shifting the data

### 1. FIR C/C++ Design
When using Vivado HLS, the very first step in implementing a digital filter is writing C/C++ code. Before adding any optimization pragmas, we will observe how Vitis HLS synthesizes plain C/C++ code.

**Mathematical background**
A Finite Impulse Response (FIR) filter calculates its output as a weighted sum of the current and past input samples. The mathematical operation performed is a discrete convolution, defined by the following difference equation:

$$ y[n] = \sum_{k=0}^{N-1}w[k]x[n-k] $$

Where:
- $y[n]$ is the output signal at discrete time $n$.
- $x[n-k]$ are the current and past input samples (delayed by $k$ samples).
- $w[k]$ are the filter coefficients (weights or taps).
- $N$ is the filter order (number of coefficients).

**Task**
Write a simple module and testbench code for an $N$-Tap FIR (For this lab $N=11$). The coefficients $w[k]$ are assumed to be constants over time. Synthesize the code using Vitis HLS. Examine the resulting RTL block diagram in HLS and the required resources for the implementation, specifically tracking the BRAM elements and Flip-Flops. Run the Simulation with Vitis HLS simulation IDE interface and compare the values against Expected values. In your report, please provide screenshots of the Vivado synthesis report and code implementations. Below is a base template you can use to structure your implementation.

```c
#ifndef FIR_H
#define FIR_H

#define N 11 // Number of taps

typedef int din_t;
typedef int coeff_t;
typedef int dout_t;
typedef int acc_t;

void FirFilter(din_t din, coeff_t w[N], dout_t *dout);

#endif // FIR_H
```
```c
#include "FirFilter.h"

// Define function with exact types as presented in header
void FirFilter(din_t din, coeff_t w[N], dout_t *dout) {
	//TODO: Create shift register
    //TODO: Implement the MAC algorithm here
}
```

```c
#include "FirFilter.h"
#include <iostream>

using namespace std;

// Testbench main function
int main() {
    // Array of FIR coefficients
    coeff_t w[N] = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 5, 4, 3, 2, 1};

    // Input data array to stimulate the filter
    din_t input_data[15] = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 0, 0, 0, 0, 0};

    // Array to hold the expected output (for checking)
    dout_t expected_output[15];
	dout_t dout_val;

    // Run the FIR filter software model (for expected output calculation)
    for (int n = 0; n < 15; n++) {
        acc_t acc = 0;
        for (int k = 0; k < N; k++) {
            if (n - k >= 0) {
                acc += input_data[n - k] * w[k];
            }
        }
        expected_output[n] = acc;
    }

    // Call the hardware FIR filter model
    int pass = 1;
    for (int n = 0; n < 15; n++) {
    	FirFilter(input_data[n], w, &dout_val);

        // Print input, output, and expected value
        cout << "Input: " << input_data[n] << " \t";
        cout << "Output: " << dout_val << " \t";
        cout << "Expected: " << expected_output[n] << endl;

        // Check if output matches expected output
        if (dout_val != expected_output[n]) {
            pass = 0;
            cout << "Mismatch at index " << n << endl;
        }
    }

    // Final result message
    if (pass) {
        cout << "SUCCESS: All outputs match expected values." << endl;
    } else {
        cout << "FAILED: Outputs do not match expected values." << endl;
    }

    return (pass == 1) ? 0 : 1;
}

```

 💡 Solution. Please check it after you've tried.

```c
void FirFilter(din_t din, coeff_t w[N], dout_t *dout) {
	acc_t acc = 0;
	din_t shift_reg[N];
	acc = 0;
	for (int i = N - 1; i > 0; i--) {
		shift_reg[i] = shift_reg[i - 1];
		acc += shift_reg[i] * w[i];
	}
	shift_reg[0] = din;
	acc += shift_reg[0] * w[0];
	*dout = acc;
}
```

If you check the schedule viewer you can identify the structure of algorithm implemented through synthesis process.

![alt text](./fig/sch1.png)

### 2. State memory variables (static keyword)

As you can notice the result from `Simulation` will not give the expected answer.
You can use debug environment within `vitis hls` by putting breakpoint at `FirFilter` top function, checking how the values are updated in `shift_reg`. You may understand that since `shift_reg` in defined inside function without passing as argument and it is not static, so during each execution process, the internal values of `shift_reg` will be cleaned up!

1. Write the code again using `static` keyword for `shift_reg` internal array variable.
2. Check again the result obtained from `simulation`. Can you tell us why expected answer and output answer matched after editing the code?
3. Run the Synthesis. Are you expecting any changes on BRAM or Flip-flops requirements?
4. Run Cosimulation. Make sure the option `wave debug` is `true`. By default `cosimulation` viewer pops up. Try to identify state transition and `ap_return` signal. You will notice that the `cosimulation` fails after synthesis! But we already passed `c-simulation` phase. How the difference exists over these simulations?

 💡 Solution. Please check it after you've tried.

```c
void FirFilter(din_t din, coeff_t w[N], dout_t *dout) {
	static acc_t acc = 0;
	static din_t shift_reg[N];

	acc = 0;
	for (int i = N - 1; i > 0; i--) {
		shift_reg[i] = shift_reg[i - 1];
		acc += shift_reg[i] * w[i];
	}

	shift_reg[0] = din;
	acc += shift_reg[0] * w[0];

	*dout = acc;
}
```

Lab2/Makefile
 *.o .Xil
# Compiler
CXX = g++

# Compiler flags
CXXFLAGS = -O3 -Wall -Wextra -std=c++11 -I. -I/tools/Xilinx/Vivado/2023.2/include

# Executable name
EXEC = tb_matrixmul

# Source files
SRCS = matrixmul.cpp matrixmul_test.cpp

# Object files
OBJS = $(SRCS:.cpp=.o)

# Default target
all: $(EXEC)

# Link the executable
$(EXEC): $(OBJS)
	$(CXX) $(CXXFLAGS) -o $@ $^

# Compile source files into object files
%.o: %.cpp
	$(CXX) $(CXXFLAGS) -c $< -o $@

# Run the program
run: $(EXEC)
	./$(EXEC)

# Clean up build files
clean:
	rm -rf $(EXEC)Project/Project.md
# Machine Learning Edge Deployment Case Study

This document details case study aimed to guide you from high-level PyTorch design of neural networks to hardware/software deployment on edge devices like the Pynq-Z2. The process is fully integrated with Xilinx FINN and TVM, utilizing an ONNX intermediate representation for model acceleration on FPGAs.

## Overview

The case study focuses on:
- Designing a quantized neural network tailored for spatial data (MNIST dataset).
- Exporting the trained model to ONNX format.
- Compiling the model using Brevitas and FINN for FPGA deployment.
- Generating the bitstream and deploying it on the Pynq-Z2 board.

The model is based on Multi-Layer Perceptron (MLP) components, known as Spatial MLPs, capable of handling variable data shapes suitable for edge deployment.

---

## 1. Introduction

With the rising demand for deploying deep learning models on edge devices with constrained resources, developing highly optimized, quantized neural networks has become critical. This project demonstrates how to build and deploy a lightweight **Spatial MLP** on the **Pynq-Z2 FPGA** board using **Brevitas** for Quantization-Aware Training (QAT) and **FINN/TVM** for hardware synthesis and deployment.

### 1.1 Objectives

The primary objectives of this project are:
1. **Model Development**: Design a quantized neural network using Brevitas, utilizing Spatial MLPs that avoid traditional Convolutional Neural Networks (CNNs).
2. **Model Training**: Train the model on the MNIST dataset to achieve optimal accuracy.
3. **Export & Compilation**: Export the trained model to ONNX and use the FINN compiler to generate a customized hardware accelerator.
4. **Hardware Deployment**: Deploy the generated bitstream to the Pynq-Z2 FPGA and run inference using Python.
5. **Performance Evaluation**: Assess the model’s accuracy, hardware resource utilization, and inference latency.

---

## 2. Tools and Frameworks

To complete this case study, we will utilize the following tools and frameworks:
- **PyTorch**: For defining and training the neural network.
- **Brevitas**: A PyTorch library for Quantization-Aware Training (QAT), essential for converting models into low-precision formats suitable for hardware.
- **FINN**: An experimental framework from Xilinx Research that creates custom hardware architectures for quantized neural networks (QNNs).
- **TVM**: An open deep learning compiler stack for CPUs, GPUs, and specialized accelerators (FPGAs).
- **Vivado HLS**: High-Level Synthesis tool used by FINN to generate RTL from C/C++.
- **Pynq-Z2**: The target hardware platform for the final deployment.

---

## 3. Project Workflow

The project is structured into several phases:
1. **Network Architecture Design**: Designing the Spatial MLP.
2. **Quantization-Aware Training**: Training the model using Brevitas.
3. **Model Export**: Converting the model to ONNX format.
4. **Compilation with FINN**: Transforming the ONNX model into hardware via FINN and TVM.
5. **Deployment on Pynq-Z2**: Running the compiled model on the FPGA.

---

## 4. Phase 1: Network Architecture Design

### 4.1 Spatial MLP Concept

Traditional MLPs operate on 1D vectors, requiring flattening of 2D images. A **Spatial MLP** operates directly on 2D images, similar to CNNs but using localized multi-layer perceptron blocks. This approach captures local spatial features while reducing the computational complexity associated with standard convolutions.

### 4.2 Model Specifications

- **Input Size**: $28 \times 28$ grayscale images (MNIST dataset).
- **Quantization**: 4-bit weights and activations.
- **Architecture**:
  - Input quantization layer.
  - Spatial MLP blocks containing linear layers tailored for local receptive fields.
  - Non-linear activations (e.g., ReLU or QuantReLU).
  - Fully connected layer for classification into 10 classes.

### 4.3 Implementing the Spatial MLP

Here is the implementation of the `SpatialMLP` class using Brevitas:

```python
import torch
import torch.nn as nn
import brevitas.nn as qnn
from brevitas.core.quant import QuantType

class SpatialMLPBlock(nn.Module):
    def __init__(self, in_channels, out_channels, bit_width=4):
        super(SpatialMLPBlock, self).__init__()
        self.fc1 = qnn.QuantLinear(in_channels, out_channels, weight_bit_width=bit_width, bias=False)
        self.act1 = qnn.QuantReLU(bit_width=bit_width)
        self.fc2 = qnn.QuantLinear(out_channels, out_channels, weight_bit_width=bit_width, bias=False)
        self.act2 = qnn.QuantReLU(bit_width=bit_width)

    def forward(self, x):
        x = self.act1(self.fc1(x))
        x = self.act2(self.fc2(x))
        return x

class SpatialMLPNet(nn.Module):
    def __init__(self, bit_width=4):
        super(SpatialMLPNet, self).__init__()
        # Flatten the 28x28 image to a 784-dimensional vector
        self.flatten = nn.Flatten()
        # Input quantization
        self.quant_inp = qnn.QuantIdentity(bit_width=8, return_quant_tensor=True)

        # Define MLP blocks
        self.block1 = SpatialMLPBlock(784, 128, bit_width)
        self.block2 = SpatialMLPBlock(128, 64, bit_width)

        # Classification layer
        self.classifier = qnn.QuantLinear(64, 10, weight_bit_width=bit_width, bias=True)

    def forward(self, x):
        x = self.flatten(x)
        x = self.quant_inp(x)
        x = self.block1(x)
        x = self.block2(x)
        x = self.classifier(x)
        return x

# Instantiate the model
model = SpatialMLPNet(bit_width=4)
```

> **Note**: This model is a simple MLP where the spatial structure is flattened. For a true *Spatial* MLP, the linear layers would be applied across spatial patches, analogous to a pointwise convolution or patching mechanism in Vision Transformers.

---

## 5. Phase 2: Quantization-Aware Training (QAT)

Quantization-Aware Training simulates lower precision during the training process, allowing the model to adapt and minimize accuracy loss due to quantization.

### 5.1 Training Setup

We will use the standard PyTorch training loop on the MNIST dataset.

```python
import torch.optim as optim
from torchvision import datasets, transforms
from torch.utils.data import DataLoader

# Device configuration
device = torch.device('cuda' if torch.cuda.is_available() else 'cpu')
model.to(device)

# Dataset and DataLoader
transform = transforms.Compose([
    transforms.ToTensor(),
    transforms.Normalize((0.1307,), (0.3081,))
])

train_dataset = datasets.MNIST(root='./data', train=True, download=True, transform=transform)
test_dataset = datasets.MNIST(root='./data', train=False, download=True, transform=transform)

train_loader = DataLoader(train_dataset, batch_size=64, shuffle=True)
test_loader = DataLoader(test_dataset, batch_size=1000, shuffle=False)

# Loss and optimizer
criterion = nn.CrossEntropyLoss()
optimizer = optim.Adam(model.parameters(), lr=0.001)
```

### 5.2 Training Loop

```python
def train(model, device, train_loader, optimizer, criterion, epochs=5):
    model.train()
    for epoch in range(epochs):
        for batch_idx, (data, target) in enumerate(train_loader):
            data, target = data.to(device), target.to(device)

            optimizer.zero_grad()
            output = model(data)
            loss = criterion(output, target)
            loss.backward()
            optimizer.step()

            if batch_idx % 100 == 0:
                print(f'Train Epoch: {epoch} [{batch_idx * len(data)}/{len(train_loader.dataset)} '
                      f'({100. * batch_idx / len(train_loader):.0f}%)]\tLoss: {loss.item():.6f}')

train(model, device, train_loader, optimizer, criterion, epochs=5)
```

### 5.3 Evaluation

```python
def test(model, device, test_loader, criterion):
    model.eval()
    test_loss = 0
    correct = 0
    with torch.no_grad():
        for data, target in test_loader:
            data, target = data.to(device), target.to(device)
            output = model(data)
            test_loss += criterion(


٤٥

لویه جرکه سال ۱۳۰۹ | ۱۳۰۹ کالویه جرگہ
کاملا با اساس و صحیح است | سر تا پا با اساس اور صحیح ہے

چون ما از تر دید حصص مهم شایعات | اب ہم شاہ مخلوع کی باطلہ اشاعت کے
باطلہ شاه مخلوع فارغ شدیم | اہم حصوں کی تردید سے فارغ ہو چکے ہیں۔
کنون حسب وعده که راجع به عظمت | پیشتر ہم نے وعدہ کیا تھا کہ ثابت کرینگے
و صحت و با اساس بودن اولین | کہ عصر نادری کا پہلا ”لویہ جرگہ“ منعقدہ ۱۳۰۹
لویه جرکه ۱۳۰۹ عصر ناوری | بالکل باضابطہ، بااہمیت اور صحیح نمایندگی کی
فوتو نمودیم، ذیلا عکس های | حیثیت رکھتا تھا۔ لہذا ہم ذیل میں پہلے تمام
منفرده و کلای هر ولایت و حکومتی | افغانستان کی ہر ولایت اور حکومتی اعلیٰ کے
اعلیای افغانستان را اولا و عکس | ہر ایک وکیل کے فوٹو کی اور پھر ان سب
های مجموعی این مبعوثین ملی را متعاقبا | ملی مبعوثین کے اکٹھے فوٹو کی اور اس کے
و منظره های لویه جرکه ۱۳۰۹ | علاوہ ۱۳۰۹ کے ”لویہ جرگہ“ کے فوٹووں کی
را که در ان عموم وزراء و مأمورین | کہ جن میں تمام وزیر اور مدیر کے درجے تک
تا درجه مدیر و غیره ذوات معظم | سب مامورین شامل تھے زندگرانی چھاپتے ہیں
شمولیت داشتند، جهة استحضار | تاکہ ان اشخاص کو جو امر واقعہ سے واقف نہیں


٤٦

اشخاصیکه از حقایق اطلاع ندارند اور وہ جو جرگہ مذکور کے متعلق امان اللہ کے
واین بهتان وافتراے امان الله بهتان وافتراء کیوجہ سے ذرا تردد میں پڑگئے ہیں
نسبت به جرگهٔ مذکور ترددی داشته واقفیت حاصل ہو ، اور خاصکر پر ملی نمائندوں
باشند ، زینگرانی میکنیم ، و پانچویں فقرے کے فیصلے کو کہ امان اللہ کے
در خاتمه عین مضبطهٔ فیصلهٔ فقره پنجم اعمال کی نسبت تمام افغانستان کے عمومی
وکلای ملت را که مظهر احساسات احساسات کا ترجمان ہے اور تمام مبعوثین نے
عمومی افغانستان بالنسبهٔ اعمال اسکی تصدیق اور تائید میں اپنی مہریں لگائی ہیں
امان الله خان بوده با مضا ومواهیر اور اپنے دستخط کئے ہیں شایع کرتے ہیں۔ نیز ہم
تمام مبعوثین تصدیق وتائید شده است آخری مجلس کی اس مہم تصویر کو کہ جس میں
با تصویر این مجلس اخیره که در ان بر ”لویہ جرگہ“ کے اعضا داور مستقل ممبروں کے ماسوا
علاوه اعضا و شرکای دائمی دول خارجہ کے ہم سیاسی اصحاب بھی شامل ہیں
لویہ جرگه، هیئت معظمه سیاسیه چھاپتے ہیں جس سے مقصود یہ ہے کہ نہ صرف
دول خارجه هم شامل اند ، نشر امان اللہ خان کے تجاہل عارفانہ یا مغالطے کا
میداریم تا نه تنها امان الله خان ازالہ ہو بلکہ دنیا کے دانشمند لوگ بھی ان صریح
بلکه تمام دانشوران ببینند ویقین معلومات کی بنا پر علم الیقین حاصل کریں کہ یہ نمایندے
کنند که این نمایندگان از نخبه رجال وطن عزیز کے مقتدر رجال اور برگزیدہ اشخاص تھے
وطن وعمده ترین افراد ملت بصورت اور انکا انتخاب صحیح اصول پر ہوا تھا اور


٤٧

صحیح انتخاب از تمام نقاط افغانستان
وکالتاً در لویه جرگه شامل شده اند،
و این فیصله را که درباره امان الله خان
نموده اند ، کاملاً ترجمان جذبات ملیه و
موافق با صول قوانین جهان متمدنه
میباشد.
تمام افغانستان کے صوبوں نے انکو اپنا
وکیل بنا کر ”لویه جرگه“ میں بھیجا تھا۔ اور
امان اللہ کے بارے میں انکا فیصلہ
در اصل انکے ملی جذبات کا دلی اظہار ہے
اور تمام متمدن دنیا کے قانون حصول کے
عین موافق ہے ۔

محمد یوسف نوبت چیست : ١٥ روپیہ سالانہ
عبدالقیوم حسن


٤٨
وکلای منتخبۀ لویه جرگۀ ١٣٠٩ از ولایت کابل
از طرف راست بچپ
صف اول نشسته : شهر یار خان، سید خان، محمد امیر خان، غلام قادر خان، محمد نعیم خان، محمد امین خان، حاجی محمد خان
» » » : میرزا احمد خان، محمد صدیق خان، عبدالقدیم خان، جمعه خان، خال محمد خان، سید علیخان، علی محمد خان
» دوم » : محمد افضل خان، محمد عمر خان، عبدالخالق خان، میر قادر خان، محمد صادق خان، محی الدین خان، محمد حسن خان
» » » : شاه پسند خان، سید محمود خان، ارباب محمد علی خان، محمد حسین خان، محمد مسلم خان، محمد سرور خان، میر غلام حیدر خان
صف ایستاده : حاجی نوشیر خان، خواجه فیض محمد آغا فیض الله خان، حبیب الله خان، محمد هاشم خان، عبدالرؤف خان
» » : شهاب الدین خان، کمال الدین خان، محمد سرور خان، محمد شفیق خان
کابل یوم شنبه ١١ سنبله ١٣٠٩
ولایت کابل کی وکلاء


٤٩

وکلای منتخبه لویه جرگه ۱۳۰۹ از ولایت قندهار

از طرف راست به چپ
صف نشسته : ۱ عبدالوهاب خان ، میرزا علی اکبر خان ، آدم خان ، محمد ایوب خان ، یار محمد خان ، قاضی عبداله خان
۲ عبدالقیوم خان ، گل محمد خان ، سرور خان ، محمد اعظم خان ، محمد صدیق خان ، غلام دستگیر خان
۳ حاجی محمد ایوب خان ، حاجی محمد امین خان ، عبداله خان ، جلال خان ، حاجی غلام دستگیر خان ، سید محمدجان
۴ دین محمد خان ، حاجی محمد اکبر خان ، حاجی عبدالقیوم خان ، سید عمر خان ، شیردل خان ، میرزا محمد عمر خان
۵ سید اکبر خان ، عبدالقیوم خان ، حاجی سید رضا خان ، محمد اکبر خان
صف ایستاده : ۱ محمد شفیق خان ، محمد فاضل خان ، عبداله خان ، سردار عبدالحبیب خان
کابل پرنطت ۱۶ سنبله ۱۳۰۹

ولایت قندهار کی وکلاء


٥٠

وکلای منتخبه لویه جرگه ۱۳۰۹ از ولایت هرات
از طرف راست به چپ
صف نشست : ملا عبد الوهاب خان . محمد معصوم خان . پیر محمد خان . حاجی فخر الدین خان . میر احمد خان . صالح محمد خان
" " : جلال الدین خان . عبد الوهاب خان . محمد یوسف خان . محمد فضل خان . مولاداد خان . علی نظر خان
" " : حاجی موسی خان . محمد کریم خان . محمد ایوب خان . مهر دل خان . سلطان محمد خان . محمد نادر خان
" " : محمد ابراهیم خان . درویزه خان . میرزا محمد عمر خان . دین محمد خان . غلام نبی خان . محمد اعظم خان
صف ایستاده : شیر محمد خان . محب الله خان . حاجی عبدالله خان . شیخ محی الدین خان . محمد حسین خان
کابل م مطبعه ۲۶ سنبله ۱۳۰۹

ولایت هرات کی وکلاء


٥١
وکلای منتخبه لویه جرگه ۱۳۰۹ - از ولایت مزار شریف
از طرف راست بچپ
صف نشست : محمد ایوب خان ، طوری خان ، دوست علی خان ، خالی بای ، دادا غرب ، سید عبدالعزیز ، شرف شاه خان
» » : سید شدید خان ، سید شیر خان ، شیر احمد خان ، حبیب الله خان ، عمر شاه خان ، محمد حسن خان ، طر از خان
صف ایستاده : عبد الاحد خان ، عبد الوهاب خان ، ملا محمد کریم خان ، حاجی عبدالله خان ، روزی بای ، سید حلیم تور خان
» » : ملا یس قل ، استاد قل ، محمد یعقوب خان ، محمد نعیم خان ، رحمت الله خان ، ملا عبد الرحمن خان ، تا کال خان
کابل یوم پنجشنبه ۶ سنبله ۱۳۰۹
ولایت مزار شریف کی وکلاء


٥٢

وکلای منتخب لویه جرگه ۱۳۰۹ از ولایت قطغن و بدخشان

از راست بچپ
صف اول نشسته : خواجه محمد سلیمان. ملا عبد الرحیم خان. دارا محمد خان. دوست محمد خان. آقسقال فضل محمد خان. ملا محمدکبیر خان.
حاجی احمد خان. سید خدا بخشخان. سید سلیمان. سید شیر محمد خان. محمد اکرم خان.
صف دوم : میر محمد بیگ خان. خواجه شجاع خان. مخدوم امیر محمد خان. میرزا محمد اکبر خان. سلطان محمد خان. خالق داد خان.
فضل احمد خان. شیر خان. صفر محمد خان. سید عبد القاسم. سید ابدالقاسم. محمد جان خان.
صف ایستاده: میر حبیب الله خان. میرزا بشیر خان. فتح الله خان.
کابل یوم پنجشنبه ۲۶ سنبله ۱۳۰۹

ولایت قطغن و بدخشان کی وکلاء


٥٣

وکلاي منتخبة لويه جرگه ۱۳۰۹ از حکومتی اعلای مشرقی

از طرف راست بچپ
صف اول نشسته : محمد سليم خان، ملك فقير خان، حسن خان، احمد خان، عظم خان، سيد زمان شاه خان، ميرزا محمد خان
" " : سيد شرف خان، ملا عبدالغفور خان، ملا محمد گل خان، محمد ايشانخان، ملا شمس الدينخان، عبد الرب خان
صف دوم : ملا محمد مظفر خان، ارسلا خان، محمد صديق خان، سيد غلام حيدر خان، سيد اكرم خان، گل محمد خان، ملك شير خان
" " : ملك شهنواز خان، حبيب الرحمان، شير گل خان، ملك بهرام خان
صف سوم : عبد الله خان، يار محمد خان، نور محمد خان، محمد حسين خان، عبد الغفور خان، محمد هارون خان، سلطان محمد خان
" " : عبد الله خان، حاجی محمد سميع خان، محمد يحيی خان، عبدالله خان، عبد الغفار خان، حبيب الله خان، سعد الله خان
" " : محمد يوسف خان، اكرم خان، مولوی محمد خان، قاضی ملك شاه خان، لا محمد خان، درويش خان

کابل یوم پنجشنبه ۱۶ اسد ۱۳۰۹

حکومتی اعلای سمت مشرقی کی وکیل


٥٤

وکالی منتخبه لویه جرگه ١٣٠٩ از حکومتی اعلای سفت جنوبی

از طرف راست بچپ
صف اول نشسته : مبین خان ، اور تا خان ، جلال الدین خان ، یعقوب خان ، سید شاه ، هاشم خان ، دین محمد خان ، میرزا ، سید محمد
صف دوم نشسته : خان شیرین خان ، نظر محمد خان ، علیخان ، عبدالرحمن خان ، منگل خان ، محمد اشرف خان ، مدو خان ، زیاول خان ، عجب خان ،
محمد خان ، علیخان ، مکو شاه ، صاحب خان ، مبین خان ، علم خان
صف سوم نشسته : بای محمد خان ، دین محمد خان ، غازی دین خان ، میر شاه خان ، ایوب خان ، بر محمد خان ، فتح ، عزیز خان ، محمد گل خان ،
حسین شاه ، بلند خان
صف چهارم ایستاده : امیر محمد خان ، نور محمد خان ، خان شیرین خان ، عبدالکریم خان ، امیر محمد خان ، صاحبان ، سلطان محمد خان ، صاحبان ، غازی خان ،
غلام محمد خان ، سلطان خان ، علی محمد خان
صف پنجم ایستاده : ماذ الله خان ، خوش دل ، حاجی محمد خان ، گل محمد خان

کابل یوم پنجشنبه ١٦ سنبله ١٣٠٩

حکومتی اعلای سمت جنوبی کی وکیل


٥٥

وکلای منتخبه لویه‌جرگه ۱۳۰۹ از حکومتی اعلی فراه

از طرف راست بچپ
صف اول که بر زمین نشسته‌اند : میرزا محمد هاشم خان، شہاب الدین خان، عبدالغفار خان، یار محمد خان، عبدالله و من خان، محمد علیم خان
'' دوم '' '' : حاجی سید محمد خان، عمر سلم خان، محمد جان خان، غلام محمد خان، غلام محمد خان بلوچ، عبدالسمیع خان، یار محمد خان
عکاس محمد شعیب ٢٦ سنبله ١٣٠٩

حکومتی اعلای فراه کی وکیل


٥٦

وکلای منتخبه لویه جرگه ۱۳۰۹ - از حکومتی اعلای میمنه

از طرف راست بچپ
صف نشسته : محمد سعید سگ خان، حاجی کریم دادخان، خیر الله خان، محمد ولی خان، امام قلی خان، مرصاق خان
امام قلی بای خان.

صف ایستاده : ایشان قلخان، عبد الرحیم خان، گل جان مالدار غلمانی، امان بیگ خان، ملا قربان خان.
کابل یوم پنجشنبه ۱ سنبله ۱۳۰۹

حکومتی اعلای میمنه کی وکیل


۵۷

منظره عمومی وکلای منتخبه ولایت های کابل، قندهار، هرات، مزارشریف، قطغن و بدخشان
و حکومتی های اعلای مشرقی، جنوبی، فراه، میمنه که لویه جرگه ۱۳۰۹ ازوشان تشکیل
یافته و تقریب ضیافتیکه برایشان از طرف وزارت دربار داده شده عکس گرفته شده است
در وسط صف سوم وزیر و معین وزارت دربار و معین مالیه ناظم لویه جرگه و داکتر میباشند.
پغمان یوم جمعه ۱۶ سنبله ۱۳۰۹

افغانستان کی تمام صوبجات کی منتخب نمایندی


٥٨

اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی در سلامخانه قصر استور بمحضر وکلای ملت و کابینه حکومت و مامورین
بزرگ افغانستان نطق افتتاحیه شان را در لویه جرگه ۱۳۰۹ قرائت میفرمایند.

کابینه خانه قصر استور یوم چهارشنبه
۱۸ سنبله ۱۳۰۹

اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی کی افتتاح تقریر کا منظر


٥٩

فیصله عموم مقررات لویه جرگه ١٣٠٩ که تحت ریاست جناب عالیقدر جلالتمآب صدارعظم
انعقاد یافته بود در مجلس وداعیه بحضور شاهانه از طرف عموم وکلای ملی که آنرا قبلاً فیصله و تصدیق
کرده در محضر کابینه و مامورین بزرگ افغانستان و هیئت کُور دیپلوماتیک مقیمه دارالسلطنه کابل قرائت میشود

سلامخانه قصر ستور یوم شنبه ١٧ سنبله ١٣٠٩

هیئت کابینه اور مامورین اور سفراء کی موجودگی میں وکلای افغانستان اعلیحضرت غازی کی
حضور میں اپنی تمام اتجاویز کا فیصله عرض کر رهی هیں


٦٠

(جريده سراج الاخبار افغانيا) ۱

بحضور مبارک اعليحضرت پادشاه معظم غازي !

ولا حضرت عظما حفظه تلگرام امان الله خان را که بعرض آنحضرت مخابره نموده و متوجه بخدمات
مورد توجه مقام است بعضی ازیقایقکر قرائت فرمودند .
میدانند این قدر حقیر که امان الله خان از آنحضرت میباشند از آن به بعضی جایها حیثیت که بروز شادیافت
( در روز شورش و ایجاب باغ مطيع و دیم ) ملک پتیار و مالک پل فلان نو مفتضح دسیسه میکردند
الان در شرایق نیز که بسکر دایی همه جا در خدمت میباشند با در نظر داشتن اینکه مکاتیب افغانیه همه در افغانستان
نابرده دوازده ایام شکرانه دوازده هزار فیل را بزندان گرمائی مسترد کیا نیکه از کابلست که دایت
همه روزه فی فیر را بیست جو شایع این طریق الله چه بود که بر اند و طاقتی ظرفیت داخله است .

ثانیاً بعرض الاه ابوالده آئین ، احوالخیر
مجرای ریاست کوته فوايد ميرسند جوهر تاریخی را میبارد که در آخرت ملاحظه میشد پیوسته پادشاه باید اینقدر
درويشار اميده نیز اثمن و متداول است اسباب مهیا به و شایسته تا چند خانمان شخصی تا در حال ملازمت
تشکر مینمایند تا با ناک خلافت اله و شبها در نور باری حضرت ، اجلاس عالی بدست اینحضرت
مرافقت ایک دار مکاتیب الایام در هیچ دوست بوجود خود نادیده سلطنتش ایالتی و دورانی است
هر که غیر از دو زبرین ولایت را اوردند - همچون در پیرا سواد مهران است بنا بر شایق خیب چه در نفحه
الان در خاتم ، به نام نامون دیوانست، که اخری فریضه متوجه بدست سرانجام که باغ ابین را در مورد مجرا بیفایق
درجه پادشاه رکاب مبارک اعمله دیوانته عظمای افغان بائی سجات افغانستان نجات بخشهام امور
...اعلی همه جائی دایته الان در طبع احکامترین کیفیت دانشمندانه اینی که بر مسند هدایت
و این بار پادشاهی و حکومت است با شرف ... . ٤ افغان ۱٣٣۱


٦١
۱ در قوامان اوضاع جائیکه فایریکو بود د باینکه منابع انی شیر و پر منفعت محسوب بود تا هم چلان اسباب بیمازان بسیار بود
و امور ملکی متوقف و ازان زمان این سپس جمیع حالات کا بله نهایت درجه در تنزل و پستی است و منابع فایران بمخازن
ہوا اگر یکوایت است یکسر به پایت با حوالت یا نیست که در حیز افزوده
و در سلک امثال شعبه امرازان وقت الی حال ملحوظه را در افکار بانی نافذ داشتم که شهریور اگر چند تا
امید و قی بدل میرود پسراست با چاره تمایلات بندگان فراستی را سان سازد . چسان بخار و بے عمومی را بر
ان افتاد از کار برآرد و انجا رات سعادات حقیقی آن را بصورت اسباب ترقے اور د بتلا شد دل را در یافتن
حرارت مات قدما تا بر عمارات قدیمہ کل را در حمیت آن مهارت قرض پر داز یکد انقلاب امور را مر معلوبات
مبان نیروزی و ضیقه عظمت و قدرت با فراغ قوت ارادت کارا با ترک مسیع بدیهات و خذلان مکنونات
نقل نموده تا از منابع بد و فوزو بنا در شاپوق اثار افق بخشا در درجه اوراق اوضاع روز کار نمایان سارن
تمهید و پرده طیر پرستیع را از وجه سخن دشفار صورتیه از دید بر کیت ؟
هموطنان ! باینچه گفتم و بوشتم واگر جه عرض حلال نوشته ام دیگر دریا معقول قابلہ فہمت و باستانی را با یجان و بیز با هدا
روانه نظرت دانمندان وان زمان پیجان برده دارید : وانا من باشترت میوه روزی سان پر گینه دانی
احق پزشانید .
بیت الانستین
ما و ان اندیش روز نانسته بر امارات برمان ما، یہ ہستی میدانم دانتیک شهرت بلو در سایه یان انار شمع بر روید
نه پوشناه مال علم بین فقه پنداشت اباب بے نیاز تعه حقیقی حلو و تن نما داشته پیمان امتحان میخوانیم و اتخار یومیاں
ملی را مار مطلب منانییم آیا یه غزت و جدا تازه با ترین انام و در این صورت مخرا به سعر را مخو بر بدو رایجانی از بیست
از پرده ب در میان اشق نایاب هستیم با تیره احقه در انتبار یک بارش را به پس از خار میگزاریم


٦٢
این عهد نامه که مشتمل بر چهارده ماده یک ضمیمه میباشد نمره یکم و نمره دویم آن در پیش ما میباشد ـ که هر کدام آن
ماده ها قدر قیمت یکسانی است بنابر مراسلات با دوام در بین هر دو نفر در کشمکش در حقیقت
متحدات پوشیده نیست بنا بر آن ماده ها مندرجه در سوانح صلح نظر نموده این عهد نامه را در بین دو فرقه
از قیام مبرمضان مجادله آن به حال خویشان کارفرما در کارها نوشته در صنایع که در پایه
مندرجه در حق صلح نامبرده داشته شده جان فدای او دایه با لایم بدیم ـ سروری و طاعت بدیم ـ و صادق
هم می باشیم که درین مجلس که بعهده دولت باطن و به سلطنت متبوع تولیم و تبرا با ایشان میباشیم
و در این عهد نامه مندرجه برضا و رغبت خود مان بدون جبر و اکراه به امضاء و مهر خود ها پیش میکنیم
مقرر میشود حقی که تمامیه صلح و مرام که بر قرارات معاهده که در پیش ما میباشد به دوام در یک
حقوق مان ما بآن اشارتا میگویم نوشته شد ١٠ ذی الحج ١٣٤٩

ولایت مرور زلف
وکیل اول سید غوث جان وکیل گل محمد خان وکیل اشرف خان وکیل محمد خان
غلام حسن جان مهر دار شمس الدین مهر دار سر بلند خان مهر دار عبد الکریم خان مهر دار
نواب محمد خان مهر دار عبد الرزاق خان
صاحب الدین مهر دار عبد الواحد خان مهر دار


٦٣

[column 1]
عثمان خان
محمد شاه آفریدی
نواب خان

عبد الصمد خان

غازی بای خان

عبد العظیم خان

محمد عظیم خان

[column 2]
اُدِن خان

لشکر محمد خان

بار محمد قریشی

عبد الرحمن خان

محمد یعقوب خان

محمد ظہور خان

[column 3]
پاینده خان

سید امیر خان

دشوارم خان

روزی بای خان

عبد الرحمن فقیری

[column 4]
حرز الله خان

محمد کمال الدین خان

حبیب الله خان

سفر علی خان

طره باز اپریل خانی

نوره خان


٦٤
عشه وسکون ولایت قندهار
[ILL] محمد اکبر خان قوم توخى عبد الوهاب خان قوم الكوزى محمد عمر خان قوم ترخى حاجی نعیم قوم کاکر
وطندار پر آقا يكپسر ريمه در متوطن شاجهوى صحه حاجی غلام حیدر
[ILL] فخر الدین خان قوم بارکزایی عبد الله خان مرکز توخی محمد نعیم خان قوم هوتک صفدر خان ناقل هوتک
حمله محمدالدین بارکزائی صحه محمد نعیم
فخر الدین خان امیرش توخی محمد خان قوم شنزواد محمد انور خان بارکزایی محمد فاضل خان اچکزی
بمهر محمد انور خان بارکزای محمد فاضل وكيل صحه
محمد عثمان خان قوم محمد خان بارکزایی در دانه خان مجيرزاد احمد خان مرگز
ناقل در پنجوائی بمهر بابت کرم محمد عثمان مرکز وكيل در پشه
[ILL] عثمان با بوهر جان میر محمد مهیم خان غلجی سید عمر خان زاده ترقندوز
بمهر عبد القيوم [ILL] وکیل عبد القيوم قندهار
وکیل ولایت قندهار
سید امین مرکز الکوزی حکام محمد اکبر خان الکوزایی حاکم ابو لا لا بمهر سید احمد گل محمد خان نورزائی
عمه سید احمد قندهار الکوزی [ILL]


٦٥
عهد سید محمد هاشم ملاي
معلومه سنگره ان پرکانه
وقتیله یوسف زائی حویلی
ملا محمد هاشم
مار محمد منان خان
بمقام چوب خانه در کوچه نام
محمد اعظم
قاضی طهر محمد خان
محمد اعظم
وقیر عالم پسر عبد الصمد خان پرکانه
حویلی شخصی
طهر محمد خان وقر محمد هاشم
نیکه کلنته بکار چوب
حاجی رستم خان و کر خرم خان
بمقام
طهر محمد خان وقر محمد روان قطعه
عبدالواحد خان وقر محمد حسن
و عبدالودود
حویلی شخصی
طهر محمد خان پسر محمد یوسف
عبد الصمد خان قطعه
عبد الخالق وقر محمد شفیع
درین ولا یت قندهار بمقام صالح
عبد الرحمان وقر محمد شفیع باقران حویلی شخصی
دستخط و قرار
نور محمد خان برا در طهر محمد خان
صاحب صالح
وقر محمد یونس
صراف
حاجی اسد محمد خان
اینجا جای ندارد در کوچه حسن
شیر علی افغان و محمد امان خان محمد عمر
شیر علی با برادر فهم و خیل درینولا
در قندهار
عبد القدوس
عبد القدوس محب
باقر محمد خان بار محمد خان حویلی جرب مقیا تور
قیوم خان بن شیر محمد محمد خان و پسر محمد نادر
حفظه محمد اکبر
طهر محمد خان و قر محمد علی باقر محمد خان پرکانه
حویلی شخصی در حدم صالح
صاحب کار
نور محمد خان [ILL]
نور محمد خان با در [ILL]
طهر محمد [ILL] [ILL] [ILL]


٦٦

[ILL]

ولی محمد خان محمد معظم خان دستر خوانچی عبد الحق خان پیسر مرکز نوروز علی خان

مددگار قاضی عسکر [ILL]

میر عطا محمد محمد فیض خان صالح محمد خان سررشته دار میر داد خان پرچه‌نویس

سرکار محرر دفتر حضور حضور دارالانشا [ILL] [ILL]

مولاداد کرنیل ناصر علی خان میر زمان خان پوپلزی نورالله خان فراهی امین اللہ خان پشه‌ئی

شجاع‌الملک [ILL] [ILL] [ILL]

غلام نبی خان میرجان شفر برگیڈیر محمد یوسف خان یعقوب‌زائی عبدی کوتوال

رئیس گدام [ILL] [ILL] [ILL]

نذر محمد خان دفتر نوازشدار محمد رسول خان میرزا الاخوان حبیب الله خان قاضی عسکر اسد الله خان کاتب

وقت شعبه احکام حضور دارالانشا [ILL] در دفتر ولایات

محمد عمر خان امیرزاده خان عبدالقادر خان صید گير عبد الرحمن خان سرکرده میر فضل احمد خان

[ILL] [ILL] سررشته دار دیوان [ILL] [ILL]

[ILL] غلام محمد خان [ILL] نصرالدین خان غند مشاور محمد حسین خان

[ILL] پیشخدمت حضور قاضی عسکر کوتوالی [ILL]

داروغه کریم بخش پرچه‌نوس فضل احمد آخندزاده عبدالرحیم خان پیشخدمت حضور امیر محمد خان

[ILL] [ILL] [ILL] [ILL]

[ILL] عبدالغفور خان محرر [ILL] [ILL]

[ILL] [ILL] [ILL] غلام الدین یعقوب‌زائی


[BLANK PAGE]


٦٨

[ILL]

محمد عمر خان [ILL]
چند پو[ILL] افغان کرد
کدیمد توقمان چیپ کته
عبدالخالق درین جا گذارد

محمد سید موسی خان بشیر خیل مقراخان سر پر اعضاب
[ILL] محمد

سردار محمد شریف
[ILL] از [ILL]

سردار محمد رفیق

[ILL]

سردار محمد هان

میر زمان الدین خان

[ILL]

[ILL]

[ILL] در قندهار

حاجی محمد اعظم خان دایی صلح

سردار محمد عمر خان در قندهار حضور سردار محمد غوث خان

ملا عبد القدوس
و در کابل معلم وکیل است

معلم عبد الرؤف خان

وکیل محمد عمر خان در گردیز

عثمان خان محمد زایی در قندهار

سردار محمد زکریا خان
مدرس دار العلوم کابل در گردیز [ILL] قندهار

حاجی محمد علی در شور بازار

سردار فضل محمد خان سرپرست
[ILL]

سردار [ILL]
[ILL]

میر عطا محمد خان [ILL]

[ILL]

[ILL]


۷۰
۱۱  روز قیمت قندھاری
۱ کشور
۲  دروانی   در محمد زائی  پوپلزائی  مشران و غیرہ بومی  دہقان  سیّد   پیر  ناظران و غیرہ  سوادل  قاضی
در قطعات ملحقه   صلح    چکڑے  پتوار   چپڑاسی و غیرہ و غیرہ
۲  شہرک
در جمیع قبائل و غیره فوق  در دکان   [ILL]
عسکر
ا در رسایل   نوکر     سایس    طبیب   عورتیں
عورتیں   دایه    پیرزن
چاپلوس   بھڑوا   خراب عورت
مذہبیون     [ILL]   غیبت گو     شراب خوار    سود خوار
عقاید  و  رواج
بیماری   و  مرض   جادو   تعویذ  دوا    پردہ    [ILL]
لباس   و   خوراک     مکان   مسجد     [ILL]
تجارت داخلی  از شهر برای قبایل و خارج [ILL] و بلخ و هند
رسوم  و  عادات  خوشی  و  غم


۷۲

[ILL]


٧٤

ترجمۀ ۱۳۰۹ کے «لویه جرگه» کے
اردوی فیصلۀ گرامی وکیلوں کے
فوق الذکر مذکورہ بالا فیصلے کا
اردو ترجمہ -


۷۵

(امان اللہ کی خواہش کے متعلق لويہ جرگہ کے فقره (۵) کی صوابدید)
بحضور مبارک اعلیحضرت پادشاه معظم غازی!

والاحضرت صدر اعظم صاحب نے امان اللہ خان کا تار جو اس نے ذات شاہانہ کی
خدمت میں بھیجا ہے اور اسکا وہ خط جو اس نے والاحضرت وزیر مختار لندن کو لکھا تھا
”لویہ جرگہ“ کی مجلس میں پڑھا --
آپ کے ملوکانہ حضور سے امان اللہ خان کا یہ مطالبہ بھی ان بڑی بڑی بے انصافیوں
اور ظلموں میں سے ہے جس سے کہ وہ ہماری ستم رسیدہ ملت کے ان زخموں پر نمک
چھڑک رہا ہے جو خود شاہ مخلوع کی بدرفتاریوں اور بد کرداریوں کی وجہ سے ہمیں پہنچے ہیں ۔ان
اس خواہش سے وہ متمدن دنیا کی نظروں میں بھی اپنے آپ کو گرا رہا ہے۔ پیشتر
اسکے کہ امان اللہ خان حکومت سے یہ بیجا مطالبہ کرتا اسکو سوچنا چاہئیے تھا کہ اسکی
تمام تنہا و ذاتی جائداد جو افغانستان میں عین المال کے نام سے مشہور اور موجود تھی
کس راس المال سے بنی تھی اور وہ کونسی آمدنی تھی جس سے اسکا سرمایہ ہر روز بڑھتا
جا رہا تھا؟ کیا اسکی روز افزونی تجارت کے وسیلے سے تھی یا زراعت کے
ذریعے سے ؟ کیا وہ سرمایہ کارخانوں کی آمدنی سے بھر پور ہو رہا تھا یا صنعت وحرفت
کے واسطے سے ؟ آخر اس عین المال کے سرچشمے کونسے تھے کہ افغانستان میں
تخت وحکومت کے ملنے کے بعد عین المال کی ثروت وحیثیت اول درجے پرپہنچ گئی؟
ظاہر ہے کہ حکومت کے خزانے میں سے تمام گرانبہا جواہرات اور وہ سُرمئیں قیمتی مال


٧٦

و اسباب بادشاہ کے تصرف اور قبضے میں تھا ، اور جیسے کہ آجکل بھی دنیا میں
رسم و رواج ہے خاندان شاہی کا اثاث البیت اور زیب و زینت کا اسباب
انکے برسر حکومت ہونے کی وجہ سے انکے تصرف میں ہُوا کرتا تھا۔ لیکن
اس سب مال موہوبہ کی حقیقی مالک ملت تھی ، لہٰذا مذکورہ اشیاء
حکومت کا مال ہے اور ہماری اصطلاح میں مسلمانوں کے بیت المال کا مال ہے۔
اس لحاظ سے کہ اسکی بابت افغانستان میں کوئی صحیح اصول اور درست مانع قانون
موجود نہ تھا۔ گذشتہ شاہی خاندان اس تمام مال و متاع کو اپنی ذاتی ملکیت جانکر
اپنے عین المال میں شمار و داخل کرلیتا۔ اعلحضرت امیر شہید نے اس نکتے
اور دقیق مسئلے کو کامل طور پر سمجھ لیا تھا چنانچہ خود امان اللہ خان اور افغانستان کے
سب کار داروں کو جن میں سے اکثر زندہ ہیں معلوم ہے کہ اعلحضرت شہید نے
ان تمام بیش قیمت اشیاء اور گرانبہا جواہرات کو دفتر کے حساب کتاب میں
داخل کر دیا تھا اور ہمیشہ فرمایا کرتے تھے کہ یہ مال ہمن حکومت افغانستان کا مال ہے
اور صرف چند روز کیلئے شاہی حرم کو عاریتاً دیا گیا ہے ، اب جبکہ خود امان اللہ خان
اس کیفیت اور حقیقت سے واقف ہے اسکو کس طرح حوصلہ ہو ا کہ ایسی لایعنی
درخواست افغانستان کے بادشاہ اور حکومت کی خدمت میں پیش کرے ۔
پھر امان اللہ خان نے جہاں کہیں اسکو کارخانہ نظر آیا اور جہاں کہیں اس نے
حکومت کے سود مند ذرائع اور پُر منفعت وسائل دیکھے انکو عین المال کا نام دیکر


۷۷

اپنی ذاتی ملکیت میں شامل کر لیا۔ اگر امان اللہ خان اس قسم کا عین المال مانگتا ہے
تو ثابت ہوا اور ہم کہے بغیر نہیں رہسکتے کہ اسلامی بیت المال کا سب سے پہلا خائن
خود امان اللہ تھا، اور اگر دوسروں سے بھی خیانت سرزد ہوئی تو یہ اسکی خیانت
اور بد دیانتی کی پیروی کا نتیجہ تھا ۔
جن دنوں امان اللہ خان نے یورپ کی سیاحت و سفر کا ارادہ کیا
کابل میں سونا مفقود ہو چکا تھا۔ وزارت مالیہ رات دن ہنڈیوں اور سونے کی
خریداری میں لگی رہتی تھی یہ اسکی ان تھک کوششوں کا نتیجہ تھا کہ روپے کی
ایک بہت بڑی مقدار باہر بھیجدی گئی تاکہ امان اللہ خان افغانستان کے واسطے
ترقی کا سامان خریدے، لیکن امان اللہ خان نے بجاے اسکے کہ حکومت کے روپے کو
صحیح طور پر صرف کرے یعنی وہ سامان خریدے جس سے ملک کو ترقی کرنے میں مدد ملے
اس نے بنکوں میں جمع کر دیا۔ اور جو تھوڑے بہت کارخانے بھی خریدے
انکی قیمت ادا نہ کی اور خواہ مخواہ ادھار لئے اور ہماری عاجز ملت کو قرض میں پھنسا دیا۔
امان اللہ خان جسوقت ملک و حکومت اور ہماری ملت کے ناموس کو سقول کے
ہاتھ میں چھوڑ بھاگ گیا۔ حکومت افغانستان کے سب جواہرات اور اندوختہ
خزانے کو اپنے ساتھ لیگیا چنانچہ امان اللہ کی اس افرا تفری کے موقع پر دنیا کے
اخبارات نے ان واقعات کو الم نشرح کر دیا۔ اب جو رومہ میں امان اللہ خان کی
بڑی بڑی عالیشان اور متعدد عمارتیں کھڑی ہیں اور اسکا بہت زیادہ پیسہ جمع ہے

محمد یعقوب حسن


۷۸

اور وہ کمپنیوں میں حصے خریدتا ہے اور فائدہ اٹھاتا ہے کس کے زر و مال کی برکت اور خیرات ہے ؟

شاہا ! آپ سے ہماری التماس ہے اور آپ کے حضور میں عرض کرتے ہیں اسلئے کہ آپ تمام ملت افغانستان کے وکیل اور اسکے حقوق کے محافظ ہیں ۔ ہماری درخواست یہ ہے کہ امان اللہ خان سے جو کچھ وہ حکومت افغانستان کے خزانے اور دفینے سے اپنے ساتھ باہر لے گیا ہے اور آج ہمارے پیسے سے عیش و عشرت کی زندگی گزار رہا ہے مطالبہ اور وصول کر کے ہماری حق رسی کریں۔ ہم کسی صورت بھی امان اللہ خان کو افغانستان کی سر زمین میں کسی زمین یا مکان یا جائداد کا مالک نہیں جانتے ۔ ہم مسلمانوں کے بیت المال کو جسکو امان اللہ خان نے عین المال کے نام پر جمع کر رکھا تھا اور جسکو آپ نے اپنے جلوس کے روز اول سے ہی بیت المال میں ضم کر دیا ہے اپنا اور ملت کا قومی حق

امان اللہ خان کو خطاب کرتے ہیں :۔
" آپ تو ہم سے عین المال کا مطالبہ کر رہے ہیں لیکن ہم وہ خزانہ، میگزین اور اپنی حکومت کی ہستی و جائداد جس میں سے بہت بڑی مقدار آپ اپنے ساتھ لےگئے ہیں اور باقیماندہ کو ڈاکوؤں اور چوروں کے کندہ ناتراش طبقے کے حوالے فرماگئے کس شخص سے مانگیں ؟ ہم نے آپکو بادشاہی کے مقدس عہدے کے لئے چنا تھا تو کیا اس اعتماد و اعتبار کا یہی معاوضہ تھا کہ حکومت کو رہزنوں اور قزاقوں کی

محمد یعقوب حسن


۷۹
جماعت کے سپرد کر کے انکے رحم پر چھوڑ جائیں اور عزیز وطن کو خونریزی اور قتل وغارت کے
عالم میں گرفتار کر جائیں؟ کیا آپ کی زندگی اور آپکے اہل وعیال کی زندگی زیادہ قدر و قیمت
رکھتی تھی یا انسانیت ایک جامعہ اور ملت کی زندگی کو ترجیح اور فوقیت دیتی ہے؟
لیکن آپ اپنی چند روزہ حیات کی امان وسلامتی کی خاطر ملت کی حیات کو خطرے میں
ڈال گئے ، اگر آپ واقعی حق شناس ہیں تو آپ اپنے اُن حسیات اور جذبات کو
یاد میں لا دیں جنکی تاثیر سے آپ منبروں پر لمبے چوڑے خطبوں کے دوران میں اور اپنی صوادھا
تقریروں میں اپنے خون کو، اپنی اولاد کے خون کو ہماری ترقی و اقبال کی راہ میں زبانی
جمع خرچ سے گرایا کرتے تھے، پس مہربانی کر کے ہماری حکومت کی درماندگی و پریشانی حالی پر رحم کھا ئیں
اور آپ جانتے ہیں کہ محض آپکی خود رائی اور خلاف شریعت آرزووں کی طفیل سے ہمیں یہ روز بد
دیکھنا پڑا ہے، اور آپ افغانستان کے زر وجواہر اپنے ساتھ لیگیے ہیں جسکی وجہ سے آج ہمارے
سکے کا نرخ حد سے زیادہ تنزل کر گیا ہے ۔ بڑا ہی لطف وکرم ہوگا اگر آپ ہماری ملت کے
پیسے سے اس قرض کو ادا کریں جو آپ نے ہمارے لئے لیا تھا ، اور جو باقی بچے ہماری متبوع
حکومت کو لوٹا دیں ، اس طریقے سے یہ ثابت ہو جائیگا کہ آپ کے بیانات میں کچھ نہ کچھ حقیقت
تو تھی، اور ہمیں یہ فائدہ ہو گا کہ اپنی آئندہ حیات کے سنبھالنے اور استوار کرنے کیلئے ہمارے پاس
ثروت موجود ہو جائیگی ۔
چونکہ ہماری ملت مفلس اور ناتواں ہو گئی ہے ہم اپنا حق چھوڑ نہیں سکتے، ہم مجبور ہیں اور ناگزیر
حکومت کے حضور میں پیش کرینگے کہ جس ذریعے اور وسیلے سے بھی ممکن ہو ہمارا حق امان اللہ خان سے وصول کرے ۔


۸۰

اعلیحضرت معظم غازی بعد از منظوری فیصله‌های وکلای ملت نطق وداعیه‌شان را
قرائت میفرمایند بجانب راست تخت عموم سفرا و نمایندگان دول خارجه و بجانب چپ تخت
صدراعظم و هیئت کابینه و مامورین بزرگ مرکزی بالمقابل عموم وکلای منتخبه لویه جرگه ۱۳۰۹ نشسته
ارشادات همایونی را میشنوند.
[ILL] ۲۷ سنبله ۱۳۰۹

اعلیحضرت غازی کی الوداعی تقریر کا منظره جو وکیلوں اور مامورین اور سفیروں کی سامنی فرما رهی هیں


۸۱

فهرست وکلای محترم افغانستان در لویه جرگۀ ۱۳۰۹
لویه جرگه ۱۳۰۹ کے تمام افغانستان کے محترم وکلا کی فہرست

با اینکه تصاویر وکلای لویه جرگه بقید تمام ولایات و حکومات اعلای افغانستان قبلاً نشر شده ولی بلحاظ اینکه ناظرین محترم خوبتر از اسمای سامی و هویت و مسکن آنها مطلع و مقاماتی را که اوشان از طرف موکلین خود (که عامه اهالی همان منطقه است) اصولاً وکیل منتخب شده اند خوبتر بشناسند جداول آتی الذکر را مطالعه فرمایند:-
باوجودیکه لویه جرگہ کے وکیلوں کی تصویریں تمام افغانستان کی مختلف ولایتوں اور اعلیٰ حکومتوں کے ناموں کے ساتھ پیشتر شائع ہوچکی ہیں، لیکن اس غرض سے کہ قارئین کرام اُن کے گرامی ناموں، شخصیت اور رہائش سے بہتر واقف ہو جائیں اور یہ کہ جن صوبوں میں سے انکے موکلین نے (اسی صوبے کے عوام) انکو اصولاً اپنا وکیل منتخب کیا ہے انکو اچھی طرح ذہن نشین کرلیں۔ ذیل میں ایک فہرست شائع کرتے ہیں۔

اسمای وکلای محترم لویه جرگهٔ ۱۳۰۹ از ولایت کابل:

| نمبر عمومی | نمبر خصوصی | اسماء | ولدیت | مسکن | منطقه انتخابیه |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | ۱ | حاجی شہنواز خان | احمد جان خان | بابای خودی علیہ الرحمه | وکیل اہالی شہر کابل |
| ۲ | ۲ | غلام نقشبند خان | محمد اسمعیل خان | دروازهٔ لاہوری | " " " " |
| ۳ | ۳ | میر آقا خان | میر محمد حسین خان | قلعه ہزارہ ہای چنداول | " " " " |
| ۴ | ۴ | میجر غلام قادر خان | محمود آخند زاده | زبیداغ میدان | مرکز حکومتی میدان |


۸۲
بقیهٔ اسمای وکلای محترم لویه جرگهٔ ۱۳۰۹ از ولایت کابل

نمبر عمومی | نمبر شخصی | اسماء | ولدیت | سکونت | طبقهٔ اهالیه
۵ | ۵ | شیر علیخان | عبدالوهاب خان | چهار آسیاب | وکیل اهالی چهار آسیاب
۶ | ۶ | ملک سمندر خان | ملک ظفر خان | جلیریز میدان | " علاقهٔ دایمرداد
۷ | ۷ | حاجی محمد خان | نورمحمد خان | ده دانا | " محلهٔ اول و دوم چها [ILL]
۸ | ۸ | حاجی محمد شریف خان | عبدالحمید خان | بکتوت | قریه بکتوت افغانیه حکومتی پغمان و بکتوت
۹ | ۹ | محمد عمر خان | محمد حفیظ خان | کمری | وکیل اهالی حصهٔ اول بگرامی
۱۰ | ۱۰ | میرعبدالقادر خان | میر احمد خان | بخت یاران | " " " ۲
۱۱ | ۱۱ | محمد سرور خان | غلام حیدر خان | دایمیر داد وردک | " علاقه دایمیر داد وردک
۱۲ | ۱۲ | جمعه خان | ملک عبدالعزیز خان | خوات | " " وردک
۱۳ | ۱۳ | میرزا عبدالخالق خان | ملا خواجه محمد خان | عربان وردک | " " "
۱۴ | ۱۴ | خواجه فیض الله خان | حاجی خواجه بابا خان | کلنگار | قریه جات حکومتی لوگر
۱۵ | ۱۵ | محمد اسلم خان | فیض محمد خان | چرخ لوگر | " چرخ و خروار و شأنزاه شعله حکومتی لوگر
۱۶ | ۱۶ | عبدالغفار خان | رستم خان | محمد آغه | وکیل اهالی علاقه داری محمد آغه
۱۷ | ۱۷ | خال محمد خان | دولت محمد خان | بامیان | " مرکز حکومتی بامیان
۱۸ | ۱۸ | محمد رحیم خان | حضرت قلی خان | قریهٔ شق | " " " کهمرد
۱۹ | ۱۹ | شهر یاربیک | دولت بیک | سیغان | " سیغان


۸۳

بقية اسمای وکلاے محترم لویه جرگۀ ۱۳۰۹ از ولایت کابل:

نمره عمومی | نمره شخصی | اســـماء | ولـــدیت | سکونت | منطقۀ انتخابیه
۲۰ | ۲۰ | محمد نعیم خان | شجابت خان | پنجشیر | وکیل اهالی پنجشیر
۲۱ | ۲۱ | محمد افضل خان | تیمورشاه خان | جبل السراج | " حکومتی جبل السراج
۲۲ | ۲۲ | سمندر خان | میراحمد خان | قلعۀ حاجی | " کلکان وفرزه دسترپیچ و غیره
۲۳ | ۲۳ | کمال الدینخان | رحمت الله خان | چهاریکار | وکیل اهالی مرکز حکومتی کلان شمالی
۲۴ | ۲۴ | میرزا محمد اسلم خان | محمد ناصر خان | شکر دره | " علاقه‌داری شکردره
۲۵ | ۲۵ | میرغلام حیدر خان | غلام بهاؤالدین خان | استالف | " " استالف
۲۶ | ۲۶ | محمد صدیق خان | محمد یعقوب خان | خاوج دره | " " مربوطه بگرام
۲۷ | ۲۷ | حافظ عبدالمجید خان | عبدالصمد خان | درۀ کلان | " حکومتی نجراب
۲۸ | ۲۸ | عبدالحبیب خان | محمد گل خان | تگاب | علاقه‌داری نغلو و برفی متعلقه حکومتی تگاب
۲۹ | ۲۹ | میرزا احمد خان | عزت خان | خنج پنجشیر | وکیل اهالی علاقه‌داری سفید شهر پنجشیر
۳۰ | ۳۰ | محمد سرور خان | سلطان محمد خان | تگاب | وکیل اهالی مرکز حکومتی تگاب
۳۱ | ۳۱ | محمد قاسم خان | عبد الشکور خان | فند قستان | " غوربند علاقه‌داری آن
۳۲ | ۳۲ | محمد امین خان | ملک شاهین خان | بولغین | ریزه کوهستان
۳۳ | ۳۳ | عبدالرؤف خان | علی اصغر خان | قریۀ خم زرگر | وکیل اهالی حکومتی ریزه کوهستان
۳۴ | ۳۴ | میرزا فضل احمد خان | خداد خان | شهر غزنی | " " کلان غزنی و قصبات ان


٨٤
بقیه اسمای وکلای محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ از ولایت کابل:
نمره عمومی
نمره ولایتی
اسماء
ولدیت
سکونت
منطقه انتخابیه
٣٥
٣٥
غلام محی الدینخان
شیر محمدخان
قره باغ غزنی
وکیل اهالی قره باغ غزنی
٣٦
٣٦
ملک شاه پسندخان
غلام رضاخان
علودانی
"
در علاقه داری حتوغزنی
٣٧
٣٧
حاجی سید موسی خان
سید مرتضی خان
جاغوری
"
حکومتی جاغوری
٣٨
٣٨
علی جمعه خان
پاینده محمدخان
مالستان
"
علاقه داری مالستان
٣٩
٣٩
میرزا امرالدین خان
سیف الدین خان
شکو مقر
"
حکومتی مقر
٤٠
٤٠
فیض الله خان
"
علاقه داری ناوه گیلان مقر
٤١
٤١
محمد حسن خان
رضا بخش خان
کجاب بهسود
"
حکومتی بهسود
٤٢
٤٢
سید زوار خان
سید عبدالحسین خان
قریه درویشان
" علاقه داری دهولت
پای مربوطه حکومت بهسود
٤٣
٤٣
ملک محمد صدیق خان
عبدالله خان
قول خویش
وکیل اهالی افاغنه کوچی بهسود
٤٤
٤٤
سید شاه محمودخان
شاه اسمعیل خان
یکاولنگ
"
حکومتی یکاولنگ
٤٥
٤٥
محمد عسکرخان
محمد نعیم خان
شکر آباد پشه ی دایزنگی
"
علاقه داری دایزنگی
٤٦
٤٦
شیر علیخان
غلام علیخان
سرخ و پارسا
"
حکومتی سرخ و پارسا
٤٧
٤٧
شهاب الدین خان
مهرول خان
اندر
"
علاقه داری اندر
٤٨
٤٨
محمد اکبرخان
نصرالله خان
سنگر غزنی
"
حکومتی کلان غزنی
٤٩
٤٩
میر محمد حسین بیگ
محمد نبی بیگ
نرگس
"
"
"
دایزنگی
٥٠
٥٠
ارباب محمد مهدی خان
میرزا حسین خان
قریه لعل
"
"
"
"
٥١
٥١
محمد صادق خان
میرسلیمان بیگ
دایکندی
"
"
"
دایکندی


۸۵

اسمای وکلای محترم لویه جرگهٔ ۱۳۰۹ از ولایت قندهار

نمره عمومی
نمره شخصی
اسماء
ولدیت
سکونت
منطقه انتخابیه

۵۲
۱
عبد القیوم خان
محمد رحیم خان
شهر قندهار
وکیل اهالی مرکز شهر قندهار

۵۳
۲
عبد الوهاب خان
محمد عمر خان
"
"
" " " "

۵۴
۳
قاضی عبد القیوم خان
محمد اخند زاده
"
"
" " " "

۵۵
۴
سید اکرم خان
سید احمد خان
"
"
" " " "

۵۶
۵
میرزا علی اکبر خان
غلام حیدر خان
"
"
" " " "

۵۷
۶
حاجی محمد عمر خان
عبد الله خان
"
"
" " " "

۵۸
۷
لالا حاجی اکو خان
حاجی محمد عمر خان
"
"
" " " "

۵۹
۸
جلال خان
امیر محمد خان
مال گیر
" مرکز حکومت پشتون دره

۶۰
۹
حاجی شیر دل خان
جلال الدین خان
شهر قندهار
" حکومت میوند

۶۱
۱۰
ولی محمد خان
فیض محمد خان
زمین داور
" " زمین داور

۶۲
۱۱
محمد اکبر خان
محمد اکرم خان
ترین
" " ترین

۶۳
۱۲
محمد ایوب خان
شیرین خان
قریهٔ دو آب
" " خاکریز

۶۴
۱۳
عبد الله خان
صمد الدین خان
پوپلزی
" علاقه داری میانشینت

۶۵
۱۴
عبد الحبیب خان
نظر محمد خان
معروف
" " معروف

۶۶
۱۵
حاجی عبد الاحد خان
عبد الرحیم خان
جلدک
" حکومت ترنک و جلدک


٨٦
اسماء وکلای محترم لویہ جرگۂ ۱۳۰۹ از ولایت قندھار :
نمبر عمومی
نمبر شخصی
اسـمـاء
ولــدیـت
سـکونـت
منطقۂ انتخابیہ
٦٧
١٦
حاجی غلام جان
محمد شریف خان
ارغستان
وکیل اہالی محال ارغستان
٦٨
١٧
صفدر جنگ
مجنون خان
بابا جی
"
علاقه داری قلعہ گز
٦٩
١٨
گل محمد خان
تواب خان
شور اندام
"
" دامان داکبر
٧٠
١٩
سید محمد عمر خان
سید امیر خان
زنگی آباد
"
" پنجوائی زارِیا
٧١
٢٠
محمد عثمان خان
عبد اللہ خان
دہلہ
"
" حکومتی دہلہ
٧٢
٢١
عبد القیوم خان
صالح محمد خان
قلات
"
" قلات
٧٣
٢٢
یار محمد خان
سید محمد خان
میان پشت
"
" گرمسیر
٧٤
٢٣
غلام دستگیر خان
محمد جانخان
دہ راوُد
"
" دہ راوُد
٧٥
٢٤
محمد فاضل خان
پیر دوست خان
دہشیر
"
" علاقه داري شير و سرخ
٧٦
٢٥
محمد صدیق خان
عبدالحق خان
نادهٔ بارکزائی
"
" نادهٔ بارکزائی "
٧٧
٢٦
حاجی محمد ایوب خان
حاجی محمد علم خان
قریۂ نوزاد
"
" نوزاد "
٧٨
٢٧
آدم خان
نظر محمد خان
کاریزئا
"
" قلعہ گز
٧٩
٢٨
محمد حلیم خان
محمد عیسیٰ خان
قلعہ بست
"
" قلعہ بست
٨٠
٢٩
حاجی محمد امین خان
نائب محمد غوث خان
ساربان قلعہ
"
" پشت رود
٨١
٣٠
عبد القیوم خان
عبدالرحمن خان
غورک
"
" نیِش غورک
٨٢
٣١
حاجی محمد اعظم خان
حاجی طور خان
خاکریز
"
" خاک ریز
٨٣
٣٢
محمد سرور خان
صمد خان
شور آبک
"
" شور آبک
٨٤
٣٣
حاجی غلام حیدر خان
نظر محمد خان
ارغنداب
"
" ارغنداب
٨٥
٣٤
عبد اللہ خان
سلطان محمد خان
زمین داور
"
" قندہار


۸۷
اسمای وکلای محترم لویه جرگهٔ ۱۳۰۹ از ولایت هرات:
نمبر عمومی | نمبر ولایتی | اسماء | ولدیت | سکونت | منطقه انتخابیه
٨٦ | ١ | علی نظر خان | ملا درویش خان | جوند | وکیل اہالی علاقہ داری جوند
٨٧ | ٢ | ملا محمد معصوم خان | ملا عبدالوهابخان | قریۀ اسپاچه | " بلوک کہرق
٨٨ | ٣ | حاجی معروف خان | قاسم بای | کوهستان | " کوهستان
٨٩ | ٤ | ملا سعید محمد خان | ملا موسی خان | | " حکومتی تولک
٩٠ | ٥ | محمد یسین خان | قاضی عبدالاحد خان | انار دره | " انار دره
٩١ | ٦ | عبدالله خان | مجال خان | بادغیسین | " علاقه داری کروخ
٩٢ | ٧ | ملا غلام محمد خان | قاضی الیاس خان | قلعه شیخی | " " فرسی
٩٣ | ٨ | محمد شریف خان | عبدالرحمن خان | بلده هرات | " بلوک گذره
٩٤ | ٩ | جلال الدینخان | ذوالفقار خان | قریۀ ده تپه | " علاقه میلان غوریان
٩٥ | ١٠ | سید محمد خان | حاجی اکبر خان | سیاه جوی | " " فراه رود
٩٦ | ١١ | محمد ابراهیم خان | میرزا محمد علیخان | محله قیسان | " حکومتی غوریان
٩٧ | ١٢ | میرزا سید محمد خان | محمد ابراهیم خان | قریۀ کاته | " علاقه داری پس کوتل
٩٨ | ١٣ | محمد کریم خان | نائب شادیخان | حوضنکان | " " پسا بند غور
٩٩ | ١٤ | ملا عبدالوهاب خان | ملا عبدالحکیم خان | قریه کن علیا | " مرکز حکومتی غور
١٠٠ | ١٥ | سلطان محمد خان | گل محمد خان | گلران | " علاقه داری گلران


۸۸

بقیه اسماء وکلای محترم لویه جرگهٔ ۱۳۰۹ از ولایت هرات

نمره عمومی
نمره شخصی
اسماء
ولدیت
سکونت
منطقه انتخابیه

١٠١
١٦
محمد نادر خان
عبدالقادر خان
قریه شادبجام
وکیل اهالی علاقه بلوک نفقان

١٠٢
١٧
دین محمد خان
شیر محمد خان
کشکت کهنه
" حکومتی کشک

١٠٣
١٨
محمد اعظم خان
محمد رسول خان
قریه خر مگاه
" " اسفزار

١٠٤
١٩
سید احمد خان
خلیفه فیض الله خان
قلعه نو
" " قلعه نو

١٠٥
٢٠
محمد یوسف خان
ابو بکر خان
نبرد انک حسن خان
" " آلوجان نیک

١٠٦
٢١
قاضی غلام نبی خان
حاجی محمد زمانخان
محل بر درانی
" شهر هرات

١٠٧
٢٢
حافظ ملا فخرالدین خان
محمد عظیم خان
" قطبی چاق
" " "

١٠٨
٢٣
شیخ محمد امین خان
غلام محمد خان
خواجه عبدالله مصری
" " "

١٠٩
٢٤
عبدالوهاب خان
حاجی آقا محمد خان
گذر اسمعیل مرغاب
" حکومتی مرغاب

١١٠
٢٥
مولا داد بیگ
محمد جان بیگ
چغچران
" " چغچران

١١١
٢٦
حاجی محی الدینخان
سیف الدینخان
"
" علاقه داری غلجی

١١٢
٢٧
ملا صالح محمد خان
ملا رحیم داد خان
"
" حکومتی شهرک

١١٣
٢٨
نصرالدینخان
عبدالله خان
مارآباد اوبه
" " اوبه

١١٤
٢٩
محمد فضل خان
محمد سر خان
نو بادام
" " علاقه داری چورک

١١٥
٣٠
حاجی عبدالحق خان
قاضی محمد حیدر خان
شهر هرات
" نائب الحکومگی هرات


۸۹

بقیه اسمای وکلای محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ از ولایت هراة
نمبر عمومی | نمبر شخصی | اسماء | ولدیت | سکونت | منطقه انتخابیه
١١٦ | ٣١ | محمد ایوب خان | گل محمد خان | گلران | وکیل اهالی نایب الحکومگی هرات
١١٧ | ٣٢ | دربوزه خان | | کشک | " " " "
١١٨ | ٣٣ | ملا موسی خان | شاه پسند خان | غوریان | " " " "
١١٩ | ٣٤ | شیر علی خان | ذوالفقار خان | کرخ | " کرخ
١٢٠ | ٣٥ | حاجی شاه پسند خان | سکندر خان | شفلان | " علاقه شفلان


۹۰

اسمای وکلای محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ از ولایت مزار شریف :
نمبر عمومی | نمبر ولایت | اســــــماء | ولـــــديت | سـكـــونت | منطقه انتخابیه
۱۲۱ | ۱ | حاجی محمد شفیعخان | شرف بای | دروازه برون و یا | وکیل اهالی محکمه مرکزی مزار شریف
۱۲۲ | ۲ | سید حسین خان | سید محمد عظیم خان | گذر دروازه تاشقرغان | " " " "
۱۲۳ | ۳ | ایشان صدیق خان | ایشان عثمان خان | گذر قوا دیان | " " " "
۱۲۴ | ۴ | ملا عبدالرحمن خان | ملا غیاث خان | سر پل | " " " "
۱۲۵ | ۵ | میرزا عبدالاحدخان | میرزا عبدالصمدخان | " | " از محکمه کوهی سر پل
۱۲۶ | ۶ | طوره خان | پیر محمد خان | " | " افاغنه " "
۱۲۷ | ۷ | ملا محمد کریم خان | ملا بابه علیخان | کوهستان سر پل | " کوهستان " "
۱۲۸ | ۸ | سید یعقوب خان | سید عبدالواحد خان | سنگ چارک | " حکومتی سنگ چارک
۱۲۹ | ۹ | میرزا غلام شاه خان | پاینده محمد خان | " | " بلخاب
۱۳۰ | ۱۰ | محمد ابراهیم خان | حاجی امیر بای خان | سرقریه تاشقرغان | " تاشقرغان
۱۳۱ | ۱۱ | داکتر شیر احمد خان | شیر زمان خان | تاشقرغان | " "
۱۳۲ | ۱۲ | ملا آدینه جان محمد خان مشهور به ملا | " | " | " "
۱۳۳ | ۱۳ | میرزا مراد خان | محمد موسی خان | سایباغ | " ایبک
۱۳۴ | ۱۴ | سید عبدالعزیزخان | سید رحمن خان | آقچه | " آقچه
۱۳۵ | ۱۵ | ملا کمال الدینخان | عبدالصمد خان بای | جوی سلطان | " "

جزوه سر ۲۵۰۰
ایضاً


۹۱

بقیه اسمای وکلای محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ از ولایت مزار شریف :
نمره عمومی
نمره حوزوی
اسماء
ولدیت
سکونت
منطقه انتخابیه
۱۳۶
۱۶
ملا عبدالوهاب خان
محمد طاهر خان
خلوتی شبرغان
وکیل اهالی حکومتی شبرغان
۱۳۷
۱۷
خالی بای خان
تروی بای خان
چقچی
" "
" "
۱۳۸
۱۸
استانه قل خان
سید محمد خان
چهارکنت
" "
علاقه داری "
۱۳۹
۱۹
دوست علیخان
سلیمان خان
بابا یادگار
" "
نهر شاخ
۱۴۰
۲۰
ملا حبیب الله خان
حاجی محمد افضل خان
روئی دو آب
" "
روئی دو آب
۱۴۱
۲۱
حاجی طوره خان
قربان علی خان
قریه آدینه
" "
چهار بنز حکومتی بلخ
۱۴۲
۲۲
محمد ایوب خان
ملک فتح محمد خان
باغ و راق
" "
" " "
۱۴۳
۲۳
ملا رحمت الله خان
عطا محمد خان
جوی شار سبز
" "
نهر فیض آباد
۱۴۴
۲۴
عیسی قلی خان
قلیچ بای
قرقین
" "
قرقین
۱۴۵
۲۵
روزی بای
عباد الله
نهر دولت آباد
" "
نهر دولت آباد
۱۴۶
۲۶
محمد شاه خان
محمد حسن خان
" "
" "
" " "
۱۴۷
۲۷
ملا سید نظر خان
قربان نظر خان
شور تپه
" "
علاقه داری شور تپه
۱۴۸
۲۸
عبدالصمد خان
عبدالعزیز خان
دره صوف
" "
دره صوف
۱۴۹
۲۹
حاجی عبدالله خان
محمد قربان خان
تونج
" "
کشنده
۱۵۰
۳۰
میرزا محمد یعقوب خان
میرزا نجف علیخان
آقچه
" "
بوین قره


۹۲
اسماء وکلای محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ از ولایت قطغن و بدخشان:
نمره عمومی
نمره جزوی
اسماء
ولدیت
سکونت
منطقه انتخابیه
۱۵۱ ۱ نذری محمد خان حیت خان را کو وکیل اهالی حکومتی کلان بدخشان
۱۵۲ ۲ رستم بیک خان دوران شاه خان فیض آباد " "
۱۵۳ ۳ حاجی سلطان رضا خان محمد حسین خان ده ویران " نائب الحکومگی
۱۵۴ ۴ خالقداد خان ناظر اله داد خان گدحیات آبادقانآباد " "
۱۵۵ ۵ دوست محمد خان معاذ الله خان اقیاسس " "
۱۵۶ ۶ جله اش بای خان محمد بای خان جلگه ینگی قلعه " علاقه ینگی قلعه
۱۵۷ ۷ محمد اکبر خان ملا عبد الحکیم خان شاخ دره راغ " " راغ
۱۵۸ ۸ شمس الدینخان محمد میر خان غوری " " پنج دهۀ غوری
۱۵۹ ۹ ملا سید عبد القیوم خان خواجه میران جرم د خاش " " حکومتی جرم و خاش
۱۶۰ ۱۰ میرزا رحمت الله خان میر محمد عمر بیگ اندراب " " اندراب
۱۶۱ ۱۱ شیر محمد خان با به لاله خان چال و شکش " علاقه داری چال کش
۱۶۲ ۱۲ فضل احمد خان میرسید محمد خان تاله و برفک " " تاله و برفک
۱۶۳ ۱۳ ملا محمد خان ملا سید علی خان بغلان " " بغلان
۱۶۴ ۱۴ ملا عبد الحفیظ خان ملا عبد الجلیل خان فرخار " " فرخار
۱۶۵ ۱۵ شمس الدین خان دولت محمد خان کسهم " علاقه کشم در ایم


۹۳

بقیهٔ اسمای وکلای محترم لویه جرگهٔ ۱۳۰۹ از ولایت قطغن و بدخشان:
نمره عمومی
نمره ولایتی
اسماء
ولدیت
سکونت
منطقهٔ انتخابیه
١٦٦
١٦
ملا نور محمد خان
شوقی بای
حضرت امام صاحب
وکیل اهالی حکومتی حضرت امام
١٦٧
١٧
محمد اکرم خان
لاله میر خان
قندز
” ” علاقه داری قندز
١٦٨
١٨
فتح الله خان
بابا خان
شهر بزرگ
” ” ” بزرگ
١٦٩
١٩
میرزا میراحمد خان
خنجان
” ” ” خنجان
١٧٠
٢٠
ملا عبدالخالق خان
ملا علیجان خان
جلغاغ
” حکومتی نهرین
١٧١
٢١
سید نصیر الدین خان
سید مرتضی خان
کیان دولتی
” علاقه داری دولتی
١٧٢
٢٢
محمد عمر خان
میر محمد یعقوب خان
خوست و فلغن
” خوست و فرنگ
١٧٣
٢٣
میر جان خان
میرزا نبات خان
قریه عوض شاه علیا
” علاقه داری
١٧٤
٢٤
سلطانعلی خان
قاسم علیخان
زیباک
” ” ” زیباک
١٧٥
٢٥
میرزا عبد المؤمن خان
عبدالولی شا خان
قریه نسی درواز
” مرکز حکومتی وا...
١٧٦
٢٦
سنجر خان
محمود خان
شغنان
” ” علاقه دار شغنان
١٧٧
٢٧
میر سید جان
یار محمد خان
واخان
” ” حکومتی واخان


٩٤
اسمای وکلای محترم لویه جرگه ١٣٠٩ از حکومتی اعلای مشرقی
نمبر عمومی
نمبر جزوی
اسماء
ولدیت
سکونت
منطقه انتخابیه
١٧٨
١
شیرین خان
شیرزه خان
حصارک
وکیل الی اقوام سرخرودخیل
١٧٩
٢
محمد صدیق خان
قطب خان
قریه سیاہ حصارک
" " جبار خیل
١٨٠
٣
میرزا محمد خان
محمد عباس خان
کابی خیل
" " خربوتی گیانی
١٨١
٤
محمد اصلاح خان
خانو خان
مرکی خیل
" " شیرزاد خوگیانی
١٨٢
٥
ملک شمس الدین خان
نصر الله خان
آگام
" " وزیر "
١٨٣
٦
محمد صدیق خان
میرزا شهسوار خان
اشپان
" " شیرزاد "
١٨٤
٧
سید محمد اکرم خان
اورنگ شاه خان
مستی خیل
" " چپریار
١٨٥
٨
سید زمانخان
سید جان پادشاه
حصار شاهی
" " حصارک و کرنی
١٨٦
٩
میرزا محمد کریم خان
محمد آزاد خان
قریه دو شه هارود کوت
" " رود کوت
١٨٧
١٠
ملک شنواری
اکبر شاه خان
نازیان
" " سنگوخیل نازیان شنواری
١٨٨
١١
ملا عبد الله جان
عبد الصمد خان
پایین شنواری
" علاقه داره بالای
١٨٩
١٢
ملا محمد گل آخندزاده
ملا عبد الرحمن
کوت خشک شنواری
" اقوام سرپای و عبد الرحیم خیل شنواری
١٩٠
١٣
عش میر خان
حضرت میر خان
عبدالخیل
" " " " " " "
١٩١
١٤
ملا محمد جان خان
میرزا محمد یوسف خان
خوش کنبد
" " اقوام سرخرود
١٩٢
١٥
حاجی میرزا محمد نسیم خان
عبد الحکیم خان
قریه مرزایان
" " سرخرود


٩٥
بقیه اسمای وکلای محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ از حکومتی اعلای مشرقی
نمره عمومی
نمره جروي
اسماء
ولدیت
سکونت
منطقه انتخابیه
١٩٣
١٦
ملا عبدالغفور خان
مفتی عبدالرحیم خان
قریه قلعه اخند
وکیل اهالی اقوام کامه
١٩٤
١٧
ملا محمد جان
ملا گل حسن خان
لعل پوره
لعل پوره دکه
وغیره تعلقه مهمند
١٩٥
١٨
میرزا حمید الله خان
ملا سیف الله „
بتی کوت
„ بتی کوت غیره تعلقه
١٩٦
١٩
قاضی گلابشاه خان
حضرت شاه „
قریه پشپلاق
„ کو کو زائی و حسن خیل
وغیره تعلقه مهمند
١٩٧
٢٠
شیر علی خان
عبد الجلیل „
علی شنگ
„ „ مرکز حکومتی لغمان
١٩٨
٢١
احمد جان خان
تاج محمد خان
قریه هائی چهار باغ
لغمان
چکله میانه تعلقه لغمان
١٩٩
٢٢
ملا محمد معظم „
ملا محمد شیر دل „
قریه چند زائی
„ „ قریه جات گنج
گل و سرکانی متعاقه کنر خاص
٢٠٠
٢٣
ملک میران
ملک بدرالدینجان
سلوتی
سلوتی و کلهائی
متعلقه کنر خاص
٢٠١
٢٤
ملک فقیر محمد خان
عبد الرحمن خان
قریه و ملکی چنته
سری
„ قریه و ملکی و غیره
تعلقه مرکز حکومتی کلان اسمار
٢٠٢
٢٥
عتیق الله خان
عبد اللطیف خان
قریه موتی شیگل
„ „ شیگل متعلقه
حکومتی کلان اسمار
٢٠٣
٢٦
درویش خان
قدیر خان
لچای شیگل
„ „ „ „ „
٢٠٤
٢٧
حسن خان
ملک حمیین خان
قریه وته پور
„ چنته سرای متعلقه
حکومتی کلان اسمار
٢٠٥
٢٨
محمد حسین خان
داد رسول خان
قریه سین زائی
„ دره پیچ متعلقه
حکومتی دره پیچ
٢٠٦
٢٩
سید عبدالغفار خان
گل احمد خان
نور احمد
„ „ علاقه داری
دره علی شنگ لغمان
٢٠٧
٣٠
محمد نادر دن خان
محمد اکبر خان
چهار باغ لغمان
وکیل اهالی قریه جات توابع علاقه
داری چگله میانه لغمان


۹۶
بقیه اسمای وکلای محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ از حکومتی اعلای مشرقی :
اســــــماء
ولدیت
سکونت
منطقه انتخابیه
۳۱
۲۰۸
حبیب الرحمن خان
محمد نسیم خان
قریه تندی لغمان
وکیل اهالی مرکز حکومتی لغمان
۳۲
۲۰۹
سید شریف خان
سید حاتم شاه خان
قریه خواجه خیل سفلی
"
"
دره علینگار
"
شیوه و قطعه تک
۳۳
۲۱۰
سید عبد الاحد خان
سید غلام جان
شیوه
"
{
رشکی متعلقه کوز کنر
تاجگ وصافی قریه شیو
۳۴
۲۱۱
گل محمد خان
ملک شاه محمود خان
نورگل علیا
"
نورگل و دره قریه کوز کنر
۳۵
۲۱۲
عبد الله خان
ملک مهر الله خان
درۀ نور
"
"
دره نور
۳۶
۲۱۳
سلطان محمد خان
طلب الدین خان
مورچل
"
"
"
پیچ
۳۷
۲۱۴
ایشاخان
فیض طلب خان
کندی
"
"
اقوام صافی دره پیچ
۳۸
۲۱۵
میرزا محمد رفیق خان
میرزا محمد عثمان خان
شهر جلال آباد
"
"
مرکز شهر جلال آباد
۳۹
۲۱۶
سعد الله خان
عنایت الله خان
اغز باغ
"
"
سلارزائی اسمار
۴۰
۲۱۷
سید امان خان
نصر علی خان
رود ســـــاو
"
"
مشوانی
"
۴۱
۲۱۸
ملک محمد یوسف خان
عبد القادر خان
قریه نازی
"
"
درۀ نند
۴۲
۲۱۹
نور محمد خان
بنگی خان
پشان
"
"
نورستان لغمان
۴۳
۲۲۰
عبد الغفور خان
عبد الله خان
پل رستم
"
"
حکومتی نورستان
۴۴
۲۲۱
ملایار محمد خان
آزاد خان
میردیس
"
"
"
"


۸۹
بقیهٔ اسمای وکلای محترم لویه جرگهٔ ۱۳۰۹ از ولایت هراة
نمره عمومی | نمره ولایتی | اسماء | ولدیت | سکونت | منطقهٔ انتخابیه
۱۱۶ | ۳۱ | محمد ایوب خان | گل محمد خان | گلران | وکیل اهالی ثلث اجمهٔ بلوکیات هرات
۱۱۷ | ۳۲ | دریوزه خان | " | کشک | " " " "
۱۱۸ | ۳۳ | طاموس خان | شاه پسند خان | غوریان | " " " "
۱۱۹ | ۳۴ | شیر علی خان | ذوالفقار خان | کرخ | " کرخ
۱۲۰ | ۳۵ | حاجی شاه پسند خان | سکندر خان | شفلان | " علاقهٔ شفلان


۹۰۸

بقیه اسما و کلای محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ از حکومتی علای جنوبی
نمبر عمومی
نمبر شخصی
اسماء
ولدیت
سکونت
منطقه انتخابیه
۲۳۷
١٦
خان ولی خان
مغل خان
میرزکه
وکیل ثانی سوسی خیل منگل
۲۳۸
۱۷
شیخان
خیال الدین خان
"
" اقوام پیر که منگل
۲۳۹
۱۸
معاذ الله خان
"
"
" بزاغ بانی خیل منگل
٢٤٠
۱۹
ملک پرگل خان
گلزار خان
"
" اقوام بانی خیل منگل
٢٤١
۲۰
محمد ایوب خان
میر محمد خان
پطان جاجی
" پطان چکنی
٢٤٢
۲۱
سلطان محمد خان
امیر محمد خان
مقبل
" مقبل "
٢٤٣
۲۲
محمد گل خان
محمد زمان خان
چکنی
" چکنی
٢٤٤
۲۳
عزیز خان
سند و خان
"
" " "
٢٤٥
٢٤
عالم خان
ولی خان
جانی خیل
" میاخیل جدران
٢٤٦
٢٥
ملک شنگس خان
محمد کبیر خان
شورک جدران
" میزانی جدران
٢٤٧
٢٦
حاجی محمد خان
جان محمد خان
خوست
" تنی خوست
٢٤٨
۲۷
ملک صاحب جان خان
شیر جانخان
یعقوبی
" یعقوبی خوست
٢٤٩
۲۸
ملک عجب نور خان
صالح محمد خان
لنگ
" لک خوست
٢٥٠
۲۹
حسین شاه خان
حریف شاه خان
لکن
" اقوام لکن خوست
٢٥١
۳۰
دین محمد خان
صالح محمد خان
منون
" متون گندی خوست


۹۹

بقیه اسمای وکلای محترم لویه جرگهٔ ۱۳۰۹ از حکومتی اعلای جنوبی :

نمره عمومی | نمره شخصی | اســــمـــاء | ولدیت | سکونت | منطقهٔ انتخابیه
--- | --- | --- | --- | --- | ---
٢٥٢ | ٣١ | میرزا محمد خان | جان محمد خان | متون | وکیل اهالی متون (گندمی)
٢٥٣ | ٣٢ | ملک بلند خان | پیاوی | گربز | " اقوام گربز (خوست
٢٥٤ | ٣٣ | ملک سلیم خان | پیرا گلخان | اسمعیل خیل | " اسمعیل خیل "
٢٥٥ | ٣٤ | حکیم شاه خان | عبدالرحیم خان | مندو زائی | " مندوزائی خوست
٢٥٦ | ٣٥ | ملک رحیم خان | ملک امرالله خان | قدم | " اقوام تنی (تریزو) "
٢٥٧ | ٣٦ | ملک گل محمد خان | میراحمد خان | شمل | " شمل خوست
٢٥٨ | ٣٧ | علی جانخان | سلطان محمد خان | خوست | " لکنی خوست
٢٥٩ | ٣٨ | محمد هاشم خان | خواجه محمد خان | باک | " باک "
٢٦٠ | ٣٩ | محمد یعقوب خان | محمد سرور خان | " | " " "
٢٦١ | ٤٠ | شیر شاه خان | دبدب خان | آبدکه نیازی | " نیازی (طویزه خوستم؟)
٢٦٢ | ٤١ | بهاء الدین خان | عبدالکریم خان | شرن | " شرن و کته وزی و سلیمان خیل
٢٦٣ | ٤٢ | صاحب خان | حاجی مهروان خان | " | " حکومتی کتوا‌ز
٢٦٤ | ٤٣ | علی محمد خان | محمد عظیم خان | دوشین | " " "
٢٦٥ | ٤٤ | ملک نظر محمد خان | پیر محمد خان | مرکز ارگون | " تاجک نشین ارگون
٢٦٦ | ٤٥ | ملا عبدالحکیم خان | عبدالرحمن خان | " | " " "


۱۰۰

بقیه اسمای وکلای محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ از حکومتی اعلای جنوبی:

نمبر عمومی
نمره شخصی
اسماء
ولدیت
سکونت
منطقه انتخابیه

۲۶۷
٤٦
ملک اختر محمد خان
صادر خان
دشتی جدران
وکیل اهالی اقوام جدران، گردیز

۲۶۸
٤٧
خوشدل خان
عباس خان
سروضه
"
" خروتی " "

۲۶۹
٤٨
نور محمد خان
صالح محمد خان
باک
"
" باک خوست

۲۷۰
٤٩
دین محمد خان
فیروز خان
گردیز
"
" گردیز

۲۷۱
٥۰
مدد خان
دلاور خان
"
"
" "

۲۷۲
٥۱
خان محمد خان
صالح محمد خان
زرملت
"
" زرملت

۲۷۳
٥۲
خان شیرین خان
پیرونان
کلال گو
"
" "

۲۷۴
٥۳
مبین خان
ملک عبدالرحمن خان
جانی خیل
"
" جانی خیل کٹواز

بقیه ضمیمه اینجدول بدرستی ۳ صفحه در اخیر کتاب در تحت نمره ص ۱۰۰ چاپ شده چشم


۱۰۱
اسمای وکلای محترم لویه جرگۀ ۱۳۰۹ از حکومتی اعلای فراه و چخانسور

نمبر عمومی | نمبر حکومتی | اسماء | ولدیت | سکونت | منطقه انتخابیه
۲۷۵ | ۱ | یار محمد خان | غلام محمد خان | کده خیل | وکیل اهالی چخانسور
۲۷۶ | ۲ | محمد اسلم خان | محمد موسی خان | تولک | " مرکز حکومتی فراه
۲۷۷ | ۳ | سید محمد خان | قمرالیخان | داراباد | " " "
۲۷۸ | ۴ | یار محمد خان | حاجی گلاب | اصل خوابگاه | " علاقه داری خاک سفید
۲۷۹ | ۵ | میرزا محمد عظیم خان | محمد ابراهیم خان | نهر شاهی | " صل چخانسو
۲۸۰ | ۶ | عبد القدوس خان | عبد الرحیم خان | گلستان | " کوهستان گلستان
۲۸۱ | ۷ | عبد الغفار خان | نیاز محمد خان | بکوا | " کوچی " "
۲۸۲ | ۸ | شهاب الدین خان | شاه جهان خان | خانه پشت بکوا | " بکوا و خاشرود
۲۸۳ | ۹ | غلام محمد خان | عبد الوهاب خان | لاش جوین | " لاش جوین
۲۸۴ | ۱۰ | عبد البصیر خان | عبد الرحمن خان | دوکن فراه | " اقوام کوچی کن فراه
۲۸۵ | ۱۱ | محمد جانخان | جان محمد خان | گرجی | " " "
۲۸۶ | ۱۲ | محمد عظیم خان | حاجی محمد دین خان | زیر کوه فراه | " " "
۲۸۷ | ۱۳ | غلام محمد خان | بهلول خان | شیخ سر | " مرکز حکومتی چخانسور
۲۸۸ | ۱۴ | عطا محمد خان | شیر محمد خان | چهار بر جک | " چهار برجک


۱۰۳

اسمای وکلای محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ از حکومتی اعلای میمنه
نمبر عمومی
نمبر خصوصی
اسماء
ولدیت
سکونت
منطقه انتخابیه
۲۸۹
۱
ملا جوره خان
محمود بای خان
بلچراغ
وکیل اهالی در زاب گرزیوان
۲۹۰
۲
امان قل خان جک باشی
کلجک بای خان
عرب شاه
”
اندخوی
۲۹۱
۳
امام گلدی بای خان
عثمان خان
اندخوی
”
” ”
۲۹۲
٤
محمد ولیخان
محمد یار خان
”
”
” ”
۲۹۳
٥
ملا عبدالرحیم خان
میرزا مولان خان
گذرکوهی خانه
”
مرکز میمنه
۲۹۴
۶
ملا قربان خان
دولت مرادخان
شهر میمنه
”
” ”
۲۹۵
۷
ملا یماق خان
محمد امین خان
جمشید
”
علاقه داری سر حوض پیا
۲۹۶
۸
ملا خیر الله خان
حسین بابا خان
سرای قلعه نقارین
”
شیرین تگاب
۲۹۷
۹
حاجی کریمداد خان
عطا خان
بندر کوهستان
”
بندر کوهستان
۲۹۸
۱۰
کلا خان
حاجی داد محمدخان
اچغ
”
علاقه دارانی المار و
۲۹۹
۱۱
محمد سعید بیگ خان
تحقیق خان
قیصار
”
علاقه داری قیصا
۳۰۰
۱۲
محمد زمان بیگ خان
طور خان
المار
”
” ” المار
۳۰۱
۱۳
ایشان قل خان
عاشورخان
”
”
” دولت آباد


١٠٣
اسما شا شرکت معظمه لو جر گه ١٣٠٩ صفت ممیزه
٣٠٢ ١ اعلیحضرت معظم محمد نادر شاه غازی بروز افتتاح جهت تا پادشاه نامی استقلال بخش افغانستان
٣٠٣ ٢ جناب عالیقدر جلالتمآب محمد هاشم خان صدر اعظم افغانستان
٣٠٤ ٣ عالیقدر جلالتمآب شاه محمود خان سپه سالار و وزیر حرب "
٣٠٥ ٤ " فیض محمد خان وزیر خارجه "
٣٠٦ ٥ " محمد گل خان " داخله "
٣٠٧ ٦ " حضرت فضل عمر صاحب مجددی " عدلیه "
٣٠٨ ٧ " میرزا محمد ایوب خان " مالیه "
٣٠٩ ٨ " علی محمد خان " معارف "
٣١٠ ٩ " میرزا محمد اکبر خان " تجارت "
٣١١ ١٠ " عبد الاحد خان رئیس شورای "
٣١٢ ١١ " احمد شاه خان وزیر دربار "
٣١٣ ١٢ " محمد نوروز خان سر منشی حضور اعلیحضرت غازی
٣١٤ ١٣ جلالتمآب محمد اکبر خان مدیر مستقله طبیه
٣١٥ ١٤ عالیجاه شجاعت همراه سردار اسد الله خان فرقه مشر سر یاور من حضور
٣١٦ ١٥ " سید شریف خان سر یاور حربی "
٣١٧ ١٦ والا شان جلالتمآب محمد سرور خان وکیل ولایت کابل


١٠٤

نمبر عمومی | نمبر جزو | اسما سامیان محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ | صفت ممیزه
٣١٨ | ١ | عالیقدر صداقتمآب عبدالرحیم خان | مشاور صدارت عظمی
٣١٩ | ٢ | عالیقدر یار محمد خان | رئیس ضبط احوالات
٣٢٠ | ٣ | " یار محمد خان | مدیر اول تحریرات صدارت عظمی
٣٢١ | ٤ | " محمد قاسم خان | " " " ٢ "
٣٢٢ | ٥ | " محمد شاه خان | " " " ٣ "
٣٢٣ | ٦ | " باز محمد خان | " اوراق " "
٣٢٤ | ١ | عالیجاه شجاعت همراه علی شاه خان فرقه مشر | معین وزارت حربیه
٣٢٥ | ٢ | " " " محمد عمر خان | رئیس ارکان حربیه عمومیه
٣٢٦ | ٣ | " عزت " جانبار خان | نائب سالار
٣٢٧ | ٤ | " " " زلمی خان | "
٣٢٨ | ٥ | " " " زرخان وزیری | "
٣٢٩ | ٦ | " شجاعت همراه احمد شاه خان | فرقه مشر
٣٣٠ | ١ | عالیقدر صداقتمآب میرزا محمد خان | معین وزارت خارجه
٣٣١ | ٢ | عالیقدر جلالتمآب شیر احمد خان | سفیر کبیر جلالتین افغانی مقیم در طهران
٣٣٢ | ٣ | " سلطان احمد خان | " " " " انقره
٣٣٣ | ٤ | صداقتمآب غلام یحیی خان | مدیر عمومی سیاسی وزارت خارجه


١٠٥

نمبر عمومی
کدام تحریر است

اسمائ سامعین محترم لویه جرگه ۱۳۰۹ صفت ممیزه
٣٣٤ ٥ صداقتمآب غلام غوث خان مدیر عمومی اداری وزارتخارجه
٣٣٥ ٦ عالیقدر صداقتمآب غلام جیلانی خان مستشار سفارت کبری افغانی مسکو
٣٣٦ ٧ صداقتمآب سلطان محمد خان مدیر عمومی تشریفات وزارتخارجه
٣٣٧ ٨ " صلاح الدین خان " مطبوعات " "
٣٣٨ ٩ " عبد الصمد خان " دول غرب " "
٣٣٩ ١٠ " محمد ابراهیم خان " مامورین " "
٣٤٠ ١١ " حفیظ الله خان " محاسبه " "
٣٤١ ١٢ " عبد الغفار خان " اوراق " "
٣٤٢ ١٣ " محمد یونس خان سر کاتب ممیزه و قونسلگری " "
٣٤٣ ١٤ " محمد شفیع خان " دول شرقیه وزارت خارجه
٣٤٤ ١ عالیقدر صداقت مآب آدم خان معین اول وزارت داخله
٣٤٥ ٢ " " غلام فاروق خان " " ٢ "
٣٤٦ ٣ " " نیک محمد خان " " ٣ "
٣٤٧ ٤ " " خیر محمد خان " " ٤ "
٣٤٨ ٥ صداقتمآب خداداد خان مدیر مأمورین "
٣٤٩ ٦ " غلام محی الدین خان " پست و تلگراف "


١٠٦

نمبر عمومی
نمبر مخصوص
جرگه

اسما سامی اعضای محترم لویه جرگه ۱۳۰۹
صفت ممیزه

٣٥٠
٧
صداقتمآب سعد الدین خان
مدیر معابر وزارت داخله

٣٥١
٨
" میرزا بدرالدین خان
" محاسبه " "

٣٥٢
٩
" شاه محمد خان
کفیل مدیریت عمومی پولیس دارالخلافه

٣٥٣
١٠
عالیقدر شاه محمود خان
حاکم سابقه لوگر

٣٥٤
١
عالیقدر صداقتمآب فضل احمد خان
معین وزارت عدلیه

٣٥٥
٢
" امین الله خان
رئیس اصلاحیه " "

٣٥٦
٣
فضیلت پناه مولوی عبدالرب خان
رئیس تمیز " "

٣٥٧
٤
" عبدالله خان
عضو اول تمیز " "

٣٥٨
٥
صداقتمند میرزا محبب میر خان
مدیر مأمورین " "

٣٥٩
٦
" میرزا عبدالسلام خان
مدیر تحریرات " "

٣٦٠
٧
عالیجاه فضایل همراه ملا بزرگ صاحب
رئیس جمعیة العلماء " "

٣٦١
٨
فضیلت پناه میان عبدالعلی خان
اعضاء " "

٣٦٢
٩
" ملا عبدالحمید خان
" " "

٣٦٣
١٠
" ملا محمد حسن خان
" " "

٣٦٤
١١
" مولوی عبدالحی خان
" " "

٣٦٥
١٢
" ملا سید محمد خان
" " "


۱۰۷

نمبر عمومی | نمبر جزوی | اسما سامیعین محترم لویہ جرگہ ۱۳۰۹ | صفت ممیزه
٣٦٦ | ۱۳ | فضیلت پناه ملا عبد الله خان | اعضاء وزارت عدلیه
٣٦٧ | ١٤ | " مولوی محمد قاسم خان | " " "
٣٦٨ | ١٥ | " مولوی عبدالواحد خان | " " "
٣٦٩ | ١٦ | " ملا دین محمد خان | ریاست جمعیتہ العلماء وزارت عدلیه
٣٧٠ | ١٧ | " مولوی محمد عثمان خان | " " " "
٣٧١ | ١٨ | " مولوی عبید الله خان | " " " "
٣٧٢ | ١٩ | " سلیمان قل خان | " " " "
٣٧٣ | ٢٠ | " مولوی غلام حیدر خان | " " " "
٣٧٤ | ٢١ | " میان عبید الله خان | " " " "
٣٧٥ | ٢٢ | " ملا عبد الباقی خان | " " " "
٣٧٦ | ٢٣ | " ملا محمد بهرام خان | " " " "
٣٧٧ | ٢٤ | " ملا عبد الکریم خان | " " " "
٣٧٨ | ٢٥ | " مولوی محمد ابراهیم خان | " " " "
٣٧٩ | ٢٦ | " مولوی فضل ربی خان | " " " "
٣٨٠ | ٢٧ | " مولوی عبد القدوس خان | " " " "
٣٨١ | ٢٨ | " میر غلام خان | دفتر جمعیتہ العلماء " "


۱۰۸
نبر مجموعی
نبر شخصی
اسماء ساسا معین محترم لویه جرگه ۱۳۰۹
صفت ممیزه
۳۸۲
۲۹
جناب حضرت فضل عثمان خان
۳۸۳
۳۰
عالیجاه نورالدین خان
۳۸۴
۳۱
" گل محمد خان
۳۸۵
۳۲
فضیلت پناه مولوی حفیظ الله خان
۳۸۶
۱
عالیقدر صداقتماب میرزا محمد حسین خان
معین وزارت مالیه
۳۸۷
۲
عالیجاه " صوفی عبدالحمید خان
رئیس مطابع
۳۸۸
۳
صداقتماب سید محمد ایشان خان
معاون رئیس مطابع
۳۸۹
۴
" میرزا محمد اسلم خان
مدیر محاسبه وزارت مالیه
۳۹۰
۵
" میرزا عزیز الله خان
" بودجه " "
۳۹۱
۶
" محمد هاشم خان
" محاسبه ریاست مطابع
۳۹۲
۷
" میرزا محمد فضل خان
" مامورین وزارت مالیه
۳۹۳
۸
" " عبدالحکیم خان
" تحقيقات و تصفیه "
۳۹۴
۹
" سید محمد داود خان
خطاط ریاست مطابع
۳۹۵
۱۰
" محمد سرور خان
خزانه دار ریاست مطابع
۳۹۶
۱
عالیقدر صداقتمآب میر سید قاسم خان
معین وزارت معارف
۳۹۷
۲
صداقتماب هاشم شایق
معاون ریاست دارالتالیف معارف