کتاب الدعوی

بسبب غصب تغیر دادن والا ست کر است و اگر شوهر بارکردپنبه را بخانه خود وچیزی نگفت پس ریشت آن را بزن
او اگر شوهر پنبه فروشی می کرد آن ریشته مرزن راست و بر آن زن مانند آن پنبه است زیرا
که ظاهر از حال شوهر این است که آن پنبه راخریده بود برای فروختن و اگر شوهر پنبه فروشی نمیکرد
درینصورت اگر شوهر دعوی میکرد اذن کردن را برشتن معتبر قول اوست زیرا که ظاهر از حال باو اینست
که پنبه را بار کرده بخانه خود تا بریشد زن او پس اذن او ثابت است از روی دلالت حال چنانکه اگر بپزد
زن طعامی را از گوشت که شوهر آورده باشد آنرا پس آن طعام می شود برای شوهر او و ازین جهت که
بدعتی که شوهر درین وقت هوای اذن را می کند و زن دعوای مالک شدن پنبه را میکند و شوهر منکر است ازاین
و معتبر قول منکر است و کذا لو اختلفا في الكرباس فقال الزوج لامرأة دفعت الى الحائك باذنى ينسجه صدقاً
دفعت بغير اذنك كان القول قول الزوج و همین حکم است اگر اختلاف کردند در کرباس پس مرد گفت
بزرا که داده بخولاه باذن من تا بیافد آنرا وزن گفت که داده ام بی اذن تو معتبر میشود قول مرد و اذا غزلت المراة
قطن زوجها باذنه وكانا يبيعان ذلك الكرباس ويشتريان بالثمن امتهة
لحاجتهما واتخذ بعض الكرباس اسباب البيت فجميع ما اتخذ من ذلك الكرباس
وما اشترى من ثمنه للرجل لان المراة تعمل للرجل فيكون ذلك للرجل الاشيام
اشترى لهما وسمى عند الشراء او علم عادة انه اشترى لها ودفع اليها فيكون لها (قاضی خان)
و اگر ریشت پنبه شوهر را باذن او و هر دو می فروختند کرباس را و می خریدند به بهای آن کالا را
برای حاجت خود ها و تیار میکند ببعض کرباس اسباب خانه را پس همه اسباب که تیار شده ازین کرباس
و آن چیزی که خریده باشند به بهای کرباس مر شوهر راست زیرا که زن عمل می کند
برای مرد پس آن همه برای شوهر است مگر آن چیزی که خریده باشد
برای زن و در وقت خریدن گفته باشد که برای زن خریده ام


جلد چهارم
- ۲۷۴ -
کتاب الدعوی

یا از روی عادت معلوم باشد که برای زن خریده است و داده باشد بآن زن پس آن چیزبزنرامی شودرجل
كان يدفع الى امرأته ما يحتاج اليه وكان يدفع اليها ايضاً من الدارهم ويقول اشترى بها
قضا و غزل فكانت تشترى وتغزل ثم تبيع وتشترى بها أمتعة البيت كانت الأمتعة
للمرأة لانها اشترت من غير توكيل الزوج اياها بالشراء فكانت مشترية لنفسها (قاضيخان)
مردی بود که میداد بزن خود آن چیز را که محتاج می شد به آن ومیداد اورا گاهی درهمار او میگفت
که بخر باین درهما پنبه را و برایش آنرا پس آن زن می خرید پنبه را و می رشت آن را و می فروخت
آن را بسته دمیخرید بآن کالا ی خانه را می شود آن کالا مرزن را زیرا که خریده است بی آنکه
شوهر او را وکیل کرده باشد بخریدن پس خرنده میشود برای خود ولو اختلف الموجر المستاجر في
متاع البيت فالقول للمستاجر بيمينه وليس للموجر الا ما عليه من ثياب بدنه (درمختار)
و اگر اجاره دهنده و اجاره گیرنده اختلاف کردند در متاع خانه پس معتبر قول اجاره گیرنده است با
سوگندش و نمی شود اجاره دهنده را چیزی مگر آنچه بردا شد از جامهای بدنش ولو اختلف اسکاف
وعطار فى الات الاساكفة منفردة او فى الات العطارين منفردة وهي في
ايديهما فهي بينهما بلا نظر لما يصلح لكل منهما بخلاف ما لو اختلفا فيهما مجتمعين
فانه يعطى لكل منهما ما يناسبه (درمختار و مکمله) اگر اختلاف کردند موزه دوز و عطار در
اسباب موزه دوزان تنهایا در اسباب عطار تنها و حال آنکه این دو قسم اسباب در دست هر دوی ایشان بود
پس آن اسباب در میان ایشان مشترک است بدون نظر گردان بآن چیزی که صلاحیت دارد برای
هر کدام از ایشان بخلاف انکه اگر ایشان اختلاف کردند در همه آن هر دو قسم اسباب در حالی که مجمع
کرده شده بودند پس داده می شود درین صورت برای هر یکی از ایشان آن اسبابی که مناسب است
الباب الخامس فيما يدفع به دعوى الملك وما لا يندفع به وما يبطل دعوى الدفعية القضاء


جلد چهارم
۲۷۵
کتاب الدعوی

باب پنجم ثابت است دربیان آن چیزی که دفع میشود بآن دعوای مدعی و آنچه که دفع نمیشود بآن و آنچه که باطل میکند دعوی را
پیش از حکم کردن قاضی یا بعد از ان دفع الدعوی صحیح وكذا دفع الدفع ومازاد عليه يصح
هو المختار وكما يصح الدفع قبل اقامة البينة يصح بعدها وكما يصح قبل الحكم يصح بعده
وكما يصح عند الحاكم الاول يصح عند غيره وكما يصح قبل الاستمهال يصح
بعده هو المختار الاف ثلاث الاولى اذا قال لى دفع ولم يبين وجهه لا
يلتفت اليه الثانية لو بينه لكن قال بينتى غائبة عن البلد لم تقبل الثالثة لو
بين دفعا فاسدا ولو كان دفعا صحيحا وقال بينتى حاضرة فى المصر
يمهل الى المجلس الثانى كذا فى جامع الفصولين والامهال
هو المفتى به كما فى البزازية وعلى هذا لو اقر بالدين فادعى ايفاوه
او الابراء فان قال بينتي فى المصر لا يقضى عليه بالدفع والاقضى عليه التكملة
دفع دعوی صحیح است و همچنین صحیح است دفع دفع و آن دفعی که زیاده باشد بر دفع دفع و همین حکم برگزیده شده
است و چنانکه صحیح است دفع پیش از گذرانیدن شاهدان صحیح است بعد ازان و چنانکه صحیح است
پیش از حکم قاضی صحیح است بعد ازان و چنانکه صحیح است نزد قاضی اول صحیح است نزد غیر او و چنانکه
صحیح میشود پیش از مهلت خواستن صحیح می شود بعد ازان و همین حکم برگزیده شده است مگر دفع صحیح نمیشود
در سه مسئله مسئله اول این است که بگوید مراد فع است و بیان نکند وجه آن دفع را التفات کرده نمی شود بآن
دفع او مسئله دوم این است که بیان کند وجه دفع را ولیکن بگوید که گواهان من غائب اند از شهر قبول کرده
نمی شود مسئله سوم این است که بیان کند دفع فاسد را و اگر دفع صحیح بود و گفت که گواهان من حاضراند در شهر
مهلت بدهد قاضی او را تا مجلس دوم همچنین ذکر شده است در کتاب جامع الفصولین جو مهلت دادن در این
صورت مفتی به است چنانکه مذکور است در کتاب بزازیه و بنابر این اگر کسی با قرار کرد بدینی و بعد از آن دعوی کرد بادن
دفع
دعوی و دفع دفع
و زیاده ازان پیش از حکم و بعد
از حکم صحیح است


جلد چهارم
۲۷۶
كتاب الدعوى

آن دین یا ما يرا دكرون صاحب دین پس اگرکفت كه كواهان من در شهر ديكر كرده می شود بروی بیاورآن آن دین و اکرکفت
که كواهان من در شهر ديكر كرده می شود بروی بیارآن آن رجل ادعى على رجل حقا او مالاً واقام البينة
فقال المدعى عليه لى مخرج عن دعواه امهله القاضى الى المجلس الثاني ولا يقضى عليه
وكلامه هذا لا يكون اقراراً منه للمدعى قال مولانا رحمة الله عليه وينبغي للمدعى
ان يسئله عن الدفع انكان صحيحاً امهله القاضى وان كان فاسداً لا يمهله ولا يلتفت اليه
(قاضی خان) مردی دعوی کرد برمردی حقی یا مالی را وكذرانید كواهان را پس مدعا عليه كفت که مرا برا مد
ازان دعوی او مهلت بدهد او را قاضی تامجلس دوم و حکم نکند بروی واین کلام مدعی عليه اقرار نمی شود آورو
برای مدعی كفت است امام محمد رحمة الله عليه که می باید مدعی قاضی را که بپرسد او را از دفع اگر دفع صحیح بو
مهلت بدهد اورا واکرفاسد بود مهلت ندهد اورا والتفات نکند بدفع او الدفع من غير المدعى
عليه لا يصح الا اذا كان احد الورثة فانه يسمع دفعه وان ادعى على غيره القيام
بخصومة مقام الكلحتى لو ادعى مدع على احد الورثة فبرهن الوارث الآخران المدى
اقر بكونه مبطلا في الدعوى تسمع كذافى البحر (عالم) وصحیح نمی شود دفع از غیر مدعی عليه مروقت که آن غیر کی بات
باشد پس شنیده می شود دفع او اکرچه مدعی دعوی بردیگر وارث کرده باشد از جهت استادن بعض ورثه بجای کل هچو
اکر دعوی کرد كسی بریکی از وارثان و كواهان گذرانید وارث ديکر برانیکه مدعی اقرار کرده است باينكه من باطلم ددعو
خود شنیده می شود این كواهان او چنانکه در کتاب بحر رايق مذكور است واذا قال المدعى على هذا الله
المدعى به منه لا كان او عقاراً او دعيه فلان الغائب او وهبه عنه او غصبته منه او اتجار
او اجريه او وكلنى بحفظها واقام بينة على ذلك والعيان قائمة لا هالكة وفى الاشهر
عرفه باسمه ونسبه او بوجهه دفعت خصومة المدعى للملك المطلق ومناة
دعوى الوقف وغلتـه كما حرره في البحر ولو لم يبرهن المدعى عليه الى سبع الايام

فائده
دفع از غیر علیه
صحیح نیست مکر که یکی
از ورثه باشد
۱۲

فائده
در دفع كفتن
مدعی بود دعت ما غایب
یا گروی غایب
است


جلد چهارم ۲۷۷ كتاب الدعوى

استحلفه القاضي فان حلف على العلمان خصماوان نكل فالخصومة جافي خزانة الاكمل
وقال ابويوسف رحمة الله عليه ان كان ذواليد صالحامعروفا بالخير والصالح تندفع عنه الخصومة
اذا اقامت البينة وانكان معروفا بالخير لاتندفع عنه الخصومة لان المحتال من الناس
قد يودع المال المغصوب من انسان الى من يريد استرجحنى يودعه اياه ويشهد عليه
الشهود حتى لو جاء المالك وارادان يثبت ملكه فجعل الابطال خصمابان يقيم بيئة على ان
فلانا اودعه فيبطل حقه وتندفع الخصومة عنه فاذا اتهمه القاضي لا يقبله وقال شيخ الاسلام
خواهر زاده في مبسوطة ما ذهب اليه ابو يوسف رحمة الله عليه استحسان ذهاليع يصيرام ابتلي
بالقضاء فوقف على احوال الناس مالا يعرفه غيره وبه اخذ الملتقى واختاره فى المختار
(هدایه وكفايه وعيني وتنويرودرمختار ورد المحتار وغيره) وقتی که مدعی علیه گفت که آنچه مدعا به را خواه منقوی
باشد خواه عقار ودیعت نهاده است آنرا نزد من فلان غایب یا گرفصـاوه است آنرا نزد من یا غصب کرده ام آنرا از
وی یا بعاریت داده است آنرا بمن یا باجاره داده است آنرابمن یا مرا وکیل کرده است بر نگاه داشتن آن شاهدان
گذرانید بان گفت خود وآن مال ثابت بود هلاک نشده بود و شاهدان مدعی علیه گفتند که ما میشناسیم آن غایت
بنام ونسب او یا گفتند که او را بروئیش میشناسیم دفع میشود دعوی مدعی ملک مطلق را و اگر همین
قبیل است دعوای وقف و حاصل این چنانچه در کتاب مجر رایق نوشته است و اگر مدعی علیه بآن گفت خود شاهدان
نگذرانید و سوگند مدعی را خواست سوگند بدهد او را قاضی پس اگر مدعی سوگند که یم خصم می شود مدعی
مرا واوا گر منع آورد از سوگند پس نیست خصومت میان ایشان چنانچه مذکور است در کتاب خزانة الاکمل
و گفته است امام ابو یوسف رحمہ اللہ تعالی که اگزذوا لبد شخص صالح و مشهور بخیر و صلاح بود دفع میشود از وی حهت
به گذرانیدن گواهان واگر مشهور بخیریان بود و نع نمی شود از وی خصومت زیرا که حیله کننده از مردم میدید مال را
که غصب کرده باشد آنرا از انسان بکیی که اراده سفر را داشته باشد تا اینکه آنکس امانت نهد آن مال نزا او و گواها


جلد چهارم
۲۷۰
کتاب الدعوی

میگیر د بر آن تا اینکه اگر بیاید مالک آن مال و اراده تملک خود را پس حیلہ یکی است ما نه برای باطل کردن حق او با نزاری
می گذراند گواهان را که فلان امانت نهاده است آنرا نزد من پس باطل میکنند حق او را و دفع می میکنند خصر مت او را
دعوای شی را پس وقتیکه قاضی او را بآن متهم بداند قبول نکند از و این دفع را و گفته است شیخ الاسلام خواهر زاده داب
مبسوط خود که آنچه یکدامام ابویوسف رحمته الله علیه بآن رفته است استحسان است و بدان رفته است بعد از انکه
با مرقضا، گرفتارشده بود و براحوال مردم آگاه شده بود آنچنان که غیرا و بآن آگاه نشده بود و همچنین قول امام ابویو
رحمته الله علیه حمل کرده مفتی و برگزیده است انرا در کتاب مختاروان وقع الدعوى في العين بعد هلاكها
بان هلاك عبد في يد رجل و اقام رجل البيّنة انه عبدك واقام المدعى عليه بينة انه كان عنده
وديعة أو غصب او اجارة او رهنا او مضاربة او شركة لا تقبل بيئة المدعى عليه ببراة نفس
بالقيمة للمدعى واخذ القيمة من المدعى عليه فاذا حفر الغائب وصدق المدعى عليه فيما اله
ففي الوديعة والرهن والاجارة والمضاربة والشركة يرجع المدعى عليه على الغائب بما ضمن وا
يرجع المستعير والغاصب والسّارق بما ضمن على الغائب هذا اذا صدق المدعى عليه و
الغائب انه وصل اليه من جهته فان كذب صاحب اليد الغائب في اقراره انه وصل اليه من جهتة بو
من الوجوه التي ذكرنافلا يرجع له ما لم يقم البينة على ما ادعاه في الاجارة والرهن والود
والشركة والمضاربة لانه يدعى لنفسه دينا على الغائب بسبب عمل له وهو ينكر فلام
للحصين) واگر واقع شود دعوی در مال معین بعد از بلا کش چنانکه غلامی بلاک شود در دست مردی در مرد دیگری
بگذراند گواهان را که این غلام من است و بگذراند مدعی علیه گواہ نرا که این مال معین نز ومن امانت یا گرو با اعشار
یا شرکی است قبول کرده نمی شود گواہان مدعی علیه پس اگر حکم کرده شد بقیمت آن مال معین برای مدی
و گرفت قیمت را از مدعی علیه و حاضر شد آن غایب و راستگوی کرد مدعی علیه را در آن گفته او پس درودیوه
و ودیعت و گروی و اجاره و مضاربت و شرکت رجوع کند مدعی علیه بر غائب آنقدر ی که تاوان داده او هانم


جلد چهارم ۲۴۹ کتاب الدعوی

گیرنده و غصب کننده و زورگیر عذر غائب بآن چیز که تاوان داده است و این حکم وقتی است که راستگوی کند
آن غایب مدعی علیه را که این مال معین رسیده بود او را از طرف من و اگر دروغگوی کرد آنغائب او را و یا اقرار کرد بان
که این مال رسیده است از غائب او بوجوهی که ذکر کردیم آنرا پس رجوع نیست او را بر غائب تا که گواهان نگذراند
بر دعوای خود که اجاره و رهن و ودیعت و مضاربت و شرکت است زیرا که مدعی علیه دعوی می کند دینی را برآن
خود بر غائب بسبب کاری که کرده است برای غائب او منکر است ولو كان العبد قائما ذهبت عينه
واحد ارشها واقامه البينة ان فلانا أودعه فلا خصومة فى العبد ولا فى الارش كذا في الكافي
(عالمگیری) و اگر غلام موجود بود چشمش رفته بود و تاوان ان چشمش گرفته بود و گواهان گذرانید که فلان انها
ودیعت دادا و انرا من پس نیست خصومت در میان مدعی و مدعی علیه نه در غلام و نه در تاوان چشم و همچنین ذکر
شده در کتاب كافي اذا ادعى على أخر قيمة دابة او عين هلكت فى يده لا يندفع الخصومة عن المدعى
عليه باقامة البينة على الايداع من جهة الغير وانما يندفع الخصومة باثبات الايداع من
المدعى لا باثبات ايداع غيره بخلاف العين الموجودة خزانة المفتین) وقتی که کسی دعوی کرد بر دیگری
قیمت چهار پائی را یا قیمت دیگر مال معینی را که آن چهار پای یا آن مال معین هلاک شده بود در دست او دفع نمیشود
خصومت از مدعی علیه بگذرانیدن گواهان بر ودیعت نهادن کسی دیگر غیر از مدعی بلکه دفع میشود وقتی که اثبات کند ودیع
نهادن خود مدعی را بخلاف انکه مال معین موجود باشد در دست مدعی علیه والابق مثل الهالك اى اذاأ
العبد فادعاه رجل على الذى ابق من يده واقام المدعى عليه بينة على هذه الوجوه فان الجواب يه
كالجواب في الموت فاذا عاد العبد من الابق ففي فصل الوديعة والرهن والاجارة والشركة والمضار
يعود على ملك الغائب وفى فصل السرقة والغصب والعارية يعود على ملك الذى كان في يده
لان الضمان يستقر عليه خزانة المفتین و رد المحتار) وحكم كريختن غلام مانند حکم هلاک شدن اوست
یعنی وقتی که غلام بگریزد از دست ذو الید و مردی دعوی کند آن غلام را بر او مدعی علیه بگذراند شاهدان را

دعوی مدعی قسمت معین هلاک شده اگر امان مدعی علیه با یداع غیرت دفع نمیشود
در سفتن غلام مثل هلاکت اوست مذکور


جلد چهارم
۲۸۰
کتاب سابق
بر آن وجوه مذکوره یعنی بر اینگه آن غلام در دست من امانت فلان غائب بود یا در دست من بعاریت یا بمضاربت
یا بشرکت یا باجاره یا بغصب باید زوی با گرو بود از سلف آن غائب پس حکم درینجا ماننده محکم است در دعون
غلام در وقتی که غلام بازپس گرددا گر سخنان پس در مسئله ودیعت وگروی و اجاره و شرکت و مضاربت مالک آن
غائب هم میگردد و مسئله نزدوی بغصب بعاریت ملک کسی نمیگر دد که در دست او بود زیرا که از ان قهرمان
براو وفي المحيط لو اجاب بان الدار ليست لى او هي لفلان ولم يزد لا يكون دفعاً وان زاد وقال
كانت داري بعتها من فلان وقبضها ثم او د عينها او ذكر هبة وقبضاً لم تندفع لا ان يقوم الان
بذالك (رد المحتار) واذا لم يقبل بيته على البيع والايلايج من فلان يقضى القاضي عليه فاذا
حضر الغائب بعد ما قضى القاضى للمدعى واقام البينة ان الدار دارة سئله القاضى عن
وجه صارت الدار له فان لم يبين شيئاً تقبل بيتنته ويقضى بالدار له وان قال صارت لى
بجهة الشراء من ذى اليد فالقاضي لا يقبل بينته على ذالك لان القضاء والمالك المطلق
على ذى اليد قضاء على من تلقى الملك من جهتة (فصول عمادى) و در کتاب محیط اگر گفت
که اگر جواب گفت مدعی علیه که این سرای از من نیست یا از فلان غایب است و زیاده نکرد بر این گفتن خود دفع ہوں
مدعی نمی شود و اگر زیاده کرد و گفت که این سرای از من بود فروخته بودم آنرا بفلان و او قبض کرده بود آنرا و عب آنا
و دیعت نهاد نزد من یا ذکر کرد بخشش و قبض کلان و ودیعت نهادن را دفع نمیشود دعوای مدعی مگر کوهی اقتدار
کند بأن و و قتیکه شاهدان ذو الید قبول نشدند خبر دفتر ما بیعت نهادن از جانب فلان غائب حاکم یک
قاضی بردوالی پس وقتی که آن غائب حاضر شد پس از حکم کردن قاضی برای مدعی و شاهدان گذرا بند کستان
سرای از دست پرسید قاضی از و که از کدام سبب آن سری از تو شده است پس اگر هیچ چیزی را بیان نکرد
قبول کرده شود گواهانش و حکم کند قاضی بان سرای برای او و اگر گفت که آن سرای امن شده است
بسبب خریدن از ذوالید پس قاضی قبول نکند گواهان او را بآن دعوایش زیانه که قاضی بیلک متعلق

قاعده
دفع نیست
این گفته مدعی علیه که
سرای من نیت در این
فلانیه است


جلد چهارم
۲۸۱
کتاب الدعوی

مبراء الیه حکم است بر کسی که وی به تملک رسیده است از جانب ذوالید هذا اذا حضر بعد الحكم للمدعى فاما
اذا حضر قبل الحكم للمدعى فان اقام البيّنة على الملك المطلق صار الغائب مع المدّعى بمنزلة الخصم
ويدعيان ملكا مطلقا فان ادعى الشراء من ذى اليد منذ شهر و اقام البيّنة قبلت بيّنته وتدفع بيّنة
المدّعى على المدّعى عليه لانه تبين انها قامت على غير خصم ويقال للمدعى على بيّنتك على هذا الذى
حضر لان بيّنتك الاولى قد بطلت هذا الذى ذكرنا اذا ادعى المدّعى ملكا مطلقا وقال ذواليد
رجعت من فلان وسلّمها اليه تها و دعينها اما اذا ادعى المدّعى الشراء من ذى اليد وقال انها سرقت
البارحة من ذى اليد منذ سنة بكذا وقبض الثمن ولم يقبض الداية فقال صاحب اليد بعتها من فلان
منذ شهر وسلّمها اليه ثمّا ودعنيها وغاب فان القاضى يسل المدّعى فان صدّقه فى ذلك
خصومة بينها وان لم يقر فانه يقضى ببيّنة المدّعى فان حصر بعده الغائب لا يلتفت الى دعواه اذ
ادعى ملكا قال ذو اليد اما لو ادعى ملكا مطلقا والشراء من ذي اليد قبل شراء المدّعى بيوم يحو
فلو حضر قبل القضاء واقام بيّنة على ما قال صاحب اليد يُسمع بيّنته فمتى دفع بيّنة المدّعى على
ذى اليد لقيامها على غير الخصم ويقال للمدّعى اعد بيّنتك على الذى حضر فان اعاد كان
هو اولى وان لم يعيد فلا يقضى له بشنى ولو حضر قبل القضاء ولم يقم بيّنة على ما قال صاحب اليد
الا انّه يصدّق صاحب اليد فيما قال لايندفع خصومة المدّعى عن ذى اليد (فصول عمادی)
و این حکم مذکور وقتی است که آن غائب حاضر شود پس از حکم قاضی برای مدعی و اما وقتی که حاضر شود پیش از حکم کردن
قاضی برای مدعی درین صورت اگر آنغائب گنده امید شاهدانر ا بملک مطلق میگردد آنغائب با آن مدعی بمنزله
دو شخصی خارجی که دعوی کنند ملک مطلق را و اگر آنغائب بعد از حاضر شدن دعوی کرد خریدن را از ذو الید از مدتی
یکماه وگذرانید شاهدان را قبول کرده می شود شاهدانش و دفع ودفع شاهدان مدعی از مدعی علیه زیرا که ظاهر شد
اینکه شاهدان مدعی گذشته اند بغیر خصم و گفته میشود مدعی که بیا رنگندران شاهد ان خود را بر این کس که حاضر تر د زیرا که


شاهدان نخستین تو باطل شد و این کفی کند گر دهم آنرا و هم بقطع مدعی دعوی کند ملک مطلق او ذوالید بگوید که من
بدمع این سرای را بفلان و دیعه سپرده بودم آنرا بعد از ان وی امانت نهاد و جود آنرا نز دمن انا وقتی که مدعی
دعوی کند خریدن را از ذوالید و بگوید در دعوی خود که بدرستیکه من خریده بودم این سرای را از ذوالید از سال
با مقبض بها رو نقد داده بودم بهارا و قبض نکرده بودم این سرای را و ذوالید بگوید که من فر وخته بود م این سرای را
بفلان انه یمیخاه و با وسپرده بودم آنرا با نوی ودیعت نهاد آنرا نزد من و غائب شد و در خصومت قاضی پرسد
از مدعی اگر استنگوی کرد ذوالید را در ان گرفتن او پس هیچ خصومت نیست و میان ایشان و اگر مدعی اقرار نکر دانه
ذوالید میگفت و درصورت قاضی حکم کند بشاهدان مدعی پس اگر قاضی حکم کرد انرا فغائب حاضر شد النغائب حکقاضی
بدعوای او اگر دعوی کرد بمانند انکه ذوالید گفته بود اما اگر دعوی کرد ملک مطلق را یا خریدن را از ان ذوالید پیش از خریدن این
مدعی شنیده می شود دعوای او واگر تغائب حاضر شد پس از حکم کردن قاضی و کندر راتیب شاهدانرا یا پنجر یکه ذوالید
گفته بود شنیده میشود شاهدان او در حق دفع شاهدان مدعی بر ذوالید در جهت گذشته پیش غیرخصم و گفته می شود سران
که باز بگذران شاهدان خود را بکر یکه حاضر شده پس اگر بازگذرانید شاند ان خودرا پس مدعی بهرمند و د حکم کرده می شود
برای او اگر بازگذرانید کمک کرده میشودبرای او بچیزی و اگر العاب حاضر شد پیش از حکم نمودن قاضی دگذرانید شا را بمیری
ذوالید گفته بود و لیکن راستگوی کرده الید را در پیک آن ذوالید گفته بود در خصومت خصومت مدعی از ذوالید تا
نمی شود هذا كله اذا باع قبل الدعوى اما اذا باع بعد الدعوى بان ادعى الدار واقام شاهدا واحدا ثم
مر عند القاضی ومكا زماناثم رجعا الى القاضی وجاء المدعى بشاهد اخر واقام صاحبالید
بينة على أن الدار كانت لبعتها من فلان بعد ما قمنا من عند القاضي اور قال وهبتها منه
وسلّمها إليهم أو د عينها وغاب فان اقر المدعى بذلك أواقامذ واليد بينة على اقرار المدعى به
فلا خصومة بينهما وان لم يكن شئ من ذلك فاقام ذو اليد بيئة على ما صنع فالقاضي
يسمع بينته ولا يندفع الخصومة عنه ولوكان المدعى حين ادعى الدار واقام شاهد الونا


جلد چهارم
۲۸۳
کتاب الدعوی

تقبل ويقضى القاضي بالدار للمدعى واقام عربيات القاضي ومات واقام القاضي المكاتيب
صاحب الید انه باع الدار من فلان او اقامها من عند القاضي ووهبها له وسلمهاييه
ثم ان فلانها اودعنيها وغاب واقر المدعى بذلك فانه لا تندفع به الخصومة من ذي اليد كذا
في المحيط (عالمگیری) بهمین احکام گذشته در ان وقت است که ذوالید بفروشد سرای پیش از دعوای مدعی
و اما وقتی که بفروشد آنرا پس از دعوی چنانکه دعوی کرد سرای را و گذرانید یک گواه را بعد از ان برخواست از نزد قاضی
و درنگ کردند یک زمانه پس از ان باز آمدند نزد قاضی و مدعی گواه دیگر را گذرانید و ذوالید گواهان گذرانید بر این که آنسرا
مرا بود که فروختم آنرا بفلان بعد از ان که برخاستیم از نزد قاضی یا گفت که بخشیدم انرا با و و سپردم آنرا با وپس
او نزد من امانت گذاشته آنرا و غائب شد پس اگر مدعی منقر بود بآن یا ذوالید گواهان گذرانید با قرار مدعی بران
پس نیست خصومت میان ایشان و اگر هیچ یکی از ان نبود و ذوالید گواهان گذرانید بآنچه کرده بود پس قاضی
نشنود گواهان او را و دفع نمیشود خصومت از وی و اگر مدعی در وقت دعوی کردن سرای دو گواه گذرانید و
تزکیه ایشان کرده شد و پیش از حکم کردن قاضی بآن سرای برای مدعی برخواستند از نزد قاضی و درنگ کردند
زمانه بعد از ان آمدند نزد قاضی و دعوی کرد ذوالید که من فروخته ام این سرای را بفلان بعد از ان
که برخواستیم از نزد قاضی یا بخشیدم و سپردم آنرا بفلان بعد از ان آن فلان امانت نهاده آنرا نزد من و
غائب شده و حال آنکه مدعی منقر بود بآن فروختن و امانت نهادن دفع نمی شود خصومت از ذوالید چنان
در کتاب محیط ولو كانت جارية فولدت ثم ماتت واقام المدعى البينة انها جاريته ولدت في
ملكه واقام ذو اليد البيئة على الوديعة قبل الولادة فانه يقضى للمدعى بقيمة الجارية
ولا يقضى فى الولد بشئ حتى يحضر الغائب كذا فى محيط السرخسی (عالمگیری) و اگر مدعی
کنیزی بود که ولد آورده بود بعد از آن مرد آن کنیز و مدعی گواهان گذرانید که آن کنیز کنیز من است و ولد آو
است در ملک من و ذوالید گواهان گذرانید بودیعت نهادن شخصی غائب آن کنیز را پیش از ولد آوردن


جلد چهارم
۲۸۴
کتاب الدعوی

در نزد او پس حکم کرده میشود مرمدعی را بقیمت آن کنیز و حکم کرده نمی شود در ولدا و کچهری تا که حاضر شود آن غائب
همچنانست در کتاب محیط سرخسی رحمه الله علیه ادعی عبداً فی یدی رجل فقال المدعی علیه هذا العبد
ودیعۃ فی یدی من جہة فلان فقال المدعی سلّم العبد الی و احضر فلاناً حتی اقیم البینة علیه
فدفع العبد الیه و ذهب جی بفلان العائب فلم پین شه جاء فلا اقامة بینة انه عبده کان اودعه صلح الیه
و اقام المدعی بینة انه عبده فالبینة بینة فلان ولوکان العبد جانیة والمدعی بدعی امه
الی فلان المقر له و یقل المدعی اقیم البینة علیه کذا فی المحیط (عالمگیری) کسی دعوی
کرد غلامی را که در دست مرد دیگر بود و ذوالید گفت که این غلام ودیعت است نزد من از طرف فلان و مدرسی
گفت که بسپاز غلام را بمن و حاضر کن فلانرا تا بر وی گواهان بگذرانم و او سپرد آن غلام را با و و رفت که فلانرا
بیار و پس مرد آن غلام در دست مدعی بعد از ان آن فلان آمد و گواهان گذرانید بر این که آن غلام از من است
و ودیعت گذاشته بودم آنرا نز دذوالید و مدعی گواهان گذرانید که این غلام از من است پس معتبر گواهان
آن فلانست و اگر آنغلام زنده بود امر کرد و شود مدعی را بدادن آن غلام بآن فلان که مقرله او رایش دورد
شد و گرفته شود مدیعی که اکو آنفلا را بو و که غلام از تو است همچنین ذکر شده است در کتاب محیط امة فی یدی
رجل قتکها عبد فدفع بها و اقام رجل البینة ان الامة کانت له و اقام ذوالید البینة علی الودیعۃ
قبل للمدعی ان طلبت العبد فلا خصومة لک وان طلبت القیمة فلک الخصومة كذافي اليت
عالمگیری) کنیزی در دست مردی بود و کشت او را غلامی و خواجه آن غلام را در تاوان کنیز داد بعد از ان موردی
گواهان گذرانید که این کنیز از من بوده و ذوالید گواهان گذرانید براینکه کنیز ودیعت غائبی است نزد من گفته
شود مدعی را که اگر طلب می کنی از ذوالید غلام را خصومت نیست ترا در ان واگر طلب میکنی از ذوالید قیمت کنیرا
ایں خصومت است ترا همچنین ذکر شده است در کتاب کافی و اذا قضی القاضی بقيمة الجاریۃ ملادی
و اخذها المدعی فی الیہ محضر الغائب واقهر بالودیعة اخذ العبد من یدی ذالکی


جلد چهارم
۲۸۵
كتاب الدعوى

ويرجع ذواليد على الغائب بماضمن للمدعى من قيمت الجارية ولوان الجارية لم يقتلها
العبد ولكن قطع يدها ودفع العبد باليد لم يكن بينهما خصومة حتى يحضر
الغائب لا فى الجارية ولا فى العبد كذا فى المحيط (عالمگيرى) ووقتی که قاضی حکم کر بقمیت
كنيز برذواليد و مدعی گرفت آن قیمت را از ذواليد بعدازان حاضر شد آن غائب و اقرار کرد بودیعت میگیرد
آن غلام را از دست ذوالید و ذوالید رجوع کند بر غائب بآنچه تاوان داده است مدعی را از قیمت کنیز
و اگر آنغلام نکشته بود آن کنیز را لیکن دست او را بریده بود و غلام داده شده بود در تاوان دست او
درینصورت خصومت نمی شود میان ایشان تا که حاضر شود آن غائب نه در کنیز و نه در غلام همچنین ذکر شده ا[ست]
در كتاب محيط رجل ادعى دارا فى يد رجل واقر ذواليد انها كانت للمدعى ثم قال بعد ذالك
انها لفلان اودعنيها اوقال على القلب بان يدع بالايداع ثم يقربا لاقرار ان اقام البينة
على الايداع اندفعت عنه الخصومة وان لم تكن له بينة ان يدع بالاقرار للمدعى وشى بالايراد
يؤمر بالتسليم الى المقر فان حضر الغائب وصدقه لا ينزع الدار من يد المقر لان حقه كان سابق
لكن يقال للمقر له اقم البينة ان الداركلها لك وان يدع بالايداع وشي بالاقرار يؤمربتسليم
الدار الى المقر له لانه يثبت حق المدعى بحق الغائب وهو مر لانه صدق المدعى وعسى يكذبه
الغائب وعلى تقدير التكذيب لا يثبت حق الغائب ولو لم يقم البينة على الايداع ولكن
اقر للمدعى ان الغائب اودعها اياه لم يجعل بينهما خصومة ولو علم القاضى انها للمدعى و
اقام الذي فى يده البينة ان فلانا الغائب اودعها لاخصومة بينهما حتى يحضر الغائب
وذكر فى باب اليمين ان ذا اليد لو قال اودعنيها الغائب ولم تكن له بينة يحلف
ان حلف برئ وان نكل لزمه وليجاء المقر له الاول كان له ان يأخذه من المقر ثمر يقال
للمقر له الثاني ابدأ خصومتك مع المقر له الاول ان اقام البينة فاخذه وان لم تكن له بينة يحلف حلف

فائدہ
در معامله اقرار
کرد باز دعوای ودیعت
غائب بعكس


جلد چهارم ۲۸۶ کتاب الدعوی

بوی وان نکل لزمه هکذا فی المحیط (عالمگیری) مردی دعوی کرد سرائی را که در دست مرد دیگر بود و اقرار
کرد ذوالید که این سرای از مدعی است بعد ازان گفت که این سرای مر فلان راست ودیعت نهاده است نزد
من یا بعکس گفت چنانکه در اول بیان کرد ودیعت را بعد ازان دوم بار اقرار کرد برای مدعی اگر گواهان گذارند
برد ودیعت دفع میشود خصومت از وی و اگر گواهان نبود او را پس اگر ابتدا کرده بود باقرار برای مدعی بعد ازان بدعوی
با بیان ودیعت را کرده بود امر کرده میشود بسپردن بمدعی پس اگر حاضر شد الغائب و راستگوی کرد او را
کشیده میشی آنسرا ی از دست مدعی زیرا که حق او پیشتر است و لیکن گفته میشود کسی را که اقرار برایش کرده
شده است که بگذران گواهانرا که همه این سرای تر است و اگر ابتدا با بیراع کرده بود بعد ازان اقرار کرده
بود برای مدعی امر کرده میشود بسپردن سرای بمدعی زیرا که حق مدعی ثابت شده است و حق غائب و همی است بایی
که مدعی علیه راستگوی کرده است مدعی را اما غائب احتمال دارد که دروغگوی کند او را در اقرارش و به تقدیر دروغگو
کردن او ثابت نمی شود حق غائب و اگر ذوالید گواهان نگذرانید بودیعت نهادن ولیکن مدعی اقرار کرد که غایب ودیعت
نهاده است نزد او آن سرای را قاضی نگرداند میان ایشان خصومت را و اگر قاضی عالم بود باینکه سرای از غایب
و گذرانید ذوالید گواه انرا برانیکه فلان غائب نزد من ودیعت نهاده آنرا خصومت نمی شود در میان ایشان تا که
حاضر شود آن غائب و در باب یمین مذکور است که اگر ذوالید گفت که غائب ودیعت نهاده نزد من این سرا
و حال انکه شاهدان نبود او را سوگند داده می شود او را باصل دعوی اگر سوگند کرد خلاص میشود و اگر منع آورد
از سوگند لازم میشود با و سپردن آن سرای بمدعی و اگر آن شخص که اقرار کرده شده برای او اول آمد یعنی دومین
میرسد او را گیر از مدعی آن سرای را بعد از ان گفته میشود بان کسی که دوم بار برای او اقرار کرده شده که مدعی که
که تو در خصومت خود باقی هستی با آن شخصی که در اول برایش اقرار کرده شده اگر گواهان گذرانید بگیرد آنرا و اگر
گواهان نبود او را سوگند می شود بکسی که در اول اقرار برایش شده اگر سوگند کرد خلاص میشود و اگر منع آورد
لازم می شود باو سپردن آن بکسی که دوم بار برایش اقرار شده و همچنین ذکر شده است در کتاب محیط


کتاب الدعوی
٢٨٤
عبد في يد رجل ادعاه رجلان كل واحد منهما أقام البينة انه له اودعه الذي في يديه والمدعی
عليه يجحد دعواها ويقول هو لى فلم يقض القاضى بشهود المدعيين حتى صدق ذواليد احد همافان
يدفع العبد الى المقرله فان عدلت البينتان قضي به للمدعيتين (قاضیخان) غلامی در دست مردی بو
و دعوی کردند براه دو مرد و هر کدام ایشان گواهان گذرانید که این غلام از من است امانت نهاده ام انرا در نزد درفام
و مدعی علیه منکر شد از دعوای ایشان و می گفت که این غلام از من است و قاضی حکم نکرد بگواهان هردومقر
تا اینکه راستگوی گردد ذوالید یکی از ان دو مدعی را پس درینصورت داده شود آن غلام بکسی که اقرار برایش کرده
شده و اگر تزکیه کرده شده بود گواهان هر دو مدعی حکم کرده شود بآن برای هر دو مدعی لو قال أودعنيه حبل
لا أعرفه يرتفع ملعن يرتعين الغائب فى الدفع وكذا في الشهادة فلوادعاه من مجهول وشهدل
بمعين أو عكسه لم تندفع وفى خزانة الأكمل والفتاوية لو أقر المدعى ان رجلا دفعه اليه اوشها
على افرازه بذلك فلا خصومة بينهما (رد المحتار) اگر گفت مدعی علیه که ودیعت نهاده است نزد من
مردی که نمی شناسم او را دفع می شود دعوای مدعی پس جائی نیست از معلوم کردن او آن غائب را در دفع و
همچنان در گواهی پس اگر دعوی کرد ودیعت نهادن مرد مجهول را وشاهدان گواهی دادند بودیعت نهادن مردعلوم
یا بعکس آن دفع نمی شود دعوای مدعی و در کتاب خزانه الاکمل و فتاوای قاضی خان ذکر شده که اگر اقرار کردنی
که مردی مدعی علیه داده است این مدعا را یا گواهان گواهی دادند بر قرار مدعی بآن پس خصومت نیست در بیا
ایشان بلکه دفع میشود و لو قال الشهود اودعه رجل لا نعرفه (هدایه) اصلا لا بوجهه ولا باسمه
ولا بنسبه (كفايه) لاندفاع عنه الخصومة لاحتمال ان يكون المودع هو هذا المدعى (هدايه)
ولو قالوا نعرفه بوجهه ولا نعرفه باسمه ونسبه فكذا الجواب عند أبي حنيفة رحمة الله
عليه تندفع (هدایه) وفى الشرنبلالية عن خط العلامة المقدسي عن البزازية ان قبول
الآبينة على قول محمد رحمة الله عليه (رد المحتار) و اگر شاهدان ذوالید گفتند که امانت نهاده ا
فایده
و اینکه مدعی علیه
شاهدان بگویند که شخصی
ودیعت نهاده است
نمی شناسم ۱۲


جلد چهارم
۲۸۸
کتاب الدعوی

آنرا مردی که مامی شناسیم اورا هرگز ندیدیم بنام ونسبش خصومت مدعی دفع نمیشود از ذوالید زیرا ک احتمال
دارد که آل امانت دهنده درهمین مدعی باشد و اگرگفتند گواهان که میشناسیم انغائب را بروی و نمی شناسیم او را
بنام و نسبش پس حکم همچنین است نزد امام محمد رحمه الله علیه که خصومت مدعی دفع نمی شود از او و به نزد امام اعظم
رحمه الله تعالی دفع میشود در کتاب شرنبلالیه ازخط علامه مقدسی از فتاوای بزازیه نقل کرده اینکر اعتاد امان
رحمهم الله تعالی بر قول امام محمد است رحمه الله تعالی ولو اعاد المدعى الدعوى عند قاض اخر لايحتاج المدعی
علیه إلى اعادة الدفع بل يثبت حكم القاضي الأول بما صحوابه (رد المحتار) و اگر در صورتی که
ذوالید دفع خود را بیکی از وجوه مذکوره ثابت کرده بود و باز گردانید مدعی آن دعوی را بنزد دیگر قاضی محتاج
نمیشود مدعى علیه بیار گردانیدن دفع دعوی بلکه دفعش ثابت می شود بحکم قاضی اول چنانکه علماء تصریح کرد
باین حکم ولو شهدا ان فلانا دفعه اليه ولا نعلم هل هو قمار خصومة بينهما (بحرو ردالمختار)
و اگرگواهان گفتند که فلان داده است این مال را باین مدعی علیه و ما نمیدانیم که این مال از کیست پس
نمی ماند خصومت میان ایشان وان قال ابتعثه من الغائب ولو فاسد امع القبض او اتهبته منه فهذا
حاصل هذان المدعى ادعى في العين ملكا مطلقًا عادِى اليد فأنكرد المدعى عليه يبرهن المدعی
علی المللك فادفعه ذوالید بانه اشتراهامن فلان الغائب وبرهن عليه لم تندفع عنه الدعوى
يقضى القاضي ببرهان المدعى واذا لم تندفع في هذه المسئله واقام الخارج البينة يقضى
له ثم جاء المقلوب الغائب وبرهن يقضى بنسته (هدايه ورد المحتار) و اگر مدعى عليه گفت که خرید هام برا
از فلان غائب اگر چرب خریدن فاسد باشده با قبض کردن هبه با بخشش گرفتهام آنرا ازان نائب پس آن
مدعى عليه خصم میشود برای مدعی و حاصل این مسئله این است که مدعی دعوی کرد در مال معین ملک مطلق را
بر ذوالید و مدعى عليه منکر شد ازان و مدعی گواهان گذرانید بملک مطلق پس دفع کر در انرا ذ والید با اینکر خیریم
آنرا از فلان غائب و گواهان گذرانید برآن دفع نمی شود خصومت از او یعنی قاضی حکم کند بگواهان مدعی دوستی

فایده
در اینکه شاهدان بگوید که
از فلان ودیعت نهاده
است و نمیدانیم که اینما ازی
کیست

فایده
در اینکه مدعی علیه بگوید
دفع میگویم که خریده ام یاهی
گرفته ام
آنرا


جلد چهارم
۲۸۹
کتاب الدعوی
دفع نشو د خصومت در این مسئله و مدعی گواهان بگذراند و قاضی حکم کر د برای او بعد از ان آمد انغایب که اقرار برای او
شده است و گواهان گذرانید قبول کرده می شود گواهان او وان لم يدع الملك المطلق بل ادعى عليه الفعل
( الدر المختار) بان قال المدعى الداو دارى غصبتها منى او سرقتها منى او اودعتها عندك او اسنان
منى اوارتهنتها منى وقال المدعى به الدار ايها الفلان الغائب اودعها عندی او غصبتهامنه او
غير ذلك لا نتدفع الخصومة وان اقام ذو اليد البيئة على الوديعة (همك سعد عيني) واگر مدعی دعوا
ملک مطلق نکرد بلکه دعوی کر د برد و اسب فعل را چنانکه گفت که این سرای از من است که غصب کرده از من یا فقیر
از من انرا یا امانت نهاده ام انرا نزد تو یا با جاره گرفته انرا از من یا گرو گرفته انرا از من و گفت آن کسیکه سرای در قبیله
اوست کماین سرای مر فلان غائب است امانت نها ده انرا نزد من یا غصب کرده ام انرا از ان غائب یا دیگر
از و فعل دیگر را غیر ازین دفع نمی شود خصومت مدعی اگر چه ذو الید گواهان بگذراند بر ودیعت نهادن غائب والخرا
دعو الفعل على ذى اليد فدفعه ذو اليد بواحد مما ذكر و برهن فانها نتدفع لدعوى
المطلق كما في البزازية (لجر فايق واشار الشارح الى هذا ايضا بقوله بخلاف غضب
منى أو غصبه من فلان الغائب حيث تندفع وهل تندفع بالمصدر بان قال المدعى هـذا
ملکی معصوبى و المدعى عليه غصبه فبرهن ذو اليد على الايداع ونحوه والصحيح انها تدفع اذال لسرقة بحيث لا نند قع
كماني بيانة المفعول ومثال الشرقية ان يقول هذا ملكى في بك سرقة (قاضي خان وعالمگیری
ورد المحتار ومجلی) اما گر مدعی دعوای فعل را بر غیر ذو الید کر د و ذو الی دفع کرد انرا بیکی از آنچه ذکر کرده
شده و شاهدان گذرانید بان دفع خود پس دفع می شود دعوای مدعی چنانکه در دعوای ملک مطلق دفع
میشود چنا نچه مذکور است در کتاب بزازیه و نیز شارح در کتاب در مختار رحمة الله تعالی باین حکم اشارته کرده
باین قول خود که بخلاف آنکه بگوید مدعی که غصب کرده شده از من یا غصب کرده انرا از من فلان غائب درد بود
شاهدان گذراند بانکه امانت نهاده است آنرا فلان غائب که در اینجا دفع میشود خصومت و آیا بلفظ مصدر فقیع

فائده
در اینکه مدعی دعوی
فعل کند و ذو اليد
از وجوه مذکوره دفع
کند


جلد چهارم ۲۹۰ کتاب الدعاوی

میشود یا نه چنانکه بگوید که این چیز ملک منست و آن در دست مدعی علیه غصب است پس مدعی علیه گواهان بگذراند بوقت
نهادن و مانند آن و حکم صحیح این است که دفع نمی شود خصومت و اما اگر دعوای دزدی را بلفظ مصدر کند پس
واجب است اینکه دفع نشود چنانکه دفع نمیشود خصومت در صورتیکه دعوای دزدی را بصیغه مجهول بگوید پس
مصدر در دعوای دزدی این است که بگوید که این ملک منست و در دست او دزدی است في البزازية
معزيا الى الذخيرة من صار خصما لدعوى الفعل عليه بان برهن على اقرار المدعى بايداع هذه
منه يندفع كافراره على الايداع (رد المحتار) گفته است در کتاب بزازیه در حالیکه نسبت کرده است بتاب
ذخیره که کسی خصم گردید بسبب دعوای فعل بر او در ینصورت اگر گواهان گذرانید بر اقرار مدعی بمانت نهادن
غائب نزد او خصومت دفع میشود چنانکه دفع میشود باقرار مدعی بمانت نهادن غائب قال في غير مجلس
الحكم انه ملكى ثم قال في مجلس الحكم انه وديعة عنك او رهن من فلان تندفع
مع البرهان على ما ذكر ولو برهن المدعى على مقالته الاولى يجعله (درمختار) الحاكم
خصما فيحكم عليه باشانة للمدعى (تكملة) سبق اقرار يمنع الدفع بزازية (درمختار) واگر د وای
در غیر مجلس قضا گفت که اینچیز ملک من است بعد از ان گفت در مجلس قضا که آنچیز ودیعت است نزدن
یا گروست نزد من از فلان غایب دفع میشود خصومت از و باگذرانیدن گواهان با آنچه گفته است و اگر مدعی
گواهان گذرانید بر قول اول او که گفته بود که ملک من است بگرداند قاضی ذوالید را خصم مدعی پس حکم
قاضی بر مدعی علیه بر اثبات کردن مدعا برای مدعی انجهت پیش بودن اقراری که منع میکند دفع او را
وان قال المدعى انه عته من فلان وقال صاحب اليد او دعليه فلان بنفسه سقطت لحصوم
بغير بينة الا اذا قال المدعى اشتريته من الغائب ووكلني بقبضه وبرهن ولو صدقة في الشراء
لم يؤمر بالتسليم لئلا يكون قضاء على الغائب باقراره (هدايه و درمختار) و اگرمدع گیت
من خریده ام انجیز را از فلان غایب و ذوالید گفت که ودیعت نهاده است آنرا نزد من خود آن فلان ساقط می شود خصوت بغیر

فایده
واینکه در غیر مجاس
غی محلی قضا گفت که این
چیز ملک منجت او بعد از آن در
مجلس قضا گفت که
آن ودیعت
اسخ

فایده
د راینکه مدعی دعوای
خریدن از فلان به و ذوالید
گفت که خودان خان بانت
پیش من

گذاشت


جلدی چهارم
۲۹۱
كتاب الدعوى
از گذرانیدن گواهان در وقتیکه مدعی بگوید که خریده ام آنرا از فلان غائب و وكيل کرده است مرا آنفلان بقبض کردن
آن گواهان بگذرانید بر آن درینصورت دفع نمیشود خصومت و اگر تصدیق کرد ذوالید اور ادر خریدن امر کرد مدعی شود پذیران
مال بمدعی تا هنگام غائب نشود بسبب اقرار او بنما اقتصار الدرر وغيرها على دعوى الشراح قيل البقاء
قليلا قال لمولاه عا انه لى غصبه منه فلان الغائب او اعاده الفلان وبرهن عليه وخصمه ذواليد الى دفع
اودعه عناق الدفعت بلا بينة لتوققهم ان اليد لذلك الرجل (در المختار) و کوتاهی کردن صاحب
کتاب درر و غرر و دیگر کتابها بر تقصیر کردن دعوای مذکوره را بغیر همان قید اتفاقی است پس از این جهت گفته ای
که اگرد عوی نمود شخص که بدرستیکه آنچیز ر است غصب کرده است آنرا از من فلان غائب یا بعاریت داده بودم آنرا بان
فلان دگواهان گذرانید بر دعوای خود و زنیم کرد ذوالید که بدرستی که آن فلان غائب امانت نهاده آنچیز را بندون
دفع می شود دعوای مدعی بغیر از گذرانیدن گواهان از جهت موافقت کردن مدعی و صاحب ید که بدرستی که دورانی
آن مرد غائب است ولوکان مکان دعوی الغصب دعوى سرقه لا يندفع بزعمه ذى السال بدلا
ذلك الغائب استحسانا بزازیه صورتها قوله انه ثوبی سرقه منی زيد وقال ذواليد اودعنيه
زيد فذلك لا تندفع الخصومة استحسانا (در مختار ورد المحتار) و اگر بجای دعوای غصب دعوای دزد
باشد دفع نمیشود خصومت مدعی از مدعی علیه نگفتن ذوالید که امانت نهاده است آنرا آن غائب در استحسان همچنین
مذکور است در کتاب بزازیہ صورت دعاوی سرقه این است که مدعی بگوید که بدرستی که این جامه من است دزدی
نموده است آنرا از من زید و ذوالید بگوید که آن زید امانت نهاده آنرا نزد من دفع نمی شود دعوای مدیح
استحسان رجل ادعى على رجل الف درهم فقال المدعى عليه قد قضيتهاني سوق سمرقند فطولب
بالبينة فقال لابينة على ذلك ثم قال بعد ذلك قدقضيتها في قرية كذا واقام البيئة على لك
يقبل بينه لان التوفيق ممكتحتمال انه قضاها ثانيا في مكان أخر و في الملتقط اذا ادعى انه نقص
دينه بمرقند ثمر اقام البينة انه قضى دينه بخاري كان متناقضا الا اذا وافق (خزانة المفتين)

[Margin Text]
قضا تلف
و داکرده ام در سمرقند
یا گفت در فلان
قریہ


جلد چهارم ۲۹۲ کتاب الدعاوی

(قاضيخان) مردی بر مردی دعوی کرد هزار درم را پس گفت مدعی علیه که ادا کرده ام آن هزار درم را در بازار
سمرقند و طلب کرده شد از مدعا علیه گواهان پس گفت که نیست مرا گواهان براین بعد ازان گفت که ادا کرده ام
این هزار درم را در فلان قریه و گذرانید گواهان را براین قبول کرده می‌شود گواهان او زیرا که توفیق ممکن است
احتمال دارد که ادا کرده باشد هزار درم را در مکانی بعد ازان منکر شده باشد داین و نباشد مراد را بر این گواهانا
بعدازان ادا کرده باشد هزار درم را دوم مرتبه در مکان دیگر و در ملتقط گفته که وقتی که دعوی کند که ادا کرده ام
دین او را در سمرقند و بعد از ان گواهان بگذراند که ادا کرده ام دین او را در بخارا دعوی متناقض میشود مگر وقتی که توفیق
کند ولو ادعى الشراء والقبض من ذى اليد اوادعى ملكاه مطلقاً فصدقه صاحب اليد ثم ادعى
انها وديعة فلان واقام البينة اندفعت الخصومة عنه ولو لم يقم بينة يومر بالتسليم الى المدعى
فان حضر الغائب يقال له اقم البينة انه لك وانك اودعته اياه فاذا اقام يقضى له (خزانه)
و اگر دعوی کرد شری و قبض را از ذی الید یا دعوای ملک مطلق ذاکر و پس تصدیق کرد ذوالید مدعی را بعد ازان
دعوی کرد ذوالید که این عین ودیعت فلان است و گذرانید گواها را دفع میشود خصومت از وی و اگر گذرانید گواهانرا
امر می شود بسپردن عین بمدعی پس اگر حاضر شد غائب گفته شود مراو را که بگذران گواهان را براین که این عین از
من است ودیعت نهاده ام او را بدست ذی الید پس اگر گواهان گذرانید حکم کرده شود برای او ولو قال هوديعة
فلان عندى ثم قال هو قال للمدعى ولم يقم البينة على الوديعة ودفع الى المدعى ثم حضر الغائب
فائده گفت ودیعت فلان است با گفت مدعی است امر المدعى بالتسليم الى المودع ثم يقيم المدعى البينة عليه ولو صدقه المدعى في الوديعة لا يتعرض
حتى يحضر الغائب كمالو ثبت بالبينة وكذالو علم القاضى ان الغائب اودعه (خزانه) واگر گفت
که این مدعابهاز مدعی است و گذرانید گواهانرا بر ودیعت و داد مدعا بها را بمدعی بعد ازان حاضر شد غائب امر کرده شود
مدعی را بپردن مدعابهمودع بعد ازان مدعی گواهان بگذراند برا و واگر مدعی تصدیق ذوالید را کرد د
ودیعت تعرض نکنند بذی الید تا که حاضر شود غائب چنانکه در صورتیکه ذوالید ثابت کند ودیعت با گواهان در عین


جلد چهارم
۲۹۳
کتاب الدعوی
اگر عالم بود قاضی بر اینکه غائب ودیعت نهاده است مقام برا بزدد ه الید رجل اودع نصف عبد او نصف دار
غیر مقسوم ثم باع منه النصف الاخر وسله اليه ثم جاء رجل وادعى النصف واقام البيئة
فاقام صاحب اليد بينة على الشراء والمودع لم يكن بينهما خصومة حتى يحضر البائع
(خزانة المفتین) مردی ودیعت نهاد نصف غلام را یا نصف سرای غیر مقسوم را بعد ازان فروخت نصفه
آنرا به مودع و سپرد آن را با و بعد از آن آمدردی دیگر دعوی کرد نصف آن غلام یا سرای را و گذرانید گواهان پس
گذرانید صاحب ید گواهان بر شرار و ودیعت نیست در میان مدعی و ذوالید خصومت تا که حاضر شود بایع جل
غصب جارية فاودعها رجلاً فاجتمع صاحب الجارية والمودع عند القا فاقام المودع بينة
انها وديعة فالخصومة بينهما وان لم يقم البينة على الوديعة فهو خصم وان اقام البينة تقبل
منه و ان كان المودع مجهولا لانه اثبت انه ليس بخصم ولو اقام ذو اليد بيئة انه وديعة عندى
بعد دعوى المدعى الملك المطلق ثم اقام المدعى بيئة انه غصب منه تقبل هذه البينة ويبطل
دعوى الملك عليه (خزانة المفتین) مردی غصب کند کنیزی را و دردیعت نهادیز د مرد دیگر پس جمع شد صاحب
کنیز و مودع نز د قاضی و گذرانید مودع گواهان بر اینکه کنیز و دیعت است پس نیست خصومت در میان آنها
کنیز و مودع و اگر نگذارند شاهدان برود یعت پس مودع خصم است و اگر مودع گواهان گذرانید برودیعت قبول
کرده میشود از وی اگرچه کحی ودیعت نها و مجهول باشد زیر که موع ثابت کرداین را که من خصم نیستم و اگر گذراند ذوالید
گواهان را که این ودیعت است نزو من بعد از دعوی کردن مدعی ملک مطلق را بعد از ان گذرانید مدعی گوران
که ذوالید غصب کرده است از من قبول کرده می شود این گواهان و باطل میشود دعوی ملک مطلق بروی ایام
دارفى يك انسان أدعى اخر انها له فاقر الذى فى يده انها كانت للمدعى وقال فلان أودعنىا واقام
البيئة على ذلك فالخصومة بينهما وان لم يقم بينة على ما أدعى لا يندفع عنه الخصومة فاحضر
فلان وصدق ذا اليد فيها فال با نزع الدار من يده المستحق يقيم الحاضر بية انها له كذلك


جلد چهارم
۲۹۲
کتاب الدعوی
ان بدأ بالاقرار بالوديعة بان قال هذه الدار اودعنيها فلان وهى له بطل المدعى ان اقام البينة
على الابداع يندفع عنه الدعوى والا فلا يومر بالتسليم الى المقر له (خزانیه) سرای در دست شخصی بود
دعوی کرد مرد دیگر که این سرای از من است و اقرار کرد ذوالید که بگواهی از مدعی و فلان کس بودیعت نهاده
سرای را نزد من و گذرانید گواهان را براین نسبت خصومت در میان مدعی و ذوالید و اگر نگذرانید گواهان رانزیک
دعوی میکرد دفع نمی شود از ذوالسید خصومت و اگر حاضر شد فلان و تصدیق ذی الید را کرد در انچیزی که گفته بود پس گفته
نشود سرای از دست مدعی تا که بگذراند حاضر گواها نرا که این سرای از من است و همچنین است اگر ابتدا کرد با قرار دویست
چنانکه گفت که این سرای را ودیعت نهاده است به نزد من فلان و این سرای ازین مدعی است اگر نگذارند
گواهانر ابرايداع دفع نمیشود از وی دعوی و اگر گذرانید دفع نمی شود و امر کرده بشود به سپردن به مقرر له ولوا قام
ذوالید وديعة ولم يمكنه اثباتها حتى قضى القاضى ينفذ قضاؤه ولو اداد بعد ذلك ان يقيم
البيئة على الابداع لا تقبل ولو قدم الغائب فهو على حجته فاذا اقام بينة انه كان وديعة في يده بانة
تقبل ويبطل القضاء ولولم يقم بينة حتى صار خصماً واقام المدعى شاهداً واحداً او شاهدين ثم
وجاء صاحب اليد ببينة على الوديعة تقبل (خزانه) و اگر دعوی نمود ذوالسید امانت را و ممکن نشد مراورا
اثبات امانت تا کی حاکم کرد قاضی نا فذ میشود حکم قاضی و اگر اراده کرد ذوالید پس ازین که بگذراند گواه نز ابر امانت
تبول نمی شود و اگر آمد غائب پس اور حجت خود است پس اگر گذرانید گواه آنرا که این امانت بود در دست ذوالیا
تبول میشود و باطل میشود قضاء و اگر نگذرانید گواها نرا تا گشت خصم و گذرانید مدعی یک گواه یا دو گواه را پس یافت خانی
گواهان را بر امانت قبول می شود گواهان ذوالسید ادعى جارية في يد رجل انها الماشتراها من عبد الله بما
درهم ونقد الثمن فقال ذواليداد وعنيها عبد الله تندفع عنه الدعوى ولكن للمدع المحلفه بان
لقد أودعها عبد الله تعليم الخوانه) شخصی دعوی نمود که جاریه که در دست ذوالید است از من است فریادی
او را از عبد الله بهزار درهم و باره و ام و گفت دوالی که همین جاره را امانت مانده است عبیدا شده دفع بهار ام داده د ا عبداللہ


جلد چهارم
۲۹۵
کتاب الدعوی

از ذوالید دعوای مدعی ولیکن بر مدعی رواست که قسم بدهد ذوالید را که بخدای عزوجل که عبیدالله بمین عاریه داند و تو امانت
نداده است ادعاقل في غير مجلس القضاء انه ملكي ثم قال في مجلس القضاء هو رهن في يدي من فلان او
وديعة لا يكون خصماً اذا اقام البيئة على ذلك (خزانة) اگر گفت مدعی علیه در غیر مجلس قضاء که این چیز ملک
من است پس گفت در مجلس قاضی که این چیز مرتهونه فلانست در دست من یا امانت است نمیشود خصم وقتیکه
بگذراند باین دعوی گواه را ولو اقام المدعى بيّنة انه قال فى غير مجلس القضاء انه ملكى ملكى يـ يخير خصما لانه سبق منه
ما يمنع دعوى الرهن (خزانه) اگر شاهدان گذرانید مدعی که همین مدعی علیه گفته است در غیر مجلس قضاء که این
چیز ملک من است میگردد خصم زیرا که پیش شد از و چیزی که منع می کند دعوای دین را ولو ادعى دارا ملقاً
مطلقاً فاقام ذو اليد بيّنة انه اودعها فلان الغائب او استاجر تها منه ثم بعد ذلك ادعى المد
انه في اليد غصب به يسمع ويندفع به بينة المدعى عليه وسؤلو أدعى الغصب على ذى اليد في ذلك مجلس
او مجلس اخر (خزانه) واگر دعوی نمود شخصی سرای را بملک مطلق پس گذرانید ذوالید گواه را که تحقیق امانت نهاده است
همین سرای را نزد من فلان غایب یا اجاره گرفته ام آن سرای را از فلان غائب باز پس ازین دعوی نمود مدعی
که بتحقیق ذی الید غصب کرده است از من این سرای را شنیده میشود این گفته او و دفع میشود گواهان
مدعی علیه برابر است که دعوای غصب را کرده باشد بر ذی الید در همین مجلس یا در مجلس دیگر ولو ادعی الدین فاقر به تم
رسانيده او ان كان كلا القولين في مجلس واحد لا يقبل للتناقض وان تفرقا عن هذا المجلس ثم
قال رسانيده او واقام البيّنة على الايفاء بعد الاقرار تقبل لعدم التناقض وان ادعى الايفاء
قبل الاقرار لا تقبل (خزانة المفتين) اگر دعوی کر شخصی دینی را و مدعی علیه اقرار کرد بآن دین بعد ازان گفت که
رسانیده ام این دین را اگر هر دو قول مدعی علیه در یک مجلس بود قبول کرده نمیشود از جهت تناقض و اگر جدا
شدند از آن مجلس بعد از آن گفت که رسانیده ام وگذرانید گواهان را بر رسانیدن خود بعد از اقرار خود قبول کرده
می شود از برای نابودن تناقض و اگر دعوی کرد رسانیدن را پیش از اقرار کردن خود قبول کرده نمی شود ادعی دینا


جلد چهارم
۲۹۶
كتاب الدعوي
واثبت بالبينته فاقام المدعي عليه البينتة على ايفاء بعض المال لا تبطل دعواه في ماسوى ذلك البعض
دعوی کرد شخصی مالی را و ثابت کرد دعوای خود را گواهان پس گذرانید مدعی علیه گواه انرا برسانیدن بعضی از ان مال حایل
نمیشود دعوای مدعی در باقی آن مال و كذا قال الغير ان الاولة تنظم قال الو يشفيعة لوال بهاء الدين الشحنة الالف الي الست اليم وبعد هذا
صلاة لا بن اما لغير التصديق فلا يثبت النسب ولو انكر الاول اقرار فاقام الاول
انه اقرانی بابنه تقبل بينته والا قرا د با ندانن مقبول (خزانه) و اگر بگوید شخصی که این ولد از من نیست
بعد ازان بگوید که از من است صحیح نمیشود اگر اول بگوید که از من است و بعد از ان بگوید که از من نیست صحیح نمی شود و نفی اما این سخنی
که تصدیق کند اور ولد للغیر تصدیق ولد ثابت نمیشود نسب و اگر پدر منکر شد از اقرار و پسر گواه ان گذرانید که اقرار
کرده است باینکه من ولد اویم قبول میشود گواهان او در اقرار باینکه ولد من است قبول می شود ولو ادعی ان
ابى فلان و صدقه فلان وثبت نسبه منه ثم ادعى ان ابى فلان اخر لا يصح واذا قال ان الى فلان
ولم يصدقه فلان ثم ادعى ان ابى فلان اخر لا يصح اقراره لان للاول حق التصدر فلو صحنا اقرا
يودى إلى ابطال حق المصدق والجراح انه لا يجوز كما لو دعي انه معتو فلان و لم يصدقه ثم ادان هو فلان الخوفانه لا يصح
لانه ثبت للاول حق التصديق ولو ان معروف النسب من رجل قال انا ابن فلان اخولا يصح لانه
لا يقدر على تجديد النسب ولا يجوز للقاضي ان يسمع (خزانه) اگر دعوی کرد که این پدر من است و تصدیق
کرد پدر او را ثابت شد نسب او بعد ازان دعوی کرد که من پسر دیگرم شنیده نمی شود و اگر گفت که پدر من فلان است و
تصدیق نکرد فلان بعد ازان گفت که من پسر دیگرم صحیح نمی شود اقرار او زیرا که اول را حق تصدیق است اگر صحیح کنیم
اقرار او دوم را می شود ابطال حق تصدیق اول و این روا نیست چنانکه اگر دعوی کند که من آزاد شده فلانم
و او تصدیق نکند بعد ازان بگوید که از اد شده دیگر صحیح نمیشود اقرار او مرد ومهم زیرا که اول را حق تصدیق است
و اگر معروف باشد نسب او از مردی و بگوید که من پسر دیگرم شنیده نمی شود زیرا که او قاد نیست بر گردانیدن نسب
خود از یکی بدیگری و نمی شاید قاضی را که بشنود انا رجل له ابن فاقر هذا الرجل ان فلانا اخى لا يقدر القران
نو


جلداچهارم
۲۹۶
کتاب الدعوی

وحق اثبات النسب فلو مات المقر لجميع ماله للمقربه ولو كان المقر له معروف النسب
وقال المقر هذا ابنی صبح اقراره عموماً مات ولم يبق له وارث فكذلك الجواب لشه له اقربائة
ابن اخ له فقال هو مالك له فضا كالموصى له لجميع المال فيصير في معنى الوصيّة (خزانه) مردی پسر
داشت و گفت که فلان برادر من است معتبر نمیشود اقرار در حق اثبات نسب و اگر مرد پسرا و بعد از ان مرد خودا
پس جميع مال او مقر له را می شود و اگر مقر له معروف النسب بود و گفت مقر که این پسر برادر من است یا پسر عم
من است و مر دو دیگر وارث او نماند پس همچنانست حکم او زیرا که هرگاه اقرار کرد که پسر برادر من است همچی است
بملک مر او را پس می شود مثل موصی له بجميع مال پس میگردد در معنی وصیت ادعى الخزانه اشتريت هذه
الدار من فلان بله وهو يملكها يومئذ واقام البينة على ذلك فدفع هذا الدعوى ان يدعى
المدعى عليه على المدعى انه اشتراها من ملك المدعى الشراء منه ويقيم البينة على ذلك فهذا
دفع صحیح لان کل واحد منهما يدعى الملك من واجد، وحينئذ يترجح صاحب اليد باليد
(فصول عمادی) ولو قال المدعى جرى الفسخ بينكما لا ذلك البيع ثم اشتريت من فلان بعد
ذلك واقام البينة يصح ولو كان فى المنقول يشترط القبض بعد الفسخ لصحة البيع (عالمگیری)
سرائی در دست مردی بود دعوی کرد دیگری که من خریده ام این سرائی از فلان با نیک در بهار و حال آنکه ومیتی است
آن سرای بود در آنروز و گواهان گذرانید باین گفته خود پس دفع این دعوی این است که مدعی علیه دعوی کند
بر مدعی که من خریده ام این سرای را از همان کس که تو دعوی می کنی خریدن آن را از لو و گواهان بگذارند بر آن
دعوای خود پس این دفع صحیح میشود زیرا که بهردوی ایشان ملک رسیده است از یک مرد و درین وقت ترجیح
می یابد صاحب ید بسبب یدخود و اگر مدعی گفت در دفع این دفع که لعب و از ان مسخ جاری شده بود در میان شما
آن بیع را با خریدم از فلان آن سرای را و گذرانید گواهان را شنیده می شود این دفع دفع و اگر آن مال
مدعابه منقولی بود شرط کرده شده است قبض کردن آن بعد از فسخ برای صحیح شدن بیع دوم ادعی عینا

فایده
دفع دعوی بخدا
شراء


جلد چهارم
۲۹۸
کتاب الدعوى

فایده
دفع دعوى تلقی
ملک

في يدى رجل انه استراه من فلان بن فلان في يوم كذا في سنة كذا واقام بينة على دعواه وتوجه الحكم
فادعى المدعى عليه في دفع دعواه ان الاقرار بمیت تلك الملك من جهة المقر قبل تاريخ شرائك او قبل شرائ
بسنة طائبة ان هذة العين ملك اخيه فلان وحقه وصدقة اخوه فلان وذلك وانا
اشتريت هذا العين من اخيه ذلك المقر له فادعواء على باطلة بهذا السبب واتفقت الدعوة
للبينتين ان هذا الدفع صحيح ثم استفتوا بعد ذلك ان المدعى عليه بالدفع لو طلب عن مبدأ الاقرار
بيان وقت ذلك الاقرار انه متى كان في اى شهر كان فالقاضى هل يكلفه اتفقت الدعوة
الائمة ايضاً انه لا يكلفه لانه بين ميرة قلا يحتاج اليه حيث قال قبل تاريخ شرائك أو قبل
شرائك (فصول عمادى) شخصى دعوى کرد مال معینی را در دست مردی که بدرستیکه خریده ام آنرا از
فلان پسر فلان در فلان روز و فلان سال و شاهدان گذرانید بدعوای خود و حکم قاضی متوجه
شد بر مدعى عليه پس مدعى عليه دعوی کرد در دفع دعوای او که بدرستیکه آن کسی که تو اقرار
رسیدن ملک را از طرف او کرده برضای خود اقرار کرده بود یک سال پیش از تاریخ
خریدن تو یا یک سال پیش از خریدن تو به اینکه بدرستیکه آن مال معین ملک فلان برادر من است
وحق وے است و آن فلان برادر او راستگو ے کرده بود او را دران
اقرارش و من این مال معین را خریده ام از برادر او که اقرار برایش کرده شده بود پس دعوای تو بر من باطل است
بهمین سبب پس حکم مفتیان متفق شده باینکه این دفع صحیحست بعد ازان از ایشان فتوی خواسته شد بد رستی که مکر
دعوى دفع بر او کرده شده است اگر از مدعی دفع بیان وقت آن اقرار را خواست که بدرستی که آن اقرار در کدام
وقت و کدام ماه بود ایا قاضی تکلیف کند بر مدعی دفع بان بیان یا نه درینصورت نیز حکم امامان رحمه الله تعا
متفق شد که او را تکلیف نکند زیرا که یکبار بیان کرده است آنقدر را که حاجت بآن است زیرا گه گنه
که پیش از تاریخ خریدن تو یا پیش از خریدن تو عبدك دعى على رجل انه كان ملكه وانه اعتقه فقال


جلد چهارم
۲۹۹
کتاب الدعوی

المولى ان اعتنقك لم يكن ملكى بل انه بعته من فلان ثم اشتريته منه واقام البينة على بيعه قبل
الاعتاق لا تقبل بينته ولو كان المولى قال له اعتقك قبل ان اشتريتك وقال العبد لا بل اعتقتني
بعد ما اشتريتني فالقول قول العبد كذا في المحيط (عالمگیری) غلامی دعوی کرد بر مردی که من ملک تو
بوده ام و به سیتیک و مرا آزاد کرده است و خواجه گفت وقتی که من آزاد حب کرده ام اور وی ملک من نبود زیلکه فروخته بودم
اور ابفلان بعد از آن خریده بودم اور از ان فلان و گواهان گذرانید بفر تخش پیش از آزاد کردن قبول کرده نمیشود
گواهان او و اگر خواجه گفت او را که آزاد کرده بودم ترا پیش از خریدنت و غلام گفت که نه چنین است بلکه آزاد کرده مرا بعد ازان
که خریدی مراپس معتبر قول آنغلام است بچنین ذکر شده است در کتاب محیط عبد في يد رحال ادعاه دحال وقار
اشتريته من في اليد واقام البينة واقام ذو اليد البينة ان فلانًا أودعنيه لتدفع الخصومة
عنه فلولم يقض القاضي والعبد لمان كحر حفر الغائب وصدق ذا اليد يسلم القاضي العبد
إلى المقر له ثم يقضى للعبد للمدعى الشراء ولا يكلفه اعادة البينة على المقترله وان قام رب العبد
البينة انه عبدك وانه اودعه أولي يقر الودعہ قبلت وبطلت بيئة المدعى فلو اقام العمد البينة
انه عبدك ثم اعاد من العبد البينة على رب العبد ان العبد كان لتى اليد وانه اشتراه منه بكذا و
نقده الثمن ان اعاد البينة بصك قضى برب العبد لا تقبل بنيته وان كان قبل ان يقضى تقبل كذا
في الخلاصة (عالمگیری) غلامی بر دست مردی بود و مرد دیگر دعوی کرد آنغلام را بر او و گفت که خریده
اینغلام را از ذوالید و گواهان گذرانید بر دعوی خود و ذوالید گواهان گذرانید که به سیتیکه فلان کس و دیعت نهاده است
آنرا نزد من دفع نمیشود خصومت از وی پس اگر قاضی حکم نکرده بود بغلام برای مدعی تا اینکه حاضر شد آن فلان غائب
و راستگوی کرد ذوالید را بسپرد قاضی آنغلام را بآن فلان که اقرار برایش شده بعد از ان حکم کند بآن غلام برای مدعی خرید
و تکلیف نمیکند روی بی باز گذرانیدن گواهان بران فلان که اقرار برایش شده و اگر صاحب آن غلام گواهان گذرانید
که این غلام من است و ددیت نهاده بودم او را با گفت که و د لیت نهاده بودم اور قبول کرده میشود گواهان رباطی شود گواهان دی

فائده
دفع دعوای متین
از دعوی ملک

فائده
دفع دعوای مودی
برودیعت


جلد چهارم
۳۰۰
کتاب الدعوی

و اگر صاحب آنغلام گواهان گذرانید که بدرستیکه این غلام من است بعد ازان مدعی غلام باز گواهان گذرانید
بر صاحب غلام که این غلام از ذوالید بود من خریده بودم او را ازو باینقدر بها او نقد داده بودم با و بها را
پس اگر این بازگذرانیدن گواهان مدعی بعد ازان بود که قاضی حکم کرده بود بآنغلام برای صاحب غلام دیبوی
شاهدانش قبول کرده نمیشود و اگر پیش ازان بود قبول کرده میشود همچنین ذکر شده است در کتاب خلاصة الفتاوی و لو اقام
مدعی الشراء اقام مشاهدا واحدا على الشراء من ذى اليد فاقر صاحب اليد ان
العبد لفلان الغائب اودعينه فقبل ان يقيم شاهدا اخر حضر فلان وصدق صاحب اليد
فيما اقر ولم يتسلم العبد الى ان حضر ان المدعى اقام شاهدا اخر على الشراء قضى بالعبد له ولا
يكلف اعادة الشاهد الاول على الذي حضر ويكون المقضى عليه صاحب اليد كذافي
كذا في المحيط (عالمگیری) و اگر مدعی خریدن گذرانید یک گواه را بخریدن غلام از ذوالید پس اقرار کرد ذوالید که
این غلام مر فلان غائب راست نزد من امانت گذاشته او را و پیش از گذرانیدن مدعی گواه دیگر را حاضر شد آن فلان
غائب و در اسنگوی کرد ذوالید را در اقرار او امر کرده شد ذوالید را بتسلیم دادن آن غلام بکسی که حاضر شده
بود بعد ازان مدعی گواه دیگر را گذرانید بخریدن خود حکم کرده شود بآن غلام برای مدعی و تکلیف کرده نمیشود مربی
به بازگذرانیدن گواه اول بر کسی که حاضر شده است و آن کسی که باین حکم بر او حکم کرده شده ذوالید است نه آنکسی که
حاضر شده است مدعی الشراء اذا اقام البينه على ذى اليد ختم اقر ذو اليد انه لفلان الغائب ثم
حضر المقر له وصدقة ودفع العبد اليه ثم اقام مدعى الشراء البيئة على المقرله وقضى به كان المقضى عليه
المقر له كذا في الخلاصة (عالمگیری) اگر مدعی خریدن گواهان گذرانیده بو د بر ذو الید تا اینکه دوی
اقرار کرد که این غلام از فلان غائب است بعد ازان حاضر شد آن مقز له در اسنگوی کرد او را و غلام را در تیادا
مقوله بعد ازان مدعی خریدن گواهان گذرانید برآن کسی که اقرار برایش کرده شده و قاضی حکم کرد بآن غلام دی میشود
آنشخصی که اقرار برایش شده محکم کرده شده بر اوست نه ذوالید همچنین ذکر شده است در کتاب خلاصة الفتاوی

مدعی خرید


کتاب الدعوى

ولوان العبد اقام البيئة ان فلانا اعتقه واقام صاحب اليد البيئة ان فلانا ذلك اودعه قبل
ونظر بيئة العبد ولا يحال بينه وبين العبد قيا سا ويحال استحسانا ويوخذ من العبد كفيل
بنفسه استيفا قا حتى لا يهرب فاذا حضر الغائب فان اعاد البيئة عتق والافحوعبد كذا فى
محيط السرخسى وكذا لو اقام ذو اليد البيئة ان فلانا اجر اودعه اياه كذا فى الخلاصة اى المكرى
اگر غلام گواهان گذرانید که فلان مرا آزاد کرده است و ذوالید گواهان گذرانید که آن فلان نزد و د یعیت نهاد است
نزد من قبول کرده نمی شود شاهدان او باطل میشود گواهان غلام و جدایی کرده نمیشود میان غلام و میان ذوالید
در حکم قیاس و جدایی کرده میشود در حکم استحسان و گرفته می شود از غلام ضامن سر او برای محکمتی تا نگریزی
و وقتیکه حاضر شد آن فلان غائب اگر غلام گواهان آزادی را بازگذرانید بر آن فلان آزاد میشود و اگر بازنگذرانید
وی غلام است همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی و همچنین حکم است اگر ذوالید گواهان گذرانید
که فلان دیگر ودیعت نهاده این غلام را نزد من همچنین ذکر شده است در کتاب خلاصة الفتاوی و از مجموع
النوازل رجل ادعى على آخرانه اشترى منه جارية صفتها كذا بالف درهما وقبضها واستهلكها
ويجب عليه اداء هذا الثمن الى وقال اقر بذلك وشهد الشهود على المدعى عليه بذلك وبعد
انكاره فقال المدعى عليه فى دفع دعوى المدعى انك مبطل فى دعوى الاستهلاك لان الجارية
قائمة وهى فى بلدة كذا فى يدى فلان واقام شهود اشهدوا انا رأيناها حية قائمة فى بلدة كذا ال
يصير ذلك دفعا الدعوى الملكى قال لا كذا فى الذخيرة ولوجاء بالجارية حية يكون دفعا
قيا المكريى وخزانة در كتاب مجموع النوازل آورده است که مردی دعوی کرد بر دیگری که خریده است
از من کنیزی را که باین صفت بود باین قدر درهم و قبض کرده است کنیز را و هلاک کرده او را و واجب است بروی
ادا کردن آن بهاء من و حال اینکه خود او اقرار کرده است با نیچی گفتی و گواهان گواهی دادند بر مدعی علیه بیان
خریدن و هلاک کردن بعد از انکار او مدعی علیه گفت در وقع دعوای او که تو باطل هستی در دعوای هلاک کردین

فائده
دفع دعوای عتاق
و دیت

فائده
دفع دعوای بهاء
بدعوای استهلاک


جلد چهارم ٣٠٢ کتاب الدعوی
[ILL]
دفع دعوی برهن
[ILL]
[ILL] که آن کنيز موجود است در فلان شهر دست بدست فلان کس و گذرانید گواهانرا و ايشان گواهی دادند که اینک
آن کنيز زنده و موجود در فلان شهر آیا این دفع میگردد مردعوای مدعی را یا نه گفته است امام محمد رحمة الله علیه که دفع
نمیکرد و همچنين ذکر شده است در کتاب ذخيره و اگر آن کنيز را زنده آرد و دفع میشود قال صاحب البحر قد
سئلت عن رجل اخذ متاع اخته من بيتها و رهنه وغاب فادعت الاخت به
على في اليد فاجاب بالرهن فاجبت ان ادعت ثلاثة غصب اخيها ورهن ذى اليد
المرتهن لخلت دعت وان ادعت السرقة لا (رد المحتار) صاحب کتاب بحر گفته است که من پر سیده
شدم از حال مردی که بگیرد کالای خواهر خود را از خانه خواهر خود و گرو ننهد آن کالا را نزد شخصی خود او غائب شود
پس دعوی کند آن مال را خواهر او برذواليد و در جواب بگوید ذواليد که در نزد من گرو نهاده آنرا فلان غائب پس جواب
گفتم که اگر دعوی غصب کرد آنزن غصب کردن برادر خود را و ذواليد گواهان گذرانید بر گرو نهادن برادرش
دفع میشود دعوای آنزن و اگر دعوی کرد آن زن دزدیدن برادر خود را دفع نميشود دعوای آنزن نگذرانيدن آن گواهان
وفي شرح الوهبانية للشرنبلالى لوانتفا على الملك لزيد وكرايدعى الاجارة منه لم يكن الثانى
خصما للاول على الصحيح (الدر المختار) مالم يدع عليه فعلا اوحتى يحضر المالك ولا يحتاج
دفع هذه البديه (تكلمه) ولا يدعى رهن او شر او واما الشترى فخصم للكل (درمختار) وكذا
الموهوب لهاي مدعى على الشرى ، أوالهبة مع القبض اذا لرهن يكون خصما للمستاجر ومملكة الرهن و
لملك الشرای (تکمله) و درکتاب شرح و هیانیه تصنيف شرنبلالی مذکور است که اگر اتفاق داشتند مدعی و مدعی علیه
برملک بودن زيد و هر يکی از ایشان دعوی میکرد اجاره گرفتن را از زيد نمی شود مدعی دوم خصم مدعی اول را بنا
بروایت صحیح تا آنکه دعوی نکرده باشد فعلی را بر مدعی علیه یا آنکه حاضر شده صاحب مال و محتاج نمیشود در دفع
این دعوی به گذرانیدن گواهان و نمیشود مدعی در خصم نمیشود مرد علی گروی یا مدعی خریدن را واما خریده
صحیحت
مردی ایشانرا و همچنین شخصی که بخشش برای او شده یعنی شخصی که دعوی کند خریدن را یا دعوی کند بخشش را با قبض با
[ILL]


کتاب الدعوی
٣٠٣
جلد چهارم

فائده
حکم برای مستعیر
مستاجر و مرتهن
ذوالید
١٣

ترسید گواهان بگذراند پیشو د خصم را باجاره گیرنده راه مدخل نگردی و مدعی قسم بدان را قال فی البزارية بيتا
دارنی عمه شتراؤها من فلان الغايب او صلاقه مقبوضة اوهبه مسلمة هوا و امروبرهن او
وبرهن الحوان ذلك الغائب رهتها منه مقشهرا واجرها او اعارها وقبضها لحكم بها
والمستاجر و المرتهن ثم ذواليد بالخيار ان شاء سلمها الى المدعى وبقضى الى انقضاء
المدة اوفلك الرهن وانشا نقض البيع وان كان المدعى برهن ان الله ولته اعارها اوجرها
اور هنها من الغائب اواشتراها الغائب منه ولم ينقد الثمن قبل ان يشتريها
ذواليد يقضى بها المدعى في الوجوه كلها (مسئله) در کتاب بزازیه گفته است که بدست کسی سرائی بود
دی گفت که خریده ام آنرا از فلان غائب یا صدقه است که قبض کرده ام آنرا یا بخشش است از ده اینجام با دیگر گواهان
گذرانید یا گذرانیدند مرد دیگر گواهان گذرانید که همان غائب گرو نهاده است این سرای را نزد من یا باجاره داده است مرا یا
بعاریت داده است مرا و قبض کرده ام آنرا حکم کرده شود بان سرای برای عاریت گیرنده و اجاره گیرنده و گرو گیرنده
بعد از ان ذوالید را اختیار است اگر میخواهد تسلیم کند سرای را بمدعی عاریت و غیره و انتظار کند تا گذشتن مدت اجاره تا
خلاص کردن گروی و اگر میخواهد بشکند بیع را و اگر مدعی شاهدان گذرانید که سرای از من است بعاریت داده بودم
یا با جاره داده بودم یا بگرو داده بودم آنغائب را یا خریده است آنرا آنغائب از من پیش از خریدن ذوالید ولا
آنرا نداده است بمن حکم کرده شود باین سرای برای مدعی در هیچزاین وجوه وكل بفقداية فبرهنت انه اعتها
قبل الدفع لا للحتق سالم يخضر المولى (در مجتار) کسی وکیل کرد کسی دیگر را بنقل کردن کنیز از جایی بجایی و گواهان
گذراند کینز خواجه من مرا آزاد کرده است قبول کرده میشود گواهان او برای رفع بردن نه برای آزاد شدن تا که حاضر
نشود خواجه وكذانا اوكلاءة في المراية فاقامت البيئة انه طلقها لا تقبل في فصول الوكيلة عنها ولا يمل
في وقوع الطلاق مالم يحضر الغائب كذا في الخلاصة (مسئله) در مجتبا اگر شخصی وکیل کرد کسی را ببردن زن خود و
آرزن گواهان گذرانید که شوهرم طلاق کرده است مرا قبول کرده می شود گوهان او در کوباه شدن دست وکیل ازان بان


باب چهارم ۳۰۴ کتاب الدعوی
فایده گردانیدن عزل وکیل
و قبول کرده نمیشود درباره واقع شدن طلاق تا که شوهرش حاضر نباشد چنانکه در کتاب کافی مذکور است فی بیان
ودیعة لو جاء رجل ادعى انه وكيل المودع بقبضها واقام على ذلك بينة واقام الذي
فى يدها الوديعة بينة ان المودع قد اخرج هذا من الوكالة قبلت بينته وكذا اذا اقام
بينة ان شهود الوكيل عبيد كذا فى المحيط (ترجمه) در دست کسی امانتی بود از مرد دیگر وآمد شخصی و
دعوی کرد که من وكيل امانت دهنده ام بقبض کردن امانت از تو و گواهان گذرانید بران و عوای تو دو کسیکه در
دستش آن امانت بود گواهان گذرانید که امانت دهنده تراکشیده است از وکيلی خود قبول کرده میشود گواهان همچنین
حکم است اگرگواهان گذرانید برائیکه گواهان وكیل بندگانند مجیط لودعَى العبد انه حر الاصل فان اقام ذو الید
على الملك واقام هو قبل وان اقام على ابداعه محسب لا تقبل لخلاف الدار وان برهن على الملك
فایده دعوای غلام حریت اصلی خود
والايداع وبرهن العبد على حرية الاصل قبل منهما بكفيل كذا في الكافي (ترجمه) اگر دعوی کرد
غلامی که من در اصل حرهستم پس اگرذوالید گواهان را گذرانید براینکه درملک فلانست وودیعت نهاده است نزد من گواه
قبول کرده میشود گواهانش واگرگواهان گذرانید برودیعت نهادن آن غلام نه برملکیت او قبول کرده نمی شود بخلاف دعوای
سرای و اگر گواهان گذرانید ذوالید برملکیت فلان و امانت نهادن او آن غلام را وگواهان گذرانید آنغلام برائیک درین
آزاد هستم تبدائی کرده شود میان آن غلام و ذواليد باضامن گرفتن از غلام همچنین مذکور است در کتاب کافیعیل
قبل رجل ادعى رجل انه مل وياله خطا واقام ذو اليد البيئة ان العبد الفلان اودعة اياه سمعت بيته
للخصومة كذا في الخلاصة (ترجمه) غلامی در دست مردی بود دعوی کرد مرد دیگرکه این غلام کشته است ولی مریخطا
وذواليد گواهان گذرانید که این غلام از فلانست و ودیعت نهاده است او را نز دمن دفع می شود خصومت از وی ادعی
على خصمه حقافي بدك وقال هل ملکی باعه ادمنيك حال ما بلغت وقال ذو اليد باعه منى في الصغر
فالقول قول المدعى كذا فى الفصول العمادية (ترجمه) والبينة لله للماكان يجب ان يقبل بيئة ذي اليد
لانها هى المثبتة (خزانة المفتين) کسی دعوی کرد بحقه وی که در دست دیگری بود و گفت که این ملک من است تیمیم


کتاب الدعوی
پدر من بتو در حال بلوغ من و ذوالید گفت که فروخته بود بر من در حال خردی تو پس معتبر قول مدعیست چنین است
در کتاب فصول عمادی و شاهدان معتبر شاهدان ذوالید است و اگر هر دوی ایشان گذرانید شاهدان را واجب است
اینکه قبول کرده شود شاهدان ذوالید زیرا که شاهدان ذوالید ثابت کننده است وجه ادعی طرا فیلا جل
فقال ذوالید اشتریت من صبات وصغرات او قال ان نيلا باعه منى باطلاق القاضي في
صغرات فصح اذا ذكر اسم الوصى والقاضي ونسبه وكذالو قال اشتريت من وكيلك انا
لو قال اشترى وكيلى منك لا تصح كذا في الخلاصة (عالمیگری بجامع الفصولین) مردی دعوای
دگر سرائی را که در دست مردی بود پس گفت ذوالید که خریده ام این سرای را از وصی تو در حال خردی تو یا گفت نیز
فروخته بود انرا بین باجازه قاضی در واز کردن او در حال خردی تو صحیح میشود این گفت ذوالید وقتی که بیان کند نام وی
و قاضی و نسب او را و همچنین حکمیست اگر گفت که خریده ام آنرا از وکیل تو اما اگر گفت که وکیل من از تو خریده بود اگر صحیح
ذوالید صحیح نمیشود همچنین ذکر شده در کتاب خلاصة الفتاوی اشترى دارا لابنه الصغير من نفسه و
اشهد على ذلك شهودا وكبر الابن فلم يعلم بما صنع الاب ثم ان الاب باع ملك الدارس
وجعل مسلها اليه ثم ان الابن استأجر الدار من المشترى ثم علم بما صنع الاب فادعى الدار على المشتي
وقال ان ابى كان اشترى هذه الدار من نفسه فى صغرى واشهد ملكى واقام على ذلك بينة فقان
المدعى عليه فى دفع دعوى المدعى انات متناقض فى هذة الدعوى لان استيجارك الدار منى اقرار
بان الدار ليست لك فدعو اك بعد ذلك الدار لنفسك يكون تناقضا فهذة المسئلة صارت
واقعة الفتوى قد اختلفت أجوبة المفتين فيهاء والصحيح ان هذا لا يصلح دفعا الدعوي الى
ودعوى المدعى صحيحة وان ثبت التناقض تكمله) کسی خرید سرای خود را برای پسر صغیر خود از نفس خو
وگواهان گرفت بآن و کبیر شد آن پسر خبر نبود از خریدن پدر برای او بعد ازان فروخت آن سرای را مرد دگریت
با وبعد ازان پسر باجاره گرفت همان سرای را از خریده بعد از ان خبر شد ازان خریدن پدر پس دعوی کردی

ماده
در انیکه سرائی دارد
برای پر صغیر خود بخرد بعد
دیگری فروخت و پسرش انتر کریہ
(اجاره گرفت بعد از آن
او دعوی کرد برای
خود


جلد چهارم
۳۰۶
كتاب الدعوى

برخنده و گفت که پدر من خریده بود این سرایرا از خود برای من در حال خردی من و این سرای ملک من است
گواهان گذرانید بآن دعوای خود پس مدعی علیه در دفع او گفت که تو متناقض کننده هستی در این دعوای خود زیرا که باز
خواستن تو انسرای را از من اقرار است از تو بر اینکه سرای از تو نیست پس دعوی کردن تو سرای را برای خود بعد
ازین تناقض میشود پس این مسئله واقع گردیده بود برای فتوی و در بستیکه جوابهای مفتیان مختلف گردیدند
و حكم اين مسئله و حکم صحیح این است که این گفتن مدعی علیه دفع نمیکند دعوای مدعی را و دعوای مدعی صحیح است
اگر چه تناقض ثابت است در ان ادعى دار ا بسبب الشراء من فلان فقال المدعى عليه انا اشتريتها
من فلان ذلك ايضا واقام بينة وتاريخ الخارج اسبق فقال المدعى عليه ان دعواك باطلة
لان في التاريخ الذي اشتريت هذه الدار من فلان كانت رهنا عند فلان ولم يرض بشراك وان
شرائك لانه كان بعد جنانك الرهن واقام البيئة لا يصح هذا الدفع كذا فى الفصول العمادية ومحكمة
دعوی کرد سرائی را بسبب خریدن از فلان و مدعی علیه گفت که من نیز خریده ام این سرای را از ان فلان و کورا
گذرانیدند هر دوی ایشان و تاریخ خارج پیشتر بود از تاریخ ذو الید پس مدعی علیه گفت که دعوای تو باطل است زیرا
که در ان تاریخ که تو خریده بودی این سرای را از ان فلان گرو بود نزد فلان دیگر و آن فلان دیگر راضی نبود
بخریدن تو و رواست خریدن من زیرا که خریدن من بعد از ان بود که آن فلان خلاص کرده بود گروی را
و گواهان گذرانید بران صحیح نمی شود این دفع همچنین ذکر شده است در کتاب فصول عمادی ولو كان للمدعى الد
ان هذا العين كان لفلان رهنه بمالا عندى وقبضته واقام البينة واقام المدعى عليه في دفع دعوه
انه اشتراه منه ونقد الثمن كان ذلك دفعا لدعوى الرهن كذا في فتاوى قاضي خان
و تکمله، و اگر مدعی دعوی کرد که این مال معین ملک فلانست و گرو نهاده است آنرا نزد من با ينقدر مال و قبض
کرده ام نزا و گذرانید گواهانر بر آن خوای خود در گذار نید مدعی علیه گواهنان در رفع دعوائی چنگیز را که می با مال مین را خیر باد
انان فلان سند دادم ام نوبهای آنرا این شاخداران مدعی علیه دفع میکند دعوای مدعی گروی را همچنین ذکر شده است

فائده
مدعی دعوی کرد
گروی را و مدعی علیه
خریدن را

دعویٰ


جلد چهارم
٣٠٦
كتاب الدعوى

در فتاوای قاضی خان ادعى عليه انه اريك امرها او هبته فبرهن المدعى عليه على انه اشتراها منه وبرهن
المدعى على اقالته صح دفع الدفع كذا في الوجيز للكردری (محکمه) کسی دعوی کرد بردیگری سرایی
که در دست آن دیگر بود از جهت میراث یا بخشتش باو پس گواهان گذرانید مدعا علیه باین که سرای را خریده ام
از او و مدعی گواهان گذرانید بر اقاله کردنش صحیح میشود این دفع دفع بچنین ذکر شده است در کتاب بزازیه دار فی
ید جل فجاء رجل وادعى ان اباه مات و ترك هذه الدار ميراثا لى واقام البيّنة وشهدوا ان اباه
مات وهذه الدار فى يد واحد هذا الرجل هذه الدار من تركته بعد وفاته او اخذها من اب
هذا المدعى فى حال حياته واقام ذو اليد البينة ان الوارث او اباه اقران الدار ليست
له ف القاضي يقضى بدفع الدار الى الوارث هكذ فى المحيط (محكمه) سرائی در دست مردی بود و
آمد مرد دیگری و دعوی کرد که پدر من مرده است و میراث گذاشته است این سرای را برای من و گذرانید گواه
و ایشان گواهی دادند که پدر مدعی مُرده بود در حالی که این سرای در دست او بود و گرفته است این مدعا علیه این برای ر
از مترو که پدرش بعد از وفات او یا گرفته است این سرای را از پدر این مدعی در حال زندگی پدرش و گذراند
دوالید گواهانرا که وارث یا پدر او اقرار کرده است که این سرای نیست از من پس قاضی حکم کند بدادن سرای
بوارث همچنین ذکر شده است در کتاب محیط رجل ادعى على اخر ضيعة فقال الضيعة كانت لفلان
مات وتركها ميراثا لاخته فلانة ثم ماتت فلانة وانا وارثها واقام البينة فسمع فلوقال
المدعى عليه فى الدفع ان فلانة ماتت قبل فلان مورثها صح الدفع كذا فى الخلاصة
(محکمه) مردی دعوی کرد بر دیگری زمینی را و گفت در دعوای خود که این زمین از فلان بود و مرد آن فلان
و میراث گذاشت این زمین را برای خواهر خود که فلانه است و بعد از ان مرد آن فلانه خواهر او و
من وارث خواهرا ویم و گذرانید شاهدانرا شنیده می شود شاهدان او پس اگر گفت مدعا علیه در دفع که آن فلانه
مرده است پیش از فلان که مورث آن فلانه است صحیح میشود این دفع او بچنین ذکر شده است در کتاب

فایده
مدعی میراث
شاهدان گذرانید و
مدعا علیه اقرار
پدر مدعی


جلد چهارم
٣٠٨
کتاب الدعوی

فائده درینکه مدعی علیه بگوید پنجاه درم از جمله این صد درم بمدعی داده ام
خلاصة الفتاوی رجل ادعی علی الاخرماة درهم فقال المدعی علیه دفعت الیک منها خمسین
درهماً وانکر المدعی قبض ذلک منه فاقام المدعی علیه البینة انه دفع الی المدعی خمسین درهماً فا
لا یکون دفعاً مالم یشهد وانه دفع الیه ما وقضی هذه الخمسین التی یدعی کذا فی جواهر الفتاوی
(مسئله) مردی دعوی کرد بر دیگری صد درم را پس گفت مدعا علیه که داده ام بتوان ازین صد درم پنجاه درم را و منکر
شد مدعی از قبض کردن آن پنجاه درم از نزد او پس گواهان گذرانید مدعا علیه که داده است بمدعی پنجاه درم را
پس این گواهان او دفع دعوی نمیشود تا که گواهان گواهی ندهند که مدعا علیه داده است بمدعی ما ادا کرده بود
همین پنجاه درم را که او دعوی کرده است آنرا بچھین ذکر شده است در کتاب جواهر الفقه ادعی علی غیره کذا کذا
فائده مدعی شاهدان گذراند بر ایفای دین
دیناراً او دراهم فادعی المدعی علیه الایفاء وجاء بشهود شهد وا ان للمدعی علیه
دفع هذا المال کذا کذا درهما من الدراهم ولکن لا ندری بای جهة دفع هل یقبل
القاضی هذه الشهادة وهل تندفع بها دعوی المدعی عن بعض مشائخنا رحمهم الله تع
انه یقبل وتندفع بها دعوی المدعی وهو الاشبه والاقرب الی الصواب هکذا فی المحیط
(مسئله) مردی دعوی کرد بر غیری اینقدر اینقدر دیناراً یا درهم را پس دعوی کرد مدعا علیه رساندن آنرا
بمدعی و آورد گواهانرا که گواهی دادند که مدعا علیه داده است این مال را اینقدر اینقدر درهم از درمها ولیکن
نمیدانیم که بکدام سبب داده است آیا قبول کند قاضی این شاهدی را و آیا دفع میشود باین گواهی دعوای مدعی
یا نه درینصورت از بعضی مشایخ ما رحمهم الله تعالی روایت شده است که قبول کرده میشود این گواهی و دفع
میشود باین گواهی دعوای مدعی و این حکم مشابه تر و نزدیکتر است بحق و همچنین ذکر شده است در کتاب محیط
فائده مدعی علیه در دفع بگوید که تو اقرار کرده که برای من تو فروخته
وفی نورالعین ادعی ایضاً وقال ولا خیه فقال المدعی علیه انک اقررت ان اخی باعة منک
وسلم وهذا اقرار بانه ملک الاخ فلا یصح منک دعوی الارث قیل لا يندفع ومن اقران
فلاناباعه ثم ادعی بانه ملکه یسمع الا اذا اقران باع بيعاً صحيحاً جائزاً حينئذ لا يسمع دعواه بعدا
(محیط)


جلد چهارم
۳۰۹
کتاب الدعوی

(مسئله) در کتاب نورالعین آورده است که دعوی کرد شخصی شیئی را بطریق میراث برای خود و برای برادر خود پس مدعی
گفت که بدرستیکه اقرار کرده تو که برادر من فروخته است آنرا بتو و سپرده است و این اقرار تو اقرار است باینکه این شیئ
ملک برادر تو است پس صحیح نمیشود از تو دعوای میراث بعضی علماء گفته است که این گفتن مدعی علیه دفع نمی شود
و اگر کسی اقرار کرد که فلان فروخته است این چیز را بعد ازان دعوی کرد که این چیز ملک من است شنیده میشود دعوی
او مگر شنیده نمیشود اگر اقرار کرده باشد که فلان فروخته است پیری که صحیح در وا بود پس در ینوقت شنیده نمیشود
دعوای او بعد از اقرارش وقيل و به من ذواليد على با قرار المدعى بانه باعه بوصايته قالوا
لا يقبل الا ان يشهدوا انه وصى من جهة المورث او القاضی اذا لوصاية لا تثبت باقراره (مسئله)
و در کتاب نورالعین گفته که اگر گواهان گذرانید ذو الید با قرار کردن وصی باینکه فروخته اصم این مال را بوصایت
خود گفت اند فقهاء رحمهم الله تعالی که گواهان او قبول کرده نمیشود مگر وقتیکه گواهی بدهند که این وصی وصی بود از
جانب مورث یا قاضی زیرا که وصایت ثابت نمیشود باقرار او الابراء العام فى ضمن عقد فاسد لا
يمنع الدعوى ابراءه عن الدعاوى تصدعى ما لا بالوكالة او الوصاية يقبل (مسئله) ابراء عام
در ضمن عقد فاسد منع نمیکند دعوی را شخصی ابراء کرد برای شخصی دیگر از دعویها بعد ازان دعوی کرد مالی را بوکالت یا
وصایت از جانب شخصی دیگر قبول کرده میشود ایند علوی کو لا تسمع دعواه فى شئ من الاشياء بعد ما ساق عليها
(مسئله) شنیده نمی شود دعوای کسی در چیزی از درختان بعد از باغبانی کردن بر آنها الدعوى على بعض الورثة
صحيحة (مسئله) دعوی بر بعضی وارثان رواست الابن اذا كان فى عيال الاب يكون معيناً لهما يصنعه
ما اكتسبه الابن يكون لا بيه اذا اتحدت صنعتهما ولم يكن مال سابق لهما وكان الابن فى عيال
ابيه (مسئله) پسر وقتیکه باشد در عیال پدر خود مددگار میباشد مرپدر خود را آنچه که کسب انرا پسر میکند میشود آنچیز
مرپدر اور اوقتیکه یکی باشد پیشه و کسب ایشان و پیش از ان ایشان را مالی نباشد و آن پسر در عیال پدر خود باشد
القول للدافع لانها علم بجهة الدفع دفع الى ابنه مالاً فاراد اخذه صدق فى انه دفعه قرضا (مسئلة)

فائده
ذوالید گواهان بگذراند
بر اقرار مدعی که فروخت اصم
آن را بوصایت
خود

فائده
ابراء عام در ضمن عقد
فاسد مانع دعوی نیست و ابراء
از دعویها مانع دعوی
بوکالة و وصا
نیست

فائده
دعوی درخت
بعد از
باغبان

فائده - دعوی بر بعضی وارثان

فائده - پسری که در عیال پدر باشد
مددگار اوست

فائده - قول مردهنده چیزی است


جلد چهارم
۳۱۰
کتاب الدعوی

فائده
کسی گفت که مرا
نیست حق نزد
فلان

فائده
دعوی بعد از قبض
و بعد از ابراء
شنیده نمی
شود

فائده
در دعوی عم
چاره نیست از بیان کردن
پدریت یا
مادری

فائده
تناقض منع نمیکند
دعوای آزادی
را

قول معتبر مرد بنده است زیرا که وی عالمتر است بجهته دادن پس اگر داد پد پسر خودمالی را پس اراده کرد گرفتن آنرا اینگرا
کرده میشود پدر در اینکه قرض داده است آنرا بپسر خود یا باقل قوله لا يقبل قوله کل عین و دین وکفالة و
جنایة واجارة وحبس ولا تسمع دعوى الكفالة بعد الابراء العا (الحكم) اگر کسی گفت که هیچ حقی نیست
مرا بر فلان داخل میشود درینقولش هردین ودین و ضامنتی و جنایت واجار و بنده یی کردن و شنیده نمی شود
دعوای ضامنی بعد از ابراء عام لا تسمع الدعوى بالعين ايضاله بعد ماساومه عليها لا تسمع
الدعوى بعد الابراء العام لاضمان الدرك والا اذا ظهر شي للقاصر بعد ابراقه وحيث سبل
ببلوغه لم يكن يعلمه (الحكم) شنیده نمیشود دعوی بمال معین که آن از من است بعد از قصد کردن مدعی بیان
آن مال را انفقالسید و شنیده نمی شود دعوی بعد از ابراء عام مکر شنیده میشود دعوای ضمان درک و اگر شنیده میشود
وقتیکه ظاهر شود چیزی مرکودک را بعد از ابرا کردن او برای وصی خود بعد از بلوغ كودك در حالیکه دان
بآن چیز لا تسمع دعوى الموقوف عليهم الا باذن القاضي اوكون المدعى ناظرالحكم)
صحیح نمیشود دعوای کسانیکه برایشان وقف کرده شده باشد مگر باذن قاضی یا که مدعی ناظر وقف باشداد نمی اند
عم الميت لاجل ان يغسلة لاييه او لامة وان يقول هو طرفي ولا وارث له غيري بعد ان سيب
السمة من الميت والمدعى لثبوت العمومة حتى ينصب الا آب واحك بعد دعوى المال (الحكم)
شخصی دعوی نکرد که هم مرده هستم جاری یان کند که عم پدری ویامادری او ستم و چان نیست ازاینکه بگود کمن
وارث مرده هستم و نیست دیگر وارث مراورا غیر از من بعد از بیان کردن گواهان نسب مرده و مدعی امایکی کا شود
بیک پرپس از دعوای مال العبد اذا انقاد للبيع لا تقع دعواه حرية الاصل بدون بيئة الحكم سلام
وقتی که گردن نهاد برای فروختن شنیده نمیشود دعوای وی که من در اصل آزادم بدون گواهان التناقض لا
يمنع دعوى الحرية سواء كانت اصلية او عارضة (الحكم) تناقض منع نمیکند دعوای آزاده بودن
برابر است که آزادی بودن اصلی باشد یا عارضی بسبب آزاد کردن خواجه اورا الاستيداع يمنع دعوى الملك


جلد چهارم
۳۱۱
كتاب الدعوى

لاحد الورثة حق الاستخلاص من التركة المستغرقة باداء قيمته الى الغرماء اذا امتنع الباقون ليس للدعوى على وكيله بقبض الرسوميات بما اخذ من الرسوميات ليدل الدعوى ليو عليه (مسئله)
ودیعت خواستن چیزی منع میکند دعوای ملک را در ان و هر یکی از وارثانرا حق خلاص کردنی از متروکه مستغرقه بدیون
با دا کردن قیمت آن متروکه بصاحبان دین مورث خود وقتیکه منع بیاورد باقی وارثان از خلاص کردنش است
مرموکل را دعوی کردن بر وکیل خود بقبض کردن رسومات بآنچیزیکه گرفته است از رسومات برای او بلکه دعوی موکلا
که رسوم را از ایشان گرفته است بر آنوکیل ادا بر هنر على مديون مديونه لايقبل وليس له اخذا منه بدونه
وكالة او حوالة لا يجوز الابراء عن الاعيان ويجوز عن دعواها الارث جبرى لا يسقط بالاسقاط
(مسئله) اگر کسی گواهان گذراند بر قرضدار قرضدار خود قبول کرده نمیشود گواهان او و نرسید مراد را گرفتن این
از و بدون وکیلی و حواله از طرف آن قرضدار خود و روا نیست ابراء کردن از مالهای تعین و رواست ابراء کردن
از دعوای آنها و میراث جبریت نه اختیاری پس ساقط نمیشود بساقط کردن وارث ادعى الشراء ثم ادعى الا
تهاب وبعكسه لا كل ما كان مبنيا على الخفاء يعفى فيه التناقض فالدين بعد قضاء الدين
لو برهن على ابراء الدائن والمختلعة بعد اداء بدل الخلع لو برهنت على طلاق الزوج قبل
الخلع يقبل وكذلك الورثة اذا قاسموا مع الموصى له بالمال ثم ادعوا رجوع الموصى يصح لانهم
الموصی بالرجوع (مسئله) شخصی دعوی کرد خریدن چیزیرا بعد از ان دعوی کرد میراث را قبول کرده میشود
دعوای او و عکس این دعوی قبول کرده نمیشود و هر چیزی که بنای آن بر خفاء و پوشیدگی باشد تناقض دران
عفو کرده شده است پس قرضدار بعد از ادا کردن دین اگر گواهان بگذراند بابراء کردن صاحب دین پیش از
ادا کردن دین بازن که شوهرش با و خلع کرده باشد بعد از ادای بدل خلع اگر گواهان بگذراند بطلاق شوهر
او را پیش از خلع کردن قبول کرده میشود گواهان او همچنین اگر قسمت کردند ورثه مرده با کسی که وصیت
برای او کرده شده است مال ترکه را بعد از ان دعوی کردند رجوع کردن وصیت کننده را از ان وصیت سشحح
است

فائده
مانعت خواستن
منع میکند دعوای
ملک

فائده
ميراث حق
جبریت

فائده
دعوای خریدن
کند بعد از آن دعوای
ميراث را كندا
یلیس


جلد چهارم ۳۴۲ کتاب الدعوی
فائده انکار امانت اقرار
زیرا که وصیت کنده‌اند نا میباشند بجرع بعد الامین الخيانتها معترف بودعى الرد لا تقبل الاببيئة مستخرج
منکر شد امانت گیرنده از مال امانت بعد از ان مقر ارکرد بانمال و دعوی کرد پس دادن آنمال بانصحاش
قبول کرده میشود دعوای او گر قبول کرده میشود بگذرانیدن گواهان التصديق اقرار الافى الحدود وان
ثبت استحقاقة فطلبة على من تناول الغلة لا على الناظر اذ المدعى المأذون بالانفاق
او الدفع يصدق امکان المال امانة وامكان دينا في ذمته فلا مسئله راستگوی کردن مدعی
مدعی را اقرار است مگر در حدود و اگر ثابت شد صاحب حق شدن مدعی پس طلب کردن او بر کسی است که
میخورد غله را برناظر و سرپرست آن و اگر دعوی کرد ماذون بنفقه کردن مال یا بدادن آن مال راستگوی کرده
میشود اگر آنمال امانت باشد در دستش یا گردین باشد در ذمه او پس راستگوی کرده نمیشود الدعوی مفصوله
حکم دعوی بعد انفصال بوجه شرعی
مته بالوجه الشرعي لا تتضد ولا تعاد ما لم يكن في اعادتها منطق بان لان فيها مع دفع الفائدة عليه مسئله
فائدها تمنع غلط الاسم لا يضر لجوازان يكون له اسمان لا يلزم الابن وفاء دين ابيه من الاقامة
للمنتقل اليه عنه في وقف اهلی مسئله وقتی که دعوی فیصله کرده شود یکبار بطریق شرعی شکته نمیشود بنات
گردانیده نمیشود تا که بازگردانیدنش فائده نباشد چنانکه بیامیان دعوی بادفعی که بگذراند بآن گواهان را
فائده خطا شدن در نام ضرر نمی رساند
پس این دعوی شنیده می شود خطا شدن در نام شخصی ضرر نمیرساند بدعوی زیرا که رو است که مر آنشخص را دو نایشی
ولازم نیست بر پسر ادا کردن دین از پدرش از حق پسر که نقل شده باشد آنحق از پدر بسوی آن پسر در وقتی
بر اهل خود کرده باشد ادعى بعد ما اقر بالمال ان بعضه قرض وبعضه ربا يسمع مات لا عن وارث
وعليه دين لزيد اثبته زيد في وجه وصى نصبه القاضي اخذه من التركة لا يكلف
فائده اقرار کرد بمالی که بعض آن قرض است و بعض ربا
الاب احضار ابنه البالغ لاجل دعوى عليه خزانة مسئله شخصی دعوی کرد بعد از انکه اقرار کرده
بود بمالی که بعضی آن قرض است و بعض آن ربا است شنیده میشود دعوایش و شخصی مرد و وارث ندا
و برآن مرده دین بود مرزید را کجا و ثابت کرد آن دین را بحضور انوصی که قاضی ایستاده کرده بود او را بسته است


كتاب الدعوى	۳۱۳	جلد چهارم

كه بگيرد دين خود را از تركه او در جبر كرده نشود بر پدر بحاضر كردن پسر بالغ او از جهت دعوی كردن كسى بران پسر
لا تصح الدعوى على جميع الضاربين بالبندق اذا اصابت احدا بند قه فقتله ابا التعلم
الصايب (مسئله) صحيح نميشود دعوی بر همه تفنگ زنندگان وقتى كه رسيده باشد كسى را يك بندقه
پس او را كشته باشد وقتی كه شناخته نشود زننده او ادعى دا را فانكر ذو اليد فصا لحه على
الف ان يسلم الدار لذى اليد ثم بر هن ذو اليد على الصلح قبر هن المدعى صح الصلح الاول
وبطل الثانى (مسئله) شخصى دعوی كرد سرائی را و منكر شد انان ذو اليد پس صلح كرد با او بهزار
درم كه بسپرد آن سرای را بدواليد بعد ازان گواهان گذرانيد ذو اليد بصلح كردن باو پيش از نصيل
بصحت صلح اوائل با طلست صلح دويم ولوشراه ثم شراه بطل الاول ونفذ الثانى ولو صلح ثم شرى
جاز الشراء وبطل الصلح اى فى الصلح الذى هو معنى البيع ينبغى ان يبطل الاول لا الثانى كمالى الشراء
واصله ان شراء الثانى فسخ للاول اقتضاء ويعرف بهذا المسائل كثيرة يؤيك ما في خلاصة
الفتاوى قال القاضى الامام ان ما فى المنتقى من قوله كل صلح بعد صلح باطل فالمراد به
الصلح الذى هو اسقاط اما اذا كان الصلح على عوض ثم اصطلحا على عوض اخر فالثانى هو النات
والصلح الاول كالبيع (مسئله) واگر كسى خريد چیزی را بعد ازان خريد آنرا دویم با ربا طلست خریدن اول او
و نافدست خريدن دويم او واگر صلح كرد از دعوای چیزی و بعد از ان خريد آنرا رو است خريدن او
وبا طلست صلح او یعنی در ان صلحی كه بمعنى بيع باشد می شاید اینكه باطل شود اول كه صلحت نه دویم
كه خريدنست چنانكه در خريدن همین حكم است و دليل آن این است كه خريدن دو یم فنسخ کر
خريدن اول را از روی اقتضاء و شناخته ميشود با تحكم مسلهای بسیار محكم ميكرد اند اینكم را انیکه
در كتاب خلاصة الفتاوی مذكور است كه گفته است قاضی امام رحمه الله تعالی كه بدرستی انچیزیكه در
كتاب منتقى مذكور است از اینقول باو كه هر صلح بعد از صلح با طلست پس مراد بآنصلح آنصلحی است

فائده
صلح بعد از صلح
صحیح است یا نه و تعقیب صلح
بشراء با
عكس


جلد چهارم
۳۱۴
کتاب الاقرار

کا ساقط است اما وقتی که صلح بعوض باشد بعد از ان صلح کند بعوض دیگر پس صلح دوم دروست
و فسخ میشود صلح اول اشتربع اول ادعی ما لا فصالح ثم ظهر انه لا شئ عليه بطل الصلح پر
دعوی کرد مدعی مالی را پس مدعی علیه با او صلح کرد بعد از ان ظاهر شد که بدر ستیکه چیزی بر او نیست باطل است

فایده
دفع دعوی
تعدیل شهود
نیست

آن صلح من دفع شیئاً على ظن انه عليه ثم تبين انه ليس عليه له الرجوع بها دفع دعوى اللدع
من المدعى عليه ليس بتعديل للشهود حتى لو طعن في الشاهد وفي الدعوى يصح (تكمله) اگر
کسی بداد چیزی را بدیگری گمان اینکه این چیز بر من است بعد از ان ظاهر شد که آن چیزی نبود بر او میان است
که رجوع کند با نچیزی که داده است دعوای دفع از مدعی علیه عادل گردانیدن گواهان مدعی نیست پس
اگر طعن بگوید در گواهان علیا در دعوای او صحیحست رجل ادعى دارا في يد رجل فقال المدعى عليه الالما
قد كان اقر قبل هذا ان لا حق له في هذه الدار لا تقبل بينته ولا يكون ذلك دفعا لدعوى المدد
(قاضی خان) مردی دعوی کرد سرائی را که در دست مرد دیگر بود سعی علیه گفت که مدعی اقرار کرده بود پیاپ
از این که مرا حقی نیست در این سرای قبول کرده نمیشود گواهان او و آن گفتار او دفع نمیشود مردهای
مدعی را و ذكر في الجامع الصغير عين فى يد رجل يقول هو ليس لى فجاء رجل وادعاه
فقال ذو اليد هو لى كان القول قوله ولو قال ليس لى وهناك احد يدعيه يكون ذلك
اقرارا منه بالملك للمدعى حتى لو ادعاه لنفسه لا يسمع دعواه الا ان يتلقى الملك
عمن يدعى (قاضی خان) در کتاب جامع صغیر مذکور است که مالی بعین در دست شخصی بود که میگفت
آن مال از من نیست پس مرد دیگر آمد و دعوی کرد آنمال را باز ذوالید گفت که آن مال از من است بیان
قول ذوالید است و اگر آن ذوالید می گفت که این مال از من نیست در حال آنکه در انوقت کسی دعوی
میکرد آن مال را در نیصورت آن گفته او اقرار میشود از و بملک بودن آنمال مر آن مدعی را پس اگر
ذوالید دعوی کند آن مال را برای خود شنیده نمیشود دعوای او مگر وقتیکه دعوی کند سیدن مل کا ز کی

فایده
دفع دعوی بمجرد
اقرار مدعی بعدم
حق

فایده
نفی ملک بدور
مدعی و با وجود
مدعی

علی


http://hdl.handle.net/2333.1/bg79cnsn Image 319 of 916

جلد چهارم
۳۱۵
کتاب الدعوی

دعوی میکند آنرا رجل دعمی داراً فی ید رجل فقضی القاضی له ببنیة ثم اقر المقضى لها انها الرجل خرا
حق لی فیها فصدقه المقر له دعوی تصدقه ولا يبطل قضاء القاضی للمقرا (قاضيخان) مردی دعوی کر
سرائی را که در دست دیگر بود و قاضی حکم کرد برای او بسبب گذرانیدن گواهان بعد از ان کسی که حکم کرد
شده برای او اقرار کرد که این سرای از مرد دیگر است و مرا حقی نیست در آن و آن شخصی که اقرار
او کرده شده است راستگوی کرد اورا پس آن سرای مر آنشخصی است که اقرار برای او شده است
و باطل نمیشود حکم قاضی برای اقرار کننده ولو قال المقضى له هالان وان لم يكن لى قط فصدقه الدار
فان الدار ترد على المقضى عليه ويبطل قضاء القاء (قاضيخان) واگر گفت کسیکه قاضی حکم کرده است
برای او بآن سرای که آنسرای از فلانست و هر گز از من نبود پس راستگوی کرد او را آنفلان بدرستیک شهر
رد کرده میشود برکسیکه حکم کرده شده براو و باطل میشود حکم قاضی رجل ادعی دارا فى يد رجل انها له فقا
المدعى عليه اشتريتها من المدعى ولى بيته على ذلك قال محمد في الديار وخاف الدارمن
المدعى عليه وبان مع الى المدعى ويقال له انت على حجتك وفى الاستحسان يترك في يد المدا
عليه فيؤخذ منه كفيل وتؤجل ثلاثة ايام فان اقام البينة على ما ادعى فيها والا تنضد عليه
(قاضيخان) مردی دعوی نمود سرائی را که در دست مردی دیگر بود که آن سرای از من است مدعی علیه
گفت که من بخریده ام آنرا از مدعی و مرا گواه است بر آن خریدن گفته است امام محمد رح که حکم در قیاس این است
که سرای باز ذو الید گرفته شود و داده شود به مدعی و گفته شود ذو الید را که تو مجبت خود هستی یعنی است
ترا که گواهان بگذرانی و حکم در استحسان این است که سرای گذاشته شود در دست ذوالید و گرفته شود
از وی ضامن و مهلت داده شود او را تا سه روز پس اگر گواهان گذرانید بر مدعی ثمرتها حاصل شد
بوجه نیکو و اگر نگذرانید گواهانرا حکم کرده شود براو دارفي يد رجل دعى رجل انه اشتراها منه بالف
درهم قطل ذو اليد المراجع فل اقام المدعى البيئة على ما ادعى نامذ واليد البينة على

فائده
حکم قاضی با قرار
مقضى لها باطل میشود
د بمقضی علیه رد
میشود

فائده
در دعوی بخرید
سرای

فائده
در انکه ذوالید
از فروختن منکر شود بدر
انان دعوی کند که شهر
به من در کرده


جلد چهارم
۳۱۶
کتاب الدعوی

ان المدعی رد عليه الدار تقبل بينته وينتقض البيع بينهما وكذا لك لو كان المدعی عليه
اولا قال لم يبع بيننا وهذا أظهر من الاول وكذا لو كان قال لم يجر بيننا بيع فلما اقام المدعى
البيئة على الشراء اقام هو البينة ان المدعى رد عليه الدار تقبل بينته (قاضیخان)
سرائی در دست مردی بود دعوی کرد مرد دیگر که من این سرای را خریده ام از تو بهزار درم و ذو الید گفت
که نفروخته ام و چونکه مدعی گواهان گذرانید بدعوای خود شاهدان گذرانید ذو الید که مدعی پس رد
کرده است آنرای را بر من قبول کرده میشود گواهان ذوالید و می شکند عقد بیع در میان ایشان و
همچنین حکم است اگر مدعی علیه گفت در اول که نبود عقد بیع در میان ما و این صورت ظاهر تر است از اول
د همچنین اگر گفت ذوالید که بیع جاری نشده بود میان ما پس وقتیکه مدعی گواهان گذرانید بخرید
ذوالید گواهان گذرانید که مدعی پس رد کرده بر من سرای را قبول کرده میشود گواهان ذوالید
ولو ادعی رجل على رجل انه باع منی هذه الجارية بالف درهم فقال ذو الید
فایده
در دفع گفت که
نفر و خته ام
لم ابعها منه قط فلما اقام المدعى البيئة على الشراء وقضى له بالجارية وجد
بها اصبعا زائدة واراد ان يردها على المقضى عليه فقال المقضى عليه انه
بری لی من كل عيب بها لا تقبل بينته قاضیخان) و اگر مردی دعوی کرد بر مرد
دیگر که او فروخته است برمن این کنیز را بهزار درم و ذوالید گفت که هرگز نفروخته ام بر تو پس
وقتیکه مدعی گواهان گذرانید بخریدن خود و قاضی حکم کرد برای او بان کنیز یافت مدعی بان
کنیز انگشت زاید را د خواست که رد کند او را بآن کسی که حکم بر او شده بود پس او گفت که
ابرا کرده است برای من از هر عیبی که بآن کنیز باشد قبول کرده نمی شود گواهان اوامراه
قائده
صلح ما قبل از
تقسیم یه زن از
میراث
ادعت ميراثا على ورثة زوجها فجحدوا انها امراة الميت فصالحوها على قليل
من حصتها من الميراث والمهر ونصيبتها من دراهم التركة اكثر من بدا كان


جلد چهارم
٣١٠
كتاب الدعوى
فالصلح جائز ولا يحل ذلك للورثة اذا علموا بذلك فان اقامت المرأة البينة بعد
ذلك انها امراة الميت بطل الصلح (قاضیخان) زنی دعوی کرد میراث را بروارثان شوهر خود
و ایشان منکر شدند ازینکه او زن آن مرده است پس ایشان صلح کردند با آن زن بچیزی که کمتر بود
از حصه آنزن از میراث و از مھر آن زن و حال آنکه نصیب او از درمهای ترکه بسیار تر بود از
بدل صلح پس صلح روا است و حلال نیست آن اکثر مرد ه را اگر خبر بودند بآن پس اگر آن زن بعد
ازین گواهان گذرانید که من زن آن مرده ام باطل میشود آن صلح ولو ان رجلا ادعى مالاً
على رجل فانكرو صالحه على شي ثم ان المدعى عليه اقام البينة على القضاء
او الابراء لا يقبل ولا يبطل الصلح ويكون الصلح فداء عن يمين كانت عليه فان قاء
المدعى عليه قبل الصلح ادعى القضاء او الإبراء وانكر المدعى ذلك فصالحه على
شي ثم اقام المدعى عليه البينة على القضاء او الابراء بطل الصلح (قاضيخان) اگر مرد
دعوی کرد مالی را بر مرد دیگر و او منکر شد و صلح کرد با او بچیزی بعد ازان مدعی علیه گذرانید گواهانرا باداکردن
آن مال بمدعی یا بابراء کردن مدعی از آن مال قبول کرده نمی شود گواهانش و آن صلح باطل نمی شود و بدان
صلح فدیه می شود از سوگندی که براو بود و اگر مدعی علیه پیش از صلح دعوی کرداد ا کردن
یا ابراء کردن را و مدعی منکر شد از ان وصلح کرد با او بچیزی بعد از آن مدعی علیه گواهان گرا
بادار یا ابراء در تصورت صلح باطل میشود و لو ادعى مالا فاقر و صالحه ثم ادعى الايفاء واقر
الايفاء قبل الصلح لا تقبل كما لو وقع الصلح عن انكار ثم اقام البينة على
الايقاء أو الإبراء لا تقبل (خزانة المفتين) و اگر کسی دعوی کرد مالی را ومدعى عليه او را
کرد و صلح کرد با مدعی بعد از ان مدعی علیه دعوی کرد ابرا را مدعی را با دعوی کرد دادن مال را بمدعی
پیش از صلح قبول کرده نمیشود دعوای او چنانکه صلح واقع شود از انکار مدعی علیه بعد از ان مدعی

شاهدان
مدعى عليه براء
يا ايفاء


جلد چهارم
۳۱۸
كتاب الدعوى

قائده درینکه فروشنده منکر شود از عیب بعد از آن دعوی ابراء کند از ان
شاهدان بگذراند به ابراء کردن یا دادن قبول کرده نمیشود شاهدان او رجل اشترى من رجل عبداً فوجد به عيبا فخاصم البائع وأنكر البائع ان يكون العيب عنده فاستحلف فنكل فقضى القاضى عليه والزمه العبد ثم قال انا بعد ذلك قد كنت يترأت اليه من هذا العيب واقام البيئة قبلت بينته (قاضی خان) مردی خرید از مرد دیگر غلامی پس یافت در وی عیبی را و دعوی کرد با فروشنده و منکر شد فروشنده از اینکه عیب در نزد او بود پس طلب سوگند شد از فروشنده و فروشنده منع آورد از سوگند و قاضی حکم کرد بر فروشنده و لازم گردانید بروی غلام را بعد ازان فروشنده گفت که بدرستیکه تو ابراء کرده بودی برای من ازین عیب و گواهان گذرانید باین ابراء قبول کرده میشود گواهان او

فائده شاهدان مدعی علیه بدعوای نفی ملک مدعی قبل الصلح و بعد الصلح
رجل ادعى ثوباً في يد رجل انه له فانكر المدعى عليه فطلب المدعى يمينه فقال انا افتدى يمينى فصالحه من دعواه على عشرة دراهم ثم ان المدعى عليه اقام البينة ان المدعى اقر قبل الصلح انه لاحق له في هذا الثوب لا تقبل بينته ويكون الصلح ماضياً لانه افتدى يمينه بالصلح الا ترى ان المدعى عليه لو نكل عن اليمين فقضى القاضى بالثوب للمدعى ثم اقام المدعى عليه البينة على أن المدعى اقر قبل القضاء انه لا حق له في الثوب لا يلتفت اليه ولو اقام المدعى عليه البينة ان المدعى اقر بعد الصلح انه لم يكن الثوب له بطل الصلح لان المدعى باقراره هذا يزعم ان ما اخذه من بدل الصلح اخذه بغير حق اما ان كان اقراره قبل الصلح فقد يجوز ان يكون ملكه بعد اقراره قبل الصلح فان كان القاضى يعلم أن الملك اقر قبل الصلح انه لاحق له في الثوب يبطل الصلح وعلم القاضى باقراره قبل الصلح بمنزلة الاقرار بعد الصلح قاضیخان مردی دعوی کرد جامه را در دست مرد دیگر و مدعی علیه منکر شد و خواست مدعی سوگند کردن او را گفت


جلد چهارم
٣١٩
کتاب الدعوی

که فدیه میدهم از سوگند خود و صلح کرد با واز دعوای وبده درم بعد از ان مدعی علیه گواهان گذران
که مدعی اقرار کرده بود پیش از صلح کردن به اینک هیچ حقی مرا نیست در این جامه قبول کرده نمیشود گواها
او و آنصلح نافذ است زیرا که فدیه داده است از سوگند خود بآن صلح آیا نمی بینی که اگر مدعی علیه منع بیاورد
از سوگند کردن وحکم کند قاضی بانجامه برای مدعی بعد از ان مدعی علیه گذراند گواهانرا که مدعی اقرار کرد
بود پیش از حکم قاضی که مرا پیچ حقی نیست در انجامه التفات کرده نمی شود بآن گواهان او و اگر مدعلی
گواهان گذرانید که مدعی اقرار کرده است بعد از صلح باینکه این جامه از من نیست باطل می شود صح
زیرا که مدعی باین اقرار خود گمان می کند که آن چیزی را که گرفته است از بدل صلح بغیر حق
گرفته است اما اگر اقرار او پیش ازین صلح باشد پس رواست که مالک آنجامه شده باشد بعد از
اقرار پیش ازین صلح پس اگر قاضی عالم بود باینکه مدعی اقرار کرده است پیش ازان صلح که
مرا پیچ حقی نیست در این جامه باطل میشود آن صلح و علم قاضی با قرار او پیش از صلح مثل اقرا
بعد از صلح رجل ادعى على رجل الف درهم فقال المدعى عليه ما كان لك على الف درهم
قط وقد كنت ادعيت على هذا الالف امس فدفعتها اليك فقال للمدعى بلى
عليك الف درهم وما قبضت منك شيئًا فصالحه من دعواه على خمسمائة درهم
ثم ان المدعى عليه اقام البينة بعد ذلك فشهد وانهم رأوا المدعى عليه
دفع الى المدعى امس الف درهم لا يلتفت الى شهادتهم لان صلحه كان ابدا ل عن
اليمين (قاضیخان) مردی دعوی کرد برد دیهزار درم را و مدعی علیه گفت که ترا بر ذمه
من هزار درم نبود هرگز و تحقیق دعوی کرده بودی برمن آن هزار درم را دیروز و دادی
بنو آن را پس مدعی گفت که مرا بر تو هزار درم است و نگرفته ام از تو پیچ چیزی را ازان پس
صلح کرد او از ان دعوای خود پنجصد درم بعد از ان مدعی علیه گواهان گذرانید و ایشان گوا

فائده باو
شاهدان آداء
از صلح


جلد چهارم
٣٢٠
كتاب الدعوى

دادند كه ما ديديم كه مدعى عليه بمدعى داد هزار درم را ديروز التفات كرده نميشود بگواهي ايشان
زیرا كه صلح او فدیه دادنست از سوگند ولو كان المدعى عليه قال للمدعى حين ادعى
صدقت كان لك على الف درهم الافقضيتكها امس فقال المدعى ماقضيتنى و
دفع اليه الفا اوصالحه من الالف على خمسمائة ثم ان المدعى عليه اقام البينة
فشهد شهوده انه دفع اليه امس الف درهم جازت شهادتهم وبطل الصلح
ويرجع على المدعى بما اخذه منه تأملا لان فى هذه الصورة لما ادعى القضاء قبل
الصلح كان اليمين على المدعى فلم يكن الصلح من المدعى عليه افتداء عن اليمين
(قاضيخان) واگر مدعی علیه گفت مر مدعی را در وقتیکه دعوی می‌کرد که راست میگوئی که ترا برمن هزار
درم بود مگر بدرستيكه من ادا كرده بودم آنرا بتو ديروز و مدعی گفت که نداده بمن و داد بمدعی هزار درم را
ويا صلح كرد با او از هزار درم بپنجصد درم بعد از ان مدعى عليه گواهان گذرانيد و گواهان
او گواهی دادند كه این مُدعی علیه داد دیروز هزار درم را باین مُدعی روا میشود گواهي ايسان
و باطل مي شود آن صلح ورجوع كند مُدعی علیه بر مُدعی بآنچه گرفته است از و دو مم بازير
که درین صورت چونکه مدعی علیه دعوی کرد ادا کردن آنرا پیش از صلح مي شود سوگند
كردن بر مدعی پس صلح از طرف مُدعی علیه به دادن از سوگند نمی شود ترجمه
في يديه وديعة لرجل فجاء رجل وادعى انه وكيل المودع
في قبض الوديعة وكله في ذلك منذ سنة واقام البينة فاتم
الذي في يديه الوديعة ان الموكل اخرجه من هذه الوكالة
قبلت بينته وكذا لو اقام البينة ان شهود الوكيل عبيد قبل ذلك
منه (قاضيخان) مردی در دست او ودیعت مردی دیگر بود و آمد مردی و دعوی کردکه

فائده
مردي دعوى كرد كه
بأخذ امانت مودع
وكيل مي
باشم


الدر جلد چهارم
۳۲۱
کتاب الدعوی

من وکیل امانت نهنده ام در قبض کردن آن امانت از تو که وکیل کرده مرا بقبض آن
از مدت یک سال وبعد ازان آن کسی که امانت در دست او بود گذرانید گواهان را که
آن موکل کشیده است ترا ازین وکالت قبول کرده میشود گواهان او و همچنین اگر گواهان
گذرانید که گواهان وکیل غلاما نند قبول کرده میشود آن گواهان از وی رجل ادعى دارا
في يد رجل انها له واقام البينة واقام المدعى عليه البينة انها لفلان الغاء
اشتراها من المدعى ووكلنى بها يقبل بينته ويجعل وكيلا ويندفع
عنه الخصومة ولا يقضى بالشراء على الغائب (قاضيخان) مردی دعوی کرد سرائی
که در دست مرد دیگر بود که این سرای از من است و بر آن گواهان گذرانید و مدعی علیه
گواهان گذرانید که آن سرای از فلان غائب است که خریده است آنرا از مدعی و مرا
وکیل گردانیده بآنسرای قبول کرده میشود گواهان او و آن ذو الید وکیل گردانیده میشود و
دفع می شود از وی دعوای مدعی و حکم کرده نمی شود بخریدن آن سرای بر غائب رجل
ادعى دارا في يد رجل انها له واقام المدعى عليه البينة ان المدعى باع هذه
الدار من فلان الغائب بكذا قبلت بينته وبطلت بينة المدعى ولا يثبت
الشراء في حق الغائب الا ان يشهد الشهود ان المدعى باعها من فلان
الغائب وقبضها الغائب منه كذا فى كره الناطفي رح (قاضيخان) مردی
دعوی کرد سرائی را در دست مرد دیگر که این سرای از من است و مدعی علیه گواهان گرا
که مدعی این سرای را فروخته است بر فلان غائب باین قدر بها قبول کرده میشود گواهان
او و باطل میشود گواهان مدعی و ثابت نمیشود خریدن در حق آنغائب مگر که گواهان گوایی
بدهند که مدعی فروخته است آنرا بفلان غائب و آن غائب قبض کرده است آنرا از ندا


جلد چهارم
۳۲۲
كتاب الدعوى

همچنین ذکر کرده امام ناطفی در رجل ادعی دارا فی ید رجل مجحد فصالحه على الف
درهم على ان يسلم الدار المدعى في يديه ثم ان المدعى عليه اقام البيّنة
انها له واراد ان يرجع في الالف ليس له ذلك وكذا لو اقام البيّنة انهكا
لفلان اشتراها منه او اقام البيّنة انها كانت لابيه وتركها ميراتا له لا تقبل
بينته لانه حين جحد دعوى المدعى كان القول قوله مع اليمين في انها
حقه فكان الصلح افتداء عن اليمان فلا يستطيع ان يرجع في الالف ولو
اقام البيّنة انه اشتراها من المدعى قبل الصلح تقبل بينته ويبطل الصلح
(قاضیخان) مردی دعوی کرد سرائی را که در دست مرد دیگر بود و ذوالید منکر شد پس
صلح کرد با او بهزار درم باینکه بسپرد آن سرای را بدوالید بعد از ان مدعی علیه گواهان
گذرانید باینکه سرای از من است و اراده کرد که رجوع کند بآن هزار درم نیست اورا
این حرج جو این نین اگر این راه این دارای ارزان بودن اینده از را می رانی
مانده است برای من قبول کرده نمی شود گواهان او زیرا که وی وقتیکه منکر شد از دعوای
مدعی معتبر میشود قول او در انکار حق آن مدعی با سوگندش پس آن صلح فدیه
می شود از سوگندش پس نمی تواند که رجوع کند در آن هزار درم و اگر گواهان
گذرانید که خریده ام آن سرای را از مدعی پیش از صلح قبول کرده می شود گواهان
او و باطل می شود صلح رجل ادعی على رجل انه قتل اخاه عمداً واقام البيّنة
فادعى القاتل ان المقتول ابناً وانه قد عفى عنه فان القاضی یامره
باحضاره واحضار شهوده فجاء القاتل برجل وشاهدین فشهدا ان هذا
الرجل ابن المقتول وانه قد عفى عنه قال تقبل شهادتهما ويثبت النسب ويقع


جلد چهارم
٣٢٣
کتاب الدعوی

الرجل جاحدًا ويبطل القصاص (قاضیخان) مردی دعوی کرد بر دیگری که کشته است
برادر مرا بقصد و گواهان گذرانید پس قاتل گفت که آن مقتول پسری دارد و
او عفو کرده است بمن و قاضی امر کرد بحاضر کردن گواهان پس آورد قاتل مردی را و دو
گواهان را که گواهی دادند که این مرد پسر مقتول است و عفو کرده است بقائل قبول کرده
می شود گواهان او و ثابت میشود نسب آن مرد از مقتول اگرچه آخر و منکر باشد از پسر بودن
و قصاص باطل میشود رجل زمن ادعی علی رجل انه ابوه وطلب ان یفرض
له القاضی النفقة عليه فانکر ذلك الرجل فاقام الزمن البينة
علی ما ادعی واقام المدعی علیه البينة علی رجل اخرانه اب الزمن والزمن وذلك
الرجل ينکران ذلك تقبل البينة بينة الزمن ويثبت نسبه من الله اقام
عليه البينة انه ابوه ويفرض له عليه النفقة ويبطل بينة الاخر (قاضیخان)
مردی جای مانده دعوی کرد بر مردی دیگر که این مرد پدر من است و طلب کرد از قاضی که فرض کند برای او
نفقه را بر او و او منکر شد از پدر بودن او پس آنمرد جای مانده گواهان گذرانید بدعوائی خود پس مدعی علیه
گواهان گذرانید بر مرد دیگر که این مرد پدر اوست و آن جای مانده و آن مرد دیگر منکر شدند از پدر
بودن او گفته است امام محمد رح که گواهان جای مانده معتبر است و ثابت میشود نسب او از آنمرد
کسی که جای مانده گواهان را گذرانید باینکه این مرد پدر من است و فرض کند قاضی برای او
نفقه او را بر انشخص و باطل میشود گواهان آن دیگر امرأة خاصمت عمها الى القاضی
فسئلته ان يفرض لها عليه النفقه وهي محتاجة فقال العمات لها اخا
وهوا ولى بالنفقة منى وانکرت المراة ذلك فاقام العم شاهدین
شهد علی رجل انه اخوها والمرأة وذلك الرجل ينکران فان القاضی


جلد چهارم
۳۲۴
كتاب الدعوى
يبرئ العم عن النفقة ويقول لها ان شئت فضيت لك على الاخ وهذا
من جنس المسائل التي تقبل الشهادة فيها لدفع الخصومة عن نفسه وان كان
مثبتا حقا لغيره (قاضيخان) اگر زنی دعوی کرد بر عم خود نزد قاضی و خواست از قاضی کہ
مقرر کند برای او نفقه را بروی و حال اینکه آن زن محتاج نفقه بود پس عم او گفت که این
زنرا برادریست و او بهتر است بنفقه دادن از من و زن منکر شد از بودن برادر پس آنم
گواهان گذرانید بر مردی که این مرد برادر اوست و آن زن و آن مرد هر دو منکر شدند از
برادر بودن پس بدرستیکہ قاضی خلاص کند آن عم را از نفقه و بگوید زن را که اگر میخواهی مقر
میکنم نفقۂ ترا بر برادر تو و این مسأله از جنس مسألهائی است که گواهی قبول کرده میشود در آنها
برای دفع خصومت از نفس خود اگرچہ ثابت کنندهٔ حقی باشد برای دیگر ومنها اذا وجد
القتيل في محلة فادعى اهل المحلة انه قتله رجل آخر من المحلة الاخرى واقاموا البينة
من غير المحلة التي وجد فيها القتيل على ذلك الرجل بالقتل ذكر فى الام
ان البينة مقبولة فان ادعى اولياء القتيل على ذلك الرجل اخذوه بالدية و ان
ابرؤه لم يكن للاولياء عليه ولا على اهل المحلة شئ جوز هذه البينة
وان اثبتوا الدية لغيرهم (قاضیخان) و بعض از ان مسائلی کہ شاہدان قبول کرده میشوند
در آنها برای دفع خصومت از نفس خود اگر چه ثابت کننده حقی باشد برای غیر این مسئله است که
اگر موجود شود کشته شده در محله و دعوی کند اهل آن محله که کشته است او را مردی یکی
از محله دیگر و بران مرد بکشتن او گواهان بگذرانند از محله دیگر غیر از ان محله که کشته شده یافت
شده در آن ذکر کرده است امام محمد رحمہ الله علیہ در کتاب مبسوط که این گواهان قبول کرده
می شوند پس اگر واژگان مقتول دعوی کردند بر آن مرد بگیرند دیت را از او و اگر ابرا ر گرفتند


کتاب الدعوی
جلد چهارم
۳۲۵

هیچ چیز نمیشود ایشانرا نه بران مرد قاتل و نه بر اهل محله روا شده است این گواهی گر چه گواهان
ثابت کرده اند دیت را برای غیر ایشان رجل مات فقاسمت امرأته و ولد المیراث وهما
کبار کلهم واقروا انها زوجة المیت ثم وجد الولد شهودا ان زوجها كان
طلقها ثلاثا في صحته فانهم يرجعون عليها بما اخذت من المیراث (قاضیخان)
شخصی مرد پس قسمت کردند متروکه آن مرده را زن و اولاد او و آن اولاد اد همه کبیر بودند و
اقرار داشته اند ایشان باینکه این زن زن آن مرده است بعد از ان اولاد مرد دریافتند
گواهانا که شوهر این زن طلاق کرده او را در حال صحت خود بته طلاق پس بدرستیکه ایشان
رجوع میکنند برانزن بچیزی که گرفته از میراث رجل ادعی على آخر قذفا واقام البينة
فادعی القاذف ان المقذوف عبده فلان يندفع عنه دعوى المحلف ان اقام
المقذوف بينة بعد ذلك ان فلانا اعتقه قبل القذف قبلت بینته ويقضى
له على القاذف بالحد (قاضيخان) شخصی دعوی کرد بر دیگری قذف را وگذرانید گواهان را
پس دعوی نمود قذف کننده که این قذف کرده شده غلام فلان است دفع میشود از او دعوی
حد پس اگر آن قذف کرده شده گذرانید گواها نرا بعد از ان دفع که بتحقیق آن فلان آزاد
کرده است مرا پیش از قذف قبول کرده میشود گواهان او و حکم کرده میشود برای او بر قذف
کننده بحدا ارض في يد رجل ادعى رجل انها وقف وبين شرائط الوق
وقضى القاضى بالوقف ثم جاء أخرادعی انه ملكه قالوا يقبليته
المدعى (قاضیخان) زمین در دست مردی بود دعوی کرد مرد دیگر که این زمین وقف است
و بیان کرد شرطهای وقف را و قاضی حکم کرد به وقف بودنش بعد از ان مرد دیگر آمد دعوی کرد
که مالک من است گفته اند علماء رحمهم الله تعالی که قبول کرده میشود گواهان این مدعی


جلد چهارم
٣٢۶
كتاب الدعوى
رجل اشترى عبدا وقبضه فاستحقه انسان بالملك المطلق بالبينة كان له ان
يرجع بالثمن على بايعه فان رجع فقبل ان يقضى القاضى بالثمن على بائعه
اقام البايع البينة انه له لايسمع دعوى البايع لان البايع صار مقضيا عليه
بالقضاء على المشترى (قاضيخان) مردی خرید غلامی را و قبض کرد او را بعد ازان کسی به
استحقاق پیدا ورا بدعوای ملک مطلق گذرانیدن شاهدان میبرد خریده را که رجوع
کند بیهای آن بر فروشنده خودپس اگر رجوع کرد خنده بر فروشنده پیش از انکه حکم کند قاضی بهای آن برفروشنده گواه فروشندهار
که این غلام از من است شنیده نمی شود دعوای او زیرا که بر فروشنده حکم شده بسبب حکم کردن بر خرنده
وان اقام البايع بينة على انه كان اشتراه من المستحق ثم باعه
من المشترى او اقام البائع البينة على النتاج ينظر ان اقامها
على المستحق قبلت بينته ويبطل قضاء القاضى للمستحق وان اقام البيعية
بذلك بينة على المشترى ان اقامها بعد ما قضى القاضى عليه
بالثمر للمشترى لا تقبل هذه البينة وان اقامها بعد ما رجع المشترى
على البائع ولم يقضى القاضى بالثمن قبلت بينة البائع ويكون ذلك قضاء على المستحق رقاصيمان
و اگر فروشنده گذرانید گواهانرا به اینکه بدرستی من خریده بودم این غلام را از مستحق بعد
ازان فروخته بودم آنرا بر خرنده یا گذرانید گواهانرا برخانه زادی آنغلام نظر کرده میشود
اگر گذرانید آن گواهان را بر مستحق قبول کرده میشود گواهان او و باطل میشود حکم قاضی برای
مستحق و اگر فروشنده گذرانید گواهان را بر خرنده اگر گذرانید گواهانرا بعد از حکم قاضی
بر او به بهای غلام بهای خرنده قبول کرده نمیشود این گواهان او و اگر گذرانید
گواهان را بعد از رجوع کردن خرنده بر فروشنده و حال آنکه حکم نکرده بود قاضی بیا


جلد چهارم
۳۲۶
کتاب الدعوی

خریده به بها قبول کرده می شود گواهان فروشنده پس قاضی حکم بکند بر شفیع برای فروشنده
و این حکم قاضی بر خرنده حکم میشود بر مستحق رجل ادعى على رجل مالاً و اقام البينة
فمات المدعى عليه قبل القضاء فعدلت بينة المدعى فان القاضي
يقضى بتلك البينة على وارث الميت و ان لم يكن له وارث نصب
القاضى عنه خصما فيقضى عليه ولا يقضى من غير خصم (قاضيخان)
مردی دعوی کرد بر مردی مالی را و گذرانید گواهان را پس از ان مدعی علیه مرد پیش از حکم قاضی
بعد از ان گواهان مدعی را عادل کرده شد ند پس بدرستیکه قاضی حکم کند باین گواهان بر وارث آن مرده
و اگر وارثی نباشد مر آن مرده را ایستاده کند قاضی از جانب مرد خصی را که حکم کند بر او و حکم کند غیر خم
رجل ادعى عيناً فى يد رجل انها له اشتراها من فلان الغائب وصدقة الذي
في يديه فانه لا يؤمر بالتسليم الى المدعى كيلا يكون ذلك قضاء على الغائب
من غير خصم باقرار المدعى عليه (قاضيخان) مردی دعوی کرد مال معینی را در دست مرده
که این مال از من خریده ام آنرا از فلان غائب و ذو الید راستگوی کرد او را پس بدرستیکه
امر کرده نمیشود اور اسسپردن آن مال بمدعی جهت اینکه اتحکم قاضی حکم نشود بر غائب بیری
خصم بسبب اقرار مدعی علیه رجل اشترى داراً وقبض فاراد الشفيع ان يحابها
فقال المشترى اشتريتها لفلان الغائب واقام البينة على اقراره قبل
الشراء انه يشتريها لفلان وان فلانا وكله بشراء هذه الدار منذ
سنة ذكر فى المنتقى انه لا تقبل بينة المشترى قال لأن لو قبلتها
لالزمت البيع على الغائب (قاضيخان) مردی خرید سرائی را و قبض کرد آنرا
و اراده کرد شفیعه را بکه بگیرو آنسرای ما پس خرنده گفت که خریده ام این سرای مالرا برای فلان غایب دگذرانید گواهانا