کتاب دعوی ۶۵۱ جلد چهارم

ابن سماعة عن محمد رحمهما الله فى اجمة اوغيضة تنازع فيها
فريقان كل فريق يدعى انها له و فى يديه و شهد الشهود
لاحد الفريقين انها فى يديه او للفريقين انها فى ايديهما
فان لم يسألهم القاضى عن تفسير ذلك ولم يزيدوا على ما ذكروا
فهو مستقيم وان سألهم عن تفسير ذلك فهو اوثق واحسن ثم بين ما يعرف اليد
على الغيضة والاجمة فقال فى الغيضة اذا كان يقطع الاشجار ويبيعها او ينتفع
بها منفعة يقرب منها وقال فى الاجمة اذا كان يقطع القصب ويأخذه
للصرف الى حاجة نفسه او للبيع او ما اشبه ذلك كذا
فی الظهیریة (عالمگیری) روایت کرده است ابن سماعة رح از امام محمد رح
درباره جنگل و نیستان که با هم دعوی میکردند در ان دو طایفه هر طایفه دعوی می نمود که این
جنگل و نیستان مراست و در دست ماست و گواهی داد گواهان برای یک طایفه که
این جنگل و نیستان در دست اوست و یا گواهی دادند برای هر دو طایفه که این
جنگل و نیستان در دست هر دوی ایشانست پس اگر قاضی نه پرسیده بود از
گواهان تفسیر آنرا و گواهان زیاده نکرده بودند بران چیزیکه ذکر کرده بودند پس آن نا
پرسیدن قاضی برابر است بشرع واگر قاضی پرسید از تفسیر آن پس این پرسیدن او معتمد تر و نیکوتر است
بعد ازان بیان کرده است امام محمد رح چیزیکه شناخته میشود بان ذوالیدی بر جنگل پس گفته است
در جنگل درختان ذوالیدی ثابت میشود کسی که بحالی باشد که قطع میکرد درختان را و میفروخت
و یا نفع میگرفت بآن نفعیکه قریب باشد بقطع کردن یا فروختن و گفته است که در جنگل نی ذوالیدی
ثابت میشود کسی که بحالی باشد که قطع میکرد نی را و میگرفت این نی را برای صرف کردن بحاجات


جلد چهارم
۶۵۲
کتاب دعوی

فایده
در خصوص کودکی که در دست مردی باشد که او دعوی غلامی آن کودک را میکند

خود یا برای فروختن یا برای آنچه مانند فروختن باشد همچنین ذکر شده است در کتاب ظهیریه
واذا کان صبی فی ید رجل یدعی رقم و هو یعبر عن نفسه
یعنی یتکلم و یعقل ما یقول فقال اناحر فالقول قوله لانه
فی ید نفسه و لو قال انا عبد لفلان غیر ذی الید فهو عبد
للذی هو فی یده و ان کان لا یعبر عن نفسه فهو عبد للذی
هو فی یده فلو کبر و ادعی الحریة لایکون القول قوله ولایصدق
قوله الا بحجة و کذلک اذا قال انا لقیط فهذا کقوله اناحر
فان اقام ذو الید بینة انه عبده و اقام العبد بینة انه حر الاصل
فبینة العبد اولی کذا فی الذخیرة (هدایه و کفایه و عنایه و عالمگیری)
و اگر کودکی در دست مردی بود که دعوی غلامی او را میکرد و حال آنکه تعبیر از خود کردن
میتوانست یعنی سخن میکرد و دانسته می شد آنچه که میگفت پس آنکودک گفت که من
در اصل خود آزادم پس معتبر قول آن کودک است زیرا که وی در دست خود است
و اگر آن کودک گفت که غلام فلانم غیر ذو الید پس آن کودک غلام آن کس است
که در دست اوست پس اگر آنکودک کلان شد و دعوای آزادی خود را کرد قول او معتبر نمیشود
و شگوی کرده نمیشود قول او مگر بگواهان و همچنین اگر گفت که من کودک سوانته شده و یافته شده ام
این قول او مانند آنقول است که من آزادم پس اگر ذو الید گواهان گذرانید که غلام من است و آنغلام گواهان
گذرانید که در اصل خود آزادم پس گواهان غلام بهتر و مقبول شدنی است همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره
واذا اختصم رجلان فی عبد و کل واحد منهما یقول هو عبده و هو
فی ایدیهما فان کان العبد صغیرا لایعبر عن نفسه فالقاضی یقضی

لواحد


جلد چهارم ۶۰۵ کتاب دعوی

الواحد منهما بالملك ما لم يقم البينة لكن يجعله في ايديهما فان كان الغلام
كبيرا يتكلم ويعقل ما يقول او صغيرا يعبر عن نفسه فقال انا حرو الف وقوله لا ينقض الفاللقاضي ان يبطله
ولا يبالي بما لم يقم البينة على ذلك ولو قال انا عبد حدالم يصدقه هو عبد كذا في المحيط (عالمگیری)
و اگر دعوی کرد دو مرد در غلامی و هر یک از ایشان میگفت که اینغلام از من است در حال آنکه غلام
در دست هر دوی ایشان بود پس درینصورت اگر آنغلام صغیر بود که تعبیر از خود کرده نمیتوانست پس
قاضی حکم نکند برای یکی ایشان بملک مجرد آن اغلام تا که گواهان نگذرانند ولیکن بگرداند قاضی انغلام
را در دست ایشان و اگر آنغلام کبیر بود که سخن میگفت و دانسته می شد انچیز که میگفت یا آنغلام صغیر بود
ولیکن تعبیر از خود کرده می توانست پس آنغلام گفت که من آزاد هستم پس معتبر قول آنغلام است قاضی حکم
نکند قاضی برای ایشان بهیچ چیزتی نه بملک و نه بتوالیتی تا که نگذرانند گواهان را بر مالک بودن
خود و اگر گفت آنغلام که من غلام یکی ایشانم راستگوی کرده نمی شود او و آنغلام غلام هر دوی
ایشان است همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سئل الشيخ القاضی الامام شمس الاسلام
محمود الاوزجندي رح عن ضياع في يدى رجل اثبت رجل اخر يده عليه بطريق
التغلب فاقام الذي كان الضياع في يده بينة على التغلب ان الضياع ملكه
وانه اخذها من يده بطريق التغلب قبلت بينته وقضى بالضياع له وانتزع
من يد المتغلب ويسلم اليه ولو لم تكن له بينة واراد تحليف المتغلب بالله ما كان هذا الضياع في يدي
المتكلمين المتخذة بطريق التغلب قال له ذلك وكذا لو ادعى التغلب انه كان في يده واراد ان تحلفه
ذلك قال له ذلك كذا فى المحيط ( عالمگیری ) پرسیده شد شیخ قاضی امام شمس الاسلام محمود اوزجندی
از حکم زمینیکه در دست مردی بود مرد دیگر ثابت محصل کرده بود دست خود را بر انزمین بزور و غلبه که گذرا
آن مردی که زمین اول در دست او بود گواهانرا بر و گرفتن او زمین را با عنت آنمرد بزور گیرنده برما بودن


جلد چهارم
۶۵۴
کتاب دعوی

آنرا پس درین صورت چه حکم است گفت شیخ مذکور که قبول کرده می شود گواهان او و حکم کرده میشود بآنزمین
برای او و کشیده میشود از زمین از دست آنمزوبر و گیرنده و سپرده می شود بآنزمین باو اگر گواهان نبود
آن مزور او اراده کرد سوگند دادن آنمز وبر و گیرنده که سوگند است آکه باله تعالی که از زمین درست مینمایی
نبود و تو نگرفته آنرا از ویرور و علیه گفته است شیخ مذکور که هست مرا و را سوگند دادن همجنین اگری و پیر
میکند آنر کرو شرع اکاین مین است من می بود واراده ر سوگند دادن را بران ارش گفته ست شیخ
که هست اور سوگند دادن مهین دکرده شده کتاب میط وفی فوائد شمس الاسلام ولو اقام
البيئة ان هذا المحدود فى يدك منذ عشر سنين وانه احدثة على بالفصل له باليد
ويأمره القاضى بالتسليم اليه لكن لا يصير المدعى عليه مقضيا عليه حتى لو اقام البينة
بعد ذلك انه ملكه تقبل ولو اقام البينة ان هذا المحدود كان في يدك منذ عشر
سنين اولم يقل عشر سنين لا يستحقى بهل شيئا وعلى ابى يوسف تقبل هذه
الشهادة واجمعوا انهم لو شهد واعلى اقرار المدعى عليه انها كانت فى يدك استمر بأمره الفا بالرد الیه
وكذا لو شهد وا ان المدعى عليه خذله من يدك كذا في الخلاصة عالمگیری در فوائد شمس الاسلام
گفته است ک اگر کسی گذارندیکو انا کانه ی محدود در دست من بود مدت و سال و انمیر ونوسید انرا
ست و بران مد و دوک می شود برای اوندای کار میکند تانی را سبرن آنحدود یک ولیک امین
حکم عاض دعی علیه کرکرده ده را یه پیس رکورد راند گوانا از ایرانیکا این لک من ست
قبول می شود و گرگذرانند کوا نانا که بین محدود در دست من مدت ده سال بود این است
ده سال مستحق نمیشود با نیقد چیزیرا و از امام ابو یوسف روایت شده است که قبول میشود
این کوهی گواهان او و اجاع کرده اند لما رحهم الله کا کوا ان کوی دادند اقرار مدنی
برائیکه همین محدود در دست اود بروز بودام کند اوان احا کردن برمی آورد من کونی ایران


جلد چهارم
(۶۵۵)
کتاب دعوی

گواهان که مدعی علیه گرفته است آنر از مدعی همچنین ذکر شد است در کتاب خلاصه الفتاوی و فی واقعات
الناطفی رح اذا اقام البينة على عبد في يد رجل انه كان عبده وانه كان بيده منذ سنة
اغتصبه الذ هو في يده واقام ذو اليد البينة انه عبده منذ عشرين سنة فهو
لمن فى يده كذا فى المحيط (عالمگيرى) و در کتاب واقعات نطفی رح گفته است که اگر مردی گذراند گواهانا بعالم
که در دست وی د که این عالم از من است انغلام در دست من از مدتی یکسال بو د تا که غصب کرد آنرا
از من این مرد یکه آنغلام در دست اوست و دوالید گذرانید گواها نرا که این غلام از مشت از بیست
سال پس انغلام مر انکس است که در دست اوست همچنین ذکر شده است در کتاب محیط وفي القنية
تنازعا في شيئى فاقام احد هما البينة انه كان في يده منذ شهر واقام
الاخر بينة انه فى يده الساعة اقره القاضي فى يد مدعى الساعة لان
يد الاخر منقضية واليد المنقضية لا عبرة لها عندابي حنيفة رح ومحمد ولو اقام
احد هما بينة انه في يده منذ شهر و اقام الاخر بينة انه فى يده
منذ جمعة قضي به لمدعى الجمعة كذا فى المحيط (عالمگيري) و در كتاب عيون اورده است
که اگر دعوی کردند دو مردی در چیزی پس گذرانید یکی ایشان گواهانی که این چیز در دست من از وقت یکماه بود
وگذرانید دیگر ایشان گواهائیکر که این چیز دست منست در ین ساعت ثابت بکند قاضی انجیزر ا در دست
مدعی ساعت ایا که دست اندو دیگر دور شده و گذشته است و دست گذشته و دور شده را اعتباری
نیزد طرفین جهان اقارگر گران گواهانی ایکی شان که چیز دست من دا وقت اما وگران گیریشان
گواهانی که انجر در دست مرا وقت یک جمعه بود که میشود بایچیز برای مدعی یک همه چنین ذکر شده استاد محط
رجل مات وترك بنتا واخا ومتا عافقالت البنت المتاع كلها لى وقد كار اشترالها
ابى مالي امري والاخ يقول الامتعة كلها للميت فالقول قول الاخ كذا في النهاية عالمية)


جلد چهارم
کتاب دعوی
مردی نمرد و ازوی وارث ماند یک شتر و یک گاو روتر که باند چیزی متاع پس دخترش گفت که این متاع همه از من است
و بتحقیق خریده بود آنرا پدر مرابرای من با مال من با مرمن ببزار او گفت که نه بلکه متاع آنمر داد
پس قول برادر معتبر ست انچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره وفى القدوري لو ان خياط الخيط
ثوبا في دار رجل فتنا عافي الثوب فالقول قول صاحبا لدار كذا في المحيط (عالمگیری) و در کتاب محیط
آورده است که اگر خیاطی میدوخت جامه را در سرای کسی و باهم دعوی کردند در انجا مدیس معتبر قول
صاحب سرالیست همچنین ذکر شده است در کتاب محیطی ولو ختلف الخياط ورب الثوب فقال رب الثوب البارم
وقال الخياط لا بل انا خطتة ان كان الثوب في يد الخياط كال القول قوله وعلى ما
الثوب الاجرة له وان كان في يد المالك فالقول له وان كان في ايديهما فالقول الخيل
مع ليمينه وعلى صحب الثوب الاجرة كذا في محيط السرخسى رح (عالمگيرى)
و اگر خیاط وصاحب جامه باهم اختلاف کند پد صاحب جامه گفت که دوخته ام نزا خودمن خیاطت
که من دوخته ام انرا دیده شود که انجامه درست خیاط بود قول خیاط معتبرست در صاحب آنجا مه مرور
لأزم است بوی خیاط واگر دردست مالک بود پس قول مالک معتبر است و اکودر دست هردوی ایشان در
قول خیاط معتبریست با سوگندش برصتا جامه مرصوری او لازم است همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سری
رجل خرج من دار رجل وعلى عنقم متاع فراء قوم فشهدوا انا را ينا هذ اخرج
من هذة الدار وهذا المتاع على عنقه وقال صاحب الدار المتاع لي والخارج يد في ذالک
لنفسة ان كان الحمال ممن يعرف ببيع مثل هذا المتاع بان كان بزاز اوصاحب
نحوالم والآلات لا يعرف فهوا صاحب البيت كذا في الواقعات (عالمگیری)
مروی برآمد از برای وی بگردن متناعمی بس قومی اور بدیدند پر وابی ادند که بدست دیدی که من
ازین رای برآمد امین تا میگردن و بو وصاحب انسرای گفت به هم بتا ازمین وازمردیک ارسری
بر آمده


جلد چهارم
۶۵۰
کتاب دعوی

بر آمده بود انرا برای خود دعوی میکرد دیده شود اگر بر دارنده متاع مشهور بود بجر و خفق مانند انجا مه چنانچه بزاز
بود یا صاحب جلهای ابریشمی بود پس انمتاع مرده ارند ه انراست و اگر مشهور بان نبود پس انمتاع مر صاحب خانه
راست همچنین ذکر شده است د کتاب فتاوی و في نوادر ابن سماعتم رح عن ابى يوسف رحم لله
رجل دخل في دار رجل فوجد معہ مال فقال رب الدار هذا مالى اخذته
من منزلى قال ابو حنيفة رحم الله عليه القول قول رب الدار ولا يصدق
الداخل في شيئ مما اخذ الاشيا به التي عليه ان كانت الثياب مما يلبش قال
ابويوسف ان كان للداخل رجلا يعرف بصناعة شيئ من الاشياء باقى جالا
نجل الزيت و دخل على رقبة فنون او من كان منبع البزور طبوا المكان فلامسوا فالقول قولا
الدار كذا في المحيط (عالمكيرى) و در نوادر ابن سماعه روایت شده از امام ابو یوسف که مردی در سرای مردی در امد
پس با او یافته شد مالی پس صاحب انسرای گفت که این مال منست گرفته انرا از خانه من گفت اماما عظم که در ایران
صاحب ان سرای است وراستگو گردن نمیشود ان کر دیگہ درسرای درآمده در چیزی از چیزها کرد رجانه که در بر اوست اگر انجاه
از ان قبیل باشد که انرا میپوشید گفت امام ابو یوسف که اگر در اینده السری مردی بود که مشهور بود به پیشه گری چیزی
از چیز ها چنانچه بار کننده بود که روغن زیتون ا بار میکرد پس بر سرای در امد و برگردن و مشکی بود از روغن زیتون ا نمرد از ان
قبيل بود که میفرون پنیر را و یا متاع در بازار ما گردش میکرد پس معتبر قول دست در اینگوی میکند صاحب سرایا را همین
کر شده است در کتاب محیط حائط لاجلاله الانطاعية حقة في من شجرة في الجانب الأخر من النهم اشجار حيلان في ذلك
التاكر وبدين الكريو النهر بو فا دعاه الكون الأشجان من الآخر وقال إنها من عر و استنجارى ومن عشاق نے
اشجا فلا حبه الاشجان وان لم يعر لذلك ولا يعرف الهاغار من فلة الاشجان الامالك القنا
يستحولا حدهما (خزانة المفتين ) ديوارى مر مردیرا بود و مراد بر در ختان در بارده جوی پس امین انار
اند ختان بطرف دیگر جوی مرد دیگر سر را در انجا تاک انگور بود و درمیان ایک انگور و جوی را ہی بود پس دعوی کرد


جلد چهارم ۶۵۸ کتاب دعوی

صاحب تاک آمد و دعوی کرد آمدیگر و گفت که بدرستی آنها از ریشهای درختان من است پس خصومت ندیه شود
اگر معلوم میشد که بدرستی آنها از ریشهای درختان اوست پس آنها مر صاحب درختانراست و اگر معلو
نمی شد مراور ا آمد درختان معلوم نبوشانند آن پس آن درختانی اند که آنها را مالکی نیست پس مستحق ان میشود
یکی از ایشان ولو نبت زرع او شجر فى ارض انسان من غير انبات فهى لصاحب الارض (خزانة
المفتین عالمگیری) و اگر روئید کشتی یا درختی در زمین انسانی بدون رویانیدن کسی پس آنها
مر صاحب زمین است والسيل لوجاء بالتراب والطين ووضعه فى ارض رجل التراب
فهو لصاحب الارض عرف الله وكذا ما اجتمع فى الطاحونة من دقاق الطعام لصاحب الطاحونه
ولا خصم له لمن سبقت يده اليه وكذ الحكم فى كل ما يكون من اجزاء الارض كاليقها والدترين
(خزانه وعالمگیری) و اگر سیلاب آمد و خاک گل او گذاشت آنرا در زمین مردی در جوی او پس آن خاخر صانع
زمین و جوی است، همچنین آنچه که جمع شود در آسیا از گرد آرد مرصاحب اسیا است و به هیچ نزاعست کسک آنهامرکی
است که پیشی کند دست او بر آن همچنین حلمت بر انچیز یکه از اجزا زمین باشد ماندخاکر مر گران استه
يرمون التراب السرقين والرماد فى ساحة هي ملك لرجل فذلك لمن سبق يده اليه كذا من
حائط وجعل وضع الجمع فجاء الديا يكون لمن سبقت يده اليه لا خيرة المفتين اهل کوچه می اندازند
و سکین و خاکستر خود را د میدانیک ملک وی بودیس آنها مرکسی است که اول رسیده است او آنها و همچنین اسب که بنار
باشد بواره را گرداند باشد انه بجای که را جمع میشوندچهار پایان پیشود آنها مرکی که ول میده است آنها را یا
يأجرها فجاء حباب الابل والمناخها فى داره فاجتمع فيها بعرة كثيرة ان ترك صيا المدار ذلك ولمي
منا به ان يجمع فكل من اخذ فهو اولي سارا و بل به ان يجم حصا الله (خزانه) مردی سرائی کربانداز
آنرایس آورد مردی شترانرا و خوابانید آنها را در آنشرای پس جمع شد در ان فشکهای بسیار دیده شود اگر تر کردم
صاحب سرای آنرا و نبود از عادت او اینکه جمع میکرد آنرا پس هرشخصی که گرفت آنرا پس او بهترست بان کے پس
و اگر


جلد چهارم ۶۵۹ کتاب دعوی

واگر از عادت و این بود که جمع میکرد آنرا الی صاحبه ای بستم آبان الباب العاشر فى دعوى الحائط
باب بستم است بیان عموم ک ودیوار الحائط المتنازع فيه لا يخلو اما ان لا يكون متصلا بينا لهما ولاكن يكون
بين داريهما أو يكون متصلا ببنائهما او يكون متصلا ببناء احدهما والاتصال نوعان
اتصال تربيع واتصال مجاورة وملازقته ولا يخلوا ما ان لا يكون لهما عليه شئ
من الجذوع والهرادى اوكان لهما عليه جذوع او كان لهما عليه هرا دى او
كان لاحد هما جذوع وللآخر عليه هراءى فان لم يكن الحايط متصلا
فایده اقسام
دیواریکه در ان دعوی
میشود
ببنا فهما ولم يكن عليه شئ فانه يقضى به بينهما خضاء ترك التداعى فى كونه في الديمهما (زيلعي)
میکند
و آن دیواریکه دران دعوی کرده میشود خالی نیست یا متصل نمیباشد بآبادی آن هر دو که عواید
ولیکن آن دیوار میباشد درمیان سرای آن هر دو یا متصل میباشد بآبادی هر دو یا متصل میشا
بآبادی یکی از ایشان و اتصال هر دو قسمست یکی آن اتصال تربيع ودیگر آن اتصال مجال
و پیوستی و این اتصال پیوستی خالی نمیباشد یا هر دو ی ایشانرا بران دیوار چیزی از تیر با دو
نمیباشد یا مران هرو وما بران تیرها میباشد یا مهر دوی آنرا و سها بران دیوار میباشد یا مر یکی ایشانر ایران توا
تیرها میباشند و مر در یگر انزا و سها پس اگر آن دیوار متصل نبود با بادی آن هر دو و مر آن هر دو را هیچ چیزی نبود
بران درینصورت حکم کرده میشود بودن آن دیوار در بین هر دوی ایشان چنانکه سابق بود بقضای است و کوه
معلوم شده باشد بودن آن دیوار در دست هر دوى ایشان وكذلك لوكان لاحد هما هراوی و بار
فایده
دیواریکه مریکی از مدعیانرا
ولا شيئ للآخر عليه يقضى بينهما وان لم يعرف كونه با نديها وقد ذكر لحافظ انه مذكون في جامع بران وسه و یا بوريا
باشد
في ايديهما ( فصول عمادك) وهمچنین اگرمر یکی ایشان را و سها و بوریاها بود بران دیوار و بران هیچ
چیز نو د مر د یگرایشانزاحکم کرده میشود در بین ایشان به نصف اگر معلوم نشده باشد بودن آن دیوا
که در دست ایشان است و دعوی میکرد هر کدام ایشان که آن دیوار ملک من ست و درست


جلد چهارم ۶۶۰ کتاب دعوی

فایده
دیواریکه متصل باشد با بادی
یکی از مدعی یا تیرهای او باشد
بر آن

فایده
دیواریکه بران یک تیر باشد
از یک مدعی و دیگر مدعی را
وستا بود یا هیچ چیز نبود

فایده
دیواریکه در میان دوسرای باشد
و صاحب هر سری دعوی میکنند
آنرا و با دیوار هردو بنوع اتصال
دارد و یا بدیوار یکی ایشان اتصال
تربیع و با دیگر اتصال جوشی دارد

مدیح است گر وانید میشود آن دیوار در دست هر دو ی ایشان و اذا كان الحائط لرجل عليه جذوع
او متصلا ببنائه والآخر عليه المرادى فهو لصاحب الجذوع والاتصال والمراد
للیست (هدایه) اگر دیواری بود که مر مردی را بران دیوار تیر با بود یا متصل بود با با دی او و مرد یگر
بران دیوارو سه با بود پس اندیوار مرصاحب تیر با واتصال است ، و شه با هیچ چیزی نیست اعتبارا
نمی شود و اذا كان لاحد هما جذع واحد وللآخر عليه مرادی اولاشي
الآخر لم يذكر محمد هذا في ظاهر الرواية وروى على بن سماعة رح عن محمد
ان حتما للجذع الواحد اولى بسبب الاستعمال كما يكون اولى لو كان له
جذع ولاشيئ للآخر او كان للآخر عليه مرادی و بواری (فصول عمادی)
واگر یکی از ایشان را بران دیوار یک تیر بود و مردیگر را برامج سته با بود بیج چیزی نبود بران دیوار آن ترکیا
ذکر نکرده است امام محمد رح حکم اینصورت را در ظاهر روایت روایت کرده است ابن سماعہ دحم انا
محمدرحه که بدرستی صاحب یک تیر بتریرت بسبب استعمال کردنش چنانکه بهترمی باشد اگر بوده باشد
بران دیوار تیر با و نبوده باشد مر دیگر انرا پیچ چیابوده باشد مراندیگر را بران دیوار دستها وبوریا
اذا كان حائط بين دارین بدعی صاحبهما ان كان متصلا ببنا نهما اتصال تربيع
او اتصال ملازقة فهو بينهما لاستوائهما في الدل الثابتة على الحائط وان كان الصافى
احدهما اتصال تربيع والآخر اتصا ملازقة فضاء التربيع اولى لان مع الصفا نوع
استعما و انكان متصلا ببناء احمل اتصال تربيع أو ملازقة وليس للآخر اتصا فصا
الاتصا اولى وان كان حمل اتصا والآخر عليه جذوع فان كان اتصا الاتصال توييع
فالحائط لحصا : الاتصال ويكون لحضا : الجذوع موضع جذوعه وان كان
لاحدها اتصال ملازقة وللآخر عليه جذوع فصاحب الجذوع اولى (عالمگیری)

اگر دیواری


جلد چهارم
۶۶۱
کتاب دعوی

اگر دیواری در بین دو سرائی بود که دعوی میکرد آن دیوار را صاحب هر دو سرای و پیدا شود که آن
دیوار متصل بود بآبادی هر دوی ایشان با تصال تربیع یا باتصال پوستی پس آن دیوار دربین
ایشان بدو نصف است از جهت برابر بودن ایشان در تصرف ثابت بوده در ان واگر
اتصال یکی ایشان باتصال تربیع بود و مرآندیگر را اتصال پوستی پس صاحب اتصال تربیع
بهتر است زیرا که بدرستی مر او را با اتصال یک نوع استعمال در آنست واگر آن دیوار متصل
بآبادی یکی ایشان باتصال تربیع یا باتصال پوستی و مر دیگر را هیچ اتصال نبود پس صاحب
اتصال بهتر است واگر یکی از ایشانرا بران دیوار اتصال بود و مر آن دیگر را بران تیرها
بود درینصورت اگر آن اتصال اتصال تربیع بود پس آن دیوار مرصاحب اتصال راست و مر
صاحب تیرها را جای نهادن تیرهای اوست واگر مریکی ایشانرا بآن دیوار اتصال پوستی بود
و مر دیگرش را بران تیرها بود پس صاحب تیرها بهتر است و ذكر شمس الائمة السرخسي في دعویٰ الاصل
اذا كان لاحدهما عليه عشر خشبات و للآخر عليه خشبة واحدة فلكل واحد منهما
مائة خشبة ولا يكون الحائط بينهما نصفين و انما استحسن هذا في الخشبة والخشبتين هكذا
ذكر في صلح الاصل وذكر فى كتاب الاقرار الحائط كله لصاحب عشر الا موضع الخشبة قال قاضيخان لا يومن به
الشیخ (قاضیخان) و ذکر کرده است شمس الائمه سرخسی در دعوای کتاب مطوط که اگرمریکی ازایشانر ایران پاره چوب بر دیگر
مر آن یک چوب پس هر کدام از ایشانرا مقدار زیر چوب است و آن دیوار در بین ایشان دو نصف نمیشود بدرستی این حکم
دانسته شد در یک چوب دو چوب همچنین ذکر کرده است امام محمد در کتاب صلح کتاب مبسوط و ذکر کرده است کتاب قرار
که بدرستی همه آن دیوار مر ستاره چوب است مگر جای آن یکچوب زیرا که بدرستی ای آن چوب صحب چوب است کلام مرنفرود
صاحب آن پیرداشتن آن چوب قال شمس الائمة السرخسي لم يذكر في الكتاب حكم مابين الخشبين
انه لايما يقضى به من اصحابهما من قال يعطى الملك بينهما على احدى عشر سهما عشرة أسهم

فايده
دیواریکه مران ده چوب ها
ازیک مدعی و یکچوب باشد
از دیگر

فايده
حکم ما بین چوبها وحکم زیر
آن


جلد چهارم
۶۶۴
کتاب دعوی

لقصب الخشبة وسيم الصب الخشبة الواحدة فحكم ما بن الخشبا حكم المحن كل خشبة منابط
حتى بجملة الحائط يقتسما ارضمة هذا قال ابو الناج واكثرهم على انه يقضى بعمّا الخسر الان
الاوضع الحسبة الواحدة فانه كل القوم حوصلا الصالحين المجلة اكثرهم لا يقر حواسي في الما قاضیجان
گفته ات شمس الائمہ حسی میمون ذکر کرده ست ما همه درکتاب موبه که میان چهار برای کدام ایشان حم کرده شود در صورته
صاحب
مذکوره از اصحاب مارکس است که گفته ست که کرم ده میشود میکت میان بروی ایشان بازده سمی که برای این
دو چوب دیک هم برای صاحب ایک چوب پن کا مامی با ک ر ر ر ب ت ازمان دیوتا که ارورا
شود آن دیور تقسیم کنند زمین انرا همین حصه ها گفته است مولای ما که اکثر اصحاب دار این نذر یک باری
کم کرده میشود ان دار برای صاحب و چوب که مک کرده میشویای آن یک ب را که جامی دیور چوب کو
ملک میباشد صاحب آن پچوب نزد اکثر اصحاب ما رو گفته ست امام محم رکه همین حکم صحیح است واذا کانا

فایده
دیواری که در از باشد و هر کدام
مدعیان تنها باشد ببعض
ان

الحائط طويلا وكل واحد منها متفرد ببعض الحائط بالاتصال ووضع الجذوع
قضى لكل واحد بما يوازی ساحته من الحائط ولا ينظر الى عدد الجذوع وبه نما
يقضى القاعبنا الضيرواما ما بينا الفضاء يقصد بينهما كذا في محيط السرعا گیر داکر ان دیوار درا
و هرکدام ایای تام ببعض آن دیوار بیوستی نهادن تیر با کم کرده مشهور برای هرکدام ازایشان باین قدی که بر ایرانی
به میدانی حق اور خط کرده میشوی د تباری را این حکم کم میکرد انی عبدالله عیتی آن های خالی رایا میان
تیر ما میباشد حکم کرده میشود بان میان آن هر دو شراکت مچنین ذکر کرده شد است کتاب محیط سرخسی خصی مانی

فایده
خانه کی که در بین دو سرای
باشد

بين دارين معظم الى احد الدارين كل واحدة صاح الدارين بدعى الحصقال بو حنيفة رحمة
رحمهم الله عليه يقضى بالخمر نما صفا رایگان خانه ی میان و برای دور آن بطرف یکی از دوسری بان امیان
ه کدام از صاحبا آنسری دعوی میکند انجانه ی را برای گفته ست ام اعظم که حکم کرده میشود با انفاخانی دربیان بیانات
بير ونصف لوسار على باب يغلق على حائط باين دارين والغلق الى احد هما قال ابو حنيفة وحمد

نصفی


جلد چهارم
۶۶۳
کتاب دعوی

يقضى بالعلو والباب معماروقا لا ينقض بالباب الى العلو ولو كان البا غلقا من الجانبان يقضى
بالباب بينهما لا عما كذا غاية البيان محيط (عالمگيري) اگر دعوی کردند دوکس در دروازه که بسته شی
بر دیواری که میان اند و سرای محمود فضل او بطرف سرای یکی ایشان بود گفته ست امام اعظم رح که حکم کرده شوری بفضل
و دروازه میان هر دوی ایشان با گفته اند صاحبین او رحمه حکم کرد میشود بآن دروازه برای کسی که فضل آن نطر
سرای اوست تا اگر مر آن دروازه را دو فضل بود از هر دو جانب حکم کرده میشود بآن دروازه میان آن پرام
ایشان باتفاق ائمه سه گانه یادکر کرده شده است در کتاب غایة البیان شرح کتاب هدایه شیرا دکتا
الحائط بين رجلين فاقام رجل البيئة على الحمد انه اقران الحائط له قصت الى بحصصه ع المو الحائط
كذا فى المبسوط (عالمگيري) اگر دیواری میان دو مردی شریکی بود پس گواهیا ند مرد دیگر گواها را بریکی ازان مرد
که بدریستی او اقرار کرده است که آن دیوار حست حکم میکنم بروی آنرد دیگر حصہ آن مردیکه کوالان پرو
گواهیاندہ ست ازان دیوار چنین ذکر شده است در کتاب مبسوط جذع شاخصته الى دار وحل لا يعلم ان
يجعل عليه باكيفا الا برضاء حنا الدار وللصاحب الله رقط ها امكنه البناء عليها وان لم يمكن
البناء عليها بان كانت جذوعا صغارا او جذعا واحد أمظان كان قطع تظه يقدم الجذع وعمالها
لا عمل القطع وان لم يفرسها يطالبه لقطع ولوار ادضا الدار ان يعلق على الطراف هذا الجذع شياريا
لا يجوز له السراح عالمگيري) تیرهای شخصی آمده بود بطرف سرای دیگری نست مرا ورا که بنیاد کند بر آن بریزی را گر برصات
صاحب آنسرای نیست مرصاحب انه را بر بدن آن تیرها اگر حکن باشد در انار کردن برآنها و اکر مکن بنا
بنا کردن برآنها چنانکه تیرهای خورد باشند یا یک تیر باشد درینصورت نظر کرده شود ا کر بریدن آنهاد ضرر رساند
مبانی تیرا ضعیف میگردانند آنها را مالک میشود صاحب آنسرای بریدن آنها را واکر بریدن آنها ضرب
نمیرساند مبانی تیر با طلب کند از صاحب تیریا بریدن آنها را وا گر اراده کرد صاحب آنسرای بی را
آن تیر تا شیاوی نیز جایز نیست مراور ان آویختن چنین ذکر کرده شده است در کتاب محیط سرسی


جلد چهارم
۶۶۴
کتاب دعوی

فایده
دیوار یکه درمیان دو کس شریک باشد
و باریکی ایشان گران تر باشد
از بار دیگر

جدار بين اثنين لهما عليه حمولة غيران حمولة احدهما اثقل فالعادة بينهما نصفا
ولو كان لاحدهما عليه حمولة وليس للاخر عليه حمولة والجدار مشترك بينهما قال الفقيه
ابو الليث رح للآخر ان يضع عليه مثل حمولة صاحبه ان كان الحائط يحتمل ذلك الاثري
ان اصحابنا رحمهم الله تعالى قالوا فى كتاب الصلح لو كانت جذوع
احدهما اكثر فللاخر ان يزيد فى جذوعه ان كان يحتمل ذلك ولم
يذكروا انه قديم او حدیث (خلاصة الفتاوى) ديواری میان دو کس مشترک بودبر
هر دو را بران دیوار باری بود مگر بار یکی ایشان گران تر بود از بار آن دیگر پس دیوار میان ایشان در
نصف است و اگر بر یکی ایشانرا بر آن دیوار بار بود و بر دیگر را بر آن دیوار باری نبود و حال آنگدارن
مشترک بود میان ایشان پس گفته است فقیه ابولیث که مران دیگر است که بند بران دیوار بار بیان
بار شریک خود اگر آن دیوار برداشته میتوانست آنرا آیا نمی بینی تو که بدرستی اصحاب مام گفته اند درکتاب
صلح که اگر تیر های یکی ایشان بسیار تر بود از تیرهای دیگر پس است مرآن دگر را که زیاده کند نیری
خود اگران دیوا بر داشته آنرا و کر گرده اند حاب مار کرین ده بو د تیرهای شخص اول قدیم باشند یا نوسیدا
وان لم يكن لاحدهما عليه خشب فاراد ان يضع عليه خشبا ذلك ليس للآخر ان يمنعه ويقال له
انت مثل ذلك هكذا حكى عن القاضي صاعد نيشاپورى (فصول عمادي) و اگر بر چکیکام
ایشانرابران دیوار چوبی نبود واراده کردیکی ایشان کند براند یوار چوبی را پست او را نهادن ان جی و
هران دیگر را که منع کنداور و گفته میشود ماندگرا که تویزند چوب در ایران بند آن چنین حکایت شده
از قاضی امام صاعد نیشاپوری لوكانت لاحدهما عليه جذوع وليس للاخر عليه جذوع
فاراد ان يضع والجدار لا يحتمل جذوع اثنين وهما مقرآن بان الحائط
مشترك بينهما يقال لصاحب الجذوع ان شئت فارفع ذلك عن الحائط لتستوى

بغصك


جلد چهارم
۶۶۵
كتاب دعوی

بصاحبك وان شئت حط عنه بقدر ما يمكن بشريكك من الحمل (خلاصة الفتاوی)
اگر مریکی ایشانرا بران دیوار تیرها بود و مرد یکه را بران تیرها نبود پس اراده کرد آن دیگر که بنهد تیرها را
و حال آنکه آن دیوار برداشته نمیتوانست تیرهای دو کس را و هر دوی ایشان اقرار کننده بودند که
دیوار مشترک است میان ما گفته شود مر صاحب تیرها را اگر رضای تو میشود بردار بتیری که خود را
ازان دیوار تا مرا بر شوی تو بار فیق خود و اگر رضای تو میشود کم کن تیرهای خود را از ان قدری که
ممکن شود مر شریک ترا نهادن تیرها جدار بين شريكين لاحمل عليه بناء فاراد ان يحول
جذوعه إلى موضع آخر قال ان كان يحول من الا يمن الى الايسر او من الايسر إلى الايمن
ليس له ذلك وان اراد ان يسفل الجذوع فلا باس به وان اراد ان يجعله
ارفع مما كان لا يكون له ذلك (قاضیخان) دیواری میان دو مرد مشترک که مر یکی ایشانر ابان نجا
نباء بود پس اراده کرد صاحب ابا دیگر دانید پیر های بنای خود را دیگر جا گفته است امام محمد که اگر میکه ردا از جانب است
بجانب چپ یا عکس آن نیست مر او را آن گردانیدن اگر اراده کرد که پایان کند تیزها را از جانی بوان
پر باقی نیست بان اکراراده کرد که بلند د و ر ا بلند ترا آنجائیکه سباق بود نیست مر او را آن گردانیدن اذ كان
جذوع احدهما مرتفعة وجذوع الاخر متسفلة فاراد ان ينقب الحايط لينزل في المحل سفل
له ذلك قيل ليس له ذلك وكان ابو عبدالله الجرجاني يفتي بان له ذلك وقيل ينظر ان كان
ذلك مما يوجب هنه وهنا لم يكن له ذلك وانكان مما لا يدخل فيه وهنا فله ذلك كذا في
محیط السرخسی (عالمگیری) اگر تیرهای یکی ایشان بلند و تیرهای دیگران پست بر اراده
آن دیگر که سوراخ کنند ین دیوار انا که پایان گردان تیرهای خود را آیا است مر او را سوراخ کردن یا نه بعض علما گفتهاند
که نیست مر او را آن سوراخ کردن او عبدالله جرجانی فتوی میداد که تحقیق در او را است مراخ کردن بعض علما
گفته اند که نطر کرده شود اگر این سوراخ کردن از انجزی می که ثابت میکند ستی او رانه ای نیست او را آن سوراخ کردن اگر

فایده
دیواری در بین دو نفر شریک باشد
مر یکی ایشانرا بران نبأ باشد اراده
کند تغیر دادن آن را


جلد چهارم
۶۶۶
کتاب الدعوی

فایده
دیوار مشترک میان دو مرد باشد
و اراده کند یکی ایشان زیاده
کردن را در بناء

آن سوراخ کردن آنچیز یکی که داخل بشبکه در ان دیواری که پاین است او را آن سوراخ کردن همچنین اگر روشن دان است
در کتاب محیط سرخسی جدار بین رجلین اراد احدهما ان یزید فی البناء لایكون له ذالك
الا باذن الشريك اضر الشريك بذالك او لم يضر (قاضیخان) دیواری مان دو موی شرک
بود اراده کرد یکی ایشان که زیاده کند در آبادی خود دست مرا ورا آن زیاده کرد مگر با ذن شرکیش خواه ضر برسانه
شریکش را بآن زیاده کردن یا ضرر رساند قال ابو القاسم رحمه حائط بين رجلین انهدمت جائت
منه فظهرا نه ذو طاقین متلازقین ویرید احدهما ان یرفع جداره و یزعم الجدار
الباقي يكفيه للسترة فيما بينهما و يزعم الأخران الجدار اذا بقى ذا طاق واحد يقع يقعا
فان ستقر هما ان الحائط بينهما قبل ان يتبين انهما حائطان فكلا الحائطين بينهما
وليس لاحدهما ان يحدث في ذالك شيئا بغير اذن شريكه وان اقرا ان كل حائط
لصاحبه فكل حدهما ان يحدث فيما لعب كذا فى الفتاوى الصغرى كذا في المحيط (عالمگیری)
گفته است امام ابوالقاسم که دیواری میان دو مرد مشترک بود ویران شد یک جانبی از ان دیوار پس ظاهر شد
که آن دیوار دو طاقه بود که چسپیده بود یکی آن با دیگر ان پس اراده کرد یکی از ان دو مرد برداشتن آن یک
دیوار را در حالیکه میگفت که بدرستی آن دیوار باقیمانده بسنده است ستر کرده نرا میان ما هر دو و انمرد دیگر
میگفت که اندیوار اگر تنها یک طاقه بماندست ویران میشود پس اگر پیش شده بود از ان هر دو اقرار با نیکه
ان دیوار مشترک است میان ما پیش از ظاهر شدن آن دیوار که دو دیواریست پس هر دو دیوار مشترک
میان شان است هر یکی ایشانرا که نوپیدا کند در چیزی غیر از شریک خود اگر اقرار کرده بودندان مرد که دیوایس
مصاحب نرا میباشین است هر کدام ایشانر که نو پیدا کند وانچی را که بخواهدچنین درش است فتاوای

فایده
دیواریکه میان دوبیان او پست بود
و اراده کند یکی آن بلند کردن را
و منع آورد دگرش

در کتاب محیط ان جدار بين اثنين و من اراد احمدا ان يصلحطحلة الآخر بنفغوان يقول له ارفع حجر
يعمد لا يخلى رفعه في حقه كذا ويعتمد على ذالك فان فعل فيما وان لم يفعل فله ان يرفع الجدار

فان


كتاب دعوى

جلدد چهارم

فان سقطت حمولته لايضمن (خلاصة الفتاوى) دیواری میان دو کس مشترک بود و
سنده بود آن دیوار و اراده کرد یکی از ان دو کس که اصلاح کند انرا و منع آورد بگیریش متنا به گفته شد او را
که بردار بار خود را بستونها زیرا که مدرشی من نمیدارم آن دیوار را در فلان وقت ترا و گواه بگیریر آن
گفته شود پس اگر برداشت آن دیگر بار خود را بستون پس بهترست اگر برداشتن انرا نکرد مرا درست که

فایده
دیواری که میان دو کس مشترک شد
در مرگی یا ماری بدار ان ند دیواری
هیچ چیزی نباشد پس آن دیوار بد ستون

بردارد آن دیوار را پس اگر افتاد بار آن دیگر تاوان ده نمیشود حبلد بين جلين لاحد الحموله
وليس للاخر شئ فمال الجد، الى الذى لاحولة له فاشهد على صاحب الحولة فلم
يرفعه مع امكان الرفع حتى سقط واضر بالشريك قال اذا تمة الاشهاد
وكان مخوفا وتمكن برفعه بعد الاشهاد يضمن المشهود عليه نصف قيمة مافسد
من سقوطها (قاضيخان) دیواری میان دو کیر شریک بود که اعتبار انرا بان دیوار ماری بود و دیگری را بران دیوار
چیزی نبود پس مایل شد دیوار بطرف آن کسیکه بار نمود مرا و را بران پس گواه گرفت بر صاحب بار و برا نداست
بار خود را با آنکه مکمن بود برداشتن آن تا آنکه افتاد آن دیوار و ضرر رساند بشر یکیش گفته است امام محمد
که اگر ثابت شد گواه گرفتن او در حالیکه ترسنده بود از افتادن آن دیوار و قدرت داشت بر داشتن انرا بعد از گواه
گرفتن تاوان ده میشود انکس که گواه بروی گرفته شد نصف قیمت انجیز که تباه شد هست از افتادن آن

مرتبتی در اسقف
نور و دیگر را سقف و ان منون
اور پائین بود و سرس بود

قال ابو القاسم حائط بين رجلين لاحد هما عليه غرفه وللاخر على سقف بيته ستمك الحا
من سفل، ورفعا اعلاه بالاساطين ثم انفقا جميعا حتى بنيا عل، بلغ الضار صوح
هذا وحصار السقف ان يبنى شريك لا يجبر ان يبنو فيها خاذ الكذا في فتاوى المضمرة كنات
(عالمگیری) گفته است امام ابوالقاسم کدوواری میان مرو شرکت دیگر انت اسنا بران دیوار بالا خانه بود دودیگرا
برای شقف خانه پرسی افتاد آن دیوار از پانش جمع و برداشتند آنرا دوی ایشان بنجیر بر که سران بوار بود ستون بعد از ان د وی
ایشان
اتفاتی گرفتند انیله آن دیوار را با دگان ان میں وقتی که در بندان دیوار بجای آن صفت رفع و در حصر است که بیاد


جلد چهارم
۶۶۸
کتاب الدعوی

بعد ازان درینصورت میگیرد و نمیشود بر او که خرچ کند از مال خود در ان مقدار یکه تجاوز کرده است از حقه وی
همچنین مذکور است در فتاوای صغری کذا الحیطان رجل له بیت وحائط هذا البيت بينه وبين جاره
فاراد صاحب البيت ان يبني فوق بيته غرفة ولا يضع خشبه على هذا الحائط قال ابوقا
ان يمنعه حد نفسه من غير ان يكون معتمداً على الحائط المشترك لم يكن للجار ان يمنعه (قاضیخان)
مردیرا خانه بود و یکدیوار آنخانه مشترک تان و همسایه او بود پس اراده کر صاحب خانه که بالوکند بالای ناخود
خانه را و چوب نرا برین دیوار شرک نمی نهاد کفتت امام ابوالقاسم ک اگر تیار میکرد بالاخانه را در حد خود بدون
فایده
تکیه دادن بردیوار مشترک نیست همسایه او را اینکه منع کند او را رجل له ساباط احد طرفی جذعه
(یکطرف تیر های سقف مردی بردیوار
دیگری بود و دعوی کرد درحق
نهادن آن
هذا الساباط على حائط دار رجل فتنازعا في حق وضع الجذوع فقال صحب الدار
جذوعك على حائطى بغير حق فارفع جذوعك عنه وقال صاحب الساباط هذه
الجذوع على حائطك بجق فلوجبى كوصاحب كتاب الحيطان الشيخ الثقفي رحمة الله عليه
ان القاضي يامرة برفع جذعه وقال الصدرالشهيد وبه يفتي (عالمكيري)
مردیرا سقفی بودکه یکطرف تیرهای آن بر دیوار سرای دیگری بود و دعوی کردند در حق نهادن آن تیرهای پیش
آن شری گفت که تیرهای تو بر دیوار من بی حق است پس بردار تیرهای خود را وصاحب آن سقف گفت
داشتن
که این تیرها بر دیوار تو بحق است که واجبست اگر گروه است مصلی حطان شیخ ثقفی حکم امر کند او راقاضی بری
تیرهایش امام صدرالشهید که فت براین کم تو کرد شد و است وان تنازعا في الحائط يقضى الحائط تصا
في ظاهر مذهب اصحابنالان الحائط متصل بماك صياح الدار ولا اتصالبيت بالكنهالناظا
كان
الاتصال اتصالا توح اما اذا كا اتصالا تلافضاء الساباط هكذا في المحيط وكذا المحيط(عالمكير)
و اگر دعوی کردند درآن دیوار مکرد میشود بآن دیوار برای صاحب نای ظاہر من با اصحاب زیراکہ دیوار پوسته تا
یک صاحب اسری با تصال تصرف ثابت میشود لیکن این کم وقتیت که این اتصال رقسم اتصال ترجیح باشد
اما وقتی که


جلد چهارم
۶۶۹
كتاب دعوى

آنا وقمنی که اتصال پوستی باشد پس صاحب آن سقف بهتر است همچنین مذکورست در کتاب محیط در کتاب بیان
جدار بين دارین انهدم ولا حد هما بنات و نسوة وازاد صاحب العيال ان يبنيه وابي الآخر
قال بعضهم لا يجبر والاكني و قال الفقیه ابو الليث ح في زماننا يجبر لانه لابد ان يكون بينهما
سترة قال مولانا رحمه الله تعالى ينبغي ان يكون الجواب على التفصيل ان كان اصل الجدار
يحتمل القسمة بحيث يمكن لكل واحد منها ان يبنى في نصيبه سترة لا يجبر الاني على البناء
وان كان اصل الحائط لا يحتمل القسمة على هذا الوجه تجبر الآبي بالبناء (قاضيخان) دیواری میان دو
سرای بود و ویران شد و مرصاحب یک سرا را دخترها و زنها بود واراده کرد تا صاحب عیال که بیان را
آن دیوار را و منع آورد دیگرایشان بعض مشایخ د گفته اند که جبر کرده نمیشود برمنع آورند. و گفته است
فقیه ابولیث ده در زمان ماجبرکرده میشود بر اوزیرا که صاحب عیال ناچارست از اینکه میان ایشان
پرده باشد کفته است خواجه ما که برفت باید که این حکم تفصیل باشد اگر اصل آن دیوار احتمال شت ایا
نان امک باشد میکی اشار ات یار کند و در خود برده ای کرده میشود برای آورد واگر اتحمل
قسمت را نداشت بران طریقه ابر کرده میشود منع آورنده را با با دکدن آن دیوار وصله النوار
جداربين اثنين ولكل واحد عليه حمل فانهدم واحد هما غائب فبناه الاخران بناء ه
بنقض الحائط الاول فهو متطوع وليس له ان يمنع الآخر من الحمل وان بناء ه بلين
وخشب من قبل نفسه لم يكن للا بي لم يترك الحمل عليه حتى يؤدى نصف قيمته
(خلاصة الفتاق در کتاب صلح کتا بی نزاع گوریست که دیواری میان دو نفر مشترک بود و سر یک ایشن را
بران دیوار باری بودیس آن دیوار ویران شد و یکی ایشان غایب بود پس آبا د کرد آن دیوار را آندیکا گراگا
بود آنرا شکستهای دیوار اول پی اونیکی کند دست را با کردن و نیست مرا درا که من کند آن دیگر
از بارنهادنش و اگر آباد کرده بود بخشت چوب از طرف خود نیست آن دیگر را نهادن با بران دیوارت تا که تند

فایده
دیواری در میان دوسرای را
ویران شود و صاحب یکی ا
دخترها و زنان باشد و اراده کند که
آباد می کند او و دیگر ایشان منع
میاورد

فایده
دیواری ویران شود بران دو
و مر و باشد و یکی ایشان غایب ا
و دیگرش آباد کند آنرا


جلده چهارم ۶۷۰ کتاب دعوی

فایده
اراده کردنی شکستن دیواری
مشترک را و دیگری ایشان مانع بود
و اراده کنند و ضامن شدن چیزیرا
که از خانه دیگر ویران شود

کننده نصف قیمت آن دیوار را وفي فتاوی الفضلی آذا اراد احد ها نقض جدار مشترک الى والا
فقال له صاحبه انا اصالحك على ليمنع من ذلك ففعل ذلك ثم نقض الجدار باذن شریکه لم يلزمه ضمن الان
يضمنه من منزل مسقوله شيئ کمالو قال ضمنت لك لما يمعك من مالك كذا في الفتاوى الصعرى
فی كتاب الحيطان (عالمگیری) در فتاوای فضلی گفته است که اگر اراده کرد یکی از دو شریک شکتین آن
دیوار مشترک را و منع آورد اندیگر پس گفت اراده کننده مراور ا که من ضامن هستم مر ترا که هر انچیز یک دیران
از خانه تو پس ضامن شد برای او بعد ازان ویران کرد آن دیوار را باذن آن شریک خود لازم
نمیشود بهیچ چیزی مر ویران کننده را از تاوان آنچه ویران شده باشد از خانه اندیگر که ضامن
برای او شده بود چنانکه لازم نمی شود اگر بگوید که منا من مستمر تو انچه لاک شود از مار توهین انان
مذکور است در فتاوای صغری در کتاب حيطان جدار بين رجلین افهدمه واحمد الجاريزا غائب
فبني الحاضر في ملكه جدارا من خشب تركه موضع الحائط على حاله فقدم الغائب و اراد ان ببني الحائط في
الموضع القديم ومنعه الخر قال الفقیه ابو بحر رح ان اراد الذی قدم ان يبنى على حرف موضع الحائط مقالنا
وان جعل ساحته اسول الحائط إلى جانب نفسه ليس له ذلك وان اراد ان يبنى الحائط كما كان
اوادق منه ويترك الفضل من الجانبين سواء له ذلك
(قاضيخان ) دیواری مشترک بود میان دو مرد ویران و یکی ایشان غایب بود پس آبا د کرو مرا
حاضر در ملک خود دیوار بر را از چوب گذشت جای آن دیوار را بر حالش بعد از ان آمد آن مرد
غایب و اراده کرد آباد کردن آن دیوار را در جای قدیس و منع کرد اندیگر گفته است فقیه
ابوبکر که اگر اراده آن مردیکه ازسفرآمده که با کندی را بطرف جای اندیوار که نزدیک است باورد
او را آن آباد کردن و اگر گرداند میدان اسفل آن دیوار ر ابطرف خود نیست مر اور ا آن باد کردن
اراده کرد که آباد کند آندیوار را همچنانکه بود یا باریک تر از ان گذارد آنچه زیاده میان از ان می برد آنراد

فایده
دیواری ویران شد که میان
دو مرد بود و یکی از غایب بود
آن حاضر آنرا آباد کرد

آن


جلد چهارم
۶۷۱
کتاب الدعوی
آن او بیست آن اباد کردن جد در میان کو میان بو جلین انهد مر فاستعدای احدهما
الى السلطان لما ابى صاحبه ان يبنى فامر السلطان بناء برضاء المستعد أن يبنى الجدار
علا واخذ الاجرة مقافيه فكل له ان يأخذ الاجر من حبا الكرمان (فصول عمادي) ديواری مشترک
میان دو تاک انگور مرد و مر در ا پسر معاونت خواست یکی از ایشان از پادشاه از جهت منع آوردن
خود از اباد کردن آن دیوار پس امر کرد پادشاه یک انبار را برضای معاونت خواهنده که ابا کند
دیوار را بر اینک بگیرد اجرت خود را آن بسیار از هردوی ایشان پس بناء آن دیوار را آباد کرد
مرنبار را که بگیرد اجرت خود را از هر دو صاحب آن تاک وفي الاقضية حائط مشترك
بین اثنین اراد احدهما نقض الحائط وابى الشريك الآخران كان بحال لا يخاف الله سقوط
لا يجبر و ان كان بحيث يخاف عن الامام ابي بكر محمد بن الفضل رحمة الله عليه انه بير
فان هدماء واراد احدهما ان يبنى و ابى الآخران كان اس الحائط عريضا يمكنه ان مبى حائطا
في نصيبي القسم لا يجبر الشريك وان كان لا يمكن يجبر وعليه الفتوى (خلاصة الفتاوی)
و در کتاب اقضیه آورده است که دیواری مشترک بود میان دو کس یکی ایشان خواست شکستن آنرا
ومنع اور ا شریک دیگر پس اگر ان بوار بحالی بود که ترس افتاد نش نبود جبر کرده نمیشود براو
واگر آندیوار بجالی بود که بیم افتادنش بود در ینصورت از امام ابوبکر محمدبن فضل، روایت شده
که جبر کرده میشود بر او پس اگر آن هر دو ویران کردند آن دیوار را بعد ازان اراده کرد یکی ایشان بیار
کردن انرا ودیگر ایشان منع آور د اگر بشارت دیوار ین بو که مکن بو و باد کردن دیوار را در حصه خود بعد القسیم
کرده آن ان پر کردن میشود بر آن شریک دیگر واگر ممک نبود جبر کرد میشود و براین حکم فتوی است والفي العبر
له ان بير واقضم الشريك فهو متع في العادة ويرجع على الشريك بنصف النفقة الكان الحائط لا يحتمل القسم
خلاصة الفاوی و قصب بر کردن بان است که کرموا فقت میکرد با او شریک در آباد کردن آن پس خرج کند شر کیاد
فایده
دیواری بران سحط میان
دو مرد بود یکی ایشان مقاوت
حواست از پادشاه از منع آورد
ر خود و پادشاه بانی زامر کرد
که آنرا با جرت آبا د کند
فایده
قضیه جبرانیست که شریک آبادکند
و رجوع کند بقدر حصه دیگرم
شریک او


جلد چهارم
کتاب دعوی
آن دیوار رجوع کند بر آن شریک خود نصف آنچه که خرچ کرده است اگر بنیاد آن دیوار قبول نکند تقسیم
کر در الوھدا جدارا بينهما فبنياہ احدھما بنفقته والآخر لا يعطيه النفقة ويقول انا لا اضع
علی الجدار حمولة فله ان يرجع علی شريکہ بنصف النفقة وان لم يضع غير البانی الحمولة كذافي
الفتاوی الصغری (عالمگیری) و اگر دو مرد ویران کردند دیواریکه در بین ایشان مشترک بود بعد از ان کرد
یکی ازیشان انرا خرچ کردن از مال خود و دیگری بنیاد خرچ انرا و میگفت که من بنی نهم بران دیوار با هودان
پس سمت اباد کننده را که رجوع کنند بران شریک بنصف انچه خرج کرده است کر چشمان
غیر آباد کننده بار خود را بران دیوار همچنین ذکر کرده شده است در فتاوای صغری وان هلك او خاف
فایده
دیواریکه ویران شود یا ترس وقوع الحائط و هدم احدهما لا يجبر الشريك علی البناء وان كان الحائط صحيحا فهل دم احدھما
افتادن آن باشد یکی از دو شکر
ویران کند باذن الشريك لاشك انه يجبر الهادم علی البناء ان اراد الاخر البناء كما لوهدمه او ار هدات
بغير اذن الشريك ان لم يكن للتراب قيمة ولا تزداد الارض قيمة ببناء الحائط فانه يضمن قيمة
نصيب شريكه من الحائط بالغہ ما بلغت وان كان للتراب قيمة يرفع قيمة التراب من نصيب
الشريك الا ان يختار ان يترك التراب علیہ ویضمنه قيمة نصيبه بحيث لا يرفع
منه قدر قيمة نصيبه من التراب وان كانت الارض تزداد قيمته ببناء الحائط يقوم
الحائط بارضہ وبنائہ ثم يرفع عنه قدر الارض بدون البناء فيضمن
نصيب الشريك ما بقى من بنائه (خلاصة الفتاوى) واکر ویران و دیواری یا ترا با دو
آن بود و ویران کر د انرا یکی از ایشان بر کر میشود بر دیگر شریک آباد کردن آن اگر دیوار دست بود تا
کرد ان یکی از ایشان بدون حکم شریک خودشک نیست که بیر کرده میشود بر ویران کننده آن اباد کردن
اگر دیگر را اراده داشت آباد کردن انرا جنانجه کرده می شد اگر هر دوی ایشان ویران کرد اشند انرا ار کر بیرا
کرو یکی ایشان بی اذن شریک او پس اگر خاک انرا قیمتی نبود قیمت زمین زیاده نمیشد بابودن ان دیوار پیس
ویران
کنند


جلد چهارم
۶۷۲
کتاب دعوی

کنند تاوان نمیشود قیمت حصهٔ شریک خود را از ان دیوار در حالیکه رسیده با بهر قدریکه برسد آن قیمت مگر
در خاک او قیمتی بود برداشته شود قیمت آنخاک از حصهٔ شریک او و تاوان باقی حصهٔ او را بدهد مگر آنکه بختیار
ویران کننده کند چون خاک را براد و تاوان بدهد اور اقیمت حصهٔ اورا از ان دیوار پس در ینوقت
نه بردارد از قیمت کند یوار با بقدر زیرا که حصه شریک او میشود از ان خاک و اگر قیمت زمین زیاده میشود
بآباد بودن آن دیوار قیمت کرده میشود آن دیوار باز مین آن و آباد بودن آن دیوار پس دور میشود
از ان قیمت مقر قیمت زمین آن پس تاوان بدهد حصه شریک خود را آنچه مانده از قیمت بادی ان
جدا ردان رجلان لكل واحد منها عليه حمولات فوحی الجدار فوضا حدهما وبناه بمال نفسه
ومنعم الآخر عن ضع الحمولات على ما كان عليه فى القديم قال الفقيه ابو بكر الاسكاني و بنظرات كان
عرض موضع الجدار بحال لو قسم بينهما اصاب كل واحد منهما موضع يمكنه ان يبنى عليه حائطا ليحمله حوالى
على ما كان عليه والاصحا كان لبانی متبرعا في البناء ليس له ان يمنع خيا من وضع الحمولات عليه ان كان
بحال لو قسم لا يصيبه ذلك لا يكون متبرعاً وله ان يمنع شريكه عن وضع
الحمولات على هذا الجد وحتى يضمن له نصف ما انفق في البناء قال الشيخ الإمام
ابو بكر بن الفضل يرجع عليه بنصف النفقة ان بناه بامر القاضي وبنصف قيمة البناء ان بناه
بغیر امر القاضی ( قاضیخان ) دیواری میان دو مرد شریک بود و هر یکی ایشان بر آن بواری
بود پس سست شد آن دیوار پس در ثبت آنزا یکی ازین د ابا کرد آنزاب مالخود و منع کرد دیگری را از نهادن
ی
چنانکه د قدیم برای در گفته است فقیه ابوبکر کان که دیشو در پهنای جایی زدیوار عالی بودکه تقسیم ش درمانی یا
مردیکی ازان مورد را ازیابی اور باریک بوری بر شت بار بار بود برای دریا
دریجا است اباد کنند یکی کننده آت را اباد کردن ان پر اور انیست که منع کن شریک خود را از نهاد از بانوی
اگر این را می داد قسیم رد میان پر ایک ایشان انتقدر ای درت بکنند ان تی کننده
ی
ی


جلد چهارم
کتاب دعوی
دست او را که منع کند شریک خود از اباد با دبران دیوار تا که وان دیوار را شریک نصف انچه را که خرج کرده اسبیت
ان بوار الهدم السفل و العلو لا يجبر جاب السفل على البناء ولصحب العلوبناء السفل ويمنع
صاحبه من السكني حتى يعطيه قيمته فاذا ادى اليه قيمه البناء يملك البناء عليه وغر الطاوي
حتى يعطيه انفق في السفل واستحسنه بعض المتاخرين رحمهم الله تعالى وقالوان بني بامر
القاضي يرجع بما انفق وان بنى بغير امره رجع بقيمه البناء وعليه الفتوى كذا في محيط
السرخسى (عالمگیری) ویران شد زیرخانه و بالاخانه بر صاحب زیر خانه جبرکرده نمیشود با با کردن ان مرصاحب انا
خانه است که اباد کند زیر خانه را و منع کند صاحب آنرا از سکونت کردن دران تا که بدهد با و قیمت زیرخانه
وقتی که داد با و قیمت آبادی او را مالک میشود صاحب بالاخانه آباد یرا بران از امام طحاوی روایت کنند
که منع کند اورا تا وقتی که بدهد صاحب زیر خانه بصاحب بالاخانه انچی را که خرج کرده است در آباد کردن
زیرخانه و بعض علما متاخرین استحسان دانسته اند این حکم را گفته که اگر صاحب بالاخانه زیرخانه را آباد کرد
بود با مرقاضی رجوع کند بصاحب زیر خانه با نچه خرج کرده است دران و اگر بغیر امرقاضی آباد کردود
رجوع کند بقیمت آبادی زیرخانه و بر این حکم فتوی است همچنین مذکورست در کتاب محیط سرخس تواذا
كان الصحب العلو ان يمنع حب السفل عن الانتفاع بسفله حتى يرج عليه بقيمة البناء على ظاهر الرواية
وامتنع حب السفل عن اداء القيمه لا يجبر عليه كذا فى المحيط (عالمگیری) بعد ازان وقتیکه صاحب بالاخانه است
که منع کند صاحب زیرخانه را انتفاع گرفتن بزیرخانه خود تاکه جوع کند برو بقیت یا کردا آن در ظاهرا ای منع را
زیر خانه از دادن قیمت آن جبر کرده نمیشود بر او بدادن قیمت همچنین مذکورست در کتاب محیط و لكان السفل
هو الذي ها، كلف اعادته بخلاف ما اذا هده اجنبى السفل لا يجبر على البناء بل يضمن حبة صحاب
العلو والسفل (عالمگیری) و اگر صاحب زیرخانه کسی بودکه ویران کرده بود را تکلیف کرده
اباد کردن با این بخلاف آنصوری کر ویران کرد بود زیرخاه اور دیا میری انو درین در یگانه ابا کردن آن
ضمان


جلد چهارم ۶۵۶ کتاب دعوى

میدامن میشود آن برو سیکا به معینت آنرا براھی حصب بالا خانه و زیرخانه و اذا اختصما فى الجذوع السفلی
والمراوى والبواري والطين والآخ فهو لصاحب السفل ولصاحب العلوالوطاءة القرا
على ذلك فان تنازعا فى السقف وفى الحائط الذى فوق السقف اختلف المشايخ رحمهم الله تعا
فيه قيل يكون لصاحب السفل وقيل لايحكم بالحائط لصاحب السفل وبه يفتى ولوکان
في السفل روشن ولصاحب العلوعليه طريق فاختصما في الروشن کان لصاحب السفلی
ولصاحب العلو عليه طريق ومرور كذا فى محيط الخرسی (عالمگیری) و اگر دعوی کردند صاحبان زیرخان
و بالاخانه و چیزهای زیرخانه و در وسه ھا و در بوریا ھا و در کل و در نوعی از بناھی آن پس آنها مر صاحب زیرخانه را
و مر صاحب بالاخانه راکشتن و قرار بودنست بر آنها و اگر دعوی کردند در سقف و در آن دیواریکه
بالای سقف است در بینصورت اختلاف کردند مشایخ د بعضی گفتند که مر صاحب زیرخانه راست وبعضى
کفته اندکه حکم نمیشود بان دیوار براھی حصب زیرخانه و بھمین حکم فتوی شدہ است اگر در زیر خانه غرفه بود و مرصاحب
بالا خانه را بر آن غرفه راه بود پس دعوی کردند در آن غرفه پس آنغرفه مر صاحب زیرخانه است و مرصاحب
بالاخانه را بر آن راه کشتن است همچنین درمحیط شرخسی ثلاثه نفر ارجل سفل و
للأخر عليه ولاخر على العلو علو فانهدم الكل فقال كل واحد منهم لصاحب السفل السفل لك
والعلولي فهناك على ثلاثة أوجه اما ان يكون لواحد منهم بيئة او يكون للاثنان منهم بيئة
ولا بيئة لواحد منهم اصلا ففي الوجه الأخر يحلف كل واحد منهم لصاحبه ثم يتكلموا
فى كيفية الاستخلاف قال حصاء كتاب الحيطان يحلف كل واحد منهم بالله الذى لا اله الاهو
مايجب عليك بناء هذا السفل الذى يجب لهذا بناء علوة عليه وقال غيره من اصحاب رحمهم الله تعا
يحلف بالله الذى لا اله الاهوان هذه الارض ليست عملك لك ولا يجب عليك بناؤها قال الصدر اشھی
وبهذا يفتى فاذا حلفوا يقال لكل واحد منهم ان شئت ان تبنى السفل فابن و بين علوه ادعيت عليه من العلم


جلد چهارم
۶۷۶
کتاب الدعوی

وتمنع صاحبك من الانتفاع به الى ان يدفع اليك ما انفقت وان شئت فدع وفي الوجه الاول
يقضى ببينتم وفى الوجه الثانى يقضى ببينتهما ويقضى بالعلو الحصة الارض بينهما لاقصر اليناي
و عالمگيري) سه مرد بودند که هر یکی ایشانرا زیر خانه بود و دیگری ایشانرا بران زیر خانه بالا
و دیگری ایشانرا بران بالاخانه بالاخانه بود پس ویران شد همه انها پس هر کدام ایشان موضعی کردنی
گفت که زیر خانه مراست بالا خانه مراست پس انمسئله برسه وجه است یا هر یکی ایام استرا
گواهان میباشد یا دومی ایشانرا گواهان میباشد یا مقریکدام ایشانرا گواهان نمیباشد پس در وجه
که مقریکدام ایشانرا گواهان نباشد سوگند کند هر کدام از ایشان برای شریک خود من کرده الان
ارکیفیت سوگند دادن گفته ا صاب کنا حیطان که سوگند داد ه و پر یک از یشان ابی کی بری
عزوجل که نیست دیر خدای غیر او که واجب نیست بکوتیار کردن این زیر خانه که وجب است
مراح در ایار کردن با لاله بران گفته اند غیر و اصحاب ام که سوگند داده و دین کین جا جل شد است
خدای کریزا نیست این می لاتی وجب نیست بوتار کروان گفته است امام صدر شیرنا
که باین حکم فتوی کرده شده است پس وقتی که سوگند نمودند گفته شود برای هرکدام ازایشان
که اگر میخواهی تو که آباد کنی زیر خانه را پس آباد کن آنرا و آباد کن تو میدان بالا خانه
را که دعوی میکردی تو و منع کن تو شریک خود را از نفع گرفتن بآن تاکه با
بنو آن چیز را که خرج کرده تو و اگر میخواهی تو پس بگذار آنرا و در
وجه اوّل که هر یکی ایشانرا گواهان باشد حکم کرده می شود بکواهان
او و در وجه دوم که هر دوی ایشان را گواهان باشد
حکم کرده می شود بگواهان هر دوی ایشان حکم
کرده می شود به بالا خانه بحصه زمین آن در میان آن هر دو بدر و نصف


جلد چهارم
۶۷۷
کتاب دعوی
الباب الحادي عشر في دعوى الطريق والمسيل
باب یازدهم ثابت است در بیان احکام دعوی راه و آبر و واذا كانت دار مهنا في يد
عشرة ابيات وفي يد آخر بيت (هدايه ) تنازعا في الساحة ( درمختار) فالساحة وهي العرصة
في الدار (تتيجة الاحكام) بينهما نصف الاستوائهما في الاستعمال وهو المرور فيها وهذا
ووضع الامتعة وصب الوضوء وكسر الحطب وما اشبه ذلك فلما كانوا في الاستواء كذافي
استحقا الضاة ايضا سواء ولعل مرور صاحب القليل أكثر من مرور صاحب الكثير لزمانة صاحب الكثير
وكور صاحب القليل ولما الحاجة وصاحب اكالظهير يستوعب محط المعير والمقرير والسيات وان كا بعضها
اقرب بعض في الاحكام المجلد الشهر أن النار عادة من يفعل بالارصر فقات سعيا فيكة الانتكاره الا
في الشرب فيقك على كثرة حول نعم بيلا لاحكام رد المحتار في علما ان ذلك حين المحبة الى العرصة
کا اندا المذكور وكلها لا يحجر قوى عمل او لادقته سهم والحرف منا فالساحة بينهم على قدر البيور رد المحتار)
وقتی که سرائی بود که ده خانه از ان دست مردی بود و در دست مردی یک خانه از ان بود و با هم دعوی کردند
آن صین کار داشت که عبارت از میدان است مسابین ادعی نصف است در میان ایشان از جهت
بودن ایشان در استعمال که گذاشتن دنهادن متاع و ریختن آب وضوء و شکستن چوب هیزم است
در آن مانند اینها پس هرگاه که در آن چیزها برابر بودند پس در حق داری میدانی آن نیز برابر باشند
گر چنین باشد که گذاشتن صاحب اندک بیشتر باشد در ان از گذاشتن صاحب بسیار از جهت
مانده بودن صاحب بسیار و از جهت بسیار درآینده و بسیار برآینده بودن صاحب اندک میگیرنی
این میدانی نافذ راه که در ان برا بند صاحب سرای و صاحب حمل مصاحب . اگر چه بعض انها
اقربت از بعض دیگر و این حکم خلاف حکم قضیت آب است که اگر دو مدعی در آن دعوی کنند بر اکالفقاً
آن برین بقدر آب خوردن مال میشود پس بسبب بسیاری زمین بیاری احتیاج است تفصید این
فایده
و ده خانه سرائی در دست
یکست و آن در دست دیگری
بود دعوی کردند در صحنه
ان


جلد چهارم
۶۷۸
کتاب دعوی

فایده
گواهی دادند براه و بیان
موضع آن و بیان حدّ داْنرا
نکردند

بسبب بسیاری زمین دلیل گرفته میشود ببسیاری حق مر او را در آن و باین باین معلوم شد که این کم
در آنجاست که اصل ملک معلوم نباشد اما اگر اصل ملک معلوم بود مانند آنکه سرای بنام مردیرا بود
مرّد واز و ماند اولادی که قسمت کردند میان خود خانهایئ را از انسراى پس میدان آن امین ایشان
بقدر خانهای ایشان است لوادعى على آخر حق المرور ودقّبة الطريق فى داره فالقول قول صاحب
ولو اقام المدّعی البينّة انه كان يمرفى هذه الدّار لم يستحق بهذا شيئا كذافى الخلاصة ولويشهد
الشهود ان له طريقا فى هذه الدّار جازت شهادتهم وان لم يحدّوا الطريق قال شمس الائمة الحلواين
ذكر فى بعض الرّوايات انهالم تقبل والبيسان موضع الطريق انه فى مقام الدّار او فى مؤخّرها
ويذكر طول الطريق وعرضه قال وهو الصحيح وما ذكر فى بعض الرّوايات انها تقبل وان
لم يحدّوا الطريق محمول على ما اذا شهدوا على اقرار المدّعى عليه بالطريق وذكر شمس الائمة السرّخسى
الصحيح انها تقبل وان لم يذكرو ا موضع الطريق ومقداره لان الجهالة انما تمنع قبول
الشّهادة اذا تعذّر القضاء بما وهم هنا لا يتعذّرفان عرض الباب الاعظم يجعل حكما تعمر
الطريق هكذا فى فتاوى قاضیخان فى باب اليمين والاصل هذه الشهادة مقبولة على كل حال كذاف
(عالمگيرى) اگر کسی دعوی کرد بر دیگری حق گذشتن ذات او را در سرای او پس معتبر قول صاحب رای
و اگر مدعى گواهان گذرانید که بدرستی بودم که من میگذشتم درین سرای حقدار نمیشود باینقدر چیز یرا و همذین ذکار
کرده شده است در کتاب خلاصة الفتاوى اگر گواهان گواهی دادند که بدستی او را راه است درین سرای جواز
گواهی ایشان اگر چه بیان نکنند حدود راه را گفته است شمس ایمۀ حلوانی که ذکر شده است در بعض روایتی که بدان
این گواهی قبول نست تا اینکه کند وان جای رکه ریش رای است یا د تهران که کرکند رازی راه پینای آنرا درته
که همین امت صبح بست انچه د بعض رواتیها ذکر شد است که این گواهی قبول است اگر چه بیان حدود را
نکنند محمول است بانکه گواهان گواهی داده باشند باقرار مدعی علیه براه و ذکر کرده است شمس ابیم
سرخسی


جلد چهارم
۷۹
کتاب دعوی

مفتی بلخ صحیح نیست که قبول میشود اگرچه گواهان جای راه را و مقدار انرا ذکر نکرده باشند زیراکه معلوم
بودن وقتی منع میکند قبول شدن گواهی را که حکم قاضی بان دشوار باشد و در اینجا حکم او دشوار نیست
زیرا که پنائی دروازه بزرگ محکم گردانیده می شود برای شناختن مقدار راه همچنین ذکر شده است
در فتاوی قاضی خان رباب یمین و صحیح این است که ایچکجا گواهی قبول است بهرحال همچنین ذکر شده است
در کتاب محیط و لو شهدا ان اباه ما توترك هذا الطريق ميراثا لم جازت شها دتهما
(قاضیخان) و اگر گواهان گواهی دادند که پدر مدعی مرده است و میراث گذشته است ای راهی را
او روهست گواهی ایشان واذا كان جاء مفتوحا في راه على حائط في زقاق وانكراهل الزقا
ايكوام والمرو ورقات فله منها التو بيته على الطريق انا لا لكريم الركسی و دروازه کشوده
از سرای او برد یواری در کوچه و اهل آنکوچه منکر بودند از حق گذشتن او در کوچه ایشان پس ایشان است
منع کردن او مگر اینکه گواهان بگذراند باین که بدرستی او ر اراهیست ثابت در انکو همچنین
ذکر شده است در کتاب محيط واذا كان مسيل الماء في دار رجل قنات را وجب القناني محمد الم امر و مردی در سرای دیگری
فليس لك الا برضاء صاحب الدار ولو كان ميزا با فارادان يجعله قنانا فان كان في ذلك بود و آمد یگر در آن
ضرر اعلى صاحب الداربان احتاج الى هذ حافتي النهر يجعله قنات خليصى ذاك الا برضاء الحب تصرف کرد
الداروان لم يكن في ذلك ضرر على صاحب الداربان لم يحتج الى ذلك بان كان الميزانيتها
فلم ذلك وذكر الكرخي انه اذا تساوى الامران في الفر فله ان يجعل الفنائميزا بادل الدين
قناتا و من المتاخرين رحمهم الله تعالى من قال ما ذكر محمد رحم الله تعالى عليه الكنا
محمول عليها اذا كان لين المسيل لا عير فاما اذا كانت البقعة التي بني لماء
ملك فله ان يتصرف فيها كيف يشاء قال في الكتاب فان كان الميزاب على الفو
فله ان يجعله قنات ولم يفصل بينها اذا كالحب الارض فيه ضررا او لم يكن (عالمكيرى)

فایده
امیر و مردی در سرای دیگری
بود و آمد یگر در آن
تصرف کرد


جلد چهارم
۶۸۰
کتاب الدعوی

اگر آب رو مردی در سرائی بود در کاریزی یعنی سرش پوشیده بود پس اراده کرد صاحب کاریز که آنرا
ناوه دان ساز دیعنی سرش را برهنه کند پس اوانیست اور ا این امر مگر برضای صاحب آنسرای
و اگر آب و اونا وه بود اراده کرد که انرا کاریز ساز د پس اگر درین امر ضرری بود مرصاحب اسرارا
که محتاج می شد بویران کردن کناره های جوی برای کاریز ساختن پس اوانیست اور امگر برضای صاحب های و اگر
ضرری دران نبود مرصاحب النسر اکه محتاج نمیشد بویران کردن کناره های جوی چنانچه آن ناوه دان
پہن بود پس مر اور ارو ہست که چنان کند و ذکر کرده است امام محمد که اگر سر دو کا ر برا بر بود
در ضرر پس ہست مر اور اکه کاریز را ناوه بسازد و ناوه را کاریز بگرداند و بعضی از علم ا ومتأخرین رح
گفته اند که آن حکمی را که امام محمد در کتاب ذکر کرده وقتی است که مجراحق جاری کردن آب باشد و غیر
آن اگر ا قدر مینی که آب در آن جاری می شد ملک و بود پس و است اور اتصرف کردن در آن
بر شائیکه بخواہد و گفته است امام محمد در کتاب اگر ناوه دان بر ہوا بود پس ہست مر اور اکه آنرا
کاریز بساز د بر ابر ہست اینکه صاحب سرای را ضرری باشد یا نه لوان آن تجعل میزابا لصول
من میزابه او انجرعنا واضمه او اراد ان ليسيل ماء سطحه من ذلك الميزاب ليس له ذلك الا برضاء اهل
کذا فی محیط (عالمگیری) و اگر اراده کرد که ناوه حوض در اور تر بسازد از آنکه بود یا پہن تر یا کر
تر کند انر ا از آنکه بود یا اراده کرد که جاری کند آب حوض دیگر را درین ناوه روانیست اور این فضا
بغیر ضاء صاحب سرای همچنین اگر شده است در کتاب محیط لواراداھل الداران بینہ او يسدا
مسيد ا و اراد و ا ان ينقلو الميرا بعین موضع او يرفعوه او يسفلوہ لم يكن لهم ذلك و لو رضوا بذلك
ليس لهم أنهم على حجزة لهم ذلك كذا في الفتاوى عالمگیری اگر اراده کرد اہل سرای بتها و کند هیرا
را که بند کنند منع او را یا اراده کردند که نقل کنند ناوه اورا از جای خودش بدیگر جایا بالا کنند انرا یا پائین
از جای خودش ہست ایشانر امین تصرف او اگر بنا کردند خانه را که جاری شود آب ناوه او بر پشت بخانه در
اینصورت


جلد چهارم
کتاب دعوی
ایشانرا باین تصرف نتوان کرد قاضی ارجل اراد اهل الدار ان يحفر واساحة الدار قناة طریقه ام يمكن الحفر الله
يتحلى ان يكون في ساحة الدار على عثمان الدار خلاصه و اگر مردی را راهی بود در سرای دیگری اراده کرد ندانی
سرائی بنا کنند و میدان آنرای چیزی را که قطع میکند راه او را روا نیست ایشانرا این بنا و برینیان
ایشانرا که بگذارند در میدانی آنسرای مقداری پنهانی دروازه سرای ذکر في المنتقى عن محمدرح في قناة
جارية تحفر فصل با بها في دار رجل في سلحة ارع ادفى ارض رجل عليها حائط محيط فادعى صاحب
القناة ظهر با بها وادعى صاحب الدار والارض ذلك قال اما ما كان وهو صاحب
الدار واما ما في الأرض فهو لصاحب القناة اذا لم يعلم في يد من هوفان
كان صاحب الارض قد زرعها وحصل درعها ورفعه قال هي الذي زعمها
لانه اذا زرعها فقد صارت في يديه كذا في المحيط عالمگیری مکرده است در کتاب منتقی را مایت
در باره کاریزی کاری بود و کنده می شد بعض حابهای آن در سرای مردی و میدانی آن یا در زمین مردی و بر بارزین
گردیده بود دیواری پس دعوی کرد صاحب کاریز پشت چاههای آنرا و دعوی کرد صاحب
آنسرای آنزمین آنرا گفته است اما محمد رح که انچیز از پشت چاه که در سرایست از صاحب سرای میشود اما
انچیز که در زمین است از صاحب کاریز میشود وقتی که معلوم نباشد که پشت چاه در دست کیست اگر صاحب امین
کشت کرده بود درپشت چاه و درو کرده بود آنرا و برداشته بود آنر گفته است مام مه رح که آن پشت چا از کشت کنده می
زیر که وی وقتی که در آن کشت کرد پس آنزمین در دست وی شد همنین ذکر شده است در کتاب حبطى رجل لقناة
خالصة عليهما الشجار فلهی ارادها القناة ان يحفر قناة من هذا النهر يحفر له موضع اخر ليس
ذلك لوباع حبا القناة كالقصا اليت شفجو كذا الفصلى لحيمية اكرمر دی را کاریزی خالص بود و بر ان درخانی
بود مردمی را اراده کرد صاحب آن کاریز که بکند کاری خود را از انجوی تکند انرا جای دیگر نیست اور این فر
واکر فروخت معالق کاربز خود را میشود مصاحب شفعه جوا چنین ذکر شده است درکتاب فصول عمادی در نیا
فایده
بر جوی مردی درختان بود که
ان مرد جوی کاریز خود را از انجا که
کد نجر جای کستاند


جلد چهارم
۶۸۲
کتاب دعوی

فایده
ناوه بام مردی بطرف سرای
دیگری بود با هم اختلاف کردند
در جاری کردن اب در آن

سی و چهارم اذا كان الميزاب منصوبا الى دار رجل واختلفا في حق اجراء الماء واسالته فان كان
فى حال عدم جريان الماء لا يستحق اجراء الماء واسالته الا ببينة هكذا في محيط السرخي
وليس لصاحب الدار ايضا ان يقطع الميزاب كذا في المحيط وحكى الفقيه ابو الليث انهم استحسنوا
ان الميزاب اذا كان قديما وكان تصويب السطح الى داره وعلم ان التصويب قديم والميزابة قديم
ان يجعل له حق التسييل وان اختلفا في حال جريان الماء قيل القول لصب الميزاب ويستحق اجراء
وقيل لا يستحق فان اقام البينة على ان له حق المسيل وبينوا انه لماء المطر من هذا الميزاب اولماء
المطرو ليس له ان يسيل ماء الاغتسال والوضوء فيه
وان بينوا انه لماء الاغتسال والوضوء فيه وكذلك دليلهم ان يسيل ماء المطر فيه وان قالوا
انهما حق يسيل ماء ولم يبينوا ماء المطر و غيره صبح القول لرب الدار مع يمينه انه لماء المطر او لماء الوضوء
والغسالة وقال بعض مشايخنا لا تقبل هذه الشهادة في المسيل فى الطريق تقبل كذا في محيط السرخسي وان
لم تكن للمدعين اصلا استحلف صباً الدر فى دعية النكول كذا فى الفتات من اگر ناوه ایستاده کرده شد مردی ایام
بوی سرای دیگری و با هم اختلاف کردند و حق جاری کردن روان کردن آب بر ان پس اگر اختلا
ایشان در حال جاری نا بودن آب بو د حقدار نمیشو د جاری کردن دو روان کردن آب دران مگر گواهانه همچین
ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی و نیز مصاحب آنرا می را نیست تاوه ا قطع کند چنین ذکر شده است
در کتاب محیط و حکایت کرده است فقیه ابولیت رحم مشایخ و استحسان دانسته اند این را که گر نانو
قدیم بود و ریختن آب بام بطرف سرای او بود و معلوم بود که این ریختن قدیم بود و نوپیدا نبو درا
میشود حق جاری کردن ب مر صاحب ناوه را واگر باهم اختلاف کردند در حال جاری بودن آب از ناوه بوجی
مشایخ رو گفته اند که معتبر قول صاحب ناد ه دست و متحق میشود جاری کردن آب را و بعضی دیگر گفته اند
نمیشود پس اگر گواهان گذرانید بانیکه اور احق سبت است که گواهان باین کردند که حقی او برای آب باران است

پس


جلد چهارم
۶۸۳
کتاب دعوی

پس حق برای آب باران میشود و نیست مرا و راحق جاری کردن آب غسل و وضو و اگر بیان کردند که حق او برای
آب غسل و وضوست پس حق همچنان میشود که گواهان بیان کرده اند و نیست مرا و راحق جاری کردن آب
باران دران واگر گواهان گفتند که اورا حق آب و آبست و بیان آب باران یا غیر آب باران را نکردند صحیح
میشود گواهی ایشان و معتبر قول صاحب سراست باسوگندش در اینکه حق او برای آب بارانست برای
آب وضوء و آب مستعمل است و بعض مشایخ ما ره گفته اند که قبول کرده نمیشود این گواهی او درباره آبرو قبوول
کرده میشود درباره راه همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی و اگر مدعی را سگز گواهان نبود سوگند داد
میشود صاحب سراي را و حکم کرده میشود در آن بمنع آوردن او را سوگند همچنین ذکر شده است در کتاب حاوی
وفي نوادر هشام قال سألت محمد ر عن رجل على جل اد ان محرى مانه في بستانه لم يكن الما جاريا يوم خصما
تشهد شاهدان انه كان جا رياني بستان هذا امرة الکان ابويوسف لا يجيز هذه الشهادة وكان ابو حنيفة
لا يجيزها الا انيشهد واله بالملك والحق وهو قول محمدرح ولوشهد لا على اقرار المدعى عليه
بذلك جاز في قولهم جميع كذا في المحيط «عالمگیر» در نوادر امام هشام رح گفته است که پرسیدم امام محمد رح
را از حکم مردی که برد دیگری دعوی کرد که جای جاری شدن آب من در باغ تست و حال آنکه آب جاری نبود
در روز دعوی ایشان پس گواهی دادند دو گواه که بدرستی آب جاری بود در باغ اینمرد در روز پس این گواهی
رو است یا نه گفت امام محمرح امام ابویوسف روا نمیداشت این گواهی را و امام ابوحنیفه ره رو ا نمیداشت انرا
نا که شاهدی نداده باشند بلک حق همچنین قول امام محدست اگر واهی دادند با اقرار مدعی لیس این گواهی رو است
در قول همه ایشان همچنین ذکر شده است در کتاب محیط رجل في ارض رجل يسيل ملا فاختلفا في ذلك فالقوول
قول صاحب الماء الا ان تقیم صاحب الارض بينة ان النهر ملكه وكذلك اذا لم يكن جاريا وقت الخصومة
الا انه علم انه كان يجرى إلى ارض هذا الرجل قبل ذلك كان القول قول صاحب الماء واصلا
بالنهر الا ان يقيم صاحب الارض بينة أن النهر ملكه واذا لم يكن جاريا إلى ارض هذا الله


جلد چهارم
۶۸۴
کتاب دعوی

وقت الخصومة ولم يعلم جريانه الى ارضه قبل ذلك فانه يقضى لصاحب الارض بالنهر كما
عالمگیری
ان خصم المام بينة اللهم يكل هكذا في تجونِی و در زمین مردی بود که آب از ان جاری میشه برای زمین مردی
پس با هم اختلاف کردند دران پس معتبر قول صاحب آبست مگر انکه بگذارند صاحب زمین کواه را با نیکه
این جوی ملک من است و همچنین اگر اب بازی بود و ان وقت دعوای ایشان لیکن معلوم بود کله ب پیشت
از ان جوی در زمین آندیگر پیش از ین وقت پس معتبر قول صاحب آبست مگر انکه صاحب زمین کواهان بگذراند
جاری
باینکه اینجوی ملک من است و اگر آب یاری نبود در زمین آندیگر در وقت دعوای ایشان و معلوم نمیشود
بودن آب در زمین او پیش ازین پس حکم کرده میشود برای صاحب زمین بجوی مگر انکه صابات
آب گواهان بگذراند باینکه این جوی ملک من است همچنین ذکر شده است در کتاب محیط و فی الملتقط
قال هشام سالت محمدل بر عن نهر عظيم الشرب لاهل قرا لا يحصون حبسه اهل اعلى النهرعن الاسفلين
قالوا هولنا وفى ايدينا وقال الذين هم فى اسفل النهر هولنا كله ولا حق لكم فيه قال اذا كان النهر
يجرى الى الاسفلين يوم يختصمون ترك على حاله كما كان يجرى ويقر لهم جميعا منه كما كان
وليس للاعلين ان يسكر وه عنهم و ان كان الماء منقطعا عن الاسفلين يوم يختصمون
لكن علم انه كان يجرى الى الاسفلين فيما مضى وان اهل الاعلى حبسوه عنهم
اوايام اهل الاسفل بينة ان النهر كان يجرى اليهم وان اهل الاعلى حبسوه عنهم امر اهل الا
عالمگیری
بالماء للاسفلين كذا في التتارخانیه و در کتاب مفتی آورده است که گفت است امام هشام محکم پرسیدم امام حمد اراحکم مو
گفته
کلانی که در آن حق آب است بندان قریه یا که شمر د نشوند بند کرد نوعی بالاحای بودن آب ر اسیر و مسبابان خند که
رام حمر
ماست و در دست است ما مردم پایان گفتند که ممه وی با ست شرا حق بینی رآن پر کم در خصوم چه حکم بی گفت
را از آن پیش
که اگر آب جریجاری بود بسوی مردم پایان در روینکه دعوی میکند گذاشه یشوبر حال خرد انکه پش جاری به شریب بات آیشان
چنانکه بود نیست مردم را که بیند ندازان رم پایان اگر آب قطع شند بو در مردم پایان روزیک باهم دوی میکند

ولیکن

فایده
جوی کلانی بود مر اهل قریه های
بسیار یه امردم بالای آن آب را
بند کردند بر مردم پایان آن


جلد چهارم ۶۸۵ کتاب دعوی

ولیکن معلوم بود که آبجاری میشود برای مردم پایان رز ماند نگذشته و بقی مردم بالا بند کرده اند آنرا از مردم پایان تا مردم
پایان گواهان گذرانیدند باینکه آب جاری بود برای ما و مردم بالا بند کرده اند آنرا از ما امر کرده می شود
مردم بالا را بد ور کردن بند از مردم همچنین ذکر شده است در کتاب خنیه
الباب الثانی عشر فی دعوی الدین باب دوازدهم ثابت است دربیان دعوی الدین
اذا ارادت المرأة اثبات بقية مهرها على الزوج فلها ذلك وان لم يكن لها حق المطالبة بقية المهر
في الحال هكذا في محيط الدين المراد اناد اد اثباتة فلم ذلك ان لم يكن لم حق المطالبة في الحال كذا في المحيط
(عالمكیری) وقتی که اراده کرد ز ناثبات کردن باقی مهر خود را بر شوهر خود پس است او را این ثابت کردن
اگر چه نیست مراف حق طلب کردن آن باقی مهرفی الحال و ہمچنا نست کسیکه او را بر دیگری دین باشد با مهلت پس سا
اراده کرد ثابت کردن آنرا پس است او را اثبات کردن اگر چه نیست او را حق طلب کردن آن دین فی الحال
همچنین ذکر کرده شده است در کتاب محیط امراة ادعت على رجل حاضر انه كان لى على زوجي فلان
بن فلان بقية المهر كذا وانك ضمنت لى ذلك عنه ان حرمت عليه ثلث تطليقات واني
اجزت ضمانك هذا النفسى وانه حرمنى على نفسه ثلث تطليقات فصارت بقية المهر
واجبة لي عليك بسبب ضمانك هذالى بوقوع الفرقة وتطالبه بالاداء فيقر المدعى
عليه بالضمان وينكر الحلف بوقوع الحرمة الغليظة يشهد الشهود بوقوع الحرمة الغليظة يحكم القام
بالمال على الحاضر وبوقوع الحرمة الغليظة على الزوج الغائب قال صاحب الذخيرة ينبغي ان
يقضى بالمال على الحاضر ولا يقضى بالفرقة على الغائب وهو الاصح قلت ومع هذا
لو قضى بالحرمة ينفذ قضاؤه وفخر الاسلام البزد وی و شمس الاسلام محمود لا وزجند
يقولان بانتصاب الحاضر خصما عن الغائب في مثل هذا وذكر رشيد الدين انه
ينظران كان ذلك الشرط دائرا بين النفع والضمر فلا ينتصب الحاضر خصما عن الغائب

فایده
در ثابت کردن دین با مهلت
ثبوت آنرا میخواهد که فی الحال
نشود


جلد چهارم
۶۸۶
کتاب الدعوی

وان كان ثبوت ذلك الشرط لا يتضمن ضرا في حق الغائب كدخول الدار ونحوها
درین منصب خصما در فصلی بمجهلدی بزنی دعوی کرد بر مرد حاضری که بدرستی مرا شوهر من فلان پسر فلان انیقته
باقی مانده مهرم بود و بدرستیکه تو ضامن آن شده بودی برای من از جانب شوهر م که مرا بدهی اگر حرام شدم
بر واب طلاق و من اجازه و قبول کردم آن ضامنی ترا از برای خود و بدرستی که شوهر م حرا کم کرد انیقدر در فر دایر
پس باقی متمهر م بر تو لازم شد برای من بسبب این ضامنی تو برای من و سبب واقع شدن جدائی میان
من و شوهر م و انزن از انمرد خواست ادا کردن انرا پس اقرار کرد آندعی علیه بضامنی و منکر شد از
خبر او بران خود بواقع شدن حرمت غلیظه پس گواهی دادند گواهان بواقع شدن حرمت غلیظه حکم
کند قاضی بمال بران مضمر و بواقع شدن حرمت بران شوهر غایب او گفته است سحاب
ذخیره که میشاید اینکه حکم کرده شود برانمال برای مضر و حکم کرده نشود بجدائی آنزن بر الغائبین
قول صحیح تر است و من میگویم که با وجود این اگر قاضی حکم کر د بحرمت نافذ میشود حکم او و اما
فخر اسلام بز دوی و اما شمس الاسلام محمود اوز جندی رحمہما الله تعالی قول میکردند تحکم کردن
از جانب غایب در مانداین مسئله ذکر کرده است سید الدین رحمہ اللہ تعالی در پیشوا که آند عوی غایب مسموعیت
برای دعوی برحاضر شرطی که اتمال نقع وفر او د حصر میگرو از جان با یک شار استانی
فراگیر دو ضرر در حق غایب دعوی درحاضر خوم میگرد د قال هشام رحمه فی نوادره قلت لمحمد رحمه في رجل ادعی علیه
الف درهم للرجل على امراة الف درهم فخاصمانیه فاقامت المرأة شاهدين وانا غائب في
اقورت ان الدار همر التي على هذا الرجل الذي طالبهاملكه لهذه المرأة لاشئ لى فيها وانما هي باسمى من ثمن
عبدي بعته لها والرجل الذي طالبه المرأة مقربان لي عليه الف درهم وهو منكر فاقامت المرأة بينة ان لي
الف درهم انا اقويت والكمال لہا ان اقرت المرأة بها للمحمد هذا رجائز والشهادة قاطعة وكذا في المحیط عالمگیری)
تھے ت من باشیم دادم و گفتم ملام محه مبار فرام بودر را بر او برای زد امبو رای کاری
انمرد


جلد چهارم
۶۸۷
کتاب دعوی

آنمرد و آنزن دران ہزار درم پس گذرانید آنزن دو گواه را در حالیکه من غایب بودم با قرار من باینکه آئین بها ملایمی بود
از وی میخواهم ملک نے وآن امین است در هیچ تقی ران نیت جزی نیست این منام بافت از اینهای
غلامی که فرخته بودم آنرا برای آنزن بہزار و حال آنکہ امروز وی میخواند از من با را قرار کند برای نام بها
درم است و منکر بودپس آنزن گذرانید گواه انرا که بدستی مرا بر او هزار درم است تا بدرستی که من قرار کرد ام بانیکا
ملک میدان آن ہزار درم مرکزن است منم امر کا دو شته آن اریست است پس یا ای گواهی رواپات
گفت امام محمدرح که این امر درست است و گواهی یقین کننده است همچنان ذکر شده است در کتاب محیط
وذكر في المحيط جلادعين مشيا غصبة شيئا واحد بعض العينة واقام البينة على ذلك وبحضور
الشي في يد هذا الحاضر وبعضه في يدوكيل الغاب وهذا الحاضر مقران هذا الشيء ميران
لهد من ابيهم قال عمل رج اقضى على هذا الحاضر يدفع ما فى يده ولا أخذ ما في يد وكيل القام
ولو كان ذلك كله في يد هذا الحاضر قضيت عليه بذلك ودفعته الى المدعين فإن قلم
الغائب وقال كان هذا في يداخ لنا من غير الوالد لا تقبل فالحاصل ان احد الون
ينتضيا غليلت في عر عين وني ذلك الوارث لا يغيين ليش بلاد من ادعى عينا في التركيز والحاضر
وارثالين ذلك العشين يده لا يصح دعواه عليه في دعوى الدين احدا لوشة ينتصي على الميت الان يقال
فيد اليدي من كذا ذكر في المحيط رضى شما و در کتاب محیط ذکر کرده است که مردی دعوی کرد که بدرستی مرده
غضب کرده است ازمن چیز اوشاهدان گذرانید باآن دعوی وبعضی آنچیز غضب کرده شده در دست وکیل
خایی و این کارت حاضر قرار کند بوداینکه درستی نچیزمیراث است تا از پدر ما گفته ات امام میم یکم
میکنم براینحاضر کہ ہر بانچیرا که در دست اوست و نیم اینجا که در دست یکین غایب ست اگر همان چی مورد
این کارت امری مکن بروی بدانچی میدهمان امان پس اگر عایب آمد وگفت ک این چیز ر دست کا با
از غیر پیراشت از ا بود قبول کرده میشود قول او پس حاصل این است که یکی از وارثان خصم میکرد از جانب مردا

فایده
دعوی مال معین بر بعض
وارثان مرده واقرار کردن
آن بعض


جلد چهارم
۶۸۸
کتاب الدعوی

فایده
دعوی دین بر بعض ورثه و
اقرار کردن آن بعض

در مال معینی که در دست آن وارث است نه در آن مال معینی که در دست او نیست پس کسی
دعوی کرد مال معینی را در ترکه و حاضر کرد با خود وارثی را که آنمال معین در دست او میبشوده
نمیشود دعوی او بروی و در دعوی دین یکی از وارثان خصم میگردد از جانب مرده اگر چه در دست
او چیزی از ترکه نباشد همچنین ذکر شده است در کتاب محیط هذا اذا ادعى عينا في التركة
على بعض الورثة فان ادعى الدين على الميت وبعض الورثة حاضر والبعض غائب وفيهم صغير
فلا يخلو اما ان اقر الحاضر بالدين او انکرفان كان فى الورثة صغار واقر الكبار
بالدين الا يحتاج الغريم الى اقامة البيئة ليثبت دينه في حق الصغار لان اقرار هم لا يعمل في حق القيا
كناذكرني قتاوی اين ادعى عينا و این حکم گذشته در انوقتی است که مدعی دعوی کرده باشد مال معینی را
در ترکه بر بعض وارثان مرده واگر دعوی کرده باشد دین را بر مرده و بعض وارثانش حاضر د او بعض اینا
غائب بی دند و حال آنکه در جمله ایشان صغیر بود پس خالی نمیباشد از اینکه یا آن حاضر اقرار کرده میباشد بدین میگین
میباشدازان پس اگر در وارثانش صغیر نابودند و وارثان کبیرش اقرار کردند بدین بیدین مدعی نیا
صاحب دین بگذرانیدن گواهان برای اینکه ثابت کند دینش در او حق صغیر بانز را که اقرار ایشان در حق
صغیر باطل میکند چنین ذکرشده است قتاوای رشد الدين ثبات الدين على الميت بحضور احد الورثة الدين
يحي وان لم يكن ایده ماشى من التركة (فصل في عماد) ثابت کردن این بر مرده بحضور وارث او میچو دویستی
است اگر چه نباشد در دست ایشان چیزی از تركه وحل المدعى عينا على ميت بحضرة احد الثة فاقر هذا الوارث بانه
أخر ابعد عن جميع الدين حتمن المية وقال مشمس الائمة الحلواني هذا اذاقضى القاضي على المو اقراره اما
لا ينزل الدين في نصیبه (قاضیخان) مردی دعوی کرد دینی را بر مرده محضور یکی از وارثانش پس اقرار کر دانا
وارث صحیح میشود اقرار او لازم میشود او را تمامی دین در حصه وی ازمیراث و گفته است شمس الائمه حلوانی محلم ین
وقتی است که حکم کند قاضی برین رث با قرارش اما بجز داقرار او بغیر ازحکم قاضی از میمیشود او را دین در نصیب
او فی


جلد چهارم
۶۸۹
کتاب دعوی

وفي فتاوی الفضلي اذا ادعى بعض ورثة على ميت دينا وصدق بعض الورثة وكذبه البعض قاضي بيستوفي الامن نصيب
المصدق بعد ان يطرح من نصيب الميت و هو من ذلك الكد كذا في المحيط (عالمگيري) و در فتاوای فضلی می آرد که
اگر دعوی کرد بعض وارثان بر مورث خود دینی را و بعض وارثان وی او را راستگوی کردند و بعض
ایشان دروغگوی کردند او را پس درینصورت چه حکمت گفت که گرفته میشود دین از نصیب آن وارشیم
او را راستگوی کرد وست بعد از بدر کردن و انداختن حصه مدعی از آن دین همچنین گذشته
در کتاب محیط لوادعى على الميت دينا فحضر احد ورثته فاقام بنية يشهد ان على حقه الكذا و كذا واقام الورثة بينة
الاستيفاد تقام بينة الميت كذا فى خزانة المفتي اجمعوا انه يدفع الى الحاضر نصيبه غير مقسوم واجمعوا انه لا يدفع
الى الغائب نصيبه الغائب ويترك في يده ذو اليد وضع على يده عدل وصال اليد اما مقرا او منکر انصيب الغائب من يده
هذا العقا والمنقول يوضع على يده عدل الثان منكرا و ان كان مقربا يترك في يده واذ الحضر اقام البينة كذا فى العمادية
على صے فصول عمادی) اگر دعوی کرد مردی بر مرده دینی را حضور یکی از وارثان او و گواهان گذرانید
ثابت می شود دین در حق همه وارثان او و همچنین اگر دعوی کرد یکی از وارثانش دین مرده را بر آدمی
و گذرانید گواهان را ثابت میشود دین در حق همه وارثانش و اتفاق کرده اند علمای ما رحمهم الله تعالی
که داده میشود مر حاضر را حصۂ خود او بخش نشده و تقسیم ناشده و اتفاق کرده اند بر اینکه دا و نمیشود
حاضر را حصه وارثان غایب و گذاشته می شود حصه ایشان در دست ذوالید و گفته اند صاحبین
امام اعظم را که نهاده می شود حصه وارثان غایب در دست شخص عادل و اگر ذوالید اقرار کننده بود
بان دین گرفته نمی شود حصه وارثان غایب از دست او باتفاق ایشان رحمهم الله تعالی و این
حکم در زمین و باغ و آلست و در مال منقولی نهاده می شود در دست شخص عادل اگر منکر باشد از جزی
و اگر اقرار کننده باشد بان نهاده می شود در دست او و وقتی که حاضر شود وارث غایب محتاج به نتیجه
یا ز گذرانیدن گواهان بنا بقول صحیح تر و في كتاب الاقضية رجل ادعى على رجل ان له على فلا
فایده
دعوای دین را بر مرده حضور
یکی از ورثه کرد و شاهدان
بر او گذرانند


جلد چهارم
۶۹۰
کتاب دعوی

الف درهم وان غار ما امر هدا أن يدفع اليه هذه الألف لوديعة التي عندك لم ويحد المودع الأا
بذلك فانه ياخذه على الالف الود والأمر الدفع وقضى القاضى عليه فانه يكون قضاء على الغائب
و يستحلف خصما عن الغائب كذا فى المحيط (عالمگیری) و در کتاب اقضیه آورده است که مردی دعوی نمود
بر مردی که بدرستی مرا بر فلان غایب هزار در هم است و بدرستی آنفلاان غایب مرا کرده است وکیل
که این هزار در همی که نزد این مرد مدعی علیه امانت ولیدیت بده برای من تا امانت را تسلیم ندارم
کردن او بدادن آن پس گذرانید مدعی گواها نرا بهزار درهم امانت او و با مرکردن او بدادن آن معلم کرد
قاضی بر او پس بدرستی که این حکم قاضی حکم است بر غایب و خصم میکرد آن حاضر را طرف ایب برزین
ذکر شده است در کتاب محیط لوان رجلا مات وعليه دين وترك الف درهم وترك ابنا
فقال الابن هذه الألف وديعة كانت عند إلى لفلان وجاء فلان يد ذلك فضية
غرماء الميت ذلك وقالوا الألف لفلان او كذبوه وقالو الألف للميت او لم يصدقوه ولم
يكذبوه وقالو لا ندري لمن هي فان القاضي يقضي للغرماء بالألف عن الميت ويجعلها
لمدع الوديعة لكن في الوجه الاول وهوا اذا صدقه غرماء الميت اذا قضى به القاضي اياهم
يرجع المودع ويأخذها منهم باقرار هم وانها له هذا اذا اقرو ا كذلك
اذا محد وقال الالف لابى او لم يقر به ولم يجحد و قال لا ادرى
لمن هى فهذا والاول سواء فاذا اراد مدعى الوديعة استحلاف الابن
في الوجه الثاني وهو اذا جد فلا يمين عليه اذا عرف الجواب في الوديعة فكذا الجواب في المضاربة
والبضاعة والعاريم والاجارة والرهن اذا كان فى يد الميت عين و اقروا بشيئ
من هذا كذا في شرح ادب القاضي للخصاف رحمة الله عليه في الثالث والسبعين (عالمگیری)
اگر مردی مرد و بر وی دین بود و هزار در هم را مترو که و یک پسر را وارث گذاشت پس گفت پسرکه
که این


جلد چهارم ۶۹ کتاب دعوی

که این هزار درم امانت بود نزد پدرم از فلان و آمدن فلان که دعوی میکرد آن هزار درم را پس
اسکوی کردند او را صاحبان دین مرده در آن اقرار و گفتند که این هزار درم از فلان
یا دروغگوی ساختند او را و گفتند که این هزار درم از مرده است یا نه راستگو کردند او را و
دروغ گوی و گفتند که نمیدانیم که این هزار درم از کیست پس بدرستی که قاضی حکم کند برای
صاحبان دین باین هزار درم از طرف مرده و نگرداند آنرا برای مدعی ولیکن در صورت اول
که راستگوی کرده باشند پسر او را صاحبان دین وقتی که حکم کرد قاضی بهزار درم برای ایشان رجوع کنند
امانت دهنده برایشان و بگیرد هزار درم را از ایشان بسبب اقرار ایشان که همین هزار درم
مر او راست و اینحکم وقتی است که اقرار کند پسر او و همچنین است که اگر منکر باشد و بگوید که هزار درم
مرده مراست یا نه اقرار کند و نه منکر باشد و بگوید که نمیدانم که این درمها از کیست پس حکم درینصورت
و حکم صورت اول برابر است پس اگر اراده کرد مدعی امانت سوگند دادن پسر او را در صورت
دوم و آن این است که منکر شده باشد نیست مر او سوگند و وقتی که دانستی حکم را در ودیعت پس
همچنین حکم است در مضاربت و بضاعت و عاریت و اجاره و گروی که در دست مرده
باشد و اقرار کنند وارثانش بچیزی از اینها همچنین ذکر شده است در شرح ادب القاضی للخصاف
الاختلاف بر در فصل مقدا رسوم اذا ادعی علی المیت دینا و الورثة الكبار غيبت الصغير
حاضر ينصب القاضي عن الصغير وكيلا ويدعى فيه ذاته على الوكيل يكون قضاء على جميع الورثة غير ان الغريم
يستوفى جميع دينه من نصيب الحاضر اذا لم يقدر على نصيب الكبار فاذا حضر الكبار يرجعون عليهم (فصول عمادي)
وقتی که شخصی دعوی نمود بر مرده دینی را و وارثان کبیر او غایب بودند و وارث صغیر او حاضر بود در اینصورت
قاضی ایستاده کند از طرف صغیر وکیلی را که دعوی کند مدعی در آن وکیل پس قاضی حکم کرد قاضی بر آن وکیل حکم میشود بر همه و
مگر آنکه مانده دین بگیرد درین جمیع را از حصه حاضر اگر قادر نبود بر حصه وارثان کبیر و پس اگر حاضر شدند وارثان


جلد چهارم
۶۹۳
کتاب دعوی

رجوع کند با آن آن ارث صغیر ایشان ولو کان الوارث الذی اقر کبیرا فاقر الوارث بذلک علی حی ثم فاداد
الطالب ان یقیم البینة علیه مع اقراره لیکون حجة فی جمیع الترکة خان القاضی یقبله علی المقر یقضی به یکون ذلک
قضاء علی الکل وکذالوادعی علی وصی المیت فاقر الوصی بالدین فادادالمدعی ان یقیم البینة علی ذلک
کان ذلک وکذالواقا البینة الوکیل الخصومة بعد اقرار(قاضیخان) و اگر وارث صغیر کبیر بود پس اقرار نمود بدین بران
خود پس اراده نمود طلب کننده دین بگذراند گواهانرا با قرار او تا که حق وی در همه ترکه ثابت شود پس
در ینصورت قاضی قبول کند گواهان اورا بر اقرار کننده و حکم کند و این حکم قاضی حکم می شود بر همه
ورثه و همچنین اگر دعوی کرد بر وصی مرده پس وصی اقرار کرد بان دین پس اراده کرد مدعی که
بگذراند گواهانرا بر او بان دین میرسد اندعی را این گذرانیدن شاهدان و همچنین اگر گذراند
گواهانرابر وکیل بدعوی بعد از اقرار کردن او شنیده میشو دگواهان او اذا ادعی دینا
علی المیت واقر کل الورثة فاداد الطالب ان یقیم البینة تقبل لانه یحتاج الی اثبات ذلک فی حقهم
و فی حق غیرهم لانه ربما یکون للمیت غریم اخر فیحضر ودینه ظاهر و دین المقر له باقرار الورثة لا یظهر
فی حق ذلک الغریم فیحتاج الی اثبات ذلک بالبینة وکذا اذا اقر جمیع الورثة بالوصیته فاقام علی الوجه
البینة تقبل ایضًا كذا فى الفصول العمادية (عالمگیری)
وقتی که شخصی دعوی کرود دینی را بر مرده اقرار کردند همه وارثان او پس اراده کرد طلب کننده
دین که بگذراند گواهان را قبول کرده می شود زیرا که مدعی محتاج است به ثابت کردن بین
در حق وارثان مرده و در حق غیر ایشان زیرا که بسا چنین می شود که مر مرده را دیگر صاحب
دین میباشد پس حاضر می شود و دین او ظاهر میباشد و دین آن کسی که اقرار
برایش شده با قتار ورثه در باره آن دیگر صاحب دین ظاهر نمی شود پس محتاج
می شود بثابت کردن دین خود بگواهان همچنین اگر اقرار کردند همه وارثان او بوجهته
او پس اقی


جلد چهارم ۶۱۳ کتاب دعوی

او برائی کسی پس آنشخصی که وصیت برایش شده گواهان گذرانید بروار ثان ونیز قبول
می شود همچنین ذکر شده است در کتاب فصول عمادی و جل ادعی على الغائب دينا
بحضرة رجل يدعى انه وكيل الغائب في الخصو فاقر المدعى عليه بالوكالة لم يصح
اقراره حتى لو اقام المدعى لبينة بالدين على الغائب لم تقبل بينه وكذا
لو ادعى دينا على الميت الحضرة رجل يدعى انه وصى الميت فاقر المدعى عليه
بالوصاية ( قاضيخان ( مردی دعوی کرد بر غایبی دینی را بحضور مردیکه دعوی
میکرد که وکیل غایب هستم در دعوی کردن پس اقرار کرد آن مدعی علیه بوکیل بودن خود
صحیح نمی شود اقرار او پس اگر مدعی گواهان گذرانید بدین بر آنغایب قبول نمیشود گواهان
او و همچنین اگر دعوی کرد بر مرده دینی را بحضور مردیکه دعوی میکرد که وصی مرده هستم پس
اقرار کرد مدعی علیه بوصی بودن خود اذا حضر الوكيل وادعى انه وكيل
فلان بن فلان الغائب وكله بقبض الدين الذي له قبلك وبقبض العين
التي له في يدك وديعة وصدقه المدعى عليه لجميع ذلك فانه يؤمر بدفع
الدين ولا يؤمر بدفع العين الوديعة واذا حضر الوصى وقال ان فلا ما بز فلان
توفى واوصى الي بقبض الدين الذي له في ذمة هذا الرجل وبقبض العين التي له في
يده وصدقه صاحب الدين فانه يؤمر بتسليم العين والدين اليه جميعا
كذا في شرح ادب القاضي للخصاف ( عالمكيري ( وقتی که حاضر شد وکیل کسی
دعوی کرد که وکیل فلان پسر فلان غایب هستم و وکیل کرده است مرا بقبض کردن
آن دینی که او را بر توست و بقبض کردن آن مال معینی که مرا و را در دست تو
ودیعت است و راستگوی کرد او را مدعی علیه در همه این چیزها پس درین صورت امرکرده
شود


جلد چهارم
۶۹
کتاب دعوی

میشود مدعی علیه بدادن آن دین و اگر ده نمی شود بدادن آن مال معین ودیعت واگر حاضر شد
وصی و گفت که فلان پسر فلان فوت شده و وصیت کرده بمن بقبض کردن آن دینی که مرا و را بذمه این
دین
مرد است و بقبض کردن مال معینی که مرا و را در دست او است و راستگو ی کرد او را صاحب
پس آن مدعی علیه امر کرده میشود بداند تا مالی میبین و آن دین با و همچنین گذشته ست در کتاب ادب قاضی
تصنیف امام خصاف رح لو اقام البيئة على مديون مديون الميت لا تقبل ولالك
اخذ الدين عنه اما اذا اثبت الدين في تركته او اقر رجل عند القاضي ان الميت
عليه دينا كذا يا مره بالدفع الى رب الدين وفي العيون في كتاب ادب القاضي لو قضا
هذا الذي على الميت الف درهم الالف لك على الميت والميت وحي بغير امرد قال محمد الان
قال حين هذا الالف التي الفلان الميت على من الالف التي لك على الميت بجاوان لم يقل ذلك
لكن قضاة الالف على الميت فهو متبرع الخالالالالالالالالاااا و اگر گذارنید صاحب دین گواهان ابترا
دار دین دار مرده قبول نمی شود گواهانش و صاحب دین مالک گرفتن آن از او نمیشود ا
اگر ثابت کرد دین خود را در ترکه مرده نزد قاضی یا اقرار کرد مردی نزد قاضی که بدرستی
مرده را بر من این قدر دین است امر کند قاضی او را بدادن آن دین بصاحب دین
دین
در کتاب عیون در کتاب ادب القاضی گفته است که اگر ادا کرد آن کینکه بروی هزار دور شدم
مرده است آن هزار در می را که بر مرده کسی را بود و مر آن مرده را وصی بود و بدون امر او اداری
گفته است امام محمد رح که اگر در حین ادا کردن آن چنین گفته بود که این آن هزار ست که بر فلان دویم
برمن از جهت آن هزار در می که ترا بر مرده است روا می شود و اگر این چنین در وقت اد اکردنی
او نگفته بود ولیکن ادا کرده بود با و هزار درم را که بر مرده بود پس او متبرع و نیکوئی کننده
الميت
و آن هزار درم مرده بروی دین ست رجلا دعى دينا على ميت بحضرة وارثة قال الملايك

قد حلف


جلد چهارم
۶۹۵
کتاب دعوی

قدر خلف من التركة من جنس هذا الدين في يد الوارث ما به وفاء
بالدين واقام بينة على ذلك لاشك ان هذا القدر يكفي لامر الوارث باحضار
هذا المال حتى يشهد الشهود لحضرة المال ان هذا مال الميت ولو
اكتفى بهذا القدر للقضاء على الوارث بالمال كان جائزا ( قاضيخان )
مردی دعوی کرد دینی را برمرده بحضور وارث او وگفت که بدرستی مرده گذاشته است ترکه
از جنس همین دین در دست این وارث آنقدری که بآن وفا بآن دین است وگذرانید
گواهانرا برین دعوای خود درین صورت شکی نیست که همین قدر کافی است برای امر کردن
آن وارث بحاضر کردن آنمال تا که گواهی بدهند گواهان بحضور آن مال که این مال مرده است
و اگر اکتفا کرده شد همین قدر برای حکم کردن بآن مال بآن وارث رواست (وھوجلی دین
على الميت وعلى وفاء التركة بم لا بد من بيان التركة فلو كان عقارا لا بد من بيان حد
وان ادعى اقرار الورثة بالوفاء لا يحتاج الى بيان للتركة والاصح انه يقبل بلا بيان الشركة
وعليه الفتوى وان استوفى غريم الميت وبرهن على الوفاء وبين التركة ثم برهن
غريم آخر لا يحتاج الى اثبات التركة والوفاء بلا خلاف اذا انكر الوارث دين الغريم الثاني قضاء
الغريم الاول يشارك الثاني الاول فماقبضه كذا في الذخیرة علي مردی گواهان گذارنید بدینی برمرده
و بوفا کردن ترکه بآن دین درین صورت ناچار می است از بیان کردن ترکه پس اگر
متروکه زمین بود ناچاریست از بیان کردن حدود آن گرمدعی دعوی کرد اقرار کردن وارثا بوفا کردن ترکیه بین
نیست بیان کرون ترکیه و صیح ترین است که تحقیق قبول کرده می شود بغیر از بیان کردن ترکیه بهمین قبول
فتوی است و اگر طلب کرد صاحب دین مرده دین خود را و گذرانید گواهانرا به وفا
کردن ترکه بدین و بیان کردترکه را پس دیگر صاحب دین مرده گذرانید گواهانرا محتاج


جلد چهارم
۶۹۶
کتاب الدعوى

میشود صاحب دین دوم بثابت کردن ترکه وثابت کردن وفای ترکه بدین بی اختلاف علما
و اگر منکر شد وارث از دین صاحب دین دوم در انگو هی کردار را صاحب دین اول شریک
میشود صاحب دین دوم باصاحب دین اول در انچیزی که گرفته است از جهت اقرار کردن وی
بشریک بودن او همچنین ذکر شده است در فتاوای بمزانیه لوان رجلا تو فی فجاء قوم
الى القاضي قالوا ان فلانا توفى ولنا عليه موال وقد ترك اموالا وعُكَدَ وَثَةٌ
على ماله وهم يفرقونه ويسألون القاضي ان يأمر بحجر التركة موقوفه حتى نسبتو
عندك حقو قهمر فانه لا يجب للقاضي ان يتعرض للورثة بما في ايديم فان قالوا
لنا شهو دحضور فيهم حاضر المجلس و في المجلس الثاني والوارث ممن يخاف عليه
والاسراف واشتهران فلانا مات وله غرماء وعرف القاضي هولاء القول
بالصلاح او مال قلبه الى انهم صادقون والوارث ممن يخاف عليه الاتلاف
والاسراف فى الاستحسان لاباس بان يقف اياما وكذا
سبيل من ادعى صبية من المليكان اتي شرح ادب القاضي للخصاف (عالمگیری)
اگر مردی مُرد و آمدند قومی نزد قاضی و گفتند که بدرستی فلان مرده است ما ما بروی مالها
و به تحقیق گذاشته است مالها را و تعدی کرده اند وارثان او بر مال او و پراکنده می کنند
مال او را و میخواهیم که امرکنی بموقوف کردن ترکه تا ثابت کنیم نزد تو ما حق های خود را
پس بدرستی واجب نیست قاضی را که تعرض کند بوارثان بآن مالیکه در دست
ایشان است پس اگر آن قوم گفتند که ما را گواهان حاضر است میگذرانیم
ایشان را درین حاضر مجلس یا در مجلس دوم و وارث از جمله کسانی
بود که براو بیم تلف کردن واسراف کردن مال متروکه بود یا مشهور شده

داد


جلد چهارم
۶۴۴
کتابت دعوی

بود که فلان مرده است و او را صاحبان دین است یا قاضی نشناخت مدعیانرا بصلاح و خوا
یا تامل بود دل قاضی باینکه ایشان راستگویند و ورثه از جمله کسانی بود که برایشان بیم هلاک
کردن مال بود پس بنابر استحسان باکی نیست قاضی را که موقوف کند ترکه را چند
روزی و همچنین است حکم آن کسیکه دعوی کند وصیت کردن مرده را برای خود
همچنین ذکر شده است در شرح ادب قاضی تصنیف امام خصاف تم اذا کان
الدین بين ثلاثة على انسان فغاب اثنان وحضر الثالث وطلب نصيبية الجبر الدين
على الدفع ( فصول عمادی) اگر دینی میان سه کس مشترک بود بر شخصی پس غائب
شدند دومی ایشان و حاضر شد سوم ایشان و طلب کرد حصه خود را جبر کرده میشود دیندار
بدادن حصه او لوان رجلا قدم رجلا الى القاضي قال ان ابي فلانا مات وله شر
وارثا غيري و له على هذا كذا كذا من المال فان القاضي يسال المدعى عليه عن لك
فان اقر بجميع ما ادعى صح اقراره وامره بتسليم الدين والعين فاما اذا انكر فان
اقام المدعى بينة قبلت بينته وامر المدعى عليه بتسليم الدين والعين
جميعا وان لم يكن للمدعى بينة واراد ان يحلف المدعى عليه على ما ادعى ذكر
الخصاف انه روى عن بعض اصحابنا انه لا يحلف قال الخصاف ج فيها قول آخر
يحلف كذا في المحيط ( عالمگيري ) اگر مردی اورد مردیرا نزد قاضی و گفت که
پدر من که فلان است مرده است و وارثی غیر از من نگذاشته است و مرا و را بر این مرد
ینقدر اینقدر مال است پس بدرستی قاضی بپرسد مدعی علیه را از دعوی او پس اگر اقرار کرد به انچیز یکه
دعوی کرده است صحیح شد اقرار او و امر کرد میشود بسپردن آن دین و انمال معین و اگر منکر شد پس
گذرانید مدعی گواهان را قبول کرده میشود گواهان او و امر کرده می شود عمدا

که شان بر کسی اگر
بشراکت بود و شریک ایشان
غایب شد و یکی ایشان
حصه خود را بخوابت


جلد چهارم
٦٩٨
کتاب دعوی

علیه را بسپردن همۀ آن دین و آنمال معین واگر مدعی را گواهان نبود واراده کرد که
سوگند بدهد مدعی علیه را برآن چیزیکه دعوی آنرا کرده دو گفته است امام خصافه رح
که روایت نشده است از بعض اصحاب ما رح که سوگند داده نمیشود و گفته است امام
خصاف رح که دراین مسئله قول دیگر این است که سوگند داده میشود همچنین ذکر شده است
درکتاب محیط رب الدين اذا قام البيينة على ان الورثة باعوا عبد من التركة
والتركة مستغرقة بالدين فقالت الورثة ان ابانا باع هذا العبد حال حيته واخذ
الثمن واقاموا البينة فينتن رب الدين اولى كذا فى خزانة المفتين (عالمگیری)
صاحبدین وقتیکه گذرانید گواهانرا که بدرستی وارثان مرده فروخته اند غلامی را از ترکه
و حال اینکه ترکه فرا گرفته شده است بدین پس وارثان گفتند که پدر ما فروخته بود
اینغلام را درحین زندگی خود و گرفته بود بهای او را و گذرانیدند گواهانرا پس گواهان
صاحبدین بهتراند همچنین ذکر شده است درکتاب خزانة المفتين التركة اذا كانت
مستغرية بالدين فجاء غريم اخر وارادا ثبات دینه بالبيّنة فانما تقبل بنيته
على الوارث لا على غريم آخر ولكن لا يحلف الوارث هذا هو المذكورفى سائر
الكتب ولم يذكر فى ش من الكتب انه هل يصح اقرار هذا الوارث فى حق نفسه حتى لو ظهر
للميت مال آخر يستوفى دين هذا الغريم من نصي للي المقريفي ان يصح لكن لم يحلف لهذا
المعاناة الى هو متر كذا فى المحيط (عالمگیری) وقتیکه متروکه مرده فرا گرفته شده بود بدین پس آمد دیگر مناب
دین اراده کرد ثابت کردین دین خود را بگواهان پس جز این نیست که قبول میشود گواهان او بروارث
مروه نه بردیگر صاحبدین ولیکن سوگند داده نمی شود آن وارث را واین
حکم ذکر شده است در همه کتابها ذکر نکرده است در هیج کتاب که ایا


جلد چهارم
٦٩٩
کتاب دعوی
صحیح میشود اقرار این وارث در حق خودش تا که اگر ظاهر شود مر مرده را دیگر مال گرفته شود
دین این صاحبدین از حصه این وارث اقرار کننده و یا اینکه صحیح نمیشود اقرار او مشاید
که صحیح شود اقرارش لیکن سوگند داده نمیشود از جهت همین فایده موهومه همچنین ذکر
شده است در کتاب محیط ذکرفى فتاوى رشيد الدين رح ان التركة اذا كانت
غير مستغرقة والغر يمر اثبت الدين على واحد من الورثة يبيع الحاضر نصيبه ليقضى
ما بحصته من الدين وليس له ولاية بيع نصيب غيره ليقضى الدين ولوكانت
التركة مستغرقة لا يبيعه الا برضاء الغرماء ( فصول عمادى )
ذکر شده است در فتاوای رشید الدین رح که اگر مترو که فراگرفته نشده باشد بدین
وصاحبدین ثابت کرد دین خود را بر یکی از وارثان بفروشد آنوارث حاضر حصه خود را
وا دا کند انچیز یرا که بقدر حصه او میشود از دین و نیست مر او را ولایت فروختن حصه
غیر او برای اینکه ادا بکند دین را و اگر متروکه فرا گرفته شده بود بدین نفروشد آنرا مگر برضا
صاحبان دين لو كانت التركة ثلاثة آلاف والدين الف وقد قسمت بين ثلاثة
بنين يأخذ رب الدين من كل واحد منهم ثلث الالف لوظفر بهم حملة عند
ابی هما اما اذا ظفر بأحد فانه يأخذ جميع في دينه كذا في خزانة المفتين (عالمگیری) واگر مترو که سه هزار درم بود
و دین بر مرده هزار درم بود و حال انکه تحقیق قسمت کرده شده بود میان سه پسر مرده بگیر و صاحبدین از هر کدام
ایشان سوم حصه هزار درم را اگر غلبه یافت بر هر سه پسر و بنز د قاضی اما اگر غلبه یافت بر یکی ایشان پس بگیرد
از و همه انرا که در دست او است همچنین ذکر شده است در کتاب خزانة المفتين وللورثة حق استخلاص
التركة بقضاء الدين وكذا لاحد الورثة اذا امتنع الباقون ولو امتنع الكل عن
الاستخلاص لا يجبرون ولكن القاضى ينصب وصيا (خلاصة الفتاوى)


جلد چهارم
کتاب دعوی
مقردار شان مرده را سست حق خلاص کردن متروکه از صاحبان دین با و اد کردن دین مرا
و همچنین است هر یکی ایشانرا وقتیکه منع ارند باقی وار ثانش واگر همه وارثانش منع اور د را زواد
کردن ان جبر کرده نمیشوند ولیکن بر قاضی را سست که استاده کند و صی را
من ورثة المیت دینا واثبته والتركة فى يد اجنبى فللمدعى عليه ان يطلب
التركة من الاجنبی كذا فى القنية ( عالمگیری ) شخصی دعوی کر دبر یکی
از وارثان مرده دینی را و ثابت کرد انرا و حال انکه متروکه در دست مرد بیگانه بود پس مران
مدعی علیه را سست که طلب کند ترکه را از ان مرد بیگانه همچنین ذکر شده است در کتاب قنیه
رجل مات في بلدة وماله وتركته حيث توفى وورثته في بلدة اخرى فادعى قوم حقوفا واموالا فاتو
البلدة التى فيها الورثة منقطعا عنهم فان البلدة التى فيها مات جعل له القاضي صيا فيليتوز فني
وان لم يكن منقطعا لم يجعل القاضى وحيا لكن يسمع شهود المدعين ويكتب اليها نختم المرفقي
فيها فيني باته الورثة ليفصل الامرثم يكتب ذلك الى القاضى الكاتب ليسلم التركة اليهم رسمه امر دی مرد در شهری
و مال متروکه او در انجا بود که وفات شده بود و وارثان او در شهر دیگر بود ندیس دعوی کرد قومی حقها و مالها بر مره
پس اکران شهری که ورثه در ان بودند قطع شده بود ازین شهری که در ان مرده است ایستاده کند قاصی می
از طرف ان مرده تا ثابت کند مدعیان حقهای خود را بر وی و اکران شهر از بن شهر قطع شده بود نگرداند
قاضی برای او وصی و لیکن شنو د گواهی گواهان مدعیانزا و نویسد برای ایشان چیز برا که صحیح شده ات
بنز دا و از حقهای ایشان بسوی قاضی ان شهری که وارثان او در ان شهر اند تا که حکم کند قاضی است براشتان
بعد از ان ان قاضی بنویسد برای قاضی نویسنده که بسپرد تر که را بان مدعیان
يبرهن على ان له كذا على الميت يحلف على انه ما استوفاه ولاشيا منه وان لميدع
الاستيفاء وفي الفتاوى وان ابى لوير تحا التخليف كذا في الوجيز للكردری (عالمگیری)


جلد چهارم
۷۰۱
كتاب الدعوى

شخصی گذرانید گواهان را باینکه مرا بر مرد و ابتعدردین است سوگند داد شود مدعی را بر اینکه نگرفته این دین را
و چیزی انرا از و اگر چه دعوی نکرده باشند گرفتن او را در فتاوی ذکر شده است که اگر چن نفع بیارد و از دانش از
سوگند دادن مدعی همچنین ذکر شده است در قاضی بدانیه ولو ان رجلا ادعى على رجلين مالا فى
واقام البينة واحمد الحاضر والآخر غائب و الحاضر جحدا يقضى على الحاضر بنصف المال على الغائب
لا ان يكون كفيلا عن الغائب امر فانه يقضى عليه بجميع المال (خزانة المفتين) در مری محوی موردید
دری را بر که در کا قدیمی دوگذراند گواهانزاوی ایرانی و مر حاضر دو در ایشان غائب بود و حاضر منکر بود حکم کند قاضی برو
حاضر بنصف آن مال و بر غایب کر نمیشده ای که خاص امن باشد اطر وایب نام او پتیز کند بصوت حل کند بر خافر
بقول الى واذا الدينا الدين فالقاضي يصب ا حيا ليله عليه رحضو ما یک یوی دی ابن نمودند که مروس
قاصی یا کندی یک دعوی کند بر او رجل مات وترك ابنين فاد على حدهما ان لابيضها على هذا الرجل
الف در همر من ثمن مبيع وأم الاخرانه كان من قرض واقام كل واحد منهما البيئة على ما ادعى خانه
يقضى لكل واحد منهما الخسمائة ليس لا حدهما ان يشارك صاحبه فيما قبض (قاضيخا)
مرمی مرده دارت گذشت و پر را دعوی نمودی کیا از که بنی بدرا بر این مرد بزار ریم ست باهای خیری روختند
دونی نمود یگر راک بنی زرد در فرست اندر کدام یا وانا یا چیزی وی مودی کیر
حکمی میشود ایام انا نام نیستی ایشانزا که شریک شود با دیگرو در اینچه قبض کردست انرا
اذا ادعى بعض المقتسمين من الورثة دينا على الميت واقام البينة تقبل وتنقض القسمة ولذكر القسمرين
المالوم الواد عيدنا من عيان التركة حيث لا تقبل دعواه كذا فى الصغرى (عالمكيرى)
دوی که بعی قسمت کندگان را در بانی وی را بر وده انی را فول کر میشود اشک نسبت ان قسمت دو بزارینو
از دین او بخلاف آنکه اگر دعوی کند مال معلومی را از مالهای ترکه که
در آنجا قبول نمیشود دعوای او همچنین ذکر کرده شده است در فتاوی صغری

فائده
دوصی دعوی دین بر مردی
در ترکه نمود و قاضی و یرا وصی
ایشان کرد

فائده
دو پسر مرده بر مردی
بزار درم دعوی کردند یکی
ایشان اثبات بهای
چیزی فروخته شده
و دیگر بایشان
از بابت
قرض


جلد چهارم
۷۰۲
کتاب الدعوی

الباب الثالث عشر في دعوى الوكالة والكفالة والحوالة
باب سیزدهم ثابت است در دعوی وکالت وضامنی و حواله رجل من وکلاء

فائد فایده
وکیلی از وکیلهای
دروازه قاضی دعوی کرد
بر مردی که از طرف فلان
غائب وکیل هستم و ورا
بر این مرد دین است
و مدعی علیه جواب
گفت دیگر وکیل از
وکیلهای دیگر
جواب
گفت

جاب القاضی ادعى قبل القاضی على رجل انه وكيل من جهة فلان بن فلان الغائب باثبات
حقوقه وديونه والغائب على هذا عشرة دراهم قرض مر به حتى يسلم إلى فلم يجب المدعى عليه لكن
وكيل آخر من وكلاء باب القاضى لحضرة المدعى عليه اجاب وقال ان موكلى يقول ليس على هذا العشرة
وليس له علم بهذه الوكالة فاقام الوكيل شاهدين على التوكيل وطلب الحكم من القاضى
فقضى القاضي بثبوت وكالته والمدعى عليه ساكت لم يجب اصلا وتوكيل الوكيل
من المدعى عليه ليس بثابت هل يصح هذا الحكم و هل
يثبت التوكيل قبل لا وبه كان يفتى الامام ظهير الدين
رحمة الله تعالى عليه وهى واقعة العامة فليحفظ كذا فى المحيط (عالمگيري)
مردی از جمله وکیل های دروازه قاضی دعوی نمود نزد قاضی بر سر که باینکه وکیل هستم از طرف فلان جان
پسر فلان ثابت کردن حقها و دینهای او بر مردم و مر آنغائب را بر این مرد ده درم قرض است
امرکن او را که بسپر آنرا بمن پس جواب نگفت مدعی علیه ولیکن وکیل دیگر از جمله وکیلهای دروازه قاضی
بحضور مدعیه جواب گفت باینکه بدرستی موکل من میگوید که نیست بر من این ده درم و نیست مراعلم
باین وکيلی تو پس گذرانید انوکیل گواهانرا بوکیل بودن خود و طلب کرد حکم را از قاضی پس حکم کرد
قاضی بثبوت وکالت او و مدعی علیه سکوت کننده بود هرگز جواب نگفت توکیلی آن وکیل دیگر از طرف
مدعی علیه ثابت می داد اصحیح میشود انجکم قاضی وثابت میشوان وکیلی اویان گفته است بعض مشائخ
که صحیح نمیشود آن حکم وثابت نمیشود آن وکیلی و برهمین قول فتوای امام ظهیرالدین حمته الله علیه


جلد چهارم
۷۰۳
كتاب الدعوى

است و همین واقعه عام است پس نمیداشته شود همچنین ذکر شده است در کتاب محیط از جمل دعی
انه وكيل فلان باستيفاء الدين من رجل واحضره مجلس الحكم فادعى المديون الاولي
والايفاء وقال الوكيل عزلنی الموكل ان كان التوكيل بالتماس الخصم لا تسمع هذه الدعوى
لانه لا يملك عزله وان كان التوكيل بغير التماس من جهته تسمع ولكن انما يثبت اذا
اقام البينة على العزل اما بدون البينة فلا ولو لم يقل هكذا ولكنه قال لست بوكيل
وصاح الخصم لا يصح الزهدانه لو صال مع الخط لا للتوكل واراد است داد ما دفع حق الحظ لم تاخر الفتاوی
مردی دعوی نمود که وکیل فلان شهم کر قضا دین او از مردمی حاضر کر دانم و در مجلس حکم بر دعوی نمود
انمرد دیندار ابرا صاحب دین راویاد اونرا با و آن کیل گفت که مرامعزول کرد دست موکل من
دیده شود که رکول کرد ن او به طلب مدعی علیه بو دشنیده نمیشود این دعوی او زیرا که وکیل گیرنده مالک نشود
معزول کردن او راوا کر رکیل کروش مغر طلب مدعی علیه بود شنیده میشود این دعوی ولیکن شخصی ثابت
میشود معزول شدنش وقتیکه بگذراند کواهان را بر معزول کردن و اما بدون کواهان ثابت نمیشود
مغزول شدنش و اگر نگفت اینچنین ولیکن گفت که وکیل وی نیستیم و راستگوی کرد او را مد علی علیه
صحیح نمیشود و فائده آن انیست که اگر صلح کرده بود با خصم خود بعد از ان وکیل گفت که وکیل نیستم
و اراده کرد پس گرفتن آن چیزی را که داده بود و راست گوی کر د اور اخسم اوشنیده نمیشود ق
الصغري وكله بقبض دينه او وديعته وصدقه المودع او الغريم ومع ذلك برهن الوكيل
على وكالته له ذلك وفائدته تظهر فيما اذا حكم بوكالته على الحاضر بالبينة ثم احضر
خصم اخر لا يحتاج الى اعادة البينة على الحصر الثاني وكذالو برهن بوكالة على هذا جتا
ثم غاب الوكيل وحضر الموكل او وكيل آخر له في طلب هذا الحق لا يحتاج الى اعادتها وكذالو بر اهل
فرد على هذا الغريم وتو فا على غريم له آخرا و وارث له آخر ( فتاوی بزازیه)


جلد چهارم
۷۰۲
كتاب الدعوى

و در فتاوای صغری آورده است که مردی وکیل بنمود کسی را بقبض کردن دین خود و یا بقبض کردن
ودیعت خود و برینگو هی کردور امانت گیرنده یا دیندار و با این گذرانیدن وکیل گواهرا بوکیلی خود است مریوا
که بگذرانده فائده این گواه گذرانیدن ظاهر شود در انجا که حکم کند قاضی بوکیلی او خصم حاضر وگواهان پس مخاصم
که خصم دیگر محتاج نمیشود آن وکیل بپا زگذراندن گواهان بر این حاضر کرده دوم و همچنین اگر گذراند گواهانرا
بوکالت خود باین حق پس غایب شد آن وکیل و حاضر شد وکیل گیرنده او با وکیل دیگر او و طلب این
حق محتاج نمیشود بپاز گذرانیدن گواهان و همچنین اگر گذراند یک گواه وکالت را بر یک دیندار او
و دیگر گواه را بر دیگر دیندار او و یا بر وارث دیگر که مر او را بود رجل حضر مجلس القضاء
ووكل رجلا بقبض كل حق له ببخارا او الخصومة وليس معهما احد للوكيل قبله حق
فان كان القاضي يعرف الموكل باسمه ونسبه قبل وكالته حتى اذا احضر الوكيل غيماً
الموكل رجلا يدعى للموكل عليه حقا تسمع خصومته ولا يكلف اقامة البينة على الوكالة
وان كان القاضي لا يعرف الموكل باسمه ونسبه لا يقبل وكالته فان اقام الوكيل البينة وقال اني فلان ابن فلان
ليقضي بوكالتي هذه لهذا الرجل فالقاضي لا يسمع البينة كذا فى الفتاوى الصغرى (عالمگيرى)
مردی حاضر شد در مجلس قضاء و وکیل گردانید دیگر مرد را بقبض کردن هر حقی که مرا و را در تجاراست
و یا وکیل گردانید اورا بدعوی و نبود با ایشان هیچکسی که مر آن وکیل گیرنده را نزد اوحقی باشد پس
اگر قاضی آن وکیل گیرنده را بنام و نسب بشناخت قبول کند وکالت او را پس اگر حاضر کردان
وکیل مردی را بعد از غائب شدن آن وکیل گیرنده که دعوی میکرد بر او حقی را برای آن وکیل گیرنده
میشود دعوای او و تکلیف کرده نمیشود بگذرانید گواهان بوکالت او و اگر قاضی آن وکیل گیرنده
را بنام و نسب نمیشناخت قبول نکند آن وکالت او را پس اگر آن گیرنده گفت که میگذام
گواهانرا و گفت که من فلان پسر فلانم برای اینکه حکم کرده شود باین وکالت من برای این مرد پس قاضی

نشود


جلد چهارم
کتاب الدعوی
اشنود گواهان و را همچنین ذکر شد ه است در فتاوای صغرى رجل قدم رجلا الی القاضی
وقال ان لفلان ابن فلان علی هذا الف در هم و قد و کلنی بالخصومه فیها و فی کل حقوله
وقبضه واقام البینة علی ذلک جملة قال ابو حنیفة رحمة الله علیه لا اقبل البینة علی المال
البيئة
حتی يقيم البينة علی الوکالة وان اقام البينة علی الوکالة والدین جملة يقضي بالوکالة ویقعد
علی الدین وقال محمد اذا اقام البينة على الكل يقضي بالكل ولا يحتاج الى اعادة البينة على الما
وهذا استحسنا ومحمد اخذه لاستحسان حاجة الناس والفتوى على قوله وعلى هذا الا اذا الومی
اقام البينة على الدين والوصاية الجملة والوارث اذا قا م البينة الدين من المورث والد كذافي فتاوى انني (عالمگیری)
مردی آورد مرد برا نزد قاضی و گفت که بدهی فلان ابن فلانرا برین شخص هزار درم است و بمخصومة في كل
کرده است مرا بدعوی کردن دران و در هر حقی که مرا وراست و قبض کردن آن و گذرانیدان
رابتمامی آن دعوامی خود گفته است امام اعظم رحمه که قبول نمیکنم گواهان اور ابمال تا که بگذراند گواهانرا
بوکالت و اگر گذرانید گواهانرا بوکالت و دین هر دو حکم کرد، میشود بوکالت و بازبگذراند گواهانرا
بدین و گفته است امام محمد رخ که اگر گذرانید گواه ها نزا به همه آنها حکم کرده میشود به همه آنها و مدعى محتاج
نمیشود باز گذرانیدن گواهان بدین و این قول امام محمد رخ استحسان است و امام محمد رخ عمل به
باستحسان کرده است از جهت حاجت مردم و فتوی بر قول اوست بنا برین اختلاف است
اگر دوهی گذرانید گواهانر ابدین و وصایت هر د و وارث اگر گذرانیدگوا ها نرا بنسب و بردن مورت
ث
على رجل .
وكيل
خود و ین همچنین ذکر شده است در فتاوای قاضی خان رجل اقام البينة ان فلان بن فلان
غلاقی
فلان بن يقبض المال الذي له عليه نجحدا الغريم الدين والوكالة اوجحيد لوكالة خاصة فاقام
الوكيل البينة على الوكالة والدين جملة هل يقضي بها العما و بالدين عند محمد رحمة الله علیه
تقبل و يقضي و عنده الاولوحضرة الغائب لا يحتاج الى اعادة البينة واذا ثبت لم یتکلم


جلد چهارم
۷۰۶
كتاب الدعوى

ان يقبض حقى الخصم الغائب وعجئلة لوا قام هذا الوكيل البينة ان صاحب المال
وكله و فلانا الغائب بالخصومة مع فلان او بقبض الدين واجاز ماصنع كل
واحد منهما فانه يقضى بوكالة الحاضردون الغائب والوصى
لوا قام البينة ان فلانا اوصى اليه والى فلان الغائب عند هما يقضى بوصايته
و بوصاية الغائب عند ابى يوسف يقضى بوصايته وحده (خلاصة الفتاوى)
مردی گذراند گواهانرا بر مردی که فلان پسر فلان وکیل کرده است مرا وفلان پسر فلان را بقبض کردن آن
ما لیکه مرا و را بر این مرد است پس آن دیندار منکر شد از دین و وکالت ایا منکر شد تنها از وکالت پس گذرانید
آن وکیل گواهان را بوکالت و دین هر دو آیا حکم میشود بوکالت هر دو وکیل با آن عین یا نه نزد امام محمد
قبول کرده میشود و حکم کرده میشود و نزد شیخین رحمہما اللہ تعالی قبول کرده نمیشود و مگر انغائب حاضر شد
محتاج میشود بی باز گذرانیدن گواهان و وقتی که وکالت را ثابت گردانیدند مراد را که قبض کند تا کہ
حاضر شود آنغائب و بماند این حکم مت اگر گذرانید همین وکیل گواها نرا که بدرستی صاحب مال
وکیل کرده است مرا و فلان غائب را بدعوی کردن با فلان یا بقبض کردن دین و اجازه کرده است
هر چیز را که هر کدام از ما کند پس بدرستی حکم کرده میشود بوکالت آنحاضر نه بوکالت غائب و وصی
اگر گذرانند گوا با نرا که فلان وصی کرده است مرا و فلان غائب را نزد طرفین رحمهما اللہ تعالی حکم کرد
میشود بوصایت او و بوصایت غائب بزد امام ابویوسف رح حکم کرده میشود تنها بوصایت او
لواقام الوكيل ببينة على الوكالة فقبل ان يزك الشهود اقام البينة على الحق على الغريم تصع
اذا زكبت بيئة الوكالة وتثبت الوكالة سابقا عليه ويصير وكيلا في حق جميع اهل البلد اذا كانت العين
وكذا الوجود الحوار قام بيئة على الوصية والورثة وقبل ان نزكلى قام البينة على الحق ثم ذكبت صح
ترك بيئة الوكالة والوصية بطلت بيئة الحق كذا فى التاتارخانية نقلا عن العتابية (عالمگيري)

اگر گذرانید


جلد چهارم
٧٠٢
کتاب الدعوی
اگر گذراند وکیل گواها را بوکالت خود و پیش از عادل شدن گواها وکالت گذراند گواهانرا
بحق او برد بندار شنید میشود حکم کرده میشود و قتیکه عادل کرده شوند گواهان وکالت و ثابت
میشود وکالت او پیشتر برحکم و آن وکیل در باره همه اهل شهر وکیل میگردد و ثبوتیکه آن وکالت او
این
عام باشد همچنین وصی با وارث که گذارند گواها نرا بوصایت و وراثت و پیش از عادل شد
گواهان او بگذراند گواهانرا بحق او بعد از ان عادل شوند گواهان او مسموع میشود اگر گواهان
وکالت و وصایت عادل نشدند باطل میشود گواهان حق او همچنین ذکر شده است درکتاب
تاتارخانیه که نقل کرده است از فتاوای عتابیه ادعی علی رجل الكفالة بمال الاجارة
متعلقة بالفسخ وقال قد فسخت الاجارة ولزمك المال واقام على ذلك بينة
والاجر غائب قبلت بينته ويكون ذلك قضاء على الاجر وانتصب
الكفيل خصما عنه واذا ادى الكفيل رجع على الاجران كانت الكفالة
بامره وان كانت بغیر امره لا يرجع عليه فان حضر الاجر قبل ان
ياخذ المدعي من الكفيل شيئا و انكر الفسخ يلتفت
الی انکاره وكان الفسخ ماضيا كذا في المحيط (عالمكيري)
شخصی دعوی نمود بر مردی ضامن شدن بمال اجاره که معلق کرده شده بود انقضای
بفسخ اجاره و گفت آن مدعی که به تحقیق فسخ کرده ام اجاره را و لازم شده است بر تو
ا بکه ضامن شده بودی بآن گذرانید مدعی باین دعوی خود گواها نرا و اجاره دهنده غایب بد قبول یشود
گواهان او واین حکم قاضی کم میشود بر جاره دهنده هم استاد میشود ازضامن از طرف اجاره دهنده وقتیکهداد
ر د ضامن آنهال را رجوع کند براجاره دهنده اکر ضامنی با مراو بود و رر ضامنی و بغیرام اجاره دهنده بود
رجوع کند براد پس اگر اجاره دهنده حاضر شد پیش از گرفتن مدعی از ضامن چیزیرا و فسخ کردن جاره منگر شده التفات


کتاب الدعوى
جزو چهارم
۷۰۴
کرده میشود پس اگر نپذیرفتم توضیح صحیح میشود همچنین ذکر شده است در کتاب محیط
برهن ان له على الغائب الفاً و هذا كفيل عنه أن ادعى كفالة مبهمة
بان قال لك كفيل تكفلت بكل مالى على فلان ولي عليه الف
وذکر شهوده مثل ذلك ونصوا على قبولها يقضى بها على الحاضر
والغائب وله مطالبة ايتهما شاء ولا يحتاج الى اعادة البينة بعد حضور الاصيل
وان فسر كفالته وقال كفلت بالف لى على الغائب ان قال كانت با مره او برهن حكم بها عليهما
جوا اذا كانت الكفالة بعقد وان لم يذكر الا موقر بر نى كيل فقأ والحضر يعاد اعادة البينة (انوارحیم)
مردی گذرانید گواه را که بدستی مرا بر غایب هزار درم ست و این شخص حاضر ضامن است از طرف آنان
دیده شود گردعوی کرد ضامنی نامعلوم را چنانچه گفت را ضا من که تو ضامن شدی بهر مالی که من برغان
و مرا برافلان هزار درم است و گواهان او مانند آن گفته مدعی بیان کردند و تصریح کردند بر قبول کردن اعضا
حکم کرده شود بان هزار درم بر آن حاضر و آنغائب هر طلب کننده مختیار است که بخواهد حق خود را از هر
کدام از ایشان که رضا می او شود و محتاج نمیشود بباز گذرانیدن گواهان بعد از حاضر شدن اصیل پس دارد
و اگر بیان رضا منی را کرد در دعوای خود و گفت که ضامن شده بودی بهزار درم من بر غائب ا گرفت
که آن ضامنی با مر انغائب بود و گذرانید گواه انرا حکم کرده شود برهزار درم بر هر دو چنانچه گذشت ایران
صورت که ضامنی نامعلوم باشد و اگر ذکر نکر در امرا و را وگذرانید گواه تراپس لازم شود انان
بستها بر ضامن پس اگر حاضر شد آن غائب ناچار است از باز گذرانیدن گواهان
ادعى على اخرانه كفل له انه مات فلان مجهلا لوديعة له هى كذا ضامنا على و قد مات
مجملا لود يعتنى اقام البينة عليه هل تسمع هذه الدعوى فقد قيل تسمع ودعوى الكفالة لانها
ان يقول واذا جزتكفالته محلا لكفالته في كالا يقية الشيخ لظهير الله رحم الله (عالمگیری)
دعویکرد