نظامنامه
تشکیلات مکاتب افغانیه
در مطبعه ماشین خانه کابل
[بطبع رسید؟]
[۱۳۰۲؟]


نظامنامه
تشکیلات اساسیۂ افغانستان
در مطبع دائرة تحریرات مجلس عالی وزراء طبع گردید
١٥ جوزا – سنه ١٣٠٢
تعداد طبع . . . . . . . . (٣٠٠٠) جلد


[BLANK PAGE]


بسم الله الرحمن الرحیم

نظامنامه تشکیلات اساسیه افغانستا

باب اول
هیئت اداره

قاعده مقدمه
(۱) : در افغانستان وظیفه اداره حکومت مفوض است بهیئت
وزرا و اداره مستقله .
(۲) : وزرا در هر وقت که تفتیش اجرات و احوال مامورین
شعب منسوبه وزارت خود را لزوم ببینند بحضور ملوکانه

تشکیلات اساسیّه


۲

عرض نمایند تا بقرار قاعدهٔ (۳) هیئت تفتیشیه تعیین
و اعزام شوند .

(۳):— برای تفتیش احوال عمومیهٔ مأمورین وقتاً فوقتاً یک هیئت
تفتیشیه بموجب عرض وزرا یا بارادهٔ سنیه اعزام میشود
رئیس و دو نفر اعضای اوّل و دوّم از طرف قرین الشرف
همایونی انتخاب گردیده و باقی اعضای آن از طرف
وزیر و یا مدیر مستقله تعیین میشوند .

مفتشین موافق بنظامنامهٔ جداگانهٔ مخصوص خود کار
میکنند .

* *
*

نظامات تفتیشیه


۳

فصلِ اوّل
(هیئتِ ادارهٔ مرکزیّه)
(۴) : - ادارهٔ مرکزیّه مرکب است از وزارت‌ها و ادارهٔ مستقله.
(۵) : - وزارات بروجه ذیل میباشند :-
اقل :- وزارتِ حرّبیّه.
دوّم :- " خارجيّه.
سوّم :- " داخليّه.
چهارم :- " عدليّه.
پنجم :- " ماليّه.
ششم :- " معارف.
هفتم :- " تجارت.
هشتم :- ریاستِ شورای دولت.
(۶) :- ادارهٔ مستقلّهٔ طبّيّه مانند دیگر وزارات براه راست در
حضور اشرف همایونی مسئول شناخته میشود.
* *
*


٤
وزارت حربيّه
(۷) :- وزارت حربيّه مأمور است باجرای امور عسكريه افغانستان
چون وزیر حربیّه مأمور بزرگ عسکری میباشد تمامی منصبداران
قطعات عسکریه در تحت امر مشارالیه رفتار مینمایند .
وزارت حربیه مرکب است از دوائر ذیل :-
(۱):- دائره ارکان حربیه عمومیه .
(۲):- " محاکمات .
(۳):- مدیریت امور شخصیه .
(٤):- " معاشات و لوازمات .
(٥):- " سرحدات .
(٦):- " طبیه .
(۷):- مکاتبت مكتوب .
(۸):- " اوراق .
(۸) :- مدیریت ماشینخانه عسکری نیز بوزارت حربیه مربوط است.
(۹) :- دائره ارکان حربیّه عمومیه موظف است بتشكيلات
حضریّه و سفریه اردوی عسکری و با خبری احوالات


داخلہ واردو ہای خارجیه همجوار افغانستان و ترتیب
تعلیمات عسکری .
(۱۰):ـ دائره محاکمات بتدقیق و تصفیه امور جزائیه عسکری
مامور است .
(۱۱):ـ کافۀ معلومات اخلاقیه و تربیه و خدمات و احوالات
خصوصیه منصبداران و تجویز اکمال تعداد سپاهیان
متعلق مدیریت امور شخصیه میباشد .
(۱۲):ـ مدیریت معاشات و لوازمات بنظارت اکمال نواقص
معاشات و تجهیزات عسکری افغانستان و تعیین تخصیصات
سالانه بودجه عسکری موظف است .
(۱۳):ـ مدیریت سرحدات به امورات متعلقه سرحدی مشغول است.
(١٤):ـ مدیریت طبیه به امور صحیه انسانیه و حیوانات عسکری
افغانستان مکلف میباشد .
آن
(١٥):ـ سرکاتبت مکتوب واوراق بر وفق نظامنامه مخصوص
ایفای وظایف مینمایند .
(١٦):ـ در ایالت کابل وولایات وحکومتیهای اعلیٰ بقدر
لزوم قطعات عسکری بنام قول اردو و فرقه و غند


۶
مستقل موجود است.
ازین قطعات عسکری در حکومتیها و سرحدات و دیگر موضع
از روی اهمیت یک یک مفرزه عسکری تقسیم و
مقرر میشوند.
(۱۷) :- رئیس ارکان حربیه عمومیه و رئیس دائره محاکمات و جمله
ارکان عسکریه و قوماندانهای لوا و فرقه و قول اردو
و مدیر مکتب حربیه بالذات از طرف اشرف شاهانه انتخاب
تعیین میشوند.
(۱۸):- مدیران دوائر مرکزی وزارت حربیه و آمران عسکریه از طرف
وزیر حربیه انتخاب و بمنظوری حضور شاهانه مقرر میشوند
ضابطان عسکری مطابق نظامنامه ترفیع منصبداران عسکری
از قوماندانهای حربیه انتخاب و از طرف وزیر حربیه
منظوری مییابند، خورد ضابطان عسکریه بمجلس قطعات
عسکری ولایات و حکومتیهای اعلیٰ انتخاب و منظوری
قوماندانهای منسوبه شان مقرر میشوند.
در خصوص ترفیع رتبه های صاحبمنصبان و منصب
رسیدن طلبه مکتب حربیه حسب نظامنامه مخصوص آن


از طرف وزیر حربیه عرض و از حضور اعلیحضرت همایون منظور
فرموده میشوند .
(۱۹) :— در وزارت حربیه بزیر ریاست وزیر حربیه یک مجلس عسکری
منعقد میشود رئیس ارکان حربیه و رئیس محاکمات و مدیران
دوائر و سرکاتب مکتوب اعضای مجلس مذکور هستند .
درین مجلس امورات عسکری بحث و مذاکره میشود .
(۲۰) :— امور سفربری و تنظیم وتنسیق اردوی همایونی و صورت
اجرای معاملات اخذ عسکری مطابق بنظا منامۀ
مخصوصۀ آن اجرا شود .
* *
*
تنظیمات آشتیانیه


وزارت خارجیه
(۲۱) :- وزارت خارجیه مأمور است بتدویز مناسباتیکه افغانستا
با دول اجنبیه دارد .
سفرا و جنرال قونسلها و قونسلهائیکه از افغانستان
بنزد حکومت اجنبیه مأمور شده اند جمله در زیر امر وزیر خارجیه
میباشند .
مخابراتیکه در میان حکومت افغانستان و سفرا و مأمورین سیازۀ
اجنبیه که در مرکز سلطنت میباشند مبادله میشود خاص
بتوسط وزارت خارجیه اجرا میابد و کافۀ مناسبات
رسمیۀ دولت که با سفارتها بوقوع می آید از طرف
وزیر خارجیه اداره میشود .
(۲۲) :- وزارت خارجیه مرکب است از مستشاریت و دوائر ذیل :-
(۱) :- مستشاریت .
(۲) :- مدیریت شعبۀ ایرانی ، عثمانی ، بخاری ، خیوه ، عرب ، مصر.
(۳) :- " " ترکستان ، روس ، چین ، جاپان .
(٤) :- " " هندوستان و انگلستان و اوروپا.
تشکیلات اساسی کشم


۹

(۵) ۱- مدیریت شفره و دارالترجمه .
(۶) :- " اوراق .
(۷) :- " محاسبه .
(۲۳) : مدیر هر شعبه مشغول است به امور سیاسیه و قونسلگری مملکتیکه
بآن متعلق است . مدیر اوراق و محاسبه بر وفق
نظامات مخصوصه ایفای وظایف مینمایند.
(۲۴) : سفرا افغانی که بدول خارجیه میروند و مستشار وزارت
بالذات از طرف علیاحضرت همایونی تعیین میشوند مدیران
وزارت خارجیه و جنرال قونسلها و قونسلها از طرف
(انجمن انتخاب مأمورین خارجیه) انتخاب و بمنظوری حضور
شاهانه مقرر میشوند .
معاونان و سرکاتبها و کاتبهای وزارت و سفارات
و دیگر مأمورین خارجیه بانتخاب (انجمن انتخاب مأمورین خارجیه) تصدیق
وزیر خارجیه تعیین میشوند .
برای انتخاب مأمورین خارجیه زیر ریاست وزیر
خارجیه یک (انجمن انتخاب مأمورین خارجیه) موجود است اعضای
انجمن مذکور مستشار و مدیران وزارت خارجیه میباشند .


۱۰

وزارت داخلیه

(۲۵) :- وزارت داخلیه مأمور است بامور ملکیه افغانستان
والی کابل و جمیع نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی در
امور داخلیه کاملاً در زیر امر وزیر داخلیه میباشند .
(۲۶) :- در وزارت داخلیه مدیریت مأمورین ، مدیریت عمومیه
نفوس ، مدیریت پوسته و تلغراف و تیلفون ،
مدیریت معابر ، سرکاتبیت مکتوب ، سرکاتبیت
محاسبه ، سرکاتبیت اوراق موجود است ، مدیریت
ماشینخانه ملکی نیز بوزارت داخلیه مربوط است .
(۲۷) :- والی کابل و نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی و حاکمان
کلان بالذات از طرف اشرف پادشاهی انتخاب
و تعیین فرموده میشوند .
(۲۸) :- مدیران وزارت داخلیه و حاکم های درجه اول و دوم
در (انجمن انتخاب مأمورین داخلیه) انتخاب و از حضور
مبارک پادشاهی مأموریت شان منظور میشود .
(۲۹) :- سرکاتب مکتوب ، و سرکاتب اوراق وزارت و حکام

تشکیلات اساسی دولتی افغانستان


۱۱

درجهٔ سوم از طرف (انجمن انتخاب مأمورین داخليّه)
انتخاب و از طرف وزیر داخليّه منظور میشوند .
(۳۰) :— سرکاتب های مکتوب نویسی والی کابل و نائب الحکومهٔ
و حاکم های اعلی و کاتبهای تحریرات حکومتی ها
بنابر قرارداد مجلس های مشورهٔ مرکز حکومتیهای
منسوبهٔ خودشان انتخاب و از طرف خود آنها مقرّر
میشوند و علاقه دار های مجلس های مشورهٔ ولایات
و حکومتی های اعلی انتخاب میشوند لکن تصدیق
ورقهای انتخاب شان بوزارت داخليّه و
در آن خصوص حاصل کردن منظوری وزیر داخليّه
ضروری است .
(۳۱) :— انجمن انتخاب مأمورین داخليّه در تحت ریاست وزیر
داخليّه منعقد میشود .
(۳۲) :— مدیران و سرکاتب مکتوب نویسی وزارت داخليّه
اعضای انجمن مذکور میباشند .
* *
*


۱۲
وزارت عدلیه
(۳۳): - در افغانستان برای منتظم گردانیدن امور عدلیه و قوۀ انضباطیه، وزارت عدلیه مأمور است.
(٣٤): - وظائف وزیر عدلیه از قرار ذیل است:-
اوّل:- نگهداشت و محافظهٔ وظائف مأمورین محاکم عدلیه و قوۀ انضباطیۀ افغانستان تا هیچکس بکارهای موظفۀ شان جبراً اجرا و مداخلت کرده نتوانند.
دوّم:- نگرانی ایفای وظائف قضاة و عموم مأمورین محاکم عدلیه و انضباطیه.
سوّم:- راه نیافتن خصائل قبیحه در وظائف مأمورین عدلیه.
چهارم:- نظارت کردن بر اینکه کسی که از طرف دولت اجازۀ قضا را نداشته باشد باید وظیفه قضا را اجرا ننماید.
پنجم:- نگرانی کردن بر اینکه هیچ دعوای در محکمه ها بحال تعویق نماند.
ششم:- نظارت نمودن بر اینکه در هیچ یکی از محکمه های عدلیه


۱۳
لحاظ شخصیت و قومیت و جنسیت و دین و مذہب
کرده نشود و در حقوق بالمساوات فیصله احکام
شرعی و سیاستی و تجارتی اجرا گردد.
هفتم :- نظارت کردن به تنسیق و تنظیم غندهای کوتوالی
و افراد پولیس ایالات و حسن ایفای معاملات
داخلیه شان در دائره نظامات دولت .
(۳۵):- در وزارت عدلیه ہیئت عالیہ تمیزیه و ریاست کوتوالی
مدیریت مأمورین ، سرکاتبیّت محاسبه، سرکاتبیّت
تحریرات ، سرکاتبیّت اوراق موجود است
(۳۶):- رئیس ہیئت عالیہ تمیزیه و رئیس کوتوالی و قوماندانها
غند و کندکها ی کوتوالی و قاضیها ی محکمۀ های
مرافعه براه راست از حضور قرین الشرف پادشاهی
تعیین میشوند .
(۳۷) :-- مدیر مأمورین وزارت عدلیه وقاضیها محاکم ابتدائیه بالا نتحان.
( انجمن انتخاب مأمورین عدلیه ) بمنظوری حضور ملوکانه
منصوب میشوند، و دو یگر مأمورین مرکز وزارت، مفتی های
محکمه های مرافعه و تولیمشر ها و بلوکمشر های کوتوالی


١٤

و پولیس و مأمورین بلدیه از طرف (انجمن انتخاب مأمورین عدلیه)
انتخاب و بمنظوری وزیر عدلیه تعیین میگردند .
مفتی های محکم های ابتدائیه و کاتب های محاکم
ابتدائیه و مرافعه و هیئت محکمه های اصلاحیه نایب
الحکومه گی ها و حکومتی های اعلی و حکومتی های
کلان و دیگر حکومتی ها و خُرد ضابطان پولیس و کوتوالی
از طرف مجلس شوره که در تحت ریاست نائب الحکومه ها
و حاکم های اعلی و کلان میباشند انتخاب میگردد فقط ورقهای
انتخابیه برای منظوری وزیر عدلیه بوزارت عدلیه فرستاده
می شود .
(۳۸) :- انجمن انتخاب مأمورین عدلیه در تحت ریاست وزیر عدلیه
انعقاد می یابد .
(۳۹) :- رئیس هیئت عالیه تمیزیه و رئیس کوتوالی و مدیر مأمورین
و سرکاتب تحریرات اعضای ( انجمن انتخاب مأمورین عدلیه)
میباشند .

* *
*


١٥
وزارت مالیه
(٤٠):- وزیر مالیه مأمور هست بتمام امور مالیه افغانستان عموم مأمورین
مالیه خواه در مرکز و یا اطراف باشند در زیر امر وزیر مشارالیه
ایفای وظیفه مینمایند .
(٤١):- در وزارت مالیه مدیریت محاسبه عمومیه ، و مدریت
مأمورین ، و مدیریت مصارفات ، و سرکاتب اوراق،
وکاتب مکتوب نویسی موجود میباشند .
(٤٢):- مدیریت محاسبه عمومی علاوه بر تدقیق واردات و مصارف
دولت و ترتیب نظامنامه جمع و خرچ بیکجا کردن تطبیق
جدولهای واردات و مصارف سالهای سابقه
و جستجوی منابع جدیده واردات دولت مأمورست .
(٤٣):- مأمورین مالیه اطراف عبارت است از مستوفیهای
ولایات و سررشته دارهای حکومتیهای اعلی و مأمورین
مالیه حکومتیهای کلان و دیگر حکومتیها
(٤٤):- حسابات دولت در اداره های مالیه وزارت و اطراف
در کتابهائیکه موافق اصول دفتری ترتیب و تنظیم شده است
تشکیلات اساسی افغانستان


۱۶
قید می شود.
(۴۵) : - مدیر محاسبۀ عمومی وزارت مالیه و مستوفیهای ولایات
و سر رشته دارهای حکومتیهای اعلی براه راست
از طرف اشرف پادشاهی انتخاب و تعیین فرموده میشوند،
مدیران وزارت مالیته و سر رشته داران حکومتیهای کلان
و خزانه داران ولایات و حکومتیهای اعلی از طرف
(انجمن انتخاب مأمورین مالیته) انتخاب و بمنظوری حضور
شاهانه تعیین میشوند، مدیر محاسبهٔ مرکزهای ولایات
و حکومتیهای اعلی، مأمورین مالیۀ حکومتیهای اول
و دوّم، خزینه داران حکومتیهای کلان نگهدارهای
احتیاطی مرکزهای نائب الحکومگیها و حکومتیهای اعلیٰ
بالانتخاب (انجمن مأمورین مالیته) از طرف وزیر مالیته منصوب
میشوند، دیگر مأمورین شعب حسابیهٔ متعلقهٔ وزارت مالیته
از طرف مجلسهای مشورهٔ ولایات و حکومتیهای اعلیٰ انتخاب
میشوند تنها ورقهای انتخاب شان بغرض استحصال
منظوری بوزارت مالیه ترسیل میشود.
(۴۶) : - انجمن انتخاب مأمورین مالیه بذیر ریاست وزیر مالیته اجتماع مییابد مدیر محاسبۀ عمومیه
مدیر مأمورین مدیر مصارفات سر کاتب اوراق لا امضاء بنجمن انتخاب مأمورین مالیته میباشد.


۱۷

وزارت معارف

(۴۷) : اداره و تفتیش همه مؤسسات تدریسیه عمومیه که برای
تربیه و تعلیم میباشند و هم دوائر عالیه که خادم حفظ و حراست
علم هستند بوزارت معارف عمومیه مفوض است باستثنا
مکاتب (حربیه) .
وزارت معارف مرکب است از ریاست و دوائر ذیل :-
اول :- ریاست تدریسات ابتدائیه تا لیکه بسه شعبه منقسم است :-
الف : مدیریت مأمورین و معلمین .
ب : " تدریسات .
ج : " تفتیش .
دوم :- ریاست تألیف .
سوم :- " مرکه دپښتو .
چهارم :- مدیریت تشکیلات و تنظیمات .
پنجم :- " تحریرات .
ششم :- سرکاتبیت محاسبه .
هفتم :- مدیریت حفریات و موزیم .

تنظیمات تشکیلات بپایه اکمال نرسیده


١٨

هشتم :- سرکاتبيت اوراق .
(٤٨) :— رياست تدريسات ابتدائيه تاليه بر اداره و نظارت همر مکاتب که
مخصوصاً برياست ابتدائيه تاليه ميباشند و هم مدارس خصوصیه که از طرف
اشخاص و جمعیت های و شرکت‌های وطنی تاسیس و اداره میشود مامور است
و كذالك دار المعلمين هائی و دار المعلماتها هم بر یاست تدریسات تعلق
دارند يك نفر رئيس آنرا اداره مینماید .
مدیریت مأمورین و معلمین مکلف است باظهار تجویز و بیان رأی خود
ماباب تعیین و ترفع و تلطیف مفتشین تدریسات ابتدائیه و مدیران
و مأمورين معلمین دارالمعلمین هائی و دارالمعلماتها و کافه مکاتب ابتدائی
و رشدی و اجرا کردن معاملات سجل و عزل و مستمری شان بقرار
نظامنامۀ جداگانۀ خود .
مدیریت تدریسات مکلف است به ترتیب و تعدیل جداول درسیه
مكاتب ابتدائیه و تالیه تهیه کردن لوائیحیکه به تنظیمات درسیه
و نظامات و دستورالعمل های داخلی مکاتب و اصول تدریس متعلق است
كذالك بملاحظه نمودن امتحانات و شهادتنامه‌ها .
مدیریت تفتیش مکلف است بملاحظه نمودن امور تفتیشیه تدریسات
ابتدائیه و تالیه عمومی و خصوصی و مطالعه راپورتهائیکه از طرف
نظامنامه شرکتهای سهامی تلگرافا نقدا ً هـ


۱۹

مدیران معارف ولایات و مفتشین تدریسات ابتدائیه و مفتشین
عمومی بوزارت میرسند بقرار نظامنامه جداگانه خود.
(٤٩):— دائره تشکیلات و تنظیمات مأمور است با یفا کردن امور و
معاملاتیکه باحداث وانشا مکاتب رشدیه و دارالمعلمین ها
ودارالمعلماتہا تعلق دارد و موظف است باداره تفتیش
کتابخانه های عمومی افغانستان و تدارک کردن اثاث ولوازم
تدریسیه جمیع مکاتب بقرار نظامنامه جداگانه خود.
(٥٠):— دائره محاسبه مأمور است برای ایفای کافه امور حسابیّه که
متعلق است بمشاهرات ومصارفات اداره مرکزیه وامر
فرمودن حواله و تأدیه و تهیّه و اعلان بودجه و برای ایفای
تحقق و حواله آن تخصیصاتیکه در بودجه دولت مخصوص
مکاتب ابتدائیه میباشد و برای اجرای قیود حسابیّه و
اصرافیه مکاتب رشدیه ودارالمعلمین ها و دارالمعلماتها.
(٥١):— دائره تحریرات مأمور است بثبت و تحریر مخابرات و مکاتبات
وزیر معارف ، و دفتر اوراق مکلف است برای اخذ
و توزیع اوراق بقرار نظامنامه جداگانه خودہا.
(٥٢):— مدیران وزارت معارف و مدیر مکتب حبیبیه و مکاتب سائره غالیاً


۲۰
از طرف وزیر معارف انتخاب و بارادۀ سنیۀ ملوکانه نصب
و تعیین میشوند .
دیگر مدیران مکاتب ابتدائی و مأمورین و سر معلمین کافۀ
مکاتب از طرف (انجمن انتخاب مأمورین معارف) انتخاب
و بتصدیق وزیر معارف تعیین میشوند ( انجمن انتخاب
مأمورین معارف) بزیر ریاست وزیر معارف از مستشار
و رؤسا و مدیران وزارت معارف ترکیب مییابد .
(۵۳) :ــ تفتیش : هفت نفر مفتشین عمومی مستقیما تحت امر وزیر
معارف برای تفتیش کردن احوال همه مکاتب و مدیران
و مأمورین و متعلمین مقرر میشوند ، این مفتشین عمومی مکلف
هستند برای وظائف تفتیش مکاتب ابتدائیه مرکز و ولایات
و علی الخصوص برای تفتیش مکاتب رشدیه دار المعلمین
و دار المعلماتہا و دیگر مکاتب لیلیه قرار نظامنامۀ جداگانه خود .
(۵٤) :ــ انجمن معارف از مستشار ورئیسان و مدیرهای مربوطه مرکز
و مدیر معارف ولایت کابل و مفتشین عمومی تشکیل وتحت
ریاست وزارت معارف انعقاد مییابد انجمن معارف در بارهٔ
جداول درسیه و دستور العملها و هر نوع لوایح نظام و قانون


۲۱

راجع بمکاتب تدریسات را که از طرف ریاست تدریسات
ابتدائیه و تالیه داده میشود و در خصوص انتخاب کتب درسیه
اجرای مذاکرات و اتخاذ مقررات مینماید .
امور تحریریه انجمن معارف را مدیر تحریرات اداره میکند .
(٥٥) : هیئت تالیف و ترجمه کتب درسیه مرکه در پشتو و برای تالیف و ترجمه کتب درسیه
راجع بهمه مکاتب یک هیئت تألیف و ترجمه ملحق بانجمن معارف تشکیل میشود
ذواتیکه این هیئت را تشکیل میکنند از کتب درسیه فرانسوی و ترکیه
و دیگر السنه ترجمه و استنباط کرده کتب درسیه را ترتیب و تالیف
مینمایند و یکنفر رئیس ریاست انجمن مذکور را مینماید .
برای ضبط و تدوین اصول و قواعد لسان پشتو و برا
نقل و ترجمه کردن کتب درسیه باین زبان یک مرکه در پشتو
تشکیل میشود، و این مرکه در پشتو با نجمن معارف مربوط
میباشد و یکنفر رئیس ریاست آنرا مینماید .
(٥٦) : مأموریت حفریات و موزیم موظف است بمواظبت و
مراقبت حفریاتیکه در افغانستان بکار انداخته میشود، و نیز
ماموریت تنظیم و پیراستگی موزیم خانه و اشیا و مسائل
ترقی آن و ایصال کردن فوائد از آن بعموم .


۲۲

وزارت تجارت

(۵۷):- وزارت تجارت دائماً برای توسیع وتسهیل تجارت داخلیه
و خارجیهٔ افغانستان ترقی زراعت و انکشاف و تحری
معادن در مملکت افغانستان تدابیر لازمه را بعمل می آورد.

(۵۸):- در وزارت تجارت مدیریت عمومی زراعت، و مدیریت
مکتوب، و سر کاتبیت مأمورین، و سر کاتبیت محاسبه
و سر کاتبیت اوراق موجود است .

(۵۹):- مدیر عمومی زراعت به ترقی و توسیع زراعت در افغانستان
و بداخل نمودن اصول جدیده زراعت در مملکت، و بجلب
وارداتیکه از زراعت بدست می آید و بفهمانیدن اصول استعمال
انبار صنعی بمردم و بتاسیس مکاتب عملی فلاحت و بترتیب
کشت زارهای نمونهٔ زراعت و حفر انهار جدیده و تقسیم
آب آنها و حسن محافظهٔ جنگلهای افغانستان از سر نو بسر رسانیدن
جنگلها و احداث درخت زارها در جوار قریه ها و مکیدن و کاویدن
معادن موجوده بصورت احسن و کشف و تحری معادن جدیده
و اصلاح جنس حیوانات مأمور است.


۲۳

(۶۰):— معاملات مدیریت های گمرک واصول تحصیل وجوهات گمرک
مطابق بنظامنامۀ مخصوص آن اجرا گردد .
(۶۱):— مدیرعمومی زراعت و مدیرگمرکهای ولایات وحکومتیهای
اعلیٰ براه راست ازطرف اعلیحضرت همایونی انتخاب وتعیین
فرموده میشوند ، دیگر مدیران وزارت و مدیران زراعت ولایات
وحکومتیهای اعلیٰ و مدیران گمرکات حکومتیهای کلان
از طرف (انجمن انتخاب مأمورین تجارت) انتخاب وبمنظوری
حضور شاهانه منصوب میشوند .
مأمورین وزارت وگمرکها و سرکاتب های گمرکها ازطرف
(انجمن انتخاب مأمورین تجارت) انتخاب وبمنظوری وزیر
تجارت تعیین میگردند، دیگر سایر مأمورین گمرکات از
طرف مجلسهای مشورۀ ولایات وحکومتی های اعلیٰ انتخاب میشوند
فقط ورقهء انتخاب آنها بوزارت تجارت تقدیم ومنظوری حاصل میشود .
(۶۲):— مدیرعمومی زراعت ومدیرمکتوب نویسی و سرکاتبان مأمورین وسرکاتب مجلات
وسرکاتب اوراق اعضا انجمن انتخاب مأمورین تجارت هستند .
انجمن انتخاب مأمورین تجارت در تحت ریاست وزیرتجارت
تشکیل مییابد .

نظامنامۀ تشکیلات محاکم اجرائی نشده


٢٤

شورای دولت

(٦٣) :- شورای دولت ، مرکز مذاکره مصلحتهای عمومیه ملکیه است .
(٦٤) :- وظایف شورای دولت بدو نوع منقسم است :-
اوّل ۱ - تنظیمات ملکیه که مراد از تفسیر و تنظیم هرگونه لوایح نظامیه و علاوه کردن و تعدیل نمودن قواعد آن است .
دوّم ٢ - محاکمات مأمورین ملکیه .
(٦٥) :- شورای دولت در تحت ریاست یک رئیس عمومی اداره میشود ، رئیس مذکور داخل هیئت وزرا است .
(٦٦) :- سه نفر معاون اوّل ، ثانی ، ثالث ، و چند نفر اعضاً یکنفر منشی و یکنفر سر کاتب و بقدر لزوم کاتب بشورای دولت موجوداند .
(٦٧) :- اعضای شورای دولت بنام اعضای طبیعیه و اعضای منتخبه بدو قسم منقسم میباشند اعضای منتخبه آن عبارت است از نمایندگان اهالی که از هر ولایت و هر حکومتی اعلی از طرف خود رعایا انتخاب گردیده بشورای دولت فرستاده میآیند .

نظامنامه تشکیلات اساسیه افغانستان


٢٥

انتخاب اعضا منتخبه شورای دولت مطابق فصل مخصوص
انتخابات اجرا میشود .

(٦٨) :— علاوه بر مأمورینی که در حین تعطیل و سبکدوشی خدمت شان
مطابق ماده (٤٧) نظامنامه اساسی در جمله اعضای
طبیعیه شورای دولت شامل میشوند دیگر نفری اعضای
طبیعیه شورای دولت بقدر لزوم از حضور ملوکانه تعیین
میگردند .

(٦٩) :— رئیس و معاونان شورای دولت از طرف اعضا طبیعیه و منتخبۀ
دولت انتخاب و بمنظوری حضور ملوکانه منصوب میشوند،
منشی شورای دولت بانتخاب رئیس اول و منظوری
حضور شاهانه منصوب میشود ، سرکاتب و کاتبهای شورای
دولت بانتخاب معاونان شورا بمنظوری رئیس مقرر میشوند .

(٧٠) :— دو نفر اعضای شورای دولت بزیر ریاست معاون سوم محکمه
ابتدائیه مأمورین را تشکیل میکنند محکمه مذکور بمحاکمۀ هرگونه
جرائم مأمورین که براه راست از حضور ملوکانه منسوب گردیده
باشند مأمور است و نیز محاکمه مأمورین دوائر مرکزیه و ولایاترا
که مرتکب جرمی از نوع جنحه و جنایات گردیده باشند محکمه مذکور


٢٦
انفصال مییابد.
(۷۱):—- چهار نفر اعضاء شورای دولت در تحت ریاست معاون دویم
اجتماع نموده محکمهٔ مرافعهٔ مأمورین را تشکیل میدهند .
مرافعهٔ فیصله ہا ئیکه از محکمهٔ ابتدائیهٔ مأمورین و از مجالس مشورهٔ
ولایات و حکومتیهاے اعلیٰ و کلان صادر شده باشند
وظیفهٔ محکمهٔ مذکور است .
(۷۲) :—- رئیس عمومی و معاون اوّل شورای دولت بمعیت پنجنفر اعضای
شورا که در محکمهٔ ابتدائیهٔ و محکمهٔ مرافعهٔ مأمورین شمولیت نداشته
باشند هیئت تمیزیهٔ محاکمهٔ مأمورین را تشکیل میکنند وظیفهٔ
ریاست هیئت مذکور را رئیس عمومی شورای دولت ایفا
مینماید .
هیئت مذکور فیصله ہائے را که قاعدتاً از محکمهٔ مرافعهٔ مامورین
صادر میگردد تمیز میکند .
(۷۳) :—- دیگر اعضاء طبیعیهٔ و منتخبهٔ شورای دولت بصورت دائمی در
تحت ریاست رئیس عمومی و معاون اوّل بتفسیر و انتظام
لائحه ہاے نظامیه و دیگر وظائف شورای دولت موظف هستند.
(۷٤) :—- در اوقاتیکه محاکمهٔ مأمورین نباشد همه هیئت شورای دولت متفقاً

[vertical text left margin]
مجلات عالیه
[end vertical text]


۲۷

بدیگر وظائف شورای دولت خواهند پرداخت.
(٧٥) : ــ هرگاه برای یک وزارت و یا یک دائرۀ مستقله وضع کردن
یک نظامنامه لازم دیده شود لایحۀ همان نظامنامه از طرف همان
وزارت و یا همان دائرۀ مستقل تنظیم یافته بشورای دولت حواله
کرده میشود شورای دولت بعد از اجرا کردن علاوات
تعدیلات لازمۀ آن لایحۀ نظامیه را با فیصلۀ آراء بمجلس عالی
وزرا تقدیم میدارد، و بعد تصویب مجلس عالی وزرا و منظوری
حضور شاهانه نظامنامۀ مذکور بوزارت متعلقۀ آن سپرده شده
دستور العمل اتخاذ میشود .
*
*     *


۲۸

مدیریت مستقله طبیه
(۷۶) مدیریت مستقله طبیه در امور صحیه افغانستان صرف
مساعی مینماید.
(۷۷):— وظائف مدیریت مستقله طبیه بقرار ذیل است :—
اول:— بقدر ضرورت جلب و استخدام اطبا متخصصه از خارج
برای محافظه صحت عمومیه مملکت.
دویم:— کشادن یک یک شفاخانه مخصوص در مرکز ولایات
و ملحقات آن.
سوم:— تاسیس نمودن (دیسپانسر های عمومی) یعنی معاینه
خانه های رایگان طبی بغرض سهولت مراجعت
اهالی به اطبا.
چهارم:— تشویقات نمودن بکشادن عطار خانه های خصوصی.
پنجم:— کشادن یک مکتب (قابلات) در مرکز سلطنت برای
جلوگیری واقعات مدهشه که بباعث قابله های
نادان در میان نسوان بعمل می آید.
ششم:— تاسیس کردن یک (بافتریالوژی خانه) برای اجرای


۲۹

تدقیقات خورده بینیه و استحضار کافه ادویه ردیه
یعنی (سروم) .
هفتم :- بوجود آوردن یک دائره (رونتگن) و یک (کیمیا
خانه مکمل) در نفس پایتخت .
هشتم :- فرستادن هیئت های طبیه سیار برای محافظه صحت
اهالی قریه ها و قبائل کوچی .
نهم :- اتخاذ نمودن تدابیر مانعه و دافعه برای رفع و جلوگیری
بیماریهای ساریه و امراض متعدیه که در داخل مملکت
ظهور نماید .
دهم :- تعیین مدت قرانطین و اداره نمودن قرانطین خانهائیکه
در وقت ظهور و با و طاعون در ممالک مجاور بنقاط
لازم ساخته میشود .
(۷۸) :- در دائره مدیریت مستقله طبیه بقدر لازم شعبه ها و در تحت
ریاست مدیر مستقل آن یک مجلس (امور صحیه) مرکب از
اطبای متخصص که در مرکز سلطنت اقامت دارند
بر پا میشود .
(۷۹) :- تعیین و عزل مدیر صحیه ولایات و حکومتهای اعلیٰ


٣٠

از طرف مدیر عمومی صحیّه بمنظوری اعلیحضرت همایونی اجرا میشود
تعیین و عزل سائر مأمورین صحیّۀ ولایات و یا حکومتی اعلیٰ از
طرف نائب الحکومه و یا حاکم اعلیٰ بعد از اصلاح مدیر صحیّۀ
محلی اجرا میشود .
(۸۰) :- مأمورین که از طرف مجلس های مشورۀ نائب الحکومه گی ها
و حکومتی های اعلیٰ منتخب میشوند بکار اشغال گردید .
اوراق انتخاب شان را بوزارت مربوطۀ آنها میفرستند
اگر وزارت متعلقۀ آن ها انتخاب اشخاص مذکور را مناسب به بیند،
حکمنامۀ منظوری، والا دلائل مقنعۀ نامنظوری آنرا نوشته
اطلاع میدهند و آنچنان اشخاص از مأموریت عزل میشوند
اما تنخواه ایام مأموریت شان داده میشود .
*   *
*


۳۱

فصل دهم
(اداره ولایات)
(۸۱) :ــــ افغانستان از روی اداره بولایات و حکومتیهای اعلی منقسم میشود و ولایات بحکومتیهای کلان و حکومتیهای و حکومتیهای کلان بحکومتیها و حکومتیها بعلاقه ها و علاقه ها بقریه ها تقسیم می یابند .
(۸۲) :ــــ آمر ولایت کابل بنام والی و دیگر ولایات باسم نائب الحکومه یاد میشوند و در وظائف در بین آنها هیچ فرقی نیست ولایات و حکومتیهای اعلی برای امور داخلیه بلا واسطه بوزارت داخله مربوط اند .
در میان ولایت و حکومتی اعلی از روی ایفای وظائف عمومیه هیچ فرق موجود نیست تنها در هر ولایت یک نائب الحکومه و در هر حکومتی اعلی یک حاکم اعلی اجرا احکام مینماید .
* *
*
تذکره تابعیت بگیرد


۳۲
اوّل : نائب الحکومه ها
(۸۳) - در هر ولایت نائب الحکومه رئیس و مرجع اداره عمومیۀ آن
ولایت میباشد.
(۸۴) - نائب الحکومه درباره خصوصیات داخله با وزارت داخله
مخابره میکند ، لاکن در خصوصیاتی که بسایر شعبات اداره
عائد باشد با هر دیگر وزارت مخابره نموده بگرفتن امر مأذون است
اگر نائب الحکومه موقتاً از مرکز ولایت بیرون رود مستوفی
ولایت از طرف او وکالت مینماید.
(۸۵) - در امور ملکیه وظائف نائب الحکومه حسب ذیل است :-
اوّل :- اخلاق حمیده و آداب برگزیده اسلامیه را در داخل
ولایت خود بر وجه کمال حفظ کردن.
دوّم :- نظامنامه دولت و اوامریرا که از مرکز بگیرد تطبیق
و اجرا نمودن.
سوّم :- احوال مأمورین و امور اداره ولایت را تفتیش
کردن.
چهارم :- اگر از یکی از مأمورین ولایت قصوری صادر شود در صورت
محکمه استیناف میشود


۳۳

ثبوت آن بلا تاخیر تصحیح کردن، اگر خطا و قصور مامور
موجب عزل و محاکمه‌اش باشد و نائب الحکومه
بعزل و محاکمه او صلاحیت داشته باشد موافق
اصول و نظام بعزل و محاکمه او پرداختن و اگر
مأمور خطا کار بارادۀ سنیه منصوب شده باشد
از کیفیت حال بوزارت او اشعار نموده امر اجرای
تحقیقات ابتدائیه را دربارهٔ او حاصل نمودن،
اگر مامور مذکور یکی از مامورینی باشد که از طرف
کدام وزارت و یا مدیریت مستقله نصب و تعیین
گردیده باشد دربارهٔ او اجرای تحقیقات ابتدائیه
نمودن و تحت محاکمه گرفتن و اگر مناسب داند موقتاً
از کار برطرف نموده و بهمان وزارت و یا ادارهٔ
مستقله که بآن متعلق است اطلاع دهی نمودن،
داخل اختیارات نائب الحکومه است.

پنجم :- اگر موادیکه دربارهٔ آنها حاکمها از نائب الحکومه استیذان
مینمایند داخل صلاحیت و اختیارات او باشد
در خصوص آن مواد امر دادن، و اگر داخل صلاحیت


٣٤
واختیارات او نباشد درخصوص آن از وزارت
متعلقه اش اذن خواستن .
ششم :- آن مأمورین ولایت را که نائب الحکومه بمنصب و تعیین شان
اختیار دارد بموافق اصول نصب وتعیین کردن .
هفتم :- درصورتیکه یک کار خارج از نظامنامه نائب الحکومه
پیدا شود هرگاه یک کار عادی ومعمولی باشد آنرا
خود بخود اجرا نمودن ، واز آن بوزارت متعلقۀ آن
اطلاع دهی کردن واگر زیاده اهمیت داشته باشد
درباره آن درمجلس مشوره خود مذاکره نموده درخصوص
از وزارت متعلقۀ آن اذن گرفتن اگر درفرستادن آن
ازطرف آنها اضافه برمیعاد توقع وصول جواب
تعطیل بهم برسد بحضور شاهانه عرض اطلاع نمودن .
(٨٦) :-- نائب الحکومه از وظائف خود، وازاستعمال بیجا، وغفلت
وسهل انگاري مأمورینیکه درمعیت اوهستند در پیش حکومت
مركزی مسئول است ، بنابرین او مجبور است که مأمورین ولایت
خود را بزیرنگرانی داشته باشد .
(٨٧) :-- از امنیت وانضباط ولایت نائب الحکومه رأساً مسئول


٣٥

بنابرین نائب الحکومه برای محافظه امنیت مملکت مطابق
قاعده (٨٨) و (٨٩) آتی الذکر باتخاذ تدابیر مختار
و مأذون است.
(٨٨): در موقعیکه قوت کوتوالی بمحافظت امنیت مملکت کافی نباشد
نائب الحکومه بکلانترین منصبدار فوجی که در ولایت او موجود
باشد مراجعت کند و بقسمیکه بکوتوالی قوة الظهر باشد بقدر
لزوم جلب قوه عسکر برایشواند.
(٨٩): در صورتیکه در یک گوشه مملکت یک آثار شورش و بغاوت
و یا یک حرکت مخل امنیت عمومی مشاهده شود و حال و زمان
با ذن گرفتن از مرکز سلطنت مساعد نباشد نائب الحکومه
مسئولیت اعلان را بر خود گرفته در داخل ولایت حکومت
عسکریه را که بیانش در یک فصل مخصوص میآید اعلان کرده
میتواند.
(٩٠): در صورتیکه نائب الحکومه اشخاص مفسد و شورانگیزیکه دفع کردن
شانرا فوری لازم بداند و زمان با ذن گرفتن از مرکز مساعد
باشد نظر بقرار و تجویزیکه از مجلس شوره صادر میشود،
محفوظا بمرکز سلطنت فرستاده میتواند و بعد از آن


٣۶
مجبور است که کیفیت مذکور را بهمراه اسباب موجبه آن
بمرکز اشعار دارد .
(٩١):- نائب الحکومه باجرأ ضرب هیچکس بهر سبب و بهانه که باشد مأذون
نیست اساساً شکنجه بالکل ممنوع است ، مگر جزایی ضرب
نظر بحکم شرعی که در نظامنامه جزا تصریح شده و از محکمۂ عدلیه
درباب ارباب جرائم صادر گردیده باشد بموجب احکام
نظامنامۂ مخصوص آن بواسطۂ مأمورین آن اجرا کرده میشود.
(٩٢):- چون در افغانستان نظام عادلانه مصئونیت مساکن مشروطاً است
بدین شرط که باید تمامها بآن رعایت کرده شود ، لهذا
نائب الحکومه بدون تعیین و تعریف نظام هیچکس را خواه منصبدار
کوتوالی باشد و خواه دیگر مأمور نگذارد که بهیچ سبب و بهانه
چه وقت شب و چه هنگام روز بخانۂ کسے داخل شود در خصوص
نائب الحکومه باید که بدرجۂ نهایت توجه و دقت نماید .
(٩٣):- نائب الحکومه اشخاص اوباش و یله گرد را بنا بر قرار داد مجلس شوره
خود داخل کارهای شاقۂ دولت نماید .
(٩٤):- نائب الحکومه بندیخانه ها را متمادیاً باخبری و نگرانی مینماید و دقت
میکند که هیچکس از حکم نظامنامه زیاده محبوس نماند و بحسن اداره


۳۷

و پاکیزگی و انتظام بندیخانه ها توجۀ تام مبذول مینماید ، و
باز خواست کسانیکه در حبس خانه مانده اند و در حق شان
هنوز حکمی صادر نشده است نموده احضار ایشانرا محاکم
عدلیه بلا تاخیر سفارش میکند وضع خوراک و گذران روزمرۀ
محبوسین را موافق نظامنامۀ توقیف خانه تدارک
میفرماید .

(٩٥) :ـــ نائب الحکومه بأمور عدلیۀ قطعیاً مداخله و بمذاکرات و مقررات قضا
اجرائی نفوذ کرده نمیتواند ، تنها در حق قضاتیکه استعمال
بیجای شان در وظیفۀ مأموریت خود و جرئت ارتکاب
و ارتشای شان محسوس شود پس از تحقیقات کیفیت آنرا
مفصّلاً و سریعاً بوزارت عدلیه پیش مینماید .

(٩٦) :ـــ نائب الحکومه بتحصیل کافۀ محاصل دولت مجبور است لیکن
بگرفتن چیزی زیاده از مقدار معیّن مأذون نیست
بصرف کردن مبالغیکه بقرار نظامنامۀ بودجه تعیین
و تحصیل شده و بفرستادن باقیماندۀ وجه آن بمرکز
سلطنت مأمور است .

(٩٧) :ـــ نائب الحکومه در داخل ولایت مجبور است که بتعمیم مکاتب


۳۸
حسن اداره آنها وترقی تجارت وزراعت وصنائع
متمادیا صرف همت وغیرت نماید .
(۹۸) --- نائب الحکومه بنظارت کردن امور ذیل بذریعه مأمورین
متعلقه آن مأمورست :-
محافظه صحت عمومی، وآبادانی مملکت، وخشک کردن
جبه زارها ، ومحافظه طرق عمومیه بوجه احسن ، وامنیت
راههای میان مرکز ولایت ، ومراکز حکومتیها وتأسیس
فابریقه ها ، وشفاخانه ها ، وتکثیر جنگلها ، وحسن محافظه
معادن وجنگلها ، وانتظامات معاملات پوسته و
تيلفون وتلگراف .
(۹۹) --- نائب الحکومه در امور داخلیه قطعات عسکریه تعلیم وتربیه آنها
که در داخل ولایت مقیم باشند قطعاً مداخله کرده نمیتواند
مگر بقرار قاعده عند الاقتضا بقسمیکه کوتوالی قوت الظهر شود
بقدر لزوم اعطاء قوه عسکریه را از منصبدار بزرگترین ولایت
طلب کرده میتواند و منصبدار مذکور آن قوه عسکریه را که نایب
الحکومه تحریراً طلب کرده است بموقع معهود بفرستد .
(۱۰۰) :- در صورتیکه نائب الحکومه برای ایفاء وظائف مصرحه بالا،


۳۹
رؤسای مأمورین ذیل میباشند :-
اوّل :- محاکم عدلیه .
دوم :- مستوفی .
سوم :- مدیر معارف .
چهارم :- " گمرک .
پنجم :- " زراعت .
ششم :- " نفوس .
هفتم :- مأمور امور خارجیه .
هشتم :- " خزینه .
نهم :- قوماندان کوتوالی .
دهم :- سرکاتب مکتوب نویسی .
یازدهم :- مأمور پوسته .
(۱۰۱) :-- مستوفی خودش از طرف پادشاهی منصوب میشود کار خود را بصورت نظامات مالیه بجا می آرد مستوفی آمر کافه مأمورین مالیه ولایت است اگر یکی از مأمورین مالیه بموافقت نظامات مالیه قواعد حسابیّه حرکت نکند مستوفی در حق او اجراء تحقیقات ابتدائیه نموده نتیجه را بنائب الحکومه عرض نماید .


٤٠
مستوفی حسب نظامنامه مالیات دولت را که اهل ولایت
به ادای آن مجبور هستند تحصیل نماید و بر وفق نظامنامه
(بودجه) ولایت اجرا صرفیات کرده اضافه آنرا بامر
نائب الحکومه بمرکز سلطنت میفرستند.
(١٠٢) :- در معیت مستوفی مدیریت محاسبه و اداره واردات و
مصارفات و بقدر لازم نویسنده هم میباشد.
(١٠٣) :- سرکاتب مکتوب نویسی بامور تحریر نائب الحکومه مأمور است.
(١٠٤) :- مدیر معارف بامور معارف ولایات مأمور است مدیر معارف
بانتحاب وزارت معارف با راده سنیه منصوب
میشود در داخل ولایت هر قدر مکتب هائیکه باشند تماماً
در تحت امر مدیر معارف میباشند، مدیر معارف
داخل ولایت برای اجرای احکام نظامنامه معارف
حتی الامکان بصرف مساعی مجبور است.
(١٠٥) :- مدیر نفوس بمعاملات تحریریه نفوس مأمور است مدیر نفوس
بانتحاب وزارت داخله با راده سنیه منصوب میشود.
(١٠٦) :- مدیر زراعت در داخل ولایت بتکثیر زراعت و تعمیم
اصول جدیده زراعت و محافظه جنگلها و احداث


٤١

جنگلهای نو و سررشته معادن کشوفه و کشف کردن
معادن جدیده موظف است مدیر زراعت بانتخاب نظارت
تجارت باراده سنیه منصوب میشود .
(۱۰۷) :- مامور امور خارجه یک مامور وزارت خارجه است که نزد نائب الحکومه
میباشد از احوال دول اجنبیه که بحدود آنولایت است
معلومات بدست آوردن و معاملائیکه درمیان نائب الحکومه
و قونسلهای اجنبیه جاری میباشد اجرا نمودن از وظایف
مامور امور خارجیه است ، مامور امور خارجیه از طرف وزارت
خارجیه انتخاب و تعیین کرده میشود .
(۱۰۸) :- قوماندان کوتوالی در داخل ولایت بمحافظه امن و آسایش
مامور است ، قوماندان کوتوالی از سبب وظائف خود
که متعلق بضبط و ربط ولایت است در تحت امر نائب الحکومه
میباشد منصبدار پولیس که در مرکز ولایت موجود است بامر
قوماندان کوتوالی تابع است ، قوماندان کوتوالی از امن
و آسایش مرکز ولایت و حواشی آن بالذات مسئول است
قوماندان کوتوالی در حق مجرمائیکه جرائم ایشان از نوع
قباحت است بعد از ثبوت آن جزا میدهد قوماندان


٤٢
کوتوالی مردمان گریزشئ هر نوع مجرمها و محکومین گریزیرا
بدست آورده بمقام متعلق آن بمحافظت تسلیم میکند
پساپورت تبعه دول خارجه و پساپورت تجار و سیاح
و کوچی و کرایه کش بقرار نظامنامه مخصوصه آن از اداره
مربوطه اش اجرا میشود.
(١٠٩) : هیچکس از مأمورین ولایت براه راست با وزاراتیکه به آنها
منسوب اند مخابره کرده نمیتواند، و وزارت نیز
با مأمورین ملحقات خود در هر بابی که باشد رأساً اوامر
داده نمیتوانند جمیع مخابرات مرکز فقط بواسطۀ نائب الحکومه
جریان مییابد و هر دائره مکتوبها و معروضاتی را که بوزارت خود
مینویسد آنرا بالذات احضار نموده بگرفتن دستخط بران
مجبور است مگر در صورتیکه نائب الحکومه بدوائر ما تحت خود
بعضی اوامر خلاف نظام اعطا نموده در اجرا و ایجاب آن
اصرار نماید آنزمان مأمورین ملحقات مجبور اند که کیفیت را
رأساً بوزارت متعلقۀ شان اخبار و اشعار نمایند.
(۱۱۰): مأمورین منصوبۀ ولایات که قانوناً در حال غیاب وکیل
معینی ندارند اگر فوت گردیده و یا نظاماً از کار برطرف شوند


٤٣
الی زمان نصب شدن مأمور جدید شخصی را که نائب
الحکومه یا حاکم اعلی عوض آنها تعیین کنند ایفای
وظائف شان را مینمایند .
* *
*


٤٤

فصل
دوم مجلس مشوره ولایت

(۱۱۱) در هر ولایت مجلس مشوره موجود میباشد مجلس مشوره علاوه برآنکه
مواد متعلق بامور اداره ولایت در تحت مذاکره میگیرد یک خدمتی جداگانه
در خصوص محکمه یاسی مأمورین هم بعهده اش مفوض است
صورت اجرای این خدمت ثانوی او در فصلی که راجع است
بمحاکمه مأمورین مفصلاً درج و توضیح میشود .
(۱۱۲) موادی که در مجلس مشوره ولایت متعلق با مور اداره ولایت
مذاکره میشود از قرار ذیل است :-
امور مالیه: اجرای خرید و فروش سرکاری و عقد قرارداد هائیکه
بحکومت لازم باشد ترمیم کلیه تعمیر ابنیه سرکاری
و عند الاقتضا تجویز نمودن برای استملاک ولایت
را ملاک خصوصیه بعضی اشخاص بغرض منفعت
عمومیه مطابق نظامنامه مخصوص آن .
امور نافعه : تجویز نمودن برای انشاء راهائیکه در بین مرکزهای
حکومتی ها تمدید میشود و مذاکره موادیکه تعلق دا
بزراعت و تجارت و سائر امور نافعه ولایت


٤٥

وتجویز کشادن دوا خانها وشفا خانها ودیگر
چیزها از قبیل آن .

امور بلدیه : تعیین وتخصیص محل بازارهای عادی و بازارهای
بزرگ موسمی وقبرستانها و دیگر موادیکه بصحت
عمومی متعلق باشد .

امور ملکیه : اول ، تجویز در باره تغییر ارتباط علاقه های دفتری
با یکدیگر .

دوم ، عند اللزوم بعضی موادیکه در مجلس مشوره
حکومتی ها ابتداء مذاکره شده باشند و برای
مذاکره از طرف نائب الحکومه بمجلس حواله گردد
تدقیقات نمودن .

امور انضباطیه : تجویز نمودن در خصوص فرستادن چنان اشخاصیکه
در داخل ولایت مصدر فتنه وفساد شده امنیت
و راحت عمومیه را مختل و مسلوب سازند -
بدار السلطنه کابل اخذ وحبس کسانیکه از ادای
محاصل و مالیات دولت سرکشی و تمرد ورزند .

(۱۱۳) - مجلس مشوره در تحت ریاست نائب الحکومه منعقد میشود بنام اعضای


٤٦
طبیعیه) و اعضا (منتخبه) بر دو قسم اعضا مشتمل میباشد : -
اعضای طبیعیه اش عبارت است از مستوفی و سرکاتب مکتوب
نویسی و مدیر معارف و مدیر گمرک و مدیر زراعت و مأمور امور
خارجیه .
و اعضای منتخبه اش عبارت است از نمایندگان رعایا
که بموجب قاعده آینده از طرف اهالی ولایت منتخب شده باشند.
(١١٤) :- برای انتخاب اعضای منتخبه مجلس شوره ولایت جمیع
کسانیکه بدولت مالیه ده میباشند از مردمان صاحبحیثیت
و اعتبار اهالی مرکز ولایت و شهرهائیکه مراکز حکومتیها باشد
و یا از جمله رؤسا قبائل بزرگ چنان نفری را که بدولت
مالیه ده باشند موافق مواد اصول انتخاب وکلای منتخبه
بمجلس مشوره نائب الحکومه میفرستند .
و اعضای منتخبه مذکور در تحت ریاست نائب الحکومه و یا حاکم اعلی
اجتماع نموده از میان خودشان موافق قواعد آتیه نفری را ب
نمایندگی در شورای دولت انتخاب میکنند.
(١١٥) :- اعضای منتخبه مجلس شوره تا سه سال ایفای خدمت مینمایند و
بعد از سه سال انتخاب جدید میشود .


٤٨

سوم حكومتي هاي كلان

(۱۱۹):— حکومتی های کلان در تحت ادارهٔ یک یک حاکم کلان میباشند
در داخل هر حکومتی کلان چند حکومتی موجود میباشند .
(۱۲۰):— وظائف حاکم های کلان عیناً مانند وظیفه نایب الحکومه
ها است .
(۱۲۱):— مرجع حاکم های کلانیکه بیک ولایت و یا حکومتی اعلیٰ
مربوط باشند نائب الحکومه ها و حاکم های اعلیٰ است .
(۱۲۲):— در هر حکومتی کلان علاوه بر یک یک مدیر مال یک یک کاتب
مکتوب و یک یک مامور پوسته و عنداللزوم یک مامور
گمرک موجود میباشد در مرکز بعضی از حکومتی های کلان
اگر کدام قونسل اجنبی باشد در انجا یک مامور خارجیه نیز
موجود میباشد و علاوه بر مامورین فوق در مرکز حکومتی
کلان یک ضابط کوتوالی نیز موجود است .
(۱۲۳):— مدیر مال و کاتب مکتوب و مامور خارجیه و مامور گمرک اعضای
طبیعیه مجلس مشورهٔ حکومتی های کلان را تشکیل میدهند
یک یک نفر اعضائیکه از هر حکومتی تابع حکومتی کلان انتخابات

لفافهٔ پسته را بپوشاند — سر بپوشاند


٤٩
گردیده اند با یک نفر عضویکه از مرکز خود حکومتی کلان منتخب
شده است (اعضا منتخبة مجلس مشوره یک حکومتی کلان)
هستند، انتخاب اعضا منتخبه بصورتیکه در فصل مخصوص
صورت انتخابات اعضا منتخبه بیان گردیده جریان مییابد.
(١٢٤):- وظیفه مجلس مشوره یک حکومتی کلان عیناً مانند وظیفه
مجلس مشوره یک ولایت بوده بفیصلۀ دعواء نوع جنحه
و جنایت مأمورینیکه در داخل حکومتی کلان باشند
مختار و صلاحیت داراست .
(١٢٥) :- کاتبهای حکومتی های کلان در عین زمان کاتبهای
مجلس مشوره میباشند .
(١٢٦) :- برای تفصیلاتیکه در بارۀ وظائف حاکم های کلان
و وظیفه های کافه مأمورینیکه در معیت شان هستند
یفصل نائب الحکومه ها مراجعت باید کرد، اما مجازات
قباحات را اگر قوماندان کوتوالی حکومتی کلان تاکندک مشرد
خود قوماندان میدهد والا پایانتر باشد تحقیقات ابتدائیه را
آنها نموده حکم مجازات را حکام میدهند .
تحقیقات ابتدائیه را میدهند.


۵٠

حکام جاهای حکومتی ها
(۱۲۷) :— در هر حکومتی یک نفر حاکم میباشد مرجع حاکم های اول
و دوم و سوم، نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی حاکم
های کلان میباشند مابین حاکم های درجهٔ اول و دوم
و سوم در حقوق و خدمات هیچ فرق نیست این عنوانات تنها
از روی وسعت و اهمیت دائرهٔ حکومتی است .
(۱۲۸) :— حاکم های درجهٔ اول بانتخاب (انجمن مأمورین وزارت داخله)
تعیین و بمنظوری همایونی نصب میشوند و حاکمهای
درجهٔ دوم و سوم از طرف (انجمن انتخاب مأمورین وزارت
داخله) انتخاب و بمنظوری وزیر داخلیه مقرر میگردند .
(۱۲۹) :— حاکم ها در داخل حکومتیهای خود شان بتد ویر امور ملکیه
و ضابطه و مالیه و سائره مأمور و بحسن ایفای نظامات
دولت و اجرا آوا مریکه بموجب نظامات از طرف نائب الحکومه ها
برای شان داده شود مجبور اند .
(۱۳۰) :— حکام از محافظت امنیت داخلی حکومتیهای خود مسئول اند
برای اجرا و ایفا امور انضباطیه بمعیت حاکم بقدر لزوم

مجلسات یکم یاخته نرفته


قطعات کوتوالی میباشد که یک قسم آن در مرکز حکومتی خود حاکم
مانده قسم دیگر آن در علاقه‌ها و نقاط لازمه تعیین و تقسیم ستند
منصبداران کوتوالی حکومتی در تحت امر حاکم حکومتی خود شان
حرکت میکنند .

(١٣١) :- حاکم‌ها در خصوص ایفا و یا اهمال خدمات و رعایت و یا عدم
رعایت احکام قانونیه و نظامیه مامورینی که در دائره
حکومت‌یهاشان باشند متمادیاً اجراسی تدقیق و تفتیش
مینمایند ، در حق مأمورین ماتحت که از ایشان اوضاع
مخالف نظام سر بزند و یا بر رعایای ماتحت ظلم
و تعدی شان دیده شود حاکمها بر وفق فصل مخصوص محاکمه
مأمورین اجرا تحقیقات مینمایند .

(١٣٢) :- حاکمها بنظم و اصلاح راه‌ها و گذرگاهای صعب المرور که
در بین قریه‌ها هستند و بحسن محافظه طرق عمومیه که در داخل
حکومتیهای شان باشند نیز موظف هستند و در اینخصوص
از بالادست خود سررشته بگیرند .

(١٣٣) :- وظائف حاکمها بقرار ذیل است :-
اول :- برای کشادن مکاتب ابتدائیه و برای استخدام


ولایت پس از جدا کردن مبلغیکه بموجب نظامنامه
(بودجه) برای خود اداره حکومتی تخصیص شده است.
ششم- نظارت و مراقبت کردن بر اجراآت و کار روائیها
هیئت های طبیه سیار که بغرض تداوی امراض اهالی
قریه ها انتخاب شده اند که آیا بقرار نظامنامه خود
همه قریه ها را دور و گردش نموده بیمار ها را باسن
صورت معالجه و دوا های شانرا کاملاً اعطا مینمایند
یا خیر.
هفتم- دقت نمودن بر اینکه جنگل ها داخل حکومتی او خراب
نشود و همت گماشتن در تربیت و تکمیل جنگلها
و درخت زار های نو.
هشتم- فوراً گرفتار کردن ارباب جرائم از هر قسم که باشند
از انجمله تا مجازات نمودن فاعلین قباحت را بموجب
تحقیقات، و تسلیم کردن مرتکبین جنحه و جنایت را
بمحکمه عدلیه حکومتی خود.
نهم- تشویق نمودن اهالی را بترقی و توسیع زراعت
و تجارت و صناعتیکه در داخل حکومتی او مروج


٥٤
داشته باشد حاکم‌ها بعضی ازین وظائف را بالذات
و بعضی را بصلاح و صوابدید مجلس‌های مشوره
خودشان ایفا می‌نمایند.
(١٣٤) :- در معیت حاکم‌ها علاوه بر منصبدار کوتوالی که قبلاً ذکر شد یک یک
مامور مالیه و یک یک مامور نفوس هم میباشد.
(١٣٥) :- مجلس‌های مشوره حکومتی در تحت ریاست حاکم‌ها منعقد
میشود .
درین مجلس بنام اعضاء طبیعیه و اعضاء منتخبه دو قسم اعضا
موجود میباشند .
اعضای طبیعیه مجلس مشوره شان مامورین مالیه و نفوس
هستند و اعضاء منتخبه آن عبارت است از نفرهایئیکه از میان
اهالی منتخب شده باشند .
(١٣٦) :- اعضاء منتخبه مجلس مشوره حکومتی‌ها عبارت است از یک یکنفر
اعضائیکه از هر علاقه تابع یک حکومتی انتخاب گردیده اند
با یک نفر عضویکه از مرکز خود علاقه حکومتی انتخاب گردیده است.
انتخاب اعضاء منتخبه مجلس مشوره حکومتی بتصور تیکه در فصل
مخصوص (صورت انتخابات اعضای منتخبه)


در خاتمه بیان گردیده جریان مییابد مدت خدمت اعضا
سه سال است بعد از اختتام مدّت اعضای جدید
انتخاب میشود.
(۱۳۷): مجلس‌های مشورهٔ حکومتی تنها در خصوص اموری که بادارهٔ حکومتی
تعلق دارد مذاکره مینمایند و با منظوری بالا دست خود
محاکمهٔ مأمورینیکه مرتکب قباحت شده باشند و جزا دادن
در حق آنها از جملهٔ وظائف مجلسهای مشورهٔ حکومتی شمرده میشود
و اجرای آن خاص تعلق بمنظوری حاکم بالا دست دارد.
(۱۳۸): نائب الحکومه‌ها وحکام اقلاً در ماه یکروز بروزهای جمعه در مساجد
جامع از مضمون فوائد اعلانات ونظامات دولت برأ
ایقاظ و آگاهی اهالی نطقهای مفیده نمایند.
* *
*
تعلیمات ابتدائیه افغان -


٥٦

پنجم: علاقه‌ها
(١٣٩) : - حکومتیها بر علاقه‌ها تقسیم میشوند و هر علاقه نظر بدرجهٔ مناسبت
خود از چند قریه ترکیب می‌یابد در هر علاقه یک علاقه‌دار
اجرای حکومت مینماید .
(١٤٠) : - علاقه‌دار باید شخص خواننده و نویسنده و با عفت و
ناموس بوده عمرش هم بهیچ صورت از (بیست سال)
کم نباشد .
(١٤١) : - علاقه‌دار باجرای وظائف ذیل مجبور است : -
اول : - در رعایت باحکام شرعی و پابندی آن اهالی علاقهٔ خود را
دائماً مجبور نمودن .
دوم : - ارباب هر قسم جرائم مشهوره را فعلاً توقیف و مرتکبین
قباحت را بصلاح و تجویز مجلس مشورهٔ علاقهٔ خود باندازهٔ
اختیارات او که در آینده توضیح یافته مجازات نمودن،
و مجرمین جنحه و جنایت را با اوراق تحقیقیهٔ ابتدائیهٔ شان
بحکومتی بالا دست خود سپردن ، در صورت ظهور
یک جنایت که فاعل آن مجهول باشد علاوه بر دوام نمودن

مطبع معرفت بر یکسید احمد نعمانی


۵۷

در اجرای تحقیقات ابتدائیه آن جستجوی مجرم
بحاکم بالادست معلومات مفصله دادن برحکمیکه
از طرف حکام مافوق او در خصوص جستجوی جانی
برای او صادر گردد متابعت نمودن و احکام
جميع اعلامات متعلق مسائل حقوق و جزا که باو
میرسند در معرض اجراگذاشتن، احکام دیت
خون و جزای نقدیرا بلا توقف و بدون فوت
وقت و فرصت اجرا داشته مبلغ دیت را بورثۀ
مقتول و جزای نقدیرا بخزینۀ قریب تودیع
نمودن .
سوم – در تطهیر و صفائی علاقۀ حکومتی خود از هرگونه گندگی
و غلاظت که صحت عمومیه را اخلال مینماید
سعی بلیغ نمودن .
چهارم – بر موقع ورود یکی از هیئت هائی صحیۀ سیار که داخل
علاقہ داری وی میشود در استفادۀ مریضها و بیمارها
از ان جد و جهد بسیار نمودن .
پنجم – در اصلاح خرابیهای جزوی آبهای تهلکه ناکی که در بین قریه ها


۵۸
میباشد کوشش ورزیدن.
ششم- در ترمیم و تعمیر مساجد و خراب نشدن شان توجه نمودن
هفتم- بحسن محافظه هر نوع مبانیکه از طرف دولت تعمیر
شده باشند دقت و برگاه ترمیم و تعمیر جاهای
مرمت طلب آنرا برای پیمایش نموده لزوم تعمیر
آنرا بدائرۀ حکومتی عرضه داشتن.
هشتم- مکتبهایی را که در داخل علاقه او هستند دائماً تفتیش
و بحسن ایفای وظیفه معلمین آن علم آوری نمودن.
نهم- بر موقع ظهور حریق و سیلاب و آتش زدگی جنگل و
خرمن و آفتهای سائره تدابیر لازمه انسدادیه اتخاذ
نمودن.
دهم- در حفظ و وقایه جنگل‌های طبیعی از تلف شدن برای تحصیلات نماید
بسر رسانیدن جنگلهای اهالی را تشویق دادن.
یازدهم- در تحصیل محاصل سرکاری بدرجه کوشش نمودن که
بر ذمه هیچکس از رعایا داخله علاقه وی چیزی
باقی نماند و علاوه از اهالی خارج دائره نظارت
اضافه ستانی نشود.


٥٩
(١٤٢) :ــ علاقه دار برای مجازات نمودن اهل قباحت از رعایا بموجب
صلاح و صوابدید مجلس شورهٔ خود تنها تا ده روز نظر بندی و
یکصد روپیه جزای نقدیرا صلاحیت دارد محکومیتی که
اضافه بران باشد از حاکم بالا دست خود باید اذن و اجازه
بخواهد .
علاقه دار بحبس کردن اشخاصیکه در عدم اداء مالیات دولت
اصرار کنند اختیار ندارد .
(١٤٣) :ــ با علاقه دار یک کاتب و در منطقهٔ علاقه اش یکمفرزهٔ کوتوالی
موجود است که منصبدار آن در تحت امر علاقه دار اجرای
مأموریت و ایفای خدمت مینماید .
(١٤٤) :ــ در هر علاقه یک مجلس علاقه داری موجود میباشد مجلس علاقه
در تحت ریاست علاقه دار از سه عضو دیگر که از معتبرین اهالی
علاقه و قریه ها باشند برای سه سال از طرف اهالی قریه ها
و قبائل انتخاب میشود .
انتخاب اعضای (مجلس شورهٔ علاقه داری) مطابق به فصل مخصوص
انتخابات که در خاتمه است اجرا گردد .
* *
*


۶۰

ششم : قریه ها و قبائل کوچی

(۱۴۵) : — اداره هائی ( قریه ها ) و ( قبائل کوچی ) محول است
برؤسائی ایشان در خصوص در نظامنامه مخصوص
اداره ولایات قواعد قطعیه و مفصله موجود است .

* *
*


۶۱

دیوان سنجش
(١٤٦): دیوان سنجش بتدقیق همه اوراق حسابیۀ دولت علیۀ افغانیه مأمور است.
(١٤٧): وزیر مالیه و مدیر محاسبۀ عمومیه مجبور است که اوراق حسابیۀ هر سال را با جزئیات و تفرعات آن بموعدی که در نظامنامۀ محاسبۀ عمومیه توضیح یافته بدیوان سنجش بفرستد، اگر بموعد مذکور اوراق حسابیه را نفرستاد وزیر مالیه و مدیر محاسبۀ عمومی مسئولند، دیوان سنجش در اثنای این تدقیقات تدقیق میکند که آیا همۀ مصارف دولت با اوراق معتبرۀ نظامیه موافق ساخته شده اند یا نی، و آیا تکمیل واردات دولت تحصیل گردیده یا خیر، و در نتیجۀ این تحقیقات و تدقیقات وزیر مالیه و مدیر محاسبۀ عمومیه مسئول شناخته میشوند. یک موازنۀ حقیقیه بودجه که بوزارت مالیه تنظیم می شود بعد از تدقیقات بحضور مبارک شاهانه تقدیم مینماید.
(١٤٨): دیوان سنجش مرکب است از یک رئیس و شش نفر اعضا رئیس و اعضای دیوان سنجش از طرف اشرف اعلیحضرت همایونی


۶۲
انتخاب و تعیین میشوند .
کاتبهای سنجش بانتخاب اعضای دیوان سنجش و منظوری
رئیس آن مقرر میشوند .
(١٤٩) : دیوان سنجش بهیچ یک وزارت مربوطیت ندارد ، و براه راست
بحضور اشرف ملوکانه مسئول شناخته میشود ، و مطابق نظامنامه
مخصوص خود ایفای وظیفه مینماید .
* * *
*


۶۳
حکومت عسکریه
(۱۵۰) :- بمجردیکه باعلان حکومت عسکریه لزوم دیده شود، بنا برعرض
و گذارش وزارت عدلیه بامر واراده سنیه اعلیحضرت ملوکانه
یک بیان نامه نشر میشود، که بیان نامه مذکور برخصوصیات
ذیل محتوی میباشد:-
اول - حدود منطقه ممالکیکه در آن حکومت عسکریه اعلان
گردیده است مکملا تعیین و تحدید میشود.
دوم - سبب اعلان حکومت عسکریه بیان میشود.
سوم - اگر حکومت عسکریه موقتاً اعلان گردیده باشد،
تاریخ اختتام آن نیز توضیح میگردد.
چهارم - آمر بزرگ عسکریه نیز تصریح و نشان داده میشود.
پنجم - در منطقه که حکومت عسکریه دران اعلان گردیده است
افعال و حرکاتیکه ارتکاب آن ممنوع است ذکر و تشخیص
میشود [مثلاً از قبیل سلاح کشاندن، و در جاها
آشکار و پنهان اجتماع نمودن، و شبها نگاه بعد
ساعت معین گشت و گذار نمودن و غیره].


٦٤

(١٥١) :- در منطقهٔ که دران حکومت عسکریه اعلان گردد ، همه وظایفیکه
عاید به امنیت و انضباط مملکت باشد ، بقوماندان بزرگترین
عسکری که درانجا هست انتقال مییابد ، و یا اگر لازم
دیده شود بمنطقهٔ مذکور مخصوصا از طرف اشرف پادشاهی
یک قوماندان عسکری فرستاده میشود، و ریاست حکومت
عسکریه بمشارالیه تفویض میگردد .

(١٥٢) :- در منطقهٔ که دران حکومت عسکریه اعلان گردد ، محاکمه ارباب
جرائمیکه جرم شان متعلق باخلال امنیت داخلیه و یا خارجیه
دولت باشد در دیوان حرب عسکری اجرا میشود و تفصیلات
این جرائم در (باب اول ، و در فصل ٤ی اول و دوم)
نظامنامهٔ جزای ملکیه شرح و تصریح گردیده است :
محاکمه کسانیکه مرتکب یکی از افعال ممنوعه که در اعلان نشان
داده شده گردیده باشند نیز در دیوان حرب عسکری
ملاحظه میشود .

(١٥٣) :- دیوان حرب عسکری که بحکومت عسکریه مربوط میباشد
از یک رئیس و شش اعضا ترکیب مییابد، رتبهٔ رئیس دیوان
حرب عسکری بهمه حال باید از رتبهٔ رئیس حکومت عسکریه یک درجه


کمتری باشد درین دیوان حرب بقدر لزوم نویسنده هم موجود
میباشد، و در معیت رئیس دیوان حرب عسکری برأی محافظه
تندیها موقت و بغرض تأمین انضباط داخل جوار دیوان
حرب عسکری در اثنای محاکمه نظر به اهمیت و وسعت کار
بدرجه یک تولی و یا یک کندک قوه عسکری اعطا میشود .
(۱۵۴) :- مرتکبین جرائم قاعده (۱۵۰) هر زمانیکه گرفتار شوند از طرف
رئیس حکومت عسکریه با وراق تحقیقات ابتدائیه شان
یک جا برئیس دیوان حرب عسکری تحت الحفظ تسلیم
کرده می شوند .
(۱۵۵) :- دیوان حرب عسکری بشکل و طرزی که در قاعده (۳۸) نظامنامه
جزای عسکری بیان گردیده است محاکمه مجرم را اجرا میکند
و درباره او از قرار نظامنامه جزای عسکری و یا اگر در آن
موجود نباشد بموجب نظامنامه جزای ملکی تعیین جزا
مینماید و اعلام مفصل آنرا که تنظیم داده است برای اجرا به
رئیس حکومت عسکریه تقدیم میکند .
(۱۵۶) :- هنگامیکه حکومت عسکریه اعلان گردد فیصله هائیکه از دیوان
حرب عسکری داده میشوند بهیچ سبب و بهانه دوباره قابل


٦٦

مرافعه و تمیز نیستند، هرگاه فیصله که درباره مجرم از دیوان حرب
عسکری صادر گردیده عبارت از جزای حبس پانزده سال
باشد فی الحال از طرف رئیس حکومت عسکریه منظور و امضا
گردیده و محکوم با اعلام امضا شده اش محفوظاً بنائب الحکو
و یا حاکم اعلی سپرده شده در حبس خانه عمومی جزای خود را
میسیابد.
اگر محکومیت عبارت از جزای حبس دوام و یا حکم اعدام باشد
بغرض منظوری حضور اعلحضرت شهریاری اعلام فیصله از طرف
رئیس حکومت عسکریه بوزارت حربیه تقدیم گردیده و بعد از آنکه
از طرف اشرف پادشاهی منظور فرموده شد اعلام مذکور
با فرمان ذیشان شهریاری یکجا از طرف وزیر حربیه برئیس
حکومت عسکریه اعاده گردیده بنائب الحکومه یا حاکم اعلی
سپرده در معرض اجرا گذاشته میشود، مجرمیکه در باره او
حکم اعدام صادر گردیده باشد معامله اعدام او بطریقیکه
در باب اول قانون نامه جزای عسکری بیان گردیده
از طرف رئیس حکومت عسکری بشرط حاصل کردن منظوری
حضور والا شهریاری اجرا میشود.

محکمات عسکریه
۳


۶۷
(۱۵۷): - در صورت ظهور بعض احوالات فوق العاده درباره منطقه‌ای
حکم حبس دوام و حکم اعدام از حضور مبارک اعلیحضرت شهریاری
بنائب الحکومه و یا حاکم اعلی و یا خود رئیس حکومت عسکریه اختیارا
داده میشود پس در اینصورت بهر حال این فقره باید در همان
فرمان همایونی که در خصوص اعلان عسکریه باشد درج
و تصریح گردد .
(۱۵۸): - رئیس حکومت عسکریه بدون حواله نمودن بدیوان حرب
عسکری باتخاذ قرارهای ذیل مختار است:-
اوّل :- اشخاصیکه بدرجه قباحت بیکی از افعال ممنوعه که
در اعلان نامه حکومت عسکریه تصریح گردیده است
مرتکب شده باشند نهایت تا چهل و پنجروز جزای
حبس دادن .
دوّم :- خواه از طرف روز باشد خواه از طرف شب بلا تفرقه
خانه هر کسی را که شبهناک باشد باصول مخصوص آن
تلاشی نمودن .
سوّم :- هر کسیکه مظنون باشد او را فی الحال توقیف نموده
درباره او اجرای تحقیقات ابتدائیه نمودن ،


۶۸
ومتعاقباً او را بدیوان حرب عسکری فرستادن.
چهارم - اشخاص شبهه ناک وبد معاش و گروه یلا گرد و
اوباش را از منطقه حکومت عسکریه بخارج طرد
نمودن.
پنجم - مکتوباتیکه بارباب جرایم و یا اشخاص شبهه ناک
عاید باشد از پوسته خانها طلبیده آنها را
کشاده و از نظر گذرانیدن .
ششم - هر قسم اخبار ها و روزنامه ها را موقتاً و یا مؤبداً لغو
و معطل کردن .
(۱۵۹) - رئیس حکومت عسکریه بر اعاده امنیت و انضباط باتخاذ
هر نوع تدابیریکه لازم ببیند، و بطلبیدن هر قدر قوه
عسکریه که مناسب داند مختار و صلاحیت دار است .
(۱۶۰) - مجرم بهر رتبه و مأموریتیکه باشد بهمه حال محاکمه اش در دیوان
حربی که در قاعده (۱۵۳) بیان گردیده جائز است .
(۱۶۱) - اگر حکومت عسکریه موقتاً اعلان گردیده باشد بعد از داخل
شدن بهمان دو تاریخیکه در فرمان همایونی تصریح گردیده است
عودت نمودن بمأموریتهای خود اموریکه متعلق با منیت و انضباط است


۶۹
حکمراً بحکومت ملکیه انتقال مییابد .
لاکن اگر احوالیکه اعلان حکومت عسکریه را موجب گردیده است
هنوز کامل زائل نشده باشد با یک فرمان ثانی همایونی لااقل
از یک هفته پیش از حلول یوم موعود مدت آن تمدید میشود
اگر اعلان بلاتعیین مدت باشد بمجرد زائل شدن احوال
فوق العاده که موجب اعلان حکومت عسکریه گردیده است
با یک فرمان ذیشان همایونی که بموجب معروضات
وزارت عدلیه در باره منسوخ گردیدن حکومت عسکریه صادر
گردد حکومت عسکریه منسوخ میشود .
(۱۶۲):- در منطقه که در آن حکومت عسکریه دوام کند غیر از اموریکه
بامنیت و انضباط متعلق باشند دیگر کافه معاملات
بقرار سابق جریان داشته میباشند و محاکمه معاملات
حقوقیه و تجاریه و جرائیمیکه با منیت و انضباط تعلق نداشته
باشند هم بالطبع در محاکم تاسیسه عدلیه پیش رفته مرافعه مد و
رئیس حکومت عسکریه باین کارها قطعا حق مداخله ندارد .


۷۰
فصل سوم:
(محاكمه مأمورين ملكيه و عسكريه على العموم)
محاكمة مأمورين ملكية
(۱۶۳):- محاکمه مأمورین ملکیه که جرائم شان تعلق با مور مأموریت شان باشد
در محاکم مأمورین ملکیه اجرا میشود.
ونیز منازعات و مناقشاتیکه در اثنا ایفای وظیفه در میان
مأمورین و رعایا پیدا شود مرجع محاکمه شان مجالس شوره و
محاکم مأمورین میباشند فقط مرجع فیصله جرائمیکه مأمورین
خارج وظیفه بوده مرتکب آن شوند محاکم عدلیه است.
(۱۶۴):- محاکم مأمورین عبارت است از محکمه ابتدائی و مرافعه و تمیز
شورای دولت و مجالسهای مشوره مربوطه ولایات و حکومتیهای
اعلیٰ و کلان، مجلسهای مشوره حکومتیها بعد اجازه بالادست
تنها بمحاكمه مرتكبين قباحت اجازه دارند.
محاکمه مأمورین در محکمه های فوق باز قرار ذیل اجرا میشود.


۷۱
(١٦٥) :— یک مأموریکه در متعلق مأموریت خود مرتکب یک جرم گردد
هرگاه مأمور مذکور در اطراف و ولایات مستخدم باشد از
طرف نائب الحکومه‌ها یا حاکمهای اعلیٰ و کلان و اگر در دائره‌های
مرکز یه مستخدم باشد از طرف وزیر و یا مدیر ادارهٔ مستقله
که بآن منسوب است (بواسطهٔ یک هیئت تحیقیقه که مرکب
از مأمورین دولت باشد) در حق او امر اجرای تحقیقات
ابتدائیه داده میشود .
(١٦٦) :— کسانیکه بقرار ضابطهٔ (١٦٥) برای تحقیق مأمور هستند مجبورتن
که کافهٔ دلائل و اماراتیکه مدار اثبات جرم باشند با بیانات
و اسامی شاهدان اوراق تحیقیقه را با یک خلاصهٔ آن بعد ازینکه
تحقیقات ابتدائیه را امر کرده است تقدیم نمایند از روی
نتیجهٔ تحقیقات اگر شخصیکه دربارهٔ او امر تحقیقات ابتدائیه
صادر شده بری الذمه ظاهر شود از طرف هیئت تحیقیقه بقرار داد
عدم لزوم محاکمه برای او داده میشود و تحت محاکمه نمی آید
والا بر وفق قواعد آتیه تحت محاکمه گرفته میشود .
(١٦٧) :— محاکمات مأمورینیکه براه راست از حضور ملوکانه منصوب
شده باشند خواه از نوع قباحت یا از نوع جنحه و جنایت باشد
تعلیقات ٣ گیر


۷۲
بهرحال در محکمه ابتدائیه مأمورین ملکیه اجرا میشود بلعرض اجرا
پذیرفتن محاکمه اینگونه مأمورین لازم است که همان بغایت
و یا اداره مستقل که او بدان منسوبست بحضور شاهانه معروضاً
نموده بشرف صدور اراده سنیه را حاصل دارد.
(۱۶۸) :ــ مأموریکه در حق او تحقیقات ابتدائیه اجرا گردیده است اگر
از چنان مأمورینی نباشد که براه راست از حضور شاهانه
منصوب گردیده اند و جرم که از نوع قباحت بوده در مرکز
ولایت یا حکومتی اعلی یا کلان مستخدم باشد محاکمه اش در مجلس
مشوره همان مرکز اجر می پذیرد و حکمی که در حق او داده شود
از طرف نائب الحکومه یا حاکم اعلی و کلان تصدیق و اجرا
میگردد و هر گاه در حکومتیها مستخدم باشد محاکمه انجمنین برین
بعد اجازه یکرتبه بالا دست مربوطه آن در مجلس مشوره
حکومتی فیصله میشود و فیصله که در حق او صادر میگردد از طرف
همان بالا دست اجرا مییابد.
هر گاه مأمور مذکور مستخدم بیکی از دوائر وزارتها و یا ادارۀ
مستقله مرکزی باشد اوراق تحقیقات ابتدائیه جرم او
(با نجزئاتها بث بین) همان وزارت و یا اداره مستقله که


۷۳
بآن منسوب است حواله و محاکمه میگردد و حکمیکه در آنخصوص
داده میشود بتصدیق وزیر و یا مدیر مذکور انفاذ مییابد.
حکمها ئیکه در باره جرائم نوع قباحت صادر میشوند بهیچ
قابل مرافعه و تمیز نیستند.
(۱۶۹):- مأمورینیکه در اطراف مستخدم باشند هرگاه مرتکب جرمی
از نوع جنحه و جنایت شوند محاکمه شان در مجالس شوری
ولایت یا حکومتی اعلی و یا حکومتی کلان که بدان منسوب است
فیصله و بقرار ذیل اجرا میشود.
اول:- اگر فیصله از نوع جنحه باشد و محکوم علیه مرافعه نماید
پس اگر حکمیکه در باره او صادر گردد عبارت از حبس
یکساله و یا یکهزار روپیه جزا نقدی باشد اعلام آن
از طرف نائب الحکومه یا حاکم اعلی و یا کلان که امر
محاکمه از طرف او داده شده منظور و اجرا مییابد.
و متعاقباً بوزارت و یا اداره مستقله که محکوم علیه
بدان منسوب است اطلاع دهی مینماید.
د اگر حکم مستلزم حبس بالاتر از یکسال و اضافه از
یکهزار روپیه الی سه هزار روپیه بود از بهر منظوری


٧٤
بوزارت یا ادارۀ مستقلۀ که مأمور مذکور بدان
منسوب است تقدیم گردیده و بعد منظوری وزیر
و یا مدیر مستقل فیصلۀ مذکور در ولائیکه بآن عاید است
در موضع اجراگذاشته میشود .
دوّم:- اگر جرم مأمور از نوع جنایت باشد و مأمور حکمی را
که در حق او داده شده است مرافعه نماید اعلام آن
بهمان وزارت و یا ادارۀ مستقلۀ منسوبۀ او تقدیم
گردیده از طرف وزارت نیز از بهر منظوری بحضور
شاهانه عرض میشود و هر حکمی که بتصدیق شاهانه رسید
در ولایت منسوبۀ مأمور در موضع اجراگذاشته میشود.
سوّم:- هرگاه یک مأموریکه بجرم جنحه و جنایت محکوم گردیده باشد
و حکمیرا که در بارۀ او صادر گردیده مرافعه نماید اوراق
حکمیکه در بارۀ او داده شده با اعلام آن یکجا بهمان
وزارت و یا مدیریت مستقلۀ که بآن منسوب است
تقدیم میشود و از انجا بمحکمۀ مرافعۀ مأمورین سپاریده
میشود بعد تصدیق محکمۀ مذکور اگر محکوم علیه نیز گردون
نخواهد لازم الاجرا است .


٧٥
واگر دعوی را تمیز کردن خواهش داشته باشد اوراق
مذکور بهيئت تميزيه شورای دولت سپرده ميشود
هیئت مذکور دعویرا تمیزاً ملاحظه نموده حكم انرا تصديق
می نماید !
اوراق محاكمة مجرمين جنحه وجنایت که در محكمۀ مرافعه مأمورين
و یا بهیئت تمیزيه شورای دولت مرافعه و تمیز میگردد
با اعلام آن بوزارت یا ادارۀ مستقله که مأمور مذکور
بآن منسوب است واپس سپرده میشود، وحکمیکه در حق
محكوم بها جنحه باشد بمنظوری وزیر و یا مدیر مستقله که
محکوم بآن عاید است اجرا مییابد و در حق محکومبها
جنايت بحضور پادشاهی عرض میشود .
(۱۷۰) :- هرگاه مأموريكه مرتکب جنحه وجنايت گردیده است منسوب باشده
بیکی از دوائر وزارتها و ادارۀ مستقلۀ مرکزی محاكمه اش
در محکمه ابتدائی مأمورین ملکیه اجرا میشود ، در صورتیکه محکوم بویرا
مرافعه نماید اعلام محکومبهای جنحه بمنظوری وزیر یا مدیريكه
بآن منسوب است اعلام محکومین جنایت بمنظوری حضور
شاهانه در موقع اجرا وضع میشود ، اگر مأمور فیصلۀ


مرافعه میکند دعوی سر از نو در محکمه مرافعه مأمورین ملکیه رؤیت
میشود و اگر مأمور بفیصله ئیکه از محکمه مرافعه صادر میشود اعتراض
کند در هیئت تمیزیه ملاحظه مییابد.
(۱۷۱) :— اگر در بارۀ یک مأموریکه مرتکب جنایت گردیده باشد حکم اعدام
یا حبس دوام صادر گردد مأمور خواه تمیز کردن بخواهد یا نخواهد
بهر حال برای تمیز شدن بآن فیصله که مجرمین متخدمین ولایات
بطریق رسمی بواسطه وزارت یا ادارۀ مستقله که بآن و ابیست
و فیصله نامۀ مجرمین دائرۀ مرکزیه وزارت رأسا از محکمه ابتدائیه
مأمورین بمحکمه مرافعه تودیع میشود ، محکمۀ مذکور اوراق مذکوره را
از نظر تدقیق گذشته اگر فیصله را موافق قانون دید تصدیق
والا نقض نموده محاکمه اش سر از نو در دائره مذکور رؤیت
میگردد و فیصله نامه اعدام یا حبس دوام که بتصدیق محکمه
مرافعه میرسد بعد از ملاحظه هیئت تمیزیه با منظوری حضور
مبارک اجرا میشود .
(۱۷۴) :— تحقیقات ابتدائی مجرمین منسوبه وزارت ادارۀ مستقله که
بوزارت و ادارۀ مربوطه اش میرسد وزیر و مدیر همان وزارت
بگرفتن یکنفر وکیل مجبور است تا وکیل مذکور در مقابل مأمور مجرم


۷۷

در محکمه مامورین ، مدعی اثبات جرم گردد و در ولایا و حکومتیها
نیز از طرف اداره منسوبه همان مامور مجرم وکیل ثبوت جرم
گمیرند .
(۱۷۳) : تخفیف حکمهای جزا که از طرف محاکم مامورین صادر گردند
هیچکس اختیار ندارد ، تخفیف جزا محض از حقوق جلیله پادشاهیست
اگر وزیر و مدیر مستقل و نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی یا
کلان یک حالیکه موجب تخفیف جزای محکومین جنحه و جنایات
باشد بیبینند پیش از انکه اعلام ها را منظور کنند کیفیت را
با اسباب موجبه اش بواسطه وزارت و یا مدیریت مستقله ان
بحضور مبارک شاهانه معروضدارند .
(۱۷٤) : مامورینیکه بسبب ارتکاب بجز از نوع قباحت بنظر بندی محکوم
گردیده باشند در همان دائره که بان منسوب اند در یک خانه
که برای نظربندی مامورین مهیا شد نظر بند میشوند ، فقط
محکومین جنحه و جنایت با کمال مدت جزائیه خود ها در محبسهای
عمومی مجبورند .
(۱۷۵) : مامورینیکه در اثنا ایفای امور ماموره خودشان غفلت ی سهل انگاری
و عدم دقت را بکار ببرند و یا بر ماموریت خود دوام نمی نمایند


۷۸

و ناموجود میباشند آمرینای مافوق شان اختیار و صلاحیت
دارند که ایشانرا شفاها زجر و توبیخ نمایند .
(۱۷۶):- وزیر و نائب الحکومه ها و کافه حاکمها و مدیران دوائر مستقله
در حق اینگونه مأمورین سهل انگار و ناموجود در نوبت اوّل
تنخواه سه روزه و در نوبت دوّم تنخواه پانزده روزه و در نوبت
سوّم تنخواه یکماهه شانرا قطع نموده جزا میدهند ، هرگاه
با وجود آنهم درین سه مرتبه متنبّه نگردید همان است که مأمور
مذکور اگر از جمله مأمورینی باشد که از طرف خود آمر انتخاب
وتعیین گردیده باشد خودش عزل میتواند و اگر از مأمورینی
باشد که با اراده سنيّه نصب و تعیین گردیده باشد البته بادلائل
مقنعه و اسباب موجه آن عزلش را از حضور شاهانه
استدعا مینماید .
مجالس مشوره که در حق جرم قباحت مأمورین حکم میکنند هرگاه
درجه قباحت شدید باشد به لزوم عزل مأمور هم حکم داده
میتواند .
(۱۷۷):- یک مأموریکه بسبب ارتکاب قباحت از مأموریت خود عزل
گردیده باشد بهیچصورت مستحق گرفتن تنخواه معزولیت نیست


۷۹
و تا زمانیکه از همان دائره که او را عزل گردانیده حکم جواز استخدام
خود را نگیرد در هیچ خدمت دولت داخل شده نمیتواند و هیچ
دائره بیک مأموریکه از سبب قباحت عزل گردیده تا از
تاریخ عزلش تمام مدت دو سال نگذرد حکم جواز استخدام
او را داده نمیتواند.
(۱۷۸) :- مأموریکه مرتکب جبر از نوع جنحه گردیده و مجرم مستوجب طرد
از مأموریتش نشده باشد تا مدت سه سال در هیچ خدمت
دولت داخل شده نمیتواند.
(۱۷۹) :- هر مأموریکه ادعا کند که او بغیر حق بتکدیر و قطع معاش عزل
از طرف مافوق خود دچار گردیده است حق آنرا دارد حقیقت
حال خود را بآمر یکدرجه مافوق آمریکه او را جزا داده عرض شکایت
کند در صورتیکه مدعای خود را اثبات نمود از همان آمریکه بغیر حق
ماتحت خود را جزا داده است مقدار مبلغیکه از تنخواه ما تحت خود
کسر نموده بقسم توبیخ از وی گرفته بهمان مأمور ماتحتش داده
میشود، واگر مأمور مذکور عزل شده باشد دوباره بخدمت دولت
گرفته میشود.
(۱۸۰) :- محکمه  مأمورین مطابق نظامنامه اصول محاکمات جزائیة


۸۰
اجرا محاکمه و موافق نظامنامه جزای ملکی اعطای حکم بنمایند. در محاکم مأمورین محاکمه بصورت علنی اجرا میشود و مظنون با استخدام وکیل مختار و صلاحیت دارست.
(۱۸۱)- یک مأموریکه خواه برای محاکمه و خواه برای شهادت از طرف محاکم اداره و یا محاکم عدلیه جلب کردن آن لازم باشد باید که ورقه جلب او را بآمر ما فوق او فرستاد باطلاع آمر مافوقش احضار کرده شود و این قاعده در حق طلبه مکاتب هم مرعی داشته میشود.
***
مطبع ماشین خانه کابل
باهتمام محمد حسین مدیر مطبعه چاپ شد.


۸۱
محکمه های عسکری
(۱۸۲):- محاکمه سپاهیان و صاحب منصبان نظامی و کوتوالی و پولیس
در محاکم عسکری اجرا میشود محکمه های عسکری بنام و عنوان
(دیوان حرب) یاد میشوند .
(۱۸۳):- مرجع فیصله هرگونه اختلافاتی که در بین رعایا و نظامیان ظهور
کند محاکم عدلیه ست فیصله که درباره نظامیان مجرم صادر
گردد برای اجرا بمنصبدار بزرگ نظامی فرستاده میشود در آنجا
بلاکما و کاست در معرض اجرا می درآید، و همچنین دعاوی حقوقیه
که در بین خود نظامیان بظهور برسد مرجع فیصله آنها محاکم
عدلیه است .
(۱۸۴):- در دیوانهای حرب نه محاکمه بصورت علنی اجرا میشود و نه
وکیلهای دعاوی قبول میشوند .
(۱۸۵):- در دیوانهای حرب برطبق نظامنامه جزای عسکری
اعطای حکم مینمایند و نظامنامه اصول محاکمات جزائیه هم
در نزد دیوانهای حرب مرعی الاجراست .
* *
*


دیوان عالی
(۱۸۶) ۱- دیوان عالی از پانزده نفر رجال مأمورین اعضا طبیعه و منتخبهٔ
شورا دولت و هیئت عالیهٔ تمیزیهٔ عدلیه عنداللزوم بارادهٔ
سنیهٔ همایونی انتخاب و تعیین میشوند وظیفهٔ این هیئت تنها
اجرأ محاکمه وزرا و مدیر مستقل که از روی وظائف مأموریت
شان تحت محاکمه گرفته شوند میباشد.
(۱۸۷) ۲- دیوان عالی بدو اداره منقسم است، یکی ادارهٔ تحقیقته و اتهامیه
و دیگری دیوان حکم دائرهٔ تحقیقات و اتهامیه از شش اعضا
مرکب میباشند این دائره تحقیقات ابتدائیه را نموده و در صورت
اتهام لزوم محاکمه را بدیوان حکم میسپارد و هیچیک ازین اعضا
بهیئت دیوان حکم در مذاکره صلاحیت مشارکت ندارد.
(۱۸۸) ۱- دیوان حکم از ۹ اعضا مرکب است. و بدیوان حکم محاکمه متهمین
که از دائره تحقیقات و اتهامیه دربارهٔ آنها لزوم محاکمه
صادر شده باشد مینمایند فیصلهٔ دیوان حکم قابل مرافعه و تمیز
نیست بعد امضاء اعلیحضرت همایونی در معرض اجرا گذشته
میشود.


۸۳

فصل چهارم
(قواعد عمومیه در حق مأمورین ملکیه و عسکریه علی العموم)

(۱۸۹):— عزل و تبدیل وزیران و کافه رؤسا و مأمورینیکه براه راست
از طرف همایون شهریاری انتخاب و نصب شده اند بحکم
و رأی اعلیحضرت همایونی متعلق است.
(۱۹۰):— برای انتخاب و تعیین مأمورینیکه براه راست حضور ملوکانه
مقرر میشوند همان وزیر یکه مأمور مذکور بوزارت متعلقه اش
منسوب است ورق اسامی اشخاصی را که قابل ترفیع باشند
تقدیم حضور شاهانه مینماید.
(۱۹۱):— مأمورینیکه بدون جرم از کدام سببی از مأموریت خود بر طرف
کرده شوند و یا بسبب لغو شدن مأموریت شان فالتو و
بیکار بمانند از طرف دولت برأیشان تنخواه تعطیل داده میشود.
(۱۹۲):— مأمورینیکه در ظرف مدت معینه نظامیه صادقانه و ناموسکاراً
ایفأ خدمت نموده و یا در اثنای ایفأ خدمت بیمار گردیده
از کار و بار بیفتند اینچنین اشخاص مستحق تنخواه مستمری میشوند.
(۱۹۳):— برأی ایتام و ارامل مأمورینیکه در اثنای خدمت فوت یابند


٨٤
(تنخواه عائله) تخصیص میشود همچنان عائله های مستمری دارانیکه)
وفات مییابند مستحق تنخواه عائله میباشند .
(١٩٤) - انتخاب و ترفیع و برطرفی و مستمری و تنخواه تعطیل مامورین تعیین
مقدار تنخواه عائله و صورت تخصیص آن و صورت تشکیل خزینه
مستمری و سرمایه آن بموجب نظامنامه های جداگانه آن
اجرا شود .

*   *
  *


٨٥
حق تدارک و ترفیع و مستعفی
منصبداران نظامیه
(١٩٥) :- در اردوی افغانستان منصبدار شدن مشروط است به اینکه
یا از مکتب حربیه بر آمده باشد و یا اینکه از مکتب (خورد ضابطان)
و یا در تعلیمگاه عسکری میعاد معین تعلیم و تربیه خود را اکمال نموده
باشد و یا در یک مدت معینه در اردو خدمت نموده تجربه کا
گردیده باشد. هیچکس بدون این شرائط دفعةً بپایه منصسداری
برآمد نمیتواند .
(١٩٦) :- منصبداران از قدم، فعالیت، و اهلیت، واقتدار
ترفیع میشوند، هر جمله دو نفر منصبدار که این دو شرط اخیر را
یکسان حایز بوده باشند در موضع ترفیع هر کدام شان
که صاحب قدم است یعنی مدت در از خدمت کرده اولتر
مستحق شمرده میشود، امتیاز خاندانی و بزرگی خانگی
این قاعده اساسیه را بر هم زده نمیتواند .
(١٩٧) :- منصبداران نظامی در صورتیکه مرتکب یک جرم شوند،


٨٦
تا وقتیکه از طرف یک (دیوان حرب) محکوم نشوند کسی آنها را
طرد کرده نمیتواند حکم طرد فقط بعد از منظوری اعلیحضرت
پادشاهی مرعی الاجرا دانسته میشود.
(١٩٨) ـ منصبداران بهیچصورت و وسیله از خدمت برطرف کرده
نمیشوند منصبدارانیکه از سبب لغو شدن قطعه هائیکه بدان
منسوبند فالتو بمانند همان تنخواهی که برتبۀ شان عاید است
کامل میگیرند.
(١٩٩) ـ منصبدارانیکه دست شان از کار کشیده شده در تحت محاکمه
گرفتار گردیده باشند تا زمانیکه محاکمۀ شان دوام میوزد
نصف تنخواه شان داده میشود.
(٢٠٠) ـ منصبدارانیکه از باعث استعمالات بیجای خود در تحت محاکمه
گرفتار گردیده باشند تا زمانیکه محاکمۀ شان دوام میوزد
تنها باندازۀ کفایت یک سپاهی خوراک برای شان داده
میشود و از تنخواه بقدر یک حبه هم دستگیری شان نمی نماید
لاکن بمجردیکه برائت اینگونه منصبداران که در دو قاعدۀ فوق
ذکر شده بالماکمه ظاهر و ثابت گشت کاملا تنخواه های خود
شانرا از همان وقتیکه نگرفته اند میگیرند.


۸۷
(۲۰۱) :- منصبدار انیکه مدت معینه نظامیه را ادا نموده و یا بدرجه
ضعیف و بیمار شوند که با یفای خدمت مقتدر نباشند
مستحق تنخواه مستمری میگردند .
(۲۰۲) :- منصبدارانیکه خواه در اثنای مستخدم بودن شان در اردو
و خواه بعد مستمری وفات بیابند موافق نظامنامه
مستمری عسکری بهر حال باز ماندگان شان
(تنخواه عائله) مقرر و تخصیص میشود .
(۲۰۳) :- صورت تدارک و ترفیع منصبداران صورت تشکیل خزینه
مستمری عسکری و مستمری دادن تنخواه عائله بموجب
نظامنامه مخصوص آن اجرا گردد .


۸۸

باب دوم
قوۀ عدلیه و انظباطیه
قوۀ عدلیه
مقدمه
(۲۰۴) ۱- قوۀ عدلیه افغانستان را هیئت عمومیه محکمه‌های عدلیۀ
افغانستان بوجود میآورد.
(۲۰۵) ۱- در افغانستان محکمه‌ها مستقل و از هرگونه مداخلت و تجاوز
مصئون اند کسانیکه اقتدار مأموریت خودها را بیجا استعمال
نموده در فیصله‌ها و مذاکرات محکمه‌ها مداخلت ورزند در هرمقام
و مأموریتی که باشند متعاقباً مستوجب بازخواست میگردند.
(۲۰۶) ۱- دعاوی تبعۀ خارجه در داخل افغانستان مطابق نظامات
موضوعه در محاکم عدلیه و دیگر ادارات دولت افغانستان
حل و فصل میشود برای تبعۀ خارجه نسبت به تبعۀ دولت
علیۀ افغانیه هیچ مراعات حقوق داده نمیشود.


۸۹
(۲۰۷) :- در محکمه های افغانستان محاکمات علانیه اجرا میشود،
هر مظنون و یا مدعی و یا مدعی علیه برای مدافعه حقوق خود
در صورت رضای خصم و یا عذر شرعی بگرفتن وکیل یا عربض
دعوی اختیار دارد.
(۲۰۸) :- محکمه های افغانستان بنام محکمه ابتدائیه و مرافعه بدو قسم
تقسیم میشود علاوه بران محکمه های اصلاحیه نیز موجود هستند.
نسخ ششدوگانه تجا یط مجدداً خط بمهر مطابقت تصحیح شد.


۹۰

فصل اول
(محاکم اصلاحیه)

(۲۰۹):— در مرکز سلطنت و در مرکزهای ولایات و حکومتی‌های اعلیٰ
و حکومتی‌های کلان و دیگر حکومتی‌ها یک یک محکمهٔ اصلاحیّه
تشکیل گردیده رؤسا و اعضای این محکمه‌ها از اشخاصیکه
حرمت و اعتماد عامه را دارا هستند انتخاب میشوند رئیس محکمهٔ
اصلاحیّه ایالت کابل و ولایات و حکومتیهای اعلیٰ
و حکومتیهای کلان از طرف والی کابل و نائب الحکومه‌ها
و حاکمهای اعلیٰ و حاکمهای کلان انتخاب گردید و بعد التدقیق و زیر عدلیّه
بمنظوری حضور اعلیحضرت پادشاهی مقرر میشوند .

(۲۱۰):— در محکمهٔ اصلاحیّه ایالت کابل یک رئیس چهار نفر اعضا
و یکنفر سرکاتب شامل میباشند، و بدیگر ولایات یک یک
رئیس و دو دو نفر اعضا و یک یک سرکاتب اعضای محکمه هستند
محکمه‌های اصلاحیّه کافه اختلافات حقوقیّه و تجاریّه را که
در حضور شان می‌آیند برضای طرفین فیصله مینمایند
و بعد از امضا و تصفیهٔ محاکم اصلاحیه بدیگر محکمه‌ها دعوی آنها مسموع

ـنمیشود مگر برضائی طرفینـ


۹۱

شنیده می شود .
(۲۱۱) :- مراجعت دعاوی حقوقیه و تجاریه اولا بمحکمه اصلاحیه حتمی است .
(۲۱۲) :- محاکم اصلاحیه دعواهای دعوی دارانی را که بایشان
روزمره مراجعت میکنند شنیده و در میان ایشان بمصالحه میپردازند
اگر صلحی فیصله ممکن نباشد محکمۀ اصلاحیه حاوی دعوا
دارا نرا بمحاکم ابتدائیه میفرستند .
*
* *


۹۲

فصل دُوم
(محکمه های ابتدائیه)
(۲۱۳):- در مرکز ایالات و حکومتیها یک یک محکمه ابتدائیه موجوداست.
(٢١٤):- بمحکمه های ابتدائیه همه دعاوی حقوقیه و جزائیه فیصله میشود
محاکم ابتدائیه دعاوی حقوق و تجاریه را از یکروپیه تا صد روپیه
بلاحق مرافعه محکوم بصورت قطعی فیصله میکنند، این محکمه ها
دعاوی حقوقیه و تجاریه را که اضافه از سه صد روپیه باشد
وهمه دعاوی اقسام جزائیه را نیز فیصله میتوانند فیصله های
محاکم ابتدائیه باستثنای فیصله های اعدام و حکم ضرب
وتشهیر بصورت فوری در معرض اجرا گذاشته میشوند واگر
محکوم علیه برخلاف آن اعتراض داشته باشد بعدالاجرا
بمحکمه های مرافعه مرافعه میتوانند فیصله های حبس و وام بعد
اجرا و با وجودیکه محکوم علیه اعتراض نکند بهرحال در محکمه مرافعه
تقدیم میشوند.
حکم ضرب و تشهیر اگر محکومین آن مرافعه بخواهند تا (١٥) روز تعطیل
میشود تا بمحاکم مرافعه مراجعت کرده طلب مرافعه نمایند درینصورت


۹۳
هرگاه فرار شدن آنها ملحوظ باشد الی نتیجه مرافعه در قید حاضری
و یا تحت نظارت بودن شان شرط است.
محکومین ضرب و تشهیر که در مدت (۱۵) روز تعطیل مرافعه،
طلب مرافعه نکنند و حکم جزا در باره شان اجرا شود و
بمدت دو ماه و (۱۵) روز باقی موعد مرافعه نیز مرافعه
میتوانند.
(۲۱۵):— در محکمه های ابتدائیه دعاوی را که در صورت ثبوت مجرم
محکوم به اعدام گردد نیز فیصله مینمایند اگر جرم مذکور ثابت
نگردد و مدعی اعتراض نداشته باشد فیصله آن موقع
اجرا گذاشته میشود و در صورت ثبوت بهر حال فیصله مذکور
با محکوم علیه بمحکمه مرافعه تقدیم میشود اگر محکوم علیه اعتراض
مقبول داشته باشد اعتراضات آنرا با فیصله و مسائل
شرعیه تطبیق داده هرگاه رویت شهود و مدعی را لازم
بدانند مدعی و شهود نیز بمحکمه مرافعه احضار میشوند، و از آنجا
تنها فیصله آن بعد تصدیق محکمه مرافعه بهیئت عالیه تمیز تقدیم میگردد.
(۲۱۶):— در همه محکمه های ابتدائیه یک قاضی و دو نفر مفتی موجود میباشند
کاتب محکمه در وقت نبودن یکی از مفتیها عوض او کار میکند.


٩٤

فصل ششم
(محکمه‌های مرافعه)
(٢١٧) - محکمه‌های مرافعه در مرکز ایالت کابل و ولایات و حکومتیهای
اعلی و حکومتیهای کلان موجود اند و این محکمه‌ها دعاوی
حقوقیه و تجارتیه و جزائیه را مطابق قواعد آتیه فیصله مینمایند.
(٢١٨) :- محکمه‌های مرافعه فیصله‌های را که خواه بر دعاوی
حقوقیه و تجارتیه و خواه برای دعاوی جزائیه از محکمه‌های
ابتدائیه مطابق قاعدهٔ (٢١٤) وارد گردیده باشند
و یا محکوم علیه و یا یکی از طرفین بآن فیصله‌ها راضی نباشند
دوباره ملاحظه و تحقیق مینمایند، و در صورت تصدیق بحالهٔ
در معرض اجرا گذاشته میشوند.
(٢١٩) :- فیصله‌های محکمه‌های ابتدائیه که بمحکمه‌های مرافعه
ملاحظه میشوند اگر در محکمه‌های مرافعه برخلاف فیصله‌های
محکمه‌های ابتدائیه حکم کنند و طرفین بآن راضی باشند
در موقع اجرا گذاشته میشود و هرگاه یکی از طرفین بآن
اعتراض داشته باشند الی (١٥) روز بمحکمه مرافعه


۹۵
یا قوماندانی کوتوالی و یا بحکومتی عرض استدعای تمیز را نمایند
بحضور هیئت عالیه تمیزیه دعوای شان تمیز میشود و الا
تا موعد مذکور خواهش تمیز نکند حکم محکمه مرافعه درباره محکوم علیه
اجرا میگردد و بعد از اجرای حکم تا اکمال موعد تمیز حق تمیز را
دارد تنها اگر حکم متعلق بجزای حبس دوام و یا اعدام باشد
با وجودیکه محکوم علیه اعتراض نکند بهمه حال در پیش روی
هیئت عالیه تمیزیه حکم باید تدقیق گردد و اگر بعد از تدقیق
از طرف هیئت عالیه تمیزیه موافق بشریعت و نظام دیده شود
از طرف وزیر عدلیه برای منظوری بحضور مبارک شاهانه
عرض می شود.
(۲۲۰) ۱ ـــ در محاکم مرافعه یک یک قاضی و دو دو نفر مفتی وحکام
موجود میباشند.
نظامنامه محاکم ابتدائیه مرافعه تمیزیه


۹۶

فصل چهارم
(هیئت عالیه تمیزیه)
(۲۲۱): هیئت عالیه تمیزیه تحت ریاست رئیس هیئت مذکور
منعقد میشود.
(۲۲۲): هیئت عالیه تمیزیه از یک نفر رئیس و چهار نفر اعضا
مرکب است.
(۲۲۳): فیصله‌های دعاوی حقوقیه و تجاریه و جزائیه که از محکمه‌های
مرافعه وارد گردد هیئت عالیه تمیزیه اجتماع نموده تمیز مینماید.
(۲۲۴): فیصله‌هائی که از هیئت عالیه تمیزیه صادر گردد باستثنای
حکم اعدام و حبس دوام که وزیر عدلیه بمنظوری حضور همایونی
تقدیم میدهد دیگر همه فیصله‌ها بموجب حکم هیئت تمیزیه در معرض
اجرا گذاشته میشوند.
(۲۲۵): هر یک از محکمه‌های اصلاحیه و محکمه‌های ابتدائیه و مرافعه
و (هیئت عالیه تمیزیه) وظیفه‌های شانرا مطابق
نظامنامه‌های مخصوص خود اجرا میدارند.
(۲۲۶): محکمه‌های شرعیه در امور جزائیه موافق بنظامنامه

[Marginal text:]
تمیز محکمه‌های تجارتیه در شعبه تجارتی هیئت عالیه تمیزیه منظور است [ILL]


۹۷
جزای عمومی که برطبق احکام مفیضه شرع شریف تنظیم گردیده
جزا مقرر مینمایند و در امور حقوقیه و تجاریه موافق مجلۀ شریعه
(تمسک القضاة الامانیه) که احکام آن خلاصۀ احکام منیفه
شرعیه است اجرای فیصله میکنند.
* *
*
رقم ثبت چاپی تنظیم
در دار الطباعه مطبعه ماشین خانه کابل طبع گردیده است


۹۸

قوه انضبیطه
(۲۲۷):- قوه ضابطه بنام پولیس و کوتوالی بدو قسم منقسم میشود:
وظائف پولیس بقرار ذیل است:-
اول:- در داخل شهرها حفظ امنیت عمومیه و تطبیق نظامات
بلدیه.
دوم:- در داخل شهر گرفتار کردن همه مجرمین و اجرا تحقیقات
ابتدائیه درباره آنها کوتوالی در داخل شهرها
عند اللزوم قوه مظهره پولیس میباشد و در خارج
شهرها وظائف پولیس را عینا ایفا مینماید.
(۲۲۸):- وظائف ریاست کوتوالی بقرار ذیل است:-
اول:- تدارک سپاهیان و منصبداران کوتوالی.
دوم:- تدارک لوازمات نفری کوتوالی و توسیع
معلومات شان.
(۲۲۹):- در ولایات و حکومتیهای اعلی و حکومتیهای کلان
نظر باهمیت شان بقدر لزوم قطعات کوتوالی مقرر میباشد.
(۲۳۰):- قطعات کوتوالی بقدر لزوم بحکومتها و علاقه ها تقسیم میشوند.


۹۹
(۲۳۱) :- قوماندانهای قطعه های کوتوالی مرکز ولایات و حکومتی
های اعلی آمرتشکیلات پولیس و کوتوالی همانجا میباشد.
آمر مذکور از محافظت امنیت داخلی همان ولایت و یا
حکومتی و یا علاقه مسئول است ، در مرکز های علاقه ها
تنها ضابط کوتوالی و یا خورد ضابط موجود میباشد .
(۲۳۲):- در کابل جداگانه یک مأمور پولیس و بقدر ضرورت و کفایت
منصبداران سپاهیان آن میباشند .
(۲۳۳):- وظائف مأموریت پولیس بقرار ذیل است:-
اول:- تدارک سپاهیان پولیس و توسیع معلومات شان
دوّم:- ضبط احوالات و تدقیق و قید حقیقت اشخاص مضر
و شبهه ناک محلی و اجنبی .
سوّم:- تشکیل خدمت استخباريه داخليّه مملکت .
(۲۳۴):- صورت تنسیق پولیس و کوتوالی و صورت ایفا وظائف
ضابطه این هر دو صنف و درجه صلاحیت و اختیارات
شان بموجب نظامنامه های مخصوص آن اجرا گردد .
(۲۳۵):- برای تدویر امور بلدیه در ولایات یک یک مأمور بلدیه
میباشد که مطابق نظامنامه جداگانه ایفا وظائف مینمایند.


۱۰۰
خاتمه
(صورت انتخابات اعضا منتخبه مجالس مشاوره)
(وشورای دولت)
(۲۳۶):- اعضا منتخبه مجالس مشاوره علاقه داری ها از قرار ذیل
انتخاب میشوند :-
در هر علاقه مربوطه حکومتیهای کلان و حکومتیهای درجه
اول و دوم و سوم اهالی همان علاقه در یکجا اجتماع
نموده از جمله کسانیکه بدولت یک قسم وارداتی میدهند
و باهلیت و صلاح آراسته و مالک خصایل حمیده و صفات
اخلاق پسندیده بوده در ایام ماموریت شان نیز دانهالی
متهم و بدولت با قیات ده نباشند ، چهار نفر را از بین
خود شان انتخاب مینمایند این چهار نفر از میانه خود ها بموجب
اتفاق آرای شان یکنفر را بنمایندگی خود انتخاب میدارند
باقی سه سه نفریکه در هر علاقه مانده اعضای منتخبه
مجلس مشوره همان علاقه داری میشوند، و علاقه داری
هائیکه بلا واسطه حکومتیها راسا بولایت و یا حکومتیهای


١٠١

اعلیٰ مربوط هستند بقرار تفصیلات فوق چهار چهار نفراً
از بین خودها انتخاب نموده و آنها یک نفر را باتفاق آرا
از میانه خودها برای نمایندگی مجلس مرکز ولایت و یا
حکومتی اعلی مربوطه خود میفرستند باقی نفری مجالس
مشاوره علاقه داریها ی مذکور را تشکیل میدهند.
(ما٢٣)- اعضا مجالس مشوره حکومتیها از قرار ذیل انتخاب میگردند:-
حکومتیهائیکه هیچ علاقه داری مربوط آنها نباشد، و یا تنها
یک علاقه داری داشته باشند چهار چهار نفر انتخاب نموده
این چهار نفر از بین خودها یکنفر را نماینده کی منتخب کرده حکومتی
کلان یا نائب الحکومگی و حکومتی اعلی که رأساً بدان مربوطند
میفرستند و سه سه نفر آن با یک نفر علاقه مربوط اش
(اگر داشته باشد) اعضأ منتخبه مجلس مشوره همان حکومت
میشوند ، و از مرکز دیگر حکومتیهائیکه علاقه داری متعدد دارند
دو نفر انتخاب گردیده با نفری که از علاقه داریهای
مربوطه حکومت شان که برحسب ماده (٢٣۶) می آیند
یکنفر را بنماینده گی خودها بحکومتی کلان یا نائب الحکومگی
و حکومتی اعلی که به واسطه بآن ارتباط دارند میفرستند


۱۰۲

و باقی نفری اعضای منتخبه مجلس شوره همان حکومتی میشوند.
(۲۳۸):- اعضای منتخبه مجلس های مشوره حکومتیهای کلان بقرار ذیل
انتخاب میشوند :-
اعضای منتخبه مجلس شوره هر حکومتی یک یک نفر را از
میانه خودشان باتفاق آرا ی خودها انتخاب نموده
بمرکز حکومتی کلان مربوطه خود میفرستند و از خود مرکز
حکومتیهای کلان نیز یک یک نفر مطابق بیانات
قاعده (۲۳۶) انتخاب نموده همه شان از بین خودها
دو دو نفر را برای نماینده گی خودشان بمرکز نائب الحکومه گی
و یا حکومتی اعلای مربوطه خود میفرستند و باقی نفری
اعضای منتخبه مجلس های مشوره حکومتیهای کلان گفته
میشوند .
(۲۳۹) :- اعضای مجالس مشوره نائب الحکومه گی ها و حکومتی های اعلیٰ
بتفصیل ذیل منتخب میگردند :-
هر قدر کلانتران موجوده که در مرکز ایالت و حکومتی اعلیٰ
هستند هر کدام شان اهالی کوچه ها و گذرهایکه بایشان
متعلق است در مسجد بزرگ همان کوچه جمع آوری نموده برایشان


١٠٣
میگویند که از جمله خودشان کسانیکه بدولت واردات میدهند
چنان یک یکنفری که باهلیت و صلاح آراسته و مالک
خصایل حمیده و صاحب اخلاق پسندیده بوده به نزد
اهالی متهم و به نزد دولت با قیات ده نیا شند یکنفرا
انتخاب مینمایند و همین نفری منتخبین کلانتران آینده
شان میباشند باز همه این کلانتران یکجا اجتماع نموده از
میانه خودها در ولایت کابل چهار نفر و بدیگر ولایات و
حکومتی های اعلی دو دو نفر انتخاب نموده آنها با اشخاصیکه
از حکومتی های کلان و حکومتی ها و علاقه داری هایکه
رأساً بولایت ها و حکومتی های اعلی مربوط اند یکجا
اجتماع نموده بقرار تفصیل ماده (٢٤٠) نفری برائے
اعضاء مجلس شورای دولت میفرستند و باقی
نفری شان اعضاء مجلس شوره ولایت و حکومتی اعلی
را تشکیل میدهند .
(٢٤٠) :ـ اعضاء منتخبه مجلس شوره دولت از قرار ذیل تشکیل مییابند :ـ
اعضاء منتخبه هر ولایت و حکومتی اعلی از میانه خودشان بقرار تفصیل
آتی با تفاق آرا نفری انتخاب نموده بشورای دولت میفرستند


١٠٤
و همه ایشان بہئیت مجموعی اعضاء منتخبه شورای دولت را تشکیل میدهند .
ولایت کابل (٥) نفر
" قندهار (٤) "
" هرات (٤) "
" ترکستان (٣) "
" قطغن و بدخشان (٢) "
سمت مشرقی (٣) "
" جنوبی (٢) "
میمنه (١) "
فراه (١) "
(٢٤١) :— اعضاء منتخبہ مجلس های مشوره و شورای دولت بعد از هر سه سال
تجدید میشوند ، و بعوض شان انتخابات جدید جریان مییابد .
(٢٤٢) :— احکام مواد نظامنامهٔ تشکیلات اساسیه سابقه و تعمیل آن
بعد از تاریخ نشر این نظامنامه متروک و منسوخ است .
(٢٤٣) :— باجرای احکام این نظامنامه وزرای دولت مأمور
و مسئول میباشند .
ادخال این نظامنامه را در زمرهٔ نظامات دولت تصمیم و تعمیل احکام موادش را
اراده میکنم . اول جوزا سنه ١٣٠٢
[Text in right margin]
این سه نفر در شنگلهای قدیم
رئیسه حصه امر تشکیلات ولایتی مند رج
است .


ضمیمه نظامنامه تشکیلات اساسیه
(فصل اول باب اوّل)
۱: مامورین شعبات نفوس و پسته و تلگراف و تیلفون و معابر و سرکاتبان
و کاتبان مرکز وزارة از طرف انجمن انتخاب مأمورین داخلیّه
انتخاب و از حضور وزیر داخليّه منظور میشوند .
۲: سرکاتبان و کاتبان و باقی مأمورین شعبات مذکور از طرف مجالس مشاوره ئنا
الحکومگی‌ها و حکومتیهای اعلی انتخاب میشوند تنها اوراق انتخاب شان
بغرض استحصال منظوری حضور وزیر داخلیه بوزارت محی الیها فرستاده میشود .
۳: در مادهٔ (۲۸) حکام درجه دوّم سهوًا طبع شده انتخاب حكّام درجهٔ
دوّم مطابق مادهٔ (۱۲۸) نظامنامهٔ مذکور اجرا میشود .
(فصل سوّم باب اوّل)
٤: هیئت تحقیقه‌ئی که در مادهٔ (۱۶۵) نظامنامهٔ تشکیلات
اساسیه ذکر شده تحقیقات ابتدائیه را موافق به احکام مخصوص
نظامنامهٔ اصول محاکمات جزائیه که راجع بوظایف مستنطقین
است اجرا مینماید.
۵: در حالیکه رئیس محکمه در تحقیقات مذکور نقصان به بیند به هیئت‌های


تحقیقات صورت مسئله را پس رد میکنند تا اکمال پذیرد.
۶:- اوراق تحقیقۀ مأمورین از طرف هیئت های سابق الذکر
شده مرتب در مرکز بوکیل اثبات جرم که از طرف وزارت معین
میشود، و در ولایات به وکیل اثبات جرم که از طرف نائب
الحکومه یا حاکم اعلیٰ یا کلان تعیین گردد سپرده میشود.
۷:- حکمهاییکه از محکمہ های مأمورین داده میشوند یا انقضای
مدتهای اعتراض و مرافعه و تمیز و یا بصدور حکم بنا بر اعتراض
و مرافعت و تمیز کسب قطعیت نموده اجرا میشوند.
۸:- در ولایات بر خلاف مادۀ (۱۷۲) وکیل اثبات جرم
از طرف نائب الحکومه‌ها و حکام اعلیٰ و کلان تعیین گردیده
در حکومتیها وکیل مذکور از طرف حاکم محلّی مقرّر میگردد.
۹:- منازعات و مناقشاتیکه در اثنای وظیفه در میان مأمورین
و رعایا پیدا شود مرجع محاکمۀ شان مجالس مشوره و شورای
دولت میباشد فقط مرجع فیصلۀ جرائمیکه مأمورین
خارج وظیفه بوده مرتکب آن شوند محاکم عدلیّه است.
۱۰:- حینیکه محاکمۀ یکی از وزرا بدیوان عالی لزوم دیده شود
وکیل اثبات جرم از حضور ملوکانه مقرر میگردد.


۳

۱۱:۔ محاکمه سپاهیان وصاحبمنصبان کوتوالی و پولیس
بر خلاف ماده (۱) نظامنامه جزای عسکری
مطابق فصل سوّم باب اوّل تشکیلات اساسیه بمحاکم
مأمورین فیصله میشود .
مورخه (۲۸) حوت ۱۳۰۲


[BLANK PAGE]


۱
تعدیل وعوض وتوضیح مواد نظامنامه
تشکیلات اساسیۀ افغانستان
تعدیل مادۀ (۲۱۹ و ۲۲۴)
فیصله های محکومین (۱۸) سال حبس، حبس دوام و قتل بحضور شاهانه تقدیم و بحکم
حضور در محل اجرا گذاشته میشود .
عوض مادۀ (۲۱۶) و ماده اول ضمیمه ١٣٤ پـ
بهر محکمه های ابتدائیه یک قاضی و یک مفتی اول و یک مفتی دوم و کاتب موجود هستند
در حال رخصتی مریضی و تبدیلی قاضی که بمأموریت جدید خود اعزام شده، عوض آن نیامده
باشد، مفتی اول، و اگر مفتی اول موجود نباشد، مفتی دوم وکالتاً ایفای وظیفه
قضا را مینمایند و کاتب محکمه در وقت نبودن یکی از مفتی ها بعوض او کار میکند .
توضیح مادۀ (۲۱۹)
مراد از حبس دوام که در ماده مذکوره ذکر شده مراد از بیست سال محبوسی است .
مورخه ۱۱ میزان ۱۳۰۴