جلد اول
۳۲۱
کتاب ادب القاضی
فایده
تعزیر در حقوق
خداوند
تعالی
فایده
تعزیر دوشنام
کفتن
حصه رشیدیه مهران اصحاب با وجه اینکه بدشتی خراب کرده میشود خانه بر کسیکه عادت کرده باشد فسق را و اقسام
فساد را در سرای خود تا اینکه باک نیست بیا نگاه در آمدن در خانه مفسدان و ذکر کرده شده است در کتاب خزانته
از کتاب کراهیت که نقل کرده است از کتاب واقعات حسامیه اینکه قاضی پیش کند اظهار مدعا
را بر ظاهر کنند فسق در سرای خود یعنی بگوید او را که ترا معذور انگاشتم در فسق کردن لیکن
بعد از ین فسق را ترک کن و منع شود از ان پس اگر منع شد از ان فسق پس خصلت نیکوکر مقصود
حاصل شد و اگر منع نشده بند می کند او را پادشاه و ادب بدہدا و را بزدن چند دره یا بکند
او را از سرای او پس تمامی اینها صلاحیت دارد تعزیر را و روایت کرده شده است از عطار رحمة ا
امر کردن بخراب کردن سرای فاسق و قصه ای التعزير الواجب حقا لله تعالى كل
مسلم حال مباشرة للمعصية واقامة فليس ذلك لغير الحاكم والزوج والمولى
وفي الفتح ما يجب حقا للعبد لا يقيمها الا الامام بتوقفه على الدعوى الا ان تحكما
فیه در مختار ورد المحتار پس پادشاه و جاری نماید تعزیر را یعنی آن تعزیریرا که واجب باشد از جهت
حق خدا یتعالی برسد ان در وقت فعل کردن گناه و اما بعد از فعل کردن آن پس نیست جاری کردن آن تعزیر
قاضی را و مرغیر شوهر را در حق زن و و مر غیر مولی را در حق غلام او و در کتاب فتح القدیر ذکر شده است اینکه
تعزیری که واجب میشود برای حق بند جاری نکند آنرا مگر پادشاه از جهت موقوف بودن آن بر دعوی این انکی
جار کنده ان پادشا ایک در رانی اوراند و این بین حقوق بندا بهاب نیز ان
سونى جلاله شتائما میں حلم القاد اوسكا فان شتمه فانه احب بها و عبر معاصي الا يعود الى مثله عند القام
فان عرفت وان عفى ذلك احد هما عبد الا يعزره بالطلب حصه لكن يمنعه عن ذلك زعاند كوى وبدأ
با قامة التعزيز بمالبادی در د مختار) شخصی دیگری را بجر حق دشنام نوشته بزد او را تعزیر را بشرو به نام
کرد و مرد دشنام دهنده یکدیگر خود را در حضور قاضی پر ابر بخشید با هر یعنی اهل یکی جزای دشنام یکدیگر ان تعزیر از ایشان معطوف میگرا


جلد اول
۲۳۲
کتاب ادب القاضی

قاضی تعزیر کند هر دو را پس اگر رضای قاضی شد بندی کند هر دو را با تعزیر کند هر دو را تا که باز نگردند مانند این
زدن دشنام دادن بحضور قاضی پس اگر قاضی عفو کرد از ایشان پس این عفو کردار قاضی میشکو است اگر باید دنام
دادن
و زدن یکی مدعی مشی علیه بحضور قاضی کرد تا تعزیر کند او را بغیز از طلب کردن خصم او لیکن منع کنند آن مندن
دهنده را قاضی برین زدن و دشنام دادن ابتدا کند به تعزیر کردن آنشخصی که در اول دشنام گفته است یا در اول
زده است و حل جسته بنه سوایکان مرتا بوعظه انکار بشن التو بحبس حرب والكذا وبا بتعزیکر
مردمی دشنام میدا د هر دهم را اگر این دشنام دادن او یکمرتبه بود نصیحت کرده شود و اگر بسیار دشنام دهنده بود و در
دادن عادت و شده بود زده و بندی کرده شود تا که بگذارد آن عادت دشنام گفتن را همچنین آورده است
در کتاب بزازیه * تعزیر کا میر تکب منکر او موذی مسلم بغير حق بقول او فعل و لو بغم العين وتشوير
او تسدية اليد لا ادكان الكذب ظاهرا كيا لكلب وللقراد بالمكوم الاحد فيه الايتعذار رود المختار
و تعزیر کرد ا شود هر شخصی اختیار کند و امر نامشروع و یا ضرر رساند و مسلمانی را باون حق بگفتن زبان یا
با افعل اعضاء اگرچه با شاره چشم باشد یا با شاره دست مگر تعزیر نشود وقتی که در گفتن او دروغ ظاهر بها
مانند گفتن شخصی مردیگر برا که ای سنگ ا مردد با مر نامشروع آن المشرو عیست که حد شرعی در آن نباشد
قال في الفتح ويعز من شهد شرب الشاربين والمجتمعون على شرب الشرب وان الحشر بوا و من معه
اکل عمرة المفطرة رمضان يعزر ونجس وكذا المسلم ببيع الخمرة ياكل الرباء والمغنى والمختت والنايحة
بعز تزين ويحبسون حتى يحدثو توبة ومن بنهم بالقتل والسرقة بجس ويحلد في السحن الى ان يطهر
التوبة وكذا من قبل اجنبية او عانقها او مسها بشهوة ارد المحتار
در کتاب فتح القدیر گفته انیکه تعزیر کرده شود شخصی که حاضر شده باشد در مجلس اشامیدن شرابی یا ان کسانیکه
جمع شوند بهیات شرب گرچه ندا شامیده باشند شراب او کسیکه با اوکوزه شراب باشد و کسیکه خورنده
روزه باشد در ماه مبارک رمضان هر کدام از ایشان تعزیر کرده شود و بندی کرد او همچنان مسلما

فایده
در تعزیر هر شخصی اختیار کنند
ممنوع شرعی

فایده
در تعزیر شخصی که حاضر شد
بمجلس شراب خواران

محمد علم
بط مسلمانان


جلد اول
٣٣٣
کتاب ادب القاضی
که میفروشد شراب را و یا میخورد رباء را و سود کننده که برای مردم سود میکند و مخنث یعنی مردیکه باثر
افعال ناشایسته لواطت میکند و زنی که میگرید مرده غیر را و از لند باجرت تعزیر کرده میشود و بندگی کرده
میشوند تا که پیدا کنند ظاهر کنند تو به را و کسی که تهمت کرده شده باشد بگشتن دزدی که دزدی کرده میشود دو
میباشد در بند یخانه تا اینکه ظاهر کند توبه را و همچنین تعزیر کرده میشود کسی که بوسه کرد زان بیگانه را و یا دست
بگربان او خندید یا او را سود شهوت و الصافعة تعصى ففيهما اى فعل اختيار مجز شرعا ويحد عادا
تعزيرا يعزر بالأيا اوبعفار فلت وهذا الضابط مبنى على ظاهر الرواية ورد المحتار
و قاعده کلیه درینکه شخص بآن مستحق تعزیر میشود این است که هر شئی سروقتیکه کسی نسبت کند یکدیگر را بچیزی
که حرام کرده شده باشد از روی شرع و عار شمرده میشود از روی عرف تعزیر کرده میشود در آن اگریت
همچنان کار نکرده باشد تعزیر کرده نمیشود و من میگویم که این قاعده کلیه نباشد دست بر ظاهر روایت
رجل اقر على نفسه بالدياثة او عرف بها لا تقبل ماله سيجل ويبالغ فى ضربه جواهر الفتاوى جلدا كتاب احكام
مردی اقرار کرد بر نفس خود بدیوثی یا مشهور و شناخته شده بود بآن کشته نشود تا که حلال ندانسته باشد
آنرا و نهایت کوشش کرد و شود در تعزیر او و یا لعان کند بازن خود و همچنین ذکر شده است در کتاب
فایده
اقرار نمودن شخصی
بدیوثی
جواهر الفتاوی وفي كراهية الظهيرية رجل اصلي واضرب الناس يدفة واما بنظراء من ما علم ان السلطان منعته من
عفر و يعقل و در کتاب کراهیت از کتاب ظهیریه ذکر شده است که مردی نماز میگذارد و میزند مردمانرا بدت
خود و دشنام میدهد بزبان خود پس باک نیست بخود اودن پادشاه را با و تا که منع شود از ان کار همچنین گرده
فایده
از کتاب نهر فائق وفي النهر من الكفالة من البيوع في المقاص مجر يز لا علم وان لم يثبت عليه او يختلوا تعزیر شخصی مہم
الى ما القلم به امالغة التهمة او يكون من اهلها فلا بد من ثبوتها وذكره فى كتاب الكفالة ان التهمة
ثبت بشهادة مستورين وفيه حد عدل الظاهر با انه لو تسلم من الجائر واحدا مستور و فاسق
بغلا بشخص ليس لهما ان يحجب بخلاف ما اذ كان عادلا او مستور بن فان له حبسه ثم قلت وعند الامام يا


جلد اول ۲۳۴ کتاب ادب القاضی
فایده
در تعزیری که حق خدا یتعالی
کافی است خبر نمودن
یک شخص عادل

اشیه مشهور درافتا ئیکه فقیهیه علموالقاضی (رد المحتار) و در کتاب نهر فایق از کتاب کفاله ذکر شده
در حالیکه نسبت کرده شده است بکتاب بحر و غیر ان که مرقاضی است تعزیر کردن شخصیکه تهمت
شده باشد بگناهی اگر چه همان گناه برو ثابت نشده باشد یعنی آن گناهی که بآن تهمت کرده شد ا تما با
تهمت یعنی بودن شخص از اهل تهمت پس ناچارست بثبوت شین آن بر و ذکر کرده اند فقهاء رحمهم الله
کفاله که تهمت ثابت میشود بشاهدی دو مردیکه حال عادل بودن فاسق بودن ایشان معلوم نباشد یا
میشود بشاهدی یکمرد عادل پس ظاهراین حکم که درکتاب کفاله ذکر شده است انیست که اگرنزد حاکم شهزاده
حال دیمرد فاسق بفساد شخصی شاهدی بدهند نیست مر حاکم را بندی کردن امز د بخلاف آن صورتی که شایان
یکرد عادل باشد یا دو نفر باشند که حال عادل بودن وفاسق بودن ایشان معلوم نباشد پس بدرستیکه
مرقاضی را رواست بندی کردن امر و چنانچه در کتاب بحر ذکر شده است و من میگویم مشل این حکم است
وقتیکه شخصیکه تهمت بزه شد و مشهور بفساد باشد پس کافیت در آن علمر قاضی حاجت بشاد نیستی بازی آن
وكل تعزير لله تعالى يكفي فيه خبر العدل لانه في حقوقه تعالى يقبل فيها الجرح المجرد اداب من
سبب تفصيل اجنبية واعناقها فلتر د بيخرد هذا ولم يكن في ضمن ما تصح به الدعوى
وعليه فما يكتب من محاضر يعرض على السلطان ونحوه في شكاية متول او حاكم وبنت فيه
خطوط اعيان البلدة وحتمهم يعل به في حقوق الله تعالى ومن اقوى تعزير الكاتب فقد اخطا
في ذالك اور د المحتار) و هر تعزیری که خاص برای حق سبحانه و تعالی باشد کافیست در ان ابراکیه عادل
زیر که بدرستی در حقهای خالصه الله تعالی قبول کرده میشود در آنها جبر مجرد یعنی اخبار یک تصرح مجرد باشد یکه
سبب آن بیان کرده شود مانه بوسه کردان از بیگانه یا دست گردن ان بیگانه نداخت پس می خوام ای مری
لهم بات اورضمن جهرکی می میشوران دوای کردن بارین کی کافی یک و حقهای متعالی بر یک ناصر
الامارتا انا اا اا اا ا ار انبارین بین تر فراین ایام
طالعات
مجبوری


حصه اول
۲۲۵
کتاب بقاضی

فایده
بندی کردن شخصی که جمع
شراب اید و یا کسیکه قمار زند
و یا تهمت کرده شود بقتل
شخصی یا دزدی

فایده
در تعزیر کردن مولیٰ
غلام خود را و شوهر زن
خود را

فایده
در تعزیر کردن شخصی
که قبول محکمۀ قاضی

شود بر آن محضر در حقوق الله تعا و کسیکه قومی کرده است بتعزیر کردن نویسنده و آن پس تحقیق که او
خطا شده است در قومی و فی کفالة العینی عن الشافی رح من یبیع الخمر دید ثمنه او یمزق بصدقاً
واودید ثم اخرجه ومن يتم بالقتل والسرقة وضرب الناس حبسه واطله فی السجن حتی تیوب
( درمختار ) و در کتاب کفایه از کتاب عینی روایت کرده است از امام ابو یوسف رحمة الله تعا این
که کسیکه جمع میکند شراب را و می اشامند نزا و یا ترک میکند نماز را بندی میکنم او را و ادب میدهم او را
بعد از آن بیرون میکنم او را از بند یخانه و آن کسیکه تهمت کرده شود بکشتن و دزدی کردن
و زدن مردم بندی میکنم او را و همیشه میدارم او را در بند یخانه تا تو به کند از کشتن و دزدی کردن
و زدن يعزر المولى عبدة والزوج زوجته ولو صغيرة على تركها الزينة الشرعية مع قدرتها
عليها و تركها غسل الجنابة وعلى الخروج من المنزل او بغير حق و ترك لاجابة الفراش الطاهرة
من نحو حيض ( درمختار ) وكانت خالية من صوم فرض ( رد المحتار ) والضابط كل
معصية لاحد فيها فللزوج والمولى التعزير وليس منه ما لو طلبت نفقتها او كسوتها
والمعت لان لصاحب الحق مقالا الخ ( درمختار ) تعزیر کند مولا غلام خود را و تعزیر کند شوهر زن خود را
اگر چه نا بالغ باشد بترک کردن زن زینت شرعی را با قادر بودن زن بر آن زینت و بترک کردن زان
غسل کردن را از جنابت و برآمدن آنزن زخانه شوهر خود اگر این برآمدن آن زن بغیر حق باشد و بترک کردن
قبول نمودن قول شوهر را که شوهر او را بجماع خواست اگر آن زن پاک باشد از مانند حیض و فارغ باشد از
روزه فرض قاعدۀ کلیه این است که هر گناهی که حد شرعی در آن نباشد پس روا است مر شوهر و مولیرا تعزیر کردن
بر آن و نیست از قبیل قاعدۀ مذکور آغصو تیگه‌زن خواست نفقۀ خود را یا پوشاک خود را و مبالغه کرد در خواستن نفقه و پوش
خود با شوهر خود زیرا که صاحب حق را رواست گفتگو کردن در خواستن حق خود چنانکه در کتاب بحر رائق ذکر شده است
رجلان وقعت بينهما خصومة وهما من عرض الناس فذهب احد او خط خطوط الفمها وذهب

عبدة المكرم


حصہ اول
۲۶۴
کتاب القاضی

الى خصمه محال لخصمه ليس كما افتوا او قال لا يعمل به لك كان عليه التعزير (خزانة المفتين)
ميان دو شخص واقع شد دعوی و گفتگوى و اين هر دو از علمہ مردم بودند پس يكى از ايشان رفت
و گرفت خطهاى فقها را یعنى تمسکها را كه ایشان نوشته کرده بودند و رفت با آن خطها بسوى خصم خود
پس گفت آن خصم او که حکم اینچنین نیست که ایشان فتوی کرده اند یا گفت که عمل کرده نمیشود بر این
فتوی بر او تعزیر لازم است و في فصول العلامی اذا راى منكرا من والديه يا مرهما مرة
فان قبلا فبها وان كرها سكت عنهما واشتغل بالدعاء والاستغفار لهما فان الله انما
يكفيه ما اهمه من أمرهما (رد المحتار) وذکر شده است در کتاب فصول علامی که وقتیکه
بیند فعلی بد را از پدر و مادر خود امر کند یکبار ایشان را پس اگر ایشان قبول کردند پس مدعا
حاصل شد بوجه نیکو و اگر ایشان بد داشتند خاموش شود از نصیحت کردن ایشان و مشغول شود
بدعا و طلب کردن بخشش از الله تعالی برای ایشان زیرا که الله سبحانه تعالی بسنده است
آن پسر را درباره چیزی که قصد کرده است آن را از حال پدر و مادر لله ام ارملة
تخرج الى وليمة والى غيرها فخاف ابنها عليها الفسادليس له منعها بل يرفع امرها
الی الحاكم ليمنعها او یامره بمنعها (رد المحتار) شخصی را مادریوه بود که بیرون میشد بخان عروسی
و بغیر آن پس ترس فساد داشت آن پسر او بر آن مادر خود نیست مر پسر را منع کردن او بلکه برساند
حال او را برای حاکم تا که حاکم منع کند مادر او را یا او را بفرماید بمنع کردن مادر او از برآمدن
والاب يعزر الابن على ترك الصلوة وللولى ضرب ابن سبع على الصلوة ويلحق به الزوج نهر
الفتية له اكراه طفله على تعلم قرآن وأدب وعلم لفرضيته على الوالدين وله ضرب اليتيم فيما
يضرب ولده (درمختار) و پدر تعزیر کند ولد خود را به ترک کردن نماز و مرولی را ست زدن پسر
هفت ساله بترک کردن نماز و پیوست کرده شده است با ین حکم پدر حکم شوهر زن که شوهر انیز تعزیر کردنی آن
است

قاعده
در دیدن شخصی
فعل غیر مشروع را از
پدر و مادر خود

مطلب از
خلاصة التعزير

قاعده
در تعزیر کردن
پدر پسر خود را

عظیم


حصه اول کتاب یواقیت

بترک کردن نماز چنانکه در کتاب نهر فائق ذکر شده و ذکر شده است در کتاب قنیه که روا است مر پدر را تعزیر کرد
طفل بر آموختن قرآن و ادب و آموختن علم از جهت فرض بودن آموختن آن اشیا بر پدر و مادر و روا
مژده را زدن یتیم در امریکه میزند ولد خود را در ان الصغر لا یمنع وجوب التعزیر لغرى بين
الصبيان وهذا لو حق عبد و اما لو كان حق الله تعالى بان زنی او سرق منع الصغر منه
(در مختار) نابالغ بودن منع نمیکند واجب شدن تعزیر را پس جاری میشود تعزیر میان پسران نابالغ
و این حکم وقتیست که اکر ان جنایت که کرده باشند حق بنده باشد و اما اگر حق خداوند تعالی باشد مانند یکه
زنا کرد یا دزدی کرد منع میکند تعزیر را نابالغ بودن اوز وجة الصغير عن القنية مراهق شتم با
فعليه تعزیر والظاهر ان المراهق غیر قید (ردالمحتار) و ذکر شده است در کتاب بحر رائق
از کتاب قنیه اینکه مراتی دشنام داد عالی را پس لازم میشود بر او تعزیر و ظاهر این است که مرا هق قید احتراز
نیست که احتراز از غیر مراهق کند بلکه در غیر مرا حق نیز همین حکم است و من حداً وعزر فهلك غدیر
هدر الا امراة عزرها زوجها فماتت (تنویر) کسیکه حد شرعی زده شد یا تعزیر کرده شد پس بمات
پس خون او لغو است مگر زنی که شوهر او تعزیر کند او را پس بمیرد که خون او لغو نیست اذعت علی
زوجها ضربا فاحشا و ثبت ذلک علیه عزر كما لو ضرب المعلم الصبی فاحشا بانه یعزر ويضمنه
لومات سمنی (درمحتار) والضرب الفاحش هو الذی یکسر العظم او يخرق الجلد
او یسوده کما فی البنا رحاشیة (رد المحتار) زنی دعوی نمود بر شوهر خود زدن بسیار را و آن را
ثابت نمود بر شوهر خود تعزیر کرده شود شوهر او چنانچه اگر معلم بزند کودی را بزدن بسیار زیرا که میمرد
آن معلم تعزیر میکند آن کودک را پس اگر مرد او ان اثرا میدهد چنانکه در کتاب سمنی ذکر شده است
و زدن بسیار انست که بشکند استخوانی و یا پاره کند پوست را و یا سیاه کند انرا چنانچه در کتاب تاتار خانیه ذکر شده است
ارتدت تفارق زوجها بغير على الاسلام ويعزرها لا تزوج بغيره يمر ملتقط (در حجار طبع جده حید حاج حیات
ملتقط الدرر
فایده
دشنام دادن
مراهق علما را
فایده
در اینکه پدر دست معلمان
شخصیکه حد شرعی زده شود
یا تعزیر شومیر و
فایده
اینکه زن دعوی کند
بر شوهر خود زدن
بسیار را
فایده
در تعزیر زنیکه مرتد شود
از برای اینکه جدا شود
از شوهر خود


جلد اول
۲۲۸
كتاب أدب القاضي

فایده
در بندی شدن
شخصی که تلف میکند
مال مردم را

زنی مرتد شد باز در آنکه جدا شود از شوهر خود جبر کرده میشود بر اسلام آوردن و تعزیر کرده میشود و عقد نکاح نیخی
بغیر از آن شوهر خود و فتوی بهمین است چنانکه در کتاب ملتقط ذکر کرده شده است بلکه جبر کرده شود
بمجدد کردن عقد نکاح بان شوهر مهر اندک ويجبס ان عاريا للدين مخوفون على المسلمين أهل
الفساد حتى يعرف منهم التوبة والدعار من يقصد اتلاف مال الناس وانفسهم وكليهما
فاذا كان يخاف على الناس منه فى النفسى المال حبس السجن حتى يظهر منه التوبة (عالمگیری)
وكيف تو بتهم قال السهى انا بد الله الجنة يعرف ذلك بظهور شعار الصالحين فى سيماهم
(بزازية ) ولا قال لا اقرد لا انكر حبسه من يرى حبسه حتى يقرأ و ينكر (خلاصة الفتاوي)
و بندی کرده میشود عاره کسانیکه می ترسانند مسلمانان را واهل فساد تا که معلوم شود از ایشان تو به ولا
کسی است که قصد میکند هلاک کردن مالهای مردم را یا نفسهای ایشان را و یا هر دو را پس اگر دعار
باین صفت بود که بر مردم از ایشان ترس در نفس و مال ایشان بندی کرده میشود در بند کحار
تا اینکه از و توبه ظاهر شود و چکونه میباشد تو به این کسان یعنی مردم فساد پیشه درین باب گفته است
پدر من خداوند تعالی ابجد به هر باد جنت را که دانسته میشود این تو به از ایشان بظاهر شدن نشانها
نیکو کاران در پیشانی ایشان و وقتیکه گفت شخصی که دعوی کرده شده است بر او که نه اقرار میکنم و نه از
بندی کند او را کسیکه لایق میبیند بندی کردن او را تا انکه اقرار کند یا انکار کند و فى الاشباه خدع
امرأة انسان واخرجها وزوجها يحبس حتى يتوب ويموت السعية الارض بالفساد
(درمختار ) و فى الهندية وغيرها قال محمد رح احبسه ابدا حتى يردها أو يموت (رد المحتار)
و در گذشته در کتاب شاه اینکه مردی فریب داد زن کسی را و برآورد اور ا و بزنی گرفت در ابندی کرده میشود
تا اینکه تو بکند و یا میر و جهت کوشش کردن او در زمین بفساد کردن و در فتاوای عالمگیری و غیرا
ذکر شده است اینکه گفته است امام محمد رحم که او را نمیشه بندی میکنم تا اینکه رو کند انزن را بشوهر او یا بمیرد


جلد اول
۲۲۹
كتاب القاضی

سئل في شرير يضر الناس بيده ولسانه يسعى في الارض المفسدة وحراثة وياخذ منهم مالنفسه
ما لا يحل وظف له وظيفة استطال بها وعلمها مما لاهل يسمع من اهل المدينة الاخبار عنه
بذلك لدى الحكام العادلين والائمة المنصفين واذا سمع قولهم فيه فماذا يجب عليه
اجاب نعم يسمع الاخبار بكونه شريرا بيده ولسانه سواء كان حاضرا اوغائبا وليس هذا
من قبيل الجرح المجرد الذي لا يقبل لانه لا يكون الا فيما هو حق العبد خاصه وهذا من
حق الله تعالى لقصد رجيله الكريم ولذا نص علماءنا بان المخبرين بذلك لهم الاجر والثواب
الجزيل حيث كانو المخلصين لقصد هم دفع كلمة التعدى لعامة المسلمين وللحاكم طلب و
تعزيره ولو بالقتل حيث تقرر فيه بانه لا يرجع الا بالقتل (فتاوى خيريه) پرسيده شد بر باره
شخصی شرانگیز که ضرر میرساند بمردم بدست زبان خود بکوشش کردن خود بفساد در زمین یک شام و بکوش
کردن مددگاران خود و میگرفت از مردم برای خود مال را و آن ضرر کردن گرفتن مال او وظیفه و مقرر
گردانید و بود برای خود و تکبر میکرد باین کار و برین کار زمان در از گذرانیده بود آیا شنیده میشود از
اهل شهر اخبار ازان شرانگیزان شرانگیزی او نزد حاکمان عادان و پادشاهان منصف وقتی که
شنیده شود قول ایشان درباره آن شرانگیز پس چه چیز واجب میشود بر و گفته شده ست که جان
که آری شنیده میشود اخبار آنمردم بشرانگیز بودن او بدست و زبان خود برابر ست که حاضر باد
آن شرانگیز یا غایب باشد و نیست این اخبار اهل شهر در باره او از قبیل جرح مجرد یکه قبول کرد نشود
زیرا که آن جرح مجرد نمیباشد مگر در چیزیکه خاص حق بنده باشد و اینسکه گفته شد از حق الله تعالی است
از جهت قصد کردن این خبر دهنده گان عزت ذات شریف الله تعالی را و از نجهت است که تصریح کردی
علمای ما باینکه بر خبر دهنده گان را از شتر انگیزی آنرد شریر پجاکمان عادل مزد و ثواب بزرگ است
ایشان خالص کننده گان باشند قصد خود را بدفع کردن ظلم او که تجاوز کنده است عالم مسلمانان است حاکم توانی

فایده
در تعزیر نمودن شخصی که ضرر
برساند بمردم سعی کند
بفساد


جلد اول
۲۳۰
کتاب ادب القاضی

او و تعزیر کردن او اگرچه آن تعزیر بکشتن باشد وقتیکه میدانست در باره او این امر را که بدرستی میگرد ازان تنریر
مگر بکشتن من له دعوی علی رجل فلم يجده فاخذ اهله بالظلماء بغير كفالة فقيدهم وحبسهم
وضربهم وغرمهم دراهم عزر كذافي اليتيمة والاشباه (کسی را دعوی بود بر مردی پس نیافت
او را و نگاهداشت اهل او را بظلم کننده گان بغیر ضامن بودن اهل او از و پس ظالمان قید کردن
ایشانرا وبندی کردند ایشان را و تاوان گرفتند از ایشان چند درم را درین صورت تعزیر
کرده شود آن مدعی همچنین ذکر شده است در فتاوای یتیمه ساع في الارض بالفساد
وجب عليه تعزير لائق بحاله رادع لامثاله اراد ولى الامر اقامة ذلك الواجب عليه
دفعا لضرره عن الاسلام والمسلمين حسب ما نصت عليه علماء الدين وافتى به اجل
المفتين فعرض له جماعة باستخلاصه من يده وترك اقامة الواجب عليه وشكوه
منه وتكفلوه واطلقوه من حبسه بشفاعتهم فالذي يستحقونه بذلك ويتوجبونه
عند مالك الممالك وحاصل الجواب ان سعى الجماعة المذكورين على خلاص
الشقى المذكور سعى في سبيل الشيطان وكبيرة عند المهيمن الديان
يستحقون بها في الدنيا الاهانة والتعزير وفى الاخرة عذاب الله ودخول
جهنم وبئس المصير والله اعلم (خریده) پرسیده شد در حق کسی که
سعی کننده باشد در زمین بفساد که واجب باشد بر و تعزیری که لایق و سزاوار باشد بحال او و آن تعزیر
منع کننده باشد امثال او را و اراده کرد ولی امر بر پاکردن همان تعزیر و احب اپر اور ابهت دفع
کردن فرار او را از دار اسلام و از مسلمانان موافق آنکه علمای دین بان تصریح کرده اند و فتوا داده اند بران برتریا
فتوی دهندگان پس گروهی از مردم پیش آمدند مرآن ولی امر را بطلب خلاصی او از دستان دلی بمریجیت کسر
کرمان نولی امر تقریرا که واجب ابراه و گرفتند آن گروه اوراز ولی امر ضامن شدند طرف و وخلاص کردندان
طلا عبد الكريم
ملا عبد الله
نیز شد


جلد اول
۲۳۱
کتاب اداب القاضی
از بنده خانه ولی امر بسبب شفاعت خووپس سزاوار شایان پذیره میشود آن گروه بسبب آن خلاصی
و چه چیز را واجب لازم کرده اند بر خود نز د خداوند که پادشاه ملکتهایست حاصل جواب این سئلست
سعی کردن آن گروه مذکور بر خلاصی آن بدبخت کوشش کردن است در راه شیطان گناه کبیر است
خداوند که نگهبان و جزا دهنده است بسبب آن کوشش کردن سزاوار خوار کردن تعریز میشود در دنیا
میشوند عذاب اللہ تعالیٰ بادر آمدن دوزخ را در آخرت بدجای بازگشت است دوزخ و خداوند جل شانه داناست
سئل فيما اذا ثبت على رجل انه اعرى ذا سياسة على قتل رجل ظلما بشهادة عد و افاذا
یلزمه شرع اجاب قد تقرر عند العلماء ان التعزير في كل معصية ليس فيها حد مقدر
والاعراء على قتل النفس المعصومة معصية من معاصى الله تعالى يجب فيه التعزير ويجب
على المقر المذكور ويجوز الترقى فيه الى القتل قال في البحر الرائق شرح كنز الدقائق وقد
ذكروا يعنى العلماء التعزير بالقتل فى اشياء وذكر من جملتها جميع الكبائر ولا مخافة و
السعاة والظلمة يادنى شي له قيمة فكيف الساعى على قتل نفس معصومة ظلما فقتله
يجوز قتله تعزیر ا ز جر الغير عن الكتاب المعاد التوفيق بالله خرم با رسیده شد از ابها که ثابت شقبر می
بگواهی دو مرد عادل که بدرستی او تیز کرده است صاحب حکم را بکشتن مردی بظلم پس چه چیز لازم میشود تفخیم
تیز کننده را از روی شرع جواب گفته است که بتحقیق ثابت است نزد علماء انکه تعزیلازم میشود سر گنابی
دران گناه خدا ندازه شده شرعی و حال آنکه تیز نمودن بر کشتن نفس بیگناه گناه است از جمله غیر با خضای جمع اوندتا
که وجب میشود در ان تعزیر پس برا شخص نیز کننده تعزیر و جلب میشود و رواست ترقی و زیاده کردن در تعزیر
تا بکشتن و گفته است در کتاب بحر رایق شرح کنز وقایق که تحقیق ذکر کرده اند علمای کین که تعزیر کشتن درسی چند
چیزهاز جمله انها درکرد اند تمامی گناهان کبیر در ود کاران ان م کنده کان ساد لا ما را چیر
رازی باشد یک نیک کی با شنی بان الام ان ایرانی با ایران می رود از یاران

قاعدہ
در تعزیر نمودن شخصی که تیز
کند بظلم را بر شخصی

[marginalia right]
طلایه الکبیر
لايعد الله
يغره


جلد اول
کتاب ادب القاضی
تاکه منع شود و غیره از اختیار کردن گناه از سعی کردن بفساد در زمین والله اعلم ستانی شفیع واخرج الحاكم
السياسة شَعَاً تاديبا قاصدا تعزيره وليد له عماد الدين و شر طجاب هذه المسئله اكثر علمأ ونا الموارد
في بيوتهم رسمُوهَا مسئلة السعاة والاعوانة وافتوا بوجوب قتل الساعى فيها اخيريه
سوال کرد شد در باره شخص بدبختی که سعی کند در حق دیگری بحاکم صاحب سیاست یعنی کردن دروغ بحاکم یگوید
که ندا شته انتی کند ونقصان ضررا ند یگر را چه چیز لازم میشود برد از روی شرع جواب گشت که این سعایه یکی از بیاید
از علما انرا در کتابهای خود نامید انا را سله سی کنده گان نامد کارا با این نوی کره اندعلما و وجوب کشته یکی این
در قضائیکه نوشته قاضی
بقاضی دیگر قبول میشود
کنده باشد درزمین فساد ایا الحمد حسن ومخاته فصول الفصول الاول كتب القاضي إلى القاضي باب بازدهم در بیان
سه فصل ست فصل اول ثابت است در بیان حکم نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر بعبارت کتاب القالی القاضي
الحقوق (هدایه) التي تثبت مع الشبهة كفايه اذا شهد به (هدایه ای بالكتاب الفتح) عنده
وهدایه) اى عند المكتوب إليه (فتح) للحجة (هدایه) و قبول کرده میشود نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر در تمامی
آن حقهای که باشبه ثابت میشوند وقتی که شاهدی داد و شود بآن نوشته قاضی نزد انقاضی که بسوی او نوشته گرد شده
زیرا که بران حجت و راه است فان شهد وا على خصم حاضر حكم بالشهادة وكتب بحكمه وهو المدى وعنها و وان
شهد وا بغير حضرة الخصم لم يحكم وكتب بالشهادة ليحكم المكتوب اليه بها هدايه على رايه والانكان مخالف الرائي
الكاتب رد مختار، بخلاف السجل فانه ليس له ان يخالفه وينقض حكم ارد المختار) هَذا هو الكتاب
حکمي هو نقل الشهادة الحقيقة وتختص بشرایط نذكرها أن الله تعاد هدايه) پس اگر گواہی داد د گواهان
بر مدعی علیه که حاضر باشد نز و قاضی حکم کند قاضی بآن گواهی ایشان نوشته کند قاضی حکم خود را و این نوشته قاضی حکم
اور ان نوشته اندا میشو سجل وار کو ہی دو گواهان بدون حضور من علی حکم کندقاضی نوشته کند قاضی گوانایران
کوا با نا تا این حکم کن بان گواهی انقاضی که بسوی او نوشته کرده شدست بر رای خود اگر چه رای او مخالف باد
ازرای قاضی نویسنده بخلاف سجل که رونیت آن تقاضی دیگر که خالفت کند رای قاضی حکمکرده و سجل
طلاع
طلاعيه


جلد اول
۲۳۳
کتاب القاضی

دانشکر مکارم از این نوشته قاضی شاهدی را بمدعا علیه همین است کتاب حکمی این نوشتن قاضی در حقیقت نقل کرده
شاهدست و خاص کرده شده است بچند شرط یکه بیان میکنم ان را انشا الله تعالى وافاد القهستاني ان الكتاب
يكون الى القاضي ولو كان الخصم حاضرا وذلك لامضاء قاضي احر كمال دالدي على اثق الفاردتين
وحكم به ثم اصطلى ان ياخذ منه فى بلد احر وخاف ان ينكر فكتب ع الامضاء نفذلك البلد
(رد المحتار) افاده کرده است مصنف جامع رموز این را که نوشته قاضی میشود بسوی قاضی دیگر اگر چه مدعی علیه حاضر باشد
و این نوشتن با انکه مدعی علیه حاضر باشد بجهت امضا کردن قاضی دیگر است چنانکه دعوئی کند شخصی بر شخصی دیگر برار
درم را یکه زانکو امان را بر مدعی علیه دکم کند قاضی باین هزار درم بر مدعی علیه بعد از ان متطاق کند مدعی و مدعی علیه میان
خود پر اینک بگیر مدعی حق خود را در شهر دیگر و بترسد مدعی از منکر شدن مدعی علیه پس بنویسد قاضی همچن کم خود را برای
امضا کردن قاضی شهر دیگر بران حکم وقبوله في الحقوق يندرج تحته الدين والنكاح (هدايه) والطلاق
وقتل موجبه مال (رد المحتار) والنسب من الجو والميت والغصوب والامانة المجودة من
وديعة وعارية والمضاربة المجودة (هدايه) والشفعة والوكالة والوصية والايصاء
والموت والوراثة (بحر رائق) وكل حكم يمكن تحقق شرايط كتاب القاضي فيه عالمکيريه)
و این جله مصنف رح که في الحقوق داخل میشود زیر حکم ان دین و نکاح و طلاق و قتلی که موجب ان مال شده و داخل میشود در ان
نسب که از مرده باشد یا از زنده و مال غصب کرده شده و مال امانت که امانت گیرنده منکر شده باشد از ان ما
امانت خواه و دیعت باشد یا عاریت و مال مضاربت که مضارب منکر شده باشد از ان و داخل میشود در ان
حقوق شفعه و وکالت و وصیت و وصی گردانیدن و مردن و وارث بودن و هر حکمی که امکان باشد وجود
شرطهای کتاب قاضی در ان حکم یعنی بدین چیزها رواست نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر ويقبل في العقار ايض وعن
محمد انه يقبل في جميع ما ينقل ويحول وعليه المتأخرون ومنهم الصدر (هدايه) وبه يفتي للمضرورة (درمختار)
وعن ابى يوسف انه يقبل فى العبد دون الامة وعنه انه يقبل فيهما بشرط التعرض لموضعها هدايه

نام برده
در حقیقیت قاضی شهر دیگر
در عین باغ و سر شمین که
اصل میشود دیگر دران
حکم نمیکند ۱۲


كتاب القاضی
۲۳۴
جلد اول

وعلى التمهم اليوم على الحوفِ الكُل قال الامام السنحة وعليه الفتوى (بحر رائق) و نيز قبول میشود نوشته قاضی بسوی
دیگر در دعوای زمین باغ و عمارت و روایت شده است از امام محمد رح اینکه قبول میشود نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر در تما
تیرا یکی عمل شود در مگرو ا نیای دیگر باور این هم اند علمای متاخرین رحمهم الله تعالی و این قول امام محمد رح فتوی
شده است از جهت ضرورت و از امام ابو یوسف رح روایت شده است اینکه قبول میشود نوشته قاضی بسوی
قاضی دیگر در دعوای غلام نه در دعوای کنیز و از امام ابو یوسف رح نیز روایت شده است که قبول میشود در دعوای غلام کنیز محیطه
که معلوم شوند به ان خصم با هر چشم در زین بو من ار تقاضا گفته امام استاد ها بو بکر محمد بن الفضل و صفته ذالك با بان بكيا
الى سمر قند مثلا فاخذة سمرقندى وتأمون الى بخاری فطابت بن قاضی بخاری ان يكتب
بشهادة شهوده عند ليجيك ذلك ويكتب يشهد عندى فلان وفلان بان العبد الذي
من صفة كيت وكيت ملك فلان المدعى وهو اليوم سمرقند ببد فلان يخرجه ويشهد على
كتابه شاهدين ويرسلهما الى سمر قند فاذا انتهيا إلى المكتوب اليه يحضر العبد مع من هو ميدة
يشهدان عند عليه بالكتاب فتقبل شهادتهما ويقيم الكتاب ويدفع العبد الى المدعى
ولا يقضى له به ويأخذ كفيلا من المدعى بنفس العبد وتجعل في عنق العبد خاتما من رصاص
کیلا منه ثم المدعى بالسرقة ويكتب كتابا إلى قاضی بخاری يشهد شاهدين على كتاب
فاذا وصل إلى قاضی بخاری وشهد بالكتاب امر المدعى با عمارة شهوده ليشهد وا بالاشارة
إلى العبدانه حقه وملكه فاذا شهد وا بذلك و رواية ابي يوسف ان قاضي بخاری لا نقضى الدعي
بالعبد لكن يكتب كتابا الخوا قاضی سمر قند فيه ماجر عنده ويشهد شاهدين على كتابه يبعث
بالعبد إلى سمر قند حتى يقضى له به تحضر المدعى عليه فاذا وصل الكتاب اليه يفعل ذلك وبيل
الدين وصفة الكتاب التجاري صفر العبد غير ان القاضي لا يدفع الجارية إلى المكي ولكنه
يبعث بها معه على يدا مین کیلا بطلها قبل القضاء بالملك راى انها ملكه (عنايه)


جلد اول
۱۳۵
کتابی الی القاضی
و کیفیت نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر در دعوای غلام اینست که شخصی از بخارا بگریخته بود غلامی که مرا در ابو دبسوی سمرقند
مثلا پس گرفت با غلام را شخصی سمرقند و شاهدان مدعای غلام در بخارا بودند پس مدعی است مدعای غلام را قاضی بخارا
لیکنه بنویسد شاهدی شاهدان درا گه نزد قاضی بخارا شاهدی میدهند در نیصورت قبول کند قاضی بخار ا آن نوشته یا بر قاضی
و بنویسد انیکه گواهی دادند فلان و فلان نزد من بانیکه بدستی آنغلام یکبعض او صفت او چنین چنانست ملک فلان
مدعیست و آنغلام امروز در سمرقند بدست فلانست بغیر حق و بگیر و آن قاضی بخارا برین نوشته خود دو نفر شاهدان را و روان
کند آن دو نفر شاهدان را بسوی قاضی سمرقند پس وقتیکه رسید آن نوشته قاضی بخارا بقاضی که بسوی او نوشته شده بود
که قاضی سمرقند است حاضر کند این قاضی که بسوی او نوشته شده آنغلام را با کسی که غلام در دست اوست که شاهدی
د هند آنشاهدان بحضور قاضی که بسوی او نوشته شده بر آن کسی که غلام در دست اوست بآن نوشته قاضی بخارا
پس قاضی سمرقند قبول کند گواهی ایشان را و بکشاید قاضی سمرقند آن نوشته را و بدهد آن غلام را بمدعی و حکم کند
برای او بانغلام و ضامن نگیرد از ان مدعی پسر آن غلام دیگر داند در کردن آنغلام انگشتری را از قلعی تا که
مهم نشود مدعی بفروختن آن غلام و بنویسد نوشته را بسوی قاضی بخارا و بگیرد آن قاضی سمرقند دو نفر شاهدان
بان نوشته خود پس وقتیکه رسید آن نوشته او بقاضی بخارا و آنشاهدان گواهی دادند بآن نوشته قاضی
سمرقند امر کند قاضی بخارا مدعی را باز گذرا نیدن آن شاهدان او که در اول بحضور او شاهدی داده
بودند تا اینکه گواهی بدهند با شارت کردن بسوی آن غلام که بدستی این غلام حق و ملک مدعی
است پس وقتیکه گواهی دادند بآن حق و ملک بودن آن غلام برای مدعی پس در روایت امام
ابو یوسف رحمه حکم اینست که بدرستی قاضی بخارا حکم کند برای مدعی بانغلام لیکن بنویسد نوشته دیگر را
بسوی قاضی سمرقند که در آن نوشته باشد آن معامله که گذشته است نزد قاضی بخارا و شاهد گیرد قاضی
بخارا دو نفر شاهدان را بآن نوشته خود و بفرستد آن نوشته خود را با غلام بسوی قاضی سمرقند تا که قاضی
سمرقند حکم کند برای مدعی بانغلام بحضور مدعی علیه پس وقتیکه رسید آن نوشته قاضی بخارا بسوی قاضی

سید غلام محمد
غلام احمد
غلام محی الدین


جلد اول
۲۳۶
کتاب القاضی

سمرقند حکم کند قاضی سمرقند برای مدعی با نغلام و خلاص کند قاضی سمرقند ضامن مدعی را از ضامنی سر آنغلام
وکیفیت نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر در دعوای کنیز ها مانند کیفیت آن نوشته است در دعوای غلام مگر
اینقدر فرقست که قاضی نہ ہا کنیز را بدعی لیکن بفرستد کنیز را با مدعی بدست امینی ا که مدعی وطی نکند آن کنیز را
پیش از حکم کردن قاضی بلک بودل آن کنیز برای مدعی بمکان اینکه این کنیز ملک من است واذا وقع الدعوی
فى العقار وطلب المدعى من القاضي ان يكتب اليه بذلك كتابا فهذا على وجهين اما ان يكون
العقار فى بلدء المدعى ويكون المدعى عليه ببلد اخر واما ان يكون العقار فى بلد اخر غير البلدة
التي فيها المدعى وانه على وجهين اما ان يكون فى البلدة التي فيها المدعى عليه او يكون فى بلد
اخر غير البلد الذى فيه المدعى عليه وفي الوجوه كلها القاضي يكتب بذلك كتابا فبعد
ذلك انكان العقار فى البلد الذى فيه المدعى عليه ووصل الكتاب الى المكتوب اليه فا
لمكتوب اليه يعمل به فيقر أظهر ويحكم به للمدعى ويامر المحكوم عليه بتسليمه الى المدعى وان
امتنع المدعى عليه عن التسليم فالقاضي يسلم بنفسه وانكان العقار فى البلد الذي فيه المدعي
فالقاضى المكتوب اليه بالخيار ان شاء يبعث المدعى عليه اووكيله مع المدعى الى القاضي الكاتب
حتى يقضى له عليه ويسلم العقار وانشا ء حكم به لوجود الحجة وسجل له وينبغى للقاضى المكتوب الية
اذا قضى للمدعى وسجل له يأمر المدعى عليه ان يبعث مع المدعى امينا ليسلم الدار الى المدعى فان ابىلك
كتب المكتوب اليه الى المكاتب كتابا وحكى كيفية كتابه الذي نصل اليه ويخبره بجميع ما شجر من المدعى
وياتي المدعى عليه بحضوره ويحكم عليه بالعقار ويأمر اياه ان يبعث معه امينا ليسلم العقار اليه وامتناعه
عن ذلك ثم يكتب ذلك قبلك وسألنى لملك الكتاب الذى اعلاهما فحكم له على فلان بذلك ليسلم اليه هذا
العقار فاعمل فى ذلك يرحمك الله وايانا بالحق الله عليك وسلم العقار المحدود في الكتاب الى
المدعى فلان بن فلان موصل كتابي هذا اليك فاذا وصل هذا الكتاب الى القاضى الكاتب سلم العقار


جلد اول
۲۳۳
کتاب ادب القاضی
الى المدعى واخرجه من يد المدعى عليه وانكان العقار ببلد اخى غير البلد الذى فيه المدعى عليه
فالقاضی المکتوب الیه بالخيارانشاء بعث المدعى عليه او وكيله مع المدعى الى قاضى البلد الذى
لا عبد الكر
لا تقبل الله
فيه العقار ويكتب اليه كتابا حتى يقضى للمدعى بالعقار بمحضر المدعى عليه وانشاء حكم
به للمدعى وسجل له ولكن لا يسلم العقار اليه (عالمگیری) و وقتی که دعوی واقع شود در زمین خا
وطلب کند مدعی از قاضی این که نوشته بسوی قاضی دیگر باین دعوی نوشته را پس این دعوی بوجوه ست یا اینک
زمین در شهر مدعی باشد و مدعی علیه در شهر دیگر میباشد و یا اینکه این زمین در شهری میباشد غیر از شهر مدعی یعنی جه بردوا
یا اینکه زمین در شهر مدعی علیه میباشد یا آنکه در غیر انشرمیباشد که مدعی علیه در آنست در تمامی این چوه قاضی کوی
برای مدعی باین دعوی نوشته را بسوی قاضی دیگر بپس بعد ازین اگر زمین وخانه در انشهر بود که مدعی علیه در انست و رساندن
با لقاضی که بسوی او نوشته شده پس عمل کند قاضی که بسوی او نوشته شده بآن نوشته بشرطهای آن وحکم کند بان دبرای
مدعی امرکند آن کسی راکه حکم براو شده بپرد آن این بارخانه برای عی پس اگرمنع آورد مدعی علیا پران آن پس نو
قاضی اسپر و انزمین بعد عی اگر زین خانه در انشری بود که مدع در نت پس نقاضی که سوی او نوشته دشتی و
دارد اگر رضای او شیر شد مدعی علیه ایا وکیل اور با مدعی بسوی قاضی کتب قاضی اوست تا که حکم کند برای من
بر مدعی علیه بسپر از مین خانه را واگر رضای او شد حلم کند بآنزین خانه کاغذ بجا بده برای هی تاید قاضی کی
نوشته در قاضی کلید رای دای کاغذ سجا بده برای اینک امرکند مدعی علیه که حضرشد منی تانک سیز آن این یرا
برای مدعی پس اگر مدعی علیه منع آوردازانیکه بفرست مانی بنوید آقاضی که بسوی او نوشته شده و قاضیا
نوشته را و حکایت کند در آن نوشته خو کیفیت نوشته قاضی اول اکه رسیده بود با و وخبر بده اور باتمام اینجا کلاتت
میان مدعی امدعی علیه بحضور او و خبر بدهد اور حکم گردن خودبان زمین خانه بر مدعی علیه خبر بدهد اور ا باکت
خود مدعی علیه را بفرستادن ا یعنی با مدعی تا که پسپر د آن زمین وخانه را برای مدعی مخبر بدهد اور با منع آوردن
مدعی علیه از ان فرستادن امین بعد از ان بنویسد که آن زمین وخانه مقرب است مطلب که آمد


جلد اول
۲۳۸
کتاب ادب القاضی

فایده
نوشته قاضی درباب
نکاح ونسب

این نوشته را بسوی تو و طلب نمود خبر دادن ترا بحکم من ای او فلان تا از من در خانه تا که سپرده شود با و از زمین انه
پس عمل کن درین بابی که حجت کند بر تو خداوند تعالی مهر را بآنچه واجب کرده است از خط و بند قها بر تو و سپار این
و خانه را که حد و دکرده شده است کاغد نوشته برای سعی فلان بن فلان که رسانند این نوشته منت بسوی این فقیه بان
نوشته سوی قاضی کتابت قاضی اول است پس از زمین و خانه را بمدعی الکبند را از دست مدعی علیه اکر کچه از زمین
و شهر دیگر غیر از ان شهر که مدعی علیه در انست پس آن قاضی که بسوی او نوشته شده بتبت اگر خصامی نوشته غیر
مدعی علیه یا وکیل او را با مدعی بسوی قاضی که بنهرمین و خانه در انست نبود به قاضی تا بر نوشته آما ان قاضی میبند
برای مدعی از زمین خانه بحضور مدعی علیه اگر خصامی و سته حکم کند بازی ان برای دی اس بی بر اسمان این سری با این
اذا قال الرجل ان فلانة بنت فلان بن فلان ببلد كذا زوجتني وانها تجحد نكاحي ولا شهود
على النكاح ههنا فانه يمكثنى الجمع بينهما وبين شهود فاكتب فى هذا كتابا فان القاضى يسمع
شهادة شهوده ويكتب له وكذا لو ادعت امرأة انها امرأة فلان الغائب او ادعى انه عتاقة اوان
مولاه وكذا الوادعي صبيان ان قال رجل ان فلان بن فلان الذى هو منكر نسي في مدينة ههنا انه تبني
اناه ابنه اوانه توجه امى وانى قد ولت على فراشه ونسبت اليه فاقام على ذلك بينة فانه يكتب
كذا وكذا لو ادعى رجل انه ابو فلان الغائب فاقام البيئة فطلب منه الكتاب فان اليقاضى لا يكتبه
مروی رقاضی که بگوید یکه فلانه زن پسر فلان بوفلان که در فلانش هرست نفس خود ر بنکاح بن داده است بدرستی که ازبین
منکر شهادت بنکاح من بر می گویش با انا من بنکاح با شران نیجاستند پس قدرت نیست با جمع کردن میان من شاهداين
من اس نویس این این امر نشته بسوی قاضی دیرکه درانهر است پرن میکند قاضی بود کواهان او بگوید تا او
بوی ان بگیر ان ای این ست اکر وعوی نمودن که من بن فلان روا اس به و جوی ک شخصت انه در راشد
و د را که آن را اکر و شدی من بر دوست مال او رد فلان اند دست قفا است شهر دیگرو یا دعوی نمو بیری
شخصی که با و عقد موالات کرده بود ه که شت که با او عقد موالات کرده بود مرده است مال او در فلاشه

که در دیگر

عبد الکریم
عبد الله


جلد اول
۲۳۹
کتاب ادب القاضی
طاب الکری
طاب الله
خرید
که در دیگر شهر ست نامه دست همچنین اگر دعوی کرد بسبابا ینطریق که گفت مردیکه فلان نامغفلان پست
او از نسب من منکر ست و مر اشاهدان بر اثبات نسب من بر این مستند بر اینکا فلان مدعی علیه اقرار کرد داود
برینکه من پر او هتم و یا برینکه آن فلان دی علیه منل گرفته است در مراو من ادو شده ام بر فرش او سلیقیت
کر واشد ده بت پا پس گذرانید بر این دعوای خود کواه ناشاپس میسیکنه در صورتیها بنو یسند قاضی که می داور
سوی قاضی دیگر و مچنین بیست که شخصی دعوی کند که پدر فلان شخص غایب بیستم و برین گفته خودگذرانید در هر
ملک کا قاضی شیند وی خصی کی برده با وقاضی نوشتے بلوانی کادعی انه اح فلان الغایب که ادعای
وطلب الكتاب فان اقامالكتابكان يدعى ارنا او نفقة او يدعى حق الحضانة والتربية في
اللقيط وفي الاب والابن تقبل البينة سواء كان ذلك في جنونه او بعد وفاته (قاضی)
و اگر شخصی دعوی کرد که به ستی براد رفلا نشخص غایب هتم و یا دعوی کرد که م فلار شعر غای هستم و طلب کیا ترقا
نوشتند بسوی قاضی دیگر پس مربیگانه درصورت قاضی بنویسی یکتاسوی قاضی دیگر کروانتی که دعوی آن مدعی میراث
یا نفه یا دعوی کند نگهداشتن و تربیت او چه غیری یافته شده و در دعوای پدرکه فل شخص بیر منست یا دعویای بر
که فلانی هم پد رست قبول کرد و پیشو شاهدان مدی براین کے آن دعوی روقت کمکی پدر یا پسر با شدیا پس از مریران
ولوان رجلا وامراة ادعيا ابنا وابنه وقالا هو معروف النسب منا وهو في يد فلان بن فلات
الغائب بلد يكذا وهو يسترقه واقاما على ذلك ببنة وطلبا في ذلك كتابا فان القاضي
يكتب في قول أبي يوسف الا ان يدعى يقول هو نسق غصبه فلان الغائب من فانة
يكتب في قولهم (قاضیجا و اگر مردی و زنی دعوی نمودند سر را و یا دختر راو گفتند که بنسب آن بر باداتم
مشهور و معلوم ست از ما و آن پسرو یا آن دختر بدست فلان ولد فلان عایب رفلانشهر است و آتخص غام
رداینده هست پیرا و فردا آنزن گواهانگذرانید ند برن گفته دو طلب کرد در این دا تا از قاضی
بوی قاضی دیگر پس دربینیکہ قاضی نوشته کند در قول امام ابو یوسف بوی قاضی دیگر کر وقتی که دعوی کنده گوید


جلد اول
۲۴۷
کتاب ادب القاضی

فایده
در نوشته قاضی بقاضی دیگر
در کم از سفر

فایده
در فرستادن قاضی رسولی
را با مدعی بقاضی دیگر

فایده
نوشته قاضی بسوی
امیر

حکم آن پسر رفت و فلانشخص غایب انصب ممبر و برده است او را از من پس بدهستیکه در مینوشم قاضی کشته
قاضی دیگر قبول نمائی سماها بر در کتاب القاضی الی القاضی فیما دون مسیره سفر لا
یجوز فی ظاهر الروایة وعن ابی یوسف انه لو كان بحال لو غدا لی عاب لعا لا يمكنه الرجوع
الی منزله فی يومه ذلك يقبل وعليه الفتوى سراجيه نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر در کمتر از مسافت سفر
و در میان آن او قاضی یعنی که شده وزه راه نباشد میان ایشان روا نیست در ظاهر روایت و از امام ابو یوسف
روایت شده است اینکه بد رستی که دوری در میان قاضی بحالی بود که اگر مدعی قت صبح میرفت در واکرنه
قاضی امکان بازگشتن او را بخانه او در همان روز نمی بود در بصورت قبول کرده میشود نوشته قاضی بسوی قاضی دیکرد بلوی امام
ابو یوسف فتوی است و لو جاء للمدعی من القاضی برسول ثقة مأمون عدل الی قاض اخر لا یقبل یعنی
واتفاهمت عليهما بينة (زيلعي بخلاف كتابه الى غيره (افتی) و اگر آمد مدعی از طرف قاضی با رسول معتمد و امین بادل
بسوی قاضی دیگر قبول نکرده میشود قول آن رسول تا اگر چه بآن رسول بودن شاهدان گفته باشند بخلاف نوشته قاضی
بسوی قاضی دیگر که قبول کر شود لو كتب القاضی الی الامير الذي ولاه اصلاحه الامير ثم قص القصة
وهو معه في المصر غاء به ثقة يعرفه الامير فقى الاستحسان يجوز للمراية بمضيه لانه متعارف وا
يليق بالقاضی ان يأتي كل حادثة الى الامير ليخبره ولانه لو ارسل للمير بذلك رسولا ثقة كان
عبارة رسوله كعبادة في جواز العمل به فكذا اذا ارسل كتابه ولم يجر الرسم في مثله من مصر الى مصر فشرطنا
هناك شرط کتاب القاضي الى القاضی (فتح القدیر) اى شرطنا ذلك فيما اذا كان لا لمير من مصر
رد المحتار) واگر نوشته کرد قاضی بسوی ان امیری که ولایت ادست قاضی را نین که حکم داند اندا نها امیر
پس ازان بیان نمود حادثه را و حال آنکه میر با قاضی در یک شهر بودند پس آورد آن نوشته قاضی را نزد آن شخص
معتمدی میشناخت آن شخص را امیر پس د استحان است بر ای امیر که امضا کند حکم آن نوشته قاضی یزیرا که
همین طریق متعارف است و عادت لایق نیست مرقاضی راینکه بیاید در هر حادثه بسوی امپر برای اینه برد بدویی

خیر عمل


جلد اول
۲۳۱
کتاب ادب القاضی
و اگر میفرستاد قاضی بسوی امیر آن بلده شخص معتمدی را بدون نوشته می شد قول سول قاضی ماند قول قاضی را
بودن عمل بحکمۀ او پس چنین قبول است که امیر سند قاضی نوشته خود را و جاری باشد دست این سیم معادت
این بفرستادن سول بسوی امیر از یک شهر بدیگر شهر پس شرط کردیم شرط نوشته قاضی بسوی قاضی یکدیگر
که امیر در شهر دیگر باشد ببلدۀ فیها قاضیان حضر احدهما مجلس الاخر واخبر بحادثة لايجوز
له ان يعمل بخبره وحده ولو كتب اليه بشرطه له العمل به وكذا لو حضر قاضيا فى مصر ليس من عمل
قاض واحد هما قاض فيه والاخر ليس بقاض فيه لا يعمل بخبر من ليس بقاض فيه كقاضي بخارى
التقى مع قاض بخوارزم واخبره بحادثة محكوم فيها ببخارى لا يعمل باخباره قاضی خوارزم الخ یعقی
دو قاضی بودند در شهری حاضر شد یکی از ایشان بمجلس قاضی دیگر و اخبار کرد با تقاضی دیگر بحادثه روانست که
دیگر را که عمل کند باخبار آن قاضی تنها و اگر نوشته کرد آن قاضی بسوی آنقاضی دیگر بشر طہاتی که در آن نوشته کاند
است تا فرستاد آن نوشته را برای اور واست او را عمل کردن آن نوشته و همچنین اگر حاضر شدند دو قاضیان
در شهریکه دو شهر جای نشستن قاضی خود یکی از ایشان قاضی بود در آش و دیگر یشان قاضی و در انه عمل کرد نمیشه اخبار
که قاضی نیست در آن شهر مانند قاضی بخار یکی بشنود با قاضی خوارزم و قاضی بخارا خبر دید بمرقاضی خوارزم را بحادثه که حکم گشت درانجا
در بخارا عمل نمیکند انقاضی خوارزم باخبار قاضی بخارا در آنجا ولایقبل کتاب القاضي من محكم بها من قاض
من قبل الامام يملك قامة الجمعة وقبل يقبل من قاضی رستاق إلى قاضى مصر او رستاق عهدة
للمصنفة والكمال ردبمختار الظاهران الخلاف مبني على الخلاف في ان المصر هل هو شرط لنفاذ القضاء
ام لا فحكوا عن رواية النوادرانه ليس بشرط وبه يفتي كما في البزازية فعلى هذا يفتي بقوله من قاضي
رستاق الى قاض مصر اورستاق منع و مسألة شرح المختار رد للمختار و قبول کرد نمیشود نوشته قاضی سایه محکمه
بلک قبول کرده شود از قاضی که دایانا و شان از طرف پادشا که آنقاضی تصرف شانه با بر پا داشتن نماز جمعه واوجب الاهلی انیم
گفته اند که قبول کرده میشود از جانب قاضی و ستا بسوی قاضی شهر یا بسوی قاضی روستای دیگر و اعتماد کرد مصنف
فایده
حاضر شدن یک قا
در مجلس دیگر قاضی
فایده
در نوشته حکمیه قاضی بسوی
قاضی دیگر
فایده
درینکه شهر بودن شرط
نفاذ شدن حکمه قاضی
ناباشد


جلد اول
۲۳۳
كتاب ادب القاضی

فایده
درینکه نوشته قاضی بقاضی
دیگر قبول نمیشود در حد
و قصاص ها

فایده
در شرطهائیکه خاص است
بوشته قاضی بقاضی
دیگر

و این کمال بر این قول ظاهر است که این بخلاف کے بعض علماء در قاضی ثابت متصرف به امتحان جعد الشرط منقول
حکایت
اند و بعض شرط نموده اند بنا کرده شده است بر خلاف در نیکه آیا شهر شرط است برای نافذ شدن حکم قضایا پایش
کرده اند مشایخ رحم از روایت آمد که بدرستی شهر شرط نیست برائی نافذ شدن حکم قضا و سهمین است کے اور متون
نوشته قاضی استا بو قاضی که پر سوئی قاضی دستاد اکبر انکه در کتاب مجمع الفتا و گو رشد است مانند این شرح قصائی
ولا يقبل كتاب القاضي إلى القاضي في الحدود والقصاص لان فيه شبهة البدل
فصار ك الشهادة على الشهادة ولان مبناهما على الاسقاط وقبوله سعى انبانها هدايه
و قبول کرده نمیشود نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر در حدود و قصاص زیرا که در نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر شیر بدیل
بودن است یعنی نوشته قاضی بدل شاهدی است پس میگرد مانندی هدی بر شاهدی بشاہدی بر شاهدی در صد و قصاص
روانیست پس همنین نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر وانیست و ان یگیر نه بانی حدود قصاص به ساقط کردن آورد بود
نمودن شسته قاضی شخصی کرد اسیا سعی کردن است باثبات و بخصر كتاب القاضي إلى القاضي بسترائط
ومنها العلوم الخمسة ذكرها في الهبيرة وهو ان يكون القاضي المكتوب اليه معلوما و المكوين
معلوما والمدعى معلوما والمدعى عليه معلوما ثم اعلام كل واحد من هؤلاء المذكورين يكون يذكر اسمه وجدا
اوقبيلته ولولم يذكر اسم ابيه وجدا لا يحصل التعريف بالاتفاق ويذكر اسمه و در جد وقبيلته صلى الصرب
محيفة ان كان مشهور (یعنی) و خاص کرده شده است نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر چندین شرطها و بعضی از ان ترضایی
نهایت یعنی دانستن پر چیزیکه در کرده آنار کا پیر و آن ایت کے معلوم با از قاضی ک نوشته میاند معلوم بات کی
ر یوی نوشته شود معوم باشد که ی سوی است ومعلوم با مد معلوم باشد ما علی او د انام ارم کیر ازان
تعارف
میشود بگر نام او و نام پر او و نام پر کلان و و یا نام قبیله و بجای اسم پر کلان اگر در گرد نامید و پدر کلان نورا
ل نمیشود با اق لا اله وان رایانه داری به کلان دوقبیله اراف اصب و ایران ابومنین را خشم معلوم
محمد حلیم


جلد اول
۲۳۲
کتاب ادب القاضی
و مشهور باشد و صور الشرط ان يكتب فيه الى قاضي فاولم يكتب الى قاض ای المحل لا ينفذ فاحال لو يظم من قضاء الجانبين از مجله شرعاب
نوشته قاضی بسوی قاضی اینست که بنویسد قاضی در ان نشته خود تاریخ را پس اگر نوشته نکرده بود تاریخ را دران
خود قبول کرده نمیشود آن نوشته او یعنی ذکر تاریخ برای آنست تا که دانسته شود که او قاضی بود در حال نشتن وان نوشته را
واذا اراد القاضي ان يكتب الكتاب كتب العنوان الظاهر والباطن جميعا والاعتماد علي جوانب الظاهر دون
حتي لو ترك عنوان الظاهر يكتفي بعنوان الباطن جاز وعلي العكس لا يجوز ويكتب البسملة والالتاني ديفيد
جمعانان ترك ذالك وعنوان الباطن لا يصح قاضيخان وقتی که اراده کند قاضی که نوشته کند
بسوی قاضی دیگر نوشته را بنویسد سرنامه او ظاهر آن نوشته و در باطن ان یعنی در سرورقها و در سطر طر باطن راست و
بر سرنامه ظاهر تابست اگر ترک کند سرنامه ظاهر را واسطی کرده میشند بباطن درست پس بر خط این یعنی اگر ترک کرد
سرنامه باطن را ولسبط کر د سرنام ظاهر او جائیز میباشد انها نرا در سرور قها پس اگر ترک کرد این دشتین معال کو بیا
در سرنامه باطن ان نوشته صحیح نمیشود قال في الفنية وكتابته من فلان الي فلان من فلان النقص لا يجوز الا وكثير كنه حتي لو كان
الكتر يشتهرن كما لحنيفة وابو ليلي وكذالك النسبة الى اب ويكفي من الخطا وعلي بن ابيطالب لا رد المحتار
و در کتاب مفتح القدیر گفته است که اگر نوشته کرد او در سرنامه اینکه از جانب فلان بسوی فلان یا از جانب چه فلان کوران شد
نمیشو دیر اینکه مجرد نام با کم کنیت شناخته میشه کسی با ن بلکه شناخته نمیشود کر اسم کنیت او مشهور باشد مثلا ابو حنیفه عه
وابو لیلی رم و همچنین نسبت دهنده او مانند عمر بن الخطاب رضی الله عنه و علی بن ابی طالب رضی الله عنه که اگران
او مشهور باشد شناخته شود وان كتب من فلان على قلك النسبة لا مفر من فلان الفلا كذا وكذا جاز ولا فرس من المحلات بالنسبة
الى المالك فاذا شت المالك معزا بالنسبة جاز ولم يسم الجد وست ابيدر وجد كما اذا لي قيل تقدم التعريفت مالك والى ذكر
الجد ولا يعرف واستم العبد لا يعرف لا سم جده او والابدان بذكر مشهورة الشي واذالم يشهروان ذكر اسم الجلا يعمر الموالي
الوقيل ينقا از يغروان لم يسل ما قبل و ما زاد و مشتوة الشرعية السند قعدا لا يجوزان منقلا على لاقهم السيد الدين الذي
یدا تع من فلان الى قلالا دو و لا يكتفي لا مکتوبی و اگر نوشته کرد قاضی بسوی قاضی دیگر بغیر از ذکر

فایده
درینکه بنام قاضی در توش
خود قاضی یا کمبر نا
ظاهر در باطن را

فایده یعنی
درینکه مجرد اسم کنیت کانتی
در نوشته
قاضی

درینکه کافی است
در نوشته قاضی در علام
اسم ملا و پدر عهد
لان مهره


جلد اول

۲۴۳

کتاب ادب القاضی

سندی غلام فلان بن فلان از فلان محله ست اینقدر حق است و یا شوهر ر که شناختن بعلم حاصل میشود
کردن او بمالک او پر وقتیکه نسبت کر د اور ابا ن مالکی که معروف باشد میشود و درین ذکر کر د نام مولائی اور اباستان
مولای اور اپد ر و پدر کلان او یاقبیله او پس تحقیق تمام شد تعریف او باین ذکر کردن و این چیز ها را دارکر کرد
نام غلامها و نام مولای او را و نام پدر مولائی او را و ذکر کرد نام پدر کلان الخولا ر انه قبیله او را ذکر کرده است نخی لالی
خریستی که اینقدر کافیمیشود و مکر ذکر کرد نام غلام را نام موال اور ا کر نسبت کرده بود آنه راقبیله حاصل آنکه اینا کہ انسبت کرده بود او را قبیلان
پس باین ضامن انجز یک ذکر درست نخی الی خبر شی در مسله که شقاق میشود در اکر نوشته کرد قاضی بسوی قاضی دیگر
که مر فلا ثرا بر فلان غلام که آن غلام سندی و جولاه است که در دست فلان بن
فلانست اگر اراده کرده باشد از ین قول که در دست فلان بن فلان است
این را که سکونت کننده در سرای فلان بن فلان است کافی نمی شود
وصورة عنوان الباطل واما ان يكتب في كتابة التسمية من جانب اليسار من فلان بن فلان من
قاضی بلد كذا ثم يكتب في يمينه قبل كتابة التسمية ويكتب في جاني اليمن فوق كتابة التسمية بسم الله
الرحمن الرحيم المسين ونحو ذلك الى قاضی الامام فلان بن فلان قابلة كذا و إلى كل من يصل إليه كتابي هذا من
المسلمين حكام هم أدام الله توفيقه وتوفيقهم وان كتب إليه الى قاضی بلد كذا ولم يكن البلية الا في اصولا با
قال الشيخ الامام علی بن محمد البرد و يصح ذلك وان كان البلد قاضيان لا يصح ثم يكتب في ظهر الكتاب من
قبل اليسا على الصدر من فلان بن فلان قابلة كذا ونواحيها و يكتب في الظهر من قبل اليمن بسم الله الله
من الدين الي قال بلد كذا فلان من فلان بن فلان والى كل من يصل اليه من فضى المسلمين وحكامهم ادام
توفيقه وتوفيقهم قاضيخاتم كتب بعد التسمية كتابی اطال الله تعالی بقا فلان القاضي الى اخره
كم هو الرسم فے الحكاب لم يحكم بما بعد عليكي ای وحت نوشته با طران نمانا یت که بنویسد پس نوشتنی اسامیه
چپ آن این کند یا فلان مان ا ض ر ام د انوب یک اور ایک پیش زنوشتن بس الا نوید بار استان سم درین
قاصی
صورت نوشتن سزنامه بان
بطریق نوشته قاضی
بقاضی دیگر
۲
محصولیا


جلد اول
۲۴۵
کتاب ادب القاضی
العبد الكريم
الى عبد الله
تمیم
بسم الله الملك الحق المبین یا بند ان بسوی قاضی پادشاه فلان بن فلان قاضی فلان شهر وبسوی بر کتی رسد
قاضی
این نوشته من از قاضیان مسلمانان حاکمان ایشان پیشه دار و خدا توفیق او و توفیق ایشانر اپس گر نوشته کریک بسوی
فلانشهر وبور وانشهر مکر یک قاضی که نام است شی الا علی بن محمد بزدوی که صبح میشو این توشینه و اگر دران شهر و تها
بود صحت میتواند بعد از ان مجید پر پشت آن نوشته و بطرف پے را ول آن که از جانب فلان بن فلان قاضی فلانشهر مهر
آنشهر بنویسید پشت آن بطرف باستان مین اکبسم الله الملك الحق المبین بوی قاضی فلان شهر فلان بن فلات
بن فلانت، بسوی مرکسی برسد و از قاضیان مسلمانان از حاکمان ایشان همیشه دار و خدا سبحانه توفیق او وتوفیق
ایشا نزا پس از ان نوشته کند بعد از بسم الله که این نوشته منست در انکه خدا و نعا عمر فلان قاضی ما را د را ختیان که
همین رسم است از نوشتن نامها بعد از ان نوشته کند لفظ ثم اذا كان القاضي يعرف المدعى يوجهه
واسمه ونسبه يكتب في كتابه حضر في مجلس قضائي في بلدة كذا و انما يقدم بلد تا ان القضا من قبل الا
بن فلان بن فلان كما هو الرسم فلان بن فلان القراة وبدل حيا ليه كذا في الهداية والصحيح ان مجل الفالسير
بامر لازم وانما يكتب في مجلس الحكم في كورة كذا كفاية الا اذا كان بلدة فيها قاضيا كل قاضر في ناحية
عليحده كذا في الملتقط (عالمگیری) پس از ان اگر این قاضی نویسنده میشناخت مدعی را بروی او و نام او ونسبته
نوشته کند در آن نوشته خود که حاضر شد در مجلس قضایی من فلان شهر مال انکه مقدم کر دهم در انشهر قضای من قبل بو
از طرف فلان پادشا بن فلان بن فلان چنانکه رسم است فلان مدعی بن فلان از قبیله فلان ذکر کند چهره او را مجنین
در کتاب هایه و حیوانات نوشتن اینقوال که د مجلس فضای من امر لازم نیست بلکه وقتی که نوشته کند که در مجلس حکم
فلان شهر کافی میشود مگر که در انشهر د و قاضی باشد هر کدام قاضی باشد بر طرف علیحده پس در نبوقت بنویسید
این قول انکه در مجر فضایی من همچنین ذکر شد و است از کتاب ملتقط و انکان القاضي لا يعرفه وهو يقول انا
فلان بن فلان يسأل عنه البيئة ويذكر في كتابه حضر وجلى بنعم انه فلان بن فلان المدعر و يقال المحصوم
ویکتب اسمال الشهود وا نسابتهم وحلا يهم ومسالمهم ان كتب ذلك كان اولى وان لم يذكر حلا تهم و انسابهم واكتفى
فایده
در شناختن قاضی مدعی را
بروی اسم ونسب
او
فایده
در شناختن قاضی
ر مدعی را


۲۳۶

بقول شهود عدل لا عرفهم بالعدالة او سألت عنهم فعدلوا وعر قوابان العدل تجاوز ذلك ثم يدانو هم
فشهدوا انه فلان بن فلان بن فلان ويستقصي تعريفه فان ذكر قبيلته مع ذلك كان ابلغ د
ترك ذلك لا يضر فميكتب من غير اسم حضرة نائب عن خصم حضر معه وادعى امه دارا في بلدة كذا في محال كذا
حدودها كذالويد عي ابقال له فلان بن فلان بن فلان بعرف المدعي عليه وجه التماما و انكار كان
مشهور الايحتاج الى هذ بل يكت فلان على فلان بن فلان ولا بدان يذكرادي المدانه غاب بن
هذا البلد ويكتب وقد ثبت غيبته عندى بالبينة العادلة ثم يكتب انه اليوم مقيم بكورة كن كان
في البلد فقط (عالمگیری) واگر قاضی نمیشناخت مدعی را و آمد مدعی میگفت که من فلان بن فلان هستم بخواهدازه
گواهانر ابراینکه این مدعی فلان بن فلانست فوت نکند درآن نوشته خود که حاضر شد مدعیکه میگفت فلان بن
فلان هستم و نمیشناختم اور ا پس خواستم از و شاهدانر باثبات آن گفته او و نویسد که شاهد نزا وسب انباز
و چهره ایشانرا و جایهای سکونت ایشانرا اگر نوشت آن جاها و نسب و چهره و جایهای سکونت ایشان
بهترست تم اگر ذکرنکردنا مهاء و نسب های ایشانرا و اکتفا کرد باین قول که شاهدان عادل بودند و شناختیم اینا
بعادل بودن یا نوشت که پرسیدم از حال عادل بودن شاهدان پس عادل کرده شدند ایشان و شناختند
ایشان عادل بودن روامیشود این سیندگی باینقدر بعد ازان بنویسد آن قاضی نویسنده بعد ازان
شاهد سی دادند آن شاهدان که آمد مدعی فلان بن فلان بن فلانست و بسیار مبالغه کند در تعرضا
پس اگر ذکر کند قبیله آن مدعی را باین چیز ناکه ذکر شد میشود زیاده تر در تعریف او و اگر ترک کند ذکر قبیله
اور اضر رنمیرساند در تعریف او بعد ازان بنویسد که حاضر شد این مدعی بی خصم که حاضر کرده باشد
آن خصم را فی نایب از طرف خصم خود که حاضر شده باشد با او و دعوی کرد این مدعی برام غوی مسلولی
که در فلان شهرست در فلان محله که حد و د آن چنین است و آن سرای در دست مردیست
که گفته میشود اور ا فلان بن فلان بن فلان تعریف کند آن قاضی نویسنده آن مدعی علیه

ذالك
ان
علي
عبد الكريم
ه عبد الله
عبد القيم


جلد اول ۲۴۴ کتاب ادب القاضی
ابو جهتمام و اگر مدعی علیه مردی مشهور بود حاجت نیست باین تعریف بلکه بنویسد که دعوی کرد این
بر فلان بن فلان و چاره نیست از نوشتن اینکه مدعی دعوی میکند که آن مدعی علیه غایب است ازین
عبد الکریم شهر و بنویسد قاضی نویسنده این را که ثابت شده است نزد من غایب بودن آن مدعی علیه بشهادت
عادلان بعد از ان بنویسد که آمد می علیه امروز باشنده است بلان شهر همچنین ذکر شده است در کتاب حفیظ
لاعب الله ثم يكتب هومجا حد لدعوى المدعى هذه وشهوده على صحة دعواه ههنا ويعدرعليه بتجيته
وبينهم فسألني الاستماع الى شهادتهم لاهليت بما صح عندى من شهادتهم لو القاضي
فلان فاجبته اليه فاحضرهم وهم فلان وفلان يكتب اسم كل واحد ونسبه وقبيلته فایده
ونجارته انكان تاجرا ومسكنه ومصلاه ومحلته بتمام التعريف فشهد كل واحد من هؤلاء الشهد اینکه بعد از ان بنویسد
بعددعوى المدعى هذا والاستشهاد منهم شهادة متفقة متفقة اللفظ والمعنى هكذاروى عن محمد قاضی منکری مدعی علیه را
رحمة الله علیه (بعلا مکروی) بعد از ان بنویسد قاضی نویسنده که آن مدعی علیه منکر است از دعوای این مدعی و نام و نسب مسکن شاهدان را
و کیفیت شهادترا
و شاهدان او بر صحیح بودن دعوای او درین شهراند و دشوار است بر او جمع کردن میانه مدعی علیه شاهدان خود
پس سوال کرد این مدعی از من شنیدن شاهدی شاهدان را تا که بنویسم چیز برا که صحیح شده است نزدن
از شاهدی ایشان بسوی فلان قاضی پس قبول کردم سوال او را پس حاضر کردشابدانراکه آن شاهدا ان
و فلانند بنویسد نام هر شاهد را و نسب و قبیله او را و سوداگری او را اگر سوداگر بود و جای شابش اورا و سجاد
او را و محله او را بتعریف تمام پس بنویسد که شاهدی ادند هر کدام ازین شاهدان بعد از دعوای این مهر
و پس از خواستن شاهدی از ایشان شاهدی را برابر بدعوای مدعی موافق کرده شده لفظا و معناً
على القيم شاهدی ایشان همچنین روایت شده است از امام محمد رحمه علیه قالو او ينبغى ان لا يكتفي بهذا القد
بل يفسر الشهادة ويبينها فيكتب اصالاول فشهد بكذا ويفسر شهادته ويصحها
فانكان المدعى به عقار ا يذكر موضعه وحدوده الاربعة وانكان غلا ما يذكر اسم العبد


۲۳۸
بخليته وصفته ولونه واسم المولى واسم ابیه واسم جده وكذاك فى الدين يذكر جنسه وقدره وصفته
كما هو المعروف فيكتب شهد وا ان لفلان المدعی هذا على فلان بن فلان بن فلان هذا الذی ذکرناه صمنه
فى هذا الكتاب فى دعوى المدعی هذا كذا وكذا يذكر جنس الدین ونوعه وصفته وجميع ما ذكرنا فى الدعوى
وواجب على فلان المدعى عليه الذى ذكر اسمه ونسبه فى هذا الكتاب اداء هذا المال قبضه لمقر يكتب
وشهد كل واحد من الباقين بمثل شهادة هذه واشار لجميع مواضع الاشارات ولا يكتب على مثل
شهادتانهم يكتب فأتوا بالشهادة على وجهها وساقوها على سننها وسمعتها واثبتها في المحضر المجلد فى دفتر
لحکم اعلیقدری گفته اند علم رحمهم الله تعالی که اکفا کنند قاضی با نقد که بیان شد بلکه تفسیر کند شاهد
را و بیان کند آنرا پس بنویسد که ما شاهد اول پر شاهدی دادا همچین بیان کند شاهی اور ایسی کتابها این
رچیزی که دعوی د آن شده بود مین باشد ذکر کند اسی نازاده چهارگانه را اکر نام باش دارن تمام دارین
او را وصف او را و پیشه او را و نام مولای او را و نام پدر مولای او را و نام پدر کلان اولای او را همچنین معلوم
دین ذکر کند جنس آنرا و مقدار آنرا و صفت آنرا چنانکه معروف است پس بنویسید که شاهدی داید دایان
باینکه بدرستی براین فلان مدعی را براین فلان بن فلان بن فلان که ذکر شدست نام ونسب او د رسین
در دعوای مدعی اینقدر و اینقدر دین است ذکر کند جنس دین و نوع انرا وصفت ترا و تمامی چیزی اکراکر
کردیم در دعوای پس واجب است بر فلان مدعی علیه که ذکر شد است نام و نسب او درین نوشته ادای بین ملا
تاکہ قبض کند آن مدعی آن مال ابراسی خود بعد از ان بنویسد که شاهدین اده اند هر کدام از باقی شاهدان
مانند این شاهدی آن شاهد اول و اشارت کند در تمامی جایهای اشارتها و ننویسید که مانند شاهد
اول شاهدی دادند بعد از ان بنویسد که آمدند شاهدان بادای شاهدی بطریق شرعیه شاهدی سراند
شاهدی را بطریقه آن و شنیدم شاهدی ایشانرا وثابت کردم آن شاهد را در محضر کتاب در دفتری
ثم بعد ذلك ان عرف القاضی الشهود اكتب ذلك الكتاب وهم معروفون عندي بالعدالة والرضاء


جلد اول
۲۴۱
کتاب القاضی

وان لم يعرفه سأل المزكى عن حالهم الواحد يكفي والاثنان احوط فان اثنواعليهم بالعدالة
يكتب ورجعت فى التكزيف مرجالهم الى من اليه التزكية والتعديل وهم فلان وفلان ونسبهم
الى العدالة والرضاء وقبول القول ثم القاضی الكاتب بعد ما اظهرت عندة عدالة الشهود الذين شهدوا
عنده بالحق الذى تخلف المدعی الہ ما قبضت مقامالامنه ولا فعلم ان به ولك اووكيلك قبضه
واذا كتب الكاتب الكتاب على هذه الصفة التي ذكرنا يكتب في آخر الكتاب يقول القاضی فلان بن فلان
بن فلان قاضی بلدة كذا كتب هذا الكتاب منى باری المكان كتب الكتاب غیرہ وجرى الامر علی مابین فیه
منی بمحضرى وهو كما كتب فيه وهو مضمون هزاولن عنوان على ظاهره وعنوان بالمنسوهو مختوم
بخاتمى ونقش خاتمى كذا و هو مكتوب على ثلثة انصاف من الكاغد و هو موقع بتوقيعى و توقيع هكذا
كتبت التوقيع على حدة واشهدت عليه شهودًا وهم فلان بن فلان بن فلان وفلان بن فلان ابن فلان
يذر اسماءهم وانابهم وحلاهم وكتب هذا اسطرا فى اخره و هو كذا يكتن فى تاريخ كذا ولا يكتب
فى آخر الكتاب انشاء الله تعالى ولا يكتفى بالشهادة اذا لم يكن مكتوبا وكذا كونه كتاب القاضى لا يثبت
بمجرد شهاد تم بدون الكتاب وكذا لو شهد واعلى اصل الحادثة ولم يكتب مكتوبا لم يعمله كذا
فى الخلاصة (عالمگیری) پس بعد ازین کرقاضی میشناخت آن شاهدان را بنویسد در نوشته خود این کلاین
شاهدان شناخته اند نزد من عادل بودن ونیکی واکرمشناخت ایشان را بپرسد از تزکیه کننده ازحال
ایشان یکمرد تزکیه کننده کافیست و دومر دترکیه کنند احتیاط بسیار پسی کردیک کی کنان ستودند ایشان در آن را بعادل بودن
بنویسید قاضی این را که رجوع کردم در شناختن از حال ایشان بآنانکه رواست ایشان را تزکیه کردن عادل کردند
و آن تزکیه کنندگان فلان وفلان است و نسبت کرده اند ایشان را بعادل بودن وی و قبول و دن تول
ایشان بعد از آن که قاضی نویسنده پس از ظاهر شدن عادل بودن شاهدان که ادعای شاهدی کرده اند نزد
ا وبحق برای مدعی سوگند بدهد مدعی را که ترا قسم بخدا که حرفه این مال را از مدعی علیه ونمیدانی که رسول تو


جلد اول
۲۵۰
کتاب القاضی

یا وکیل تو کر دست از وه وقتی که میرسید نویسنده قاضی نوشته را باین صفت که ذکر کردیم بنویسد در آخر آن
نوشته کریگویہ قاضی فلان بن فلان قاضی فلان شهر که نوشته شده است این نوشته از طرف من با مهرمن با این بها
وقتی بنویسد که نوشته کرده باشد آن نوشته را دیگر کس غیر از قاضی و نوشته کند این را که جاری شده است
این مهر بآن و جه که بیان شده است درین نوشته از طرف من د بتر من این مهر حمان است که نوشته میتدم
درین نوشته و این نوشته سرنامه دار است بد و سر نامه یک سر نامه در ظاهر آن و یک سر نامه در باطن
آن است و این نوشته مهر کرده شده است بهر من دشم و این همچنین است و نوشته شده است بر در نصف کل فقه
و شاند دار شده است بنشان من و نشان من نهمین است و نوشته اسم آن نشان را براول کاغذ و گرفته ام بر این
نوشته شاهدان را که فلان بن فلان د فلان بن فلان و فلان بن فلان اند و نوشته کند نا مهای ایشان را و نسبتهای ایشان
د مهرهایی این را و بنویسد در آخر آن که نوشته ام این سطر هار که این مقدر سطر است بخط خود در فلان تاریخ پودر
در آخر کتاب مجله اشارات تعالی را و کعنا مکند آن قاضی که بسوی او نوشته شده بشاهدی شاهدان که نوشته
شده باشد دران نوشته شاهدی ایشان همچنین بودن آن نوشته نوشته قاضی ثابت نمیشود بھر د شاه هی ایران
بنیز نوشته قاضی و همچنین کر شاہدی و ادند شاهدان بر اصل حادثه و نوشته کرده بود قاضی نوشته را عمل کرد نمیشود
بآن همچنین ذکر شده است در کتاب خلاصه الفتاوی قال محمد رحمة الله عليه في كتاب الوكالة رجل وكل جلا
بالخصومة في دار في غير مصره ويقبضها او باجا رتها واراد كتاب القاضي فالقاضي يكتب له في ذلك بعاد
ذلك ان كان القاضي عرف الموكل اثبت معرفته وان لم يعرف يكتب وقد سألته البيئة على انه فلان
بن فلان على نحو ما بينا ثم يكتب وقد وكل فلان بن فلان يذكر اسم الوكيل ونسبه على ما قدمنا من
رسم الكتابة فان وكله بقبض الدار يكتب وكله بقبض الدار التي بالكوفة في بنى فلان واذا وكله بالحنوا
فيها يكتب وكله بالخصومة في دارة التي بالكوفة فالحاصل انه ينبغي للقاضي ان يذكر في الكتاب ما يوكل
به ثم ان كان الوكيل حاضرا كان زيادة في التعريف وان ترك لم يضر و ان كان غايبا بالكوفة يكتب وكلام


جلد اول
۲۵۱
كتاب اداب القاضی
رجل ذكرانه فلان بن فلان الغائب هذه الشارة الى ان توكيل الغايب صحيح وهو المذهب لعلمائنا
رحمهم الله تعالى الا انه لايلزم الموكل قبل قبوله دفعاً للضرر عنه كما فى توكيل الحاضر ثم اذا وصل
الكتاب الى المكتوب اليه فالقاضي يحضر الذي في يده الدار على قول ابى حنيفة رح فينبغى ان يسأل الوكيل
البينة على انه فلان بن فلان ثم يسأله البينة على الكتاب وكذا الجواب فى الوكالة فى الدواب
والرقيق والعروض والوديعة والدين قال والوكيل بالخصومة فى الداران يخاصم من نازعه
على الاطلاق التوكيل ولوكان الموكل سمى رجلاً بعينه فليس له ان يخاصم غيره وليس للوكيل القبض
الا ان يواجرالدار ويكون خصما لمن آجرها منه (عالميگرى) گفته است با مهم رحمة الله عليه وكتاب
وکالت که مردی وکیل کردانید مردی را بدعوی و گفتگوی در سرای که آن سرای در غیر همراه بود و وکیل ساختن
او را بقبض کردن آن سرای و باجاره دادن ان خواست در خصوص نوشته قاضی را بسوی قاضی دیگرپس قاضی
در صورت نوشته کند برای او نوشته را بسوی قاضی دیگر بعد از ان اگر بود قاضی نونده که شناخت آن وکیل می آید
ثبت کند شناختن و را در ان نوشته خود و اگر شناخت و را بنویسد که شخص سوال نمودم از او که نام را براینکه
او فلان پسر فلانست باشد انچیزی که پیش از ان کرده بعد از ان بنویسد که تحقیق او وکیل گردانید فلان
پسرفلان را ذکر کند نام ونسب آن وکیل را بطریقی که پیش ذکر دیم آن را از طرق نوشتن پس اگر آن وکیل گیرنده
وکیل که بود فلان را بقبض ان سرای بنویسد که وکیل گردانیده است آن وکیل را بقبض کردن ان سرای
که درکوفه درمحله بوفلان است و اگر وکیل کرده بود او را بدعوی وگفتگوی در ان سرای بنویسدکه وکیل کرده است
او را بدعوی و گفتگوی دران سرای او که بود است پس حاصل کلام اینست که بدرستی میباید مقاضی را
که ذکر کند در ان نوشته خود انچیزی را که وکیل گردانیده است و را بانچیز بعد از ان که آن وکیل حاضر بود
نوشته کند قاضی چهره او را از جهت زیادت در شناختن و و اگر ترک کرد بیان چهره او را ضرر نیست اور ا اگران
وکیل غایب بود در کوفه نوشته کند قاضی که وکیل گردانیده است مردیرا و ذکر کرده است وکیل دیگران مرد


جلد اول
۲۵۲
کتاب القاضی
فلان پسر فلان از فلان قبیله است پس این مسلما ثابت بانیکه وکیل گردانیدن شخص غایب را درست است
و همین مذهب است مرعلمای ما را رحمهم الله تعالی لیکن درینجهت که لازم نمیشود وکالت بر آن وکیل غائب پیش
از قبول کردن او آن وکالت را از جهت دفع مضار آن وکیل چنانکه لازم نمیشود وکالت بر وکیل در صورت
وکیل گردانیدن شخص حاضر را بعد از آن دوستی که رسید آن نوشته قاضی که نوشته شده بسوی او پس آن قاضی حاضر کند
آن کسی را که آن سرای در دست اوست بنا بر قول امام اعظم ابو حنیفه رحمة الله علیه پس شاید که قاضی بخواهد ازا
وکیل گواهان را گواه این میند بر انیکه بدرستی این شخص فلان پسر فلان است بعد از ان طلب کند
از ان وکیل گواهان را بر ان نوشته قاضی همچین حکم است در وکیل گردانیدن در چهار پایان و غلاما
و رتبها و اما بنها و دین کذا ست امام محمد رح که رواست مرد وکیل مدعوی بدعوی را در سرای که دعوی کند
یا کسی که گفتگوی دارد با او از جهت عمل کردن مطلق بودن وکیل گردانیدن او و اگر آن وکیل سرنده نامیده
بود مردی معلوم را پس روانیست مر آن وکیل را که دعوی کند با غیر آن مقرور و انیست مرد وکیل اجاره را
هیچ تصرفی مگر انیکه باجاره بدهد آن سرای را و او خصم میگردد مرکسی را که باجاره داده است آن سرای
را با و و اذا وكل الرجل رجلا بالخصومة في عيب خادم اشتراه وأخذ بذلك كتاب
القاضي يجوز وذكر محمد فى المبسوط ان الوكيل يملك الرد بالعيب لا اذا ادعى البائع رضا المشترى
(عالمگیری) وقتی که مردی وکیل گردانید مردی را بدعوی کردن در عیب غلام خدمتگاری که خریده بود او را
و گرفت بآن وکیل گردانیدن و دعوی نوشته قاضی را بسوی قاضی دیگر روا است این گرفتن نوشته قاضی
و ذکر کرده است امام محمد رحمة الله علیه در کتاب مبسوط انیکه بدرستی وکیل مالک میشود رد کردن چیز
فروخته شده را بسبب عیب مگر مالک نمیشود آنرا وقتی که دعوی کند فروشنده رضا شدن خریدار را
بآن عیب فى الكبرى امرأة وكلت غائبا و اشهدت شهودا بذلك فشهدوا بين يدى قاض ببلدتها ليكتب
قاضي بلدة الوكيل ليحكم بالوكالة يقبل هذه الشهادة كذا في التاتارخانية ( عالمگيرى )


جلد اول

٢٥٣

کتاب ادب القاضی

در فتاوای کبری ذکر شده است که زنی وکیل گردانید شخص غایب را و گرفت شاهدانرا بآن وکیل گردانیدن
خود آن غایب را پس گواهی دادند گواهان نزد قاضی شهر آنزن وکیل گیرنده تا که نوشته کند این قاضی سوی
قاضی شهر آن وکیل تا که حکم کند آن قاضی بآن وکالت قبول کرده میشود این شاهدی همچنین ذکر شده است
در فتاوای تاتارخانیه اذا وكلت المرأة بمهرها ونفقتها وكيلا وطلبت من القاضی
في ذلك كتابا فينبغى للقاضى ان يذكر في كتابه وذكرت ان لها على زوجها
فلان بن فلان بن فلان من المهر كذا وقد وكلت فلانا بن فلان بن فلان في قبض
ذلك المهر من زوجها وبالخصومة فيه ان انكر ويكتب ايضا وكلته بطلب
نفقتها من زوجها وبالخصومة فيها فاذا وصل الكتاب الى القاضى يحضر الزوج ويسأل عن
المهر فان اقر به امر بالدفع الى الوكيل ولو كانت وكلته بمهرها وبالخصومة في نفقتها حتى
يفرض لها كل شهر نفقة سنة وكل سنة كسوة مسماة فاذا وصل الكتاب الى المكتوب
اليه لم يقبل البينة الا بحضرة الزوج فاذا ثبت ذلك عنده سأله عن
المهر فان اقر به اخذه منه ويفرض من النفقة والكسوة ما يصلحهما كذا في
المحيط (عالمگیری) وقتی که زنی وکیل گردانید بمهر و نفقه خود مردیرا و خواست از قاضی نوشته را
بسوی قاضی دیگر دران مهر و نفقه خود پس میشاید مر قاضی را اینکه ذکر کند دران نوشته خود که این
شخصه من بیان نمود که بدرستی مرا بر شوهر من فلان پسر فلان پسر فلان این قدر است از مهر و تحقیق وکیل
گردانیده است فلان بن فلان بن فلانرا بقبض کردن آن مهر از شوهر خود و وکیل گردانید است او را
بدعوی کردن دران مهر اگر شوهر او منکر باشد و نیز قاضی بنویسد که آنزن وکیل گردانیده است آن فلانرا
بخواستن نفقه خود از شوهر خود و وکیل گردانیده است او را بدعوی کردن دران نفقه خود پس وقتیکه رسید
آن نوشته قاضی بآن قاضی که بسوی او نوشته شده بود حاضر کند شوهر آنزن را و بپرسد او را از مهر آنزن


جلد اول
۲۶۴
کتاب ادب القاضی
پس اگر اقرار کرد بآن مهرا و بفرماید او را بدادن آنمهر بوکیل آنزن اگر آنزن که وکیل گردانیده بود او را نجھے
و بدعوی کردن در نفقه خود برای زنیکه آن قاضی مقرر کند برای آنزن در هر ماه نفقه معلومه را و در هر سال کثو
معلوم را پس وقتیکه رسید آن نوشته قاضی بآن قاضی که نوشته شده بسوی او قبول نکند گواها را مکر بقسم گویرین
پس وقتیکه ثابت شد آن وکالت نزد آن قاضی بپرسد شوهر اورا از مهرا و پس اگر اقرار کرد بان مهر بیراندا
ازو و مقرر کند از نفقه و پوشاک آنقدر برا که صلاحیت و کفایت همسرته باشد برای آنزن همچنین ذکر شده کانون
وانکان المدعی یدعی دارا بالارث فالقاضی لکاتم یکتب فی کتابه وذکوان فلا فابن
بن فلان مات ثم یکتب و ترک دارا بالکوفة فی بنجر فلان بن فلان الی اخر ما ذکر ناد
کانت هذه الدار ملکا وحقا لفلان بن فلان بن فلان في يده وتحت تصرفه الی ان توفی
وخلف فلانا لاوارث له غير وترك هذه الدار المحدودة ميراثا له ولا ينبغي ان يكتفى
ملاقیام الدين
ملا عبد الکریم
يذكر المدعى ولا علم له وارثا غيره ثم يذكر واتانی فلان المدعی بفلان وفلان فشهدا صحيح است
ان فلان بن فلان بن فلان قد توفی الی آخر ما ذكرنا ( عالمگیر ) واگر بود مدعی کر تو
میکند سرائی را بسبب میراث پس قاضی نویسنده بنویسد در نوشته خود بسوی قاضی دیگر این اد که کرمی
که بدرستی فلان بن فلان بن فلان مرده است بعد از ان بنویسد که میراث گذاشته است آن مرده برائی
در کوفه در قبیله فلان بن فلان تا آخر آنچه پیش ذکر کردیم و بنویسد که این سرای حق و ملک بود مر فلان بن
فلان بن فلانرا و در زیر تصرف دست او بود تا زمانیکه فوت شد و وارث گذاشته فلان مدعی را که دیگرار
نیست مر اور ا غیر از او و میراث گذاشته است برائی و انسرایرا که حدود آن معلوم است نمیستاید قاضی را
که اکتفا کند بذکر کردن مدعی باین که نمیدانم آن مرده را دیگر وارثی غیرا و خود بعد از ان بنویسد که آورد نزدمین
فلان مدعی فلان فلانزا پس شاهدی دادند ایند و نفر بر اینکه فلان بن فلان بن فلان تحقیق مرده است تا
آنچیزی که پیش ذکر کردیم سجا جا و اما القاضي مقالكان لفلان بن فلان على الف درهم وقد ابلوا


جلد اول
۳۵۵
کتاب ادب القاضی

منها او اوفيته وانه اليوم في بلدكذا وانا اريد ان اذهب الى تلك البلدة واخاف
ان ياخذني وينكر الاستيفاء او الابراء فاسمع شهادة شهودي على ذلك واكتب لي
فيه كتابا فان القاضي لا يكتب في قول ابي يوسف واجمعوا ان صالح الدين لو كان
قضا للديون قضيت دينه او ابرا في فاساله ايها القاضى حتى لو انكر اثبت ذلك بالبينة
فان القاضی لا يسال و قاضیخنا مردی آمیز د قاضی پس گفت که مر فلان بن فلان را بر من
درم دین بود و تحقیق ابرا کرده و خلاص کرده مرا از ان دین یا گفت که داده ام آن دین او را و او مروز
در فلان شهرست واراده دارم من که بروم در انشهر و می ترسم از اینکه گیرد مرا و منکر شود از گرفتن دین خود
و یا از ابرا کردن دین خود پس بشنو گواهی گواهان مرا با دا کردن آن دین او و یا با برا کردن وا ز ان رین
ملاقیام الدین
ملاعبد الکریم
صحیح است
و بنویس برای من درین امر نوشته پس قاضی دیگر پس بدرستیکه قاضی ننویسد درین صورت بقول امام ابویوسف
رحمه الله علیه و اتفاق کرده اند همه امامان رحمهم الله بر اینکه بدرستیکه صاحب دین مضروب و پس گفت
اوکه دادم من دین او را یا گفت که ابراکرده بر ای من پس بپرس از ین صاحب دین ای قاضی تاینکه
اگر منکر شود ثابت میکنم آن اداکردن دین او را یا آن ابرا کردن او را از ان دین بگذرانند شاهده
پس بدرستی که قاضی بپرسد از ان صاحب دین و من هذا الجنس امراة جائت الى القاضي وقالت طلقنی
فلان زوجي ثلثا وتزوجت باخر بعد انقضاء عدتى وانى اخاف ان ينكر الطلاق فأسأله
ایها القاضى ان انكر اثبت بالبينة قال الشيخ الامام شمس الائمة لحلو انى لا القاضى نا اجماعاً
واز همین جنس است این مسئله که زنی آمدنزد قاضی گفت که طلاق کرده است مرا فلان شوهرمن سه طلاق
و نکاح کرده ام بدیگر شوهری پس از گذشتن عدت من و بدرستیکه من میترسم از اینکه آن شوهر منکر شود از طلاق
کردن پس بپرس از و ای قاضی پس اگر منکر شد از ان طلاق کردن ثابت میکنم آنرا بر او بگذراندن
گفته است شیخ امام شمس الایمه حلوانی رح که بپرسد قاضی زنی را از ان شوهر باتفاق همه امامان رحمهم الله تعا


جلد اول
۲۵۷
کتاب ادب القاضی

ومنها لوجاء الى القاضي وقال اني اشتريت دارا في بلد كذا وكان فلان شفيع هذه الدار فسلم الي
الشفعة وهو في بلد كذا اليوم واقر الا من ان يطلب الشفعة وينكر التسليم فاسمع شهادة شهو
واكتب لي في ذلك فان القا لا يكتب دقاضيخا او ازمين جنس ست اینکه مردی آمیز د قاضی که د کسی شیکو
من خریده ام سرایی را در فلان شهر و فلانشخص شفیعہ دار این سرایی بود پس حق شفعه خود را بین سپرده و نواید
و او امروز در فلان شهرت ابردینکه من ایمنی هستم از اینکه حق شفعه خود را طلب کند و منکر شود از ان پرشن
و بخشیدن پر بش بو گواهی شاهدان مرا و بنویس برای من این امر نوشته بموی قاضی دیگر پس بهر شیکه قاضی
ننویسد درینصورت نوشته را راجعوا على ان المديون او المشترى او المرآة لو قال ان حيا الدين و
الشفيع والزوج قد عرجني فيما ادعى فاسمع شهود فان القا يسمع ويكتب والله اعلم بالصور وقام
اتفاق کرده اندعلما رحمهم الله برانیکه به نی اگر گفت دیندار یا خریدار یا زن اینکه بدرستی صاحب دین باشیدی
و شوهر غرض کرده بود با من در چیر یکه دعوی میکند آنرا پس بین کو گواهی گواهان مرا پس بهر شیکه قاضی شنو
شاهدی شاهدان اورا و بنویسد بوی قاضی دیگر نوشته را والله اعلم بالصواب ولوان رجلائی بلدا مة و
اقام الآخر بينة انه له وقضى بها القا له فقال الذى في يده اشتريتها من ان وهو يبلد كذا وقد تبت
فایده
نوشته قاضی در باب
الیه القا يسمع شهودي واكتب لي فانه يكتب له ذلك بما يصح عنده ولو ان جاء في يد يح رجل ا دعتها نهاا
کتب
الاصل بعدها التمر بالرق واقام البينة وقصى القا بحريتها فان اقام الذي في الجانية البيئة على انه اشنال
من الغائب كذا ونقدة الثمن طلب من القا الكتاب بجيبه الى ذلك ولو انها لم يقم البينة على حريتها
ادعتها خر وانكرت اقرار بالرق ولم يكن لني واليد البينة على اقرارها بالرق حلفها القاطر والقرول
قولها مع اليمين عناك ورني ويجعل من حقه الله عليها وان الى واليدانها اشتريتها ملتان ونقد تا
فاسمع من شهودي الا ترجع عليه بالثمن يجيبه الى ذلك وكذالك ذا د عتا الاصيل بعدها القريت بالرقي اقام
صبيحة اليد لا يرجع للتر بالثمن على المبايع وكذالك ذا انكرت الرق ابتداء وادعت حرية الاصل

حاضی ام
على مسید
صحیح


جلد اول
۲۵۷
کتاب ادب القاضی

حتی کان القول قولها لا يكون للمشترى ان يرجع بالثمن على البایع فان اراد المشترى ان يخلف البایع فى هذا يمين العف
ماليعلم انها حرة الاصل يريد به الرجوع بالثمن على البایع فله ذلك فان حلف لا شىء علیه وان نكل ققد
اقربما ادعاه المشترى فيلزمه ويرجع الثمن وان اشترى فى هذين الفصلين يطلب تخليف البایع ونک
ارادان يقيم البينة على حرّيتها يتّوجه الرجوع بالثمن البایع سمعت بينته كذا فى المحيط دع المليس
اگر بدستی مردست مردی کنیزی بود و مردی دیگر شاهدان گذرانید برینکه این کنیز از من است قاضی حکم
کرد بآن کنیز برای آن مدعی پس گفت آن مردی که کنیز در دست او بود که بدرستی من این کنیز ازخرید
از فلان و آن فلان در فلان شهر است و تحقیق داده ام بآن فلان بهای آن کنیز را پوشیده شاهدان
مراو نویس بر این ثبوت بسوی قاضی دیگر پس بدرستیکه قاضی بنویسد برای او نوشته بسوی قاضی دیگر
باینخبر که ثابت شده است نزد او و اگر کنیزی در دست مردی بود که دعوی میکرد آن کنیز که بدرستی
من حراصل آزاد است میگذرانید دعوی اوپس از اقرار کرد ان او بود کنیز بودن خود و بر ایند عوای آزادی خود
شاهد انرا و قاضی حکم کرد بآزاد بودن او پس اگر انکس که کنیز در دست او بود شاهدان گذرانید بر اینکه بدرستی
من این کنیز راخریده ام از فلانشخص غایب بایقدر بها ونقد داده ام با و بهای آن کنیز را و خواست
از قاضی نوشته را بسوی قاضی دیگر در اینصورت قبول نکند قاضی آن نوشتن را برای او و اگر آن کنیز نشاند
نکذرانید بآزاد بودن خود و لیکن دعوی میکرد این آزاد بودن خود را ومنکر بود از ان اقرار کردن بکنیر
بودن خود و نبود منکسکسی اگر کنیز در دست او بود شاهدان با قرار آن کنیز بکنیز بودن خود در اینصوت
حکم کند قاضی بآزاد بودن آن کنیز و معتبر قول آن کنیز است با سوگند کردن او نزد ائمه ام
و امام محمد رحمه الله علیها و اکر گفت نشکس کنیز در دست او بود که این کنیز را خریده ام از فلان
ونقد داده ام با وبهای اور اپیس بشنو از شاهدان من تا که رجوع کنم بران فلان بیبیا
آن کنیز در ین صورت قبول نکند قاضی قول اور او همچنین اگر دعوی کرد کنیز آزاد بودن اصلی


جلد اول
٢٥٨
کتاب ادب القاضی

خود را بعد از اقرار کردن او بکنیز بودن خود و راستگوی نموداور انکس که کنیز در دست او بود رجوع نکند خریدار
ببهای آن بر فروشنده و همچنین اگر ان کنیز منکر شد کنیز بودن خود را در اول و دعوی نمود آزاد بودن اصلی
خود را تا انکه معتبر قول او شد نیست مرخریدار را که رجوع کند ببهای آن کنیز بر فروشنده پس اگر خریدار اراده کرد
که سوگند بدهد فروشنده را در همین دو صورت بانیکه تو نمیدانی که آن کنیز در اصل از ادست یا اراده دشت تا آن
خریدار باین سوگند دادن رجوع کردن را ببهای آن کنیز بر فروشنده پس است مر اور این سوگند دادن دلیش
آن فروشنده سوگند کرد هیچ چیز برا ونیست و اگر منع اور دانسوگند نمودن پس تحقیق که اقرار کرد بانچیزی که
دعوی کرده است آنرا خریدار پس لازم است بر اور دکردن تمامی بهای آن کنیز و اگر آن خریدار درین دیورت
طلب نکرد سوگند دادن آن فروشنده را ولیکن او اراده کرد گذرانیدن شاهدان را بآزاد بودن
آن کنیز و اراده دشت باین گذرانیدن شاهدان رجوع کردن را بر فروشنده ببهادی آن
کنیز شینده میشود شاهدان او همچنین ذکر شده است در کتاب محیط فاذا وصل الى القا
لم يقبله الا بحضرت الخصم وشهود، ابلغ) الى بيفر ولا بحضور الخصم وشهوده ولاندم
اسلام شهوده ولو كان الذى حمل ذمى لشهادتهم على فعل المسلم الا اذا اقر الخصم بها ان تصحر
پس وقتی که رسید نوشته قاضی بقاضی دیگر قبول نکند آنرا مگر بحضور مدعی علیه یعنی نخواندانگا
دویم آن نوشته را مگر بحضور مدعی علیه و گواهان او و چاره نیست از مسلمان بودن شاهدانی
اگر چه آن شاهدان برای ذمی بر ذمی باشد از جهت شاهدی دادن ایشان بر فعل مسلمان
نوشتن قاضی است مگر آنکه مدعی علیه اقرار کند پس حاجت بشاهدان نیست ثم اذا استمى الكتا
إلى المكتوباليه ينبغى المكتوباليه ان يجمع بين التجار بالكتاب بين خصمه بطلبه ولا ينبغى له ا
يقل البينة على انه كتاب القاضي الاوبعه خصمه ثم اذا جمع بينهما فالمكتوب يمر حضم عليه الميل
القنا المدعى عليه عن دعواه فان اقربه الزمه القاضي ذلك باقراره ووقع الاستغناء

فایده
در انچیزهائیکه میشاید مر آن قاضی
که نوشته شده بسوی

ملا قیام الدین
ملا عبد الحلیم
مصححین


جلد اول
کتاب ادب القاضی
٢٥٩

الكتاب وان جحد دعواه حتى احتاج المدعى الى اقامة الحجة يعرض الكتاب
على القاضى فاذا عرفه فالقاضى يقول له ما هذا فيقول كتاب القاضي
فلان فيقول له القاضى هات البينة على ان هذا كتابه كذا فى المحيط در عالمگيرى
بعد از ان وقتی که رسید کتاب قاضی بقاضی دویم میباید قاضی دویم را که یکجا کند میان این کس که
آوردہ است آن نوشته را و میان خصم او بطلب کردن آنکس که نوشته قاضی را آورده است بشنی
مرقاضی را که قبول کند شاہد انرا بر اینکه این پیشته قاضیست مگر وقتی که با او خصام باشد پس وقتی که قا
نجا کرد میان ایشان پس مدعی دعوی کند حق خود را بر مدعی علیه پس بپرسد قاضی مدعی علیه را از دعوی
او پس اگر اقرار کرد بدعوای او لازم کند قاضی برآمد علیه حق مدعی را بسبب اقرار او و بی نیاز میایم
از ان نوشته قاضی و اگر مدعی علیه منکر شد از دعوای آن مدعی تا اینکه محتاج شد آن مدعی به پا کرون
حجت دلیل پیش کند آن مدعی نوشته آن قاضی را بر قاضی پس وقتی که پیش کرد آنرا پس قاضی بگوید
او را که چیست این پس بگوید مدعی که این نوشته فلان قاضی است پس بگوید قاضی مرا و را کر بیا
شاهدانرا بر اینکه این نوشته آن قاضی است همچنین ذکر شده است در کتاب محیط ولا يقبل
الابشهادة رجلين او رجل وامراتين (هدايه) قبول کرده نمیشود نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر مگر
قبول کرده میشود بشاہدی دو مرد یا یکمرد و دو زن و يجب ان يقرا الكتاب عليهم ليعرفواماً ويعلمهم به
نسخة بحضرتهم ويسلمه اليهم وهذا عند ابى حنيفة وقال ابو يوسف الأخرى يني من ذالك
ليس شرط والشرط ان يشهدهم ان هذا كنا و ختمه (هدايه) وعليه الفتويه ميا) ومن
المشايخ من التخم ليس بريا ايضا والنما شمل الائمة الختم في الهوى من هذا لا يغبر والكتمان
فماذا كان كتاب مع المكن ينبغى ان بيتر الخاتم الا ان يشهدوا بما فيه حفظ الدفع التذول واللتقضاً
اليوم انهم يسلون المكتوب الي المكي وموقولا يطبع وهو ختبار الفتوى على و شعر الارح (كفايه)

اقيام الحديث
احمد الكريم
بحیر ست

فايده
قبول نمیشود نوشته قاضی
مگر بشاهد ان

فایده
در شاهد گرفتن قاضی نویسنده
شاهد انرا بر نوشته


کتاب ادب القاضی
٢٦٠
جلد اول
و واجب است که بخواند قاضی نویسنده نوشته خود را بر شاهدان برای انیکه بدانند انچیز بیرا که در آن نوشته شده
و یادداشت کند قاضی نویسنده شاهد انرا بان چیز یکه در ان نوشته اوست بعد از ان مهر کند قاضی نویسنده
آن نوشته خود را بحضور آن شاهدان و بسپرد آن نوشته را بآن شاهدان و انیکه بیان شد نیز در معینین
است رحمة الله علیها و گفته است امام ابو یوسف رحمہ اللہ در قول آخر خود که جیز می ازین چیزهائیکه کده
کرده شد شرط نیست شرط این است که قاضی نویسنده شاهد بگیرد اند شاهر انرا براینکه این نوشته او و مهر او
و همین قول امام ابو یوسف رحمہ اللہ قویست از امام ابو یوسف رحمہ الله روایت کرده شده است که مهرکردن
قاضی نویسنده نیز شرط نیست و برگزیده است امام شمس الائمه سرخسی رحمه الله قول امام ابو یوسف رحمہ الله
و همین قول امام ابو یوسف رحمہ فتوی کرده شد است آری وقتی که آن نوشته قاضی بادعی باشد دشهادتیط
کرده شود مهر کردن قاضی مگر مهر کردن قاضی باینکه نوشته با دعی باشد شرط نیست که شاهدان شاهد
بدهند بان چیزیکه در آن نوشته است از روی حفظ و یاد داشتن و عمل قاضیان امروز بر آن است
که ایشان می سپرند نوشته خود را بمدعی و همین قول امام ابو یوسف رحمہ اللہ علیه و همین قول برگزیده
شده برای فتویست بنابر قول شمس الائمه سرخسی ولو انکشر ختم القاضى الموصول صار المكتوبة
يقبل الاستاذ قاضيا اذكر الفقيه ابوبكر الرانر والشيخ الإمام شمس الائمة أن قبول الكتاب كسر الخاتم لذلك فذلك
والصخر في ذلك كل ما ذكره اکر شکسته بود مهر قاضی پیش از رسیدن نوشته او بقاضی دویم پس بدرستیکه
آن قاضی که بسوی او نوشته شده قبول کند آن نوشته را و ذکر کرده اند فقیه ابو بکر رازی دشیخ
امام شمس الائمه حلوانی رحمہ اللہ علیها که قبول کردن نوشته قاضی باشکستن مهر او قول تلاً
علماء است رحمہ اللہ تعالی چنین ذکر شده است در کتاب ذخیره و صحیح آنست که همین قول
تمامی علماء است رحمهم الله تعالی واذا مرض شهود الكتاب في الطريق اوماتوا فلم الجون
الى وطنهم وامر المقول له بان التمس فاشهد واقوما على شهادتم يجوز ذلك كما يجون في

فایده
شکستن مهر قاضی نویسنده پیش از
رسیدن نوشته تا مه او
بقاضی غیر

فایده
مریض شدن شاهدان و با ماندن
کردن در سفر با در شهر
دیگر

الا فیہا
وهذا لا يجد


جلد اول
٢٦١
كتاب ادب القاضي

غير مخاللقاء قاضي المحكمة اجانب شهادنا لنا المحجر الزن و وقتیکه شاهد ان نوشته قاضی بیمار شدند در انجا
شهد مرا یشانرارجوع كردن بوطن خود یا اراده کردند سفر کردن را بشهر دیگر پس شاهد گردانیدند قومی
بر شاہدی خودر وست این شهاب گردانیدن چنانکه در واست شاهد گردانیدن بر شاہدی
در غیر نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر و چنا نکه رو است نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر شاہدی تا
ونصیر اشهاد هم ان یقولوا هذا كتاب قاضی بلد كذا فلان بن فلان الى قاضي بلد كذا فلان بن فلان
في دعوى المد هذا على غائبه هو فلان بن فلان قراء علينا وختمه بحضرتنا واشهدنا عليه فاشهدوا
انهم على شهادتنا هذه وكذا لوا شهد هذا الفريق فريقا آخر ثالثا ورابعا وعاشرا وان كثر و قاضيخان
و تغییر شاهد گردانیدن شاهد ان نوشته قاضی شاهدان دیگر را بر شاهدی خود این است
کہ گویند آن شاهدان که این نوشته قاضی فلان شهرت که فلان بن فلانست بسوی قاضی فلان
شہر کہ فلان بن فلانست در دعوی این مدعی بر غایبی که او فلان بن فلانست خوانده است
آن قاضی نویسنده این نوشته را بر ما و مهرکرده است آنرا بحضور ما و شاهد گردانیده است مارا بر آن
فائك
نوشته خود پس شاهد شوید شما بر این شاہد ی ما و همچنین دست شاہدی بر شاہدی اگر شاهد گردانیده در سپردن شاہد ان نوشته قاضی
این گروه دیگر گروه را سوم یا چهارم یا دهم اگر چه زیاده باشد فاذا سلمه الشهود اليه را بآن قاضی و غیره د شابد
کردن ایشان
شهد وا انه کتاب فلان القا فضه القاضي وقرأه على الخصم والزمه ما فيه (هدايه)
ان كان القاضي الكاتب كتب فى كتابه عدالة الشهود او عرفهم القاضي المكتوب
اليه بالعدالة وان لم يكن ذلك سال القاضي عن عدالة الشهود فان عدلوا
قضى بشهادتهم (قاضيخان ) ولم يشترط فى الكتاب ظهور العلالة
للشيخ والصحيح انه يفض الكتاب بعد ثبوت العدالة كذا ذكره الخصاف(هداية)
پس وقتی که نوشته قاضی را شاهد ان سپردند بآن قاضی که بسوی او نوشته شده و گواهی دایند


جلد اول
کتاب ادب القاضی
٢٦٢
آن شاهدان که بدرستیکه این نوشته فلان قاضی است بکشاید آن قاضی دویم آن نوشته را وبخواند
آنرا بر مدعی علیه والزام کند بر مدعی علیه آن چیزی که در آن نوشته است اگر چند هیچ یک آن قاضی نویسنده نوشته بود عادل
بودن شاهد انرا یعنی آن شاهدانرا که براصل حق مدعی بحضور او شاهدی داده اند و یا در آن نوشته
آن قاضی که بسوی او نوشته شده آن شاهدانرا بعادل بودن و اگر نبود این هر دو امر یعنی
نه قاضی نویسنده عادل بودن آن شاهدانرا نوشته بود و نه آن قاضی که بسوی او نوشته
شده ایشانرا بعادل بودن بشناخت بپرسد آن قاضی که بسوی او نوشته شده از مردمان
دیگر عادل بودن آن شاهدانرا اگر عادل بودن ایشان ثابت شد حکم کند قاضی بآن شاهده
ایشان وشرط نکرد مصنف رحمة الله علیه در کتاب ظاهر شدن عادل بودن شاهدانرا برا
گشودن آن نوشته و صحیح آنست که آن قاضی که بسوی او نوشته شده بکشاید آن نوشته را
بعد از ثابت شدن عادل بودن شاهدان همچنین ذکر کرده است این حکم را امام خصاف
رحمة الله علیه فلولقبل الثاني مع حضر خصمه جاز ولو سمع البینة على ان هذا كتاب القاضي فقرر يخص حضو النم
فنظر الیه ثم قرة ولم يقبل الثانية لاشر قبول الكتاب پس اگر آن قاضی که بسوی او نوشته شده قبول کرد نوشته ا بغیر
از حضور مدعی علیه روا میشود و اگر شنید شاهدانرا برانیکه این نوشته قاضی است بغیر از حضور مدعی علیه و این نوشته
پس حاضر بودن مدعی علیه شرط قبول کردن آن شاهدانست مربونوشته نه شرط قبول کردن آن نوشته
ذکر اجماعه عن محمد ان في قياس قول ابی حنیفة رح اذا جاء بکتاب مختوم ینبغی للقضا ان يحضر المدی عليه
فإذا حضر سال الذی جاء بالكتاب هو الذی تدعى عليه فان قال نعم ساله بعد ذلك ادقيل
في الكتاب وصاحب الكتاب قال صاحب الكتب سأله البيئة على انه كتاب القاضي وان قال ناهم
الطالب وانا فلان بن فلان بن فلان فانه يسأل البينه انه فلان بن فلان بن فلان
و ابن فلان او كله فان قام بینه على انکتا قبولا و مضى في حقه وكانت في الاحقنا بقيل تم
فایده
دربول کردن قاضی دوم
نوشته قاضی نویسنده را
فایده
درانیکه بشاید بر قاضی انکه نوشته
شده با وانکه حاضر کند مدعی علیه را
و بپرسد از مدعی که این است.
مدعیه که دعوی میکنی براو


جلد اول
کتاب ادب القاضی
٢٦٣
ذکرکرده است ابن سماعه رحمه الله از امام محمد رحمه الله علیه که بدرستی از قیاس قول امام اعظم رحمه
علیه حکم نیست که وقتی که بیاور و شخصی نوشته قاضی را بقاضی دیگر در باب یک حجه شاید مرآن قاضی را
که بسوی او نوشته شده اینکه حاضر کند مدعی علیه را پس وقتی که حاضر شد بپرسد قاضی آنرا شخص که آورده
نوشته قاضی را که آیا مدعی علیه همین کس است که تو دعوی داری بر او یانه پس اگر آنمدعی گفت که آری
پرسمد از و بعد ازان که آیا تو وکیل هستی ازان نوشته قاضی یا صاحب آن نوشته هستی پس اگر گفت
که صاحب آن نوشته هستم طلب کند از و شاهدانرا بر اینکه این نوشته نوشته قاضی است و اگر گفت که وکیل
طلب کند شهود هستم هم و من فلان بن فلان بن فلان هستم پس قاضی طلب کند از و شاهدانرا بر اینکه پدرم
این کس فلان بن فلان بن فلانست و بدرستیگه فلان صاحب حق او را وکیل کرده است پس اگر
شاهدان گذرانید بران نوشته قاضی پیش از ان که حکم کند بشاهدان وکالت و در تهمسان
قبول کرده میشود آن شاهدان قال ابن سماعة عن محمد اذا سمع القا البينة على الوكالة والكتاب
قبل ان يظهر عدالة الشهود عزل الكاتب ظهرت عدالتهم قضى القابالامرين جميعا وان عدالت
بينة الوكالة ولم يعدل بينة الكتاب حتى عزل القاضى الكاتب فاراد الوكيل ان يقيم بينة اخرى
على الكتاب لا يقبل ذلك عنه وان عدل بينة الكتاب ولم يعدل بينة الوكالة حتى عزل الكاتب فاراد
ان يقيم بيئة على ان فلانا وكالى في كله ثم تعدل الثانية قبلت البيئة وقضى بالوكالة (عالمكيرى)
گفته است ابن سماعه رحمه الله علیه که روایت کرده ام ازامام محمد رحمه الله علیه که وقتیکه شنید آنقاضی که بوی او
نوشته شده است شاهدان را بر وکیل بودن شخصی که آورده است نوشته قاضی را و نیند و را بر نوشته آن قاضی
پس پیش از ظاهر شدن عادل بودن شاهدان عزول شد آن قاضی نویسنده و بعد ازان ظاهر شدعادل بودن اشاهان
حکم کند آن قاضی که بسوی او نوشته شده بصیح بودن تمامی سرد و امریعنی کیل بودن شخص ونوشته آن قاضیگر
عادل گردده شد شاهدان وکیل بودن شخص عادل کرده نشده بودند شاهدان نوشته قاضی نویسنده اینکه معزولش
فایده
در معزول شدن قاضی نویسنده
پیش از ظاهر شدن عدالت
شاهدان


جلد اول
۲۶۴
کتاب ادب القاضی
قاضی نویسند و پس اراده کرد آن وکیل که بگذراند بران نوشته قاضی دیگر شاهد انرا قبول نکند آثاقاضی
که بسوی او نوشته شده از ان وکیل گذرانیدن دیگر شاهدانرا و اگر عادل کرده شده بودند گواهان آن نوشته
قاضی که عادل کرده نشده بودند گواهان وکیل بودن آن شخص تا اینکه معزول شد قاضی نویسنده پروان
کرد آن وکیل که دیگر شاهدان بگذراند بر اینکه بدرستی فلانشخص وکیل کرده است مرا در انروز و عادل
کرده شدند گواهان او قبول کرده میشود گواهان او و قاضی حکم کند بوکیل بودن او كذا في قنية الفقيه
كتابا وبختمه هل يقضى بما فى الكتاب رعالى القاضى الذى جاء بالكتاب ان يترقراى الكتاب و اتم
به الخصم ويشهد الشهود انة هذا الكتاب فيقضى الم لم يكنى امو هنه سال البينة انه فلان بن فلان آن
البينة قبان الخصم فليس للقاضى ان يطلبه بطلان اگر آن قاضی که بسوی او نوشته شده قبول کرد نوشته قاضی
اول را بکشود آن نوشته را آیا حکم بکند بیجر نیکه در آن نوشته است یانه اگر میدانست آن قاضی که بوی
او نوشته شده که بدرستی آنکسی که آورده است آن نوشته را فلان ابن فلان از فلان محله است یا مدعی علیه
اقرار کرد بان که این شخص فلان بن فلانست یا شاهدان شاهدی دادند که بدرستی همین شخص صاح
آن نوشته است درینصورت قاضی حکم کند بانچیز یکه در آن نوشته است و اگر چیزی ازین سه اقرا
قاضی شاهدان بخواهد از و که بدرستی تو فلان بن فلان هستی واگر خواست قاضی شاهدانرا از پیش
فایده
درینکه مدعی علیه طعن بگوید در حق
قاضی نویسندیا در حق
شاهدان مدعی
از کشودن آن نوشته پس این خواستن قاضی بهتر است برای کوتاهی سفت یعنی مسافت طريق محكم قاضي تا ہم
کوتاه تر میشود همچنین ذکر شده است در کتاب محیط واذا طعن الخصم في القاضي الكاتب أوفى
الشهود فقال ان الشهود الذين شهد واعند القاضى الكاتب عبيدا ومحدودون
في قذف او من اهل الذمه يسمع القاضي ذلك منه فان اقام على ذلك شاهدى
لا يقبل الكتب وان قام شاهد ا واحدا بشخص القاضى المكتو اليه فان كان الا مر كان شهدا
الواحدد د الكتاب والا قضى به در وقتی که طعن گفت مدعی علیه در قاضی نویسند و یا دران شاهدانیکه


جلد اول
٢٦٠
كتاب ادب القاضی

نزد قاضی نویسنده گذشته بودند پس گفت که بدستی آن شاهدی که نامه یی داده اند نزد قاضی نویسنده
غلام اند یا جرزده شده اند در قذف یا از اهل ذمه اند بشنود قاضی این طعن گفتن را از وی اگر
مدعی علیه گذرانید دو شاهد را بران طعن قبول کند قاضی دویم آن نوشته را و اگر بکشاید گذرانید همچون
قاضی دویم پس اگر امر همچنان بود که همین یک شاهد گفته بود رد کند آن نوشته را واگر امر آنچنان نبود
که آن یکشاهد گفته بود حکم کند قاضی دویم بآن نوشته بران مدعی علیه وانما يقبل المكتوب اليه الكتاب
اذا كان الكاتب القضاء حتى لومات او عزل ولم يستا هلا للقضاء قبل وصول الكتاب لا يقبله
ويبطل مضمون الكتاب في بردته وجلة القذف وعمائه وفسقه بعد عدالة حنى عن الاهلية (در مختار)
و جهه این نیست که قبول کند القاضی که بسوی او نوشته شده نوشته قاضی اول را در آنوقتی که قاضی نویسنده
ثابت باشد بر حال قضای خود پس اگر مرد آن قاضی نویسنده پیش از رسیدن آن نوشته او بقاضی
دویم یا معزول شد از قضا یا اهل بودن قضا بر ای او باقی نماند پس قاضی دویم قبول نکند آن نوشته
او را و باطل میشود نوشته قاضی بسبب دیوانه شدن و مرتد شدن قاضی نویسنده و بسبب جرزده
شدن او بجهت قذف کردن او شخص دیگر را و بسبب نابینا شدن او و بسبب فاسق شدن او پیش از
عادل بودن او از جهت بیرون شدن از اهل بودن قضا واما القاضي الكاتب قبل ان يصل الكتاب
الى المكتوب اليه فالمكتوب اليه لا يقبل هذا الكتاب عند ولو قبله مع هذا وقضى به لم يرفع الى قاض
آخر امضاه وكذا للمكتوب اليه اذا مات او عمل الكاتب اليه قبل القراءة واما اذا ماتت بعد وصول
الكتاب و القراءة فان المكتوب اليه يمربه هكذا ذكر في ظاهر الرواية و الصحيح ما ذكر في ظاهر الرواية (عالمگیری)
وقتی که قاضی نویسنده مرد پیش از رسیدن نوشته او بآن قاضی که بسوی او نوشته شده پس آنقاضی که بسوی او
نوشته شده عمل نکند باین نوشته نزد علمای و اگر قبول کرد آن نوشته را با مردن قاضی نویسنده پیش از رسیدن نوشته او و حکم کرد
بآن نوشته بعد از ان رسید آن حکم او بدیگر قاضی امضا کند آن قاضی دیگر بآن حکم و همچنین حکمست در ان صورتیکه اگر

فایده
درینکه قاضی نویسنده میرد
یا معزول شود

فایده
درینکه قاضی نویسنده میرد پیش از
رسیدن نوشته او قبول کند
آن نوشته را قاضی
دویم

فایده
درینکه اگر قاضی نویسنده میرد
بعد از رسیدن نو
[ILL]


جلد اول
٢٦٦
کتاب ادب القاضی
فایده
درینکه اگر مبرزة قاضی که نوشته شده
باوه قاضی نویسنده نوشته باشد
نوشته خود را عام
مرد آن قاضی نویسنده پس از رسیدن آن نوشته بان قاضی که بسوی او نوشته شده پیش از خواندن و آن تو
را و اما وقتی که مرد پس از رسیدن آن نوشته و بعد از خواندن آن پس انقاضی که بسوی او نوشته شده عمل کند بان
نوشته همچین ذکر شده در ظهیر یه روایت صحیح حکم آنست که ذکر شده در ظاهر روایت وكذ لك لوما المكتوب إليه
لا يقبله قاض آخر يعني الا اذا كتب إلى قاض من فلان قاضي بلد كذا والي كل من يصل إليه في المسلمين عليه
ولو هم ابتداء جازات وعليه العمل بحرا و استحسن لكثير من المشايخ خلافا للشيخ هو الاوجه و به والخصام
و همچین وقتی که مرد آن قاضی که بسوی او نوشته شده قبول نکند آن نوشته را دیگر قاضی مکر قبول کند انرا در صورتیکه
وقتی که نوشته کرده باشد آن قاضی نوینده در آن نوشته خود این را که نوشته شد بسوی فلان بن فلان قاضی
فلانشهر وبسوی هر قاضی از قاضیان مسلمانان که برسد با و این نوشته واکر در ابتدا عام نوشته کرده بو
باینطریق که برسد این نوشته من بسوی هر قاضی از قاضیان اهل اسلام روا کرد و است این را امام ابو یوس
رحمه الله علیه و براین قول امام ابو یوسف رحمه الله علیه عملست قول امام ابویوسف رحمه الله علی نیک شمرده انبیار
از مشایخ رحمهم الله تعا از جهت تسانی امرود و کتاب فتح القدير كذا نته قال امام ابو یوسف و جدار وه دلیل و گر انت كذافیا ات
يصل إليه في المسلمين وله قاضي دي بكتابة المكتوب يتقبل الله ولاية بخطأ ف المكتوب الوجعل الخطاب القوم
إليه ليصر نائبه ان قبله بحرية ولو جعل الخطاب للنائب وسماه باسمه لاصر للنائب يقبله ولا تجبى
نوشته کرد قاضی اول نوشته را اینچنین که این نوشته برسد هر کسی از قاضیان مسلمانان پس رسید آن نوشته او
بسوی قاضیکی ولایت قضا با و داده شده بود بعد از نوشتن قاضی اول آن نوشته خود را قبول کند قاضی دیم این نوشته را ز
نابودن ولایت قاضی دویم در وقت خطاب قاضی اول چنانچه در کتاب جواهر الفتاوی آورده ست و در این کتاب الفتاو
گفته است که اگر کر دابنده بود در نوشته خود خطاب ابان قاضی که بسوی او نوشته شده یعنی مخاطب خود او راست
بودیست مرايب اور اکہ قبول کند آن نوشته را واکر قاضی نویسنده کر دابنده بود خطاب در نوشته خود تنائی
که بسوی و نوشته شده و نامیده بود در آن نوشته خود ان نایب انست مرافتاضی نایب گیرند و را که قبول کندان
فایده
درینکه اگر قاضی اولیه نوشته باشد
که برسد یکهر هر مسلمین بوقت رسیدن آن
مسلمان


جلد اول

کتاب ادب القاضی

٢٦٤

دیوان رحلا بها الى قاضی الکوفه وقال لی علی رجل یقال له فلان فلان بن کذا کذا درهما وقد صار الی البصرة
فاسمع شهود علیه واکتب الی قاضی البصرة الی خصمی بها والا یکتب کا قاضی البصرة الی قاضی فارس
ان كان بها يريد ان قاضی الکوفة یسمع شهوده ویکتب الی قاضی البصرة او قاضی فارس
و اگر بدرستی مردی آمد نزد قاضی کوفه و گفت که مرا بر مردی که گفته میشود او را فلان بن فلان این
و اینقدر درم دین است و تحقیق گفته شده است که بدرستی آنمرد در بصره است پس بشنو شاهدان مرا
بر آن مرد و بنویس برای من نوشته را بسوی قاضی بصره پس اگر خصم من در بصره بود مدعا حاصل
بوجہ نیکو و اگر خصم من در بصره نبود قاضی بصره بنویسد برای من نوشته بسوی قاضی فارس اگر خصم من
بفارس بود پس بدرستی که درینصورت قاضی کوفه بشنود شاهدان او را و بنویسد نوشته را بسوی قاضی بره
و لو كان المدعي قال لقاضي الكوفة اكتب إلى قاضي البصرة وإلى قاضي فارس يكون في كتابي من فلان
بن فلان قاضی الکوفة الى فلان بن فلان بن فلان قا البصرة وإلى فلان بن فلان بن فلان قاضي
فارس ان اصبت خصمي بالبصرة دفعت الكتاب الى قاضي البصرة وان كان بفارس دفعت الكتاب الى
قاضي فارس ذلك لا يجوز يكتب للقاضي الأول ويشهد الشهود ان کتابه هذا الی فلان بن فلان
قاضی البصرة والي فلان بن فلان قاضي فارس فاي القاضيين وقع عليه كتابة هذا نفذه و يعمل به رقم قاضی
و اگر بوده مدعی که گفت مر قاضی کوفه را که بنویس برای من بسوی قاضی بصره و یا بسوی قاضی فارس که باشر
در آن نوشته تو اینک این نوشته از جانب فلان بن فلان بن فلان قاضی کوفه است فرستاده شده است
بسوی فلان بن فلان بن فلان قاضی بصره و یا بسوی فلان بن فلان بن فلان قاضی فارس تا اگر
رسیدم و یافتم خصم خود را در بصره میدهم آن نوشته را بقاضی بصره و اگر آن خصم من در فارس بود میدم
آن نوشته را بقاضی فارس روا نمیشود این نوشتن در قول امام ابو یوسف رحمہ اللہ علیہ بنویسد تھا
اول این نوشته را و شاهد بگیرد شاهدانرا که بدست که این نوشته ست روانه کرده ام آنرا بسوی فلان بن فلان

فایده
در اینکه بگوید مدعی قاضی را که
نوشته کن بقاضی بصره یا قاضی
فارس


جلد اول

۲۶۸

کتاب ادب القاضی

فایده
درینکه باطل نمیشود نوشته قاضی
بمردن مدعی و یا مدعی
علیه

فایده
درینکه حاضر کند مدعی ورثه
یا وصی مدعی علیه

فایده
درینکه مدعی بگوید بقاضی نویسنده
که نوشته شما گم شده دیگر نوشته
بنویسد

بن فلان قاضی بصره یا بسوی فلان بن فلان بن فلان قاضی فارس پس هر کدام را از ان دو قاضی که او
گردید برو این نوشته من جاری کند حکم انرا و عمل کند بان نوشته ولا يبطل بحق الخصم انما كا (و در مختار)
اتى ببا اور حضور المكتأء وكذ لا يبطل بموت شاهد الاصل (و خانی) و باطل نمیشود نوشته قاضی بمرزن
خصم هر کدام که باشد یعنی خواه مدعی باشد آمرده خواه مدعی علیه و همچنین باطل نمیشود نوشته قاضی بمردران شاران
اصل مدعی که نزد قاضی اول گذشته اند و اذا جاء المدعى بكتا بالله الى المكتو باليه وقاما المدعى عليه
فجاء المدعى بكتاب القاضي فاحضر المدعى بعض وشه الميتا ووضه وعرض الكنا واحضر شهودة
فان القاضي يسع شهاد الم وتنفد الكتاب و كان لم ييخ الكتاب على من المطلوب وقيله لات دارت
المیت ولا می قام مقام المطلوب ( قاضيخان ) و وقتی که مدعی آورد نوشته قاضی اول را بوی
آن قاضی که نوشته شده بسوی او و تحقیق مرده بود مدعی علیه پس مدعی آورد آن نوشته قاضی را پیش
کرده آمد عی بعض ورثه آن مرده را یا وصی اور او پیش کر د نوشته قاضی را و حاضر کر د شاهد ان ابرا
پس هر ستینک قاضی که بسوی او نوشته شده بشنود شاهدی شاهدان اور او جاری کند حکم نوشته قام
نویسنده را برا برست اینکه تاریخ نوشته قاضی نویسنده پیش از مردن مدعی علیه شمه و یا پیش از مردن
او زیرا که وارث مرده و وصی او ایستاده شده است بجای آنکسی که طلب کرده میشود بدان
حق مدعی که آنکس مدعی علیه مرده است واذا كتب القاضي لرجل يدعى ينا على غائب كتابا
ختم الكتاب وجاء للمدعى قال فقدت الكتاب التمسكتابا أخرفان كان القاضي تذكره
لا يكتب كتابا آخروان لم يتهمه كتب لكن يذكر في الكتاب الثاني وكتبت اليك
في هذه الحادثة كتابا في تاجر يخ كذا ثم جاء في فقال فقد ذالك
الكتاب وطلب منى فكتبت هذا الكتاب ويذكر التاريخ كيلا ياخذ
الحق مرتين بكتابين ) قاضيخان )

برای
ملا قوام
مسیحی


جلد اول
کتاب ادب القاضی
دوستی که نوشته کرده بود قاضی برای مردیکه دعوی کرده بود دینی را بر شخصی غایب نوشته را و مرکر د بورد
آن نوشته خود را بعد ازان آمد آن مدعی و گفت مرقاضی را که کم کرده ام آن نوشته را و طلب کرد
از قاضی نوشته دیگر را پس اگر بود قاضی که تہمت دروغ را میکرد بر او در کم شدن آن نوشته دیهیم
نوشته نکند قاضی دیگر را و اگر تہمت دروغ را بر او نمیکرد نوشته کند نوشته دیگر را لیکن ذکر کند در شوری
دویم این را که نوشته بودم سبو تو درین حادثه نوشته را در فلان تاریخ بعد از ان آمد مدعی نزد
من و گفت که کم کرده ام آن نوشته را و طلب کرد از من این نوشته دویم را پس نوشتم این نوشته بود
و ذکر کند قاضی در نوشته دویم تاریخ را تا که نگیرد مدعی یک حق را دو بار بسبب دو نوشته قاضی بخانه ای
وَمَا يَدَا حَهُ كَتَا بَانَ القِ علَيْهِ مقتدارِهِ الدِّينَ بِطَلَةَ إِلَى بِالدٌ اخَرَ فِيَافَ لِيُكَا بِالمُعَاقَاضِيلَك البَلَدِ يُكْتَبَ لَكُ
بِكِتَابِهِ كُنتُ كَتَبَتُ لَهُ إِلَي نَامِرِي كَذَافَى هَذِهِ الحَادِثَةِ كِتَابًا آخَرَ تُمَّ قَالَ أَنَ المدَعَى عَلَيْهِ إِنتَقَلَ مِن ذَلِكَ
البلَدِ كَنَا وَ طَلَبُ هَنَا الا خِطَاءِ مِنهَا) و اگر گفت مدعی مرقاضی را بعد از ان که نوشته بود قاضی برای اوتو
را که بدرستیکه مدعی علیه رفته از انشهر بشهر دیگر پس نوشته کن برای من نوشته دابرای قاضی انشهر یک
در انصورت نوشته کند قاضی بسوی قاضی انشهر دیگر و ذکر کند در آن نوشته خود که نوشته بودم برای به
بسوی قاضی فلان شهر در ین حادثه نوشته را پس گفت مدعی که بدرستیکه مدعی علیه رفته است از ان شهر
بفلان شهر و طلب کرد مدعی از من این نوشته را از جهت احتیاط وانگا انحصم قاهر قبلان يوصل الكتان
إِلى القَاضِي الكَوبِ إِلَيْهِ هَذَا اللَهُ الْقَاضِى كِتَابَ مَعَ كَنَالِكِ وَهُوَ شُهُودَ عَلَى الكِتَابِ مَعَ شَهَادَتِهِمْ كِتَابُ إِلَى قَاضِي
كَذَا كِتَابَا فَإِنَّ الْقَاضِيَ يَكْنَةٌ قَوْكِي سَوَاءَ اِعْتِبَارًا لِمَا رُفِعَ كَأَنَّهَا صَحَتْ عِنْدَهِ لِأَنَ الْحُجَّةَ عَلَى الْحَقِّ كِتَابَ القَاضِي
وَانشَادِ لَمْ يَسْمَعَ رَجُلٌ فِيكِتَابِهِ الْحُجَّةَ عَلَى الحَوْفِ وَإِنَّمَا الشَّانِ يَا وَمِرد الكيَ إِلَيْهِ يجمع بَيْنَ المدعى وحصية
وَيَفْعَلِ مَا كَانَ يَفْعَلَهُ القَاضِي الْمَكْتُوبَ إِلَيْهِ الاَوَّلِ لَوكَانَ الخَصْمَ فِى بَلَدِ وَكَذَا القَاضِى الرابِعِ وَالْخَامِيرُ والعَامِ
لانَ كُنَّا لَقَامِعْرَلةِ الشَّهَادَةِ بِإِجَامَةِ أَصْا الشَّهَادَةِ وَإِن كُثرَجَاتُ كِتَابَ الْقَاضِي القَاضِي وَ قَاضِيَانِ )

فایده
درینکه مدعی بگوید که مدعی علیه
رفته است از انشهر بشهر دیگر
بنویس بآن شهر
دیگر

فایده
درینکه مدعی بخواهد از قاضی که بابی
نوشته شده مثل آن نوشته
بقاضی دیگر


جلد اول
۲۷۰
کتاب ادب القاضی

و اگر مدعی علیه بود که تحقیق گریخته بود پیش از رسانیدن مدعی آن نوشته قاضی اول را بآن قاضی که بسوی
او نوشته شده پس گفت مدعی مر قاضی دویم را که این نوشته قاضی فلان شهر است بسوی تو که بین
شاهدان من هستند باین نوشته پس بشنو شاهدی ایشانرا و نوشته کن برای من بسوی قاضی فلان شهر
نوشته را پس بدرستیکه آن قاضی دویم نوشته کند بآن قاضی آن فلان شهر دیگر بقول تمامی علمای همه
تعالی و مر قاضی دویم را اختیارست اگر رضای اوشود ثبت نوشته کند نوشته قاضی اول اور نوشته خود
زیرا که دلیل بر حق مدعی نوشته قاضی اول است و اگر رضای او شود ثبت نکند نوشته قاضی اول را در نوشته خود
و حکایت کند در ان نوشته خود آن دلیل را بحق مدعی پس آن قاضی دویم که دویم بار بسوی او نوشته شده است
وقتی که برسید آن نوشته با و یکجا کند مدعی و مدعی علیه را وبخند آن قاضی آن کار را آنمیکرد آن قاضی که در اول سو
او نوشته شده بود اگر مدعی علیه در شهر او میبود و همچنین کار کند قاضی چهارم و قاضی پنجم و قاضی ششم زیرا که نوشته
قاضی بسوی دیگر قاضی بمنزله شاهد یست پس چنانکه رد امیشود شاهدی برشاهد ی اگر چلیار باشد همچنین می شو
نوشته قاضی بسوی قاضی دیگر اگر چه بسیار باشد فان رجع المقال القاضى الكاتب الاول بالکتاب قال لا بداء اخرجه
للوجه خصمي في ذالبلد فانه لا يكتب ذلک حتي يرد عليه ذلک الكتاب فارد الان يكتبه لان القاء الكتاب
ان يكتبه ثانيا قبل ذللفها لكا للبيع الهلاك لا يمنعوان يبين الكتانه فلكن له مران الے لك بعد انحقه لمعزونيه الله
کذا فی الذخیره (المکطوس) پس اگر بازگشت طلب کننده حق بسوی قاضی نویسنده اول و گفت که بنویس برای نی
بسوی قاضی دیگر شهر زیرا که بدرستیکه نیا فتم خصم خود را در آنشهر که نوشته کرده بودی بسوی قاضی آنشهر قاضی
نوشته نکند برای او آن نوشته دو یم را تا که باز آرد با و آن نوشته اول را پس وقتی که باز آورد آنرا در بمان
حال نوشته کند برای او دیگر نوشته را واگر بدرستی قاضی نویسنده اراده کرد که نوشته کند براحی او نوشته را دونی
پیش از باز آوردن آن نوشته اول ا و با وجود اینکه ممر او رانیت آن نوشتن دو یم میشاید اینکه بیان کند
در آن نوشته دو یم که بدرستی آن قاضی نوشته کرده بود برای انطلب کننده حق یکبار بسوی قاضی فلانشهر

فایده
در اینکه مدعی بخواهد از قاضی نوشته
نوشته کند بقاضی شهر دیگر


جلد اول
۲۷
کتاب ادب القاضی
نسخه برای اینکه دور شود بآن نوشته او اشتباه و همچنین آورده است در کتاب ذخیره وكذالك ان كان البلد قا
للقاضو الاول اني لا اجد من الشهود من يصحينى الى بلد الخصام فاكتب الى قاضى بلد كذا ليكتب ذالك القا
الى قاضى بلد الخصام اجابه القاء الى ذلك عالمگیر ) و همچنین اگر مدعی گفت مرقاضی اول را که بدرستی
نمییا بم از شاهدان کسی را که همرامی کند با من تا بشهر مدعی علیه پس نوشته کن بقاضی فلان شهر که انقاضی
سیر عدوم مجعد
بنویسد بقاضی شهر مدعی علیه درینصورت قبول کند قاضی اول و ر ا بآن نوشتن بسوی انقاضی وكذا
فلا مخرج من بلي حتى يرجع الخصم المحكو عليه بتلك الشهادة التي سمعها من شهود الكتاب العبد الله
بشهادتهم ( بحر رائق ) و اگر قاضی نوشته کرد بسوی قاضی دیگر پس آن نوشته ببرآمده بود از دشتش
تا آنکه بازگشت مدعی علیه از انشهر شهر که مدعی در آنست درینصورت حکم نکند قاضی بمدعی علیه بهمان شا
فایده
که شنیده بود از شاهدان نوشته بلکه با زبگرداند مدعی شهاد می ایشانرا والقاضي اذا كتب كتابا وفيه شخصاء در اینکه مدعی علیه منکر شود که من شخص
يقول
سمع المدعى عليه ونسبه على وجه الكمال فقال المد عليه لست افلا بن فلان الفلاني والقاضي المكتوب اليه لا يعرفه نیستم که قاضی نویسنده نوشته کرده است
يقبل
فقال المد انم البينة انه فلان بن فلان (قاضیخان) و قاضی وقتی که نوشته کرد نوشته را بسوی قاضی دیگر و نوشتن کر
در آن نوشته خود نام مدعی علیه د نسب او را بوجه کمال پس گفت مدعی علیه که نیستم من فلان بن فلان از فلان
قبیله که قاضی نویسنده نوشته خود نوشته کرده و حال آنکه القاضی که بسوی او نوشته شده نمیشناخت او را بون
آن قاضی که بسوی او نوشته شده مر مدعی را که بگذران شاهد انرا برین مدعی علیه که او فلان بن فلان
فایده
بن فلانست که در نوشته قاضی نویسنده است و اقال المدعى عليه انا فلأ بن فلان في هذا محو والى ناوی در اینکه مدعی علیه بگوید که من فلان این فلانم
شخصا
الذي في هذه البلدة الى هذه السورجاع فى هذا الاسم يقوله اتما انت له فان اثبت ذالك دفع که قاضی ویسنده نوشته کرد دست کمر درید
كان على القام قبوله فى الاسم الثلاثة الى جد الشرقة الدبلان تعين الكافان يت المنيضما ما يب العام قبیله و درین طایفه و درین کو وا کر دی دری
شہر مر د یست غیر من بهمین اسم
و اگر گفت مدعی علیه که من فلان بن فلان بن فلانه هستم اما در ین قبیله یا در بن طایفه و یا درین کو سو د ا گر دی درین
شهر و بازار شخصی دیگرست بغیر از من بهین نام و نسب بگوید قاضی مران مدعی علیه را که ثابت کن این گفته و اگرین


جلد اول
کتاب ادب القاضی
٢٧٢
ثابت کرد مدعی علیه آن گفته خود را دفع میشود ازو آندعوی چنانچه اگر قاضی عالم باشد بشریک بودن
و دگر شخص در نام و نسب با مدعی علیه زیرا که در حال وجود شریک در نام و نسب با مدعی علیه تشخیص معلوم
نیست فورا در مدعی علیه برای آن نوشته و اگر آن مدعی علیه شریک را در نام و نسب با خود ثابت نکرد پس
او مدعی علیه میشود تا وقتی که ثابت نکند شریک را در نام و نسب با خود وان قام المدعى عليه البيته انه كان
باسمه ونسبه ههنا رجل اخر و قاضیاً ذلك الايقبل لانه لا خوله في التاخير فابطلت وان كان صلينا
قال
قاعده
للمد عليه فانما يعلم بنوذلك الجل بیدار يخرج الكتابي قبل كذا لقار وانكا قبل لك قيل وكذا لوكا لايده وقت مو
ذلك الرجل (قاضيخان ( واگر مدعی علیه گذرانید شاهدا نرا بر اینکه بنام و نسب مدعی علیه درینجا
مرد دیگر بود و تحقیق مرده است آنمرد قبول نمیشود قول مدعی علیه زیرا که مران مدعی علیه را حقی نیست در تاخیر
کردن زندگی آنمرد مرده واگر بود قاضی که میدانست آنچیز را که گفته است انرا مدعی علیه که مردن آنمروان
پس اگر بود قاضی که میدانست مردن آنمرد را پس از تاریخ آن نوشته قبول نکند قاضی دعویه آن نوشت
قاضی اول را واگر قاضی بود که میدانست مردن آنمرد را پیش از تاریخ نوشته قاضی اول قبول کند قا
دویو آن نوشته را و همچنین قبول کند اگر میدانست قاضی وقت مردن آنمرد را وان اقر المدعى عليه انه
فلان
بن فلان فقال ليس هذا عمل شي وادعى الانفاء والإبراء يكون خصما مالم يثبت ذلك (قاضیخان)
در اینکه مدعی علیه بگوید که نیست براین واگر اقرار کرد مدعی علیه که فلان پسر فلان هستم و حالا ایک نیست این مدعی را بر من هیچ چیز ی یا دعوی که
انین چیزیا د خوی کندر سانیدن
را یا ابرا را
آن مدعی علیه داد نمودن آنچیز راکه با دعوی کرده و یادعوی کرد ابرا گردن مدعی او در نیصورت تصمی
پیشود تا که ثابت نکند این گفته خود را و في نوادر ابن سماعة عن ابي يوسف رجل جاء بكتاب
إلى قاض اخروقه المكتوب اليه الكتاب وشهد الشهود على الكتاب ثم قدم بينة
صاحب الحق على أصل الحق مصر المكتوب اليه فإن المكتوب اليه لا يعمل بالكتاب
ويامر المطالبان بحضر البينة على اصل الحق (عالمگيري )


جلد اول
۲۰۳
كتاب ادب القاضي

و در كتاب نوادر ابن سماعه رح از امام ابويوسف رحمة الله عليه روايت شده كه مردي آورد نوشته قاضي
را بسوي قاضي ديگر وقبول كرد آنقاضي كه بسوي او نوشته شده آن نوشته قاضي اول را و شاهدان اداء
شاهدان بران نوشته بعد از ان آمدند شاهدان صاحب حق بر اصل حق در شهر انقاضي كه بسوي او نوشته شده
پس بدرستيكه آن قاضي دویم عمل نكند بآن نوشته و امر كند طلب كنندة حق را باينكه حاضر كند شها
فايده
خود را باصل حق القاضي اذا كتب المدعي كتابا ثم حضر بلدة المكتوب اليه قبل ان يقضي القاضي (در اينكه قاضي نويسنده حاضر شود)
اليه بكتابه لا يقضي بكتابه كمالو حضر شاهد الاصل قبل ان يقضي بشهادة الفرح ادعي ان قاضي وقتيكه نوشته كرد براي (و انشير كه بقاضي آن نوشته كرد)
(پیش از حکم آن قاضی)
مدعي نوشته را بعد از ان حاضر شد آنقاضي نويسنده در شهر آنقاضي كه بسوي او نوشته شد و پيش از حكم
كردن آنقاضي كه بسوي او نوشته شده بآن نوشته او در اين صورت حكم نكند آنقاضي كه بسوي نوشته او
شده بآن نوشته آنقاضي نويسنده چنانكه اگر حاضر شود شاهدان اصل پيش از حكم كردن قاضي بشها
فايده
شاهدان فرع كه قاضي حكم نميكند بشهادة شاهدان فرع والوالي على بلدة من بلاد المسلمين اوعلى طريقة در اينكه حاکم اراده کند که بنویسد)
من بلاد المسلمين اذا اراد ان يكتب الكتاب للحكم فان كان الخليفة قد ولاه القضاء واذن له بولد (خط حکمی را یا حاکم قاضی که دانه)
(کبیر اوه است آن قاضی را که بسوی)
يجوز ولوكان هذا الوالي قلد انسانا واجاز له ان يقضى هل يقبل كتاب هذا القاضي ينظران كان الخليفة (قاضی شهر دیگر)
اذن لهذا الوالى بالتقليد قبل كتابه والا فلا (عالمكيري) و شخصی که حاکم باشد بر شهری از شهرها
مسلمانان يا بر طرفي از شهر هاي مسلمانان وقتيكه اراده کرد که بنويسد نوشته حكمي را پس اگر پادشاه
ولايت قضا را باو داده بود رواست مرا و را نوشتن آن نوشته حكمي را اگر پادشاه با و ولايت قضاء
نداده بود روا نيست آن نوشته او واگر همين حاكم ولايت داد شخصی او اجازه کرد او را که حکم قضاء
کند آيا قبول کرده میشود نوشته این قاضی بسوي قاضي ديگر يا نه نظر كرده شود اگر پادشاه اذن داده
فايده
بود مر این حاکم را بمقرر كردن قاضي قبول میشود نوشته آن قاضي بسوي قاضي ديگر و اگر او را اجاز (در حکم نوشته پادشاه بقاضیان)
باین مقرر کردن قاضي نكرده بود پس قبول كرده نميشود ذكر في كتاب الاقضية ان كتب الخليفة (خود)