نظامنامه
وزارت جلیله معارف
در مطبعه شرکت رفیق اداره طبع رسیده
۱۳۰۱ شمسی


نظامنامۀ اساسی
وزارت جلیلۀ معارف

در مطبع شرکت رفیق زیور طبع پوشید

٢٤ دلو سنۀ ١٣٠٦
تعداد طبع سوم ٥٠٠ جلد ... قیمت فی جلد ٢٢ پول


[BLANK PAGE]


بسم الله الرحمن الرحیم
(نظامنامه اساسی وزارت معارف)
احکام عمومیه
مادۀ (۱) اداره تفتیش همه موسسات تدریسیه عمومی
که برای تربیه و تعلیم میباشد و هم دوائر عالیه که خادم
حفظ و حراست علوم هستند بوزارت معارف عمومیه
مفوض است باستثنای مکاتب حربیه.
مادۀ (۲) خدمات اداره تفتیشیه ایکه در ماده اول بیان شد
وزارت معارف عمومیه با مامورینیکه از طرف
وزارت تعیین میشوند یعنی در مرکز با معین و
ریاست تدریسات ابتدائیه و عالیه و مفتشین عمومی با
بلا واسطه و در ولایات با مدیران معارف و مفتشین


تدریسات ابتدائیه و نائب الحکومها و یا مجالس تدریسات
ابتدائیه که در ولایات و حکومت های اعلی هستند
بالواسطه اجرا مینمایند .
مادۀ (٣) : وزارت . خدمت تشکیلۀ معارف را با قرارهای
انجمن معارف و بواسطۀ مدیران ادارۀ مرکزیه
تعمیل می کند .
باب اوّل
تشکیلات اداریه
فصل اوّل
اداره مرکزیه - تقسیم خدمات
مادۀ (۴) : خدمات مرکزیۀ وزارت معارف عمومیه بدو
نوع منقسم است :
١ـ خدمت اداره .
٢ـ خدمت تفتیش .
مادۀ (۵) : خدمت ادارۀ مرکزیه به چهار دوائر و یک ماموریت

( اصول تشکیلات اساسی معارف )
نمره طبع نظامنامه اساسی معارف ٣٠
دستور العمل؟


٣
محتوی است .
۱- اداره تدریسات ابتدائیه و تالیه .
۲- دائره تشکیلات و تنظیمات .
۳- دائره تحریرات .
۴- دائره محاسبه .
۵- ماموریت حفریات و موزیم .
ماده (۶): ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه برای اداره
و نظارت همه مکاتبی که مخصوص تدریسات ابتدائیه
و تالیه میباشند مامور است و هم این دائره مکاتب
و مدارس خصوصیه را که از طرف اشخاص و جمعیات
و شرکت های وطنی تأسیس و اداره شوند نظارت
میکند مکاتب ابتدائیه و رشدیه و هم مکاتب
تالیه که در آتی تأسیس شوند و هم دارالمعلمین ها
و دارالمعلمات هائیکه از آنجا معلمین و معلمات
خارج میشوند بدائره تدریسات ابتدائیه و تالیه


تعلق دارند و این دائره را یک نفر رئیس اداره
می نماید .
ماده (۷) : ریاست تدریسات ابتدائیه تالیه بسه شعبات
منقسم است .
نخستین شعبه مأمورین و معلمینی میباشد که مکاف است
به اظهار تجویز و بیان رأی خود بنا بر تعیین و ترفیع
وتلطیف مفتشین تدریسات ابتدائیه و مدیران و
مأمورین و معلمین دارالمعلمین ها و دارالمعلمات ها
و مکاتب رشدیه که در ره های اولای مکاتب
تالیه هستند و هم مدیران و مأمورین و معلمین مکاتب
تالیه که در آتی تأسیس شوند .
و نیز اجرا کردن معاملات سجل و عزل و مستمری شان
و ملاحظه نمودن امور انضباطیه و مدعیات .
و تفریق کردن معلمین و معلمات مکاتب ابتدائیه
و رشدیه بصنوف مختلفه از روی مشاهرات


و ماموریت های شان ایفا کردن معاملات
راجع به قیودات آنها و مدیران مامورین معلمین
مکاتب آلیه وغیره امور و معاملاتی که بمحتویات
این ماده متعلق اند،
این شعبه را یک نفر مدیر با کاتب خرج پیش اداره مینما
دومین شعبه تدریسات میباشد که مکلف است
به ترتیب و تعدیل کردن جداول مختصر و
مفصل درسیه مکاتب ابتدائیه وتالیه وتهیه
نمودن لوایحیکه متعلق ست به تنظیمات درسیه و نظامنا
و دستورالعمل های داخلی مکاتب و اصول تدریس
ملاحظه امور امتحانات و شهادتنامه ها .
پروگرام و لوائح و دیگر خصوصیاتی که درین
شعبه تهیه کرده میشوند باید در انجمن معارف تدقیق
و تصویب شود و درین شعبه فعلا یک نفر کاتب
کفیل است و امور و وظائف این شعبه را موقتاً


۶
خود تدریسات ابتدائیه و تالیه ایفا میکند.
سومین شعبه تفتیش میباشد که مکلف است با
ملاحظه نمودن امور تفتیشیه تدریسات ابتدائیه و تالیه
عمومی و خصوصی.
و نیز ملاحظه نمودن آنرا پورت هائیکه از طرف
مدیران معارف ولایات و مفتشین تدریسات
ابتدائیه راجع به تدریسات ابتدائیه بوزارت
میرسند و هم دیگر را پورت هائیکه از طرف
مفتشین عمومی مذکوره ماده ۱۳ راجع به طرز و صورت
جریان تدریسات در مکاتب رشدیه و دارالمعلمین
و دارالمعلمات ها و دیگر مکاتب تالیه راجع به احوال
مدیران مامورین و معلمین آن مکاتب بوزارت داده
می شوند و بیان رای درباره مکانات هائیکه
برای مکاتب خصوصی مخصوص میباشند و هم
اظهار رای برای اعانت کردن اینگونه مکاتب نسبته


درین شعبه یک نفر مدیر و یک نفر کاتب کفیل امور
میباشند.
ماده (۸) دائره تشکیلات و تنظیمات مأمور میباشد بائیفای کردآن
امور و معاملاتی که متعلق است به احداث وانشایی
مکاتب ابتدائیه و رشدیه و دارالمعلمین ها و دارالمعلمات
و دیگر مکاتب تأمله.
به تدارک کردن اثاثه مکاتب متعلقه وزارت و کتب
و لوازم تدریسیه جمیع مکاتب.
به مسائل کتبخانه های مکاتب وکتب مکافاتیه.
بطبع کردن سالنامه وزارت معارف که از طرف
معینین بوزارت معارف داده می شود
و کتب لوائح تدریسیه که از طرف انجمن تصویب میگردد.
به اداره و تفتیش کتب خانه های عمومی افغانستان
به قبول اعانات.
و نیز به تسلیم مؤلفاتی که مطبوعاً بوزارت داده میشود.


این دائره را یک نفر مدیر باکاتبان معینش اداره
میکنند .
ماده (9): دائره محاسبه بد و شعبه منقسم میباشد.
شعبه اول مامور است .
برای ایفای کافه امور حسابیه که متعلق است بمشاهرات
و مصارفات اداره مرکزيه .
و برای امر فرمودن حواله و تأدیه .
و نیز برای تهیه و اعلان بودجه .
شعبه دوم مکلف است .
برای ایفای تحقق و حواله آن تخصیصاتی که در بودجه
دولت مخصوص مکاتب ابتدائیه میباشد .
و برای اجرای قیود حسابیه و اصراقیه مکاتب رشدیه
و دارالمعلمين ها و دارالمعلمات ها و دیگر مکاتب عالیه.
و برای ایفای تحقق و حواله مصارف مکاتب متذکره فوق
و برای حکم فرمودن تأدیه .


این دائره را یک نفر سر کاتب و کاتبان شعباتش
اداره میکنند
ماده (۱۰) : دائره تحریرات مأمور است
به ثبت و تحریر مخابرات و مکاتبات
وزیر معارف .
دائره تحریرات سالنامه های
جمیع دوائر وزارت یعنی دائره تدرسیات
ابتدائیه و عالیه، دائره تشکیلات و
تنظیمات، دائره محاسبه، دائره
تحریرات انجمن معارف، هیئت
تألیف و ترجمه، و مرکه پشتو، مأمورین
حفریات و موزیم، و جمعیت صحنه
تمثیل و مدیران معارف ولایات را
جمع و ترتیب کرده بحضور معین وزارت
تقدیم می نماید و معین هذا


آن سالنامه ها را ملاحظه و تصویب
نموده بدائره تشکیلات و تنظیمات
برای طبع میدهد .
دائره تحریرات را یک نفر مدیر با کاتبان خود
اداره میکند .
مادهٔ (۱۱) دفتر اوراق مکلف است برای اخذ و توزیع
اوراق و مرکب است از سر کاتب و دیگر کاتبان
مادهٔ (۱۲) در وزارت از معین ها . و رئیس تدریسات ابتدائیه
و تألیه و مدیران و مفتشین و سر کاتبان و تحت
نظارت وزیر یک مجلس انتخاب مدیران و مأمورین
معارف تشکیل میشود که درین مجلس باکثریت آرا
مدیران و مأمورین و سر معلمین معارف انتخاب میشوند.


فصل ثانی
تفتیش

مادۀ (۱۳): هفت نفر مفتشین عمومی مستقیماً تحت امر وزیر معارف برای تفتیش کردن احوال همه مکاتب و مدیران و مأمورین و معلمین مقرر میشوند این هفت نفر مفتشین بطورے تعیین میشوند که یکی از آنها عالم علوم دینیه و یکی از ارباب علوم ریاضیه و یکی از علمای علوم طبیعیه و یکی از ارباب فن تعلیم و تربیه و یکی از متخصصین تربیۀ بدنی و یکی از علمای جغرافیه و تاریخ و یکی از واقفین السنه اجنبیه باشند.

این مفتشین عمومی مکلف هستند برای وظائف تفتیش مکاتب ابتدائیۀ مرکز و ولایات و علی الخصوص برای تفتیش مکاتب رشدیه و دارالمعلمین و دارالمعلمات ها و دیگر مکاتب تالیه و راپورت

جو معارف نظارتنامہ اساسی معارف .


بی شماره بمدیریت عمومیه تدریسات ابتدائیه
و تالیه تودیع مینمایند این را پورتها در شعبه تفتیش
آن مدیریت تدقیق میشوند .
وزاره تا بزمان تأسیس مکاتب رشدیه و دارالمعلمین
و دارالمعلمات ها و دیگر مکاتب تالیه به مفتشین موجوده
مرکز و ولایات اکتفا میکند و این مفتشین موجوده
مرکز عجالته برای تفتیش تدریسات ابتدائیه
موجوده اقدام می ورزند .
باب ثانی
انجمن معارف
ماده دهم (۱): انجمن معارف از معین و رئیس تدریسات
ابتدائیه و تالیه و مفتشین عمومی معارف و رئیس
و اعضای هیئت تألیف و ترجمه و مدیر معارف
ولایت کابل و مدیر مکتب امانیه و هم از مدیران دیگر
مکاتب تالیه که در آتی به پایتخت تأسیس میشوند


و مدیر دارالمعلمین مرکز و دو نفر از علمای دینیه
که در کابل اقامت دارند تشکیل میشود و تحت
ریاست وزیر معارف انعقاد مییابد و در غیاب وزیر
معین ریاست خواهد کرد .
ماده (١٥): انجمن معارف درباره جداول درسیه و دستور
العمل ها و هر نوع لوائح نظام و قانون راجع
به مکاتب و تدریسات را که از طرف ریاست تدریسات
ابتدائیه و تالیه داده می شود .
و نیز در خصوص انتخاب کتب درسیه اجرای
مذاکرات و اتخاذ مقررات می نماید .
و مدعیاتی را که راجع به امور انضباطیه و نسبت
به مدیران مأمورین و معلمین مکاتب بوقوع می آیند
همین انجمن تحقیق و اتخاذ مقررات می کند
هرگاه تجویزی از طرف یکی از اعضای مجلس
اظهار شود و مظهر قبول اکثریت آرا باشد


اینگونه تجویز موضوع مذاکره میتواند شد .
مادهٔ (۱۶) انجمن معارف در هر پانزده روز یکدفعه و در مواقع
لزوم بدعوت رئیس مجلس منعقد میشود .
مادهٔ (۱۷) امور تحریریهٔ انجمن معارف را مدیر تحریرات
اداره می کند .
هیئت تالیف و ترجمهٔ کتب درسیه و مرکه دپشتو .
مادهٔ (۱۸) برای تالیف و ترجمهٔ کتب درسیه راجع بهمهٔ مکاتب
یک هیئت تالیف و ترجمه ملحق به انجمن معارف تشکیل میشود
ذواتیکه این هیئت را تشکیل میکنند از کتب درسیه
فرانسویه و ترکیه و دیگر السنه ترجمه و استنباط
کرده کتب درسیه را ترتیب و تالیف می نمایند
آنها اعضای هیئت تالیف و ترجمه نظر به احتیاج
موجوده تعیین و مقرر میشوند یکی ازینها رئیس
این هیئت انتخاب میشود اعم از مشاهرات معینه برا
تحسین موفقیاتیکه در خصوص تالیف و ترجمه از اعضا

مجله معارف نظامنامهٔ اساسی معارف .


این هیئت ظاهر شده باشد صاحب تألیف و ترجمۀ
کتاب مستحق مکافات میباشد .

مادۀ (١٩): برای ضبط و تدوین اصول و قواعد لسان پشتو
و برای نقل و ترجمه کردن کتب درسیه باین زبان
یک معرکه دپشتو تشکیل میشود و این مرکه دپشتو بانجمن
معارف مربوط میباشد .

(مواد متفرقه)

مادۀ (٢٠): یک تحویلخانۀ لوازم تدریسیه تأسیس کرده میشود
که بدائرۀ تشکیلات و تنظیمات مربوط میباشد

مادۀ (٢١): در وزارۀ معارف برای طبع کتب و لوائح
و نظامنامه ها یک مطبع مربوط بدائرۀ تشکیلات
و تنظیمات میباشد که امور مطبوعۀ آنرا یک نفر منتظم
با کاتبان خود اداره مینمایند منتظم مزبور در امور
حسابیۀ خود نزد دائرۀ محاسبۀ وزارۀ معارف
مسئول است .


ماده (۲۲) : حفریات و موزیم :
مدیریت حفریات و موزیم که مرکب است از یک
نفر مدیر و یک نفر معاون و کاتبان موظف است
به مواظبت و مراقبت حفریاتیکه موسیوفوش
قرار مقاوله نامه که فی مابین دولتین علیتین افغانستان
و فرانسه انعقاد یافته اجرا میدارد .
و مأموریت تحصیل و محافظه اشیای محفوره که
قرار مقاوله نامه مزبور حق افغانستان است
در مدیریت حفریات قید و ثبت میباشد همه کوائف
حفریاتیکه مسیوی مشار الیه در افغانستان اجرا میدا[رد]
اشیائیکه بعد از حفریات حق دولت
علیه افغانستان است مدیر حفریات و موزیم
در موزیم خانه تودیع میکند .
مدیر حفریات و موزیم در مرکز بود و یک هیئت سیاره
معین میگردد که در او ان لزوم با مسیوی مشار الیه


سیر و حرکت کنند.

مدیر یا معاون حفریات و موزیم در محافظت اشیای
محفوره تا رسانیدن آنها بمرکز خیلی دقت میکند
برای اجرای این امر یعنی محافظه اشیای مزبوره
باید مدیر یا معاون مدیر بحکومت محلی رجوع کرد
استمداد نماید .
مدیریت حفریات و موزیم قرار آتی مامور است تنظیم
و پیراستگی موزیم خانه و اندیشیدن وسائل ترقیه
آن و ایصال کردن فوائد از آن بعموم.
(۱) مدیر حفریات و موزیم در بدست آوردن اشیای
عتیقه که سزاوار موزیم باشد به انواع وسائل
سعی میکند و وسائل توسعه و تزئین موزیم را تجویز
و فکر نموده تقدیم وزارت میکند صفائی و تزئین
موزیم و باغ و باغچه متعلقه آنرا همیشه تحت
نظر دقت میدارد.


(۱) مدیر حفريات و موزيم اگر مفيد و مناسب داند
ميتواند با مأمورين موزيم خانه های ول خارجی
مراوده و تبادل يا بيع و شرای اشيای موزيم را
باونها سر رشته کرده بعد از ستيدان از وزارت معارف
در ساحه اجرا آرد .

(۳) اشيائيكه قرار معاهده دولت علیه افغانستان
با دولت بهیۀ فرانسه راجع به حفريات حق افغانستان
میشود تسلیم میشود چیزهائيكه قابل نگهداشت است
در موزيم نگهدارد و چيزهائيكه قابل نگهداشت نیست
بعد استيذان از وزارت ابتياع ميكند .
حفریات و موزيم از طرف يك نفر مدیر اداره می شود .

ماده (۲۳) وزارت معارف عموميه جمعيت صحنه تمثيل را كه
بمقصد تأمین كردن ترقیات صنعت نفيسه تمثيل
تأسیس شده و موافق به نظامنامه مخصوصش
اداره میشود نظارت میکند .


در تاریخ هشتم شهر شوال المکرم سنه ۱۳۳۱ بچاپ رسید
اساس معارف
نمره ۳ جلد ۱
۱۹
ماده (۲۴) وزارت معارف مامور با ایفای احکام همین نظامنامه
است .
ماده (۲۵) برای گذاشتن این نظامنامه بساحه اجرا
علاوه بر نظامات دولت اراده سنیه [ILL]


[BLANK PAGE]