جلد دوم ۵۸۹ کتاب الشهادة

در دو شاهد گواهی دادند نگرفتن دینی که واجب است او را بر انکس یک نفقه حکم کرده شده بود بر او بعد ازان رجوع
کردند انکواهان تاوانده میشوند ان دین را لو ادعت امراة على زوجها انه صالحها عن نفقتها على
خمسة دراهم كل شهر وقال الزوج صالحتك على خمسة فشهد شاهدان انه صالحها
على عشرة فقضى بها ثم رجعا فانكانت نفقة مثلها عشرة او اكثر فلا ضمان عليهما وانكات
اقل ضمنا الفضل للزوج فيما مضى كذا فى المبسوط (عالمگيرى)
اگر زنی دعوی کرد بر شوهر خود که بدرستی او صلح کرده است با من از نفقه من بعوض ده درم در ماه وشهر است
صلح کرده ام با تو بعوض پنج درم در ماه پس دو شاهد گواهی دادند که بدرستی شوهر صلح کرده است با و بعوض
ده درم پس قاضی حکم کرد بآن ده درم بعد ازان رجوع کردند پس اگر نفقه مثل از زن ده درم یا زیاده تر بود از ان
پس هیچ تاوانی نیست بر گواهان و اگر نفقه مثل او کمتر بود از ده درم تاوان ده میشوند انگواهان برای شوهر قدر
افزونی ده درم را بر نفقه مثل آن از زمان گذشته همچنین ذکر شده در کتاب مبسوط الباب الخامس
في الرجوع عن الشهادة فى العتق والتدبير والمكاتبة باب پنجم ثابت است
در بیان حکم رجوع کردن گواهان از گواهی خود بآزادی و مدبر کردن و مکاتب کردن غلام وان شهد على
انه اعتق عبده ثم رجعا ضمنا قيمته (بداية) ولو معسرين والولاء للمقوله
التدبير ضمنا ما نقصه وهو ثلث قيمته ولو مات المولى عتق من الثلث
ولزمهما بقية قيمته (درمختار) فان لم يكن له مال غير العبد عتق ثلثه
وسعى في ثلثيه وضمر الشاهدان ثلث القيمة بغير عوض ولم يرجعا به على العبد
المختار
فان عجز العبد عن الثلثين يرجع به الورثة على الشاهدين ويرجع به الشاهدان على العبد الخروج
و اگر دو شاهد گواهی دادند بائیکه بدرستی این شخص آزاد کرده است غلام خود را بعد ازان رجوع کردند
از گواهی خود تاوانده میشوند قیمت غلام را برای خواجه او اگر چه انشاهدان ناتوان باشند و میراث غلام مرا زا


جلد دوم ۵۹۰ کتاب الشهادة

کنند در است و اگر گواهی دادند در مدبر کردن خواجه غلام خود را بعد ازان رجوع کردند از گواهی خود تا وان نمیشوند
انقدر را که مدبر کردن ناقص کرده قیمت غلام را و آن سوم حصه قیمت اوست و اگر خواجه او را ازاد شود
یک ان غلام از سوم حصه مال او و باقی قیمت آن غلام لازم میشود بران شاهدان برای وارثان اوپس
اگر آنخواجه را بغیر ازان غلام دیگر مالی نبود آزاد میشود سوم حصه او و در باقی دو حصه از سه حصه قیمت خود
سعی میکند و شاهدان تا وانده میشوند سوم حصه قیمت اورابغیر از خوص و ایشان رجوع نکنند بان سوم
حصه قیمت بران غلام پس اگر آنغلام از دو حصه از سه حصه قیمت خود عاجز شد پس وارثان آن مرده
رجوع کنند با ندو حصه از حصه قیمت او بران دو شاهد و شاهدان رجوع کنند بر آن غلام
ولو شهدا انه اعتق عبده على خمسمائة وقيمته الف فقضى ثم رجعا يضمن ثلثاه و دعاليه بخيارعالمگیری
انشاء ضمن الشاهدين الالف ورجعا على العبد بخمسمائة وولاء العبد للمولى كذا في المحيط الجوهر والتأرجع
على العبد بخمسمائة اياهما اختار ضامنه لم يكن لمان يرجع على الاخر بعد ذلك بشئ يذكركذا في المبسوط (عالمگیری)
واگر دو شاهد گواهی دادند که بدرستی این شخص آزاد کرده است غلام خود را بعوض پنصد درم و حالانکه
قیمت او سزار درم بود پس قاضی حکم کرد بآزادی او به پنصد درم بعد ازان گواهان رجوع کردند پس
آنکسی که گواهیداده شده بر او باختیار است اگر بخواهد تاوان بگیرد از گواهان هزار درم را و گواهان رجوع کنند
بران غلام به پنجصد درم و میراث آنغلام مرخواجه او راست همچنین ذکر شده است در کتاب محیط و اگر بخواهد
رجوع کند بر غلام به پنجصد درم و تاوان گرفتن هر کدام از شاهدان و غلام را که اختیار کرد مراو را همیشه نیست
که رجوع کند بر دیگر ایشان بعد ازان بهیچ چیزی همچنین ذکر شده است در کتاب مبسوط اذ الشهد شاهدان
على رجل انه عنق امته هذه فاجاز القاء ذلك واعتقها وتزوجت ثم رجعا عن شهادتهما ضمنا قيمتها المولى
ولو مع الوطئ هكذا في الحاوى (عالمگیری) وقتیکه دو شاهد گواهی دادند بر مردیکه آزاد کرده است این کنیز را
خود را پس قاضی روا کرد آنرا و آزاد کرد اور او آن کنیز عقد نکاح کرد بعد ازان گواهان رجوع کردند از گواهی خود


جلد دوم
۵۹۱
کتاب الشهادة

تاوانده میشود قیمت اورابرای خواجه او و روا نیست برای آنخواجه جماع کردن بان کنیز همچنین درکتاب حاوی
اذاشهد شاهدان على رجل فى الشوال انه اعتق عبداً لى رمضان وقيمته العبد يوم الشهادة الف درهم
وكانت قيمته فى رمضان الف درهم ولم يعد لاحتى صارت قيمته ثلاثة الاف درهم ثم عدلا
وقضى بشهادتهم اثم رجعاضمنا قيمته العبد يوم اعتقه القاضي وذلك ثلاثة آلاف
درهم كذا فى المحيط وحكمه فى حدوده وجزاء جنايته فيمابين رمضان
الى ان اعتقه القاضى حكم الحر كذا فى محيط السرخسى و عالمگيرى
وقتیکه دو شاهد گواهی دادند بر مردی در ماه شوال که بدرستی او آزاد کرده است غلام خود را در ماه رمضان
وحال اینکه قیمت آن غلام در روز گواهی ایشان هزار درم بود و قیمت آن غلام در ماه رمضان نیز
هزار درم بود وآن شاهدان تزکیه کرده نشده بودند تا اینکه قیمت او سه هزار درم شد بعد از ان آن دوشاه
تزکیه کرده شدند و حکم کرده شد بگواهی ایشان بعد ازان آن شاهدان رجوع کردند از گواهی خود تاوانده میشوند
قیمت آن غلام رادر روزیکه قاضی آزاد کرده است او را و آن سه هزار درم است همچنین ذکر شده است در کتاب حط
و حکم آن غلام در حدود او وجزا جنایت او در میان ماه رمضان تازمانی که قاضی آزاد کرده است او را حکم شخص
آزاد است همچنین ذکر شده است درکتاب محیط سرخسی م اذاشهد شاهدان انه اعتق عبداً فى رمضان
فقضى القايذبلك ثم رجع اوجب عليهما الضمان ثم انهما اقاما البينة انه اعتقه في شعبان لا يسقط الضمان
عنه ولواقاما البينة انه اعتقه فى شوال لا يسقط الضمان بالاجماع كذافى شرح الطحاو عالمگيرى
وقتیکه دوشاهد گواهی دادند برمردیکه بدرستی او آزاد کرده است غلام خودرا در ماه رمضان پس قاضی حکم کرد
بان بعدازان رجوع کردند ازگواهی خودلازم میشودبرایشان تاوان قیمت آن غلام بعدازان اگر بدرستی
آنگواهان گذرانیدندگواهانراباتیکه بدرستی او آزاد کرده است غلام خود را در ماه شعبان ساقط نمیشود تاوان
شوال
از ایشان نزد امام اعظم رحمه الله تعالی علیه واگر شاهدان گذرانیدند که بدرستی اوآزاد کرده است غلام خود را در ماه


جلد دوم
۵۹۲
كتاب الشهادة

ساقط نمیشود تاوان از ایشان باتفاق امامان ما رحمهم الله تعالی همچنین ذکر شده است در شرح طحاویہ
اذا شهد شاهدان انه اعتقه البتة وشهد أخران انه اعتقه عن دبر منه وقضى القاضي شها
ثم رجعوا جميعا فالضمان على شاهدى الاعتاق لا على شاهدى التدبير ولو شهد شاهد التدبير
اولا مرة وقضى القاضي شهادتهم ثم شهد شاهد الاعتاق بالاعتاق وقضى القاضي بذلك
ثم رجعوا فان شاهد التدبير يضمنانما نقص التدبير ويضمر شاهد العتق الباقى هكذا فى عالمگيرى
وقتیکه دو شاهد گواهی دادند که بدرستی فلان آزاد کرده است غلام خود را قطعا و دو شاهد دیگر گواهی دادند که مستی
او آزاد کرده است او را بعد از مرگ خود یعنی مدبر کرده است او را و قاضی بگواهی هر دو طایفه شاهدان حکم کرد
بعد ازان جمله ایشان یکجا رجوع کردند از گواهی خود پس تاوان بر گواهان آزاد کردن است نه برگواهان مدبر کردن
و اگر اول بار دو شاهد مدبر کردن گواهی دادند و قاضی بگواهی ایشان حکم کرد بعد ازان گواهی دادند دو شاهد آزاد
کردن و قاضی بآن حکم کرد بعد ازان رجوع کردند هر دو طایفه شاهدان از گواهی خود پس بدرستیکه شاهدان مدبر کردن
تاوان ده میشوند انچیزی را که ناقص کرده است مدبر کردن از انکه سوم حصه قیمت غلام است و شاهدان آزاد
قطعی تاوانده میشوند قیمت آنغلام را در حالیکه مدبر باشد و آن دو حصه از حصه قیمت اوست ولو شهد اعليه فدکا
عبد علی الف درهم الى سنة فقضى بذلك ثم رجعا عن الشهادة وهو يساوى الفا او الفين
فانهما يضمنان قيمته ويتبعان العبد بالكتابة على نحوها ولا يعتق المكاتب حتى
يؤدى ما عليه اليهما فاذا اداه عتق والولاء للذي كاتبه فان عجز
فرد فى الرق كان لمولاه ويرد المولى ما اخذه من الشاهدين عالمگیرى
و اگر دو شاهد گواہی دادند بر مردی که بدرستی او مکاتب کرده است غلام خود را بهزار درم تا مدت یکسال پس قاضی
حکم کرد بمکاتب بودن آن غلام بعد ازان رجوع کردند گواہان از گواہی خود و حالا نکہ آن غلام برابر بود بهزار درم
یا بدو ہزار درم پس بدرستیکه آن شاهدان تاوانده میشوند برای خواجہ انغلام قیمت او را وایشان میگردند بران غلام

فائده
بیان حکم رجوع کردن شاهد
از شاہدی کتابت کردن

فدان


جلد دوم
۵۹۳
کتاب الشهادة

بخواستن بدل کتابت بقدری تاوان دادن ایشان برای خواجه او و آزاد میشود آن غلام تا که ندهد شاهدان
آنچیزیرا که بر او دین است از جهت مکاتب شدن او پس وقتیکه وی ادا کرد انرا آزاد شود و میراث ان
غلام مر کسی راست که مکاتب کرده است اور اپس اگر آن غلام از ادا کردن بدل کتابت عاجز شد و باز
غلام گردید میشود میراث او برای خواجه او و خواجه او پس بدهد چیزیرا که گرفته است از ان شاهدان
اذاشهد شاهدان على رجل انه كاتب عبده بالف درهم الى سنة وقيمة العبدخمسمأة
وقضى القاضى بالكتابة ثم رجعوا عن شهادتهم فان القاضي يخير المولى فان اختارتضمين
الشاهدين لا يكون له اختيار اتباع المكاتب يبدل الكتابة ابدا فاذا ادى المكاتب
تار
الف درهم وقبض الشاهدان ذلك فانه يطيب لهما من ذلك خمسمأة ويتصدق
بالزيادة هذا على قول ابى حنيفة ومحمد رحمة الله تعالى عليهما (عالمكيرى)
وقتیکه دو شاهد گواهی دادند بر مردی که بدرستی او مکاتب کرده است غلام خود را بهزار درم تا مدت یکسال
و حال انکه قیمت آن غلام پانصد درم بود و قاضی حکم کرد مکاتب بودن انغلام بهزار درم و بعد از ان انکو ہاں
رجوع کردند از گواهی خود پس قاضی مختار کند خواجه را تا وان گرفتن از غلام و یا از شاهدان پس اگر اختیار کرد
تاوان گرفتن را از شاهدان هرگز نمیرسد اور اختیار نمودن پیروی مکاتب که از وبخواهد بدل کتابت را
پس اگر آن مکاتب ادا کر و هزار درم را و شاهدان قبض نمودند انرا پس بدرستی که حلال است مر شاهد نرا
از جلا ان هزار درم پانصد درم و صدقه کنند زیاده از ان را که پانصد درم دیگر است و این حکم بنا بر قول
طرفین است رحمها الله تعالى وان اختار اتباع المكاتب (عالمگيرى) اوتقاضى المولى المكاتب
يضمنان
تكلم بدالخيبر القاضى (عاليكوى) وهو يعلم برجوع الشاهدين اولا يعلم فهو رضاء بالكتابة وكا
الا اذا كانت المكاتبة اقل من القيمة فله ان يأخذ المكاتبة ويرجع
عليها بفضل القيمة اتكمله و اگر خواجه اختیار کرد پیروی مکاتب بخواستن بدل کتابت را و


جلد دوم ۵۹۴ کتاب شهادة

و یا طلب نمود خواجه ازان مکاتب بدل کتابت را بغیر اختیار دادن قاضی و انخواجه علم داشت بر رجوع کرد
شاهدان یا نداشت پس این اختیار نمودن و خویش نمودن اور ضاست بکاتب کردن آن غلام
و آن دو شاه تا وانده میشوند چیزی مکر در و قتیکه بدل کتابت کمتر باشد از قیمت او پس برا نخواجه راست
که بدل کتابت را از مکاتب بگیرد و رجوع کند با فزونی قیمت او بران دو شاهد واذا ادعی عبدان
مولاه کاتبه علی الف درهم وهی قیمته وادعی المولی انه کاتبه علی الفین
واقام علی ذلک بینة فقضی لقاضی بالفین علی المکاتب فاداها تم رجع
الشاهدان يضمنان الف درهم للمکاتب ولوکان للمکاتب لم يدع
المكاتبة وقال المولی کاتبتک علی الفی درهم وجد المکاتب
فاقام المولی علی ذلک بینة فان القاضی لا يقضى بالكتابة
بينة المولی ويقال للمکاتب ان شئت فامض علی الکتابة وان شئت
فدعها و کن رقیقا فان کان المکاتب ادعی انه حر فجاء المولی بشاهدین فشهد
انه کاتبه علی الفین و قضی القاضی علیه بذلک فادعی المال ثم رجع الشاهدان فانهما
يضمنان المکاتب الفین وانکاست قیمته اقل من ذلک کذا فی المحیط (عالمگیری)
و وقتیکه غلام دعوی کرد که بدرستی خواجه ام مکاتب کرده ست مرا بهزار درم و حال آنکه آن هزار درم قیمت
آن غلام بود و خواجه او دعوی کرد که بدرستی مکاتب کرده ام او را بعوض دو هزار درم و شاهدان گذرانید خواجه
بان دعوای خود پس حکم کرد قاضی بد و هزار درم بران مکاتب پس آن مکاتب ادا کرد آن دو هزار درم را
بعد ازان آن شاهدان رجوع کردند از گواهی خود تا وان ده میشوند ایشان هزار درم را برای آن مکاتب
و اگر مکاتب دعوی نمیکرد مکاتب بود و و خواجه او گفت که مکاتب کرده بودم تر العوض دو هزار درم
و آن مکاتب منکر بود از ان پس گذرانید خواجه او شاهد انرا بمد کاتب کردن پس درستی قاضی هم نکند


جلد دوم
۵۹۵
کتاب الشهادة

بمکاتب بودن آنغلام بسبب شاهدان خواجه او و گفته شود مر آن مکاتب را که اگر میخواهی پس امضا کن
بر مکاتب بودن خود و اگر میخواهی پس بگذار مکاتب بودنر او غلام باش و اگر مکاتب دعوی کرد که بدرستی
من آزادم و خواجه او دو شاهد آورد که گواهی دادند که بدرستی او مکاتب کرده است آنغلام را بعوض دو هزار درم
و قاضی حکم کرد بر او بآن دو هزار درم پس آن مکاتب ادا کرد آن دو هزار درم را بعد ازان آن شاهدان از گواهی خود
رجوع کردند پس بدرستیکه شاهدان تاوانده میشوند برای آن مکاتب دو هزار درم را اگر چه قیمت آن مکاتب
کمتر باشد از دو هزار درم همچنین ذکر شده است در کتاب محیط الباب
السادس في الرجوع عن الشهادة
في النسب والولاء والولادة والمواريث
باب ششم ثابت است در بیان حکم رجوع کردن شاهد از گواهی در نسب و ولاء و ولادت
و میراث با لو شهد وانه ابن هذا القتيل لا وارث له غيره والقاتل يقر بالقتل عمد ا فقضى
بالقصاص وقتله الابن ثم رجعوا فلا ضمان عليهم في القصاص ويضمنون ما ورثه هذا
الابن من القتيل لورثة المعروفين وعليهم التعزير كذا في محيط السرخسى (عالمگیری)
اگر شاهدان گواهی دادند که بدرستی این مرد پسر این کشته شده است و هیچ وارثی نیست مر او را غیر ازین پر
و حال اینکه آن شخص کشنده اقرار میکرد بکشتن بقصد پس قاضی حکم کرد بقصاص و آن پسر او کشت آن کشنده را
بعد ازان آن شاهدان از گواهی خود رجوع کردند پس هیچ تاوانی نیست بر ایشان در باره قصاص و تاواندار
میشوند آن مالی را که بمیراث برده است آنرا همین پسر از آن کشته شده برای دیگر وارثان معلوم خود و ناو
بر آنگواهان تعزیر همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرکسی و اذا شهد وابالولاء بعد موت
المعتق ثم رجعوا عن شهادتهم فانهم يضمنون جميع ما ورثه المعتق لورثة المعروفين (عالمگیری)
و وقتیکه شاهدان گواهی دادند بمیراث بغلام و یا کنیز آزاد کرده شده پس از مردن ایشان بعد از ان رجوع کردند

فائده
بیان حکم رجوع شاهد
از شاهدی نسب

فایده
بیان حکم رجوع کردن شاهد
از شاهدی ولاء


جلد دوم
۵۹۶
کتاب شهادة

اگر گواهی خود پس بدرستیکه ایشان تاوانده میشوند هما نان مالی را که آزاد کننده بمیراث برده است از برای
وارثان معلوم آزاد کرده شده واذا شهد و ابنكاح امراة ومات الزوج بعد قضاء القاء النكاح
ثم رجعوا عن شهادتهم او كان الرجوع منهم حال حياة الزوج فلاضمان عليهم ولو شهدوا بالنکاح بعد
موت الزوج ثم رجعوا ضمنوا حصتها من الميراث السائر الورثة كذا في المحيط (عالمكيرى)
و وقتیکه شاهدان گواهید ا دند بنکاح زنی با مردی و شوهر آنزن پس از حکم کردن قاضی بنکاح مرد بعد از ان
رجوع کردند از گواهی خود یا رجوع کردند ایشان در حالت زندگی شوهر پس پیچ تاوانی نیست
بران شاهدان و اگر شاهد ان گواهید ادند بنکاح او پس از مردن شوهر بعد از ان رجوع کردند تا وان ده میشوند
حصة ان زن را از میراث برای دیگر وارثان آنشوهر همچین ذکر شده است در کتاب محیط لوشهدوا
لرجل مسلم كان ابوه كافران اباه مات مسلما وللميت ابن كافر فقضى القاضی عمال المی الاسلام
ثم رجعوا عن شهادتهم يضمنو اللين كالالكافر كذا في المحيط عالمگیری) اگر شاهد ان گواهی دادند برای مرد مسلما
که پدر او کافر بود که بدرستی پدر او در حال اسلام مرده است و حال انیکه مر آن مرد را پسر کا فرنیز بود پس نام
حکم کر دیمال پدر ا و برای آن پسر سلمان او بعد از ان رجوع کردند از گواهی خود تا وان در میشوند هم انتمال را
برای آن پسر کا فرا و همچین ذکر شده است در کتاب مبسوط اذا اسلم کافر ثم مات وله ابناز مسلمان
كل واحد يدعى انه اسلم قبل موت ابيه و اقام على ذلك شاهدين فورتهما القاضى
ثم رجع شاهد احدهما ضمنا جميع ما ورثه للآخر وكذلك لومات رجل عن اخر معترف
فادعى احد انه ابنه وشهد له بذلك شاهد وحكم لها الميرائم رجعا ضمنا جميع ذلك الاخر (عالمكيرى)
و وقتیکه اسلام آورد کا فری بعد از ان مرد و حال انیکه مر او را دو پسر مسلمان بودند هر کدام ایشان دعوی میکرد
که بدرستی اسلام آورده بود پیش از مردن پدر خود و گذرانید هر کدام ایشان بان دعوی خود دو شا هد را
پس قاضی هر دو ی ایشان را وارث گردانید بعد از ان رجوع کردند شاهدان یکی از ایشان ما از گواهی خود

فائده
ن حکم رجوع کردن شاه
زشاهدی میراث

خلون


جلد دوم
۵۹۷
کتاب الشهادة
تاوان ده میشوند حصه آن مال را که میراث برده است آنرا آن پسر برای پسر دیگر و همچنین اگر مردی میرا
از برادری که مشهور و معلوم بود پس دعوی کرد مردی که بدرستی که من پسر آن مرده ام و گواهی دادند دوشان
برای او بپسر بودن او و حکم کرد شد برای او بمیراث بعد ازان رجوع کردند از گواهی خود تا وانده نمیشوند
حصه آن مال را که آن پسر میراث برده است برای برادر آن مرده ولو كان صبي في يدي جل
لا يعرف احر ام عبد وشهد شاهدان على اقراره انه ابنه فاثبت القاضي نسبة ثما القوالب
و قضى له بميراثه ثم رجعا عن شهادتهما لم يضمنا شيا كذا في الحاوي اليهما، واگر کودکی در دست مردی بود
که معلوم نبودکه ایا آن کودک آزاد است یا غلام و دو شاهد گواهی دادند با قرار آن مرد باینکه بارستی
انکو دک پسر من است پس قاضی نسب آن پسر را ثابت کرد ازان مرد بعد از ان مرد آن مرد
و قاضی حکم کرد برای انکودک بمیراث آن مرد بعد از ان رجوع کردند انکو اهان از گواهی خود که براه
انکودک را کرده بودند تا وانده نمیشوند چیز را همچنین ذکر شده است در کتاب حاوی ولوات
صبيا صبية سبيا وكبر اوعتقا وتزوج احدهما الاخر تم حاء حربي مسلما واقام بينه
انهما ولدار فقضى القاضي بذلک و فرق بينها ثم رجعا عن شهادتهما لم يقبل رجوعهما
عن شهادتهما ويمنع الزوج ان يطارها وان علم انها شهد ا بزور ولا يضمن الشاهد أشيا عن يالكيد
و اگر مردیستینکه پسر خورد و دخت خورد از دار حرب ببندی آورده شدند و کلان شدند و آزاد کرده شدند
و یکی از ایشان دیگر را بنکاح گرفت بعد از ان کا فر حربی که مسلمان شده بود آمده دعوی کرد دو شام
گذرانید که بدرستی این هر دو ولدان من اندپس قاضی حکم کرد بان ولد بودن ایشان و جدائی کرد
میان ایشان بعد ازان رجوع کردند آنشا هدان از گواهی خود قبول نمیشود رجوع ایشان از گواهی نشان
و منع کرده شود شوهر از اینکه وطی کند آن زنر اگر چه معلوم شد که بدرستی شاهدان بدروغ شاهدی
داده اند و تا وانده نمیشوند آنشاهران چیزیرا نیز و ماه ولو كانت صبية في حبر رجل فزعم انها امته


جلد دوم
۵۹۸
کتاب الشهادة

كذلك فى المبسوط (عالمكيرى)

فشهد شاهدان انه اقر انها ابنته وقضى بذلك القاضي لم يسع المولى ان يطاها
وان علما انها شهد ابزور فان رجعاضمنا قيمتها ولو ماتت وتركت میراثاوسعه ان ياكل
وكذلك لوتبتا الان كانت فى سعة من اكل ميراثة اگر دختر خرد در دست مردی بود که میگفت که بدریتی
ا کنیز من است پس دو شاهد گواهی دادند که بدرستی آن مرد اقرار کرده است که او دختر من است و قضا
حکم کرد بدختر بودن او برای آن مرد روا نیست مر آن خواجه را که وطی کند آن دختر را و اگر چه میدانند
که بدرستی شاهدان بد روغ گواهی داده اند پس اگر آن شاهدان رجوع کردند از گواهی خود تاوانده میشوند
قیمت آن کنیز را و اگر همین دختر مرد و گذاشت میراث روار واست مر آن مرد را که بخور دمیراث او
و همچنین اگر آن پدر مرد رواست مر آن دختر را انیکه بخورد میراث او را همچنین ذکر شده است در کتاب عبو
رجل مات وترك عبدا بزاهمة وامو الا فشهد شاهدان ان هذا الاخ هذا الميت لابيه وامه ووارثه لا وارثه
غيره وقضى له بالعبدين والأمة والاموال ثم شهد الحدين العبدين بعينه انه ابن الميت واجاز القاضي
شهادتها واعطاه الميراث وحرم الاخ ثم شهد اخوان ان العبد الثاني ابن الميت واجان
القاضي ذلك وجعله وارثا مع الاول وقسم المال بينها نصفين ثم شهد شاهدان
ان الميت اعتق هذه الامة فى صحته وتزوجها وقضى بنكاحها وبالمهر
وجعل لها الثمن وكلواحد يحد صاحبه ان يكون وارثا ثم رجع شاهدا
الابن الأول فانهما يضمنان جميع قيمة الابن الأول للابن الثاني والمراة
بينهما اثما نا سبعة اثمانها للابن الثاني وثمنها للمرءة ويضمنا جميع ما ورثه
الابن الأول للابن الثانى ولا يضمنان للمرأة من ميراث الابن الأول شيئا وكذلك
لا يضمنان للاخ شيئا وكذان رجع شاهدا لابن الثانى ايضا ( عالمكيرى)
مردی مردو گذاشت دو غلام و یک کنیز دمالها پس دو شاهد گواهی دادند بر اخی مردی که بدرستی این مرد

یتیم کالہ احمد


جلد دوم
۵۹۹
کتاب الشهادة

برادر عینی مرده ست از پدر و مادر و وارث اوست و نیست مر او را وارثی غیر ازین مرده قاضی
حکم کرد برای او بآن دو غلام و کنیز و آلاتها بعد از ان دو شاهد دیگر کواهید ادند برای یکی معلوم از ان دوغلام
که بدرستی او پسر آن مرده ست و قاضی رد نکرد گواهی ایشانرا و میراث آنمرده بآن پسر داد و محروم گردید
آن برادر را از میراث او بعد از ان دو شاهد دیگر گواهی دادند که بدرستی این غلام دوم پسر آنمرد هست
و قاضی قبول کرد آنرا و آن پسر دوم را وارث گردانید با آن پسر اول در مال میراث و میان ایشان
بد و نصف تقسیم کرد بعد از ان دو شاهد دیگر کواهی دادند که بدرستی این کنیز را آنمرده آزاد کرده بود در وقت
تندرستی خود و بنکاح گرفته بود و ر قاضی حکم کرد بنکاح و مهر آن زن و گردانید برای وی هشت حصه میراث را
و حال اینکه هر کدام از ان دو غلام و کنیز و برادر منکر بودند وارث بودن دیگر خود بر آنمرده را بعد از ان
شاهدان پسر اول رجوع کردند از گواری خود پس بدرستیکه ایشان تاوانده میشوند به قیمت آن پسر اول
برای پسر دوم و برای آن زن که هشت حصه بایشان میرسند که هفت حصه از هشت حصه قیمت او
مر آن پسر دوم راست و یکحصه از ان مرآنزن راست و آن شاهدان تاوانده میشوند برای پسر دوم
همه آنمال را که میراث برده است آن پسر اول و تاوانده میشوند برای آنزن چیز یرا از حصه میراث
آن پسر اول و همچنین تاوانده میشوند برای آن برادر جزئیرا و همچنین حکم ست اگر شاهدان پسر دوم نیز رجوع
کردند وان رجع شاهدا المرأة ايضا ضمنا قيمة المرأة والمهر لهما وثمنه بين الابنين
نصفين هذا اذا كان يكذب بعضهم بعضا ويزعم انه هو الوارث دون غيره فاما
و اگر دو شاهد زن از گواهی خود رجوع کردند تا وانده میشوند قیمت آنزن و مهر و حصه میراث او را برا
هر دو پسر بد و نصف که هرکدام آن دو پسر را نصف میرسد مال میشود و این حکم در آنوقت است که بعضی
از ان وارثان در وغگو میگردند بعض دیگر را و هرکدام ایشان میگفت که بدرستی من وارثم نه دیگرکس
غیر از من اما اگر بعضی از ایشان را ستا و میکرد بعض دیگر خود را در وارث بودن او پس هیج تاوانی برشان

قاضیخان علامقاضیخان در (عالمگیری)
اذا كان بعضهم يصدق بعضا


جلد دوم
۶۰۰
کتاب الشهادة

هیچ چیزی از آنها نیست و کذلک الجواب اذا ثبت وراثة الکل بشهادة الشاهدين
سواء شهدا بذلك في اوقات مختلفة او في وقت واحد بعد ان شهد بنسب
كل ابن بدعوة على حدة بان شهدا انه ادعى هذا ثم ادعى الآخر فقضى ثم رجعوا
عز شهادتهما ولا فرق بين الفرق والفريق الواحد في حق الضمان للابنين والمراة
وانما الفرق بينهما في ضمان الاخ فيما اذا كان الشهود فرقا لا
يضمنان الراجعان للاخ شيا وان اقر الراجعان بوراثة الاخ وفيما اذا كان
الفرق واحدا ضمنا للاخ اذا اقرا بوراثته هكذا في المحيط (عالمگيري)
وهمچنین حکم است وقتیکه ثابت شود وارث بودن همه وارثان بگواهی دوشاهد برابر است
اینکه گواهی داده باشند بآن در وقتهای مختلفه و یا در یکوقت بعد از انکه دوشاهد گواهی داده باشم
بنسب هر پسر بدعوی کردن علی حده و آن هر دو باینطریق که گواهی داده باشند که بدرستی آنمرده
دعوی کرده بود پسر بودن این پسر را بعد ازان دعوی کرده بود پسر بودن این پسر دیگر را پس قاضی
حکم کرده بود به پسر بودن هر دو پسر برای آنمرده بعد ازان شاهدان رجوع کردند از گوای خود و هیچ فرق
نسیت میان فرقه فرقه بودن شاهدان و یا یک فرقه بودن ایشان درباره تاوان دوشیدن
ایشان برای آن دوپسر و آنزن وجز این نسیت که فرق میان یکفرقه بودن و یا زیاده از آن
درباره تاوانده بودن ایشان است برای برادر پس در انصورتیکه شاهدان هر کدام فرقه جدا گا
باشند تاوانده نمیشوند شاهدان رجوع کنندگان برای برادر چیزیرا اگر چه آن رجوع کنندگان اقرار
کرده باشند بوارث بودن برادر و در انصورتیکه شاهدان همه یکفرقه باشند تا وانده میشوند برای آن
برادر وقتیکه اقرار کرده باشند بوارث بودن اوهمچنین ذکرشده است در کتاب محيط لو كان في يدي
رجل عبد الصغيرین امة فشهد شاهدان انه قلدها ابنه واخران انه اعتق هذه الامة ثم تزوجها على

الف وهو يجد ۲


کتاب نشان داده
صفحه مجموع ذلک مقصر قاله ابوالفرس صلوات الله وسلامه علیه واله وسلم علی مر اتم وصوحه و
اضمته و حمتہ الامه منبه او نهمر ببقو للامة فهما ما الامير انها سبب الانحمة و غيرها الان بلديم القرية مع هتبها
تي ضمتو المعني کلا یلوح هذا کا لعمان تماما ہل الا لیم شو و حاکم دادگر در دست مردی یک غلام خرد ویک
کنیز بود پس دو شاهد گواهید ادند که بدرستی همین مرد اقرار کرده است که این غلام پسر من است و دو شاهد دیگان
گواهید ادند که بدرستی این مرد انزاد کرده است باین کنیز را وبعد ازان بنکاح گرفته است او را پر کردم
وانمرد از همه اینها منکر بود پس قاضی حکم کرد بمه آنها بعد ازان انمرد مرد انچند پسر غیر ازان کودک پس تا فقه
حکم کرد برای انزن مهر که سزاوار مهر است و بخش کرد مال او را میان ایشان بخاطر حقه میراث بعد از ان
هر دو طایفه شاهدان رجوع کردند از گواهی خود پس شاهدان آن پسر تاوانده میشوند قیمت او را مگر حصه میران
او را از قیمت او یعنی از قیمت او حصه میراث او کم کرده میشود و باقی قیمت اورا تاوان ده میشوند
و شاهدان کنیز تاوانده میشوند قیمت اور امگر حصه میر اث او را از قیمت او یعنی حصه میراث او
از قیمت او کم کرده میشود و باقی را تاوانده میشوند و تا وانده میشوند مهر را مگر تا وانده میشوند در صورتیکه مهر او
بسیار تر از مهر مثل او باشد پس تا وانده میشوند آن زیاده را ولیکن انداخته میشود حصه میراث آنزن از ان
زیاده و باقی آنزیاده را تا وانده میشوند همچنین ذکر شده است در کتاب بسوط رجل له جاریتان
لكل واحدة منهما ولد ولدته فى ملکه فشهد شاهدان لاحد الولد ين انه ادعاه وهو ينكر
واخوان للآخر مثله فقضى بالبنوة وامية الولد ثم رجعوا فان كانت الشهادا رجوع خاصيا
الوالد ضمن كل شاهد بن قيمة الولدي شهد به ونقصا قيمة ام الولد فاذا غهما واستهلك الاب
ثم الا الان غیرها وكل واحدة الين لا حلهما كل تا من الولد الاخر نصف قيمة ام الولادة شهید انه کنا فی محيط السرخسی عالمكند
مرد براد و کنیز بود و هر کدام ازان دو کنیز را پسری بود که زاده بود او را در ملک انمر دپس دو شاهد گواهیدانگی
برای یکی از ان دو پسر که بدرستی همین مرد دعوی کرده است این پسر را که پسر من است و آن مرد منکر بود
جلد دوم


کتاب شهادة
جلد دوم
۶۰۲

دو وشاهد دیگر گواهی دادند برای پسر دیگر بمانند گواهی شاهدان اول پس قاضی حکم کرد بپسر بودن آن دو ولد بنام
ولد و بودن آن دوکنیز بعد از ان هر دو طایفه شاهدان رجوع کردند از گواهی خود پس اگرگواهی ورجوع کردن ایشان
در حال زنده بودن پدر بود تاوانده میشوند هر دو طایفه شاهدان قیمت آن ولد برا که گواهی داده اند بان ولد
وتاوان ده میشوند نقصان قیمت ام ولد را پس وقتیکه هر دو طایفه شاهدان تاوان دادند خواهد و خواهد ام ولد کند
آن تاوانرا بعد ازان خواجه مرد و خود اورا وارثی غیر ازان دو ولد و حال آنکه هرکدام ازان دو پسر منکر بود از پسر بودن
آن دیگر خود تا وانده میشوند هر طایفه ازان دو طایفه شاهدان برای پسر دیگر نصف قیمت آن ام ولد یرا که
گواهی داده اندبان همچنین ذکر شده است درکتاب محیط سرخی حمر ولا يضمن كل فريق قيمة الولد الذي
شهد واله كذا فى المحيط ويرجع شاهد كل واحد فى ميراثه الذي ورث بجميع اخذ منهم
الوالد فى حياته كذا فى محيط السرخسي ولا يرجع كل فريق من الشهود على الابن المشهود
بما غرم لاخيه من نصف قيمته امه بعد النقصان ولا يضمن كل فريق ما ورثه الان
الذي شهد واله للابن الأخر واذا صدق كل واحد منها صاحبة فالشهودلا
يضمنون شيا الابنين وياخذ كل فريق من الشهود ما ضمن للميت من قيمة الولد
المشهود له ومن نقصان قيمته امه اور ثا عن ابيهما هكذا فى المحيط (عالمكيرية)
و تاوانده میشوند هر فرقه از شاهدان قیمت ولد را برای آنولدی که ایشان گواهی داده اند برای او همچنین ذکر شده است
در کتاب محیط و رجوع کنند شاهدان هرکدام ازان دو پسر در حصه میراث او که بمیراث برده است از پدر خود
بهمه انالیکه پدر آن دو پسرانز از شاهدان گرفته است در وقت زندگی خود همچنین ذکر شده است در کتاب
محیط سرخی و رجوع نکنند هر طائفه شاهدان بران پسر یکه شاهدی برای او داده اند با مالیکه شاهدان تاوان
داده اند انرا برای برادر او از نصف قیمت مادر او پس از نقصان آن و تاوانده نمیشوند هر فرقه برای
پسر دیگر انمالی را که میراث برده است انرا آن پسر یکه شاهدی داده شده است برای او


جلد دوم
۶۰۳
كتاب الشهادة

و وقتیکه میر کدام ازان دو پسر راستگو کرد دیگر خود را در پسر بودن او پس شاهدان تاوانده میشوند چيزیرا
برای آن دو پسر و یکیر و هر فرقه شاهدان از حصۀ آن دو پسر که میراث برده اند آنرا از پدر خود ها
تاوان آنچه نیز که تاوان داده بودند آنرا برای آنمرده از قیمت آن ولد یکه شاهدی تبرا گواه داده شده
و از نقصان قیمت ما در او همچنین ذکر شده است در کتاب محیط واذا كانت الشهادة حال
حياة الوالد والرجوع بعد وفاته ضمن كل شاهد بزل الشهد له بنصف قيمة الولد المشهودبها
ونصف قيمة امه غير ام الولد ثم يضمننا المير اكنت في المحيط ولا يرحم كل فريق من الشهود بما ضمن اللدين
الذى لم يشهد له على الابل المشهود له هذا و و قتیکه گواهی شاهدان در وقت زندگی پدر و رجوع
کردن ایشان از گواهی پس از مردن او بوده باشد پس هر طائفه شاهدان تاوانده میشود برای آن پسریکیه
گواهی نداده اند برای او نصف قیمت آن ولد یر ا که گواهی برای او داده شده و نصف قیمت مادر او را
اگر غیر ام ولد باشد یعنی آن قیمت او را که کنیز خالص باشد و تاوانده نمیشوند حصه میراث اور برای
پسر دیگر غیرا و و همچنین ذکر شده است در کتاب محیط و رجوع نمیکند هر فرقه شاهدان بران پسر یکه شاهدی
داده شد برای او بآنا نیکه انفرقه تاوانده شده است با نمال برای آن پسر یکه شاهدی داده نشده است
برای او و این حکم وقت است که هرپسر منکر باشد از پسربودن دیگر خود اما وقتیکه هر کدام از ایشان ست گو کند
آن دیگر خود را در پسر بودن او پس در نیصورت شاهدان تاوانده میشوند چیزیرا برای پسر یمنین ذکر شده ات
در كتاب محيط واذا كان كلاهما بعلموته واطخ ادعاءهم ضح كل فرق اللذى لم يشهد اله قيمة الولد الاخر وقيمة
امه امة وجميع ما ورثا ولم يضمنوا اللاخ شيا ولا يرجع كل فريق بما ضمن في ميراث المحمود
كنت في محيط السوسي (علی گیری) و و قتیکه گواهی شاهدان در جمع کردن ایشان هر دو پس از مردن پدر بها
و حال اینکه هرآن پدر را برادری باشد از پدر و مادر در نیصورت پر فرقه شاهدان ناوانده میشوند برای ان پرکیو
گواهی نداده اند برای او قیمت آن ولد دیگر را و قیمت ما در اور ا در حالیک آنما در و کنیز خالص باشد نتاونده میشوت

اذا كان كل فريق صاحب شاهدین كاملين (عالمگیری)
ناشود لانه يعول النفى على الاخرى ١٢
[ILL]
تصور نمیکند


جلد دوم
۶۰۳
كتاب الشهادة
بمقد ممیراث پیشر ا تاوانده میشوند برای آن برادر چیزیرا و رجوع نمیکنند بر فرقه شاهدان در حصه میراث
آنکسیکه گواهی داده شده برای او با نائیکه تا وانده شده اند آنرا همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی
وان كانت الشهادتان من فريق واحد بان شهدا ان المولى قال في كلمة واحدة هتان ابنتاي من
هاتين الجاريتين والابنان كبيران يدعيان ذلك مع الجاريتين فقضى بحر وحها وان كانتا فى
حياة المولى ضمن الشهود قيمة الولدين ونقصا الاستيلاد فاذا اخذ ذلك واستهلكه ثم مات
لم يغرم الشهود شيأ من قيمة الابنين ويرجع الشهود عاضمنوا للمولى فيما ورث الولدان غرا بيهما
ولا يضمن الشهود للاخ شيأ حما ورثه الابنان ان كان للميتاخ وان كانت الشهادة في حياة المولى
والرجوع بعد وفاته لم يغرم الشهود شياً للابنين ولا للاخ وان كانت الشهادة
والرجوع بعد وفاته فالشهود لا يغرمون للابنين شيأ ويغرمون
للاخ قيمة الجاريتين وقيمة الابنين وما ورثد الابنان
(عالمگیری)
واگر دو گواهی از یکفرقه شاهدان بود باینطریقیکه بهمین یکفرقه گواهی دادند که بدرستی خواجه ایشان در یک کلمه گفت
که این هر دو پر من است ازین دو کنیز و حال آنکه پسران کلان بودند که ایشان با کنیزان دعوی میکردند گفتی
خواجه را پس قاضی حکم کرد بان بعد ازان رجوع کردند شاهدان از گواهی خودپس اگر شاهدی در رجوع کردن ایشان از گواه
هر دو در وقت زندگی آنخواجه بود تا وانده میشوند آن شاهدان برای آنخواجه قیمت هر دو پسر و نقصان قیمت هر دو کنی
بسبب ام ولده شدن ایشان پس اگر خواجه از شاهدان گرفت آن تا وانرا و هلاک کرد انرا و بعد از ان مرد تا وا
میشوند آن شاهدان چیز را از قیمت آن دو پسر و شاهدان رجوع کنند بآنانیکه تاوان داده اند آنرا برای خواجه در آنانیکه
دو سر بمیرات برده اند تبرا از پدر خود و شاهدان تا وانده نمیشوند برای برادر خواجه چیز را از ان مائیکدان دو پر میراث
ردان ان ار انرا در بود اگرامی شاهدان در وقت زندگی خواجه بود ورجوع ایشان پس ازمردان بو تاوانا
شاهدان


جلد دوم
۶۰۵
کتاب الشهادة
شاهدان چیز را برای آن دو پسر و نه برای برادر او و اگر گواهی و رجوع کردن شاهدان مرد و پس از مردان
خواجه بود پس شاهدان تاوان ده میشوند برای آن دو پسر هیچ چیز را و تاوان ده میشوند برای برادر میت
هر دو کنیز و هر دو پسر و انمالی را که آن دو پسر میراث برده اند انرا واذ اكان الشهود فريقا واحد اوالولد
صغيرين وقت الشهادة ينتظر بلوغهما فاذا بلغا فان صدق كلواحد منهما الشهود في جميع ما
شهد وابد لهذا وما لو كانا كبيرين وقت الشهادة وادعيا لجميع ماشهد به انهم بودسواونان
كلواحد منهما الشهود فيما شهد والديه وكذبهم فيما شهد والصاحبه هذا وما شهد والكل من فريقا على حد محمد كل واحد منها
و وقتیکه شاهدان یک فرقه باشند و حال انیکه هر دو ولد در وقت گواهی صغیر باشند انتظار کرده شود تاو
بالغ شدن ایشان پس وقتیکه بالغ شدند پس اگر هر کدام از ایشان راستگو کرد شاهد انرا در همه انچیزی
که گوا هیداده اند بیان پس حکم این مساله و حکم ان مساله که هر دو پسر کلان باشند در وقت گوا هیداری
و دعوی کنند همه انچیز را که گواهی داده اند بان چیز برابرا ندریں اگر هر کدام از ان دو پسر سنگو کر د شاه انرا
در انچیری که کو میداده اند برای او یا خیرودر ونکوکر دایشانرا در انجیزی گوا هیداده اند برای آن یکد اویا نگیر
پس حکم این مساله و حکم ان مساله برای هر پر گوا میداده باشند طایفه جداگانه از شاهدان و حال انیکه
هر کدام از ان در پسر منکر باشند از پسر بودن آن دیگر خود برابر اند ولم يذكر محمد ود في الكبير ين هذا الفصل الداد كان
الشهود فريقا واحد ا وصدق كل واحد من الابنين الشهود فيما شهد وانه وكذبهم فيما شهد والصاحبه
هل تقبل شهادتهم حكى عن القاضى الامام ابي علىالحسين بن الخضر النسفى انه لا تقبل شهادتهم وعامة المشائخ نجمه الله
قالو ا بالجواب في حق الكبيرين والصغيرين واحد حتى يجوز القضاء الكبيرين بهذه الشهادة (عالمگيرى)
و ذکر نکرده است امام محمد در باره دو پسر بالغ این صورت راکه اگر گواهان یکفرقه باشند و راستگو کنند
هر کدام از پسران انکوا با نرادر چیزیکه برای او گواهی داده اند و دروغگو کند ایشان را در چیزیکه برای آن پسر دیگر
کواهي داده اند کایا قبول میشود گواهی ایشان یا نه حکایت کرده شده است قاضی امم بو علی حسین خبر نسفی رحم
سواء (عالمگيرى)


جلد دوم
۶۰۶
کتاب شهادة
اگر قبول نمیشد گواهی ایشان واکثر مشایخ رحمهم الله تعالی گفته اند که چنین است بلکه حکم در بارۀ دو پسر بالغ دو غیر غیر
یکی است تا اینکه روا میشود حکم کردن برای هر دو پسر بالغ همین گواهی وحالتهمدا عليه شاهدان انه
اقر ان هذا ابنه من امته هذه والرجل يجد وقضى القاضی به ثم مات المشهود علیه نشهد
شاهدان بعد موته لصبى كان في يده من امة له ان الميت اقرعند نا في حال حياته ان هذا
الصبى ابنه من امته هذه فان القاضی یقبل هذه الشهادة بمحضر من الابن الاول ويثبت
نسبه ويعتق امه من جميع المال ويعطيه نصف ما فى يد الابن الاول فان
رجع الشهود بعد هذا عن شهاد تهم ضمن شاهدا
الابن الثانى للابن الاول جميع قيمة الابن الثاني
وقيمة امه وما اخذ من الميراث ويضمن شاهد الابن
الاول للثانی نصف قيمة الأول ونصف قيمة امه ولا يضمنان
له من ميراثه شيئا كذا في الذخيرة (عالمكيرى)
بر مردی دو شاهد گواهی دادند که بدرستی وی اقرار کرده است که این کودک پسر من است از این کنیز من دان مرد
منکر بود و قاضی حکم کرد بان بعد از ان انمرد مرد پس دو شاهد گواهی دادند بعد از مردن او برای کودکی که درده
همان مرد بود از کنیزیک در ملک او بود که بدرستی آنمرده اقرار کرده بود نزد ما در وقت زندگی خود که این کودک
پسر من است ازین کنیز پس بدرستیکه قاضی قبول کند این گواهی را بحضور آن پسر اول و ثابت کند نسب
کودک دوم را از مرده و آزاد کند مادر اور از همه مال او و بدهد کودک دوم را نصف مالی را که در دست
پسر اول است پس اگر بعد ازین سر دو طایفه شاهدان رجوع کندند از گواهی خود تا وانده میشوند شاهر بسردوم
برای پسر اول همه قیمت پسر دوم را و قیمت ما در او را و انچیز را که پسر دوم از میراث گرفته است تا وانده
میشوند شاهدان پسر اول برای پسر دوم نصف قیمت پسر اول و نصف قیمت ما در اور او تا وان ده نمیشوند


جلد دوم
۶۰
کتاب شهادة

برای اجنبی از حصه میراث پسر اول همچنین ذکر شده است در فتاوی زخیره فی البدايع شهدا
على اقرار المولى ان هذه الامة ولدت منه وهو ينكر فقضى القاضى
بذلك ثم رجعا فان لم يكنها ولد فرجعا في حياته ضمنا نقصان قيمتها بان
تقوم قنة وام ولد لوجاز بيعها فيضمنان النقصان فان مات المولى عتقت
وضمنا بقية قيمتها للورثة فان كان معها ولد فرجعا فى حياته ضمنا
قيمة الولد مع ضمان نقصانها فان مات المولى بعده فان لم يكن مع
الولد شريك في الميراث لم يضمنا له شيئا ورجعا على الولد بما قبض
الاب منها من تركته ان كانت والافلاضمان عليه وان كان
معه اخ ضمناله نصف البقية من قيمتها ويرجعان على الولد
بما اخذ الاب منها لا بما قبض الاخ ولايضمنان للاخ ما اخذه
الولد من الميراث فان رجعا بعد وفات المولى فان لم يكن مع الولد
شريك فلا ضمان عليهما والا ضمنا للاخر نصف البقية من
قيمتها ونصف قيمة الولد لا ميراثه ولا يرجعان على الولد ههنا (عالمگیری)
دو شاهد گواهی دادند با قرار کردن خواجه باینکه بدرستی این کنیز ولد آورده است از من و آنخواجه منکر بود
پس قاضی حکم کرد بنام ولده بودن آن کنیز بعد از ان انشاهدان رجوع کردند از گواهی خود پس اگر با آن کنیز
ولد نبوده آن شاهدان رجوع کرده بودند در وقت زندگی آنخواجه تاوانده میشوند نقصان قیمت آن کنیز را
باینطریق که قیمت کرده شود در حالیکه کنیز خالص باشد و قیمت کرده شود در حالیکه ام ولده باشد
اگر فروختن اور وا باشد پس شاهدان تاوانده میشوند نقصان آنرا که از قیمت کنیزی کم تر شده است
پس اگر خواجه مرداز او میشود کنیز و شاهدان تاوانده میشوند برای وارثان و باقی قیمت کنیز او اگر با آنکنیز والد در


جلد دوم

۶۰۸

كتاب الشهادة

پس شاهدان رجوع كردند از گواهی خود در وقت زنده بودن آنخواجه تاوانده میشوند برای انخواجه قیمت
ولد را با تاوانده شدن نقصان کنیز پس اگر خواجه بعد ازان مرد پس اگر با آن ولد شریک دیگر در میراث
تاوانده میشوند آن شاهدان برای این ولد چیز یرا و رجوع کنند بران ولد با نحالیکه پدر او از ایشان قبض کرده است
و بگیرند آنرا از ترکه پدر او اگر ترکه بود او را واگر ترکه نبود مر او را پس هیچ تاوانی بر آن ولد نیست و اگر بآن ولد
برادر بود تاوانده میشوند شاهدان برای آن برادر نصف باقی را از قیمت آن کنیز و رجوع کنند شاهدان برولد
بچیزیکه پدر او گرفته است از ایشان نه بچیزیکه آن برادر قبض کرده است آنرا و تاوان ده میشوند برای برادر آنمالی را
که آن ولد گرفته است آنرا از میراث پدر و اگر شاهدان رجوع کردند از گواهی خود پس از مردن خواجه پس اگر
با آن ولد شریک دیگر در میراث نبود پس هیچ تاوانی بر شاهدان نیست و اگر با او شریک دیگر یعنی برادر بود
تاوانده میشوند آنشاهدان برای برادر نصف باقی از قیمت کنیز و نصف قیمت ولد را و حصه بمیراث
ولد را و درینصورت شاهدان رجوع نکنند بر ولد واذا كانت الشهادة بعدموت المولى بان ترك
ولدا وعبدا وامة وتركته فشهدا ان هذا العبد ولدته هذه الامة من الميت وصدقها
الولد او الامة لا الابن وقضى بترجعا ضمنا قيمة العبد والامة نصف الميراث
كذا فى فجر السوابق عالمگیری و اگر شاهدی گوادان پس از مردن خواجه باینطریق بود که گذاشته بو
آنخواجه پسر و غلام و كنیز و تركه را پس دو شاهد گواهی دادند که بدرستی این غلام را این کنیز زاده است
ازین مرده و راستگو کرد شاهد انرا آن کنیز و آن ولد و در سستگو نکرد ایشانرا آن پسر پس قاضی حکم کرد
بان بعد ازان شاهدان رجوع کردند از گواهی خود تا وانده میشوند قیمت غلام و کنیز و نصف میراث را
برای پسر مرده همچنین ذکر شده است در کتاب شمس الائمه ذكر عیسی بن ابان در حرف فمادر رجل ما
وترك اخاه لابيه لا يعلم له وارث غيره فجاء رجل وادعى انه اخوالميت لابيه
وامه واقام شاهدين انه اخوالميت لابيه وشاهدين انه اخوالميت لامه فان القا


جلد دوم ٦٠٩ کتاب الشهادة

ثلثى الميراث والاخوان الثلث كذا فى الظهيرية والمحيطين و لو رجع احد الشاهدين الذين
شهدا انه اخ لاب و احد الشاهدين اللذين شهدا انه اخ لام ضمنا النصف بينهما اثلاثا كذا في المحيط السرخسى
و ذکر کرده است عيسى بن ابان رح در کتاب نوادر خود که مردی مرد و گذاشت برادر خود را از پدر خود
و معلوم نبود او را وارثی غیر ازان برادر او پس مردی آمد و دعوی کرد که بدرستی برادر آنمرده ام از پدر و مادر او دو
شاهدان گذرانید باینکه بدرستی این مرد برادر انمرده است از پدر او و دو شاهد دیگر گذرانید باینکه بدرستی
برادر آنمرده است از مادر او پس بدرستی که قاضی حکم کند باینکه آنمرد برادر آنمرده است از پدر و مادر او پس اگر
هر دو طایفه شاهدان رجوع کردند از گوایی خود تاوانده میشوند انطایفه شاهدان که گواهی داده اند باینکه او برادر آنمرده است از
پدر او برای آن برادر دیگر او دو حصه از جمله سه حصه میراث را و تاوانده میشوند دیگر طائفه ایشان سوم حصه میراث را همچنین ذکر
شده است در کتاب ظهیریه و هر دو محیط یعنی محیط برهانی و محیط سرخسی رح واگر رجوع کرد یکی ازان دو شاهد ی که گواهی داده بودند
باینکه برادر مرده است از پدر او یکی ازان دو شاهد یکه گواهی داده بودند که برادر مرده است از مادر او تاوانده میشود نصف میر ارا
تقسیم کرده و حصه از جمله سه حصه آن نصف بر شاهدی است که گواهی داده بود که برادر اوست از پدر او
و سوم حصه آن نصف بران شاهدی است که گواهی داده بود که برادر اوست از مادر او * * * * *
و لو شهد شاهدان انه اخ لاب وقضى القاضى باعطائه نصف الميراث ثم شهد اخران
انه اخ لام فقضى به واعطائه نصفة ثم رجعوا عن شهادتهم يضمن كل فريق نصف المال كذا
فى محيط السرخسی و لو شهد شاهد ان انه اخ لام وقضى القاضى له بسدس الميراث ثم شهد اخران
انه اخ لاب وقضى القاضى له بباقى الميراث ثم رجعوا فعلى الذين شهدا انه اخ لام سدس المال
وعلى اللذين شهدا انه اخ لاب خمسة اسداس المال
وكذلك ان شهدوا معا وعدل
احد الفريقين


جلد دوم
۶۱۰
کتاب الشهادة

وقضى القاضي بشهادتهم ثم عدل الفريق الثاني وقضى القاضي بشهادتهم فانه ينظر في هذا الى القضاء
فيقضى بشهادة اولا فعليه ضمان ما قضي بشهادته والباقي على الفريق الاخر (عالمگيري) واگر دو شاهد گواهي دادند كه بدرستی
این مرد برادر مرده است از پدر او وقاضی حکم کرد بان و داد برای او نصف ميراث را بعد ازان دو شاهد دیگر
گواهي دادند كه بدرستي او برادر انمرده است از مادر او پس قاضی حکم کرد بآن و داد برای او نصف باقی میراث را
بعد ازان هر دو طايفه شاهدان رجوع كردند از گواهی خود تاوانده ميشوند هر فرقه نصف آنمال را همچنین ذكر شده است
در کتاب محیط سرخسی رح واگر دو شاهد گواهي دادند که بدرستی این مرد برادر مرده است از مادر او وقاضی حکم کرد
برای او بششم حصه ميراث بعد ازان دو شاهد دیگر گواهي دادند كه بدرستی او برادر مرده است از پدر او
وقاضی حکم كرد برای او بباقی ميراث او بعد ازان هر دو طایفه شاهدان رجوع کردند از گواهی خود پس بران
دو شاهدی که گواهي داده اند که برادر اوست از مادر او ششم حصه مال است و بران دو شاهد دیگر گواهي داده اند
که برادر اوست از پدر او پنج حصه از جمله شش حصه مال است و همچنین حکم است اگر ہر دو طایفه شاهدان
یکجا گواهي دادند و يک فرقه از ايشان نزدكيه كرده شد و قاضی حکم کرد بگواهی ايشان بعد ازان فرقه دوم تزكيه
کرده شدند وقاضی حکم کرد بگواهی ایشان بعد ازان رجوع کردند ہر دو فرقه از گواهی خود پس بدرستی که در یصورت
نظر کرده شود بحکم قاضی پس هر آن فرقه که قاضی در اول حکم کرده است بگواهی ایشان پس برایشان تاوان
آعمالی است که قاضی حکم کرده بآنمال بسبب گواهی ایشان و تاوان باقی مال بران دیگر فرقه است
ولوان الذي ادعى انه اخ لاب وام شهد له شاهد انه اخ لاب وام وشهد له شاهد انه اخ لام وشهد له شاهد
انه اخ لاب فقضى القاضى بالمیراث ورجع الذي شهد انه اخ لاب وام فعليه ضمان نصف الميراث وان رجع هو والذي شهد له
شهدانه اخ لاب فعليه ضمان ثلث المال وان رجع الذي شهد انه اخ لام فعليه ضمان سد سالمال
وان رجعوا جملة فالضمان عليهم كذلك كذا في المحيط (عالمگيري)
و اگر بدرستی شخصی دعوی کرده بود که برادر مرده ام از پدر و مادر او گواهی داد برای او یک شاهد که بدرستی او عبدالمیرث


كتاب الشهادة
۶۱۱
جلد دوم

برادر مرده است از پدر و مادر او دیگر شاهد گواهی داد برای او که بدرستی او برادر آنمرده است از مادر او و دیگر
شاهد برای او گواهی داد که بدرستی او برادر مرده است از پدر او و قاضی حکم کرد بمیراث بعد از آن رجوع کرد
از گواهی خود آن شاهدی که گواهی داده بود که بدرستی او برادر مرده است از پدر و مادر او پس بر او
تاوان نصف میراث است و اگر این شاهد از گواهی خود رجوع نکرد ولیکن رجوع کرد آن شاهدی
که گواهی داده بود که بدرستی او برادر مرده است از پدر او پس بر او تاوان سوم حصه مال است و اگر
رجوع آن شاهدیکه گواهی داده بود که بدرستی او برادر مرده است از مادر او پس بر او تاوان ششم حصه
مال است و اگر همه ایشان یکبار رجوع کردن از گواهی خود پس تاوان برایشان همچنین است که ذکر شد
که نصف تاوان بر شاهد اول و سوم حصه آن بر شاهد دوم و ششم حصه آن بر شاهد سوم است همچنین
ذکر شده است در کتاب محیط وفي نوادر عيسي بن ابان رجل مات وترك اخا معروفا
وعبدين وامة فشهد شاهدان لاحد العبدين انه ابن الميت وشهد اخران
للاخوانه ابن الميت وشهد اخوان للامة انها بنت الميت وقضى القاضي بشهادتهم
وجعل الميراث بينهم ثم رجعوا عن شهادتهم لم يضمن الاخ شيا ويضمن كل فريق
من الشهود قيمة الذي شهد واله وميراثه للاخرين ولوكان الميت ترك اخا معروفا
وعبدا وامة فشهد شاهدان للعبدانه ابنه وشهد اخران للامة انها ابنته وقضى
القاضي بشهادتهم وجعل الميراث كله بين الابن والابنة ثم رجعوا جملة
عن شهادتهم فان شاهدي الابن يضمنان للاخ نصف الميراث ونصف
قيمة العبد وللابنة سدس الميراث ونصف قيمة العبد ويضمن شاهدا الامة
قيمتها وميراثها للاخ خاصة كذا في الفنية (عالمگیری) و در کتاب نوادر عیسی بن ابان رجز دکر شده است
که مردی مرد و گذاشت برادر معلوم و مشهور و دو غلام و یک کنیز را پس دو شاهد گواهی دادند برای یکی از ان دو غلم


جلد دوم
۶۱۲
کتاب الشهادة

که بدرستی او پسر انمرده است و دو شاهد دیگر گواهی دادند برای آنغلام دیگر که بدرستی او پسر انمرده است
و دو شاهد دیگر گواهی دادند برای آن کنیز که بدرستی او دختر انمرده است و قاضی بگواهی ایشان حکم کرد در میراث
میان ایشان بقرار حصهای ایشان گردانید بعد ازان هر سه فرقه شاهدان از گواهی خود رجوع کردند تاوانده
میشوند برای آن برادر چیز را و تاوانده میشود هر فرقه از شاهدان قیمت انکسی را که گواهی داده اند برای او
و حصه میراث او را برای دو وارث دیگر و اگر مردی کشته بود برادر معلوم النسب و رو یک غلام و یک کنیز را
پس دو شاهد گواهی دادند برای آن غلام که بدرستی او پسر انمرده است و دو شاهد دیگر گواهی دادند برای آن کنیز
که بدرستی او دختر انمرده است و قاضی بگواهی ایشان حکم کرد و گردانید همه میراث را میان پسر و دختر بقرار حصها
ایشان بعد ازان بیکبار رجوع کردند از گواهی خود پس بدرستی که شاهدان آن پسر تاوانده میشوند برای
آن برادر نصف میراث و نصف قیمت آنغلام را و تاوانده میشوند برای دختر ششم حصه میراث
و نصف قیمت آنغلام را و تاوانده میشوند شاهدان کنیز قیمت او را بمیراث او را خاص برای آن پسر
نه برای برادر همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره وفي نوادر عیسی ابن ابان جامعاً ومات وترك ابنة
واخالاب فاعطى القاضي البنت النصف الاخ النصف ثم جاء رجل وادعى انه اخوالميت
لاب وام فشهد له شاهدان انه اخوه لاب و ام وشهد اخوانه اخوه لاب و شهد اخوانه اخوه
وقضى القاضي بنصف الميراث ثم رجع الذي شهدانه اخوه لاب وامـه فان عليه ضمان نصف
ما صاله من الميراث وان رجع الذي شهد انه اخ لاب فعليه ضمان ثلثة اثمان ما ضاله الميراث
وان رجع الذي شهد انه اخ لام فعليه ضمان ثمن ما صار له من الميراث
كذا في المحيط ( عالمگيري ) و نیز در کتاب نوادر عیسی بن ابان رح ذکر شده است که مردی مرد
و گذاشت یک دختر و یک برادر از پدر او پس قاضی داد بآن دختر نصف میراث را و بآن برادر نصف
دیگر را بعد از ان مردی آمد و دعوی کرد که بدرستی برادر انمرده ام از پدر و ما در او و شاهد گواهید او برای او ببدست که
برادر انمرده


کتاب شهادت
جلد دوم

برادر نامبرده است از پدر و مادر او دو یار شاهد گواهی داد که بدرستی او برادر نامبرده است از پدر او و دیگر شاهد
گواهی داد که بدرستی او برادر او است از مادر او و قاضی حکم کرد برای او بنصف میراث بعد از ان رجوع کرد
آنشاهدی که گواهی داده بود که برادر اوست از پدر و مادر او پس بدرستیکه بر او تاوان نصف نصف میراث است
که برای آن برادر گردیده بود و اگر رجوع کرد آنشاهدی که گواهی داده بود که برادر مرده است از پدر او پس براو
تاوان سه حصه از جمله هشت حصه آن میراث است که برای آن برادر گردیده بود و اگر رجوع کرد
آنشاهدی که گواهی داده بود که برادر او است از مادر او پس بر او تاوان هشتم حصه آن میراث است
که برای آن برادر گردیده بود همچنین ذکر شده است در کتاب محیط فی نوادر ابن سماعة عن ابي يوسف
رحمة الله عليه رجل مات وترك ابن عم وترك الف درهم في يدي ابن العم فاقام رجل
البينة انه اخوه وقضى القاضي له بالالف ثم اقام رجل آخرانه ابنه وقضى القاضي له بالالف
ثم رجع شاهدا الاخ عن شهادتهما فليس لابن العم ان يضمنهما وان رجع شاهدا
الابن بعد ذلك فلاخ ان يضمن شاهدي الابن فاذا اخذ الالف من
شاهدي الابن فلا بن العمران يضمن شاهدي الاخ الالف كذا في الذخيرة (عالمگيري)
و در کتاب نوادر ابن سماعه رحمه از امام ابو یوسف رحمة الله علیه ذکر کرده است که مردی مرد و گذاشت
یک پسر عم و هزار درهم را در دست آن پسر عم پس مردی شاهدان گذرانید که بدرستی برادر آنمرده ام و قاضی
حکم کرد برای او بان هزار درهم بعد از ان مردی دیگر شاهدان گذرانید که بدرستی پسر مرده ام و قاضی
حکم کرد برای او بان هزار درهم بعد از ان رجوع کردند شاهدان برادر از گواهی خود پس نمیرسد پسر عم را که تاوان بگیرد
از ان شاهدان و اگر بعد از ان رجوع کردند شاهدان پسر از گواهی خود پس میرسد برادر را که تاوان بگیرد ازان
پسر پس وقتیکه برادر گرفت آنهزار درهم از شاهدان پسر پس میرسد پسر عم را که تاوان گیرد از شاهدان برادر دهیم همچنین ذکر
شده است در کتاب ذخیره رجل مات وترك ابا وا خا في يد الاخ فادعى انه ابن الميت


جلد دوم
۶۱۳
كتاب الشهادة

دارا وان يشاركه الابن المعروف فانكر الابن المعروف نسبه وانكران يكون وصل اليه شئ من الميراث
فاتی بشاهدين شهدا انه ابن الميت وقضى القاضى له بنسبه ثم بشاهدين اخريشهدا
انه وصل اليه من مال الميت كذا وكذا تقضى القاضى له عليه بنصف ذلك الابن المدعى
ثم رجع الشاهدان اللذان شهدا بالنسب ضمنا ما وصل الى المدعى من المال
بان ضمنا ذلك ثم رجع الاخران رجع شاهد النسب عليهما بما ضمنا ولوكانوا رجعوا جميعا فالابن المعروف
بالخيار ان شاء ضمن شاهد النسب جميعا على شاهد المال انه اوضاع ضمن شاهد المالكذا في المحيط المندى
مردی مرد و وارث گذاشت پسر او آن پسر گرفت میراث اور ا پس مردی دیگر آمد و دعوی کرد
که بدرستی پسر آنمرده ام و خواست اینکه شریک شود در میراث با آن پسر معلوم او پس آن پسر معلوم
منکر شد از نسب او و منکر شد از اینکه رسیده باشد با و چیزی از میراث پس انمرد آورد دو شاهد را
و ایشان گواهی دادند که بدرستی این مرد پسر آنمرده است و قاضی حکم کرد برای او بثبوت نسب او
ازان مرده بعد از ان آورد دو شاهد دیگر را و ایشان گواهی دادند که بدرستی رسیده است با آن پسر معلوم از
مال آنمرده اینقد ر و این قدر مال پس قاضی حکم کرد برای آن پسر دعوی کننده بران پسر معلوم بنصف آنمال
بعد از ان رجوع کردند از گواهی خود انشاه دانی که گواهی داده بودند برای مدعی بنسب تاوانده میشوند ایشان
آندالی را که رسیده است با مدعی پس گر شاهدان نسب دادند تا وان آنمالی را بعد از ان آنشاهد ان دیگرا
رجوع کردند از گواهی خود رجوع کنند آن شاهدان نسب بر شاهدان مال بآنا ليكه ایشان تا وان آنرا
داده اند و اگر هر دو طایفه شاهدان یکجا از گواهی خود رجوع کردند پس آن پسر معلوم را اختیار است اگر میخواهد
تاوان بگیرد از شاهدان نسب و ایشان رجوع کنند بر شاهدان مال و اگر میخواهد تا وان بگیر د از شاهدان
مال همچنین ذکر شده است در کتاب محیط جنایات و ترک الخير لام واخالاب وادعى جبل انداخوه
لابيه وامه وشهد له شاهدان انداخ لاب وشاهدا انه اخ لام فقضى به واخذ الثلثين اللذين بيراميد


جلد دوم
۶۱۵
كتاب الشهادة

في يد الاخ لاب مقرد هو ا ضمن اللذان شهدا بزاخ لام ثلثة ارباع ما أخذ والاخوان ولجد ولوترك اخالام
مكان الاخين لام ثم ادعى رجل انه اخوه لابيه ولامه فشهد له شاهدان انه اخ لام وشاهدان انه اخ لاب
واخذ نصف السدس الميراث ورجع الشيئ وفعلى اللذين شهدا انه اخ لاب ثلثة اسداس الميراث وربع سدس
وعلى الاخرين سدس المال وثلثة ارباع سدسه هكذا في محيط السرخسى (عالمگيري)
مردى مرد و وارث گذاشت دو برادر را از مادر خود و یک برادر را از پدر خود و مردی دیگر دعوی کرد
که بدرستی من برادر مرده ام از پدر و مادر او و دو شاهد گواهي دادند برای او که بدرستی او برادر آنمرده است
از پدر او و دو شاهد دیگر گواهیدادند که بدرستی برادر اوست از مادر او پس قاضی حکم کرد بآن و گرفت
آن دو حصه از جمله سه حصه ميراث را که در دست برادر پدری بود بعد ازان هر دو طایفه شاهدان
رجوع کردند از گواهی خود تاوانده میشوند آن شاهد انیکه گواهیداده بودند که برادر اوست از پدر او سه حصه
از جمله چهار حصه آنمال را که مدعى گرفته است آنرا و تاوانده میشوند آن شاهد انیکه گواهیداده بودند که
برادر اوست از مادر او چهارم حصه آنمال را و اگر آنمرده بجای دو برادر مادری یک برادر مادر برای ارث
گذاشته بود بعد ازان مردی دعوی کرد که بدرستی برادر آنمرده ام از پدر و مادر او پس دو شاهد برای او
گواهیدادند که بدرستی این مرد برادر اوست از مادر او و دو شاهد دیگر گواهیدادند که بدرستی برادر اوت
از پدر . . . او و گرفت پنج حصه از جمله شش حصه میراث را بعد ازان هر دو طایفه شاهدان رجوع کردند
از گواهی خود پس بران شاهد انیکه گواهیداده بودند که برادر اوست از پدر تاوان سه حصه از جمله شش
حصه ميراث و چهارم حصه یک حصه از جمله شش حصه آنست و بر دو شاهد دیگر تاوان ششم
حصه ميراث و سه از جمله چهار حصه ششم حصه آنست همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی
رجل مات وترك اخوين لام واخالاب فاعطى القاضى للاخوين لام الثلث واعطى الاخ لاب الثلثين ثم ادعى رجل انه اخوان
لابيه ولامه وشهد له شاهدان انه اخوه لامه وقال شاهدان على انه اخوه الاب غائبان


جلد دوم
٦١٦
کتاب الشهادة

فان القاضی یقضی بانه اخ لام ولہ ان یدخل مع اخویه لام فان القاضی بذلک واشر کہ مع الاخوین لام تم قدم
الشاهدان الاخر فشہد انہ اخ لاب وان القاضی یقضی بانه اخ لاب وام ویرجع الاخوة من الام علی الاخ لاب
اخدهم فیستکمل الاخوة من الام الثلث ویاخذ الاخ لابوام الباقي من الاخ لاب فیستکمل الاخ لابوام
الثلثین فان رجع الشهود بعد ذلک عن الشھادة ولاضمان علی اللذین شهد انه اخ لام ویضمن اللذات
انه اخ لاب جميع لما تنازل الاخ لاب لو کان اقام اولا شاهدی انہ اخ لاب فقضی القاضی لہ بذلک اخد نصف ما فی ید الاخ
جاء بشاهده انه اخ لام وقضی القاضی بذلک ابطل قضیته بلاخ لاب ورجوعا جمیعا علی کلهم ونصف الثمن من ذلك فالمحیط (عالمگیری)
مردی مرد و وارث گذاشت دو برادر را از مادر خود و یک برادر از پدر خود پس قاضی سوم حصه میراث را
بدو برادر مادری او داد و دو حصه از جمله سه حصه آنرا به برادر پدری او داد بعد ازان مردی دعوی کرد که بدرستید
برادر انمرده ام از پدر و مادر او و دو شاهد برای او گواهیدادند که بدرستی او برادر آنمرده است از مادر او
و آن مدعی گفت که دو شاهد من بثبوت نسب از پدر غائب اند پس بدرستی که قاضی حکم کند که او برادر
آنمرده است از مادر او و داخل کند او را با آن دو برادر مادری در میراث پس اگر قاضی حکم کرد بآن وشر یک
او را با برادران مادری در میراث بعد ازان آمدند آن دو شاهد دیگر او و گواهی دادند که بدرستی او برادر
آنمرده است از پدر او پس قاضی حکم کند بانیکه بدرستی او برادر آنمرده است از پدر و مادر او و آن دو برادر
مادری رجوع کنند بران برادر پدری با نانیکه گرفته است از ایشان پس آن برادرمادری ایشان کامل بگیرند
سوم حصه میراث خود را و باقی آنرا بگیرد آن برادر پدری و مادری ازان برادر پدری پس کامل بگرد آن برادر
پدری و مادری دو حصه را از جمله سه حصه پس اگر هر دو طایفه شاهدان بعد ازان از گواهی خود رجوع کردند پس
بران شاهدانی که گواهی داده اند که برادر اوست از مادر او هیچ تاوانی نیست و تاوانده میشوند انشاهدانی
که گواهی داده اند که برا در اوست از پدر او برای آن برادر پدری همه آن دو حصه را از جمله سه حصه میراث
و اگر آن دعوی کننده در اول گذرانید شاهدان را بانک برادر انمرده است از پدر او پس قاضی حکم کر باری

جزانه


کتاب الشهادة
۶۱۷
جلد دوم
بان گواهی ایشان بر گشت نصف آنمالی را که در دست آن برادر پدری بود بعد از ان آن مدعی اورد
دوشاهد دیگر را باینکه برادر اوست از ما درا و وقاضی حکم کرد بآن و گرفت آنمالی را که باقیانده بود از دست
آن برادر پدری بعد از ان همه آن شاهدان رجوع کردند از گواهی خود پس بر هر فرقه شاهد ان نصف تاوان است
همچنین ذکر شده است در کتاب محیط الباب السابع فی
الرجوع عز الشهادة فى الوصية باب هفتم ثابت است
در بیان حکم رجوع کردن گواهان از گواهی خود در وصیت ادعی رجل ان فلانا الميت
او صى له بالثلث من كل شي فاقا م البينة فقضى له رجعوا ضمنوا جميع الثلث وكذلك
لوشهلاله او صوله بالثلث في حياته الميت ثم لخصموا حتى مات كذا فى محيط السري العالي
مردی دعوی کرد که فلان مرده وصیت کرده است برای من بسوم حصه هر چیز از مال متروکه خود
پس گذار سید شاهدانرا و قاضی حکم کرد بآن بعد از ان شاهدان رجوع کردند از گواهی خود تا وان د هند
همه آن سوم حصه را برای وارثان آنمرده و همچنین حکم است اگر گواهی داده بودند در حال زندگی
مومی که بدرستی موسی وصیت کرده برای این مرد بسوم حصه مال خود پس وارثان او خصومت
نکرده بودند با انمرد تا انکه انکس مرد بچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرکسی مرد بی کافی نام
لو شهلا از الميت او صى هذا فى تركته فقضى القاضي بذلك ثم رجعافلاضما
عليهما والضمن على الوصى اذ استملك اشياء الخ، در کتاب کافی حاکم ذکر شده است که اکرد وشان
گواهی دادند باینکه فلان مرده وصی گردانیده است این مر را در ترکه خود پس قاضی حکم کر دبان وصی بودن
بعد از ان آن شاهدان رجوع کردند از گواهی خود پس برایشان هیچ تاوانی نیست بدان روی
تاوان است اگر هلاک کرده بود چیری از ترکه لوشهدان بعد موته انه او مى بهذ العالية لهذ
المدعي فهى تخرج من ثلثه فقضى له بها فاستهلك ها تم رجع عز الشهادة ضمنا قيمتها


جلد دوم
۶۱۸
كتاب الشهادة

اليوم قضي بها ولم يضمنا العقر خلاصة الولد وكذلك لو ولد ت من غاره اليضمنا للورثة
شيئا من قيمته لولد من العقر كذا في المحيط و خلاصه ) اگر دو شاهد گواهی دادند بس مردی كه پدری
آن هر دو حيت كرده است باین کنیز برای این مدعی و حال آنکه آن كنيز تي برآمد از سوم حصه مال
متروكه آن مرده پس قاضی حکم کرد برای مدعی بآن کنیز پس آن مدعی ام ولده گردانید آن کنیز را بعد ازان
آن شاهد ان رجوع كردند از گواهی خود تاوان ده میشوند برای وارثان او قیمت آن کنیز را در روزی که
قاضی حکم كرده بود بآن کنیز و تاوان ده نمیشوند عقر اور او قیمت ولد اور او همچنین اگر همان کنیز ولد آورد
از دیگر کس غیر از مدعی تاوان ده نمیشوند آن شاهدان برای وارثان او چیزی را از قیمت ولد و مقراد
همچنین ذكر شده است در كتاب محيط فان وقع الاختلاف بين الشهود ابين الورثة في قيمة الجارية
يوم القضاء فقال الشهود كانت قيمتها يوم القضاء الف درهم وقال الورثة الا بل كانت
الني در هم فان كانت الجارية ميتة فالقول قول الشهود ان كانت قائمة بحكم الحال فانكان
قيمتها في الحال الفي درهم فالقول قول الورثة وان كانت قيمتها في الحال الف درهم فالقول قول الشهود فانكات
قيمتها في الحال الفي درهم واقام الشهو يبنة ان قيمتها كانت يوم القضاء الفا في واخد بينتهم كذا كان الحارية قيمتها في الحال الفا
واقامت الورثة بينتزان قيمتها كانت القصة القوات سهم پس اگر اختلاف پیدا شد میان گواهان و وارنبان
مرده در قیمت آن کنیز در روز حکم قاضی پس گواهان گفتند که قیمت او در ان روز هزار درم بود و
وارثان گفتند که قیمت او در ان روز دو هزار درم بود پس اگر آن کنیز مرده بود معتبر قول از گواه آن است
واگر زنده بود حکم گرفته شود محال پس اگر در حال قیمت او دو هزار درم بودپس معتبر قول وارثان است
واگر در حال قیمت او هزار درم بود پس معتبر قوم گواهان است و اگر در حال قیمت او دو هزار درم بود
و آن گواهان گذرانیدند شاهدان را بانکد قیمت او در ان روز یکهزار درم بود عمل کرده میشود بکوهان ایشان
و همچنین اگر در حال قیمت او یک هزار درم بود و وارثان گواهان گذرانیدند که بدرستی قیمت او دران روز دو هزار درم بود

والا فاموا معها بالمدينه بينت الورثة
كند في المحيط ( عالمگيري )
قيم درهم


جلد دوم
۶۱۹
کتاب شهادة

عمل کرده میشود گواهان ایشان و اگر هر دو طائفه یکجا گواهان گذرانیدند پس گواهان وارثان آن مرده معتبرند
همچنین ذکر شده است در کتاب محیط مات رجل عن ثلاثة آلاف وابن فشهد رجلان المیت
اوصى لاحد الاول بثلث ماله واخوان للآخر بمثله واخوان للثالث بمثله والا بن جاحد والموصی لهم
يصدق بعضا فقضى القاضي بالثلث بينهم ثم رجعوا جميعا لم يضمنوا الا بن شيئاً كذا في محيط السرخسی
وا يضمن كل فريق للموصى لهما الذي لم يشهد لهما هذا الفريق ثلث الثلث وكذلك لوعد شهد الاول
اولاً وقضى له كل الثلث شهر د شهد الآخر وقضى له بنصف ما أخذه الأول ثم عاد شهد الثالث وقضى له

فتاوی عالمگیری جلد سوم کتاب الشهادت
مردی مرد از سه هزار درم ترکه و یک پسر پس دو مرد گواهی دادند که آخر ده وصیت کرده است برای
اخیر بدم حصه مال خود و دو مرد دیگر گواہیدادند برای دیگر مرد بمانند گواهی اول و دو مرد دیگر گواہی دادند برای
سوم مرد بمانند اول و آن پسر منکر بود از جمله آنها و آن سه مرد که وصیت کرده شده بود برای ایشان نیز
بعض ایشان از بعض دیگر خود منکر بودند پس قاضی حکم کرد بسوم حصۂ مال آنمرد و میان آن سه مرد یکه وصیت
کرده شده برای ایشان بعد از ان همه آن شاهدان یکبار رجوع کردند از گواهی خود تا وانده نمیشوند آنشاه ان
برای آن پسر بسیچ چیز را همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی و ه د تاوان در میشود هر فرقه شاهدان
سوم حصه مال مرده را برای آن دو مرد وصیت کرده شده برای ایشان که این فرقه گواهی نداده بود برای
ایشان و همچنین حکم است اگر شاهدان مدعی اول در اول تزکیه کرده شدند و حکم کرده شد برای او بسوم
حصه مال بعد از ان تزکیه کرده شدند شاهدان مدعی دوم و قاضی حکم کرد برای او بنصف آنمال که مدعی
اول گرفته است از او بعد از ان تزکیه کرده شدند شاہدان مدعی سوم و قاضی حکم کرد برای او بسوم
حصه آما یکه مدعی اول دم گرفتند بعد ازان همه شاهدان رجوع کردند از گواهی خود همچنین ذکر شده است در کت مٹیط
ولوشهد الا لو صية لواحد فقضى له وشهد اخوان انه رجع عن هذه الوصية واوصى بالثلث هذا فضى
واسترد عن الاول ثم شهد اخوان انه رجع عن هذه الوصية واوصى بالثلث لهذا فقضى به واسترد عن الآخة ثمن جموا

صیر کار محمد


جلد دوم
۶۲۰
کتاب بیشت باره

ضمن الاخیرا ن للاوسط كل الثلث وضمن الاوسط للاول كلا نصف الثلث ولا يضمن شاهد ان الأول شياء ولم
يضمنا للوارث شيا كذا في محيط السرخسی و این چو جو اور داد پس بعد بنا محط الاوسط عبد ان الثلث الى الاکبر
والاصغر عمنا كذا فى المحيط عالم گیری و اگر دو شاهد گواهی دادند بوصیت کردن مردی برای یگبردی بسوم حصه مال او
پس حکم کرده شد برای او و دوست ها در دیگرا وا میدادند که درستی آن مرده رجوع کرده بود از این
وصیت خود و وصیت کرده بود برای اینمرد دوم بسوم حصۀ مال خود و حکم کرده شد بان و پس
گرفته شد سوم حصه آنمال از ان مرد اول و داده شد برای آن مرد دوم بعد ازان دوشاهد دیگر گواهی داد
که بدرستی آن وصیت کننده رجوع کرده بود از این وصیت دوم خود و وصیت کرده بود
برای انمرد سوم وحکم کرده شد بان و پس گرفته شد آن مال از ان مرد میانه و داده شد بآنمرد
سوم بعد ازان هر سه طایفه شاهدان رجوع کردند از گواهی خود پس شاهدان آنمرد سوم تاوان ده شود
برای آنمرد میانه همه آن سوم حصه مال را و آن دوست ها بد میانه تاوانده میشوند برای آن مرد اول
نصف سوم حصه آن مال را وشاهدان مرداول تاوانده نمیشوند هیچ چیز را و تاواند نمیشوند برای
وارثان مرده چیز برا همچنین ذکری ده است در کتاب محیط شرخسی رح و اگر یکی از ان شاهدان
رجوع نکرده بود از گواهی خود ولیکن ظاهر شد اینکه یکی از شاهدان مرد میانه غلام است پس معلوم
حصه آنمال میان دیگر که آنرد اول است و میان اصغر که آن مر د سوم است در نصف میشود همچنین ذکر
شده است در کتاب محیط در جامعات و تذكر ثلثة الاف در هم و اوصى بثلث ماله لرجل ودفع الیه
بالثلث
فشهد اثنان انه رجع عن الوصية وقضى به للورثة ثم شهد هذان انه اوصى
الاخر وقضى به ثم رجعا عن الشهادتين ضمنا الثلث مرتين مرة للورثة ومرة
للوصى له الأول ولو شهدا بالرجوع والوصية ثم رجعا بعد القضاء أو شهدا بالرجوع وجدا
ولم يقض به حتى شهدا بالثلث للثاني ضمنا للأول لا للوارث ولو شهدا بهما معا وقضى للآخر ثم رجعا


جلد دوم
۶۲۱
کتاب الشهادة
عن الوصية الثانية دون الرجوع عن الاولى سئل لينكشف الحكم ان رجعا عن الشهابان
ام لافان سكنا اوثبتا على الرجوع ضمنا الثلث للوارث فان رجعا بفعله عن الشهاد
بالرجوع عن الوصية الاولى ضمنا للموصى له الاول ثلثا اخر وسلم للوارث ما اخلاصنها و
ان رجعا عن الشهادة بالرجوع حين سئلا ضمنا الثلث للموصى له الاول دون الوارث
ولورجع او العز الرجوع دوالوصية نصا نصف الثلث للاورار ضوا عن الوصة ضمنا الذيعين كذا في الحلم عليه
مردی مرد و ترکه گذاشت سه هزار درم را و وصیت کرد برای مردی بسوم حصه مال خود و دادند
برای آنمرد آن سوم حصه مال پس دو شاهد گواهی دادند که بدرستی آنمرده رجوع کرد بود از ان وصیت خود
وحکم کرده شد بآن سوم حصه مال برای وارثان او بعد از ان همان دو شاهد گواهی دادند که بدرستی
آنمرده وصیت کرده بود بسوم حصه مال خود برای مرد دیگر وحکم کرده شد بآن بعد ازان از هر دو
شاهدی خود رجوع کردند تاوان ده میشوند بسوم حصه مال را دو بار یکبار برای وارثان آنمرده و یکبار برای آن
مردیکه در اول برای او وصیت کرده شده بود و اگر شاهدی دادند بر جوع کردن آنمرده از وصیت اول خود
و بوحیت دوم او بعد ازان رجوع کردند از هر دو گواهی خود پس از حکم کردن قاضی یا گواهی دادند تنها برجوع کردن
آنمرده از ان وصیت خود و حکم کرده شده بود بآن تا اینکه گواهی دادند بوصیت کردن دوم او بسوم حصه
مال او برای آن مرد دوم تاوانده میشوند برای آن مردیکه اول وصیت کرده شده برای او و تاوانده نمیشوند
برای وارثان مرده و اگر گواهی بر جوع کردن او از وصیت اول و بوصیت کردن دوم یکبار دادند تا
حکم کرد برای آن مردیکه دوم بار وصیت کرده شده برای او بعد ازان آن شاهدان رجوع کردند از گواهی
وصیت کردن دوم او و رجوع نکردند از گواهی بر جوع کردن او از وصیت اول او پس شاهدان پرسیده
شوند تا ظاهر شود طریق حکم کردن قاضی که آیا رجوع میکنند آن شاهدان از گواهی خود بر جوع کردن آنمرد
از وصیت اول یا ویا رجوع نمیکنند از ان پس اگر ایشان سکوت کردند و یا ثابت ماندند باشتابی


جلد دوم
۶۲۴
كتاب الشهادة

فائده
رجوع شهود
در وصیت

رجوع آنمرده از وصیت اول او تاوانده میشوند سوم حصه مال را برای وارث آنمرده پس اگر بعد ازین رجوع کردند
از گواهی خود بر رجوع کردن آنمرده از وصیت اول او تاوانده میشوند برای آنمردیکه اول وصیت کرده شده
برای او سوم حصه دیگر را و برای وارثان آنمرده سلامت می ماند آن مالی که گرفته اند از ان شاهدان و اگر شاهدان
رجوع کردند از گواهی خود بر رجوع کردن آنمرده از وصیت اول او در آنوقتی که رسیده شد از ایشان تاوانده میشوند
سوم حصه آنمال را برای آنمردیکه در اول برای او وصیت کرده شده نه برای وارث آنمرده و اگر آن شاهدان
در اول رجوع کردند از گواهی بر رجوع کردن آن مرده از وصیت اول او و رجوع نکردند از گواهی وصیت دوم او
تاوانده میشوند نصف سوم حصه آن مال را برای آنمردیکه اول وصیت کرده شده برای او و اگر بعد ازین رجوع
کردند از گواهی خود بوصیت دوم او تاوانده میشوند برای آنمردیکه اول وصیت کرده شده برای او باقی سوم
حصه آن مال را همچنین ذکر شده است در کتاب کافی رجل مات عن ثلثة اعبد قيمتهم سواء
فشهد شاهدان انه اوصى بهذا العبد لهذا وقضى له ثم شهد اخران بالرجوع عنه و بيا
بهذا العبد الاخر لهذا الآخر وقضى ورد العبد الاول الى الورثة وشهد اخران انه اوصى
بهذا العبد الثالث للثالث ورجع عن الثاني وقضى به ثم رجعوا فلاضمان
على شهود الاول لاحد ويضمن شهود الثاني نصف قيمة العبد للاول ويضمن
شهود الثالث للثاني قيمة عبد ولاضمان للوارث على احد ( عالمگيري )
مردی مرد و ترک گذاشت سه غلامی که قیمت ایشان یک با دیگر برابر بود پس دو شاهد گواه پیدادند
که بدرستی آنمرده وصیت کرده است باین غلام برای این شخص وحکم کرده شد برای او بعد ازان
دو شاهد دیگر گواهیدادند بر رجوع کردن آنمرده از ان وصیت اول و بوصیت کردن او باین غلام دیگر
برای این شخص دیگر وحکم کرده شد برای او و پس گرفته شد آن غلام اول از شخص اول و سپرده شد
بوارثان آنمرده و دو شاهد دیگر گواهیدادند که بدرستی آنمرده وصیت کرده است باین غلام سوم برای


جلد دوم
۶۲۳
کتاب الشهادة

این مرسوم ورجوع کرده است از وصیت دوم خود و حکم کرده شد برای آنرد سوم بعد ازان هر سه طائفه شاهدان
رجوع کردند از گوایی خود پس هیچ تاوانی نیست بر شاهدان شخص اول برای هیچ کسی و تاوانده میشوندشاهدان
شخص دوم برای آن شخص اول نصف قیمت غلام را و تاوانده میشوند شاهدان شخص سوم برای
شخص دوم قیمت آنغلام اور ا و برای وارثان هیچ تاوانی بر هیچ کسی نیست و لو شهد و اجمله وعبد
جملة وقضى للثالث فان رجعوا بعد ذلك ضمن شهر الثالث للوارث ولا شنى على شهود الاولى والثان
فان اراد الاوسط تضمين شهود الثالث يقيم البينة عليهم بالوصية فيضمنهم ثم يرجع الشوار
على الورثة وان اراد الاول تضمين شهود الثانى يقيم بينة على الوصية فيقر له عليها بقيمة العبد وكذا لوفم
حكمه شخصى (عالمگیری) و اگر در صورت گذشته هر سه طایفه شاهدان یکیجا گواهی دادند بر هر ایشان ترکه کرده شد و حکم کرده شد
برای آنمر د سوم پس اگر هر سه طایفه شاهدان بعد از ان رجوع کردند تا و انده میشوند شاهدان سوم برا
وارث مرده و هیچ تاوانی نیست بر شاهدان اول و دوم پس اگر شخص میانه اراده کرد تاوان
گرفتن را از شاهدان سوم شاهدان بگذراند بر ایشان بوصیت کردن مرده برای او پس تاوان
بگیرد از ایشان بعد از ان آن شاهدان سوم رجوع کنند بر وارثان مرده و اگر آنشخص اول اراده کرد
تاوان گرفتن را از شاهدان دوتم گواهان بگذراند بوصیت کردن مرده برای او پس قاضی حکم کند برای او
بر شاهدان دوم نصف قیمت غلام برای آن شخص اول همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی
وان ترك عبدا و قيمته كل واحد الف وثلث ماله الف فشهد ل كل فريق لو على عبده بعينه و قضى لكل ولا
بنصف عبده ورجع الاضمان للوارث عليهم وضمن كل فريق للموصوله الآخر نصف قيمة عبده
وان خرجا من ثلثه ضمن كل فريق للوارث قيمة العبد الذي شهد به ( عالمكيري)
مردی دو غلام را میراث گذاشته بود که قیمت هر کدام ایشان هزار درم بود و حال اینکه سوم حصة
مال او هزار درم بود پس هر فرقه از دو فرقه شاهدان گواهیدادند برای مردی بغلامی از ایشان از روی


جلد دوم
۶۳۴
کتاب الشهادة
وصیت وحکم کرده شد برای هرکدام ازان دو مردی که وصیت کرده شده برای ایشان بنصف غلام او
و هر دو طایفه شاهدان رجوع کردند پس تاوانی نیست بر شاهدان مر وارثان انمرده را و تاوانده میشود بر فرقه
شاهدان برای آن مرد دیگر که وصیت کرده شده برای او بنصف قیمت غلام او را واگر مر دو غلام پیرو
از سوم حصه مال انمرده پس هر طائفه شاهدان تاوانده میشوند برای وارث آنمرده قیمت آنغلامی را
که این فرقه گواهی داده است با نغلام وان كان ثلث ماله الفاقی خمسمائة قضى لكل واحد بثلثة
ارباع عبده فان رجعا ضمن كل فريق خمسة ماللورثة وضمن كل فريق للموصى له الآخر مأتيان
وخمسين بقدر ربع العبد لو كان ثلثه الفين وقيمته احدها الذا وقيمة الآخر الف قضى لكل واحد يثلثي عبده فان رجعوا
ضمن فريق الالف الفاللورثة وضمن ثلث الالف الموصوله الآخر وضمن فريق الالف ثلثى الالفالموديا لـ العبد الألر فع ولا
للورثة عليهما شیء واگر در صورت گذشته مرده دو غلام را میراث گذاشت و قیمت هر کدام از ایشان یکهزار دردم
وسوم حصہ مال او یکهزار و پانصد درم بود قاضی حکم کند برای هر کدام از ان دو کسیکه وصیت کرده شده است
برای او بسه حصه از جمله چهار حصه غلام او پس اگر هر دو طایفه شاهدان رجوع کردند از گواهی خود تا وانده میشود
بر فرقه ایشان برای وارثان انمرده پانصد درم را و برای آن دیگری که وصیت کرده شده برای او
دو صد و پنجاه درم ا که چهارم حصه قیمت آنغلام است واگر در همین صورت سوم حصه مال آن مرده
دو هزار درم بود و قیمت یکغلام دو هزار درم و قیمت دیگر غلام یکهزار درم بود حکم کرده شود برای هر کدام از ان
کسیکه وصیت کرده شده برای او بد وحصه از جمله سه حصه غلام او پس اگر هر سه شاهدان رجوع کردند
از گواهی خود تاوانده میشوندشاهدان دو هزار درم برای وارثان مرده هزار درم را و برای آن دیگری
که وصیت کرده شده برای او تاوان ده میشوند سوم حصه یکهزار درم را و تاوان ده میشوند شاهدان
یکهزار درم برای آنکسیکه بغلام بیش قیمت وصیت کرده شده برای او د وحصه از جمله سه حصہ یکهزار
درم را و وارثان مرده را بر ان شاهدان چیزی نیست ولو كان كل واحد يساوي الفاو ثلث ماله الفا
و شهد


جلد دوم
۶۲۵
كتاب الشهادة

وشهد الفريق الثاني بالرجوع والوصية ضمنا للموصی له الاول قيمة عبك وللميتى للورثة على الاول
ولاعلى الثاني ولوجرجا من ثلثه وثلثه الفان ضمن شهو الثاني للاول قيمة عبدا وللورثة
قيمة الثاني ولو كان ثلثه الفاوخمسمائة ضمزشهود الثاني للاول قيمة
عبد وللورثة نصف قيمة الثاني كذا في الكافي (عالمكيري)
واگر قیمت ہر غلام برابر ہزار درم بود وسوم حصه مال او ہزار درم بود وفرقه دوم از شاهدان گواهیدادند
بر رجوع کردن آنمرده از وصیت خود برای مرد اول و بوصیت کردن او برای مرد دوم تا وانده میشوند برای
انکسی که اول وصیت کرده شده برای او قیمت غلام اورا وپیچ چیزی نسبت مر وارثان آن مرده را
برشاهدان اول و نه برشاهدان دوم و اگر بر دو غلام می برآمدند از سوم حصه مال آنمرده وحال آنکه سوم حصه
آن دو ہزار درم بود تا وانده میشوندش اهدان دوم برای اول قیمت ان غلام او را وبرای وارثان آن مرده
تاوانده میشوند قیت غلام دوم را واگرسوم حصہ مال ویکہزار وپانصد درم بود تاوانده میشودشاهدان دوم برای
اول قیمت غلام او را و برای وارثان تاوانده میشوند نصف قیمت غلام دوم را همچنین ذکر شده است در کتاب کافی
الباب الثامن في الرجوع عن الشهادة في الحدود والجنايات
باب هتم ثابت است در بیان حکم رجوع کردن گواهان از گواهی خود در حدو دوجنایات
وان شهدوا بقصاص في النفس ا ومادونه ثم رجعوا بعد اقتل ضمنوا الدية ولا
يقتص منهم (هدايه) رجع الولي معهما ولم يرجم والدية في مال المشهو و ورثاء لوكا ناوارثه
لكن ان ربع الولى معها خير الولى بين تضمين الولي الدية او الشاهين كما لوجاء المشهود بقتلتي
وايهما ضمن لا يرجع على صاحه عند ابیحنيفة واتفقوا على رجوعها علي المطاء (مجمع المحتاج)
واگر شاهدان گواہیدادند بقصاص در نفس یا در غیر نفس بعد ازان رجوع کردند از گواهی خودپس از کشتن او
انکسیکه که گواهی برا و داده اند تا وانده میشوند آنگواہان دیت را وقصاص گرفته نمیشود از ایشان


جلد دوم ٦٣٦ کتاب الشهادة

خواه ولی کشته شده اول بایشان رجوع کرده باشد یا رجوع نکرده باشد ودیت او در مال آن
شاهدان است و آن شاهدان میراث می برند از کشته شده دوم اگر وارثان او بودند ولیکن اگر ولی
کشته شده اول بایشان رجوع کرده بود ولی کشته شده دوم را اختیار است میان تاوان گرفتن دیت
از ولی کشته شده اول و تاوان گرفتن دیت از ان شاهدان چنانکه در صورتیکه زنده بیاید انکسیکه گواهی دادند
بکشته شدن او و از هر کدام ازان ولی یا گواهان که تاوان گرفت رجوع نکند تاواندهنده بر دیگر خود بر امام اعظم
و اتفاق کرده اند هر سه امامان ما رحمهم الله تعالی بر رجوع کردن گواهان بر ولی در صورت کشتن خطا
ولو شهدا بالعفو بان قالا ان ولي المقتول عفا عن القاتل فحكم القاضي بشهادتهما ثم رجعا لم يضمنا شيا
(ترجمه) واگر شاهدان گواهی دادند بعفو باینطریق که گفتند که ولی کشته شده
بخشیده است کشنده را و قاضی حکم کرد بگو اهی ایشان بعد از ان رجوع کردند از گواهی خود
تاوانده نمیشوند چیزیرا اذا شهد شاهدان على رجل انه عفى عن دم خطاء او جراحة خطاء
او عمدا فيها ارش فقضى القاضي بذلك ثم رجعا عن شهادتهما ضمنا الدية والارش لكما الجراحة
وتكون الدية عليهما في ثلث سنين وما بلغ من ارش الجراحة خمس مائة درهما الى ثلث الدية
ففي سنة وما زاد الى الثلثين ففي سنة اخرى وما كان
اقل من خمس مائة ضمنا ه حالا وان كانت الدية قد وجبت
حالا ولم يوخذ منها شيئ وشهد شاهدان انه ابراه منها
وقضى بالبراءة ثم رجعا ضمنا حالا كذا في الحاوي
(تـکــمــلــه)
وقتیکه دو شاهد گواهی دادند بر مردی که بدرستی او نیز دعفو کرده است از خونی که بخطا بود و یا از زخمی که
بخطا بود و یا بقصد بود و حال اینکه دران زخم بحکم شرع تاوان بود و قاضی حکم کرد بان عفو بعد ازان


جلد دوم
۶۲۷
کتاب الشهادة

شاهدان رجوع کردند از گواهی خود تاوانده میشوند دیت را در صورت خون خطا و تاوانده میشوند تا وان
زخم را در صورت زخم خطا و زخم بقصد و میشود دیت بر ایشان در سه سال و آنقدر تاوان زخم
که بر پنجصد درم شرعی برسد یا بزیاده از ان تاسوم حصه دیت لازم میشود در یکسال و انقدر یکه زیاد شوه
از دو حصه از جمله سه حصه دیت لازم میشود در دیگر سال و انقد ریکه کم باشد از پنجصد درم لازم میشود در حالا
و اگر دیت واجب بود در حال دیگر فریند ازان چیزی تا اینکه دوست باد گوا میدادند که صاحب
دیت ابرا کرد و بهت برای جنایت کننده از ان و قاضی حکم کرد بخلاصی او بعد از ان اینگواهان
رجوع کردند تاوان ده میشوند ایشان دیت را در حال همچنین ذکر شده است در کتاب حاوی ولو
شهدا انه صالحه عن دم العمد على الف ثم رجعا لم يضمنا ايهما كان المنكر بالصلح
وتمامه فى المحيط وفيه شهد ا انه صالحه على عشرين الفا والقاتل بجد فقضى
ثم رجعا ضمنا الفضل على الدية قال الطالب صالحتك على الف وقال الخصم لا بل على
خمسمائة فالقول للمدعى عليه مع يمينه لانكار الزيادة فان برهن الطالب وقضى ثمر رجعالة خمسمائة التي
بشهادتها (محیط و خانیلی و غیره) و اگر دو شاهد گواهی دادند که بدرستی ولی کشته صلح کرد به سبتی از خونی که بقصد بود هر کرا
بعد ازان رجوع کردند از گواهی خود تاوانده میشوند هیچ چیز را در هر کدام از ولی کشته شده و یا کشنده که منکر
از صلح باشد همین حکم است و تمام این حکم در کتاب محیط است و هم در کتاب محیط ذکر شده است
که اگر دو شاهد گواهی دادند که بدرستی این شخص صلح کرده است با ولی کشته شده بیست هزار درم
و آن کشنده منکر بود ازان پس قاضی حکم کرد بآن صلح بعد از ان آنشاهدان رجوع کردند از گواهی خود
تاوانده میشوند مقدار زیاده را بردیت طلب کننده حق گفت که صلح کردم با تو بهزار درم در مدعی علیه گفت
که نه چنین است بلکه پنجصد درم صلح کرده پس معتبر قول مدعی علیه است باسوکند او از جهت منکر بودا
از زیادتی پس اگر طلب کننده حق گذرانید شاهد انرا بهزار درم وحکم کرده شد بآن بعد از ان شاهدان رجوع کند

وین الاصل
صاحب محیط


جلد دوم
۶۲۸
كتاب الشهادة

تاوانده میشوند ان پانصد درم را که لازم شده است بگواهی ایشان شهد اعلى العفو عن دم فيه مال
او جرح عهد فيه مال ثم رجعا ضمنا الدية أو ارش الجراحة في ثلث سنين اوسنة وفي البدايع شهدا
بالقتل خطاء ثم رجعا ضمنا الدية في ما لهما وكذا اذا شهدا بقطع يد خطاء ضمنا نصفها وكذا
اذا شهدا بسرقة فقطع ثم رجعا و فى السراج الوهاج أن الدية التى على الشاهدين تكون
في ما لهما في ثلث سنين ولا كفارة عليهما لا يوما الميراث بان الاولي عليه وعليه نهار ثلث (خبر)
دو شاهد گواهی دادند بعفو ولی از خونی که در ان مال لازم میشد و یا از زخم بقصدی که در ان مال لازم میشد
بعد از ان رجوع کردند از گواهی خود تا وانده میشوند در صورت خون دیت کشته شده را و تاوانده میشوند
در صورت زخم تاوان آنرا در مدة سه سال و یا در مدة یکسال و در کتاب بدایع گفته است که دو شاهد
گواهی دادند بکشتن خطا بعد ازان رجوع کردند از گواهی خود تاوان دیت کشته شده در مال خود ایشان
میشود و همچنین اگر گواهید ادند ببريدن دست بخطا تاوانده میشوند نصف دیت را و همچنین تاوانده
نصف دیت میشوند اگر گواهیدادند بدزدی پس بریده شد دست انکسیکه گواهی بر او داد و اند بعد از
رجوع کردند از گواهی خود و در کتاب سراج وهاج ذکر شده است که بدرستی آن دیتی که بسبب رجوع
بر شاهدان باشد لازم میشود در مال ایشان در مدت سه سال و کفارت بر ایشان نیست و محروم
میشوند از میراث چنانکه اگرد و شاهد اولاد انکسی باشند که گواهی بر او داده شده پس بدرستیکه
ایشان میراث می برند از او اذا شهد شاهدان على رجل بسرقة الف درهم بعينها فقطعت
یده ثم رجعا ضمنا دية اليد في مالهما ولا قصاص عليهما عندنا وضمنا الالف
و كذلك كل تصرف فى نفس كذا فى المبسوط ولو شهدا
بسرقتين فقطعت يده ثم رجعا عن احدهما فلا ضمان
كذا في العتابية (عالمگيري ) وقتیکه دو شاهد گواهی دادند بر مردی

ب هزار درم همان


جلد دوم ۶۲۹ كتاب شهادة

بدز دیدن او برا دزدم معلوم پر پس بریده شد دست او بعد ازان رجوع کردند از گواهی خود تاوان
دیت دست او در مال خود ایشان میشود و قصاص نیست نزد ما و نزد ائمه میشود لکن سزاور دریم ریت جره
بر قصاص است که در نفس باشد و یا در غیر نفس همچنین ذکر شده است در کتاب مبسوط و اگر گواهی دادند
بر او بر دزدیدن پس بریده شد دست او بعد ازان رجوع کردند از گواهی یک دزدی پس ہیچ
تاوانی نیست بر ایشان همچنین ذکر شده است در کتاب عنایه اربعة شهدا وا على رجل بالزنا
وشهد شاهدان عليه بالاحصائنا القاضي بشهادتهم ولم يرجمه ثم رجعوا جميعا عن
شهادتهم فان شهود الزنيا يضمنون الدية وجد وحدا لقذف عند علمائنا الثلاثة رحمهم الله لي
ولا ضمان على شهود الاحصا كذا في المحيط ( عالمگیری ( چهار شاهد گواهید او ند برزی
برزنا کردن او و دو شاهد گواهیدادند بمحصن بودن او پس قاضی جائز گردانید گواهی ایشان را و امر کرد
بسنگسار کردن او بعد ازان هر دو طایفه شاهدان رجوع کردند از گواهی خود پس شاهدان زنا تاوان دیه شو
ودیت آن سنگسار شده را و حد زده میشوند بعد قذف نزد سر سه علماء ما رحمهم الله تعالی در شاهدان حصان
هیچ تاوانی نیست همچنین ذکر شده است در کتاب محیط ولوشهد اربعة على رجل بالزنار هم شمس
فجلده الامام ورجمه السياط ورجعوا عن الشهادة بعد ما تجد عذير ليس عليهم ارش الجراحة
ولو لم تجرحه السياط فلاضمان عليهم بالاتفاق وعلى هذا حد القذف وحد الخمر والتعزير كنا
في المبسوط ولو رجع واحد من الشهود قبل ان يحكم به احد او ولو رجع واحد منهم بعد الحكم قبل
الاستيفاء قالا بوجنيفة وابويوسف رحمهما الله يحدون ولو رجع احده ثم بعد استيفاء
الجلد فعليه الجلخاصة كذا في الحاوي
) عالمگیری ) و اگر چهار شاهد گواهید او ند بر مردی بزنا کردن او و حال انکه ان مرد
محصن نبود پس پادشاه امر با قد ز دوجی کرد او را ان قذف بعد ازین از شاهدان رجوع کردند پس نزدا مام منو دوست سے


جلد دوم
٦٣٠
كتاب الشهادة
بران شاهدان تاوان زخم نیست واگر زخمی نکرده اورا ثانیا پس بران شاهدان باتفاق علماء رحمهم الله تعالٰی
تاوانی نیست و بنا بر این حکم است حکم حد قذف وحد آشامیدن خمر وتعزیر کردن همچنین ذکر شده‌است
در کتاب مبسوط واگر یکی ازان شاهدان رجوع کرد از گواهی خود پیش از حکم قاضی بگواهی ایشان حد قذف
زده شوند همه‌آن شاهدان واگر یکی ازایشان رجوع کرد پس از حکم قاضی و پیش از گرفتن حد ازان کسیکہ
گواهی بر او داده شده بود درینصورت گفته‌اند حضرت شیخین رحمهما الله تعالی کہ ہمہ شاہدان حد زده شوند
واگر یکی ازایشان رجوع کرد پس از تمام کردن درّہ پس خاص بر همین یک شاهد حد قذفست و همچنین
ذکر شده است در کتاب حاوی ولو شهد اربعة علی رجل بالزنا والاحصان فقضى القاضي
بذلک وامر برجمه فرجعوا عن الشهادة ورجمه حتى الميراة وهو حي فان القاضی یدفع
عنه الرجم وهم ضامنون ارش جراحه كذا في المبسوط (عالمگیری)
واگر چهار شاهد گواهیدادند بر مردی بزنا کردن ومحصن بودن او پس قاضی حکم کرد بان وامر کرد بسنگسار
آنمرد پس ان شاهدان رجوع کردند از گواهی خود وحال اینکه آن مرد را زخمی کرده بود سنگها واوزنده بود
پس قاضی منع کند از او سنگسار کردن را وآن شاهدان تاوانده هستند تاوان زخم اورا
وهمچنین ذکر شده‌است در کتاب مبسوط اذا شهد شاهدان على رجل انه اعتق عبده و
شهد عليه اربعة بالزنا والاحصان فقضى القاضي بشهادتهم واعتقه ورجمه ثم رجعوا
عن شهادتهم فان علی شهود العتق قيمة الولاء وعلى شهود الزن الدية ويكون الموالاذا لم یکن للرجم ولد ولا توام
كنا في المحيط ولو كان المشهود بها عتيق المروهم يضمنون الدية مع حصة من القيمة كذافي الحاوي (عالمكيري)
واگر دوشاهد گواهی دادند برمردی کہ بدرستی اوآزاد کرده است غلام خودرا وچهار شاهدگواهی دادند بزنا
کردن ومحصن بودن آنغلام وقاضی حکم کرد بگوای هردو طایفه شاهدان وازآزاد گردانیدآن غلام رابوسنگسار
کرد اورابعدازان هردو طایفه شاهدان رجوع کردند از گواهی خود پس بدرستی کہ بر شاهدان ازادی غلام


جلد دوم ٦٣١ كتاب الشهادة

تاوان قیمت اوست برای خواجه او وبر شاهدان زنا دیت اوست و این بار خواجه او
میشود اگر ان سنگسار شده از وارث دیگر از عصبهای او نبود همچنین ذکر شده است در کتاب محیط
و اگر یکی از شاهدان آزادی غلام یکی از جمله چهار شاهدان زنا بود پس همین شاهد تاوان ده میشود
حصه خود را از دیت با حصه خود از قیمت آن غلام همچنین ذکر شده است در کتاب ماکی
ولو شهد اربعة على العبد بالزنا والاحصاناء على المعتق الكانه ورجعوا عن العتق ضمنوا القيمة ولا شيئ عليهم من الدية
ولو رجع اثنان من الزنا واثنان اخران عن العتق لا شيئ على اللذين رجعا عن العتق وعلى اللذين رجعا من الزنا
نصف الدية ونصف القيمة كذا في المبسوط (عالمگیری) و اگر چهار شاهد گواهی دادند بازادی
وزنا کردن و محصن بودن مردی پس قاضی همه آنرا امضا نمود بعد از ان رجوع کردند آن شاهدان
اگر گواهی آزادی دادند و میشوند برای خواجه او قیمت او را و بر ایشان پیچ چیزی از دیت نیست
و اگر دو شاهد از ایشان رجوع کردند از گواهی زنا و دو شاهد دیگر ایشان رجوع کردند از گواهی آزادی
هیچ چیزی از تاوان نیست بر ان دو شاهد یکه رجوع کرده اند از گواهی آزادی و بران دو شاهد یکه
رجوع کرده اند از شاهدی زنا نصف دیت وصدر قذف است همچنین ذکر شده است در کتاب محیط
مشهد و اعلى مورثهم ابنای بهم او اخیهم او عمهم او ابن عمهم المحصن بالزنا رجم ولا تعتبد تهمة ستحقا
الارث فان رجعوا ولم يصيبوا مقتله في مجمع واحد ضمن والحجر دية وورثه المرجوم فان اصابوا مقتلا
في مجمع واحد وكذبو الأنفسهم بعد الرجم رجموا وورث وان قالوا شهدت بباطل لا نا كنا ما رأيت
زنالا دية ابناؤ عهم ولا ديته لهم ولا يرث وان كذبوغ في الشهادة وصدقوه فى
الرجوع غرموا ديته وحدوا للقذف وحر موا عن الارث ويصرف الى
اقرب الناس اليه كذا في الكافى (عالمگیری)
گواهی دادند شاهدان بر مورث خود بینی بر پدر خود و یا برادر خود و یا هم خود و یا پسرعم خود که محصن بون


جلد دوم ٦٣٢ كتاب الشهادة

بزنا کردن او سنگسار کرد میشود همان مورث و اعتبار داده نمیشود در این گواهی بر شاهدان تهمت
تعجیل میراث بردن را اگر گفته شود که غرض ایشان از این گواهی تعجیل میراث بردن است
از ان مورث ایشان و بسبب این تهمت گواهی ایشان قبول نشود پس اگر ان مورث
ایشان سنگسار کرده شد و حال اینکه ان شاهدان بجای کشتن او هنوز نرسیده بودند
که یکی از ایشان رجوع کرد از گواهی خود تاوانده میشود چهارم حصه دیت را و همین شاهد رجوع کنند
میراث می برد از ان مورث سنگسار شده خود و اگر شاهدان رسیده بودند بجای کشتن سپس یکه
از ایشان رجوع کرد از گواهی خود و دیگر شاهدان در رفتگو کردند او را در رجوع کردن تا وانده نمیشود آن رجوع
چیز را و میراث می برد از ان مورث خود و اگر دیگر شاهدان گفتند اور که تو گواهی بباطل دادی زیرا که
تو ندیده بودی زنا کردن او را و ما دیده بودیم او را تا وانده میشود آن رجوع کننده چهارم حصه دیت را کر
آن دیگر شاهدان و میراث نمی برد ازان مورث خود و اگر دیگر شاهدان در رفتگو کردند اور در گواهی و دستر اور دگوا
اورا در رجوع کردن او همه ایشان تا وانده میشوند دیت او را وحد زده میشوند از جهت قذف و محروم میشوند
از میراث و میراث بامرزه صرف کرده میشود یکسیکه نزدیک تر باشد با دچنین ذکر شده است در کتابا
ثلثة شهدوا بالقتل عمدا فقضى للولي بالقود فضربه فقطع يده ثم رجع واحد منهم القد
على حاله فان قتله الولي تم رجع أخر فلاضمان على الولي ويضمن الراجع الاول ربع
دية اليد فى ماله ثلثا ذلك فى السنة الاولى وثلثه فى السنة الثانية ويضمن الراجع
الثاني نصف دية النفس في ماله في ثلث سنين في كل سنة ثلثه فان رجع أخر بعد لک
رم نصف الديتة في ثلث سنين في كل سنة ثلثه ويضمن الراجع الاول فضلا ما
بين ربع دية اليد الي ثلثها فان وجد الشاهد الثالث عبداً كانت
دية اليد كامله على الا رايجه الثناوية النفس على عاقلة الولي في ثلث سنين (عالمگیری) شاید کولهای کیس که مخصر مع القوم


جلد دوم ۶۳۳ كتاب الشهادة

پس قاضی حکم کرد برای ولی مرده بقصاص گرفتن پسر ولی نزد آن کشنده را در برید دست او را بعد از آن
رجوع کرد یکی از ان شاهدان از گواهی خود پس قصاص بمال خور باقی است پس گردن کشنده را
بعد ازان رجوع کرد یک شاهد دیگر از گواهی خود پس برولی پسر تاوانی نیست و تاوانده میشود آن رجوع
کننده اول چهارم حصه دیت دست را در مال خود او که دو حصه از چهار حصه آن دیت در سال در آید
و سوم حصه آنرا در دوم سال بدهد و رجوع کنندۀ دوم تاوانده میشود نصف دیت نفس را در مال خود او سیال
در هر سال سوم حصه آنرا بدهد پس اگر آن یک شاهد دیگر رجوع کرد از گواهی خود بآن دو شاهد اول
تاوانده میشود این شاهد نصف دیت نفس را در سه سال در هر سال سوم حصه آنرا بدهد و رجوع کنندۀ
اول تاوانده میشود مقدار زیادتی دیت دست را که در بین چهارم حصه دیت دست و سوم حصه آنست
پس اگر شاهد سوم غلام یافته شد دیت دست کامل بر شاهد اول و دوم میشود و دیت نفس بر عاقله ولی
قصاص میشود در مدت سه سال ثلثة شهدوا بالقتل العمد فقضى فقطع الولي يده ثم رجع واحد
فقطع رجله ثم رجع آخر بطل القود على عامة الروايات فان برأ من الجراحتين فعلى الأول
ربع دية اليد وعلى الثاني ربع دية اليد ونصف ارش الرجل فان كان الثالث عبدا كانت دية
الرجل على الولي فان مات منها والثالث عبد فعلى الراجعين نصف دية اليد ونصفها
على عاقلة الولي فان رجع الثالث ولم يظهر انه عبد فان برأ منها فارش اليد عليهم ثلاثاً
وارش الرجل على الثاني والثالث نصفان فان مات من ذلك كله
فالدية عليهم أثلاثاً كذا في محيط السرخسي ( عالمگيري )
سه شاهد گواهی دادند بر کسی بکشتن بقصد و قاضی حکم کرد بآن ولی قصاص برید دست او را بعد از ان
یکی از ان شاهدان رجوع کرد از گواهی خود پس ولی کشته شده برید پای او را بعد از ان یک شاهد دیگر
رجوع کرد باطل میشود قصاص بنا بر اکثر روایتها پس اگر از ان دو زخم پیشه بر رجوع کنندۀ اول چهارم حصه


جلد دوم
۶۳۴
کتاب الشهادة

دیت است بر رجوع کنندۀ دوم چهارم حصۀ دیت دست و نصف تاوان پای است پس اگر
شاهد سوم غلام بود دیت پای بر ولی قصاص است و اگر آن زخمی بازان روزخم مرد و شاهد سوم غلام بود
پس بر هر دو رجوع کنندگان نصف دیت است و نصف دیگر آن بر عاقلۀ ولی قصاص است
پس اگر شاهد سوم رجوع کرد و ظاهر شد اینکه غلام است پس اگر آن زخمی ازان دو زخم به شد پس
تاوان دست او بر هر دو شاهدان تقسیم است که بر هر کدام سوم حصۀ آن است تاوان پای برشاهد
دوم و سوم هر دو نصف است پس اگر آن زخمی از همه آن زخم مرد پس دیت در همه آنشاهدان تقسیم است
که بر هر کدام ایشان سوم حصۀ آن است همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی رجل ادعی
علی رجل انه قطع یده ولیه خطأ وثامنها وجاء ببينة شهد واعلیه انه قطع یده ولیه خطأ و
القطع
ولم يشهدوا انه ثامنها وجاء بشاهدين آخرين شهدا انه ثامن اليد ولم يشهد واعلی
نحو بال على الله وجوا لم انهم الا الامام محمد ليلة
مردی دعوی کرد بر مردی که بدرستی این مرد بریده است دست ولی مرا بخطا و آن ولی من مرده است
ازان و آورد شاهدان را که گواهی دادند بر او که بدرستی بریده است دست ولی او را بخطا و گواهی دا
که آن ولی او مرده است ازان و آورد دو شاهد دیگر را و ایشان گواهی دادند که بدرستی آن ولی او مرده است
ازان زخم دست و گواهی ندادند بریدن دست پس قاضی حکم کرد بدیت ولی او بر عاقله آن شخم
بعد ازان شاهدان بریدن دست اظهار رجوع کردند از گواهی خود پس ایشان تاوانده میشوند همه دیت را
بعد ازان اگر شاهدان مردن و رجوع کردند از گواهی خود رجوع کنند شاهدان بریدن بر ایشان
همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره وکذا لوان رجلا ادعی علی رجل انه قطع صباحا من المفصل خطا وارنقه
شلت مما وراء لجدع علیہ بك فلما الى بيتا فهد شهد اعلی القطع ولم يشهد اعلى الشلل وجاء بشاهدين
آخرين شهدان لنه شلت مما امضى على عاقلة القاطع بدية الكف ثم رجع شاهدا القطع

قاضی


جلد دوم
۶۳۵
كتاب الشهادة
فانهما يضمنان جميع ارش الكف ثمران رجع اللذان شهدا على الشلل فان شاهدا لقطع يرجعا
على شاهدى الشلالا مع ارض الكرم الان الاصل فيكون و الامت سيد بالضر ومن جانه ميكذا فى الذخيرة (عالمكيرى)
و همچنین اگر مردی دعوی کرد بر مردی که بدرستی این مرد انگشت مرا از بند بخطا بریده است و بدرستی
کف دستم شل شده است ازان و مدعی علیه ازان منکر بود پس مدعی دو شاهد آورد که گواهی دادند بریدن
انگشت او و گواهی ندادند بشل شدن کف دست او و اورد دو شاهد دیگر را که گواهیدادند باینکه بدرستی
دست او ازان شل شده است پس قاضی حکم کرد بر عاقله برنده انگشت بدیت کف دست او
بعد ازان شاهدان بریدن انگشت رجوع کردند از گواهی خود پس بدرستیکه ایشان تاوان دهند
همه تاوان کف دست را بعد ازان اگر آن گواهانی که شاهدی داده بودند بشل شدن دست رجوع کند
از گواهی خود پس بدرستیکه شاهدان بریدن دست رجوع کنند بر شاهدان شل شدن دست
بهمه تاوان کف دست مگر رجوع نکنند بتاوان انگشت پس تاوان انگشت خاص بران
شاهدان است که گواهی داده اند خاص بریدن و بریدن همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره
شهدا بقتل عبدله رجلا واخوان باعتاقه فقضى بها معا او بالقتل اولا فرجعوا
ضمن شهود القتل الغا قيمته و شهود العتق عشرة آلاف الف قيمته وتسعة
الاف تمام الدية فان شهدا واعتقه اولا وقضى به ثم شهدا اخوان انه قتله
قبل العتق والمولى يعلم به ثم رجعوا ضمن شهود العتق قيمته
و شهود الجناية عشرة آلاف كذا فى الكافى (عالمكيرى)
دو شاهد گواهی دادند بکشتن غلام کسی مردی را بخطا و دو شاهد دیگر گواهیدادند با زاد کردن انکس آنغلام ریب
قاضی بهر دو گواهی یکجا حکم کرده یا در اول حکم کرد بگواهی کشتن پس هر دو طایفه شاهدان رجوع کردند از گواهی تاوان میدهند
شاهدان کشتن هزار درم را که قیمت آن غلام است و تاوان ده میتود شاهدان آزاد کردن هزار درم


جلد دوم
۶۳۶
كتاب الشهادة

یکہزار درم قیمت آنغلام و نهزار درم تمام شدن دیت را واگر گواه میدادند بآزادی آنغلام در اول قاضی حکم کردہا
بعد از ان دو شاهد دیگر گواه میدادند که بدرستی همین غلام کشته است آخر در رایش از آزادی خود و خواجهای
خبر بود بکشتن او بعد ازان هر دو طائفه شاهدان رجوع کردند از گواهی خود تا وانده میشوند شاهدان آزاد نمودند
قیمت آنغلام را و تا وانده میشوند شاهدان جنایت کردن او ده هزار درم را همچنین ذکر شده است درکتاب بانی
اذا شهدا بعتق معلق بان شهدا ان عبدك قتل وليهذا الرجل ول من امس وهو يعلم رتبة العبد
الف در هم واخوان انه قال اصلی دخل عبدك الدار فهو حر والحق ان قد دخل الدار اليوم وقصى بها ثم مرجو اخرمنهم المين
ر باليد الا الي الي الي الا بابا والا بازی را
کہ گواه میدادند که بدرستی غلام این مردکشته است ولی اینمر در او را قتلی در روز فلان خواجہ اوخبر بود بآن
و قیمت آنغلام هزار درم بود و دو شاهد دیگر گواه میدادند که بدرستی آن خواجه او دیروز گفت اگر غلامم
در سرای در آمد پس آزاد باشد و دو شاهد دیگر گواهی دادند که بدرستی آنغلام امروز در سرای درامدی
وقاصی علم که دو برس گوامی بعد از ان هر سه طائفه شاهدان رجوع کردند از گواهی تا وانده میشوند شاهدان بیوند
تاوان جنایت را د تا وانده میشوند شاهدان جنایت هزار درم را د بر شاهدان در آمدن در سرای
ہیچ چیزی نیست همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی رحم وعن محمد رح في الاملاء شاهدان
شهد العلی رجل انه قتل ابن هذا الرجل عمدا وشهد هذا الشاهدان على هذا الرجل ايضا انه قتل ابن
هذا الرجل الآخر عمدا والابوان يدعياني لا وارث لهذين المقتولين غير هذين الابوير مقضى
بالقصاص وقتله الابوان ثم رجعا عن احد الابنين وقالالم يقتل
ابن هذا ضمنا نصف الدية ولو لم يرجعا عن شهادتهما ولكن
جاء احد الابنين حيافلوى المقتولان يضمن نصف الدية
ان شاء شاهدين وان شاء الاب القاتل الذي جاء ابنه حيا

ولوکان


جلد دوم
٦٣٧
کتاب الشهادة

ولوكان المقتولان ابنی رجل واحد وقضى القاضی له بالقصاص
وقتل الاب بابنیه ثم رجع الشاهدان عن قتل احدابنیه فلاتما عليهما في المحیط (عالمگیری)
و از امام محمد در کتاب امالی روایت شده است که دو شاهد گواهی دادند بر مردی که بادرشتی این مرد
بقصاص کشته است پسر این مرد او نیز گواهی دادند همین دو شاهد بر همین مرد قاتل که بدرستی او بقصاص کشته است
پسر این مرد دیگر را و مثال اینکه هر دو پسران دو کشته شده دعوی میکردند آزاد وارث دیگر این دو کشته شده
غیر ازین دو پدر نبود پس قاضی حکم کرد بقصاص و آن دو پسران دو کشته شده کشتند او را بعد ازان
آنگواهان رجوع کردند از گواهی خود بکشتن یکی از ان دو پسر و گفتند که کشته بود پسر این مرد را
تاوان ده میشود نصف دیت آن قصاص کرده شده را و اگر آن شاهدان رجوع نکردند بودند
از گواهی خود لیکن از ان دو پسر گیرنده آمد پس ولی آن کشته شده را که بقصاص کشته شده است
اختیار است که نصف دیت او را تاوان بگیرد اگر می خواهد از هر دو شاهد و اگر می خواهد یا واین کیم
آنرا از پدری که کشنده است و پسر او زنده آمده است و اگر هر دو پسر کشته
شده پسران یکمرد بودند و قاضی حکم کرد برای انمرد بقصاص کردن و آن پدر کشت
آن کسی را که گواهی بر او داده شده بقصاص هر دو پسر خود بعد از ان هر دو شاهد رجوع کردند
از شاہدی کشتن یکی از ان دو پسر او پس هیچ تاوانی بر ایشان نیست همچنین ذکر شده است در کتاب محیط
الباب التاسع في الرجوع عن الشهادة على الشها باب نهم ثابتت دربیان
حکم رجوع کردن شاهد از گواهی بر گواهی واذا رجع شهود الفرع ضمنوا (هدايه) وهذا بالاتفا
(فتح القدير ) ولو رجع شهود الاصل قالوا لم نشهد هكئذ الفرح على شهادتنا فلافنا عليهم
وكذالوقالوا رجعنا ولا الفرع ( درمختار ) ولا يبطل القضاء بخلافت قبل
القضاء اذا نكر الاشهالا يقضى بشهادة الفرعين كما اذا رجعوا قبل (هدایه و فتح القدام


جلد دوم ۶۳۸ کتاب الشهادة

و وقتیکه شاهدان فرع از گواهی خود رجوع کردند تاوانده میشوند و بهمین حکم باتفاق علمای ما است (مجمع الانها)
و اگر شاهدان اصل از گواهی خود رجوع کردند و گفتند که ما دروغ گواهی داده بودیم شاهدان فرع را بر گواهی خود
پس هیچ تاوانی بر ایشان نیست و همچنین تاوان بر شاهدان اصل نیست اگر گفتند که رجوع کردم
از گواهی خود و نه بر شاهدان فرع تاوان است پس باطل میشود حکم قاضی بخلاف پیش از حکم قاضی
اگر شاهدان اصل منکر شوند از شاهد گرفتن که ازینصورت حکم نکند قاضی بگواهی شاهدان فرع چنانکه حکم
نمیکند بگواهی گواهان فرع اگر گواهان فرع رجوع کنند پیش از حکم قاضی وان قالوا شهدنا هم
و غلطنا ضمنوا (هدایه) و اگر شاهدان اصل گفتند که شاهدان فرع را گواه گردانیده بودیم لیکن
غلط شده بودیم تاوانده میشوند قال ابو المعالی رحمة الله علیه فی شرح جامع الکبیر فیما اذا شهد
الفرعان علی شهادة شاهدین علی رجل انه قتل فلان بن فلان خطأ فقضی بالدية علی عاقلته
و قبضها الولي ثم جاء المشهود بقتله حيا لا يضمن الفروع غير ان الولي يرد
على العاقلة ما اخذ منهم (فتح القدير)
گفته است ابوالمعالی رح در شرح جامع کبیر در ان مسأله که اگر شاهدان فرع شهادتی دادند
بر شاهدی دو شاهد بر مردی که بدرستی انمرد فلان پسر فلان را بخطا کشته است پس حکم کرد قا
بدیست او بر عاقله انمرد و قبض کرد ولی کشته شده آن دیت را بعد از ان زنده آمد انکسیکه
شاهدی داده شده بود بکشتن او تاوانده نمیشوند شاهدان فرع مگر اینست که ولی مرد میکند
بر عاقله او انچز مرا که گرفته است از ایشان و لورجع الاصول والفروع جميعا
يجب الضمان عند الشيخين رحمهما الله تعالی علی الفروع وان قال
شهود الفروع کذب شهود الاصول وغلطوا اتمناهالم يلتفت الى ذلك لايجب الضمان عليهم (هدایه)
و اگر شاهدان اصل و شاهدان فرع همه ایشان رجوع کردند از گواهی خود واجب میشود تاوان بر
شیخین


جلد دوم
٦٣٩
كتاب الشهادة

شیخین رحمهما الله تعالی بر شاهدان فرع واگر شاهدان فرع گفتند که شاهدان اصل دروغ گفته اندیا گفتند
که غلط شده اند در گواهی خودالتفات کرده نشود بگفته ایشان و تاوان برایشان واجب نمیشود ولو قال
شهود الفرع رجعنا عن شهادتنا وقال شهود الاصل قد غلطنا في شهادتنا كان الضمان
علی شهود الفرع كذا فى التاتارخانية وان قال الفرعان للقاضي قد كانا اشهدلنا على شهادهما
بذلك ولكنها رجعاً عن هذه الشهادة او قالا قد اخبرانا انهما قد رجعا عن شهادتهما
فلا ضمان عليهما فى شيئ من هذا كذا في شرح ادب القاضي للخصاف للصدر
الشهيد ج (عالمگیری) و اگر شاهدان فرع گفتند که ما رجوع کردیم از گواهی خود
و شاهدان اصل گفتند که به تحقیق ما خطا شده ایم در گواهی خود تاوان بر شاهدان فرع است
همچنین ذکر شده است در کتاب تا تارخانیه واگر شاهدان فرع بقاضی را گفتند که تحقیق شاهدان
اصل شاهد کرده بودند ما را بر همین گواهی ولیکن ایشان از همین شهادت خود رجوع کرده اند
یا گفتند که بتحقیق شاهدان اصل خبر داده اند ما را که بدرستی که ما رجوع کرده ایم از گواهی خود
پس تاوان برایشان نیست در چیزی ازین دو صورت همچنین ذکر شده است در کتاب
شرح ادب قاضی امام خصاف رحمة الله علیه تصنیف امام صدر شهید رح واجمعوا على انه اذا
شهد شاهدان على شهادة شاهدين وشهد اربعة على شهادة شاهد يفضى
القاضی به بشه جروان الضمان على الفريقين نصفان هكذا في المحيط (عالمكيرى)
وفي المحيط شهدا على شهادة اربعة واخوان على شهادة شاهدين وقضى تم رجموا
فعلى شاهدي الاربعة ثلثا الضما وعلى الآخرين الثلث (بحر رايق)
و علما اتفاق کرده اند بر اینکه وقتیکه دو شاهد گواهی دادند بر گواهی دو شاهد و چهار شاهد
گواهی دادند بر گواهی دو شاهد پس قاضی حکم کرد بان بعد از ان هر دو فرقه رجوع کردند از گواهی خوارد


جلد دوم
۶۴۰
كتاب الشهادة

تاوان آن بر ہر دو فرقۀ شاہدان بدو نصف است همچنین ذکر شده است در کتاب محیط و در کتاب محیط
ذکر شده است اینکه دو شاہد فرع گواہی دادند بر گواہی چهار شاہد اصل و دو شاہد فرع گواہی دادند بر گواہی
دو شاہد اصل و حکم کرده شد بان بعد ازان ہمہ ایشان رجوع کردند از گواہی خود پس بر دو شاہدان
فرع که اصل ایشان چهار اند دو حصه از جملہ سہ حصہ تاوان است و بر دو شاہد دیگر سوم حصہ آنست
دوشها
وفي الجامع اذا شهد شاهدان على شهادة شاهدين لاجل على اخر بالف درهم اخران على
واحد عليه بالف بعينها فقضى القاضي بالالف بشها دتهم جميعا ثم رجع احد من
الاولين اللذين شهدا على شهادة شاهدين واحد من الفريق الثاني اللذين شهدا على
الالف
شهدا واحد فعليهم ثلثة اثمان المال الثمنان على احد الاولين والثمن على احد الآخرين والفن
الا واحد من الفريقة الاول ضمن الربع ولو رجع بعد هذا الفريقة الآخر كله ضمنا ربعا اخر ولو شهدا كل فريقة
ضمان
على ثلثا شاهد ورجع واحد من هذا وواحد من ذلك ضمنا النصف هو جواب الاستحان البحر الرائق عاليا)
در کتاب جامع ذکر شده است اینکه دو شاہد فرع گواہی دادند بر گواہی دو شاہد اصل برای مردی
بر مرد دیگر بہزار درم و دو شاهد فرع دیگر گواہی دادند بر گواہی یک شاہد اصل بعین آن ہزار درم پس حکم کرد
قاضی بهزار درم بسبب گواهی ایشان بعد ازان رجوع کر د یکی از دو شاهد فرع که گواهی داده بودند برگواه
دو شاهد اصل ورجوع کر دیکی از ان دو شاہد فرع کہ گواہی داده بودند بر گواهی یک شاهد اصل پس بر هر دوی
ایشان تاوان سہ حصہ از جملہ ہشت حصہ تاوان است کہ دو حصه آن بر یکی از ان دو شاهد اول است
و یک حصه آن بر یکی از ان دو شاہد دیگر است و اگر رجوع نکرد از گواہی مگر یک شاهد از فرقه اول تاواندان
چهارم حصه حق را واگر بعدازان رجوع کردن این شاهد ہمہ شاہدان فرقہ دیگر رجوع کردند از گواہی خود تا وندم
چهارم حصہ دیگر را واگر هر فرقه از دو فرقه شاهدان گواهی دادند بر گواهی دو شاهد اصل پس یک شاہد
فرع از یک فرقه و یکی از دیگر فرقه رجوع کردند تاوانده میشوند دو حصه از جمله هشت حصه و نصف حق


جلد دوم
۶۴۱
کتاب الشهادة

و همین حکم جواب استحسان است وان رجع المذكون عن التزكية ضمنوا وهذا
عند ابی حنیفة رح اما اذا قالوا اخطأنا فيها فلاضمان (هدایه و هدايه)
واطلق فی ضمانهم فشمل الدية فلو زكوا شهود الزنا فرجموا فاذا الشهود عبيد
ا ومجوس فالدية على المذكين ومعناه اذا رجعوا عنها مع علمهم بان قالوا
علمنا انهم عبيد ومجوس ذلك ذكا هم واذا ثبتوا عليه ظهر عمو انهم عوار و اتمها عليه ولاعى الشهود لايحد الشهد
حد القذف لانهم قذفوا حيا فات ولايورث عنه (تکمله وبحررايق) و اگر تزکیه کنندگان رجوع کردند
از تزکیه شاهدان تاوانده میشوند و این حکم نزد امام اعظم است رحمة الله اما اگر تزکیه کنندگان
بگویند که ماخطا شده ایم در تزکیه کردن پس تاوان نیست برایشان مصنف رحمة الله علیه
مطلق ذکر کرد تاوانده شدن ایشان را پس شامل شد تاوان دیت را
پس اگر تزکیه شد شاهدان زنا و سنگسار شد مشهود علیه پس ناگاه معلوم شد که
شاهدان غلامانیا مجوس اند پس دیت آن سنگسار شده بر تزکیه کنندگانست
و معنای این حکم انیست که تزکیه کنندگان رجوع کنند از تزکیه با علم ایشان
بنقصان شاهدان باینطریق که بگویند که ما میدانستیم که شاهدان غلامان
یا مجوسیان اند و با آن تزکیه کردیم ایشان را اما وقتیکه بر تزکیه ثابت باشند
و بگویند که بدرستی ایشان اصیل اند پس هیچ تاوانی نیست برایشان و نه
بر شاهدان و نه حذرده میشوند شاهدان بحد قذف زیرا که ایشان
قذف کرده اند شخص زنده را و بتحقیق او مرده است و حدقذف
بمیراث برده نمیشود الباب
العاشر فى الرجوع عن شهادة التعليق والشرط


جلد دوم ۶۲۲ کتاب الشهادة
باب دهم ثابت است در بیان حکم رجوع کردن شاهد
از گواہی معلق کردن طلاق یا آزاد ی یا از گواہی شرط و اذا شهد
شاهدان بالیمین ای شهد ابتعلیق طلاق زوجته قبل الدخول بها بدخول الدار بتعليق
عتق عبك تم شهد آخران بدخول الدار فقضى بالطلاق والعتاق ثم رجع الفريقان
فضمان نصف المهرد قيمة العبد على شهود الیمین خاصة ولو رجع شهود الشرط
ففيه خلاف والصحيح ان شهود الشرط لا يضمنون بحال نص عليه الزيادات
والى هذا مال شمس الائمة السرخسي ( هدايه وهدايه وفتح القدير و کفایه)
وقتیکه گواهیها دند سوگند کردن کسی یعنی گواهی دادند بمعلق کردن کسی طلاق
زن خودرا پیش از جماع کردن با آن زن بداخل شدن او در سرای و یا معلق کردن
آزادی غلام خود بداخل شدن او در سرامی بعد از ان دو شاهد دیگر گواهی
بداخل شدن او در سرای پس قاضی حکم کرد بطلاق زن او و بآزادی
غلام او بعد ازان هر دو طایفه شاهدان رجوع کردن از گواہی خود پس
تا وان نصف مهر و قیمت غلام خاص بر شاهدان سوگند میشود نه بر شادان
شرط و اگر رجوع کردند تنها گواهان شرط پس در ینحکم اختلاف ست
وصحیح آنست که گواهان شرط تا وانده نمیشوند بهیچ حالی تصریح کرده است
امام محمد حمة اله علیه با نیم درکتاب زیادات و بین لم میل کرد وشمس المدری
ولا يضمن شهود الاحصا صورته ان يشهد اربعة على الزناو اخران على انه
محصن والضمان على شهود الزنا (در مختار و تکمله) و تا وانده نمیشوند گواهان محصن بودن صور
آن انیست که چهار شاهد گواهیدا دند بزنا کردن مردی و دو شاهد


جلد دوم
۶۴۳
كتاب الشهادة
دیگر گواهی دادند باینکه این مرد محصن است بعد ازان همه ایشان رجوع کردند پس تاوان
برگواهان زناست نه برگواهان محصن بودن وضمن شاهد الايقاع لا التفو[يض?]
ای قامت بينة انه فوض اليها الطلاق واخرى انها اوقعته ثم ج[?]
كان الضمان على بينة الايقاع وكذا اذا شهد على تفويض العتق الى العبد
وآخران أن العبد اعتو نفسه ثم رجعا فالضما[ن?] على شهود الايقاع (تکمله درمختار)
و تاوان ده می شوند گواهان واقع کردن طلاق نه گواهان سپردن امر طلاق بزن
یعنی دو شاهد گواهی دادند که این مرد اختیار طلاق زن خود را بخود آن زن سپردست
و دو شاهد دیگر گواهی دادند که این زن خود را طلاق کرده است بعد ازان هرد[و?]
طایفه شاهدان رجوع کردند از گواهی خود پس تاوان بر گواهان طلاق
کردن زن می شود و همچنین اگر دو شاهد گواهی دادند سپردن مردی اختیا[ر?]
آزادی غلام خود را بخود آن غلام و دو کس دیگر گواهی دادند که این
غلام خود را آزاد کرده است بعد ازان هر دو طایفه شاهدان رجوع کردند پس
تاوان بر گواهان آزاد کردن غلام است نه بر گواهان سپردن اختیار آزادی
ولو شهد انه امره بالتعليق واخران ان المامورعلق
واخران على وجود الشرط ثم رجعوا فالضمان
على شهود التعليق كذا فى البحر الرائق (تکمله وعالمگيرى)
و اگر دو شاهد گواهی دادند که بدرستی این مرد امر کرده است فلان را بمعلق
کردن طلاق زن او و یا بمعلق کردن آزاد کردن غلام او بچیزی مانند
درآمدن در سرای و دو شاهد دیگر گواهی دادند که بدرستی آن شخص


جلد دوم
(۶۳۴)
كتاب الشهادة
امر کرده شده معلق کرده است طلاق زن اور او یا آزادی غلام اور ابدر آمدن در سرا
و دو شاهد دیگر گواهی دادند بوجود شرط که در آمدن در سراست بعد از ان همه شاهدان رجوع
کردند از گواهی خود پس تاوان بر شاهدان معلق کردن است همچنین ذکر شده است در کتاب محیط رایق

تم
کتاب الشهادة ويتلوه كتاب الوكالة انشاء الله تعالى
تمام شد جلد دوم از فتاوای سراج الاحکام که مؤلف گردیده بارشاد مغیث المومنین شهنشاه المسلمین
خلیفة الرحمن اشجع الدوران اعلیحضرت سراج الملة والدین امیر حبیب الله خان و بتوجه میمنت
سنیه محمدی قاطع بدعت نایب پادشاه خود مختار سردار نامدار سردار نصرالله خان نایب السلطنه
ممالک محروسه افغانستان ادخلها الله بحبوحة الجنان و بتصحیح تمام خادمان شرع مبین
و دین متین سید المرسلین و دعاگویان خاص دولت اسلام و ذات مبارک اعلیحضرت
سراج الملة والدین پادشاه مسلمین فصایل و فواضل ارکان حاجی الحرمین الشریفین حاجی
عبدالرازق خان و علمای متبحرین محکمه میزان التحقیقات الشرعیه و بسعی و اهتمام مالا کلام فدایی
دین و دولت اسلام عالیجاہ عزت نشان محمد سرور خان جرنیل
کارخانه جات بتاریخ یوم یکشنبه جمادی الثانی
سنه ۱۳۳۱ زیور طبع پوشید

محمد عمر [؟]


[BLANK PAGE]