Afghanistan Digital Library

adl0015

http://hdl.handle.net/2333.1/j0zpc8cd

This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser. When referring to or citing this item please use the "handle" URL and not this document or the URL from which you downloaded it.

All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.
NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu


Bidel Diwân


[BLANK PAGE]


حرف الالف

غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه

چو شمع يك مژده اشک ز دیده شست برون | بگر یہ و زنا قدح بدست برون
میان رنگ چه دارد بجز غبار فسون | نیاز شك كز این شیشه اثر شکست برون
منزه است خرابات بی نیاز حقیقت | تو خواه سبحه شمر خواه می پرست برون
غبار آنهمه محمل بدوش سعی ندارد | بیای هر که ازین دامگاه جست برون

به مرده چند شوی خفت خاکدان تعلق | دمی جنون کن و زین ناله های پست برون
بتحریکا ست درین باغ کو چو سرو و چنارت | ز آستین طلب صد هزار دست برون
قدت خمیده ز پیری دگر خطاست اقامت | زعانه که نشاینی کمند شست برون
امید و یاس وجود وعدم غبار خیال است | از انچه نیست بخود غم از انچه هست برون

مباش خونین خانه فریب چو ( بیدل ) | خذک ناز شکاری زیقید شست برون

چه لد خدا نیست ای ستم کش جنون کن از دره سر برون آ
بکیش آزاده کی نشاید که فکر لذات عقده زاید
اگر محیط شهر رانی قبول زهر وفا نشانی
دماغ عشاق سک وارد تسلی شدن بی جنون داند
ز شبنم خاكستر آشیانی ز دود تشویش پرفشانی
کسی در ین دشت بر نیامد حریف بالخطه استقامت
ندارد اقبال جوهر مرد در شكنج لباس بودن
بصلب و ناب خلق غافل گذشت زین تنگنای محرت
مباز کاه نیاز دارد فروتنی ناز سر بلندی
جهان کران خیز نا رسائیست ورنه در عرصه گاه غیرت
درین بساط خیال ( بیدل ) زسعی بیهوده دل انفصالی

تو شوق آزاد بغتباری زکلفت بام و در برون آ
زد نقس هیچ وجه ندارد چونی زبند شکر برون آ
دل بدوق حصور خون کن سرشکی از چشم تر برون آ
چو شمع کز خود نما بدائی زسوختن گل بسر برون آ
بذوق پرواز بی نشانی چو بیضه سرزیر پر برون آ
تونا تپی غبار غفلت ز عرصه بحر و بر برون آ
چو تیغ وهم تباه بکشداز غلافکوه ظفر برون آ
چو موج خود از گلوی بسمل تو نیز با کر وفر برون آ
بخاك روحی دو ریشه ئی کن دگر بال وشجر برون آ
نفس همین تازیانه دارد کزین مکان چون سحر برون آ
حیا بس است آبروی همت ز عالم خشك تر برون آ

آبله جنون زتك سبر است اینجا | در گل خندة تصور گلاب است اینجا
چیست گردون هوس افزای خیالات عدم | عالمی را بچنین صفر حسابست اینجا
قد خم گشته نشان میدهد از وحشت عمر | بر در خانه ازان حلقه رکابست اینجا
عمر بی راحت مخمل بفراموشی داد | صد جنون شور بستان يك خوابست اینجا
همه در سعی فنا بیشتر از یکد گرم | باتپد سنك كزو تاز شتابست اینجا
زین همه علم و عمل قدر خموشی دریاب | هر کجا سخن سوالیست جوابست اینجا

وهم تاکی شمر د سال و مه فرصت کار | شیشه ساعت موهوم حبابست اینجا
چه قادر شب و روز خود که گند کرد سحر | مو سفیدی عرق سعی شبابست اینجا
عشق ر اول عملی لغزش پداشت بلند | عقد مستان بلب موج شرابست اینجا
لبت داغ جگر خلق فراموشی نیست | قسمی در نمك اشك کبابست اینجا
رستن از آفت امکان تهی از خود شدنست | تو ز کفنی مکدر عالم آبست اینجا
(بیدل) آن فتنه که طوفان قیامت دارد | غیر دل نیست همین خانه خرابست اینجا

آخر بلوح آئینه اعتبار ما | چیزی نوشته نیست بخط غبارما
آتش مدام دست کف دست بیدلان | راحت مجوز سایه برك چنارما
نقش قدم ز خاک شدنهای حیرت است | امید نیست واسطة انتظار ما
تامین بساز خنده مواسا نمیکند | کل نمک میزند چو صدف کوهسار ما
رنگ بهار خون شهیدان حنا کذشت | اشکی که کرد تحفه دست نگار ما
سر زیفاشتم زتسلیم عاجزی | زانو شکست آئینه اختیار ما
گفتیم دل ز مایه چه داردز کرووفر | خندید و کشت آنچه نباید بکار ما

بزم از دل گداخته لبریز میشود | مینا اگر کنند زسنك مزارما
حار سراغ مطلب دیگر چه ممکن است | در چشم خشك خنده بی قبارما
قد المانچنان نفس واپسین زنی است | آهی هر نفس توانی ود یبار ما
غیرت زد که حوصله سامان شرم بود | خم ازدهن قدح بکشید از خارما
چونشمع تا بصیر مکه از بیجنون | گل ریز از شاخ بربندد بهارما
ای خود نما بیا که زسعی خرد بروم | حز ما دکر نماند رسوای کارما
بی مدعا ستم کش حبرانی خودیم | بیدل بدوش کس نتوان بست بارما

آخر زفسنفر بر سر دنیا زدیم پا | خلقی بخمیازه نکیده زدو مازدیم پا
از آسمان دور ماند جهانی بدوق قوع | ماهم بيك آنکه بخدا را زدیم پا
زین مشت پر که رهزن آرام کس مباد | بر آشیان الفت عنقا زدیم پا
طی شد بوهم عمر چه دنیا چه آخرت | زین یکنفس طپش بکجا ها زدیم پا
شرم سجود او بعرقی چند ساز کرد | کر جبهه سو دنی به ثریا زدیم پا
چون اشک شمع در قدمم مجز داشتم | لغزیدنی که برهمه اعضا زدیم پا

فرقی نداشت عزت و خواری درین بساط | بیدار شد فنا بطمع تا زدیم پا
عمریست لطمه خوار هجوم ندامتم | یارب چرا چو موج بدریا زدیم پا
قدر شکست دل بتمنای نام کیست | ما پیچبم ریشه مینا زدیم پا
من كان بسته سبر دو را خیال داشت | از شو خی تکه تماشا زدیم پا
وا ماند کی چو موج گهی بی فضا نبود | بر عالم ز آبلة پا زدیم پا
( بیدل) زبس سراسر این دشت کلفت است | جز کرد بر نخاست بهر جا زدیم پا

آسوده کان کوشة دامان بوریا | نخل خزیده اند زد كان بوریا
بوی گل ادب ز دماغم نمیرود | غلطیده‌ام دوروز بدامان بوریا
صد جامه در کی که بشق ادب رسی | خط هاست در کتاب دبستان بوریا
زین جاده انحراف ندار دفتاده کی | مسطر زده است صفحه میدان بوریا
لب بسته حلاوت گنج قناعتیم | نی نی صداست در شکرستان بوریا

پیشان پشته بادبگاه اهل فقر | خوابیده‌است شمع بستان بوریا
از عالم تسلی عالم اشاره ایست | غافل نیم زچشمك پنهان بوریا
عجز این بلار حت پهلوی کس مباد | زنهاست امن از صف مژکان بوریا
فقرم بپایدار یعض سایه امر | آخر زمین گرفت به ندان بوریا
بیدل غریب است دیگر که میخلورد | پیرمان راحتم بسرخوان بوریا

آن پری کویینه شب خندید بر فریاد ما | ای فرا موشی تو شاید داده باشی یاد ما
جان كنيها در قضای آرزو بر مینشاند | بامراز تیشه رفت از بیستونی فرهاد ما
چشم زد بیت و کلاه کشت حضور شرم کرد | غنچه میخندد بباد عالم ایجاد ما
نجمات تصویر عنقا تا کجا باید کشید | با صدف کم کشت رنك خامة بهزاد ما

بسکه در پرواز کرد جستجو ها ریختیم | کشت زیر بال پنهان خانه صیاد ما
از عدم آهسته تر کرد است کوش عالمی | شور محشر بی صدای ریشه فولاد ما
شمع سان عمریست احرام کد ازی بسته ایم | دست در پهلو بمیرا پهلوی باراد ما
نقش پا در هیچ صورت پایه عزت ندید | سایه هم خفت هوس کم چید بر بنیاد ما


غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه
باهر کثرت شمارائی جزر و حدت باطلیست يك يك آمد بر زبان از صد هزار اعداد ما هیچکس بر شمع در آتش زدن رحمی نکرد از ازل پروانه ما میکند بد استعداد ما
بس اسرار محبت داغهای کشتان نبود گنج ویران کرد (بیدل) خانه آباد ما
آیینه که بیدار ز مژگان بدود ترا پرواز هوایی برد کاب بگوهر ترا وقتست چو گرداب زسودای خیالت ثابت قدمت گردم کردش سرترا
محو تو ز آغوش تمنا چه گشاید رنگیست خود گل نسیم و نظر ترا زین بادیه رفتم که بسر چشمه خورشید چون سایه شویم زجبین گردسفرترا
پز سینه والا بود که رسوای بنائی پرهنر من محرم شداند انش نو را از اشك مجوشيد فشان برمزۀ من کین دانه رسنی بکشد مات گهر ترا
تسلیم همان آینۀ حسن کان است چون ماه توان داد ز ان تیغ سپر ترا نانی چو جرس دل بطپیدن بخراشم در ناله ام آغوش رساییست اثریرا
از اشك توان محرم دید ار تو باشد شبنم همه جا آینه دار است سحر ترا چون قافله همردوش نفس چند ز قدر نماینکه خبر نیست خبر ترا
(بیدل) چوسحرمه مخزن از درد محبت تا آنکه نمیدی بنفس جاذ جگر ترا
آنمرد ذل در که آوردیم ما عقده شیشه بناله آور دیم ما جان محزون پیش ما نامحرم بود آه بر لب هر که آوردیم ما
عالم پست و دامن گردون بلند عذر دست کوته آوردیم ما آمدیم از عالم یکتا ولیک عالمی را همره آوردیم ما
زین خروشی کز نفس انگیختم پر قیامت قهقه آوردیم ما غنچه ما آبنۀ اثبات اوست گرگشان گم شد ماله آوردیم ما
گر زکم بود در نمید عجز کاه کاهید کعبه آوردیم ما بر گریبان ریختم از شد حیات روز یوسف رچه آوردیم ما
بیکسان غیر از یکی نتوان شمرد خوابيك خواهی ده آوردیم ما چون نفس دزد خیالات دلیم گاه بردیم و که آوردیم ما
(بیدل) بکسر نیاز الفت اند گرنو بیداری ره آوردیم ما
آیینه بر بند زد صنع یکتا نا وا نمو دند کیفیت ما بنیاد اطوار بررنك چیدیم خود را بهر رنگ کردیم رسوا
در پرده پخشم سودای خامی چندانکه خندید آئینه بر ما از عالم فاش بی پرده گفتیم پنهان نبودن کردیم پیدا
ماو رعونت افسا نه کیست ناز پری بست گردن بمینا آیینه واریم محروم غیرت داند ما را چشمی که مکشا
در های فردوس وا بود امروز از بسته مانی گفتیم فردا گوهر گره بست از بی نیازی دستیکه شستیم از آب دریا
گر جیب ناموس ننگ نگیرد در چمن دامن خنداست صحرا حیرت طراز پست نيرنك سازيست تمثال اوهام آیینه دنیا
کثرت نشد محو از ساز وحدت همچون طراوت از شخص نیما و هم تعلق برخود مپیچید بحرا نشين آمد این خانمانها
مو جود مانیست بانی تو هم از عالم خضر رو نا مبینجا زین یاس منزل ما را چه حاصل همسایه (بیدل) همسایه عنقا
آیینه چینند من اب و تاب است دل ما چون داغ جنون شعله نقاب است دل ما عمریست که چون اینه در بزم خیالت حیرت نگه يك مژه خواب است دل ما
مایم و همین موج فریب نفسی چند سر چشمه مگو شیشه سراب است دل ما بیجا ما بر شود آدم که بیالم در پرده تو همطرف حباب است دل ما
آتش نزده ناله مشتاق ما كن جز سوختن آخر بجه باب است دل ما لعل تو بحرف آمد و دادیم دل از دست یعنی بسوال تو جواب است دل ما
ما جرعه کشان ساغر سرشار کدامیم شبنم صفت از خانه آب است دل ما با جبهت سرا انجام نیازیم نفس آخر عمریست که در پای حساب است دل ما
حسرت قبر کوشش محصل خویشیم از بسکه نفس سوخت کباب است دل ما دریا بحباب چقدر جلوه فروشد آیینه وصلهم و حجباب است دل ما
صد مات شد آیینه وصد قطره گهر بست افسوس همان خانه خراب است دل ما تا جنبش تار نفس افسانه طراز است (بیدل) بمانند دل ما خواب است دل ما
از ره راست ازین وران حقوق آشنائی را مرو گردن مگر طاهر کند درد جدائی را ز بیدردی چرائی غافل است از عافیت بخشی چه داند استخوان لشکسته قدر مومیائی را
کشاکشهای نفس را از تعلق بر نمی آرد ز هستی یکدل نان رشته دریابد رسائی را زفکر ما و من جستان تلاش زند میخواهد مکن تکلیف طبع این مصرع زور آزمائی را
توانی نیست غیر از غافان مینا درین محفل نفس یکسر ز هین شیشه سازان گشت نائی را که میداند تعلق در چه غربال اوفتاد آیش و داع دام هم در گریه می آرد رهائی را
بهر محفل که باشی بی تلاشی چشم دل مکشا که تمکین تخته میخواهد دکان خیمائی را ندارد زندگی سنگی چو اطبور خود آرائی چوپش از چشم مردم انگار رنگین قبائی را
طمع در فرض حاجت دانی دیگر نمیخواهد گشاد چشم کرد از کاسه مستغنی گدائی را چر جا پرفشان باشد نفس صید جنون دارد نشان پوچ بسیار است این تیر هوائی را
طریق امن سر کن وضع بیحاری غنیمت دان که خار از دور میبوسد کف پای حنائی را سجودی میر بوم سایه در هر دشت و در بیدل جبین برداشت از دوشم مر بی دست و پائی را
از بس گرفته است تحیر فنان ما دارد هوم آینه اشك روان ما گلها تمام پنبه گوش تغافل اند بلبل بیهوده خر شکنی داستان ما
وضع خمش ما زسخن داشتن تراست تا بر احتیاج ندارد کمان ما حرف درشت ما ثمر سود نانیست گوهر دهد بجای شرر سنك كان ما
كاه سحن يذوق سپر داری کان شد گوش ها نشان حدنگ بیان ما از بس سبك تکا پش هستی گذشته ایم اشکسته است رنگ تلی از خزان ما
در پردهای عجز سر بی وا کشیده ایم چون درد در شکست دلی است آشیان ما ای مطرب جنون کله درد همتی ناناله گل کند نفس ناتوان ما
چون صبح بی غبار نفس زنده ایم و بس شام صفاست آیینه امتحان ما بوی بهار در قفس غنچه داغ شد از بسکه تنگ کرد چمن را فغان ما
چون رو دشمع و خنده دلها سباب یوحر اتش گرفته است پی کاروان ما (بیدل) زمین پستی جاوید ساختیح مغز محیط شد چو گهر استخوان ما
از دل بزند ای کاش محمل نگین هوس ها زین کاروان بیدارند نا رسدن جرس ها بازار علم گرم است از پهلوی ضعیفان آتش بعزم اقبال دارد شگون خس ها
در طبع خود دو جاو، می گز بد خلق است دیوانه اند سگها از گشتن محبس ها این هرزه پیست کابیجاد هقان صبع پوشید خونهای زیر کارم در پرده عسس ها
از هر نفس منفعل اسطوفان گذار قناعت در ناز شکر حلاوت جوئیدن مگس ها در عرصه که اسابیم از زعم گر گذشت است ما منعموع که میحبر لان پیش و پس ها
افغان سر ده خوابید کی دمند شوریم آخر خا ك بریم از راه ملتمس ها چون دانه زین پستان برسان جدا حیال است خندانیم عمریست در مطر فنسها
مجنون شدیم اما واز جنون نداریم گدا من و گریبان نا بود دسترس ها (بیدل) بعشق اوهام دلرا سیاه کردیم بکلی طرف با دا آنینه با نفس ها


حرف الالف

غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه

از حلاوت آفرینی طبع سقیم ما
نساید خمار د پهلوی شخص ندیم ما

آفاق را در آتش و آب جنون فکند
خند و جحیم صنعت امید و بیم ما

دل میبرد حقیقت نایاب مدعاست
بر طور ریخت برق فضولی کلیم ما

یکتاش آفرید لب خود ستای عشق
در نقطه دهن الفی داشت میم ما

در بزم نوازش مطلق نگاه درد
بخشیده است پرهن، خود را کریم ما

جز بیش خویش را د شگایت نیاورد
با غیر حرفی که ندارد ندیم ما

چون سایه مر نقا لثابت را نکرده ایم
از زیر پای مانکشد کس کلیم ما

چندان حیا ز صف آئینه رفته ایم
تا صیقل میکند سر خود عقیم ما

آغوش ما بحسرت دیدار باز کرد
زحم دل به تیغ تغافل دلیم ما

شد عمرها که از نظر افتاد خلق
غلطان گذشت گوهر اشك یتیم ما

(بیدل) زسنگ مقیم باغ فرصتیم گل سینه میدرد بداغ نسیم ما

از سینه ما که مینماید سراغ ناله را
گرد پیش آهنگ کاروان کاروان ناله را

داغ حسرت سرمه کرد اندیدانها ناله را
بر لب آورد شقایق نیست جام لاله را

ما سیه بختان حباب گریه نومیدییم
خنه بر آبیست یکسر مردم بیطالع را

عقل رنگ آمیزی گردو حریف در د عشق
خامه تصویر نتواند کشیدن ناله را

عافیت سنجان طریق عشق نا پیموده اند
دور میدارند ازین ره خانه جوی خامه را

از دم ناامید نتوان بهره حرت گرفت
تشنه جمعیت گوهر نمباشد ژاله را

در لب عشقم سپندی کر نباشد کو مباش
از نفس برروی آتش می نهم تبخاله را

برق جولانی که ما را در دل آتش نشاند
میکند داغ از تحیر شبنم جواله را

گفته آن چشم مجروحم که در سر مدائی
تا سر کوی تغافل میکشد دنباله را

شوخی حسنش برون است از خط تسخیر خط
پرتو مه میزند آتش کند هاله را

مگر زاهد ابالها توا سر خط درس ریاست
سامری تعلیم باطل میکند گوساله را

روح را از بند جسمان گذشتن مشکل است
هر گره منزل بود در کوچه نی ناله را

سوخت دل اما چراغ مدعا روشن نشد
در جگر یارب چه آتش بود داغ لاله را

از دل خون بسته (بیدل) نشه راحت مخواه
باده جز خونیا به نبود ساغر تبخاله را

از مانیام وصل نمی کرد جای ما
آهی بما رسید ز جانان دعای ما

موج گهر خجالت جولان کجا برد
از سعی نارسا ببر افتاد پای ما

تا ترکست پنبه عرض تمنا دهد کسی
دیدیم سرمه که نگه شد صدای ما

دامان نازت از چه تغافل شکسته اند
کزما پر است آئینه بی صفای ما

سرمایه حباب بغیر از محیط چیست
آب تو آب ما و هوایت هوای ما

پهلو تهی نمودن دریاست ساز موج
خود را ز خود دمی بدرآرد انزوای ما

وارسته تعلق زثار و سبحه ایم
نیرنگ این دو رشته نبندزد قبای ما

بر جسته نیست پله میزان خامشی
یارب بسنك سرمه نسنجی صدای ما

چرف طبع میباید برون آید از لباس
مطلب بخرف دوخت سوال گدای ما

کوهر همان برون محیط است در محیط
باما چمه میکند دل از ماجدای ما

(بیدل) بوسع خلق محالست زیستن بیکانکی اگر نشود آشنای ما

ازین محفل چه امکانست بیرون رفتن مینا
که پا لغزید عالم دارد امشب دامن مینا

طمی سرمایه عجز است از هستی مشو غافل
که ناصبیاست نتوان رد هم از گردن مینا

سلامت نجر دارد ز فیض عالم آجم
حباب من ندارد صرفه در نشکستن مینا

بناصای آفتاب عیش مخموران که در راهت
سفید آیینه شد چون صبح چشم روشن مینا

اگر می نیست ای مطرب نو از افسانه دردی
دل سنگین ما خون کن بطرف دامن مینا

حباب باده با ساغر نفس دزدیده میگوید
که از چشم تو دارد ترکستان کاشن مینا

مدد از هیچکس در موسم پیری نمیخواهم
که بس باشد مرا بر کف عصای گردن مینا

تحیر در صفای اعتبار باده می لغزد
پری کوئی عرق کرده است در پیراهن مینا

دلی آماده چندین هوس داری بهم بشکن
مبادا فتنه زا پیدا کند آبستن مینا

اگر جوش بقا نبود فنا هم نشه دارد
کم از غافل مدان آهنك بشكن بشكن مینا

امید سر خوشی در محفل امکان نمیباشد
مگر از خود نهی کاین شود پرکردن مینا

اگر (بیدل) زاهل مشربی تسلیم سامان کن
رگ گردن ندارد نیمی با گردن مینا

افتاده زندگی بکمین هلاك ما
چند انکه و ارمی سر ماست خاك ما

ذوقی که از دل بچه زور روانست
اشکیم را زرشته براورد تاك ما

دیدیم آسمان عیار جنون چو صبح
بر شمع خنده میزند از جیب چاك ما

نایده تب قیامت هستی کشیده ایم
از مرلابست آیینه اشو پتن پاك ما

کیهان را زماله ما یاد میبرد
کس را بدرد عشق میاد اشتراك ما

افتادیاست خامه آرای بزم عشق
است کان مهر که ریخت اشك مناك ما

پست و بلند شوخی نظاره هیچ نیست
مژکان بس است سر بسنك تاك تاك ما

آخر جگر خونی پرور دست وبس
چو اشمع کنده است گره پا بطلاك ما

صیقل مزن بر آیینه عرض انفعال
ای جهد خشك كن عرق شرم ناك ما

بیدل ز در د عشق بسی خون کریستی
تر کرد شرم اشك تو دامان پاك ما

اگر اندیشه کند طرز نگاه او را
جوش حیرت مژه سازد نگه آهو را

ماهم از تاب و تب عشق خود میبالیم
بر در آتش اگر هست دمیدن مو را

عرض شوخی چه دهد ناله محروم اثر
تیغ بی جوهر ما کرد سفید ابرو را

بسکه تنك است فضای چمن از ناله من
بر زمین رنگ گل از سایه نهم پهلو را

سر نوشتم نتوان خواند مگر در تسلیم
تو ام جبهه خود ساخته ام زانو را

خاك کردیدم و از طعن خسان وار ستم
آخر انداختم از خود دهن [ILL] را

نبض دل هر بتپش کام طراز نفس است
چنك اگر شانه بنه راب زند گیسو را

خاله از نسبت رخسار تو رنگین تر شد
قرب خورشید شب کرده بدل هندو را

صافی دیده و دل مانع تمییز دو توست
پشت عینک بتفاوت نرساند رو را

تا نظر میکنی از کسوت رنك آزادیم
رنگ گل چند زنجیر کند بو را

(بیدل) این عرصه تماشا گهة الفت نیست
بز گره است درو دشت رم آهو را

اشکی بکفن زناز کرده قد بلند تو جلوه فرسا

زدیگر سرو موج خجلت شود نهال چمن ز مینا

زچشم مست تو گر بیابد قبول کیفت نگاهی

طپد زمستی روی آیینه نقش جوهر چو موج صهبا

نخواند طفل جنون مراحم خطی زپست و بلند هستی

شوم فلاطون ملك دانش اگر شناسم سر از کف پا

زصحبه راز این دبستان نسخه زنك این گلستان

شکست نقش دگر نمایان مگر غباری بيك تقاضا

بهیچ صورت ز دور گردون نصیب ما نیست سربلندی

ریحه مردن مگر نسیمی غبار ما را برد ببالا

نه شام ما را سحر نویدی نه صبح ما را گل سفیدی

چو حاصل ماست نا امیدی غبار دنیا طرف علیا

دمیدی از غنچه بی تامل گذشتی آخر بصد تغافل

اگر ندیدی طپیدن دل شنیدنی داشت ناله ما

باواین جلوه ات ز دلها رمید صبر و کداخت طاقت

کجاست آیینه تا بگیرد غبار حسرت درین تماشا

بدور پیمانه تکلف احتذر زند لاف می فروشی

نفس برنك کیسه بخرد زموج می در کدوی مینا

ببوی رحمان مشکبارت بخویش پیچیده ام چو سنبل

ز هر رنك برگ گل ندارم چو طایر رنك برشک پروا


غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه
بحر تمنا تلاطم برآرد نیاز هم پای کم ندارد
زغنجزه او دمید (بیدل) بهار خط طفر فری
تو و خرامی و صد تغافل من و نگاهی و صد تمنا
بمعجز حسن كشت آخر رگ زمرد ز لعل پیدا

اگر حیرت باین رنگ است وضع قاتل را
مپرس از شوخی نشو و نمای تخم حرمانم
ز کلفت کردن شد غنچه کاراز غنچه سور کی
عبارت تحریری بخافل از معنی نمیباشد
کف خونی که دارم تا چکیدن نمك میگردد
زياقوت میگردد روانی خون بسمل را
شراری داشتم پیش از دمیدن سوخت حاصل را
که خودسوزی بآسانی رساند کارمشکل را
بدل چشم واکن کر توانی دید محمل را
چه سان کیرم باین مایه دامان قاتل را

باین طوفان ندانم در تضای که میکریم
خیال جذبه افتاده کان دشت سودایت
لب اهل زبان نتوان مهر خامشی بستن
دران محفل که حاجت میشودمضراب بیتابی
بساط نیستی کرم است کو شمع و چه پروانه
کسبل اشك من در قعر دریا راند ساحل را
برنك جاده دارد در کمند عجز منزل را
فراز سرمه خوردن کم نسازد ناله دل را
نواها در شکست رنك استفاست سایل را
کف خاکیستری در خود فرو برد است محفل را
یعنی آرامم است آسایش ذوق طلب (بیدل)
خوش آن روزیکه غازیری بخود فهمیده منزل را

اگر مردی در تسلیم زن راه طلب مکشا
خریداران همه سنك اند معنیهای نازك را
به تنك انفعالت رغبت دنیا نمی ارزد
بنای سرکشی چون اشك سر كمبا خلل دارد
حضور نورت از دفت نگاهی تنك میدارد
زهر مو احتیاجت کر کشد فریاد لب مکشا
زبان خواهی کشید اجناس بازار حلب مکشا
کره پند قیامت برافون این جلب مکشا
علاج میل آفت کن سرسد ادب مکشا
برنك چشم خفاش این کره جز پیش شب مکشا

حم شمشیر جراأت صرف ایجاد تواضع کن
ز عز عزل و خواری محبوبی قناعت کن
عدم کفان کفایت میکند تا آدم و حوا
ستم هی میرسد آغوش کل از خار پروردن
سبك روحی نیابد راست او هم جبه (بیدل)
باین ناخن محال جز عقده چین غضب مکشا
تسلی برنمی آید معمای سبب مکشا
دکرای هرزه درس و هم طومار نسب مکشا
زبانی را کرو کار درود آید بسب مکشا
طلسم بیضه تا نشکسته بال طرب مکشا

آهی ارد تمکین دم وحشی نگاهان را
چه امکان است جاندا نظر کاه بتان کردد
گواهی چون خموشی نیست در معمو زنا دلها
توان زد نیم آمل صد زمین و آسمان برهم
در ین کلشن که یکسرو نك تكليف هوس دارد

بقدر آرزوی ما شکستی کج کلاهان را
فریب سرمه نتوان داد این مژکان سیاهان را
سواد دلکشای سرمه بین باشد ضگاهان را
کف افسوس اکر باشد ندامت دستگاهانرا
مژه بر داشتن کوهیست استغنا نگاهان را

بمحشر کر چنین باشد هجوم حیرت قاتل
رعونت مشکل است از مزارع حاسر برون آرد
ز شوخیهای جز و خویش میترسم که در محشر
اشاتها نقش بر آبست در معموره امکان
صدای العذر ای کاروان عجز می آید
چومژ کان رفته پیماید دست داد خواهان را
کجا مالی بود بالیدن این عاجز كياهان را
شکست دل بحرف آرد زبانی بیکناهانرا
نکین بیهوده در زنجیر دارد نام شاهانرا
که حیرت هم براهی میبرد کم کرده را هان را
مزاج فقر ما با کربه سرد الفت نمیکرد
هوائی نیست (بیدل) سر زمین بی کلاهانرا

ای آب رخ از خاك درت دیده تر را
شپنم جوش خجلت برده اسرار تبسم
تا کی مژه ام از تم اشکی که ندارد
دلرا نبود از هنر خویش برو مند
زنهار به جمعیت دل غره مباشید
از کیسه برهنای مکافات نیندیش
سرمایه ز خون کرمی داغ تو جگر را
پوشیده هجوم مگس این تنگ شکر را
بر خاک درت عرضه دهد حال جگر را
از میوه خود بهره محال است شجر را
آسوده کر ازبحر جدا کرد گهر را
ای غنچه گره چند کنی خورده زر را
تا کشت خیال تو دلیبل ره شوقم
رسوای جهان کرد مرا شوخی حسنت
بر طبع ضعیفان ز حوادث المی نیست
آیینه بآرایش جوهر چه نماید
ای بی خبر از فیض اثر های ندامت
(بیدل) چه بلائی که ز طوفان خروشت
جوشیدن اشك آبله با کرد ظفر را
جز پرده دری جوشن کائی نیست سحر را
خاشاك کند کشتی خود موج خطر را
شپوخی مرق جبهة ما کرد هنر را
ترسم نفشاری به مژه دامن تر را
در راه طلب نی نتوان یافت اثر را

ای آرزوی مهر تو سیلاب کینه ها
آتش کم است شعله اندیشه ات جکر
در کار کاه حکم تو بهر كيد از سنك
تا پله زقدر محبت نشان دهیم
برهم زن کدورت سنك آبگينه ها
آیینه دار داغ هوای تو سینه ها
آتش رون دهد نفس آهنجینه ها
چون صبح چاك دل چاك زد زینه ها
صلاح قدرت تو زعكس تجلیات
از حیرت صفای تو خونیست منجمند
آنجا که مهر عشق کند ذره پروری
( بیدل ) بخاکساری خود ناز میکند
راند به بحر آیینه دل سفینه ها
اشك روان سطر بچشم سفینه ها
جوشد كل شرافث ذات از کینه ها
ای در غبار دل زخیالت دفینه ها

ای آیینه حسن نمای تو جانها
از حسرت کلزار تماشای تو آبست
آنجا که بودجلوه که حسن کمالت
ازقوت تأیید تو تحريك نسيمي
در پرده دل غیر خیالت نتوان یافت
اوراق کلستان ثنای تو زبانها
چون شپنم کل آینه در آینه دانها
چون ذره هواست طپید و كمانها
برنجر کند ازشکن موج کلانها
جولان کده پرتوماه اند کتانها
بی زمزمه حمدتو قانون سخن را
بیتابی و صلست دل اما چه توان کرد
از مرحمت عام تو در کوی اجابت
قد چارسوی دهر کدر کرد خیالت
در دیده بیدل نمی و يك دل پرخون
افسرده چو خون رك در است بیانها
جسم است براهت کره رشته جانها
کم کشته اثرها نشدم بوی فغانها
لبریز شد از حیرت آیینه دکانها
پیداغ هواپیتو در ین لاله ستانها

ای زلفت جوهر آیینه دل تپها
حاضر سر کتشنی دا نیست بیم احتساب
کر زبان در کام باشد راز دل بی پرده نیست
بستن چشمم شبستان خیال دیکر است
زلف او را اختیاری نیست در تسخیر دل
فرش محمل هم بساط بوربای فقر نیست
چون مژه دل بسته چشم سیاهت خوابها
بی خلل باشد ز کردون کردش کردابها
ساز عافیت نالد از ابرام این مضراب ها
از چراغ کشته سامان کرده ام مهتابها
خود بخود این رشته میگرد کره ازتابها
چون صف مژکان کشاید محو کرده شو ابها
اینقدر تعظیم نیرنگ خم ابروی کیست
نیست آشوب حوادث بربنای ننگ عجز
سخت دشوار است ترك صحبت روشن دلان
کز نفس نزد و نرم کردیده باشد داوداست
کج سر شانزا کشاکش دستگاه آبروست
(بیدل) از ماییستی هم خجات هستی نبرد
حیرت است از قبله رو کرداندن محرابها
سایه را کجا نسازد قوت سیلابها
موج با آن جهد نتواند گذشت از آبها
تهمت خط بر دارد نقطه از اعراب ها
موج در بحر کان می خیزد از قلاب ها
بر نمیدارد هوا کلش نومی از آبها

ای بهارجلوه بس کن كز خجالت بارها
ناله بسیار است اما چیده داغ شکوه ایم
اهل مشرب از زبان طعن مردم فارغ است
لازم افتاده است واعظ را باظهار کمال
در عرق شستند خوبان رنك ارز خارها
در تن منقارما مهر پست بر طومار ها
دامن صحرا چه غم دارد ز زحم خارها
کربا واری خروش مایه کفتار ها
میشود محو از فروغ آفتاب جلوه ات
شوق دل وامانده بست و بلند دهر نیست
دیده مارا غبار و هم حیرت سرمه شد
زاهدان کوسه را ساز بزرگی ناقص است
عکس در آئینه همچون سایه در دیوارها
ناله فرهاد بیرون است ازین کهسار ها
مردمک اندوخت این آئینه اززنگار ها
ریش هم میباید اینجا در خور دستار ها


حرف الالف

غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه

خلق امداد مدارائی نیازی شد منی ای زمعنی غافل آدم شو باین مقدار ها ما زمین گیران زجولان هوسها فارغیم نقش پا در يك دباغ آغوشی رفتار ها
هرکجا رفتیم داغی بر دل ما تازه شد سوخت آخر جنس ما از گرمی بازار ها در کلستا نیكه (بیدل) نور تسلیم کرد سایه هم یکپایه برتر بود از دیوار ها

ای بهارستان اقبال ای چمن سیما بیا فصل سیر دل گذشت اکنون بچشم ما بیا میکشد خمیازه صبح انتظار آفتاب در خمار آباد مخموران قدح پیما بیا
بحر هم دور ونزد امواج گرد راه اوست هر دو عالم در رکابت میدود تنها بیا خلوت اندیشه حیرت خانه دیدار تست ای تپیدل در آیینه ما یکتا بیا
عرض تخصیص از فضولیهای آداب و فاست چون نگه دزدیده یاچون روح در اعضا بیا بیش ازین نتوان حریف داغ حرمان زیستن یامرا از خود ببر آنجا که هستی یا بیا
فرصت هستی ندارد دستگاه انتظار مفت امروزم پس ای وعده فردا بیا رنگ و بو جمعست در هر جاحمن دارد بهار ما همه پیش توایم ای خنده ما بلب بیا
وصل مشتاقان زاسباب دگر مستغنی است احتیاج اینست كای سامان استغنا بیا کو مقامی کزشکوه صقیت لبریز نیست غفلت است اینها که (بیدل) گویدت اینجا بیا

ای جگر ها داغدار شوق پیکان شما جا گلهای دل تمام تیغ مژگان شما از شکست کار ما آشفته حالان نسخه ایست دفتر آشوب یعنی سنبلستان شما
شعله در جان که خاک حسرت دیدار تست خاک در چشمم که نتوان بود حیران شما از هجوم اشك بر مژگان گهرها چیده ایم در تماشای نثار لعل خندان شما
يارب این خالست یا جوش لطافتای حسن مینماید دانه سیب زنخدان شما تا قیامت جوهر و آیینه می جوشد بهم از غبارم باك نتوان کرد دامان شما
پیکر من از گداز پاس شد آب وهنوز موج میبالد زان شکر احسان شما کی بود یارب که در بزم تبسمهای ناز چشم زخم سرمه گیرم از نمکدان شما
یکدر مو خال از پرواز شوخی بیست حسن صد نگه خوابیده در تحريك مژگان شما با شکست زلف نتوان اینقدر پرداختن رنگ ما هم نسبتی دارد به پیمان شما
کوشش ما پای خواب آلوده دامان ماست جز غبار بر نیارد از گریبان شما (بیدل ) آشفته ما بوی جمعیت نبرد تا یکی در حلقه زلف پریشان شما

ای چشم تو صید از جنون وحشی رم را ابروی تو معراج دگر قبله خم را گیسوی تو دامیست که تحریر خیالش از ناله زنجیر کشیده است قلم را
با این قد و عارض بچمن گر بخرامی گل تاج بخاک افگند و سرو علم را اسرار دهانت بتأمل نتوان یافت از فکر کسی پی نبرد راه عدم را
عمریست که در نام سودای محبت از ناله من نرخ بلند است الم را چندان تپیدم ز تعلق که پس از مرگ خا کم ببر خویش کشد نقش قدم را
از آه اثر باخته ام باك مداريد تیغم عوض خون همه جا ریخته دم را مینای من و الفت سودای شکستن حیف است بياقوت دهم سنگ ستم را
تاچند زنی بال هوس در طلب عیش هشدار که از کف ندهی دامن غم را يك معنی فردیم که در وهم نگنجد هر که بتأمل نگری صورت هم را
خورشید زظلمت کده سایه برونست تاکی زحدوث آینه سازید قدم را (بیدل) چو خلش سهل بود گوهر بی آب از دیده تر قطع مکن نسبت نم را

ای خیال قامت آه ضعیفان را عصا ریختند نظاره ها را لغزش از جوش صفا نشئه درخم شراب از چشم مست محزم خون بهای صد چمن از جلوه هایت يك ادا
همچو آئینه هزارت چشم حیران روبرو همچوکا گل یکجهان جمع پریشان در قفا تیغ مژگانت بآب ناز دامن میکشد چشم مخمورت بخون نا که می بندد حنا
ابروی مشکینت از بام تغافل کشته خم مانده زلف سر کشت زاندیشه دلها دوتا رنگ خالت سرمه در چشم تماشا میکشد گرد خطت میدهد آیینه دل را جلا
بسته بربال اسیرت نامه پرواز ناز خفته در خون شهیدت جوش کارزار بقا از صدای عارضت جان میچکد گاه عرق وزشکست طره ات دل میدمد جای صدا
لعل خاموشت کر از موج تبسم دم زند غنچه سازد در چمن پیراهن از خجلت قبا از نگاهت نشئه ها بالید هر مژگان زدن وز خرامت فتنه ها جوشید از هر نقش پا
هر کجا ذوق تماشایت براندازد نقاب کیست گردد یکمژه برهم زدن صبر آزما گر جمالت نام سازد رحمت نظاره را مرده ات از دیده ها پیش از نگه گیرد هوا
آخر از خود رفتم راهی بقمهم یار برد سوختم چندانکه با خورشید گشتم آشنا محرمها شد در هوایت بال عجزیم میزند تا کجا پرواز گیرد ( بیدل ) از دست دعا

ای داغ کمال تو عبانها ونهانها معنی بنفس محو و عبارت بزبانها
بس دیده که در خاك شد محرم دیدار آیینه ما نیز غباریست از انها
در یاد تو هویی زدو بر مانده دلم سخت در دمش سوخته سر جوش فغانها
طوفان غبار عدمیم آب بقا کو در پای تر محو شد از جوش کرانها
ما همچو شرر بال کشودیم و نایت وسعت مکان یکدم و فرصت د زمانها
خلق بهوای طلب کو هر وصلست یکدسته حو با بغل موج عنانها
تا دیر بد از خرمن کاشن صفت حسن از خط تو چیز را دور دده بانها
آنجا که بخود بود ه دال طپیدن چون تیرکمان جست پرواز کمانها
پیداست بمیدان تمایت چمشتابی دامن زشق خامه شکستست بیانها
(بیدل) نفس سوخته ما چه فروشد حیرت همه جا تخته نو داست دکانها

ای رسته زگلزارت آن نرگس جادو ها صیاد قلم تقدیر با مصرع ابرو ها نتوان بدك عشاق افسون رهایی خواند زین سلسله آیرارد زنجیرق گیسو ها
نیرنگ طلب ما را این در بدری آموخت قمری بسر سرو است آواره کو کو ها بی غنچه ستم ها رفت تا گل چمن آراشد از گرد شکست دل رنگیست برین روها
صید دو جهان از عدل در پنجه اقبالست پرواز نمی خواهد شاهین ترازو ها تا لفظ نگردد فاش معنی نشود عریان بی پرده کی رنگیست آشفته کی بوها
خست ز گرم کیشان طراست بدر ویشان بی سبزه دم تیغ است لب خشکی این جوها ما سجده سرشتانرا جز عجز پناهی نیست امید رسا داریم چون سر بته موها
هر کس ز نظر ها جست از خاك برون نشتس و امانده این سحر است کرد رم آهو ها این عالم اندو هاست یاران طرب اینجانیست جمعیت اگر خواهی به قلی و را زوها
قانع صفتان ( بیدل ) بر مائده قسمت چون موج گهر باشد از خوردن پهلوها

ای ز چشم من برویت مست حیرت جامها حلقه زلف گره گیرت بگوش دامها در تبسم کم نشد زهر عتاب از ترکیبت کی بشود پسته ریزد تلخی از بادامها
دامنت نایب ومن بیتاب عرض اضطراب خواهد از خا کم غبار انگیخت این ایامها آتشم از بیم افسردن همان در سنك ماند رهزن آغاز من شد کلفت انجامها
تا شود روشن سواد كعبة تاريك من میکشارد چشم روشن عينك از كنجامها صيد محرم می چومن در مرغزار دهر نیست میدمد از وحشتم چون موج در یا دامها
بستكه پنهانم ز آشوب جنون جزوهه است میتوان از آستانم ریخت رنگ بامها از بالای عافیت هم آنقدر ایمن مباش آب گوهر طعمة خاکست از آرامها
پیچ و تاب شعله دل نامة مجیده ایست میفرستم هم نفس سوی عدم پیغامها این شبستان جز غبار دیده بیدار نیست جمع شد دود چراغم ریخت رنگ شامها
بی جمالش بسکه (بیدل) بزم ما را نور نیست تاخته از موج می آورد چشم جامها


حرف الالف

غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه

ای زشوخیهای حسنت محو پیر و بابها
صاحب تسلیم را هر کس تواضع میکند
رنجش روشن ضمیران مایه تیغ است و بس
گرد غفلت جوش زد چندانکه وا کردیم چشم
میدهد زخم دل از بیداد شمشیرت نشان
آنقدر بر پاس پیچیدم که امیدم نماند

حیرت اندر آئینه چون موج در گردابها
کز کمی يك سجده پیدا میشود محرابها
موج میگردد نمودار از شکست آبها
همچو مخمل پرده در بیداری ماخوابها
میتوان فهمید مضمون کتاب از بابها
یعنی از سر يك گره شد رشته ام از تابها

بحر بی آرام محو استرداد معلوم نیست
فکر صید عشرت از قد دو تا جهلست جهل
مایه ویرانیت از پای چرغ نیست
مدعا برباد رفت از آمد و رفت نفس
ناله آهیم می روید گاه اشکم می پرد
کاروان عمر (بیدل) از نفس دارد سراغ

خواندن این لفظ موقوفست بر اعرابها
موج چون ماهی نیفتاد در خم قلابها
سوده کی گردد گهر از گردش گردابها
نغمه کی شد در غبار وحشت مضرابها
نقد من يك مشت خاك و اینهمه سیلابها
جنبش موج است کرد رفتن سیلابها

ای غافل از رخ هوس آئینه پردازی چرا
تا کی دمانت خون کند تعمیر بنیاد جسد
گردی بیجا نشسته دل در پنجه ماتم بسته
کز جوهر شرم و ادب بردار مستوری دهم
هر کر بدارد هیچکس پروای فهم خویشتن
محکوم فرمان قضا مشکل کشد سر بر هوا

چون شمع بار سوختن از سر نیندازی چرا
طفلی گذشت ای بخرد باخاك گل بازی چرا
از پرده بیرون جسته وامانده سازی چرا
آئینه کرده از صفا رسوائی غمازی چرا
رازی و گرنه اینقدر نافهرم رازی چرا
از تیغ کز غافل نه کردن برافرازی چرا

نکنم و به مژگان چون شرر از خویشتن قطع نظر
از لذت ساز نفس آنکه سحر داری قفس
حیف است با پالو شنا مغلوب خست زیستن
تا بیوپ کیو حسد برحق پرستان کم زند
از وادی این سار من خاموش باید تاختن
(بیدل) محو ارا زاردل از طاقت راحت گسل

زین يك دم فرصت کش الغاء و آغازی چرا
با این غبار بیفشان کم کرده پروازی چرا
تیغ ظفر در پنجه دستی نمی بازی چرا
گردیتی آتش پرست آخر بابن سازی چرا
ای کاروانت بی جرس در بند آوازی چرا
ای بادوش آبله بر خار مینازی چرا

ای فدای جلوه مستانه ات میخانه ها
گردباد ایجاد کرد آخر صحرای جنون
عافیت در زلف خوبان جای آرایش نماند
جوهر کین خنده می چیند بسبای حسد
غافل کر میداشت شرم چشم پر طاقتی نبود

گرد هم گردیدۀ چشمت خط پیمانه ها
بر هوا پیچیدن موی سر دیوانه ها
تخته گردید از هجوم دل دکان شانه ها
نیست برهم خوردن شمشیر بی دندانه ها
عرصه شطرنج شد از بیدردی این خانه ها

سوخت باهم برق بی پروائی عشق غیور
راز عشق از داغ برون افتاد و رسوائی کشید
تا رسد خواهی بفریاد دماغ ما چو شمع
قاطر ارفع نیست موقوف التخین ویرانه است
ناتوانی قطع کن (بیدل) ز ابنای زمان

خواب چشم شمع و بالین پر پروانه ها
شد پریشان کنج ناتمائل شد از ویرانه ها
تا سحر زین انجمن باید شدن افسانه ها
ناقص افتد خوشه چون پرط بالد دانه ها
آشنای کس نگردید این جبا بیگانه ها

ای قیامت صبح خیز اعمال خندان شما
عشرت از رنگت هر جا کل بساط از انشود
ای طراوت گاه عشرت نو بهار باغ ناز
ما سیه بختان بنومیدی مهیا کرده ایم
نارسا افتاده ام ای برق تازان همتی

شور صد صحرا جنون گرد نمکدان شما
مفت جام ما که میگردد بدوران شما
باد چشم ما حلال جوش ریحان شما
يك چراغان داغ دل دور از شبستان شما
کابله بار ما نزند دست بدامان شما

چشم آهو حلقه گرداب بحر حیرت است
از صدف ریزد گهر و زپسته مغز آید برون
پیش ازین نتوان با بروی تغافل ساختن
بستر و بالین من عمریست قطع راحتست
عالمی در حسرت وضع غرارت مرده است

در تماشای رم وحشی غزالان شما
چون شود کرم تکلم لعل خندان شما
شیشه دل خاك شد در طاق نسیان شما
پردم شمشیر زد خوابم زمژگان شما
معنی ما کیست تا فهمد زبان شما

از غبار هر دو عالم يك برون جسته است (بیدل) آواره یعنی خانه ویران شما

ای گداز دل نفس اشك شو بدیده بیا
نیست در بهار جهان فرصت شگفتی کیست
از سروش بالم جان این نداست بال فشان
تا نرفته ام ز نظر شام من بسان بسحر
سقف کابینه فقرا نیست سیزدگاه هوا
تیغ غیرت از همه سو بر غرور کرده غلو

باد میرود ز نظر یکقدم دویده بیا
هم زم غزال عدم چون سحر دمیده بیا
کای نوای محمل انس از همه رمیده بیا
شمع انتظار توام صبح نادمیده بیا
سر بسنگ تا نخورد اندکی خمیده بیا
پشت اگر طلبی با سر بریده بیا

فیض نشه های رضا مفت است در همه جا
جز تجرد از کر وفر چیست انتخاب دگر
باغ عشق نا هویست نیست جز همین نفست
شمع رزمگاه ادب تا نچیند از تو لعب
بی ادب نمیرد کسی ره ببارگاه وفا
از زبان و سود نفس و حشت است حاصل و بس

جام ظرف هوش نه پیمون می رسیده بیا
فرد میروی ز نظر کو همه قصیده بیا
یک دو روز از نفست مهلت است دمیه بیا
همعنان ضبط نفس طی آرمیده بیا
بیقدم بخاك شکن با عنان کشیده بیا
جنس این دکان هوس مافدست چیده بیا

(بیدل) از جهان سخن رفت و درهم متن

دو از انسوی نبود من حرف ناشنیده بیا

ای کرد تکاپوی سراغ تو نشانها
اشکیست زچشم تو شیدای تو جیحون
عمریست که نه چرخ بيك کل تصویر
بر اوج غنایت نرسد هیچ کمندی
هم سبزه درین دشت شد انگشت شهادت
جز ناله بیا زار تو دیگر چه فروشیم

وامانده اندیشه راه تو گمانها
خمی زدل خسته سودای تو کانها
وا کرده بخمیازه بوی تو دهانها
پیمودع رسن تاب خیالات فغانها
تا از گل خود روتو مالند فشان ها
اینست متاع جگر خسته دکانها

حیرت شکه شوخی حسن تو نظر ها
در کنه تو آگاهی و غفلت همه معذور
آن کیست شود محرم اطهار و خطایت
آنجا که قضا اشبه اسرار تو دارد
از شوق تمنای تو در دیده صحرا
(بیدل) ره حمد از تو صد مرحله دور است

خامش نفس عرض ثنای تو زبانها
دریا زبیان غافل و ساحل زگرانها
آئینه خویشند عیان ها و نهانها
پیمانه کش جوش بهار است خزانها
همچون دل بیتاب طپان ريك روانها
خاموش که آوارۀ و هم اند بیان ها

ای موج زن بهار خیالت زمینه ها
سودائی تو با گهر تاج خسروان
در غرفه نیاز کند تا بان در کمین
در فطارم خیال تو نتوان کنار جست

جوش پری نشسته برون ز ابگینه ها
جوید زجوش آبله پاقرینه ها
تازه بشوخی پرطاوس پینه ها
خلق در آب آئینه دارد سفینه ها

چور تو بشبه سحر تابستان داغ دل
از فضل و رحمت تو آب رشك میکرد
نازك دلان باغ تو چون شبنم سحر
دارا محبت تو همان خاكار داشت

نیعت زبان ده دهن زخم سینه ها
پراخن شکسته کلید خزینه ها
بر روی برگ کل شکنند آبگینه ها
ویرانه را عمارتسد از دفینه ها

چون (بیدل) آنکه مهر رخت دلنشین اوست

ظني نکین نمی شودش حرف کینه ها

این انجمن عشق است طوفان کرماتها
این دیده فریبها از شبر چه امکان است
وحشت ز محیط عشق آثار رهائی نیست
بیری هوس دنیا نگذاشت طمع ما

یشا دلی و چندین خم يك یوسف و کنعانها
بوی تو جنون کار است در رنگ گلستانها
امواج زنجیر اند از چیدن دامان ها
آخر دل ازین لذت کندیم بدندان ها

ناموس و فارین پیش برداشتن آسان نیست
خواندیم رموز دهر از تاب و تب انجم
در انجمن توفیق بزل اثر افتادم
تا دل بگره بستیم با حرص نه پیوستیم

بر رنگ من افگندند خون کل بیان ها
خطیست درین مکتوب جز شوخی عنوانها
نورفت سرشك آخر از خنکی مژگانها
جمعیت کوها ریخت آب رخ طوفان ها


حرف الالف

غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه

تا محرمی خویشت صدره ازادیت چشی بکشا بشکن قفل در زندان ها مطرب نفسی سر داد بزم جگر افشاند نی غنچه قیامت زد آتش به نیستان ها
( بیدل ) بجه جمعیت چون شمع ببالدکس سر تا کجه برون افکند از بند گریبانها

اینقدر نقشی که گل کرد از بهار و فاش ما صرف رنگی داشت بیرون صف نقاش ما جمع دار از امتحان عیب هم پای دلت دست ما خالی تو است از کیسه تلاش ما
زین سلیمانی که دارد دستگاه اعتبار رعونا یکسر نگین می کند تراش ما گرد حیرت در مزار یاس میبالد کفن چشم پوشیدن مکر از ما برد نباض ما
محو دیدارم اما از ادب غافل نه ایم شرم نورا است آنچه دارد دیده خفاش ما زنده گی موضوع اضداد است صلح از کجا بکاست با نفس باقیست تا قطع نفس پرخاش ما
از جبین تا نقش پا بستیم آئین عرق این چراغان کرد آخر غفلت عیاش ما ( بیدل ) این رنگ خیال از شاه جوش پاراست غنچه یت آتش زنی ناخته کرده آش ما

ای همه آین قدرت ظاهر از شان شما کار های مشکل آفاق آسان شما هر سر وپا کرد غوت کردن افرازد بچرخ مو کشان آرد قضا در راه جولان شما
سینه حاسد که در هم میفشارد تنگی جای دل خالی نماید زهر پیکان شما ساقی تقدیر مشتا قست کز خون عدو پر کند پیمانه اعدا دوران شما
غیرت حق برنتابد جرء تست از کرد اش هر که بر آید سر از تسلیم فرمان شما شوق وصلت بعد مرگ از دل برون کی میرود گرد میکردم و میگریم دامان شما
چون سحر وا کرده بر آفاق بال اقتدار شور عالم گیری از فتح نمایان شما هر گهی کز توجهان کام دل آید بعرض بالهاش خرمن آراید بدور ان شما
خاطر از هر گونه مطلب جمع باید داشتن نیست غافل فضل حق از شغل سلمان شما چون نباشد فضل یزدان مایل امداد غیب (بیدل) است آخر دعا گوی و ثنا خوان شما

باید ونيك است يكردنگی هوس آئینه را نیست اعتبار خلاف هیچکس آئینه را سزمه بینش جهان در چشم ما تاریك كرد شوخی جوهر بود در دیده حس آئینه را
وقت عارف از دم هستی مکدر میشود چون سیاهی زر میسازد نفس آئینه را یاد پیشان از خم طاق عفوت ایمن اند در نظر بازی نمیگیرد عس آئینه را
از تماشا گاه دل ما را سر پرواز نیست طوطی حیران ما داند قفس آئینه را حسن هر جا دست بیداد تجلی وا کند نیست جز حیرت کسی فریاد رس آئینه را
چیست حیرت تا نگردد پرده ساز فغان جلوه داری که میسازد جرس آئینه را دل ز نا دانی عبث فال تحصیل میزند زین چن زنگی بروی کار بس آئینه را
عالم اقبال محو پرده ادبار ماست صد هاکم کرده در بال مگس آئینه را خامشی آئینه دار معنی روشن دلیست نیست (بیدل) جزیماز پاس نفس آینه را

با بنو میدی شکست آزادی دلخواه ما گرد چسبن دستی نزد بردامن کوتاه ما کوشش اشکم بجا نیست جولان میدهد ناخاك از لغزش پا کاش باشد راه ما
چون حباب از کار کام پاس میجوشیم وبس جز شکست دل بچه خواهد بود مزد آه ما غفلت کم فرصتی میدان لاف کس مباد در صف آتش نی مار است راد کاه ما
صبح هستی صورت چاك گريبان فن است مهر ها شد روز ما می جو شد از پیگاه ما صرف نقصا ایم دیگر از کمال ما مپرس عشق پر گرده است آغوش هلال از ماه ما
هرنفس کز جیب دل گل میکند پیغام اوست این زنن عمر یست یوسف میکشد از چاه ما جب ل هم نیرنك آگاهیست امافهم کو ماسوی کردار می اسمیست از الله ما
پرتو اقبال رحمت بسکه عام افتاده است نیست درویشی که باشد کلپداش بی شاه ما حلقه پر کار گردون باخا خواهی شمرد زین مگسیار دارد خانه بارجاء ما
دقت بسیار دارد فهم اسرار عدم چشم از عالم بپوشی تا شوی آگاه ما میبریم از خوبش و هم چون شمع پنهان خویهم عجز وا کرده است (بیدل) رسم ما راه ما

بادل آسوده از آشوبش آب و نان را همچو محرا پای در دامن نزنحان و مان را اضطرابی نیست در پرواز شبنم زین چمن کزتوهم با خود برون آلی بای طیران را
اوج اقبال جهان را زنه فرصت کجاست کو سرشگی چند پیمام سر مزکان برا خاطرت کز جمع شد از هر دو عالم فارقی قطره واری چون گهر زین بحر بی پایان را
درجهان یکسر شرم از که باید داشتن دیده بینا ندارد هیچکس عریان برا اقتضای دور این محفل اگر فهمیده چون فراموشی بگرد خاطر یاران را
کم ز یوسف نیستی ای قدردان عافیت چاه وزندان مغتنم گیر از صف اخوان را دعوی فضل و هنر خواریست در ابنای دهر آبرو میخواهی اینجا اندکی نادان را
عالمی در التماس اتگاه هوس تک میزند کرنه قانع تو هم بشباب این و آن برا تا نگردی پایمال منت امداد خلق بی عرف کامی دوپیش از خجلت احسان را
از فسردن تنك دارد جوهر تمكین مرد چون کمان در خانه باش و بستر میدان برا هر کی انجامد منش در خور استعداد اوست قابل صد نعمتی از پرده چون دندان برا
کز بشمشیرت برآشد از ادیکاه نیاز همچو خون از زخم (بیدل) باب خندان برا

باز آب شمشیرت از بهار جوشیها داد مشت خونم را یاد گل فروشیها ناله بانفس دزدید من بسرمه خوابیدم کرد شمع این محفل عالم از خموشیها
بالغافل از عالم باز خود نظر بستان زین دو پرده بیرون نیست ساز عیب پوشیها مایه دار هستی را لاف ماو من ننك است بی بضاعتان دارند عرض خود فروشیها
زاهدی نمیدانم تقوی نمی خواهم سینه صافی دارم در درد نوشیها ساز محفل هستی پر کستن آهنگست از نفس که می خواهد عافیت خروشیها
محرم فنا ( بیدل ) تربیاز کسوت نیست شعلة بياصة دارد از برهنه دوشيها

باسحر ربطی ندارد شام ما فارغست از صاف درد جام ما
گریه امشب حسرت روی که داشت روغن گل ریخت از بادام ما
در حق الصاق ابنای زمان داد تحسین میدهد دشنام ما
زین چمن تصویر صبحی كنه كرد بی نفس تر از هوای بام ما
فقر ما را شهره آفاق کرد کوس زد در بی نكینی نام ما
نور معنی از تصنع باختیم خانه تاريک است از کنجام ما
نامه پامال تخمیر بسته ایم بر که خواند بیکسی پیغام ما

دل بطوق خاك گوئی بسته ایم نكهه دارد جامه احرام ما
از امل مارا مسخر کرده ایم بخته می جوشد خیال خام ما
بر حریفان از خموشی غالبیم کز نباشد بخت ما الزام ما
در خور رزق مقدر زنده ایم ریشه این دانه دارد دام ما
برنمی آید زتشویش کسوف آفتاب کشور ایام ما
غيرتم درکاروان برق نیست یکخط است آغاز تا انجام ما
نانك باز است درهای قبول آه از بیصبری ابرام ما

هی طرف چون اشك ( بیدل ) ميدويم تا كجا پی لغزش افتد كام ما

پاس کار خود نباشد صاحب تدبیر را دست وپا بر صدا مشکل بود زنجیر را نفع زین بازار نتوان بردن جنس فریب اینکه سود اندیشه سرمایه کن تزویر را
نیست آسان راه بمقصر اجابت یافتن احتیاطی کی کند ناله شبگیر را ساده دل از گرد انش ترش رونی میکشد جوهر اینجا چین ابرو میشود شمشیر را
بیتوانی بین که در همرازی درس جنون سرمه شد بخت سیاهم حلقه زنجیر را در بیابان تحیر نم زچشم ما مخواه بی نیاز از اشك میدان دیده اصویر را
وعظ مردم غفلت ما را قوی سرمایه کرد خواب ما افسانه فهمید آنهمه تغییر را در محبت داغدار کوشش بی حاصلم برق آه من نمی سوزد مگر تاثیر را


صفیحه ۱۰
غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه
حرف الالف

گلستان هستی سر خط لوح خیالی بیش نیست
هم بچشم بسته باید خواند این تحریر را

غصه قانون وجنون و نوازش ها کند
گل برنگ ناله سازد تارتم نالال زیر را

آه در بزم شکست آخر که چون طیفون اشک
قطع کرد آب و گل من الفت تعمیر را

راست بازان را زحکم کج سرشتان چاره نیست
با کمان ( بیدل ) اطاعت لازم آمد تیر را

پاکند اغیار از وصل میجوریم ما
همچو ساغر می باید داریم و مخموریم ما

پرتو خورشید حز در حد نتوان یافتن
يك زمین و آسمان از اصل خود دوریم ما

در گل سوختیم و چشم بینائی وا نشد
سخت واز دست جهل ما مکرموریم ما

باوجود ناتوانی سر بگردون سوده ایم
چون مه نو سرخط عجزیم و مغروریم ما

تهمت حکم قضا را چاره نتوان یافتنی
اختیار از ماست چندانیکه مجبوریم ما

مدت ها زینده گی کرغفلت و کی آگهی
پیش نتوان برد جژ کاری که ماموریم ما

بحر در آغوش وموج ماهی محو کینار
تا رها با عشق بی پرواست معذوریم ما

مارج گنجا گر پهلوی عجز است راه آنجا
سرمویی کل انجامد شدی بشکن کلاه آنجا

ادبکاه محبت ناز شوخی بر نمیبندارد
چو شبنم سر بمهر اشك میباشد نگاه آنجا

بیاد محفل نازش سحر خیز است اجزایم
تبسم کا نگا ها چیده باشد دستکاه آنجا

مقیم دشت الفت باش و خواب ناز سامان کن
چو نی آخرد چشم نو مژکان گیاه آنجا

خیال جلوه زار نیستی هم عالمی دارد
زتاش و سر می باید کشیدن ناله ناله آنجا

خوشا بیهوشه کز خجلت اظهار نومیدی
شرر در سنک دارد بر فدایهای آه آنجا

بمی غیر مشکل برد زاشوب دوئی بردن
سری درجیب خوددزدیده رو درپناه آنجا

دران بزم که طرفی حنالت بست احرام آردی
سنگ آید مگر این جام و گیرد درد خواه آنجا

بکتمان هوس کردی نداره یوسف مطلب
ملی در خود فرو رفتن کند ایجاد چاه آنجا

زاین فیض سحر میخوشد اثر کوی موادل
همه گرشب شوی روزت نمیگردد سیاه آنجا

زطرز مشرب مشتاق سیر بینوانی کن
شکست رنگ کس آئینه دارد زیرگاه آنجا

زمین گیرم بافسون دل بی مدعا ( بیدل )
دران وادی که منزل نیز می افتد براه آنجا

با همه افسرده گی مفت تماشا ئیم ما
موجها دارد پری چندانکه مینائیم ما

رنگها گل کرده ایم اما در آغوش عدم
بیضه طاوس و بزم بال عنقائیم ما

منزل ما محمل ما سعی ما افتاده کیست
همچو اشک از کاروان الغزش زانم ما

چون نی مجمرست ازدل میکشد زحمت نفس
تا برون خود جیدال در قعر آرانم ما

ترددان جاه دلر تا محشر کردون زداست
چون سحر از خویش آسان برنمی آئیم ما

کوشه آرام دیگر از کجا یابد کسی
چون نفس در جانه دلر هم نمی پائیم ما

امتیاز وصل و هجران دور باش کس عباد
آه ازین غفلت که بااو نیز تنهائیم ما

صرفه کوشش ندارد در محو رفاه ام
فرصت از کف میرود تا دست میسابیم ما

تا بروت بگذریم از هرچه می آید به پیش
همچو فرصت یکشر دی ساز فرسائیم ما

بیخودی بست استقبال از هجوم رفتکان
سجده کردی حاصل که می آئیم ما

شوخی آثار معنی بی عبارت مشکل است
فاش تر گو ئیم او هم اوست کمائیم ما

بی محابا کیست ( بیدل ) از سرما بگذرد
چون شکست آینه یکخطره دریائیم ما

شادکی نکشدو باطینت دماغ مرا
مکر شکستن دل پر کند ایاغ مرا

تپیش دیده کشم روشن از تما شایت
تپیده در خون بود چراغ مرا

ز برق پاس جگر سوز ناله دارم
که شعله نیز بسوزد لب ارغ مرا

نشاط باده بمیای غنچه گیا بود
شکفته کی همه خمیازه کرد باغ مرا

خمار شیشه چرخ از شکستیش پیداست
چسان علاج کند الت دماغ مرا

درآزوی تو سنگی بدرد غافل چند
عقده غنچه مکن گوشه فراغ مرا

هزار برنگ زبخت سیاه من گل کرد
زمانه شوخی خفاش داد زاغ مرا

چو موج سر به تهاجم نهادم خوش نتوان
ز خانه زده آهو طلب سراغ مرا

فسرده کی مطلب از دم که در ایجاد
به تیغ شعله بریدند ناف داغ مرا

مگر ز ناله تهی گشت سینه ( بیدل )
که حسابست سبق عندلیب باغ مرا

بار دستی زن ساق غنیمت دار غافل را
مبادا عشق افشارد کدوئی شیشه دل را

زملها تاجنون جوشد تکافل دار افشان کن
حجان تا کرفلك کرد پریشان ساز کا کل را

چسازد ازست کیهادرم که این سررشته غیریت
چونائیدن بروی عقده می آرد تامل را

سرنشترادیده بردن برخم مینا بجوش آمد
چکیدیای این یم آبیاری کرد قاتل را

درین محفل که جو شد کرد خاموشی از آشوبش
بخواب امن میباشد نگه چشم تغافل را

زخم شورش دریا بنالد رنگ تسکینت
جو گوهر کی بدرمی عصبنی درس تامل را

رو بارهی که شد آئینه رنگ جلوه اش گیرد
صفای دل برون ازخویش نمیدید تقابل را

جنون تاوا نکنا خوانی میدهد شهرت
بغیر از بی صدانی نیست رنجیر رند گل را

نبازد تار وهم باینکه بگرو گنده در گلشن
زبوی غنچه نتوان فرق کرد آواز بلبل را

بی رقم گهی مشکل بود از هیچ کنج عفیات
زورسل نتوان راست کردن قامت پل را

زکنج جسم وعرض دستگاه ای بجر شرمی
غبار انگیز ازین خانه نماشا کن تجمل را

فروتن گر همه کوهر بود بی آبرو باشد
بکن جهد تا بدر گرداد بیداری توگل را

به پستی نیز معراجیست گر آزادنی ( بیدل )
صفای آب شو سال تنزل کن تنزل را

عجز میبرجید بموج از اشك غم پرورد ما
چرخ میگردد بدوا در فکر بال زرد ما

گر پیفغان رخصت گیرد دعوی کام
ناله گرد در دهن از شرم رنک زرد ما

درد نبرد گز کان صید دلها زه کند
هم ادای ابروی نازست بیت فرد ما

میدمد بوی گریبان سحر موج نسیم
میتوان دانست حال دله زآه سرد ما

همچونی در هم نشین دلبرم نقد ناله
ای هوس نان ماشیال کنج داد آورد ما

ماسبکو وحل زقید ششه ئي فارغیم
میرد آزاد ناله ندارد بسلط کرد ما

گردما صد بار گردون خاك باد رابیاد
نشکند آئینه نی رنگی روی کرد ما

ذوق آبستیج تبسم رفتی از بزم و هنوز
شور بیرون میدهد زخم نمك پرورد ما

خارم او حیرت ایجاد خجالت بخودیم
روز و شب خواب سحر مالد دل شبگرد ما

نیست ( بیدل ) جز نوای غافل من بای من
هیچکس در محفل حوبان ولان همدرد ما

حیرت آئنه پرداختند روی ترا
زداغ شانه ز جایستاقی جناد موی ترا

چه آشی تو که از شوخیت زبان شرار
بکام سنگ برد شکوه های خوی ترا

زخار هر مژه صد رنک موج گل جوشد
ندیده گر کند افانه حیا روی ترا

فدایم زلف توسنبل اسیر روی تو گل
بنقشه بندی خط سبز مشك بوی ترا

زرنگ تازه فرو شته بدا مدان چین
نسیم اگر بباید عبار کوی ترا

زتیغ ناز توام اینقدر امید نبود
زحم دل که روان کرد آب جوی ترا

نمانم از دل تنک که چشمه است امشب
که غنچه ها نفس کرده اند بوی ترا

بحرف آمدی و زحم کهنه ام نوشد
عمرم بچه نمك بود گنت و کوی ترا

طبیعین دله عشاق نسخه پرداز است
بذق بی طلب و بحث جستجوی ترا

بهار حیرت بیزحم خزان نکشد
شکفته کی نبرد رنگ آرزوی ترا

مدرن چمن بچه سرمایه خوشدلی (بیدل)
که شبنمی بخریده است آب روی ترا

نماند تیره آخر خود سرپپا میرد ما را
چو آتش گردن افرازی به پستی برد ما را

غبار حسرت ماهیچ کاست از زمین گیری
که هر کس میرود چون سایه از جا میردما را

ندارد دت ما ناوقتن آنقدر کوشش
غباریم و طبیعت از کف ما میرد ما را

نظر تاوقی نه شرم هم امید رنک و بودارد
نگاه هرزه جولان از قفا میرد ما را

اگر امروز وارسیم شوفی کعبه پیش آمد
تك و بوی نفس یارب کا ها میرد ما را

به یستیهای آهستحلب خفته است معراجی
نفس گروا کشاند تا مسیحا میرد ما را

در آغوش خزان ما دو عالم رنک میبازد
زخود رفتن چندین جلوه یکجا میرد مارا

کسان پست آسمان ربط اقایای این محفل
چو شمع آتش عنانی رشته بپا میردما را


صحیفه ١١ غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه حرف الالف

دکان آرائی هستی گران شدجان کندسامان عرق تاخاك كردیدن بدریا میبرد ما را اگر غیرت ده تحقیق مطلب میکند (بیدل) همین يك پیش پا دیدن بعقب میبرد ما را
*(۰)*
بخيال آن عرق جبین زفغان طپنزدی چرا نقدرد ختگی اگر نلوتة آب دم نزدی چرا ككل لاله جام جمال زدمه تو قدح بكف المذر همه کس بعشرت حاجز د تو بجبین نم نزدی چرا
زسواد مکتب خبیر و شر نشد امتیاز تو صرفه بر اگرت خطی نبود دگر زبین قلم نزدی چرا بعرق چوسوسه ناخنی تپشت بیزه گداختی تا پای خود نشناختی مژه یکرد نزدی چرا
بتو کرز کوشش فاعله نرسید فسمت حوصه بطریق سایه و آبه نما با قدم نزدی چرا زکشاد عقدة کارها همه داشت سعی ندامتی در عالمی زوی از طمع کف خود بهم نزدی چرا
اگر آرزو هوسم نشد زامید مانع کس نشد طبرت شکار هوس نشد بکمین غم نزدی چرا بندام قافیه هوس چو نداد الفت پیش و پس دم نقد مفت تو بود و بس دوسعرزرقم نزدی چرا
خط اعتبار غبار هم بجریده تو شود کم بی امتحان چوسحر د ودم بهو ارقم نزدی چرا نتوان چو بیدل هرزه فن پی اد فته طرف شدن نفسی فراغت ماومن بدرعدم نزدی چرا
*(۰)*
بخيال چشم که میزند قدح جنون دلتتگما که هزار میکده میدود رکاب گردش رنگما بحضور زاویة عدم زده ایم پردر عافیت که زمنت نفسی کسی نکدازد آتش جنك ما
بدل شکسته ازین چمن زده ایم يك كدشتی که شتا بها کر همه خون شود نرسد بگرددرنگ ما کسی از طبیعت مشتعل بکداز شگوه طرف شود نفس آبله زرقم دل زحدیث عبرت چنك ما
بفسون هستی هیچم زشکست شیشه دل حذر شخون بخواب پری دبرزهما نهای ترنگما کس برد د رمدم جهان کز غصه لب بند جر مدان سبکم این همه کاین زمان بزار و آمدسنگ ما
زولم فسردة بناله نرسید تاب وتب نفسی بپرید ناخن مطرب از گره بریشم چنگما سخن مرور جنون اثر زبان حرات ماست تر مژه بشکنی بزناطی پیا کردی خد نكما
چه فسانه اول و ایدچه امل طرازی حرس و کا جزاز سلسله میکشد سرطرة تو زچنك ما زغبار (بیدل) ناتوان دله نازکت نشود گران کدو روز باد تو خودبخود چوطیی زسینه بزنك ما
*(۰)*
بداغ غرتم واسوخت آخر خود نمائیها برآورد از دلم چون ناله اظهار رسائیها غبار انگیز شهرت نیست وضع خا كسار من خرومی داشتم کم کرده ام در سرعه سائیها
هوادار مزاج طفلیم اما ازین غافل که چون گل پوست بر تن میدرد رنگین قبائیها چورنگم بسکه سرتاپا طلسم ساز خاموشی شکستن هم نبرد از پبکر من لی صدائیها
در بن وادي بتدبیر دگر نتوان زدن گامی مگر عذر نخود رفتن شود پی دست و پائیها مباش ای غنچه از اوراق کل مغرور جمعیت که این پیوسته کیا در بغل دارد جدائیها
تواز سررشته تدبیر زاهد غافل ورنه ندارد بستی خلوتخانه چون پارسائیها کسی یارب مبادافسرده نیرنك خود داری شرارم سنگ شد از کلفت سمر آزمائیها
از گم کرده آهنگم مپرس ازعندلیب من درین گلشن نفس میسوزم از آتش نوائیها زطوف آستانش تا نصیب سجده بردارم بزنك سايه ام نخل بدوش جبهه سائیها
بدل گفتم کدامین شیوه دشوار است در عالم نفس در خون طپید و گفت پاس آشنائیها به کامها کها در بیخودی داردنهان(بیدل) بود آئینه را حبرت نقاب بی صدائیها
*(۰)*
بدزد کردن عجز بر افراخته را بوهم تيغ مقربا نيام آخته را درین بساط ندامت چوشمع نتوان کرد قمار خانه اميد رنگ باخته را
بگردن دل فرصت تپید باید بست ستم ترانه کرناد نا نواخته را بپیمان پست مقام عروج فطرت نیست نگون کنید خردی سر فراخته را
تكلف من و مای خيال بسيار است نباز خواب کن افسانه های ساخته را زخلق گوشه گرفتن سلامت است اما خیال اگر نكشارد حواش ساخته را
فروني کن و تخفیف زر دستان باش که رنگهاست پیکردن سر فراخته را تلاش ماجوسحر شبنم حیا پرداخت عرق شد آینه آخر نفس کداخته را
حق است آینه انجا خیال ماو توچیست که دیده سایه در آفتاب تاخته را بطمع کار گه عشق آتش افتاده است کسی چه آب زند آشیان فاخته را
به سودا گر فلك رفت كردما (بیدل) زسجده نيت ايمان عجز خود شناخته را
بدعوت هم كسي را كس نمیگوید بیا اینجا صلای نان شکیفی گفت بانگ آسیا اینجا اگر با این نکوئیهاست خوان جودبر چشمی زوضع تلخ برگشکول میگردد گدا اینجا
فلك در خاك پنهان کرد یکسر صورت آدم مصور کردنی خواهد از مردم کیا اینجا عیار ربط الفت بنگر از باران که میکیرد سرو کردن چو سودا شته سازداز هم جدا اینجا
جهان نامنفعل کل کرداز هم موقعی دارد عرق و اری بروی کس نمي باشد حيا اینجا زبیغزی شکوه سلطنت شد ننك گدا یی بجای استخوان که خورده میگردد هما اینجا
که می آرد پیام دوستان رفته زین محفل مگر از نقش پایی بشنویم آواز پا اینجا غبار صبح دیدی شهر دار از سیر این گلشن زغیرت خاك برسر کرده می آید هوا اینجا
اگر درطبع غيرت شك اطهار عرض باشد کف با میکند در كوي دست دها اینجا طرب محضريست پاساز کدورت برنمی آید سياهي پيش تاز افتاد از رنك حیا اینجا
زدیدن کنج تنهائی زمانی واکنم (بیدل) که از دلهای پر دردم محبت نیست با اینجا
بدون داغ کس در کنار سوخته کی ها چوشمع سوختم از انتظارسوخته کی ها زخود رمیده شرار دليست در نظر من بس است اینقدرم یاد کار سوخته کی ها
پيرندم جگری زبر با فشرده ام امشب چو آه میدمم از لاله زار سوخته کی ها شرار محمل شوقم گداز منزل ذوقم هزار قافله دارم ببار سوخته کی ها
هنوز از کف خاكسترم بهار فروشت شکوفة چمن انتظار سوخته کی ها زداغ صورت خمیازه بست شمع خموشم فنا نبرد زحالم خمار سوخته کی ها
بیا که هست هنوز از شرار شعله محبوم نفس غباری صبح بهار سوخته کی ها بسینه داغ و بدل ناله و بدیده سرشكم محبتم همه جا شعله کار سوخته کی ها
رمید فرصت ونتواخت عشقساز گل داغی گذشت برق ونکشم دوجارسوخته کی ها بضيافتي نشد آئينة قبول محبت مگر دلی برد از ما بكار سوخته کی ها
مقميم عالم اوجیم پر ز عجز رسانی نشسته ام چونس درمزار سوخته کی ها بمحفلی که ادب پروراست نالة ( بیدل ) نجسته رود سپند از غبار سوخته کی ها
*(۰)*
بان سرم که ز دامن رون کشم پا را يجيب آبله درزم غبار صحرا را بسعي ديده حيران دل از طپش ننشست گهر که چقدر خفت آب درپا را
اثر کم است بکرد گساد این بازار همان بناله فروشید درد دلها را ز خویش کم شدنم کنج عزلتی دارد که باز نیست دران برده و هم عقبا را
زبان درد دل آسان نمی توان فهمید شکسته اند بصد رنگ شيشة مارا فضای خلوت دل جلوه کاه غیری نیست شکافتیم بنام تو این معما را
نگاه بار زپهلوی ناز میبالد بقدر اشه بلند است موج دربا را مخور فریب غنا از هوس گدازی پاس مباد آب دهد حرص تیا را
زجوش صافی دل جسم جان تواند شد بسعي شعله پری کرده اند خارا را بغیر عکس ندانم دگر چه خواهی دید اگر درآینه بینی جمال یکتا را
بفقر تکیه زدی بکذر از تسلق خلق بمرك ريشه دواندی دراز کن بارا چسان بعشرت وا مانده کان رسی (بیدل) بجشم آبله بالیده ما را
*(۰)*
پر نقشه است حرس فضولی کین ما يارب عرق بخاك نریزد جبين ما آه از حلاوت سخن و خلق بي تميز آتش بجام كد زد انگبین ما
خمريست با خيال كرو ناز پهلویم گردون برختن موج گهریست زین ما غير از شکست چینی دل کین زمان دمید موئی نداشت خامة نقاش چين ما
ببغام عجز مرغه توا با که میرسد شاید مگس به بند رساند طنین ما حرفی نشد عیان که توان خواند و فهم کرد بی خامه بود مانی خط حبين ما


صحیفه ۱۳ غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه حرف الالف

یارب زحسین آرم چه سازد بینش ما داغ گذشتگان کرد بالین ما شکسته ایم دامن وحشت چو گرد باد دستی بلند کرد ز چین آستین ما
چندان نمک نداشت نمود چشم سوختن صد آفرین بغفلت غیر آفرین ما در مکتبی نیستی چه تصرف کند کسی عنقا که است درق قام تکوین ما
گشتیم داغ خلوت محفل ولی چو شمع خود را ندید غفلت آئینه بین ما بیدل غبار نم زده دارد زمین ما
()

پرتو آهی ز حیرت گل نکرد ایدل چرا همچو شمع کشته یی نوری درین محفل چرا مشت خون خود چو گل باید روی خویش ریخت بی ادب آلوده سازی دامن قاتل چرا
خاک صد صحرا زدی آب از عرقهای تلاش راه جولان هوس کامی نکردی گل چرا منزلت عرش حضور است و مقامت اوج قرب نور خورشیدی نخاک تیره مایل چرا
سعی آرامت قدس فرسوده آرام کرد سرنمی دزدی زمانی درد تململ چرا چون سلیمان هم کره برباد نتوانست زد ای حباب این سرکشی بر بحر مستعجل چرا
نیست از جیب تو بیرون گوهر مقصود تو بخیه سر میزنی چون موج بر ساحل چرا جلوه گاه حسن معنی خلوت لفظ است و بس طالب لیلی نشیند غافل از محمل چرا
تاریکی یی در مدعا چون شمع باید رفت جادهٔ خود را نسازی محو در منزل چرا بر دو عالم همزه برهم زدن خط میکشی نیست یکدم نقش خویش از صفحه ات زایل چرا
جودا گر در معرض احسان لفاظی پیشه نیست میدرد حاجت گریبان زلب سائل چرا کوهی عرض حباب آئینه دار حیرت است ای طلسم دل عبث گل کرده یی (بیدل) چرا
()

برسنگ زد زمانه زبس ساز آشنا در سرمه کرد میکند آواز آشنا امروز نیست قابیل طریق و امتیاز انحیاء کار دشمن و آواز آشنا
گر صیقلی بکار برد سعی اتفاق دل میخراشد آینه پرداز آشنا تاکی درین بساط زافسون التفات بروی شمع خنده زند گاز آشنا
داد کداد کار تظلم کجا برد زد حلقه بشکی بدر باز آشنا گر مدعای مرغ نفس آرمیدن است دارد قفس خوش است ز پرواز آشنا
بشنو نوای بیک وید از دور و دم مزن نی ناله داشته است ز دمساز آشنا چنك فضاست دهر امانگاه خلق نیست گنجشك را چه سود ز شهباز آشنا
منت کش تکلف اخلاق کس مباد بی تکلفانه ام ز خویش هم تر کز آشنا از هر چه دم زنی بخموشی حواله کن این انجمن پر است زغماز آشنا
مکتوب عشق قابل انشا کسی نیافت رویم مبر بمهر عدم راز آشنا (بیدل) بحرف وصوت هم آوازه گشت خلق آه از فسون غول بآواز آشنا
()

بر طاق نه تصور جاه و جلال را چینی سلام کرد بيك مو سفال را دائم ز دستگاه بقا طعمهٔ فناست چون شمع ریشه میخورد اینجا نهال را
برکشان و تهی شدن از خویش عالمیست آئینه کی عروج و نزول هلال را بر شیشه های ساعت اگر وا رسیدهٔ در باب کرد قطرهٔ ماه و سال را
محکوم حرص و پاس مراتب چه ممکن است با شرم کار نیست زبان سوال را تصویر حسن وقبح جهان نا کشیده اند بر دست دیده اند مقیم زکال را
یاران درین چمن بتکلف طرب کنید انجا خضاب هم شب عیدیست زال را طاوس ما اگر نه رافتتان ناز اوست رنگ پریده کرد چمن کرد بال را
در درسکا مصنع ز تعلیق ما مپرس با شغل خامه نسبت خشکیست نال را مینه شد هزار بار هلال و همان بدر دیدیم وضع عالم نقص و کمال را
خارا حریف سعی ضعیفان نمی شود صد کوچه است در بن دندان خلال را شاید خطی به رسم رسد از لوح سرنوشت جهد بیست ز جبین عرق انفصال را
(بیدل) بسرمه نسبت هم کس درست نیست مژگان شعردن است زبانهای لال را

()

رفتیم پیوچ هستی تانیکی و سواها پیمانه خواهد دمید آخر ازین كبابها شیفته ساعت طهر از ساز فرصت میدهد خود سران غافل مباشید از صدای طاسها
عبرت آنجا کز مکافات عمل گیرد عیار ناخنی دارند در چنگ درودن داسها اهل دنیا را به نزهت گاه آزادی چکار در مزابل فربه اند از بوی گل کناسها
عالم بالیده است از دمشنه خود سری اشتری می خواهد این جمعیت آماسها تا بود ممکن بوسع خلق باید ساختن آدمیت پیش نتوان برد با اسناسها
حسرت دیدار بادنیا و عقبی شد طرف بوی امیدی کبابم کرد چندین پاسها بینوائی چون بسامان جنون پوشیده نیست صبح خندد بر گریبان چاک افلاسها
شرم میدارد درشتی از مزاجیم طینتان قالب افتاده است ( بیدل) در پنیر الماسها
()

بر نکرده جزو لاغیر اکتاب ما در انتظار نقطه م است انتخاب ما همدم زدن بوهم دگر غوطه میزنیم طوفان ندارد اهت موج سراب ما
کردی دگر بلند نمیگردد از نفس تصویر میدمد زبنای خراب ما فانوس جسم شمع هزار انجمن بلاست هستی رفتن شیته ندارد شراب ما
انجاد شرف کم چقدر تنك فطرت است ننشند جبریل بحرز وسع حباب ما قسمت زگشته کامی گوهر کباب شد در بحر نیز دست وتم شست آب ما
باما ستیزه در حق خود ظلم کردن است آتش تأمل که نکرید کباب ما صید افکن از غرور نگاهی نکرده یف شبنم خند بر زمین سر دو راز رباب ما
صد دشت ماند درة ما آنسوی خیال آه از سیاهی که نکرد آفتاب ما زین قیل و قال دلواپس واپسین کم است خاموشی که میدهد آخر جواب ما
آسوده ایم ليك همان باقبال و هم مانند سایه زیر سیاهست خواب ما صد چرخ زد سپهر و نما پستی نبرد صفرد گر تو نیز فزا بر حساب ما
عمری شرار وبرق بفرصت نمی کشد (بیدل) گذشته گیرو رنگ از شتاب ما
()

برنك غنچه سودای خطت پیچیده دلها را رك گل برشته شیرازه شد مجموعه ما را خرامت بال شوقم داد در پرواز حیرانی که چون قمری دایع در چشم دارم سرو مینارا
نگه شد شمع فانوس خیال از چشم پوشیدن فنا مشکل که از عشق برد رنگ تماشا را درین محفل سراغ گوشه امنی نمی یابم چو شمع آخر گریبان میکنم نقش کف پا را
کف خاکی ندارد قابل تعمیر خود داری جنون افشاند بر ویرانه ام دامان صحرا را بغیر از پستی لوح عدم نقشی نمی بندد اگر خواهی نگردی جلوه گر آئینه کی ما را
ندارد حال ما اندیشه مستقبل دیگر که کم کردیم در آغوش دی امروز و فردا را نه از موج نسیم است اینقدر ها جوش بیتاب تپید شوق کسی در رقص دارد نبض دریا را
خموشی غیر افسردن چه گل ریزد بدامانت اگر آزادهٔ با ناله کن پیوند اعضا را اقامت تهمتی در محمل کم فرصت هستی چو عکس از خانه آئینه بیرون کرم کی جارا
مآل شمع هم دادیست اگر کس در مق خواهی بصد گردن مدداز کف جبین سجده فرسا را نشانها نیست غیر از نام آبها توئی (بیدل) جهانی دیده بشمار نقش بال عنقا را
()

پریشان نسخه کرد اجزای مژگان تو ما را چه مضمون است در خاطر نگاه حیرت انشا را نگردد مانع جولان اشکم بخیه مژگان رسنا هی نگیرد دامن امواج دریا را
نه از دین است اگر چون شیشه می قلقل آهنگم شکست دل صلای میزند رنگ تماشا را سراغ کار وان دردم از عالم مشو غافل ببین داغ دل و دریاب نقش پای غمها را
نه بندی بر دل آزاد نقش تهمت حسرت که پیش از بخودی دستان تهی کردند مینا را شکوه کبرپای او ز عجز ما چه میپرسی نگه ملی زیر با نبود سر افتاده ما را
بعید زرد متاع هوش با یوسف خریداران مدام افسون خود داری نگاه جلوه سودا را مقام ظالم آخر بر ضعیفانست ارزانی که چون آتش زپا افتد بحاکستر دهد جارا
غبار ماضی و مستقبل از حال تو می جوشد در امروز است کم گرو اشکاف دی و فردا را بهوش آیا باین آهنگ عالم گوش تیزت که در چشم غلط بیست چه پنهانست پیدا را
باین کثرت تماثی غافل از وحدت مشو (بیدل) خیال آئینه ها در پیش دار شخص تنها را


صحيفه ۱۳
غزليات ميرزا بيدل عليه الرحمه
حرف الالف

بسکه ازساز ضعيفی ها خبر داريم ما چنك ميكرديم اگر يك ناله ميداريم ما
از کمال عاجز میرسی که چون آمحباب در خود آتش میزنیم ار بس اثر داريم ما
هر قدر افسرده گردد شعله از خود میرود در شکست بال پرواز دگر داریم ما
هیچ آهن سرد مرکز مانگدازی کل نکرد همچو دل در آب گردیدن جگر داریم ما
رقع کلفت از سراج تیره بختان مشکل است همچو داغ لاله شام بی سحر داریم ما
سجده بالیم از سامان راحت ها مپرس همچو اشك خود جبین در زیرسر داریم ما
عاشقانرا صندل آسودگی در دسر است تا بسیر دردی نباشد درد سر داريم ما
خاک گردیدیم واز ما آبروی گل نکرد رنك وبوی سبزه های بی سر داریم ما
شخصیت آئینه وار شوخی اظهار اوست نیست جز مژکان حجابی را که برداریم ما
سوختیم از يك مقام احرام و حشت بسته ایم از نفس غافل بخواهى يرو پر داريم ما
اعتدال هستی از ما بر ندارد سر که هم خاك اكر كرديم آبی در نظر داريم ما
(بیدل) از ما ناتوانان دعوی جرأت مخواه کم زدن از هر چه كوئی بيشتر داريم ما

بسکه چون گل پرده ها بررده شد سامان مرا پیرهن در جلوه آید کز کنی عریان مرا
از پی اصلاح ناهمواری طبع درشت آمد و رفت نفسها بس بود سوهان مرا
شوق دربار یچه سودا ز خویش بیرون رفتم ديده یعقوبم و جایست در کنعان مرا
درشکست من بنای نا امیدی محکم است فکر تعمیری ندارم تا کنند ویران مرا
زین سبکساری که در هر صفحه نقشم زايل است عشق ترسم محو سازد از دل یاران مرا
میرسد دل او دمن عمریست از خود رفته ام يك نشانه واپسین اینشوق بر گردان مرا
تا به پستی ها عروج اعتبارم کی کند قامتی چون آتش ياقوت زندانبان مرا
کاروان اشکر از عاجز متاعی ها مپرس آبله محمل کش است از دیده تا دامان مرا
ای طلب در وصل هم مشکل عیار جستجو آشنایم گر شوم میخواهی زو منشان مرا
در هم آباد فلك چون خانه وهم حباب نیست جز یکعطسه تار نفس سامان مرا
همچو شبنمنبست در آشوب گاه این چمن گوشه امنی بغیر از دیده حسيان مرا
در رهش چون خامه کار بستیم بالا گرفت آنچه (بیدل) ناخن برود شد مزگان مرا

بسکه دارد ناتوانی نبض احوال مرا باز کشادن نیست از آئینه تمثال مرا
بسکه در میزان هستی سنك قدرم پيش بود در عدم با کوه می سنجند اعمال مرا
انتظار وعده بیدار آخر را خرید از غم ماضی شدن مستقبل حال مرا
سیحه داران از هجوم ذره سر نشناختند آن برهمن زاده صندل بر جبین مال مرا
جز عرق چون موج ازین دريا چه بايد رويش شرم پرواز آب کرد افشاندن بال مرا
میکشم بار دل اما نقض می بندم بخاك عجز خوش نقاش عبرت کرد حمال مرا
حالتم گل میکند ساحل خشکی از غبار سیر کن هنگامه آمار و اقبال مرا
تخم امیدی بسودای حضوری کشته ام سبز کن یارب سر در جیب پامال مرا
رشته سازم چه امکانست گیرد کوتهی سایه تا آفتاب پرورد است آمال مرا
در تب شوق آرزوها زیرلب خون کرده ام ناله جوشید کز بیفشارد تبخال مرا
گرهمه گردون شود زین خرمن محاصلی غير خاك آخر چه بايد بخت غربال مرا
میکند (بیدل) عبث فرصت شکار جای عمر خاك ريز شیشه ساعت مه و سال مرا

بسکه شد حیرت پرست جلوه ات گلزارها گل ز رنك خویش دارد پشت بردیوارها
از نوای حسرت دیدار هم غافل مباش ناله دارد بيتو مژگانم چو موسيقار ها
گوشه گیران غافل از نيرنك امکان نیستند می خورد بر گوش یکسر معنی اسرارها
یارب بر پرهم زدن بی شوخی رو از نیست بی تکلف لقمه خوابست اضطراب کارها
در بیابانیكه ما فکر اقامت کرده ایم میرود بر باد مشت صیدا کهسار ها
مرده ام اما زآسایش همان بی بهره ام باکف خا کم هنوز آن طفل دارد کارها
دل زيدام حلقه زلفت بچه سان آید برون میپرد دانشوان گرهان از دهان مارها
دستگاه شوخی در دند دلهای دوجیم نیست يك ناله جز وا کردن منقار ها
یافت آه حزین ما همان از عشق پرس دردی میماند زبان نبض این بیمار ها
ختم کردند زبانها بی سخن گردیدن است خامشی چون شمع دارد مهر این طومارها
نسخه نيرنك هستی به که گرداند ورق کهنه شد از آمدو رفت نفس تكرارها
بسکه (بیدل) پا نسیم کوی او خو کرده ام میکشد طبم چو سحر از بوی گل آزارها

بسکه وحشت کرده است آزاد مجنون مرا لفظ نتواند کند زنجیر مضمون مرا
داغ هم در سینه ام بی حسرت دیدار نیست چشم مجنون نقش پایده است هامون مرا
ساز من آزاده گی آهنگ من آواره گی از تعلق باز نتوان بست قانون مرا
عمر رفت و دامن نومیدی از دستم نرفت ناز بسیار است برمن بخت واژ ون مرا
عشق میسازد سرا پایم بنقش عجز خویش خاکساریها ست لازم بید مجنون مرا
در سر از شوخی نمی گنجد گل سودای من هم حبابی میکند شور فلا طون مرا
کودم تیغی که در عشرتگۀ انشای ناز مصرع رنگین نویدد موجة خون مرا
از لب خاموش طوفان جنون را ساحلم این حباب بی نفس پلى است جیحون مرا
داغ یاسم ناله را در حلقه حیرت نشاند طوق قمری دام ره شد سروسوزون مرا
ناظم ( بیدل ) ز گرد ترك تاز جای حسن میدمد خط تا کند فكر شبیخون مرا

شبنم صبح این گلستان نشاند جوش غبار خود را
ز پاس ناموس ناتوانی چوسایه ام تا کز دو طاقت
بعمر موهوم تك فرصت فزود صد پیش و پا زغفلت
زشرم هستی قدح نگون کن دماغ هستی بوهم خون کن
بلندی سرجیب پستی شد اعتبار جهان هستی
بخویش اگر چشم میکشودی چو موج دريا گره نبودی
تو شخص آزاد پریشانی قیامت است اینکه غنچه مالی
قدم بصد دشت و در کشادی ز ناله در گوشها فتادی
وداعی آرایش نگین کن زشرم دامان حرص چین کن
اگر دلت زنگ کین زداید خلاف خلقت به پیش ناید
بدر زن از مدعا چو (بیدل) زالفت وهم پوچ بکسل

عرق چو سیلاب از جبین رفت وما نکردیم کار خود را
که هر چه زین کاروان گرا نشد بدوشم افکند بار خود را
تو کز غبار عمل نگیری نفس چه داند غبار خود را
توای حباب از طرب چه داری پر از عدم کن کنار خود را
که شمع این بزم گاه سحر که زنده دارد مزار خود را
چه سحر کرد آرزوی گوهر که غنچه کردی بهار خود را
شبنر دخود دازیت برنگی که سنك کردی شرار خودرا
عنان بضبط نفس ندادی طبیعت نی سوار خود را
مزین بسنك از جنون شہرت چو نام ننگ وقار خود را
صفای آئینه شرم دارد که خورده گیرد دوچار خود را
بر آسمان امید باطل خجل مکن انتظار خود را

الطوق فاخته تازه محبت از فن ما
عیان نشد ز یکجا مست جلوه می آئی
فغان که داد رهائی نداد وحشت هم
چودشت تشنگی اخلاق زیب مشرب نیست
نیم رنگی و چندین چمن تماشا زیم
که زخم تیغ تو دارد طواف کردن ما
فضای طرز خرامت ز خویش رفتن ما
چو رنك شمع قفس گشت پر کشادن ما
جبین گرفته بدست کشاده دامن ما
روی آب فتاده است موج روغن ما

زبان ناله به بستیم زین ادب که مباد
اشکی عجز چه مقدار دانه ناز کند
درین ستم كده دل شکوه نکرد یابد
بقدر حاصل از آفات آگمیم همه
بغير خامشی اسرار دل که می فهمد
تبسم تو کشد نشئه لب گزیدن ما
بلند کرد سرما رو فتادن ما
شکست چینی و مونی بخاست از تن ما
نوای دانه همين مور داشت خرمن ما
چه نکتهها که ندارد زبان الکن ما


حرف الالف

غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه

ز گل مپرس که چو دل کجا وطن دارد نیافت مسکن من هم سراغ مسکن ما بچه ممکن است بگیرم دامنش (بیدل) که میرسد بپری دامنش از گرفتن ما

بسحر بیکه داری قوی کن میان را بحکمت نگرداند ماند آسمان را
نفس گرهمه موج گوهر براید زدست کسان نگرد عنان را
بحرص خراب کشودن نشاید تو چیدن میآشوب چلس دکان را
کسی بار دنیا نبود است برسر بتسلیم بوسیدن سنگ گران را
بمعراج دولت مکش رنج باطل کجا پست در هم فند نردبان را
زلفظ آشنا شو بمضمون نازل کبر حلقه کرده است موی میان را
ز خود داری ماست محرومی ما برون را ببند خنکی زن در گریان را

روان باش مدهوش بی اختیاری چه گیر رفتبار رنك روان را
درین انجمن تا کسی قدر دارد ز گرداب صدر کن آستان را
چه دام است دنیا چه نام است عقبی تو معماری این خانهای کمان را
بوهم تعین رمید از تو راحت زپرواز پرداز آشیان را
تنگ مایه فقر دارد سعادت ها گیر بی مغزی استخوان را
حیا نیست در اتفاق دو همدم عددهاست واحد زبان و دهان را
تبژی نقد محو این ترکتازان ندیدن کشوده است چشم جهان را

مرو کار دنیا عیان است (بیدل) مکرر مکن متصل امتحان را

بگلشن کز رافتنا زد روی ناز کاکل را هجوم ناله ام آشفته سازد زلف سنبل را
نفس دزدیدم طوفان خون در آستین دارد گلوی شیشه ام بای مرد برخاست قلقل را
چراغ بزم آخر باشک باس شد روشن زگرمیهل دمام سر مه چتم حلدلیل را
نداند کل کند منع طیش از طینت عاشق بساحل در داردموج این دریا تسلسل را
مکر خود گرد کشتیم و برون نریختیم ازراش فشار طرف بوده است آغوش تامل را
تغنا حسرت الفت بعمار چشم میکوفت سر اغ کوچه ناموس داند شیشه مدل را

چرا عاشق نگردم ز خطش درین بخود رفتن که بادل موج عدم داده موی اندردند گل را
ز جیب ریشه اسرار جن گل میکند آخر کمال جزو دارد دستگاه معنی کل را
درین گلشن اکر از سازنگرنگی خبرداری زبوی گل توان در یافت آواز بلبل را
ز فرط قرب وصاداز مشتاقان چه میپرسی توان از گردش چشمش نگه کردن تغافل را
زدل در هر طپیدن ناله دیگر تماشاکن مکرر نیست گرصدبار کوبیدشیشه قلقل را
علاج از خون مار گریکی ممکن بود (بیدل) بشنم عقده نتوان کرد عقد دامن کل را

بگلشنی که دهم عرض شوخی او را تحیر آئینه رنگ میکند بو را
سر نزیده هم انجا چو شمع بخو ابست مکن ببالنی دانی نیم پهلو را
چه ممکن است نگردد کباب حیرانی نموده اند بآئینه جلوه او را
غبار آئینه گفتی غبار دل میسند مبکن زشتی رو جمع زشتی خو را
دمی بیاد خیال تو سر فرو بردم به آفتاب رساندم دماغ زالو را

خموش کشتم و اسرار عشق پنهان نیست کسی چه چاره کند حیرت سخنگو را
ندام از اثر کوشش کدام دلست که میکشد بپابوس یار گیسو را
بسینه ناقفس هست مشق حسرت کن اعمال رنگ کشیده است حامه مو را
اگر خوان قناعت فیض نعمتی می بود کی نمود هلال استخوان پهلو را
گرفته است سویدا سواد دل (بیدل) لعمر فیست درین دشت چشم آهو را

باد و زورق نميخواهد محيط کبريا اینجا بهر سو سیر کشتی رنگی دارد گشا اینجا
غبار دشت بی رنگیم و موج بحربی ساحل سر آن دامن از دست که میگردد رها اینجا
ندارد آب میگردد ز شرم گردن افرازی زشبنم ریشهام کرهه کرده هوا اینجا
شبیخال جهان و سایه دولت چه فخر است این مکر در چشم خفاش آشیان بندد هما اینجا
بدوش نکهت گل میروم از خویش و می آیم که می آرد پیام ناز آن آواز با اینجا
امید دستگیری منقطع کن زین سبك مغزان که چون نی ناله برمی خیزد از سعی عصا اینجا
همیشه کوچه زالوفان ضربان دست آرد تپاند در فشار تنگی از بند قبا اینجا

دماغ بی نیاز ان ننگ خواهش برنمیدارد بلندی زیر پای آید از دست دعا اینجا
درین صحرا با داب تکه باید خرامیدن که روی نازنینان می خراشد نقش پا اینجا
لباس زیست هستی را که پوشد عیب پیدائی سحر از تارو پود جاك میبافد ردا اینجا
حضور استقامت میرساند شمع این محفل بپا افتد اگر گردد سر از گردن جدا اینجا
بگوشم از تب و تاب نفس آواز می آید که گرصد سال نالی بردردل نیست جا اینجا
صدای التفاتى از سران خوان نمیجوشد لب گوری مکر وا گردد و گوید بیا اینجا
برنك آمیزى اقبال منم نال ها دارد ندید این بخیه روی که میسازد صبا اینجا

طبایع را فسون حرص دارد در بند (بیدل) جهان لبریز استغناست کر باشد حیا اینجا

بعمر ساده کیشی مکن رنج امید انجا که خونها میخورد تا شیر میگردد سفید اینجا
محیط از جنبش هر قطره صد طوفان جنون دارد شکست رنك امكان بود اگر یکدل طید اینجا
زساز الفت آهنگ عدم در پرده کوشم توانی میرسد کز همنوائی ننوان شنید انجا
بکباب باده سوز آتش حسرت دلی دارم که هر جا نیلی آبی سوخت دودش سر کشید اینجا
مپرسیدای نفس از پرده تحقیق می گوید که تا از خود اثر داری نخواهی آرمید اینجا

مقیم ناز سالی باش پیش از خال گردیدن که می هر دو بام چون صرف خودهد چکید اینجا
گداز نیستی از انتظارات برنمی آرد ز خاکستر شدن گل میکند چشم سفید اینجا
درین محلت سرا آئینه اشك يتيمانم که در بزمست و بانی هم مرا باید دوید اینجا
نیاز سر کشان حسن آشوب دگر دارد کمین گاه تغافل شد اگر ابرو خمید اینجا
بتمناست آنقدرها آشیان عجز ما (بیدل) که بی سعی شکست بال و پر نتوان رسید اینجا

بخود هستی بی اثر چه نقاب شق کنم از حیا
اکرم دهد خط امتحان هوس کتاب به آسمان
چکنم ز شوخی طبع دون قدحی زد عرقو بخون
ز تخیلی که براد دین هم باطنم شده دل نشین
چو ز خاک لاله رون زند قدحی شکست بخون زند
ز نام آنچه بهم رسد نه زلوح و نی زقلم رسد
بامید وصل تو نازنین همه را نثار دلست و دین

توبمن مکر نظری کنی که دمی عرق کنم از حیا
مژه برهم آرم ازین و آن همه يك ورق کنم از حیا
که ببوس آن لب لعل گون سحری شفق کنم از حیا
بین این گمان برد یقین که خیال حق کنم از حیا
هوسی اگر بجنون زند بزمین اسق کنم از حیا
بخط نقش یارم رسد که منش سبق کنم از حیا
من (بیدل) و عرق جبین که چه در طق کنم از حيا

بودی معز سر شد خروش مینا امشب از باده خما آمده هوش مینا
زنده کی کردن مارا خشم عجز کشید باده زناز وفا بست بدوش مینا
ای قدح نوش شود مزده مستی در یاب کرم نطق است کنون لعل خموش مینا
چشم و دل زیب گرفتاری سودای هم اند خط جام است همان هاله گوش مینا

وقت آنشد که بدر بوز دشود سر خوش ناز کاسه داغ من از پنجه گوش مینا
ناقص هست چند زمرده شوق رسانت تا نسازد اثر باده خروش مینا
می کشد جاوه لعل تو بکفیت می آب حسرت زلب خنده فروش مینا
همه جا جلوه فروش است لب از دیده مپرس جام این بزم نیفتاد بجوش مینا


صحیفه ۱۵
غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه
حرف الالف

قدحش راه زن کوش شد و هوش نماند ورنه صد رنك نوا داشت خروش مینا دل عشاق زآفت نتوان برد بدر پردۀ سان است شکست از پرو دوش مینا
(بیدل) اندر قدح باده نظر کن بیجاب تا چه دارد نفس آبله پوش مینا

او در مشق درس خامشی باریان جینی‌ها زهم انگشت حیرانی بلب دارند جینی‌ها مرا از ضعف پرواز است قید آشیان ورنه نفس کم چنبو ومی غنچه از خون گرجی‌ها
نیاز من عروج نشۀ ناز دگر دارد سپهر آوازه ام بر آستانت از زمینی‌ها دلم در آرزو مشکی شود عبوس نومیدی شکستن اینجا شرر میگردد از وحشت کمینی‌ها
نفس در دیدنم شد باعث جمعیت خاطر بدام افتاد صید مطلبم از دام چینی‌ها غبار فقر زنگ سرکشی را میشود صیقل سیاهی میبرد از شعله خاکسار نشینی‌ها
بشوخی آمد از بید ستگاهی احتیاج من درازی کرده ست آخر زکوتۀ آستینی‌ها خروش اهل جاه از خفت ادراک میباشد تنک ظرفیست یکسر علت فریاد جینی‌ها
طریق دلربای یکجهان نیرنگ می‌خواهد بحسن محض نتوان بیش بردن نازنینی‌ها مکر از فکر عقبی باز گردم تا بخویش آیم که از خود سخت دور افتاده‌ام از پیش بینی‌ها
دو تا گشتیم در اندیشۀ یکسجده پیشانی براه دوست حاتم کرد مارا پل نشینی‌ها دمی نیست (بیدل) راه باریک سخن بندی زبان خامه هم شق دارد از حرف آفرینی‌ها
* * *
بوی وصلت کیر بالاند دل ناکام را سحن این کاشانه زر سایه گیرد بام را طایر آزاد ما کر بال وحشت وا کند کرد باد آئینه سازد حلقه های دام را
دیدن هنگامه هستی شنیدن بیش نیست وهم مانا کی وصال اندیشد این پیغام را منعم از نقش نگین جوی خیالی میکند ملت حسرت‌ها اگر سیراب سازد کام را
ساقیا امشب چوموج می پریشان دفتریم رشته شیرازه ما ساز خط جام را بخته ئی خواهی بدرد بینوایی صبر کن آسمان سر سبز دارد میوه های خام را
تیره بختی زیر منت اعتبار زنده کیست شمع صبح عالم اقبال داند شام را موج دریا را بساحل همنشینی تهمت است بیقراران نذر منزل کرده اند آرام را
شعلۀ اما دور کرد الفت خاکستر است دوش وحشت بر نباید جامه احرام را شوق میبالد بقدر رم نگاههای حسن ورنه دام دلبری کو آهوان رام را
در جن هم اثر گرد چشم بتراشین مباش پرده زنبور بست تا نجا دیده بادام را چون خط پرکار (بیدل) منزل ما جاده است جستجوهای هوس آغاز کرد انجام را
* * *
بهار اندیشه صد رنگ عشرت کرد بسمل را کف خونیکارند کل کند دامان قاتل را زتاثیر شکستن غنچه آغوش چمن دارد تو هم مگزار دامان شکست شیشه دل را
نپرداخت ازین دریا نجیو گو در دمی آیی لب افسوس مخمال حباب آورد ساحل را درین وادی حضور عاقبت وامانده گی دارد مده از کف صدست صر فی بای در گل را
ندوت در نقاب و حسن جز یغما نمیداند خوشا آئینه صافی که ابی دید محمل را چه احسان داشت یارب جوهر شمشیر بیدادش که در هر قطره خون مجدۀ شکر است بسمل را
نفس در قطع راه عمر عذر لنگ می‌آرد نصیحت پیشرو باشد بوقت کار کاهل را چوماه تو مکن گردن کشی کز نیستی ناقص که اینجا جز سپرداري کمال نیست کامل را
عروج چرخ با عنوان همت خواند ناپاکن چنین برباد نتوان داد الا فرد باطل را دل آسوده از جوش هوسها ناله فرساید خیال هرزه نازی جاده کرد امید منزل را
سراغ سایه از خورشید نتوان یافتن (بیدل) من و آئینه نازی که میسوزد مقابل را
* * *
بپیری الفت حرص و هوس شد آینه ما بهار وقت که این خار و خس شد آینه ما نمیدانم مجاز بنگریم اقتباس العین همین مقابل مورد مگس شد آینه ما
بیاد سعی جنون رفت رنگ جوهر تمکین چنین کی تاخت که نعل فرس شد آینه ما فغان که بوی حضوری ندید کوشش فطرت چو صبح طعمه زنگ نفس شد آینه ما
بکام دل مزه نکشود سرگرانی حیرت زنا تمامی صیقل قفس شد آینه ما گذشت مخمل نازی که از سواد تحیر که عمر هاست شکست هوس شد آینه ما
بفهم راز تو (بیدل) چه ممکن است رسیدن همین بس است که تمثال رس شد آینه ما
* * *
بهر جبین که بود سطری از کتاب حیا ز نقطه عرقم دارد انتخاب حیا شبی روی عرقناك او نظر کردم گذشت عمر و شنا میکنم در آب حیا
ز لعل او بخیالم سوال بوسه گذشت هزار لب بعرق دادم از جواب حیا دمیکه ناز بشوخی زند چه خواهد کرد پری رنجیده غرق میکند ز تاب حیا
زروی یار کسی پرده عرق نشکافت کشاده چون شد ازین تنگنا طناب حیا عرق ز پیکر من شست نقش پیشه انی هنوز پاک نمیگردم از حساب حیا
دگر بخواه زمن تاب هرزه جولان دویده ام عرقی چند در رکاب حیا ز خواب جستم و چشمی بخویش نکشودم بروی من که فشاند اینقدر گلاب حیا
بچشم بستن از انصاف نگذری زنهار به پل نمیگذرد هیچکس زآب حیا ز قطره ئی بدل خجلت گهر زده ایم جبین بی نم ما ساخت با سراب حیا
عرق ز طینت ما هیچ کم نشد ( بیدل ) نشسته ایم چو شبنم در آفتاب حیا
* * *
بستی انقطاعی نیست از سر سرگرانی را نمی‌باشد رگ خواب پریشان زندگانی را خوشارندی که چون صبح اندرین غمکذاشهرت بهستی دست افشاندن کند دامن فشانی را
شرر‌های زمین گیر است همت ننگی که می‌بینی تن آسانی فسر دن میکند آتش عنانی را غبار زر اگر میگردد از روی محک ظاهر سواد فقر روشن میکند رنگ خزانی را
سرا پا پر تحیر در هجوم ریشه میگیرد برارم گردند چون دانه اسرار نهانی را کبریا میرسد جمعیت معنی که چون کاسکم بخاموشی ادا سازد سحابیای زبانی را
نشستی عمر ها حسرت کمین لفظ پردازی زخون گشتن زمانی تازه شو حسن معانی را چه عرضدارم که ز دوز مین جوقبا جام گردون گرافتادن شکستی نیست رنگ ناتوانی را
لباس عارضی نبود حجاب جوهر ذاتی اگر در تیغ باشد آب نگذارد روانی را بسعی ناله وافغان غم دل کم نمیگردد صدا مشکل بپرداز کوه پردازد گرانی را
برنگ شمع تدبیر گدازی در نظر دارم چه سازم چاره دشوار است و دل سخت توانی را شب هجران چه جوتی طاقت صبر از من (بیدل) که آهن میکند سنگ فلاحن سخت جانی را
* * *
بیا یادی کنیم امروز فرمای قیامت را که چشم خیره بینان مژده ید آغوش رحمت را زمین تا آسمان ایثار عام آنگاه نومیدی رویم از در دل گرد این گرد نعمت را
براه فرصت از گرد خیال افگنده دامی پری خوابیست گز غفلت کشی در شیشه ساعت را اگر علم و فنی داری نیاز طاق نسیان کن که زنگ آمیرت نقاش میسازد خجالت را
دمی کائینه دار امتحان شد شوکت فقرم کلاه خویش دیدم خاك در گاه مذلت را براهل فقر نامنعم نشازد از گران قدری توازو در نظر سر کوب بین کوه حشت را
عنان جستجوی مقصد عاشق که میگیرد فلك شد آبله اما دوانشاید همت را نگین شهرتی میخواست اقبال جنون من زینجیرین گره کردم مشخب سنك ملامت را
سرخوان هوس آرایش دیگر نمیخواهد چوگردد استخوان نغردعوت کن سعادت را من و ما هر چه باشد رفتنی و غرتی دارد جهان و غطاست لیکن گوش میباید نصیحت را
بعزت عالمی جان میکند اما ازین غافل که در نقش نگین معراج میباشد دنائت را بتسلیمی است ختم اعتبارات کمال اینجا زهیر سجده آرانید طومار قاقت را
مپندارید عاشق شکوه پردازد ز بیدادش که لب وا کردن امکان نیست زخم تیغ الفت را درین صحرا همه کر از غباری چشم میپوشم عرق آئینه ها بر جبهه می بندد مروت را
اگر سنگم قدرت در نظر ها شد سبك (بیدل) فلاحن کرده باشی گردش رنگ قناعت را
* * *
بیا خورشید معنی را ببین از روزن مینا که یاد صبح صادق میدهد خندیدن مینا زهد خشک زاهد پست اک سیر مستانرا که ایمن از خزان باشد بهار گلشن مینا
زمام مجد ام مست فریغو دل در دهان افتد نگاهم رنگ می پیدا کند از دیدن مینا مسیح وقت اگر کس باده را خواند عجب نبود که هر دم باده جان تازه بخشد در تن مینا


صحيفه ١٦
غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه
حرف الالف

ندامت يك قلم در مرکز سنک است اثر دامن شکست پاس می پوشد چبود بال زدن مینا
وداع صحبت ارباب کشودن هاست ای غافل پری کرده پریشان آخر از خندیدن مینا
سرشت مؤمنان کویی از يك خاك شد (بیدل) كه مارا دل طپان می خندد از خندیدن مینا

بیاد آرد دل بیتاب اگر نقش خیالش را
از ان حال عاشق کر دعای دارداین دارد
درین غفلت سرا کویی مقیم خانه چشمم
شود قطره در لغت زشکی از وی غافل
زناله کرد نالد آن طایر وحشت پروایم
برنك موی چینی سرمه میکرد فعالش را
كه یارب مهربان کردان دل نامهربانش را
که با خوابست یکسر زنگ الفت پسمالش را
که میری بیری خامه شایست چون ساحر دخالش را
که هم در دام پرواز است آشیانش را
زفیض خاکساری اینقدر عزت هوس دارم که در آغوش نقش سجده کیرم آستانش را
تغیر کلشنی است اما که دارد سیر اسرارش خمشی بلبل است اما که می فهمد زبانش را
غنی در جستجو خاصیت موج نظر دارد که غیر از چشم بستن نیست منزل کاروانش را
شمیم شکوه هم کس ازدرد مفلسی باشد نلغزد ناله از نی تا بوزد مغز استخوانش را
طلسم جسم کردد مانع پرواز روحان چو بوی گل که در بر حجن کرد عنابش را
چو برق از چنگ فرصت رفت بیدل دامن وصلش ز دود خرمن هستی مکر یابم نشانش را

بیا که جام مروت دهیم حوصله را
ز صاحب امل آزاده کل چه امکان است
محبت از من و تو يك اعتبار گذاشت
بسایه کف پا پروریم آبله را
درین بساط كران خیزی است حامله را
تویی و آب سزاوار نیست فاصله را
بوادی که نطق دلیل کوشش هاست غبار دل بزمین خفته کبم قافله را
ز انقلاب حوادث بزرکی این نیست بطبع که اثر افزون تر است زلزله را
بکنج ادنی حسن تصادفت باوه كه یاد او كنه دل میکند كبله را
چوصبح یکدو نفس مغتنم شمر (بیدل) مکن دلیل اقامت چو زاهدان چله را

بشو چون شمع زعطف تبسم زنگ ما خفت به بسملهن ما
غلاما کرد قیامت نازد حذر از آفت شوره بدن ما
حرص مضمون رهایی فهمید دل باسباب چسبیدن بستان ما
اگر ابست سلوك احباب دشمن ما بود دشمن ما
آفت اندوختی می خواهد برق ما چست مکر خرمن ما
قصه آورد بیاد دلدار باز گردید ز خود رفتن ما
نقش پايم ادب روز محشر مژه هم می شود از دیدن ما
زنده کی غصه کلفت کردید رشته ها خورده کره خو ردن ما
فکر آزاده کی آزادی برد سر کرمان زده از دامن ما
خلعت آرای سحر عریانیست چاك دوزید به پیراهن ما
آخر انجام رعونت چون شمع میکشد تار رك کردن ما
بیدل آخر زچه خورشید که است این چراغ بنفص روشن ما

بی تمیزی حصار شد در جن ابد ما
درد سر جهان رنگ در خوردانش است و بس
مرب چشم بسعیم پرده غفل ما عذر
پست چو التفات دل میکند تعلقی
خاك مزار غیر بم پرده ساز عبز یم
طره آهن شانه زد سایه راه بید ما
نیست بکب ثاقبت غیر جنون مفید ما
آسار است آبره خامت روز عید ما
آبله یی غنی شده قدح امید ما
زحمه به برق میزنه تشخیص نقید ما
آئینه داری فنا ناز هوس نمیکشد خط رقم کشیده اند از ورق سفید ما
دعوی احتیاج هیچ خجالت سعی کی مباد قفل جهان ببدری ذنك زد از کلید ما
کر فكند تسمت کل به مزار عاشقان بال سحر کشد نفس از کفن شهید ما
ریشه تخم وحشتیم از کله و جوی مایوسی صرف هزار جاده است منزل نا پدید ما
بیدل ازین کف غبار کز دل خاله جسته ایم پرده در تجیر است کلفت نو وشید ما

بی دماغی نانشاط از سینه دارد جنگ ها
وادی عشق است اینه منزل دیگر کجاست
زاهدان از شانه پاس ریش باید داشتن
جرف و نرمی هرچه باشد مغتنم باید شمرد
آخر این کهسار يك آئينه دل خواهد شدن
ناله گرداندم است بر روی خوبان رنك ها
جز نفس در آبله دزدیدن فرسنک ها
راه لعب بی پیامی نیست زین سر جنگ ها
آب و روغن چون برطاق می دارد زنک ها
شیشه افتاده است در فکر شکست سنگ ها
غافلت ارباب جاه از پستی اقبال خویش نرد با بوست حشر از آبی اورنك ها
بی نیازی از قدر کیفر و دین آزاد بود اثر بکا جوشید یارب احتیاج ننک ها
ناقص بالدست باید با کدورت ساختن در کین آئینه آبیست وقف زنک ها
هرچه از تحقیق خوانی نشئو و خاموشی باش ساز مایرون تار افکنده است آهنك ها
(بیدل اسباب طرب تنبیه آکاهیست ليك انجمن بنافل است از کوشمال چنك ها

بی ریشه سوخت مزرع آه حزین ما
کشتیم خاك وجو نکردید سر نوشت
جز در غبار شیشه ساعت نیافتیم
جمعیت دلست مدارای کیفر هم
چون شمع پیش از انکه کشویم آشیان دلغ
خواهد بشكل قامت خم کشته در کشود
درد آبی به کادت فضا در زمین ما
خط میکشد غبار هنوز از جبین ما
رفتند کاروان شهود و یقین ما
چون سجه کوچه داد بزنار دین ما
آتش فتاده بود پی انگبین ما
چین کنه عقده عمر از کمین ما
شهرت توانی هوس دم سر مه خوست چینی نمو زمینه زغنی نکین ما
فرصت کفیل میر تأمل نمیشود آتش زده است صفحه اقلم متین ما
ناموس راز فقر وغنا در حباب ماند دامن نچید بی شکمت آستین ما
خورشید در کتان و شب غوطه خورده ایم آه از سپیدی نظر دور بین ما
تأی شود جنون نفس فارغ از تلاش بسته است زنده کی کر با بکین ما
( بیدل ) معاش کشمش وهم زنده کی آئینه سوخت از نفس و اپسما

پیش آل چشم سخنکو موج می در جامها
موج در پیراهن در رقص نبض زنده کیست
چون خط پرکار اگر مقصد دلیل عجز نیست
شهره عالم شدن مشکل بود بیدرد سر
مقصد وحشت خرامان نفس فهمیده نیست
چون زبان خامشان مجبند به بند کامها
بسمل او را به بی تابی است آرامها
پای آغاز از چه میبوسد سر انجام ها
روزوشب چین زجبین دارد نگین از نامها
بی سرائی بستند این پری کل احرامها
رنك خونها زچشم افزون دیگر است روغن تصویر دارد حسن ازین بادامها
از مذاق ناز اگر غافل نباشد كام شوق میتوان صد بوسه لذت چید از دشنامها
از گرفتاری ما تا عشق زیب دیگر است بال صیدان می شود مزکان چشم دامها
سخت دشوار است قطع نزاه اقلیم عدد همچو بیان عمر باید از نفس زد کامها
نشه عشقی که دارد این چمن حیمانه است بر بستانان می خندد برنك جامها
هیچکس در عالم اقبال فارغ بال نیست وحش نتوان تاختن ( بیدل ) به پشت بامها

پیش توای کل مفشان پهلوی لاغر مکشا
محرم تمکین فطرت نیست تا ازموج کهر
آب رخ کس رود جز بتقاضای هوس
لب بهم آوار من وصلافظ و بیان برمیرا
ای نفست صبح اژه پایدت چیست جدل
دست بهر دست مده چشم بهر در مکشا
جیب حیا نادری خار تو ویر مکشا
شیشه تهی گیر زمی باب ساغر مکشا
پشت ورع این دو ورق نه تن و دفتر مکشا
یکسرشار رشت بس است آن سردیگر مکشا
تا نزهتت بکمان چشم نپوشند خسان بند نقاب سحرت در صف شب پر مکشا
تا نقد شمع صفت آتش عارت بسرت در بر محفل بی دردانی کمر زر مکشا
کز خود افتاد سکیت بتم ندارد کلکت ننك كن نامکنی در همه جا سر مکشا
ماتم هم در نظری است انجمن عبرت ما چشمی اگر باز کنی بی مژه تر مکشا
(بیدل) از آئينه ما غير ادب كل نیکند خون نجبر نغزال از رگ جوهر مکشا


صحيفه ۱۷ غزليات ميرزا بيدل عليه الرحمه حرف الالف

تا بکی در پرده دارم آه بی تاثیر را از وداع آرزو بر میدهم این تیر را کلبه مجنون چو صحرا از عمارت فارغ است بام و در حاجت نمیباشد خانه زنجیر را

رنك زرد ماعیار قدرت عشق است وبس این طلائی پرده دارد جوهر اکسیر را ما تحیر پیشه گانرا اضطراب دیگر است برزدن دررنگ خون شد بسمل تصویر را

آسمان با آن کمین شمع بساطش روشنست حلقه چشم کتان نظاره داند تیر را کوشش بی دست و پان از اثرنومیدیست انتظار دام آخر میکشد نخجیر را

جسم کاهت خیز درزندان تعمیرم گداخت از شکستن قفل کن این خانه دلگیر را عرض هستی در خمار انفعال افتادن است گردش رنگت است ساغر مجلس تصویر را

بیدل ما بسکه از ذوق شهادت میطپد تیغ قاتل مینماید فرصت تکبیر را وحشت مجنون مارا چاره نتوان یافتن حلقه کرد اندیشه ضبط صدا زنجیر را

نیست در بیداری موهوم مابی حاصلان آنقدر خوابی که کس زحمت دهد تعبیر را پوشش حالست (بیدل) سازحفظ آبرو نی نیامی میکند بی جوهر این شمشیر را

* * *

تا چند بهر عیب و هنر طعنه زن بها سلاخ نه شرمی ازین پوست کن بها چون صبحه درین معبدعبرت چه جنون است ذکر حق و برهم زدن و سر شکنبها

چندانکه دمد نخل سررشته بخاك است ذات اسیرو جاه ز تعمیر دنبها ما را تماشای جهان درگر افگند پرواز بندى نفس روغنبها

الفت قفس زنده گی با حیوانیم باید چـو نفس ساخت بغربت وطنبها صید نگهمت ياد خم زلف ندارد ترکان خطائی چه که اند از ختن بها

جان کند عقیق از هوس لعل تو لیکن دور است بدخشان زتلاش یمن بها بی پرده گی جوهر راز است تبسم ای غنچه مـدر پیرهن کی بدنبها

از شمع مکوئیدو زپروانه مپرسید داغ است دله از غیرت این سوختن بها جز خون ده بچه گیرد بلب بسته (بیدل) نامحرم خاصیت شیرین سخن بها

* * *

تادرین گلزار چون شبنم گذر داریم ما باده در جام عیش از چشم تر داریم ما سهل نبود در محیط دهر پاس اعتبار آبروی چون گهر همراه سر داریم ما

چون صدا هرچند در دام نفس وامانده ایم از شکست خاطر خود بال و پر داریم ما کی بمیل گفتگو بنیاد ما گیرد خلل کوه تمکین خانه از گوش کر داریم ما

کس به تیغ سرکشی با ما نمیگردد طرف از زمین گیری چو نقش پاسپر داریم ما شعله ما نال خاكستر زدو آسوده شد ای هوس بگذر سری در زیر پر داریم ما

رنك ما از خاكساری پر نمیدارد شکست چون غبار گردی زمیدان ظفر داریم ما از دل گرمی توان درکائنات آتش زدن ساز چندین کاهنیم و يك شرر داریم ما

ناله را ابدل بیاد غم مده این رشته ایست گز پی شیرازه لخت جگر داریم ما فتنه ها از دستگاه زنده گی گل کرده پست از نفس صبح قیامت در نظر داریم ما

میرسیم آخرهمان تا نقش پای خودچوشمع گز سراغ رنگهای رفته برداریم ما (بیدل) اندر جلوه گاه چین ابروی کسی کشتی نظاره در موج خطر داریم ما

* * *

تاراج کر کل بود بدمستی اجزاها کهسار تهی گردید از شوخی مینا ها مستقبل این محفل جز قصة ماضی نیست ناصبحبدم محشر دی خفته بفردا ها

دشوار پسندیدها برما گره دل بست گرخون نجوشد فطرت حل است معماها معنی همه مکشوف است تاویل عبارت چند تمثال نیخواهد آئینه سیما ها

نامحرمی عالم تا حشر نکردد کم افتاده بروی هم پنهان و پیداها وحدت نکشد تشویش از پیش وکم کثرت در چشمه حبابم بارد از خشکی دریاها

کس مانع جولان نیست اما چه توان کردن چون آبله معذورند دامن به تمنا ها از خاك تو تاکردیست موضوع برافتادن درخواب عدم باقیست هزیان من وماها

پیش است بهر گامت صد مرحله نومیدی دنیا نفسی دارد آماده عقبی ها درچار سوی اوهام تا کی الم تنگی برکوشة دل باليد يك دامن و صحرا ها

(بیدل) طرب وماتم مفت اثر هستیست ماکار که رنگیم رنگ است تماشا ها

* * *

تصویر تر لطفش گرنشان برسد غبارم را بپوشد تا قیامت بوی گل خاك مزارم را زافسوس که دارد غیرت خون شهيد من حنائی میکند پهلو دن کف دست نگارم را

مبادا دیده یعقوب طوفان نمو گیرد شکاری در سر راه تمنا انتظارم را زاشکم برسر مژگان همان داوی نمی آید کرو بازیست باصد شعله طفل نی سوارم را

توقع هرچه باشدبی صدائی نیست ایساقی قدح برسنگ زن تا بشکنی رنگ خمارم را زهك شوق قیامت میدمد رنگ همجنسی بهر آئینه مینائید روی کامکارم را

شرار کاغدم از فرصت عیشم چه میپرسی برنك رفته چشمکیست گلهای بهارم را بچشم بسته هم پیدا نشد گرد خیال من نهانتر از نهانها جلوه دادند آشکارم را

هوس در عالم ناموس یکتائی نمیگنجد سرافگن کن زمن هر جانبئی بیابی کنارم را گز این بیحاصلی از مزرع خشکم نمودارد جبین هم دست خواهد از عرق شست آبیارم را

چو آتش سر کشیها میکنم اما ازین غافل که جزا فتاده گی کس بر نخواهد داشت بارم را شررخواست کرد پامال بیکسی( بیدل ) بیاد دامن قاتل مده خون شکارم را

* * *

تومید سحر کاریست در جلوه زار عنقا صد گردش است وبك كل رنك بهار عنقا هر چند نوبهاریم باجوش لاله زاریم باغ دگر نداریم غیر از كنار عنقا

سطری نخواند فطرت از درس كم تحققی تقویم ها کهن کرد امسال و پار عنقا آئینه جل تحیر آنجا چه نقش بندد از رنك شرم دارد صورت نگار عنقا

تسلیم عشق بودن مفت است هرچه باشد مارا چه كار و کو بار درکارو بار عنقا شهرت پرستی وهم تاچند باید آنجا نقش نگین رها کن ای نامدار عنقا

هم صحیتیم وما را از يكگر خبر نیست عنقا چه وا نماید گر شد دوچار عنقا تا یابی مطالب معدوم کرد ما را دیگر کسی چه یابد در انتظار عنقا

مرگی است آخر کار عبرت نمای هستی غیر از عدم که خندد بر روز کار عنقا زیر پرند گردون رسواست خلق مجنون عریانی که پوشد این جامه وار عنقا

گفتیم بی نشانی رنگی بجلوه آرد ما را نمود برما آئینـه دار عنقـا درخاکدان عبرت غیر از نفس چه داریم پرودشن است ( بیدل ) شمع مزار عنقا

* * *

تعلق بوجببر آهنك چندین نوحه سازبها قفس آموخت مارا صنعت قانون نواربها جهانی را غرور جاه کرد از فکر خودغافل گریبائها نه با آمد از دامن طراز بها

غنا درد سر اسباب ودارد محال است این گذشتن نگذرد از آب تیغ بی نیاز بها درین دشت هوس يارب چه كوهی در كره بستم عرق شد مهره گل از غبار هرزه تا زبها

جنون مشرب بشمع است یکسرساز این محفل جهانی میحورد آب از تلاش خود گدازیبها كمال اثر خجلت عرض تعين آب میکردد خوشا گنجی که در ویرانه دارد خاكبازیبها

باقبال ادب گرنسبتی داری حيا كن گریبان که از سرنگذرد کردن فرازبها تو پاساز تعلق در گذشتی از امل ( بیدل ) ندارد رشته کس بی کسان این درازبها

* * *

تهمتن نشه پر زوری که عجز ناتوانیها نپلویش زند برخاك پشت پهلوانیها اگر از قهریا نار استان دست قدر بارد ز گردون هم چوناب از تیر بردار دکمانها

بجز گرد زبونی نرم بر طبعش درشتیها بغیر از حرف پیکان سنگ پیشش گرانبها دمی پیری گز از پیری طپش ناس راند تواند چون سحر تا آسمان بردن جوانیها

* * *

جام امید نظر گاه خمار است اینجا حلقه دام تو خمیازه شکار است اینجا عیش ها غیر تماشای زبان کاری نیست در خور باختن رنك بهار است اینجا


صحيفه 18
غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه
حرف الالف

عاقبت بی ضابطی منتظر آفت باش سر بالین طلبان تحفه دار است اینجا
فرصت رفته شرر با تو حسابی دارد اعتباری که نفس در چه شمار است اینجا
چه جگرها که بنومیدی حسرت نگداخت فرصتی نیست و کرنه همه کار است اینجا
برده هستی موهوم نوائی دارد که حبابیم و نفس آئینه دار است اینجا
انجمن در بغل و ما همه بیرون دریم بحر چندانکه زندموج کنار است اینجا
عجز طاقت همه دم شاهد معدومی ماست نفس سوخته يك شمع مزار است اینجا
سجده هم از عرق شرم رهی پیش نبرد از قدم تا به جبین آبله زار است اینجا
(بیدل) اجزای جهان پیکر بی تابیست حيرت آینه ما خویش دو چار است اینجا

جز پیش ما مخوانید افسانه فنا را هر کس نمی شناسد آواز آشنا را
از طاق رقصه دنیا کزخاك وخشت چیدند حیفست پست گیرید معراج پشت پا را
چشم طمع مدوزید بر کیسه خسیسان باور نمیتوان داشت سك نان دهد گدارا
روزی دورین بضاعت مردن کفیل هستیست رك پعاش ما کرد تقدیر خون بها را
در چشم کس نمانده است که نمایش مروت زین خانه ها چه مقدار سنگی گرفت جارا
از دست رد حاجت غم در جبین نداریم آخر هجوم مطلب شست از عرق حیارا
جز لقمۀ مجرد شایستۀ جنون نیست صرف بهار ما کن دشتی ز گل جد را را
بازنده ایم باید در فکر خویش مردن گردون بی مروت برما کاشت ما را
آهم ز نارسائی شد اشك و باعرق ساخت پیشیت کر خجالت شبنم کند هوا را
بیکاری آخر کار دست مرا بخون بست رنگین نمیتوان کرد زین بیشتر حنا را
دست در آستینم بی دامن تمنا نیست صبح است با اجابت تا محرم دعا را
ازهر که خواهی امداد اول تلافیش کن دستی اگر نداری زحمت مده عصا را
خاك زمين آداب کزی سپهر توانکرد ای تخم آدمیت پر سر گذار پا را
هنگام شیب (بیدل) کیفر است شعله خونی محراب کر نتوان گردن قد دوتا را

جلوۀ او داد فرمان نگاه آئینه را هاله کرد آخر بروی همچو ماه آئینه را
منع پرواز خیالت در کف تدبیر نیست تا کجا جوهر نهد بر دیده گاه آئینه را
از شکست رنگ عجز آلوده ما غافل مباش بشکند تمثال ما طرف کلاه آئینه را
بسته ما ترامداد نیا از نطق و حشت است عکس ما چون آب داند قعر چاه آئینه را
امتیاز جلوه از ما حيرت آغوشان مخواه دور کرد دیده میباشد نگاه آئینه را
فرش بالانیست هر جا آب و رنگ عجز نیست ساده لوحی داد عرض دستگاه آئینه را
گفتگو میل بنای سینه صافی میشود امتحان میتوان کردن باه آئینه را
عرض هستی بر دل روشن غبار مانیست از نفسها ماه میکردد سیاه آئینه را
این زمان ارباب جوهر ماهیت پرداه وین میتوان دانست آب زیرکاه آئینه را
باصفای دل چه لازم اینقدر پرداختن جلوه بر نکیست اینجا نیست راه آئینه را
جز بجيب دل سراغ امن نتوان یافتن چون نفس از هرزه گردی کن پناه آئینه را
(بیدل)اندر جلوه گاه حسن طاقت سوزاوست جوهر حيرت زبان عذر خواه آئینه را

چنان پیچید طوفان سرشکم کوه و هامون را که تاثر پای هم کرداند بیشه فرهاد و مجنون را
جنون می جوشد از مشت کاه حیرتم اما نجوی رگ صدا نتوان شنیدن موج خون را
چو سیمت نیست خامش کن که صوتی نی اثر کرده صداهای عجایب ازره سیم است قانون را
تبسم لزلب او خط کشید آخر بخون من نپوشید از ترا کن پرده این لفظ مضمون را
بهر جا میروم از حسرت آنشمع میسوزم جهان آتش بود پروانه از بزم بیرون را
درشتيها كوارا میشود در عالم الفت رگ سنك ملامت رشته جان بود مجنون را
مجنون می غلطم از اندیشه ناز سیه مستی که چشم شوخ او در جام می حل کرد افیون را
دل ما شست کز بیکار کردون میگری دارد چو جوش می سر خم مغز میداند فلاطون را
آنچه سازد موی پیری بادك غفلت سرشت من که بر آلایش باطن تصرف نیست صابون را
مشواز افتاده گان غافل که آخر سایه تاجر بپهلو زیر دست خویش سازد کوه و هامون را
ز سر دو قر بان راه تست (بیدل) کاندراین گلشن بسر خاکترازست از دور کردن طبع موزون را

چندين دماغ دارد اقبال و جاه مينا بر عرش میتوان چید از دستگاه مينا
دست ز دور گردون بی میکشی محال است دزدیده ام زمینا سر در پناه مينا
دور فلك جنون کرد ما را خجل بیاورد بر خود زنرم پندم آخر گناه مينا
تامی رسد بساغر روپوش ما جنون زد یوسف پری بر آمد امشب ز چاه مينا
زاهد ببزم مستان دیگر تو چهره مینمای شب های جمعه کم نیست روز سیاه مينا
با این درشت خویان بیچاره دل چه سازد عمریست بسر کوه افتاده راه مينا
دل پاراست باهم کز حرف و صوت داریم قلقل درین مقام است یکسر كواه مينا
بادستگاه عشرت پرتوم است کلفت چشم تری نشسته است بر قاه قاه مينا
شرم خمارمستی خون گشت و سر نیفراخت آخر نگون برآمد از سینه آه مينا
تارك دلان این بزم آماده شکست اند از وضع پنبه زنهار مشکن کلاه مينا
پاس رعایت دل آسان مگیر ( بیدل ) باهر نفس حسابیست در کار گاه مينا

جنون آنجا که میکردد دلیل و حشت دلها بقر یاد میدد از خود رون جسته است محملها
بامید کدامین نغمه می نالی درین محفل طپیدن داشت آهنگی که خون کردند بسملها
تلاش مقصدت برد از نظر سامان جمعیت بکشتی چون عنان دادی رم آهوست ساحلها
درین محنت سرا کر بستر راحت هوس داری تأمل سینه بر گردی که گیرد دامن دلها
باصلاح فساد جسم سامان ریاضت کن تم لغزش نخفکی میتوان برداشت از کلها
زبیدلی میکروج آدمم اما در ین منزل کرانی کرد دل چندان که بربستم محملها
چو اشك از کاست بندار هستی در کره بودم چکیدم تا کنار چشم خود و حل کشت مشکلها
ززخم بی لبان احتیاج آکه نه ور نه بخندین خون دین صید و اهد آب روی سائلها
تورا مست بسمل و غافل که در وحشتکه امکان چو شمع از جاده میجوشد بپرواز منزلها
نوای هستی از ساز عدم بیرون نمی جوشد کريبان محیط است آنکه میگویند ساحلها
خمار غافل از خیاز حسانش میکشد (بیدل) هجوم حسرت آغوش مجنون ریخت محملها

چون کر دد ردان کوه و هامون میکند مارا همان فرزانه کی روزی دو مجنون میکندمارا
نفس هردم زدن صد صبح محشر فتنه می خندد هوای باغ موهومی چه افسون میکندمارا
کسی یارب مبادا با خيال رشك همجنسی حنا چندانکه بوسد دست او خون میکندمارا
چوصبح آنجا که عالم آشنائش در خیال آید همه كردنك میکردم که گردون میکندمارا
تما شای غرور دیگران هم عالمی دارد بروی زر نشست سکه قارون میکند مارا
حساب چون و چند اعتبار دفتر هستی بجز صفر هوس رمایه افزون میکند مارا
حباب ما اگر زین بحر باشد جرعه هوشی که تکلیف شر آب از جام واژون میکندمارا
فنا از لوح امکان نقش هستی پاك کند ورنه غبارت هم چه باشد نك مضمون میکندمارا
هیچ كز آفتاب آنم در دوران که عشرت کسوفی هست کاخر در می افیون میکندمارا
زساز سرود بید این چنین آواز می آید که آه از بی بری نبود که موزون میکندمارا
نفسدان معاصی صبح رحمت آرزو دارد همین رخت سیه محتاج صابون میکندمارا
کسی تاچند ( بیدل ) کلفت تعمیر بردارد فشار بام و در از خانه بیرون میکند مارا

چو اشك از بس که میجیند کل عیش از طپیدنها بود دلتنك اكر کوهی شود از آرمیدنها
ز بس خام است در وحشت سرای دهر پندابی دل هرزه دارد در قفس چندین طپیدنها
بجو آوازۀ شهرت ز آهنگ سبکرو حان صدای بال مرغ رنك بپرد در پریدنها
نگاه دزدیدۀ حيران ما شوخی نمیداند برنك چشم شبنم درد این میناست دیدنها
دوعا کردیم آخر خویش را در خدمت پیری رسانیدیم بار زنده کانی تاخمیدن ها
ز رونق بازی ماند چو میناشد زمی خالی شکست رنك ظاهر میشود در خون کشیدنها
من از پیچ و تاب کره باد این نکته در روشن که در راه طلب معراج ما مانست چیدنها
ز قطع الفت دلها حسد فرسوده ننشیند شود خیازه مقراض افزون در بریدنها
که از درد نومیدی تماشای دگر دارد برنك اشك ناسوزم نظر باز چکیدنها
حباب از موج هر کز صرفۀ طاقت نمی بیند ز بال ما کره وا میکند آخر طپیدنها


حرف الالف

ز هستی کرون بازی عدم در پیش می آید درین وادی مقامی نیست غیر از کارسیدنها محو از طفل خوبان فطرت آزاده کان(بیدل) به پرواز نکه کی میرسد اشك از دویدنها

چو مخواشت بکاهش سرشته اند مرا بيا امیدی جاوید کشته اند مرا
طلسم حير تم و يك نفس قرارم نیست بآب آینه دل سرشته اند مرا
چکونه محو شوم ازم ریشه دل بندد همان بعالم پرواز کشته اند مرا
طپیدن نفسم تار کسوت شوقم که در هوای تو بی تاب رشته اند مرا
طریعت نمکی آخر است تحسینم برات رنكم و بركل نوشته اند مرا
نکاروم که شوم ایمن ازلب غماز بعالم آدمیان هم فرشته اند مرا
فلك شكار كمند يست سرنكونى من بدانم از هم زلف که هشته اند مرا
ز آه بی اثرم داغ حامکاری خویش بآتش که ندارم برشته اند مرا
چوچشم بسته معمای راحتم (بیدل) بنسخه بی مژگان نوشته اند مرا

چوسایه چند بهر خاك جبه سودنها که رنك بخت نگردد کم از زدودنها
زاد نجان محیت در آتشم همه چو عود سوختن ماست آزمودنها
محوادر آینه حسن رفع جوهر خط که نیش میشود این رنك از زدودنها
کماست عشرت اندوختن راحت ترك مجو جو كاشتن آسان از درودنها
تغافل از دلونيك اعتبار اهل حياست که سرخ روئی پیشم آورد عنودنها
فریب عرصه هستی مخور که همچو شرار نهفتی است آکرهست و انمودنها
سراغ جیب سلامت نمیتوان دریافت مکر ز کسوت بيرنك هيچ بودنها
غبار غفلت و روشن دلی نکرد وجمع بكياست دیده آینه را غنودنها
دمیکه جلوه ادا فهم مدعا باشد کشودن مژه هم مفت لب کشودنها
کز آرزو تو م از حادتث کاهش نیست زبان نبرسد الماس را ز سودنها
مباش هرزه نوای بساط کج فهمان که ترسيم آفت خرمن نشد سنودنها
تيم چوماہ نو از آفت کمال ایمن همان بکاستنم میبرد فزودنها
در ین محیط که اندهسواس کوهر اوست كف بهر آبله كل چون صدف ز سودنها
کره کشای سخنور سخن بود(بیدل) بنامنی نكند کار لب کشودنها

جوش اشکم و شکست آینه دار است اینجا رقص هستی همه دم شیشه سوار است اینجا
عاقبت چنبر زنجیرت اسیباب د مدار هر قدر ساغر و میناست حمار است اینجا
نفی خود میکنم اثبات برون می آید آینه رنك توان باخت بهار است اینجا
سایهایم که دهم عرض سیه بختی خویش روز هم آینه دار شب تار است اینجا
زنده کی معبد شر میست چه طاعت چه كناه عرق جبهه همان سبحه شمار است اینجا
عرصه شوخی ما کوشه نپیدا نیست هر که رو تافت ز آینه رو بار است اینجا
مغرور من وما قامت دلها میبندد ای جنون تاز نفس آینه زاراست اینجا
من چه آید بنظر آنطرفش موهوم است روز وشب صورت پشت و رخ کار است اینجا
دامن چیده درین دشت غنزه دارد خاك صياد كل از خون شکار است اینجا
عشق میداند و بس قدر كرانجانی من سنك شیرازه اجزای شرار است اینجا
چند (بیدل) بهوا دست و گریبان بودن حبث از كف ندهی دامن بار است اینجا

جوش زخم دلم سر در سبع محشر تیغ را کرد خون کرم من باله سمندر تیغ را
بسمل ناز توچون مشق طپیدن میکند می کند چون مد بسم الله بر سر تیغ را
زینت هر کس بقدر اقتضای وضع اوست قبضه داند بر سر خود په لو افسر تیغ را
در هجوم عاجزی آفت كوارا می شود مینشیند مرغ بی پرواز شهپر تیغ را
طبع سر کش تا کجا تقلید همواری کند سخت دشوار است دادن آب کوهر تیغ را
از كزينهای رشك ابروی چین پرورت پر زنان پیداست دندانهای جوهر تیغ را
جمع بازینت نکرده جوهر عریانی اشزش ماری بود کرسازی از زر تیغ را
سر خوش تسلیم از تهدید دوران ایمن است کس نماند بر سر بسمل مکرر تیغ را
کوه اندوهیم از سنکینی پای طلب ناله خوابیده میدانم دسر تیغ را
از هنر آینه مقدار هر کس روشن است رشته شمع است (بیدل) موج جوهر تیغ را

چوشعتم از خجالت ره نورد نارسید نها بجای نقش پا در پیش پا دارم چکیدنها
كلستان جنون را آن نهال شوق در بارم که چون آهو برون می آرم از خو د قد کشیدنها
چه دست و پاتواند زد کسی در بند جسمانی نه از ماین قفس پیش از نفس و ازی طپیدنها
زوم ازساز هستی نیست در فزياد بیتا بی قفسی مارا ينك صبح شیدام دمیدنها
زاوج اعتبار آزاده ام کرذره فظرم نباشد دامن کوتاه من مغرور چیدنها
چنین در حسرت صبح بنا کوش که میکر يم که در مهتاب دارد ریشه اشکم از چکیدنها
زيك تخم شرر صد کشت عبرت کرده ام خرمن اثر بن مزرع در و دن مید مدم پیش از دمیدنها
در ان وادی که طافت ها بعرض امتحان آید نكاه ما ز خود رفتن سرشك ما دویدنها
بسر بردیم در شغل تاسف مدت هستی رهی کردیم چون مقراض قطع از لب گزیدنها
زنیزنك فسون پردازی الفت چه میپرسی تو در آغوشی و من کشته از دور دیدنها
نکردی محرم راز محبت بی شکست دل که چون کل خواندن این نامه میباشد دریدنها
در بن کلشن کذر نمکنی و یختند از کفتکو(بیدل) شنيد نها ست دیدنها و دیدنها شنيدنها

جولان ما ندرد زنجیر خواب پا وامانده گیست حامل تعبیر خواب پا
وا مانده کی زسلسله ما نيرود چون جاده ایم باند کی زنجیر خواب پا
نتوان بسعی آبله افسرده کی کشید خشتی نچیده ایم به تعمیر خواب پا
آخر سری بعالم تورم کشیدن است نخل نیم چو سایه زشبگیر خواب پا
از آستان عجز خراما کجا رویم خاکیم خون سر شته تاثیر خواپ پا
ممنون غفلتیم که بی منت طلب ما را بما رساند به شبکیر خواب پا
در هرمشت تلاش غفلت غنیمت است تاوان ز چشم کیر به تقصیر خواب پا
اظهار غفلت طلبم کار عقل نیست نقاش عاجز است به تصویر خواب پا
سامان آرمیده کی موج كوهريم ما را سریست در خط تسخیر خواب پا
( بیدل ) دلت اکر هوس آھنك منزل است ماو شکست کوششی و تدبیر خواب پا

چون سرو کافی چند بچیده اند برما باز دکر نداريم دل جیبده اند برما
چون کو هر از چه جرأت زین ورطه سربراریم امواج آستین ها مالیده اند برما
ای ماه چند نالی از آسای کردون مارا به زمین هم ساییده اند برما
جاه از شکست چینی برفقر غالب افتاد باران زیابه مو چربیده اند برما
صبح جنون بهارم رسوای اعتبارم جك قبای امکان پوشیده اند برما
آينه یقینم اما بسلف او هام كره هزار تمثال پشیده اند برما
يرنك نفس نشاید تکلیف صد فغان بست لبهای این نیستان نالیده اند برما
در عرصه گاه عبرت چون رنك امتحانم هر جاست دست و تیغی یازیده اند برما
انسان نشان طعن است در کار که ابرام عالم سربلندی کرد چسیده اند برما
ناچید تاش بابست با بخت زما جدا نیست آخر چو کردن شمع سر دیده اند برما
نومیدی از دو عالم افسون کر امل است روغن زمومن دست مالیده اند برما
در خرفه كدایان جز شرم نیست چیزی بهر چه این سگی چند غریده اند برما
(بیدل) چه سحر کار یست کاین راهدان خودبین آینه در مقابل خندیده اند برما

چون شمع زاشكيك و قارم بجمان ما بال هماست پر سر ما استخوان ما
شمشیر آب داده زنك ملامتیم باشد درشت کوئی مردم فسان ما
عمریست هرزه تازی اشك روان ما كو كرد حيرتی که بکیرد عنان ما
مارا نظر بفیض نسیم بهار نیست اشكست شبنم کل رنك خزان ما