{"book": "adl0105", "page": 1, "text": "[emblem]\nطریق استعمال [ILL]\nجهت مکتب [ILL]\n[ILL]\n[ILL]\nمطبعه ماشین خانه کابل\n[ILL]"}
{"book": "adl0105", "page": 2, "text": "وزارت معارف\nسلسله\n- ١٥٢ -\nریاست دارالتالیف\nفزيك و كيميا\n- ٢١ -\n\nطریق استعمال مفید پشم\nجهت مكتب صنائع نفيسه\nبه تحرير نور الله خان انجنير كيميا ( ديپلومه )\n(E. C. M.)\nو تصويب وزارت معارف\n\nطبع اول\nتعداد (۳۰۰) جلد\nسنه ١٣٤٩ ق -،- ١٣١٠ ش\nکابل - ریاست عمومی مطابع ."}
{"book": "adl0105", "page": 3, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0105", "page": 4, "text": "بسم الله الرحمن الرحيم\nپشم و موی اهمیت آن در عالم کنونی !\nپشم و موی از نقطه نظر صنعتی امروز یکی از صنعتهای بلند و ظریف دنیا شمرده میشود و مسائل اقتصادی هر ملت تقاضا میکند که مرتبه و درجه اول آنرا دارا شود ازینرو ابداء این کتاب صنعتی و فصل الف آنرا بنام این دو صنعت تجارتی حصه میکنیم .\n\nفصل اول\nپشم گوسفند ـ عموماً گوسفندها مانند دیگر پستاندار دارای يك جامه ظریف و ملایم میباشند که آنرا پشم میگویند از روی ظرافت و خوبی پشم گوسفندهای کشمیر و مارینوس رتبه اول را اشغال کرده اند ."}
{"book": "adl0105", "page": 5, "text": "پشم شتر - این حیوان نیز مانند گوسفندان دارای يك قسم\nپشم مخصوصی می باشند که بدو حصه منقسم شده اند حصه خارجی\nآن مانند موی و حصه داخلی آن پت میباشد .\n\nتعریف و خواص پشم\n\nپشم يك رشتهٔ باریکی است مجعدی که دارای ملایمت وقابل\nانعطاف وخواص ممیزه میباشد اگر يك رشته باريك پشم را با ميكرو\nسكوب معاینه کنیم خواص ذیل را ملاحظه خواهیم نمود اول\nاینکه قابل انحراف می یابیم یکی از خواص ممیزه پشم این است که\nهمیشه قابل نگهداشت حرارت میباشد .\nرشته های پشم بايك ديگر مرتبط بوده از يك زنجير بندی طبیعی\nتشکیل شده اند که آنرا بطور دندانه جلوه میدهد و از همین سبب\nدندانه بندی پشم طبیعی میباشد که بوسیلهٔ آن نمد و دیگر افراش\nعالی می بافند که دیگر نساج ها مانند پنبه و سند دارای این خواص\nنمیباشند .\nدر موقعیکه پشم گوسفند از پوست آن جدا میکنند دارای"}
{"book": "adl0105", "page": 6, "text": "-- ٣ --\n\nيك چربی مخصوص ميباشد كه زرد رنگ و اگر آنرا بدست\nمس كنيم بخوبی معلوم ميشود كه اين چربی بواسطهٔ كثافت بوجود\nمی‌آيد پشم گوسفندها بواسطهٔ كثافت رنگ سياه را اختيار ميكنند\nولی بواسطهٔ شست وشوی ميتوان رنگ حقيقی آنرا بدست آورد.\nاين چربی كه در پشم موجود است موسوم به سونت (۱) ميباشد كه از اثر\nتيزاب‌ها عضویه در بين صابون پوتاس بوجود می آيد تشكيل شده است\nانواع پشم - بهترين نوع پشم عبارت از پشم گوسفند مارينوس\nميباشد (مارينوس يك قسم گوسفند مخصوصی است كه در قلوات\nهسپانيه زندگانی ميكنند و از پشم آنها مرينه می‌بافند.\nچنانچه قبلاً ذكر شد كه هر ملت در مسايل اقتصادی خودساعی\nميباشد اسپانيول‌ها نيز درنگه داشته اين نوع گوسفند خيلی\nدقت ميكردند تا ديگر ملل از آنها استفاده نكنند، اين امر سانسور\nبودن اين نوع گوسفند تا حمله ناپلون از قرن ۱۸ برقرار بود بعد\nازان چون ناپلیون فاتح شد ازين نوع گوسفندها بفرانسه نقل\nداد و از انجا به انگليس و تمام اوروپا منتشر گشت تربیه اين نوع\n\n(۱) (سوانت) عبارت از چربی است كه از مسامه ها خارج شده در پشم موجود ميشود."}
{"book": "adl0105", "page": 7, "text": "٤ -\n\nگوسفندان در ارژانتن و استرلیا بکسرت استعمال می شود .\nدر افغانستان بهترین پشم از گوسفندان است که در قندهار\nتربیه میشوند تبصره هر گوسفند هر ناحیه که در آب و هوای آن\nعادت گرفته باشد اگر حمل و نقل شود مزیت و خواص خصوصی خود را\nاز دست میدهد یعنی اگر پشم آن رتبه بلد را حایز باشد درجه\nعالی خود را از دست میدهد و یا بالعکس آن واقع می شود .\n\nخواص فزیکی پشم -\n\nپشم گوسفند دارای طول و ضخامت مختلف می باشند بعضی\nاز آن دارای طول بین ٤ و ٦ سانتیمتر و عده دیگر از ٦ الی ٢٥\nسانتیمتر طول دارند - پشم نیز مانند سائر اشیا رطوبت هوا را\nجذب میکند درین رطوبت عموماً دوازده فی صد یعنی به صد\nحصه دوازده حصه و بعضی اوقات علاوه تر ازین مقدار را جذب\nمیکنند درینصورت تجاریکه میخواهند پشم بخرند قرار قانون\nعلمی و عملی در هژده فی صد پول نمی دهند ."}
{"book": "adl0105", "page": 8, "text": "خواص کیمیائی پشم\nعمل احتراق\nپشم يك شی قابل احتراق میباشد که در وقت محترق شدن يك بوئی که مخصوص اکراه طبع است تولید میکند و نیز حصهٔ که به قرب آتش واقع می باشد مخمش بزرگ میشود و به این عمل احتراق می توان پارچهٔ پشمین را از پارچهٔ پنبه تفریق کرد اگر خاکستری را که بعد از عمل احتراق باقی می ماند تجزیه کنیم مواد ذیل را دران می یابیم .\n\n۱ - نمك پوتاس ۳۱ فی صد Ka O\n۲ - نمك چونه ۲۹ - ۱٦ فی صد Ca O\n۳ - مولد الحموضه (ازوت) ۸٫۲ فی صد N 2\n٤ - جوهر گوگرد ۳۰٫۵ فی صد SO 3\n٥ - اب ۸٫٥ فی صد H 2 O\n٦ - نمك آهن ۱۲٫۱۳ » Fe O3\n\nاز همه مواد فوق نمك پوتاس اهمیت زیادی دارد که آینده"}
{"book": "adl0105", "page": 9, "text": "- ٦ -\n\nازان بحث رانده می شود انشاء الله تعالی .\nاز نقطهٔ نظر شیمائی پشم مورد توجه علماء گردیده و چون\nآنرا تجزیه نمودند مواد ذیل را در آن کشف کرده اند . ذوغال\nفی صد ٥٠ ـ هیدروزن ـ فی صد ٧ ـ اکسیژن ـ فی صد ١٢\nالی ٢٦ ـ ازت ـ فی صد ١٩ ـ گوگرد ـ فی صد ١٧ ـ و بعضی\nنمکهای از دو الی ٤ ـ گوگرد این ترکیب به آسانی تجزیه می شود\nاز تجزیه آن در پشم نقصان مهمی وارد نمی گردد .\n\nاثرار شمیائی بعضی مواد بالای پشم\n\n۱ ـ بوسیله اثر حرارت می شود رطوبت پشم را جذب نمود\nبنابرین حرارت از روی نقطهٔ نظر شمیائی يك اثر مخصوصی\nدارد ـ اگر پشم به هوای معمولی گذاشته شود دوباره رطوبت\nخود را جذب می کند اگر پشم را ١٣٥ درجه حرارت بدهیم\nخراب و ناقص می شود .\n۲ ـ اثراب ـ آب سرد و گرم هیچ اثری ناقص در پشم تولید نمی\nکند بلکه علاوتاً کثافت آنرا زایل می سازد ."}
{"book": "adl0105", "page": 10, "text": "- ۷ -\n\n٣ - اثر الکلیها - الکلیها از قبیل سودا كار بونيك فوسفات\nدو سود پشم را کم از ٤٥ درجه پاك و ظریف می سازد علاوه\nازین درجه حرارت نقصان وارد میکنند .\nمگر بعضی از الکلیها مانند آب چونه و سودا كوستك\nپشم را در خود مجول می سازد -\n٤ - اثر تیزاب ها .\nا - تیزاب گوگرد و تیزاب نمك اگر مقدار قلیل در آب محلول\nباشند نقصانی مهمی در پشم وارد نمی آرند و اگر حصهٔ بزرگ\nازان را در آب محلول كنيم و بعد ازان پشم را دران\nبیندازیم در پشم نقصانات وارد می میکند یعنی يك حصهٔ\nپشم را در بر خود حل میکنند و از وزن پشم میکاهند ! -\nب - اثر تیزاب شوره - این تیزاب به مقدار قلیل اگر استعمال شود\nپشم را زرد رنگ می سازد و بواسطه همین عمل شمیائی می توان\nپارچه پشمی را از پارچه نخی فرق کرد - یعنی که در پارچه پشمی اثر\nرنگ زرد پیدا می شود و در پارچه نخی اثری تولید نمیکند .\nاخراج پشم از بدن حیوانات\nپشم و سوانت از غده های داخلی بدن حیوانات خارج می شوند رشته هائیکه"}
{"book": "adl0105", "page": 11, "text": "- ٨ -\n\nواحداً در پشم دیده می شود بواسطه سوانت ها تشکیل می یابند این رشته ها\nهمیشه متحد الجهت میباشند و از همین سبب است که پشم در پوست گوسفند\nصورت يك نمط را اختیار نمیکند .\n\nاقسام مختلفۀ پشم\nپشمی را که از بدن گوسفند جدا میکنند در فی صد ٢٥ آن کثافت میباشد\nبرای جلوگیری این عمل باید حیواناتی را که پشم از آنها قطع میکنند و قبلا\nدر آب شسته و بعد ازان پشم آنرا قطع کنند ـ این شست و شو فی صد ١٥\nکثافت پشم را گم میکند ـ و اگر حیواناتی را که از آنها پشم قطع میکند\nدر آب گرم ( ٢٥ درجه ) بشویند از کثافت آن تا درجه زیاده کاسته میشود\nو اگر عمل شست و شو با صابون اجرا شود از کثافت آن يك حصه خیلی\nخفیف باقی می ماند .\n\nاقسام پشمهای گوسفند\nکه درجه دوم را اشغال کرده اند\nبعلاوه اقسام مختلفۀ پشم که قبلاً ذکر شد اقسام ديگري نيز وجود\nدارند که از روی نقطه نظر صنعتی درجه دوم را دارا میباشند و قرار ذیل اند :\n١ ـ پشمیکه از گوسفندان مرده حاصل می شود .\n٢ ـ پشمیکه در کارخانجات چرم گری بواسطۀ عمل کیمیاوی بدست می آورند .\n٣ ـ پشمهای ملون یعنی اقسام پشمیکه حیوانات سیاه و خاکستری و بور"}
{"book": "adl0105", "page": 12, "text": "- ٩ -\n\nبدست می‌آورند مانند پشم گوسفندان ترکستان و بلژيك و غیره\n٤ - پشم بره که تارهای آن مستحكم نبوده قوۀ ارتجاعیۀ آن قلیل میباشد .\n٥ - پشم گوسفند میش که قوۀ ارتجاعیۀ آن نیز خیلی خفیف میباشد .\n٦ - پشمیكه پس از استعمال یکبار بکار برده شود مجدداً از آن پارچه بافیده\nشود . الکيهای قوی پشم را در خود حل میکنند در ینصورت باید دقت کرد\nکه پشم را با الکليهای قوی امتحان نكنند .\n\nطریق شناختن و رقم نمودن پشم\nپشم را از حیث و طریقه نواسان و نرمی و قابل کسیرش شدن اقسام ذیل\nرقم می‌نمايند .\n١ - پشمهای پای گوسفند و پشمهای درشت حصۀ بدن حیوان را علیحده میکنند .\n٢ - پشمهای ملون یعنی پشمهای حیواناتیكه پشم آنها - زرد سياه نسواری\nو غیره می باشد به يك طرف می نهند .\n٣ - پشمهاي پیچیده شده را عليحده می نمايند .\n٤ - پشمهای نرم و ملایم را در یکجا میگذارند .\nطریقۀ فوق که برای رقم نمودن پشم کافی نیست لذا تجاریکە میخواهند\nپشم را خرید و فروش نمایند پشم آنرا بطریقۀ ذیل رقم میکنند .\n١ - پشم قبرغه و شانه را جدا میسازند .\n٢ - پشم ران و گردن را در يك طبقه میگذارند .\n٣ - پشم شکم و پشت و ساق را جدا میسازند ."}
{"book": "adl0105", "page": 13, "text": "– ١٠ –\n\n٤ – پشم دنبه شانرا و اعضای از قبیل گردن و دم گوسفند را علیحده مینمایند .\nاز اقسام فوق الذکر قسم اول و دوم و سوم بدرجه اول و ما باقی\nآن بدرجه دوم تعلق دارد بعد از رقم نمودن پشم کثافت آنرا باید\nزایل کنند این کثافت و سوانت از غدودهای که در زیر پوست موجود\nهستند خارج میشود این قسم غدودها بردو قسم میباشند یکی آنهائیکه\nاز آنها سوانت و نوع دیگر آنهائیکه از آنها عرق خارج میشود .\nانواع سوانت – سوانت بردو قسم میباشند – الف یکی آنهائیکه در\nحقیقت صابون پوتاس است این قسم در آب محلول میباشد نوع دیگر آن\nدر آب نمی باشد .\nپشم مارینوس که دارای سوانت میباشد از مواد ذیل ترکیب یافته است :\n١ – سوانت که در آب محلول میشود ٧٤ ر ٣٢ فی صد ( یعنی در صد حصه\nاین اندازه حصه میباشد )\n٢ – خاك و غير اجزائیکه بواسطه چربی سوانت موجود میباشد ر ٢٦ فیصد\n٣ – چربی غیرمحلول در آب ١ ، ٧ را فیصد\n٤ – خاك و ریگ که بواسطه چربی های غیرمحلول در پشم جمع میشود ٤ فیصد\n٥ – پشم خالص صاف مجز اند دیگر مواد ٢٢ ر ٣١\nمقدار کثافت و سوانت در هر نوع پشم مختلف میباشد اندازه متوسط آن\nکه سنجیده است عموماً قرار ذیل است :\nرطوبت از ٤ الی ٢٥ فیصد یعنی بعضی از اقسام پشم موجود هستند\nکه ٤ فی صد مرطوب و بعضی انواع دیگر آن تا ٢٥ فیصد رطوبت را دارا"}
{"book": "adl0105", "page": 14, "text": "- 11 -\n\nمیباشند و بهمین قسم مقدار سوانت نیز مختلف میباشد و از ١٢ الی ٤٧ فیصد\nدر پشم موجود میباشد خاك از ٢ الی ٢٤ فیصد در پشم امکان\nموجودیت را دارد .\n\nطریق زاید کردن کثافت پشم در صنعت\nطریقه اول\n\nطریقه اول برای دور کردن کثافت پشم اول آنرا در يك\nطشت آهنی قرار داده آب شیرگرم ٤٥ درجه را آهسته آهسته\nدر آن روان می سازیم و این عمل را چند ساعت دوام میدهیم\nبعد از آن این آب را در يك طشت دیگر بذریعه بمبه ها منتقل نموده\nبهمین ترتیب تا آخرین طشت رفتار میکنیم بعد ازان :\nپشم طشت اولی را برداشته بعوض آن پشم دیگر قرار میدهیم\nبه این عملیات وتغیر دادن آب صابونیکه در پشم موجود است\nدر آب محلول میشود بعد از ختم این عملیات پشم را در يك ظرف\nدیگر انداخته بالای آن آبیکه دارای صابون باشد روان میسازیم\nاین عمل چربی های را که در آب خالص محلول نمیباشند در آب صابون دار"}
{"book": "adl0105", "page": 15, "text": "- ۱۲ -\n\nمحلول می‌سازد و مقدار صابون برای هزار پاو پشم ده پاو صابون\nو ده پاو سوده که عیناً خواص صابون معمولی را دارد استعمال\nمی کنند بهترین صابون ها برای شستن پشم صابون\nپوتاس است که خیلی ملایم و رنگ حلوائی را دارا است و میباشد فائدۀ\nاین صابون آنستکه پشم را نسبت به دیگر انواع صابون ملایم و نفیس\nمیسازد بعد از شستن پشم با صابون باید که آنرا بآب صاف بشویند\nتا مقدار صابونیکه در آن باقی مانده خارج شود .\nطریقهٔ دوم\nدر بعضی کارخانجات که اسباب کثیری ندارند برای شستن پشم\nطریقهٔ ذیل را استعمال میکنند پشم را در يك طشت بزرگ\nآهنی انداخته آب را در آن روان ساخته تا ۵۰ درجه حرارت\nداده يك مقدار صابون (پولی سودا) را در آن محلول ساخته پشم را\nبذریعهٔ شاخی ها آهسته آهسته بحرکت آورده بعد از نیم ساعت پشم\nمذکور را در آب خالص شسته خشك مینمایند ـ برای اینکه پشم\nبا يك دیگر پیچیده نشود شاخی ها را آهسته آهسته بحرکت"}
{"book": "adl0105", "page": 16, "text": "- ۱۳ -\n\nمی آورند .\nازین سبب شست و شوی پشم اهمیت زیادی دارد زیرا که اگر پشم را\nخوب نشویند قوه ارتجاعیه و ملایمت خود را از دست داده در وقت\nرنگ آمیزی تمام حصه های آن رنگ را بيك اندازه جذب\nننموده لکه های زیادی پیدا کرده رنگ او را خود محکم نساخته در وقت\nبافیدن نساج را دوچار مشکلات نموده و پارچه که ازین نوع پشم\nکثیف بافیده شود يك ملامسه نامطبوع و خشن را دارا می باشد\nاز روی تجربه های علمی و عملی بهترین طریقه برای شستن پشم\nچنین است که :\nپشمی را که از حیوان قطع میکنند دو ماه در يك خانه انداخته\nبعد از مدت مذکور بطریق فوق بشویند لکن باید که مدت\nنگاهداشت آن نیز از دو ماه علاوه نشود زیرا که در ینصورت\nنقصان وارد میشود ."}
{"book": "adl0105", "page": 17, "text": "طریقه زایل کردن پشم از گیائیکه\nدر پشم حیوانات موجود میباشد\n\nپیشتر ازین طریقه زایل نمودن چربی را از پشم ذکر نمودیم حال برای اینکه پشم دارای نفاست باشد باید که دیگر موادیکه در آن موجود است از ان مجزا نمائیم مهمترین اشیائیکه در پشم حیوانات موجو است گیاها و خارهائی میباشند که در وقت استراحت در بدن آنها ترکیب مییابد - این گیاها را بدو ذریعه ذیل از پشم حیوانات جدا میسازند.\n۱ - بذریعه ماشین های مخصوص برای این عمل.\n۲ - بتوسط مواد کیماهی بدین طریق که پشم را در تیزاب گوگرد ۶ فی صد یعنی در صد حصه آب ۶ حصه تیزاب گوگرد می اندازند تا پشم مرطوب شود تا ۸۰ درجه آنرا حرارت میدهند (سابقاً ذکر شد که این تیزاب پشم را در خود حل نمیکند) این عمل گیاهای موجوده د پشم خود محلول ساخته پشم خالص را باقی میگذارد بعضی اقسام سفید خالص نبوده يك رنگ زردی را"}
{"book": "adl0105", "page": 18, "text": "- ١٥ -\n\nداراست و بعضی اقسام پشم به بول خود همان حیوان مخلوط شده رنگ زردیه را اختیار میکنند .\nدر بعضی حصه هند از بول گاو و دیگر حیوانات رنگ زرد میسازند که به زرد هندی مشهور است ) از برای اینکه پشم نفیس بدست بیاید باید که آنرا سفید نمایند .\n۱ - طریقه سفید نمودن پشم در صنعت\nپشم را بطریق ذیل سفید میسازند :\nپشم را مرطوب نموده در يك اطاق مخصوصی که برای این عملیات ساخته شده است در بین مینجره ها گذاشته شده در طبقه تحتان آن در بین طشتهای گلی گوگرد را می سوزد ( مقدار گوگردیکه احتراق میشود باید در هر صدسیر پشم ۸ سیر گوگرد باشد ) بعد از عمل احتراق درهای زیر خانه مذکور را بسته بخار گوگرد را در آن محبوس می نمایند بعد از دوازده ساعت پشم را از خانه خارج نموده می شویند این پشم رنگ سفید را بخود اختیار میکند -"}
{"book": "adl0105", "page": 19, "text": "- ١٦ -\n\nطریقه سفید نمودن پشم از روی\nعملیات کیمیاوی\n\nاز روی عملیات کیماوی پشم را بدینطریق سفید می نمایند :\nيك حصه آب اکسیژن را باشش حصه آب صاف معمولی\nويك قدری خفیف از الکلیها مثل جوهر نوشادر اموينك را در يك\nطشت انداخته پشم را در این اجزاء داخل نموده تا ٤٥ درجه حرارت\nمیدهند - پشم را تا وقتیکه به اندازه مطلوب سفید شود در طشت\nمیگذارند و چون این عمل اختتام یافت آنرا با تیزاب گوگرد محلول\nدر آب می شویند (مقدار تیزاب گوگرد برای شستن باید که فی\nصد ۲ یعنی در صد حصه آب دو حصه تیزاب گوگرد باشد)\nو پشم مطلوب را بدست می آورند .\nاین طریق نسبت به طریقه اولی بهتر است زیرا که عمله را\nتکلیف بسیار نداده و لکه در پشم در وقت رنگ آمیزی تولید\nنمی کنند .\nاز روی نظر اقتصادی آب هایکه در آن پشم را می شویند باید"}
{"book": "adl0105", "page": 20, "text": "- ۱۷ -\n\nکه هیچ وقت تلف نشود زیرا که این آب ها در هر فی صد سیر پشم\nسه سیر خاکستر پوتاس را دارا میباشند که برای زراعت مثل گود\nو در صابون سازی برای شستن پشم استعمال می شود و نیز درین\nآبها چربی زیادی موجود میباشد که بواسطه تیزاب گوگرد\nآنرا ازان جدا می سازند یعنی اگر تیزاب گوگرد را که پشم را\nدر آن شستن انداخته شود چربی های که در سطح طشت می آیند\nبذریعه ملاقها برداشته شود این چربی برای صابون سازی بکار\nمیرود .\n\nطریق درخشان ساختن یا جلایش\nدادن پشم\nبرای اینکه پشم دارای جلای خوب شود اولاً آنرا در تیزاب\nگوگردیکه به اندازه خفیف در آب بسیار محلول شده باشد فرو برده\nبه اندازه ۵ تا ده دقیقه پشم را در طشت این محلول گذشته بعد ازان\nآنرا در يك طشت دیگری که دارای Chlorure de chaux (نمک چونه که\nدارای غاز کلور است ) و از سبب همین غاز مذکور است که دندانه های"}
{"book": "adl0105", "page": 21, "text": "- ۱۸ -\n\nپشم را در خود محلول ساخته آنرا درخشان می سازد بعلاوه این نمك\nکه دارای غاز کلور است برای سفیده کاری صحن و غیره پارچه استعمال\nمی شود ) داخل میکنند پشم مذکور درخشان و جلا پیدا میکند\nاین نوع پشمیکه بطریقه فوق عمل شده باشد در وقت رنگ آمیزی\nرنگ را بخود جلب مینماید بعد از بن عملیات باید که پشم مطلوب شسته شود .\n\nانواع پشم سائر حیوانات\nعلاوه از پشم گوسفند که قبلاً بحث شده بعضی حیوانات\nدیگر می نمد وجود دارند که پشم بدن آنها همیت زیادی دارد .\nپشم بز ایست\nانواعی بزی\nبهترین پشم بز پشم که در کشمیر زندگی می کنند که بنام بز\nکشمیر موسوم اند رشته های پشم این نوع بردار و درشت دارای\nپت بسیار می باشد که خیلی اهمیت و فایده دارد ـ این پت را در موسم\nبهار از بدن گوسفند نوع بز مذکور قطع میکنند ـ این پشم"}
{"book": "adl0105", "page": 22, "text": "-- ۱۹ --\n\nمانند پشم گوسفند دارای چربی نیست بعلاوه قوه ارتجاعیه آن زیاد و خیلی ملایم وظریف می باشد از سبب پشم همین نوع بزاست که شالها و پتوهای کشمیری زیادی داشته خیلی ملایم وظریف می باشد .\n\nپشم بز انقره\nبعضی از اقسام بز هستند که در نواحی انقره زیست می نمایند پشم بدن این نوع بزها از روی اهمیت درجه دوم را اشغال کرده اند . پشم این قسم بز دارای ضخامت و کلفتی زیاد می باشد که بواسطه زیادی موی در بدن حیوان می باشد نه از حیث خرابی چه در حقیقت رشته های پشم این نوع بز باريك است .\n\nپشم شتر\nاین حیوان نیز دارای يك طبقه پشم درشت و کلفت و خشن می باشد که قالین بافتن خیلی مفید است . از پشم شتر دیگر پارچه های پشمی مانند پشم گوسفند و بز آماده کرده نمی شود ."}
{"book": "adl0105", "page": 23, "text": "- ۲۰ -\nپشم گوسفندهای وحشی\nاین نوع گوسفندان که به تحت تربیه گرفته نشده اند مشهور\nبه گوسفندان وحشی می باشند مانند لاما والنا كاه .\nفصل دوم\nدر خصوص رنگ ریزی\nانسانها از زمان قدیم رنگ را می شناختند ـ از وقتیکه لباس را\nبرای خود آماده کرده رنگهای طبیعی گونا گون نظر آنها را\nجلب نموده مورد استعمال قرار دادند .\nدر عصر حاضره بعضی نقاط دنیا هستند که مسکن وحشیان می\nباشند که بدون ازینکه آثار انسانیت در آنها پیدا باشد رنگ را\nاستعمال می کنند یعنی پوست بدن خود را برنگهای مختلفه طبیعی\nاز گیا ها بدست می آورند ملون میسازند .\nازین معلوم شد که رنگ همیشه مورد دقت انسانها بوده\nو همیشه این صنعت جلب نظر آنها را نموده است. در عصر حاضره\nنیز این صنعت از روی نقطه اقتصادی و صنعتی اهمیت زیادی دارد ."}
{"book": "adl0105", "page": 24, "text": "- ۲۱ -\nمنابع رنگ\nامروز رنگ را ازدو منبع بزرگ بدست می‌آورند .\n۱ - منابع طبع رنگ .\n۲ - منابع صنعتی رنگ : که مشهور به اینلین است .\nمنابع طبعی رنگ\nبعضی ازرنگ‌ها ازشاخه وبعضی دیگری از تنه طبقه دیگری ازریشه وپوست اشجار ونباتات بدست می‌آورند .\n۱ - رنگهای که ازتنه وشاخچه اشجار بدست می‌آورند عبارت از چوپ کامپش وچوپ سرخ برازیل وصندل میباشد .\n۲ - رنگهائیکه ازپوست نباتات بدست می‌آورند عبارت ازپوست کارسیستان Quercitan وفلادین Flavin میباشند .\n۳ - رنگهائیکه ازمیوه نباتات بدست می‌آورند عبارت از : میوه روکو(۱) Rocou میباشد .\n٤ - علاوه ازمنابع فوق الذکر بعضی اقسام رنگ را از برک نباتات سائئه برک نیل و از بعضی شربت ها مانند شربت کت (Cobou)\n(۱) روکو عبارت ازيك درخت است كه درآمريكا پیداواز دارد ."}
{"book": "adl0105", "page": 25, "text": "- ۲۲ -\n\nو از بعضی ریشه ها مانند ریشه رویین بدست می آورند .\nدر رنگ آمیزی پشم و پنبه اقسام فوق الذکر رنگ ریشه رویین و برگ نیل اهمیت زیادی دارد .\nطریق استعمال رنگ های قدرتی\nرنگ کامپش\nکامپش عبارت از درختی است که در نواحی هند مكزيك مجاور خلیج کامپش میروید طول این درخت از (۱۰) الی ۱۳ متر میباشد چوب آن سخت و دارای يك شیره شیرین است که اگر بهمراه لعاب دهن مخلوط شود سرخ رنگ میشود و رنگی که در این چوب موجود است بنام Heuateine موسوم است که بواسطه الكول آنرا بدست می آرند یعنی چوب مذکور را خورد ساخته آنرا در الكول می اندازند و رنگ مذکور را بدست می آورند اگر این الکول محلول را حرارت بدهیم آنرا بخار سازیم جوهر کامپش را حاصل میکنند رنگیكه ازین درخت و چوب آن بدست می آورند به رنگ کامپش موسوم است ."}
{"book": "adl0105", "page": 26, "text": "- ۲۳ -\n\nاهمیت کامپش\n\nکامپش یکی از مهمترین رنگهای طبعی است رنگ آن سیاه پشمی را که\nدر آن رنگ آمیزی می کنند سیاه رنگ میشود این رنگ در مقابل تیزابها\nمقاومت زیادی دارد .\n\nطریق استعمال کامپش در پشم\n\nطریق الف\n\nبرای اینکه پشم را بواسطه رنگ کامپش ملول سازند طریقه ذیل را\nاستعمال میکنند پشم را تقریباً یکونیم ساعت در مخلوطی کرومات (فی صد ۳ یعنی)\nدر صد سیر پشم سه سیر و تیزاب گوگرد ( فی صد يك ) و يك مقدار کافی آب\nفرو برده و بعد از ان این مخلوط می جوشانند بعد از ان پشم را از محلول\nمذکور خارج نموده در يك طشت دیگری که دارای جوهر کامپش فی صد\n( ۵۰ ) در آب محلول میباشد داخل نموده به اندازه يك و نيم ساعت جوش میدهد\nبعد از آن پشم را از طشت خارج می نمایند این پشم به رنگ سیا که میل به آبی\nمی باشد ملون می شود .\n\nا گر در مخلوط مذکور در فی صد (۵۰) کامپش و هشت فی صد زرد چوبه\nمیده شده را استعمال شود پشم را که در آن رنگ بدهند سیاه تیره رنگ\nمیشود ـ واگر مقدار زرد چوبه اضافه تر شود پشم را سیاه خالص میسازد .\n\nو اگر در مخلوط بی کرومات و تیزاب گوگرد نمک قلعی را فی صد دو"}
{"book": "adl0105", "page": 27, "text": "- ٢٤ -\n\nعلاوه کنیم پشم يك رنگ سیاه پخته را حاصل میکند رنگ که بواسطه دو مواد\nیعنی کامپش و کروم حاصل میشود موسوم به رنگ کروم میباشد و مزیت\nآن نسبت به دیگر اقسام کامپش این است که اولاً يك رنگ پخته میباشد\nثانیاً رنگ آن بواسطه مالش زائل نمیشود مگر در اثر نور خود را\nتیره رنگ جلوه میدهد .\n\nطریقه دوم استعمال کامپش\nبه همرای نمك آهن\n\nسولفات آهن را ( Fe SO4 ) با همرای ٤ فی صد نيل توتیا در يك\nطشت آب انداخته پشم را در آن باندازه یکونیم ساعت جوش داده بعد از آن\nآنرا از طشت مذکور خارج نموده می فشارند و آنرا يك شب در هوای\nمعمولی می گذارند و فردای آن پشم مذکور را بهمرای (٥٠) فی صد کامپش\nدوساعت جوش میدهند بدینصورت پشم رنگ سیاه را اختیار میکند .\n\nرنگ چوب برازیل\nدرخت این نوع رنگ عموماً در نواحی برازیل و هندوستان نشو و نما میکند\nو چوب آن بنام چوب برزیل استعمال میشود رنگ این رنگ چوب سرخ\nمیباشد و در رنگ آمیزی پشم اهمیتی زیادی ندارد .\nزیرا که این رنگ سرخ چندان پخته نیست از ین سبب است که بعوض آن\nدر صنعت رنگ آمیزی رنگهای مصنوعی را استعمال میکنند ."}
{"book": "adl0105", "page": 28, "text": "- ٢٥ -\n\nرنگ روناس یا روین\n\nاین رنگ که در ریشۀ گیاهای روین موجود است در تمامی نقاط\nیافت میشود در وطن عزیزما نیز بکثرت میروید ـ اکثر اقالینهای افغانستان\nبهمین رنگ رنگ آمیزی شده اند.\nاین رنگ از روی نقطۀ نظر رنگ آمیزی اهمیت زیادی دارد میتوان گفت\nکه یکی از مهمترین انواع رنگهای سرخ است.\nامروز اروپاهیان چون ازین رقم نبات در ممالک خود ندارند آنرا از روی\nترکیب و عملیات کیمیاوی بدست می آورند و آنرا به اسم الیزین بفروش میرسانند.\nاستعمال این رنگ را خصوصاً بروی لباس سرخ عسکری بکار میبرند.\n\nطریقهٔ استعمال\n(روناس) (Garnce)\n\nبرای اینکه پشم را برنگ سرخ رنگ آمیزی کنند به طریقۀ ذیل\nرفتار میکنند.\nپشم را در يك طشتی که دارای مخلوط زمیج ٦ فی صد (بی تاتار کمپنی است\nکه از تیزاب تارتريك بدست می آورند) و ٥ فی صد و روین انداخته بقدر\nیکونیم ساعت آنرا جوش داده و بعد از آن آنرا خارج نموده و فشرده در میان\nطشتی دیگری که دارای مقدار آب کافی مخلوط روبن در (٦٠) الی (٨٠)\nفی صد که درجه حرارت آن (٤٠) درجه باشد پشم را داخل مینمایند و تاموعد\nیک ساعت این مخلوط را حرارت میدهند تا درجه حرارت آن را به (٨٠) درجه"}
{"book": "adl0105", "page": 29, "text": "= ٢٦ =\n\nمی رسانند و بهمین حرارت هشتاد درجه باندازۀ یکساعت آنرا میگذارند\nو بعد از آن آنرا می جوشانند لاکن باید ملتفت بود که مدت جوشیدن زیاد\nنباشد زیرا که رنگ خود را تیره می سازد ـ\nعلاوه و اضافه نشود زیرا که اگر علاوه شود نقصان وارد میکنند\nبعضی اوقات برای اینکه پارچه را که رنگ آمیزی مینماید درخشان باشد\nدرین طشت فوق الذکر (۸) فی صد Acetate de Calciun\nاستات دوگلیسرم (یعنی عمل جوهر سرکه بالای چونه) و خاکه تباشیر\nعلاوه می کنند علاوه از موادیکه فوقاً ذکر شد بعضی اوقات خاکه\nپوست (ریته) را برای مستحکم نمودن و پخته ساختن رنگ در طشتهای\nرنگ آمیزی می اندازند لاکن باید ملتفت بود که مقدار آن قلیل\nباشد نه کثیر چه در صورت اخیر نقصان وارد میکند .\n\nاوصاف رنگ کرانس ،\n( روناس )\n\nاین رنگ خواص ممیزه ذیل را داراست :\n١ ـ نور آفتاب به این رنگ اثری ندارد .\n٢ ـ بواسطه تماس یا مالش پارچه که به این نوع رنگ ملون شده"}
{"book": "adl0105", "page": 30, "text": "۲۷\n\nباشد رنگ خودرا زائل یا خفیف نمیسازد .\n۳ - در شست وشو این رنگ خود را مفقود نمیکند و در\nپارچه همیشه ثابت میباشد .\nقبلا ذکر شد که این رقم رنگ که از ریشه بعضی نباتات بدست\nمی آیند که در وطن عزیز ما بکثرت یافت میشود - لذا به صنعت\nگران وطن عزیز خویش توصیه عاجزانه مینمایم که همیشه پشم\nهایرا که میخواهند رنگ آمیزی کنند و یا فلاین ها و یا پارچه های\nخودر را به این نوع رنگ ملون سازند بهتر خواهد بود چه که این رنگ\nنه از اثر نور و نه از اثر شست و شوی رنگ خود را از دست میدهد\nعلاوتاً نسج هائیکه به این رنگ ملون شوند اهمیت زیادی دارند .\nو چون در اروپا ازین گیا ها که ازان رنگ کرانس بدست\nمی آید وجود ندارند لذا اروپائیان از روی صنعت و ترکیب کیمیاوی\nآنرا بدست آورده به اسم (Ollizarine) الیزارین مینامند\nکه خواص طریق و ترکیب آن در بحث رنگ های مصنوعی ذکر\nخواهد شد . انشاء الله تعالی ."}
{"book": "adl0105", "page": 31, "text": "- ۲۸ -\n\nزردچوبه\nاین رنگ را از چوبی بدست میآورند که درخت آن (۲۰) میتر\nطول دارد در مرکز هندوستان بکثرت پیدا می شود -\nطریقه استعمال رنگ زردچوبه\nاین رنگ را برای رنگ آمیزی پشم وابریشم استعمال\nمی نمایند وبطریقه ذیل استعمال میکنند .\nنمك قلمی . ( ( Sn cl 2 ) ) ( ) فی صد ٪ ۸\n) ) تاتار - (۸) فی صد ٪ ۸ ( Bitorliate )\nاین دو مواد فوق را دريك طشت که دران بقدر کافی آب موجود باشد\nباشد انداخته و پشم را درآن داخل می کنند و به اندازه يك ساعت\nمی جوشانند بعد از آن پشم را از طشت مذکور خارج نموده\nمی شویند ـ و آنرا دريك طشت دیگری که دارای (٣٠) الی (٤٠)\nفی صد میده زرد چوبه باشد انتقال داده يك ساعت جوش داده\nخارج می نمایند این رنك ثابت نبوده و بزودی دراثر نور رنگ\nاصلی خود را از دست میدهد ."}
{"book": "adl0105", "page": 32, "text": "- ۲۹ -\n\nرنگ نیل\n\nاین رنگ از زمانه قدیم در رنگ آمیزی مستعمل بوده\nو یکی از کهن ترین رنگ ها بشمار میرود امروز نیز یکی از رنگهای\nمهم بحساب میرود .\n\nرنگ نیل از نباتات مختلفه که موسوم به بته یا درخت نیل\nمیباشد بوجود میآید ازین بته ها انواع مختلفه می روید .\nگیاههای نیل تنه های واحد دارد از ضخامت آن به اندازه\nيك انگشت وطول آن به يك الی يك نيم میتر می رسد ـ در حصه\nتحتانی آن شاخچه ها نمی روید فقط در حصه انتهائی آن بعضی\nشاخچه ها دیده می شود .\nگلهای این گیاه برنگ گلابی بوده و بصورت خوشه ها\nدر آن می روید .\nگیاه نیل از روی نقطه رنگ آمیزی اهمیت زیادی دارد\nاز نیرو هر ساله مقدار زیادی از آن زراعت می کنند ـ موسوم\nزراعت آن موسوم بهار و پائیز می باشد در بعضی حصص دنیا"}
{"book": "adl0105", "page": 33, "text": "در هر سال سه مرتبه از آن زراعت میکنند لیکن ـ نیلی که از\nنتیجه زراعت نمودن متعدد بدست بیاید چندان خوبی نمی باشد.\n\nطریق بدست آوردن نیل\n\nوقتیکه موسم برداشتن گیاهای نیل میرسد آنرا قطع نموده دسته\nدسته مینمایند واز همان زمان قطع شروع به استخراج نمودن\nرنگ آن مینمایند .\nبرای استخراج نمودن رنگ نیل از بوته آن به دو طریقه ذیل\nرفتار میکنند :\n۱ ـ طریقه قدیمی که در زمانه گذشته معمول بوده است و در بعضی\nحصه دنیا امروز نیز به این طریقه استعمال می کنند ،\n۲ ـ طریقه امروزه :\n\nطریقه قدیمی\n\nبعد از انکه گیاه ها را قطع میکنند آنرا در يك خم که دران بقدر\nکافی آب موجود باشد انداخته و سر خم مذکور را محکم نموده\nو تا مدت (۱۲) ساعت به همان نوع میگذارند ـ بعد از مدت"}
{"book": "adl0105", "page": 34, "text": "- ۳۱ -\n\nمذکور آب خم را خارج نموده در يك طشتی انتقال میدهند\nو آنرا بذریعة چوب ها بحرکت آورند بواسطه اکسیژن که در هوا\nموجود است نیل متلاشی شده بصورت نمونه ها در روی آب جدا\nمی شود بعد ازان آب را ازین حصه های نیل جدا نموده و يك شی\nخمیر مانندی را بدست می آورند این شی را حرارت داده سپس\nآنرا از پارچه های کلفت صاف نموده و خمیری را که ازین عملیات\nبدست می آورند در قالب های خورد بواسطة فشار داخل میکنند\nوبعد از مدتی که نیل را از قالب ها خارج نموده در هوای معمولی\nمیگذارند تا خشك شود و نیل تجارتی را بدست میاورند .\n\nطریقة جدیده\n\nنسبت به طریقة اولی این طریقه اهمیت و نتیجة زیادی دارد -\nو بدینطریق استخراج میکنند تنه و برگ های گیاه نیل را در میان\nخم های گلی یا چوبی انداخته سر آنرا محکم می نمایند فقط در حصة\nفوقانی آن يك سوراخ کوچکی میگذارند - بعد ازان آبی را که تا\n(٦٠) درجه حرارت داده شده باشد در خم مذکور می ریزند ـ از"}
{"book": "adl0105", "page": 35, "text": "- ٣٢ -\n\nسوراخ کوچکی گذاشته شده بود هوائیکه در خم موجود بود خارج شده و آب جای آنرا اشغال میکند سپس این مخلوط را باندازه سه ساعت در خم گذاشته بعد از ان آب آن را که نیل دران محلول میباشد از آن خارج نموده در میان طشت های چوبی گذاشته بذریعه چوبها آب طشت را بحرکت میآورند . آب این طشت که در اول سفید بود رنگ آبی و یا نیلی را بخود اختیار میکند حاصل این عملیات را که عبارت از خمیر نیل ممزوج به آب میباشد از پارچه ها گذشتانده بواسطه فشار در میان قالب ها میریزند چندی بعد از قالب ها خارج نموده در میان داش های که درجه حرارت آن (٧٥) درجه میباشد برای خشك نمودن داخل میکنند ـ بعد از خشك نمودن نیل تجارتی را بدست می آورند .\n\nبه طریقه فوق از دو هزار پاو گیاه نیل (١٦) الی (٢٠) پاو رنگ نیل را بدست می آورند ."}
{"book": "adl0105", "page": 36, "text": "- ۳۳ -\n\nخواص رنگ نیل\nاین رنگ در هوای معمولی بی بوی بوده و چون آنرا حرارت\nدهيم يك بوی مخصوص از آن بمشام میرسد . وزن مخصوص آن\nقدری از آب سبک‌تر میباشد این رنگ همیشه بصورت خلوص\nموجود نبوده وعدۀ مواد خارجی در آن داخل است نيل يك رنگ\nجسم دار بوده درمیان رشته های باريك پشم و دیگر نسج به تنهائی داخل\nشده نمیتواند و ازین سبب مجبوراً آنرا محلول بسازند تا از اثر عملیات\nکمیاوی این ممزوج نیل میتواند در ریشه های پشم داخل شود\nاز همین سبب است که در رنگ آمیزی نیل بطریق مختلفه که موسوم\nبخم میباشد محتاج میشوند وبذریعه این خم ها نیل در ریشه های پشم\nوغیره نسج ها داخل میشود .\n\nانواع رنگ نیل\nاز نقطۀ نظر زراعت رنگ نیل را بر سه حصه بزرگ تقسیم\nمیکنند .\nاول نیل های ایشائی - درین براعظم در حصه بنگال -"}
{"book": "adl0105", "page": 37, "text": "- ٣٤ -\n\nکورد ماندل ـ مانی ارس و جا وازرع میشود .\nدوم ـ رنگ نیل افریقائی که در نواحی مصر و سنگال ـ جزیره\nفرانس یافت میشود .\nسوم ـ نیل های امریکائی که در ممالک كواتمالا ـ مكزيك\nو برذیل نشو و نما مینماید از سه نوع رنگ فوق الذکر رنگ نیل\nبنگال ـ جاوا ـ کواتمالا بهتر و خوبتر ثابت شده است ۱ نیل بنگال ـ\nنیلی این ناحیه برنگ آبی و لاجوردی بوده خمیر آن نفيس و يك رنگ\nمی باشد و چون يك حصۀ آن شکستانده شود رنگ آبی مائل بسرخی\nدر ان مشاهده میشود ۲ ـ نیل جاوا ـ نیل این جزیره صاف\nو خالص بوده برای آماده نمودن نیل محلول در آب استعمال میشود.\n٣ ـ نیل کواتمالا ـ نیل این حصه خالص نبوده با دیگر اشیای\nخارجی مخلوط میباشد .\n\nطریقه تمیز دادن نیل\n\nبرای اینکه نیل خوب را از خراب تمیز دهیم آنرا شکستانده\nو حصه قطع شده آنرا مشاهده میکنیم اگر این حصه تماماً يك"}
{"book": "adl0105", "page": 38, "text": "- ٣٥ -\n\nرنگ بود نیل مذکور خوب میباشد واگر دارای رنگ های\nمختلفه باشد یعنى يك حصه آن ملون تر حصه دیگر آن باشد نیل\nمذکور دارای صفات برجسته نمیباشد .\nطریقه استعمال نیل در رنگ\nآمیزی پشم\nبرای رنگ آمیزی نمودن پشم ودیگر نسج ها به رنگ نیلی\nبطرق مختلفه رفتار مینمایند طریقه آن بنام خم موسوم میباشد .\nخم هائیکه در رنگ آمیزی رنگ نیل استعمال میشود قرار\nذیل اند :\n١- خم پاستل\n٢- خم زهر آب\n٣- خم هندی\n٤- خم المان ( جرمنی ها )\n٥- خم های شرقی\n٦- خمهای کیمیاوی ."}
{"book": "adl0105", "page": 39, "text": "- ٢٦ -\n\nخم پاستل\nپاستل عبارت از يك نوع گیاه می باشد که در آن نیل موجود\nمی باشد و برای آماده نمودن این خم بطریقة ذیل رفتار می کنند:\nدرمیان خم گیاه نیل دار پاستل را به همرای آب جوش داخل\nنموده سپس روناس را به همرای چونه و پولی با اشقار مخلوط\nنموده درمیان خم مذکور می اندازند و هر روزه متواظباً مقدار كافی\nنیل را در آن داخل می کنند چنانچه برای مثال طريقة آنرا درین\nبحث ذکر می کنم :-\n١٢٠ پاو پاستل گیاه نیل .\n٤٠ پاو روناس\n۲۰ پاو پولی ( کاربونات سودا) (Carboneade de Savde)\n۵۰ پاو سبوس آرد\n٦ پاو چونه\nاین مواد را با هم مخلوط نموده در یك خمی بزرگی که گنجایش\nبیست هزار پاو آب را داشته باشد انداخته بعد از چند ساعت به این"}
{"book": "adl0105", "page": 40, "text": "۳۷\n\nمخلوطه (٥٠) پاو نیل میده را داخل می کنند این خم برای رنگ\nآمیزی پشم آماده میباشد و چون زمان رنگ آمیزی پشم برسد\nخم مذکور را تا ٥٠ الی (٦٠) درجه حرارت داده پشم را\nبذریعه تکریها در آن داخل میکنند و به اندازه نیم ساعت پشم\nمذکور را در خم گذاشته بعد از آن خارج نموده در هوای معمولی\nمیگذارند ـ چون این عملیات ختم شود پشم را در يك طشتی\nکه دران قدری تیزآب گوگرد محلول در آب باشد داخل نموده\nمی شویند ـ این پشم به رنگ آبی نیلی طبیعی ملون می شود .\n\nطریقه خم زهرآب ( Uine )\n\nدر بعضی ممالک برای رنگ آمیزی نیل بواسطه این خم بدینطریق\nرفتار میکنند هزار پاو در يك خم ـ زهرآب حیوانات را بهمرای شش پاو\nنمك تا مدت چهار الی پنج ساعت حرارت داده بعد از آن خارج نموده به\nهوای معمول میگذارند سپس یکونیم الی دو پاو نیل و به همان اندازه\nروناس را در خم مذکور انداخته و چند لحظه بعد نیم پاو دیگری را نیز\nبه آن علاوه نموده آهسته آهسته آنرا حرارت میدهند این خم بدینطریق\nبرای رنگ آمیزی پشم آماده میباشد لذا سپس پشم را در آن داخل نموده\nقرار قاعده اولی رفتار میکنند ."}
{"book": "adl0105", "page": 41, "text": "- ۳۸ -\nخم هندي\nبرای رنگ آمیزی نیل باین طریق قرار ذیل رفتار میکنند .\nمقدار آب کافی را بهمرای سبوس و روناس و مقداری پوتاس ( از خاکستر بدست می آورند ) را در يك خم انداخته ۹۰ درجه حرارت میدهند سپس درجه حرارت آن را متدرجاً تخفیف داده تا به چهل درجه میرسانند بعد از آن مقدار نیل را در آن داخل نموده و از طرق فوق عمل نمایند .\n۱۷\nطریقه خم المان\nنسبت به طرق فوق الذکر طریقه این خم هم از روی نقطه نظر اقتصادی و هم از روی نقطه نظر آسانی بهتر و خوب تر میباشد - این خم دوام زیادی داشته و بدینطریق استعمال می شود .\nده هزار پاو آب و شصت پاو سبوس و (٤٢) پاو پولی ( كاربونات سودا ) و (۲۲) پاو چونه آب رسیده را باهم مخلوط نموده در يك خم داخل میکنند و تا ( ٥٠ ) درجه حرارت میدهند - بعد از مدتی تقريباً ١٥ ساعت يك بوی مخصوص که از اثر ترکیب مواد فوق میباشد بمشام میرسد بعضی اوقات علاوه از مواد فوق يك ممزوج چونه و نیل و فضله نیشکر را نیز در خم مذکور می اندازند و تمام این مخلوط را مدت چهار روز آرام می گذارند بعد از مدت مذکور این خم برای رنگ آمیزی آماده میشود ، و برای رنگ نمودن پشم یا پارچه های گونا گون قرار قواعد گذشته عمل می کنند ."}
{"book": "adl0105", "page": 42, "text": "- ۳۹ -\nپنجم\nخم شرقی\nدر ممالك شرق زمین علی الخصوص در وطن عزیز ما خمهای رنگ آمیزی\nنیل نسبت بدیگر حصص دنیا مختلف می باشد .\nبرای رنگ آمیزی نمودن نسج ها برنگ نیلی در شرق چنین رفتار میکنند\nدريك خم گلی اشقار ( که عبارت از خاکستر گیاه است که مقدار\nکاربونات دو پوتاس آن ) زیاد میباشد ، معه يك مقدار چونه وبعض\nاوقات بهمرای سبوس و یاکشمش و یافضله نیشکر ممزوج ساخته\nآنرا بانیل مخلوط می نمایند وبدون ازینکه خم مذکور را حرارت\nبدهند .\nپشم وغیره پارچه های را که میخواهند به رنگ نیلی ملون\nسازند در آن داخل میکنند .\nششم\nطریقهٔ خم کمیاوی\nدر رنگ آمیزی نیل از تمامی خم های مروجه ومستعمل خم های\nکمیاوی می باشد که مبهم ترین آنها عبارت از :"}
{"book": "adl0105", "page": 43, "text": "- ٤٠ -\n\n۱ - خم نمک آهن ( سولفات دو فر )\n۲ - خم خاکه جست\n۳ - خم قلعی\n٤ - خم هيدر وسولفيد -\n\nاز چهار نوع خم فوق الذکر سه نوع اولی آن برای رنگ\nآمیزی رنگ نیلی پارچه های نخی استعمال می شود ( چون بحث ما\nدر خصوص رنگ آمیزی پشم است در این کتاب بحث کرده\nنمی شود در آینده طریقه استعمال آن در علیحده به تحت عنوان\nپنبه و ابریشم بحث خواهد شد انشاءالله تعالی فقط از چهار نوع\nفوق الذکر نوع آخرین آن که عبارت از خم هیدرو سولفید است\nبرای رنگ آمیزی پشم استعمال می شود و اهمیت زیادی دارد .\n\nطریقه استعمال خم هیدرو سولفید\n\nبیست سال قبل ازین معلم مکتب عالی کمیای مول هوز اولین\nمرتبه بدین طریق رفتار نموده است - لذا موجد این خم که در رنگ\nآمیزی شهرت گرفته ( Ln No H S O 3 )"}
{"book": "adl0105", "page": 44, "text": "٤١ -\n\n(هيدرو سولفيد كه عبارت از پودر سفید میباشد که از نتیجه\nتاثیر جست بالای بی سولفید دوسو لیوم است بوجود می آید) .\nدر رنگ آمیزی بدین طریق روش میکنند : در میان يك خمی\nکه گنجایش (٣٠٠٠) هزار پاو آب را داشته باشد به نسبت همه\nنیم چارک آب پنج مثقال محلول سرشکان گری می اندازند بعداران\nسه پاو جوهر نوشادر ويك پاو هیدرو سولفید را در يك طشت\nکه دارای (۲۰) پاو نیل به همرای (٦) پاو سودا كاستيك باشد\nداخل می نمایند این ممزوج بصورت خمیر می شود سپس (۱۲۰) پاو\nآب گرم را در آن میریزند و تمامی این مخلوط را در خم مذکور\nانداخته تا ( ٥٠) درجه حرارت میدهند ـ بعد از ان پشم را در خم داخل\nنموده به اندازۀ نیم ساعت بذریعۀ چوب ها آنرا بحرکت می آورند\nپشم مذکور ملون برنگ نیلی میشود .\nاین نوع خم می تواند که ۹ هزار پاو پشم را رنگ آمیزی کند.\nاین طریقه فوائد زیادی دارد چه اولاً و آسانی و سهلت کار\nدران است ثانیاً در پارچه ها لکه های چونه ظاهر نمی شود چـــه\nدر دیگر خم ها چونه استعمال میشد درین خم استعمال"}
{"book": "adl0105", "page": 45, "text": "- ٤٢ -\n\nنمی شود .\n\nثالثاً از روی نقطهٔ اقتصادی نیل به این طریقه چنانیکه به طریق\nدیگر بواسطهٔ میکروب ضایع میشد اگر خمیکه گنجایش مواد\nقرار فوق را نداشته باشد یا بخواهند يك عده قلیلی پشم یا پارچه را\nرنگ آمیزی کنند برای این طور امور قرار هواهش هر شخص خودش\nمی تواند که این مواد را به (۱۰) یا (۱۰۰) یا (۱۰۰۰) حصه\nتقسیم نموده قرار قواعد فوق تعمیل کند .\n\nرنگ های طبیعی که از حیوانات\nبدست می آورند .\n\n1\nرنگ قرمز ( Cochnille )\n\nاین نوع رنگ در جسم بعضی حشرات موجود است که\nموسوم به کشنی یا قرمزی باشند که در مكزيك و هند شرقی زندگی\nمی کنند ."}
{"book": "adl0105", "page": 46, "text": "٤٣\n\nاین رنگ را معمولاً بطریقه ذیل\nبدست می آورند\n\nاین حشرات کوچک را که مانند مور هستند جمع نموده بوسیله\nمخصوصی می کشند بعد ازان آنرا بذریعه آسیاب های دستی و یا\nماشین های مخصوص میده نموده رنگ قرمزی را بدست می آورند.\n\nطریقه استعمال رنگ قرمز\n\nبرای رنگ آمیزی پشم بدین رنگ بطریقه ذیل رفتار\nمی کنند .\n\nپشم را دريك طشتی که در آن بقدر آب کافی باشد به همه مواد\nنمك قلعی (Sncli) ٪٦ فی صد\nبی تارتار پوتاس ٥ فی صد ـ\n\nمحلول ساخته یکساعت جوش میدهند ـ بعداز آن پشم\nمذکور را از طشت خارج نموده دريك طشتی دیگری که دارای\n٥ الى ١٢ فی صد ( یعنی برای صد سیر ٥ الی ١٢ سیر قرمز )\nباشد منتقل نموده يك ساعت می جوشانند ـ و بعد از آن پشم را"}
{"book": "adl0105", "page": 47, "text": "- ٤٤ -\n\nازطشت خارج می نمایند این پشم برينك قرمز ملون می شود .\n\nطریق دوم\n\nتیزاب اوكساليك (Ac: de clique) ١٠ الى ١٢ فی صد\nنمك قلعی (Sncl 2) ٩ فی صد\nقرمز (Cochinlle) ١٢ الى ١٥ فی صد\n\nاین اشیاء فوق را باهم مخلوط نموده در يك طشتی که در آن آب بقدر کافی موجود باشد می اندازند و پشم را درطشت مذکور داخل میکنند و آنرا به اندازه یکساعت الی یکنیم ساعت میجوشانند این پشم رنگ قرمز را بخود اختیار میکند .\n\nخواص رنگ قرمز\n\nپارچه هائیکه بدین رنگ بطریقه های فوق رنگ آمیزی شود رنگش همیشه ثابت میباشد و دراثر نور تماس رنگ خود را ازدست نمیدهد لاکن اگر پارچه پنبه بدین رنگ ملون شود دراثر نور رنگ حقیقی خودرا ازدست میدهد ."}
{"book": "adl0105", "page": 48, "text": "٤٥\n\nII\nرنگ پورپ\n\nاین رنگ را از يك نوع ماهی هائی بدست میآورند که در\nاوقیانوس ها خصوصاً در بحر مكزيك زندگی میکنند .\nرنگیکه ازین حیوان بحری بدست میآورند نصواری میباشد\nکه در حقیقت يك نوع نیل بوده است که بواسطة تركيب يك مواد\nكمیاوی موسوم برومین رنگ اصلی خود را از دست داده رنگ\nنصواری را به خود اختیار نموده است این رنگ در قدیم خیلی مستعمل\nبود امروز چون بقیمت گزاف بدست میآید آنرا در صنعت آماده مینمایند\n\nفصل سوم\nرنگهای مصنوعی و اهمیت آن در عالم صنایع\n\nقرن یازده را باید دورۀ اولین علوم وصنایع کنونی دانست چه\nدر همین دوره و در دورهای ما بعد آن یعنی قرون ١٢ ـ و ١٣ ـ اروپائی ها\nتوانستند که علوم و فنون اعراب و یونانیها را که مهذب ترین اقوام\nدنیا شمرده میشوند در ممالك خود مروج سازند - از تهذیب و تمدن"}
{"book": "adl0105", "page": 49, "text": "- ٤٦ -\n\nهمین دوقوم وعلی الخصوص از ماهریت عربها است که علوم فزيك ، کیمیا و ریاضی وداکتری صورت عالیهٔ حالیه را بخود پذیرفته است . جنگهای صلیبی قرن یازده اصلاً منبع انتقال علوم شرقی درغرب است ، وازهمین زمان است که علوم غربی روبترقی نهاده وبواسطهٔ حس کنجکاوی وشوق به علوم کیمیاوی غربیان رتبه بلندی را حائز گشتند . بعد در قرن ۱۷ علوم کیمیاوی بواسطه عالم مشهور ومعروف فرانسوی موسوم به لاوازیه (Lavoisier) ترقی زیاد نمود ـ در حقیقت می توان كه شخص مذکور را بانی وموسس کیمیای امروزه دانست .\nسپس در اواسط قرن ۱۹ یعنی از سنه ۱۸۵۷ (Perkin) پرگن نام عالم مشهور و کیمیاگر معروف رنگهای مصنوعی انیلن را برای دفعهٔ اول بروی کار آورده آنهارا مورد استعمال قرار داد ونیز در همین آوان بود كه (Verguin) ورگن عالم کیمیا ، فرانسوی رنگ سرخ فوکسین مصنوعی را ایجاد نمودند . بطور خلاصه گفته می توانیم که تقریباً مخترع تمامی رنگهای مصنوعی انیلن کیمیا گران فرانسوی میباشند ."}
{"book": "adl0105", "page": 50, "text": "- ٤٧ -\n\nدر وقت حاضر، موادی که بذریعه آنها رنگ های مصنوعی را\nبدست میآورند خیلی زیاده است انواع رنگ های مصنوعی که از نتیجهٔ\nترکیبات کمیاوی بدست آورند از دوهزار نوع هم زیاد است .\nموادی که منبع رنگ های مصنوعی میباشند\nمهمترین موادیکه از آن رنگ های مصنوعی را بدست می آورند\nذوغال سنگ میباشد . دوغال ـ این مواد از نقطهٔ نظر تاریخ\nمعرفت الارضی از چوب های جنگل های است که مدت هزارها سال\nدر تحت زمین مدفون بوده و بواسطهٔ عوامل شیمیائی تبدیل به انواع\nمواد مختلفه که موسوم به ذوغال میباشند شده است چنانچه در اوائل\nاین مواد مدفونه بصورت يك نوع ذوغالیکه موسوم به تورب Tourbe است\nبوده بعد از مرور چند زمانی مبدل به لینیت Lignite گشته\nو این مادهٔ جدید نیز بعد از مدتی به هوی Huille مبدل\nگردیده ذوغال سنگ مروجه را تشکیل می دهد علاوه از مواد فوق\nيك نوع ذوغال سنگ خالص موسوم به انتراسید Antacide نیز\nموجود میباشد -\nرنگ های مصنوعی انیلن را از ذوغال سنگ نوع اوی Huille بدست"}
{"book": "adl0105", "page": 51, "text": "- ٤٨ -\n\nمی آورند بطریق مثال .\nاگر صد کیلو گرام ذوغال سنگ نوع هوی یا (Houille)\nدر میان امبیق های آهنی انداخته از هوا محفوظ داشته حرارت\nبدهیم از آن تقریباً : ٤ ر ١٧ غاز و\n٥ کیلو گرام گودرون ( عبارت از تیلی است که دران مواد\nمفید برای رنگ سازی و غیره ادویه جات کمیاوی موجود میباشد\nاز قبیل بنزین تولون (Toluene) نفیلن .\nو بقیه فضله ذوغال سنگ مذکور میباشد که موسوم به كوك است\nتمامی رنگ های مصنوعی اینلین ازین سه نوع تیل مذکور شده\nبدست می آید .\n\nانواع رنگ های مصنوعی\nقبلاً ذکر شد که رنگ های مصنوعی به تعداد زیادی موجود\nمیباشد - لذا کیمیا گران این صنعت برای آسانی کار آنرا به انواع\nو گروپ های مختلفه نموده اند که مشهور ترین آنها عبارت از :\n۱ - رنگ های تیزآبی یعنی رنگ هائیکه در آنها تیزاب ها"}
{"book": "adl0105", "page": 52, "text": "- ٤٩ -\n\nبكثزت استعمال می شود .\n۲ - رنگ ھائیکه در آنها تیزاب بقدر خفیف استعمال میشود .\n۳ - رنگ ھای بازیك (یعنی رنگ ھای خلاف تیز ابی) .\n٤ - رنگ ھائیکه بحصة نمکهای معدنی استعمال میشود .\n٥ - رنگ ھای کروم .\n٦ - رنگ ھای خمی .\n٧ - رنگهای ساده که برای پارچه ھای نخی استعمال میشوند .\nرنگ ھای تیزابی\nتعداد این نوع رنگ خیلی زیاده بوده آنرا در رنگ آمیزی\nپشم وابریشم وموی استعمال می نمایند .\nمشھورترین رنگھائیکه در این کروپ داخل می باشند قرار\nذیل اند .\nاول - رنگ ھای زرد از قبیل :\n۱ - زرد کنيلين Joune Quinolin\nب - زرد نفتولین Nophtol «\nج - زرد میتانیل Melanie «"}
{"book": "adl0105", "page": 53, "text": "۵۰\n\nدوم - رنگ نارنجی نمبر ۲ عموماً در قطی این نوع رنگ\nنمبر ۱۱ نوشته میباشد\nسوم - رنگ آبی که بچند نوع میباشد :\nا - آبی محفوظ Bleu patente V\nب - آبی كيتون Bleu quiton J\nج - آبی تیز آبی Bleu acide\nچهارم - رنگ سرخ مصنوعی که مشهورترین آنها عبارت از\nا - سرخ اميد و نفتوك Rouge Omidonophtol\nب - کرم اوترب Chromotrope (23)\nج - سرخ فوكسون تيزاب Fuchsine acide\nد - سرخ اكزيلين Xylen\nهـ - سرخ نافوکسین نشان سر قطی میباشد\n, ,\nپنجم - رنگهای سبز مصنوعی که انواع آن عبارت از :\nا - سبز برای پشم Vert pour laine\nب - سبز تیزآبی Vert acide\nج - سبز نفتالین وغیره Vert onophtolvie"}
{"book": "adl0105", "page": 54, "text": "- ٥١ -\nخواص رنگ های تیزآبی\nپارچه که بدین نوع کروپ ملون شود در خشان بود : - در اثر نور و حرارت آفتاب رنگ خود را مفقود می کند ولیك در اثر شست و شو عرق ثابت می باشد .\nطریق استعمال رنگ های تیز آبی\nاگر بخواهیم یك مقدار پشم یا پارچۀ پشمی را به این کروپ رنگ آمیزی نمائیم یك طشتی که گنجایش متناسب آب را سی بار مقدار پشم مقصود داشته باشد از سه الی چهار فی صد تیز آب گوگرد (۱) و ده فی صد سولفات دوسود (۲) یاده فی صد نمك طباخی را انداخته سپس یکی از انواع رنگ کروپ تیز آبی فوق الذکر را در آب محلول وصاف نموده در طشت مذکور داخل مینمایند (مقدار رنگ باید که با مقدار پشم متناسب داشته باشد ) بعد از آن مخلوط طشت را بذریعة چوبها بحرکت آورده تا (٦٠) درجه آنرا حرارت میدهند (درجه آب گرم) سپس پشم را در آن داخل نموده تایک ساعت الی ١/٢ ١ ساعت جوش میدهند - بعد از میعاد مذکور پشم را از طشت خارج نموده درهوای معمولی خشك مینمایند پشم مذکور به یك از رنگ هائیکه موافق ذوق مالك اش باشد به کروپ تیز آبی ملون میشود .\nتمرین (۱) در اینجا تیزاب گوگرد را بواسطۀ استعمال میکنند که یکی از خواص این تیزاب ها اینست که بعضی رنگها را زود تر در آب محلول می سازد .\n(۲) به سولفات دو سود یا نمك طباخی را درین نوع کروپ در رنگ آمیزی بواسطۀ استعمال می کنند که رنگ خود را متدرجاً در پشم داخل نموده و به یك سان روی سطح آن منتشر می شود ."}
{"book": "adl0105", "page": 55, "text": "ـ ٥٢ ـ\n\nرنگهائيكه در آنها تیزاب بمقدار خفيف استعمال میشود .\nمهمترین انواع این کروپ عبارت از :\nا ـ اوزین سرخ    Esine\nب ـ گلابی بنکال    Roso Bouyole\nج ـ فلورسين (زرد)    Fluovian\nد ـ سیانوزین (سرخ)    Cynosin\nـ فلوك سين (سرخ)    Elocens\nاستعمال کروپ فوق الذکر ـ در طشتي يك مقدار کافی آنرا باده\nفی صد تیزاب سرکه و ده فی صد نمك سركه (١) ( عبارت از عمل\nسرکه بالای پولی میباشد ) و يك مقدار یکی ازین رنگ فوق الذکر\nمخلوط نموده پارچۀ مقصود را داخل مینمایند . پس مخلوط مذکور را\nتا(٨٠) درجۀ حرارت داده يك ساعت آرام میگذارند پارچۀ مذکور را\nبه یکی از رنگهای این کروپ ملون میشود .\nعلاوه از طریق فوق میتوان بطريق ذیل نیز رفتار کرد .\n\n(۱) نمك و سركه را بواسطۀ استعمال میکنند که رنگ به يك لسان در پارچه منتشر شود ."}
{"book": "adl0105", "page": 56, "text": "- ٥٣ -\n\nقبل از رنگ آمیزی نمودن اگر پارچه مقصود را بايك مخلوط ه\nفی صد زمچ و ده فی صدتاتار جوش بدهند و بعد از ان رنگ آمیزی\nکنند پارچه مذکور ملون به یکی از الوان کروپ شده جلوه خوبی را\nحاصل میکند .\n\n١١١\n\nکروپ رنگهای بازيك\n\nاین رنگها اگر چه پخته نبوده در اثر نور آفتاب وشست وشو رنگ\nاصلی خود را از دست میدهند لکن بواسطۀ بعضی خواص ممیزه\nاز قبیل درخشانیت و جلوه خوبی که دارند مهم بشمار رفته بکثرت\nاستعمال میشوند .\n\nمهمترین انواع کروپ عبارت از :\nآبی متلین Bleu meltylene\nب ـ رود آیین (Rhoda omine (B\nج ـ آبی ویکتوریا Bleu vectoria\nد ـ سبز مالاشيد Wert malacluit"}
{"book": "adl0105", "page": 57, "text": "- ٥٤ -\n\nھـ بنفشه میتلن Violet melt ; lene\nو ـ سبز میتلن Uert meltylne\nز ـ تیو فلاوین Thioflowin\nح ـ اورامین (٥) که رنگ زرد است و یکی از خواص ممیزه\nرنگ این است که به آب شیر گرم رنگ آمیزی می شود .\nتعداد رنگ ها و انواعی این کروپ خیلی زیاد است .\n\nطریقهٔ استعمال رنگ های بازيك\n\nدر يك طشتی ده فی صد سولفات دو سودا يا نمك طباخی را با چند\nقطرهٔ تیزآب سرکه و يك مقدار کافی از انواع رنگهای شیرین کروپ\nانداخته سپس پارچهٔ مقصود را در مخلوت داخل نموده تا (٨٠) الی\n(٩٠) درجه آنرا حرارت میدهند پارچهٔ مذکور به یکی از الوان\nمقصود که مدنظر باشد رنگ آمیزی می شود .\nبعضی اوقات اگر بخواهند که پارچهٔ مقصود به یکی از انواع\nاین کروپ بطور خفیف ملون شود در طشت رنگ آمیزی"}
{"book": "adl0105", "page": 58, "text": "- ۵۵ -\n\nيك مقدار نمك طباخی و خاكه تباشیر را بامقدار رنگ مخلوط\nنموده قرار طریقه فوق عمل میکنند -\n\nرنگهای الکلی\n(یعنی بر خلاف تیزآبی)\n\nتعداد این گروپ خیلی محدود بوده و مشهورترین آنها عبارت از :\nا - آبی الکلی\nب - بنفشه الکلی\nاین دو نوع رنگ مصنوعی فوق الذکر در اصل خود بطور پودر\nسفید میباشند که در وقت رنگ آمیزی بواسطه عملیات کیمیاوی\nملون آبی و بنفشه را به خود اختیار میکند .\n\nطریقه استعمال این گروپ\n\nدر يك طشتی رنگ سفید (يا جوهر سفید) مذکور شده را\nبايك مقدار پولی که از يك الی ۳ فی صد باید با پارچه مقصود به اندازه\nیکساعت جوش میدهند سپس این مخلوط را در يك طشتی دیگری\nکه دارای (۲) فی صد تیزاب گوگرد باشد انتقال داده و آنرا حرارت"}
{"book": "adl0105", "page": 59, "text": "-- ٥٦ --\n\nمیدهند مخلوط مذکور به جوش آید پارچۀ مذکور به یکی از الوان\nمقصود فوق الذکر ملون می شود .\n\nرنگ هائيكه بتوسط نمك های معدنی\nاستعمال میشود\n\nاين كروب بدو حصه منقسم میشود .\nالف ـ حصۀ كه نمك معدنی مذکور در آن بعد از رنگ آمیزی\nاستعمال میشود اين حصه مشهور به رنگ های کروم میباشد\nو عبارت از :\nا ـ سرخ پور درا Colorants au chromes\nب ـ زرد رونین\nج ـ سرخ هریو كروم\nد ـ آبی و سیاه هر یو کروم\nهـ ـ کروم او تراب\nعلاوه از انواع فوق الذکر انواع دیگری نیز درین حصه\nداخل میباشند ."}
{"book": "adl0105", "page": 60, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0105", "page": 61, "text": "- ٥٨ -\n\nدوم\n\nفرقه که نمک گروم در رنگ موجود میباشد این فرقه مشهور به\nفرقه نیولند Neolone میباشد که در فابريك شهر بال مملکت\nسویس آماده گشته و مشهور ترین عبارت از :\n\nا ـ سرخ نئولند\nب ـ آبی نهولند Rougeneolon\nج ـ نارنجی نئولند Oruge neolon\nد ـ زرد نئولند Joune neolon\n\nعلاوه از انواع فوق عدهٔ زیادی دیگری نیز شامل این فرقه\nمیباشند خواص فرقهٔ فوق این رنگ در اثر نور ثابت بوده طریقهٔ\nاستعمال نمودن آنها خیلی سهل می باشد و از همین سبب است\nکه در عالم صنایع رواج کلی یافته خصوصاً آنها در رنگ آمیزی\nقالین و پشم در ایران و ترکی یونانی به کثرت استعمال میکنند لکن\nاز طرف دیگر خیلی با قیمت میباشند ."}
{"book": "adl0105", "page": 62, "text": "٥٩\nطریق استعمال\nدر یك طشتی که در آن مقدار کافی آب باشد ز ٦ فی صد\nتیزاب گوگرد و از (۱۰) الی ١٥ فی صد نمك و يك مقدار کافی\nرنگ مقصود انداخته مخلوط مذکور را تا ۷۰ درجه حرارت میدهند\nسپس پشم پاك وشسته را در آن برای رنگ آمیزی داخل می نمایند\nپشم مذکور به یکی از انواع رنگهای فوق الذکر ملون می شود\nبعض اوقات يك مقدار دیگر تیزاب را نیز در وسط عملیات علاوه\nمی کنند تا که پشم به خوبی رنگ را جلب نماید .\nحصة سوم\nرنگ هائی که بهمراه زاج استعمال میشوند\nمهمترین رنگهای این حصهٔ رنگ الی زارین یاروناس مصنوعی\nکه مشهور به الی زارین Alizarine میباشد .\nاین رنگ که به سه نوع زرد سرخ وسبز منقسم شده است\nدر اثر نور آفتاب و شست و شو نسبت به سائر رنگ های مصنوعی\nفوق الذکر ثابت بوده رنگ خود را از دست نمی دهد ."}
{"book": "adl0105", "page": 63, "text": "- ٦٠ -\n\nطریق استعمال رنگ آلی زارین\n\nدر يك طشت رنگ آمیزی\nزاج Alun ١٠ (ده) فی صد\nتار تارات و پوتاس سه فی صد\nاسید اه کسا لیک ۲ (دو) فی صد Acide exalique\nرا مخلوط نموده پشم یا پارچۀ مقصود را در آن جوش میدهند بعد ازان آنرا از طشت مذکور خارج نموده میفشارند و در يك طشت دیگر که دارای دو فی صد الی زارین و دو فی صد خاکۀ ریته ، ودو فی صد نمك چونه ( که از تاثیر تیزاب سرکه بالای چونه بعمل می آید) را بامقدار کافی آب مخلوط نموده آنرا می آورند ـ اگر درین طشت يك مقدار صابون را نیز علاوه نموده بهتر خواهد بود بعد ازان پشم یا پارچۀ مقصود را در آن داخل نموده رنگ آمیزی نمایند پارچۀ مذکور به یکی از الوان سه رقم فوق ملون میشود ."}
{"book": "adl0105", "page": 64, "text": "- ٦١ -\n\n۷۱\nگروب رنگهای خمی و مصنوعی\nمهمترین رنگ این گروب نیل مصنوعی میباشد که اهمیت\nزیادی دارد و بواسطه علمیات کمیاوی آنرا از مواد از قبیل نفتلین -\nایندلین بدست می آورند این گروب را بطریقیكه خمهای رنگ نیل\nطبیعی را استعمال میكردند استعمال میشود لكند در رنگ آمیزی\nنیل مصنوعی برای آسانی كار خم هیدر وسولفید را بكار میبرند\nچنانچه در یك خمیكه گنجایش شش هزار پاو مایع را داشته باشد\nسرش گانگری تازه دو پاو\nجوهر نوشادر (آمونیك) سه پاو\nهید روسولفید یك پاو\nنیل كه دارای (٦) فی صد رنگ خالص باشد بهمرای شش پاو\nسودا كوستيك ویكصد پاو آب مخلوط نموده آنرا تا ٥٠ درجه\nحرارت در طشت مذكور می اندازند سپس در خم مذكور علاوه\nاز مقدار ذكر شده شش پاو هید روسولفید علاوه مینمایند -\nبعد ازین عملیات خم مذكور برای رنگ آمیزی شش هزار پارچه"}
{"book": "adl0105", "page": 65, "text": "- ٦٢ -\n\nپشم آماده می باشد و برای رنگ آمیزی آن چنین رفتار میکنند که!\nدر يك تکری که شصت پاو پشم را گنجانیده بعد ازان در طشت\nمذکور داخل نموده به اندازه نیم ساعت دران گذاشته سپس آنرا\nخارج می نمایند و بهمین ترتیب الی آخر تمسیل مکنند ـ لیکن باید\nکه بعد از رنگ آمیزی پشم شسته شود ـ نیل سرخ مصنوعی را\nنیز قرار قاعدة فوق استعمال میکنند علاوه از نیل های فوق الذکر\nيك گروب نیل دیگر که بنام نیل های محلول می باشد موجود است که\nبه تازه گی بتوسط یکی از معلمهای مكتب شمی مولوز اختراع\nشده است .\nالوان این فرقه نیل مختلف بوده بانواع سبز و سرخ و آبی و غیره میباشد\nطريق استعمال این نوع نيل ـ در يك طشتى مقداری یکی از نوع نیل\nمذکور را به همرای چند قطره تیزآب سرکه ونمك طباخی مخلوط نموده\nپارچه مقصود را در آن داخل می کنند و آنرا به اندازه یکساعت\nحرارت میدهند سپس پارچه یا پشم مقصود را از طشت مذکور\nخارج نموده كه در يك طشتی دیگری كه در آن يك مقدار نمك\nآهن ( Fel3 ) و يك مقدار تیزاب گوگرد ( ٤٪ ) فی صد باشد"}
{"book": "adl0105", "page": 66, "text": "- ٦٣ -\n\nپشم مذکور را داخل نموده تا ( ٦٠ ) درجه آنرا حرارت میدهند\nدرطشت اولین پارچه برنگ اصلی خود بوده و درطشت ثانی با یکی\nاز انواع نیل مذکور ملون میشود .\nبعون الله تعالی کتاب رنگ آمیزی حصۀ پشم به اتمام رسید\nدر آتیه انشاء الله کتب دیگری در خصوص رنگ آمیزی پنبه و\nابریشم تالیف نموده برای هموطنان عزیز نشر خواهم نمود امید\nاست که هموطنان عزیز ازین اثری عاجزانه ام استفاده بگیرند و اگر\nدر مسئلۀ دوچار مشکلات شوند خواهشمندم که به بنده مراجعت\nنمایند تا رفع اشکالات آنها را بقرار قاعدۀ شیمائی و اصول مروجة\nممالک متمدن به آنها بفهمانم .\n\nتمت"}
{"book": "adl0105", "page": 67, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0105", "page": 68, "text": "[BLANK PAGE]"}
{"book": "adl0105", "page": 69, "text": "[BLANK PAGE]"}