کتاب الشهادة
جلد دوم
کرده است این قول بعلامه قاسم رح وقوت داده آنرادر کتاب فتح القدیر و درکتاب هدایه
گفته است که بدرستی این قول نذکر تصیح کرده شده اند دوکان فی یدالشی سوی العبد
والامة وسعك ان تشهد انه له وعن ابی یوسف رح انه یشترط مع ذلك ان
يقع في قلبه انه له (هدایه فان وقع في قلبه انه ملك غيره لا يحل له ان يشهد
بالملك لذى اليد (كفايه) وقالوا يحتمل ان يكون هذا تفسير الاطلاق محمد رح
في الرواية فيكون شرطا على الاتفاق (هدایه) قال الصدر الشهيد رح ويحتمل
انيكون قوله قول الكل وبه ناخذ وقال ابوبكر الرازی هذا قولهم جميعا قال
في الشرنبلالیة اذا را على انسان دره ثمينه في يدکناس اوکناسة في يد جاهل
ليس له ابانه من هو اهله لا يسعه ان يشهد بالملك له فعرف ان مجرد الید
لا يكفى مد فی (فتح القدیر، رد المحتار ) وکسی در دست او چیزی غیر از غلام کیز
رواست ترا که شاهدی بدهی باینکه بدرستی همین چیز از آنکسی است که بدست اوست
واز امام ابو یوسف رح روایت شده است که بدرستی شرط کرده شده است با این بدن انکی
در دل شا هد واقع شود اینکه بدرستی همین چیز از انکسی است که در ست اوست پس اگر در دلی
او واقع شود که بدرستی آن چیز ملک دیگر تست غیر از آنکس که در دست اوستی
حلال نیست او را که شاهدی بدهد بملک بودن این چیز برای این ذوالید گفته اندمشایخ رحمهم الله
که احتمال دارد که این قول امام ابویوسف رح بیان باشد مرقول مطلق امام محمد رح را پس این
واقع شدن در دل شاهد که ملک ذوالید است شرط صحیح شدن با هدشی باتفاق گفته است
امام صدر شهید رح که احتمال دارد اینکه قول امام ابویوسف رح قول همه علما است مین
احتمال عمل میکنیم ما و گفته است ابوبکر رازی رح که این قول امام ابویوسف رح قول عه علمان

شادی دادن
سبب ید در غیر کنیر
و غلام ہوا


جلد دوم
۶۸
کتاب الشهادة

عالما است و در کتاب شرنبلالیه گفته است وقتیکه آدمی دید مروارید که انهار ا در دست خاکروبی میپالتا
و در دست نادانی که نبود در پدران او کسی که از اهل کتاب علم باشد روا نیست او را که گواهی میدهد ملک
بودن آن مروارید و یا آن کتاب بر آن خاکروب و آن نادان پس معلوم شد که بمجرد دیدن
دست کسی بر چیزی کافی نیست برای شاهد می اون ملک در ان چیز رامی آن ذوالید
همچنین ذکر کرده در مدنی ثمر المسئلة على وجوه الاول ان عاين المالك مللات
(هدايه) وهوان عرف المالك باسمه ونسبه ووجهه وعرف الملك
بحدود، ورأه في يد بلامنازع ثم راه في يد اخر فجاء الأول فادعاء
(فتح القدير) حال له أن يشهد (هدايه) بتر به انگذر منیر چهار و سه وجه اول آنکه
شاهد بیند مالک وملک ودیدن او مالک آنست که بشناسد او را بنام ونسب وبروی
ودیدن او ملک آنکه بشناسد انرا بحدود ان و ببیند آن ملک را در در مالک بدون فراغی
پس از این بیند آن ملک را در دست دیگر می پس بیاید آن شخص که در اول ملک در دست او
بود و دعوی کند آن ملک حلال است اینشاهد را که شاہدی بد بر براد و الثانی ان مان
الملك بحدوده دون المالك بان عاين بحدوده ينسب فلان بن فلان
الفلاني وهو لا يعرف بوجهه ونسبه ثم جاء الذى ينسب اليه الملك وادعى
ملك هذا المحدود على شخص حل له ان يشهد استحسانا (هدايه وفتح القدير)
و وجه دویم انجایشا به شناسد ملک بحدود آن نه مالک با این نق که بیند ملکیرا بحدود آن
که نسبت کرده میشد بفلان سر فلان از فلان قبیله و آشنا می شناخت آفگان برویس بستان
پس که آن شخصی آن ملک با ونسبت کرده میشد و دعوی کر و ملکیت آن محد و را بر شخصی حلال است
آن شاهد را که شاہر می بدهد بر او از روی استحسان و علی هذا قال الفاضح رح فان كان المالك


جلد دوم
۶۹
كتاب الشهادة

امراة لا تخرج ولا يراها الرجال فان كان مشهور اند لها جازان يشهد عليه
لان شهرة الاسم كالمعابنة (فتح القدير) و بنابرین گفته است امام نامحی رح که اگر انا
ان ملک زنی بود که بیرون نمی برآمد و مردان نمیدیدند او را پس اگر انفلک مشهور بود که بدر
مران زن است روانست شها بده که شاهدی بدهد بر آ آوز را که مشهور بودن نام مانند بخشتم
دیدن  الثالث ان لا يعاير الملك ولا المالك بلسع ان بن س الخلال
ضيعة كذا حدودها كذا و هو لم يعرف تلك الضيعه ولم يعاين يده عليها
لا يجل له ان يشهد له بالملك (هدايه و فتح القدير) وجه سوم است که شاه در ملک
دیده باشند و نه مالک بلگه شنیده باشد که بدرستی مر فلان پر فلان رفلان قبیله را چنان زمین است
که حدود آن چنین است و اشاء یعنی شناخت آن زمین چشم ندیده بود دست و را بر ان مبین جلا است
مرآبشاور که شاهدی به د پر او بان ملک الرابع ان علی المالك بان عرفة معرفة
بافة كلد زيكو سمع ان لرضيعة في كورة كذا وهو لا يعرف لالت الضيعة بعينها
لا يسعان يشهد له بالملك فيها ( هدايه و فتح القدير ) وجه جهارم انکه شما د نخنه بینه
با نظرت که بشناسه او را شناختنام چنانکه مان را که در کوشم بود که بارشی ماد را زمینی است فلان
با دو اشنا ه بود از زمین یعنی نشناسه دست او را که شاهدی هم پرا او ملکیت در این مبین
واما العبد والأمة فان كان يعرفة نهارقيقان فكذلك لان الرقق لا يكون بدم الان
وات كان لا يعرف انهما رقيقان الاهما صغيرا ل يبعران عن انفسهما كذلك لاندا
لها و ان كانا كبيري البعير عن انفسهما سواء كانا صبين عتلين او بالقين به
مرح الحبو فذلك مصر الاستثناء في قوله سوا العبد والأمة لان لهما يد علی
انفسهم ( هدایه و فتح القدر اما شاهدی در علام وکنیز پر کر شاہد میدانست که بدر

فایده
(شهادت بیست
بر کنید و غلام اگر حضر
باشند یا کنیزی باشند
که مشهور بغلامی باشه
مقبول است)


جلد دوم

٧٠

کتاب الشهادة

ایشان بنده اندهمچنین رواست او را گواهی دادن زیرا که بنده در دعویها شدر پس دو
که او را در دست کسی بیند رو است او را که شاهدی بدهد بملکیت آن و برا ذو الید و اگر شاهد امید
که ایشان بنده اند مکر اینکه ایشان صغیران بودند که بیان از جان و کرده نمیتوانستند که ما بنده هستیم
یا آزاد پس همچنین حکم است که رو است شاهد را گواهی دادن باینکه غلام و کنیز صغیر است
بر فعل ایشان نیست نیست پس در دست هرکس باشند آنکس دست بر ایشان ثابت او اگر
ایشان بزرگ بودند یعنی از جان خود بیان کرده میتوانستند خواه کودک عاقل باشند یا بالغ
باشند چنانکه باین تصریح کرده است امام محمد رحمة الله علیه پس همین صورت مصرف استثنا است
از این قول صاحب هدایه که شاهدی میدهد بر هر چیزی در است بدون غلام و کنیز زیرا که غلام و کنیز
بزرگ است بت بنفس خود و فی محیط معزیا الی المنتقى اذا شهدوا انه مات في
هذه الدار و هلى ميراث ولولم يشهدوا ان ابا هذا المدعى مات وهذه الدار كان
له يوما ما او شهد بمات في سنة مات فهو جائزنه ولوراء على حمار يوما لم
يشهد انه له لاحتمال انه ركبه بالعارية وانما حمار خمسين يوما او اكثر ووقع
في قلبه انه له وسعه ان يشهد انه له وفي البزازية عاين المشاهدانه يتبغ دار
ولم تقع له ان يشهد بالملك والتاج شهدان فلان بن فلان مات وترك
هذه الدار ميراثا ولم يدركا الميت فشهادتهما باطلة انتهى ، و در کتاب محیط ذکر شده
در حالی که نسبت مرد ا ابکتاب ملقب اینکه اگر شاهدی دمی دادند که بپدری فلان همین چهارپای مرده ای
پس ا و چهار پای میراث میشود و گواهی ایشان قبول است و اگر گواهی دادند که پد ر این مدعی مرده
و حال آنکه این سرای مرا و را بو د در روز یکه مرده بود و یا گفتند در ماهی که مرده بود و یا
در سالی که مرده بو د پس همین دعوی او دوست بر ا می شاهد و گواهی ایشان قبول است و اگر کسی دی

فایده
شاهدی دادند
بفلان بر همین چهار پای
مرده است آن چهار پای
میراث میشود
فایده
شاهدی دادند
که فلان مرده است
و این سرای میراثی
بمانده از او و آن پدر
ا و مرده رانده ده بود
شاهدی ایشان باطل
است

و اینکهدید بران دست کند
پدر این مدعی مرده بـ [؟]
بدهند
مالاً ميراثي


جلد دوم
۷۱
كتاب الشهادة

دیگر براسوار فرسی یک روز گواهی ندهد که بدرستی این فرس است زیرا که احتمال دارد که سوار شده
باشد بران فر بعاریت اگر در اسوار ا برنجاه روز و یا زیاده و در دائه واقع شد که این مساوات
رو است و را که گواهی بدهد که بدرستی این فرمز او است و در کتاب بزازیه ذکر شده است
که اگر شاهد دید چهار پائی را که از حقبه جائی دیگر میرفت و شیر انرا میخورد در آن آن اشیاء مرام که ها گواهی
بدهد بر ملک آن چارپائی بخانه زاد آن برامالک آن چهارپائی شیر دهنده و اگر دو گواهی
دادند که بدرستی فلان پسر فلان مرد و بهمن سهامی المیراث گذاشت و حال آنکه ایشان پر این
ندیده بودند انمرده را بس گواهی ایشان باطل است واذا اقر الزوج عند الشاهد بالطلاء
ا واقرا لمولى بالاعتاق ثم دعاه الى الشهادة على النكاح وعلى البيع فانه يمتنع
عن الشهادة ولا يحل له ان يشهد كذا فى فتاوى قاضيخان (عالمگیری) و قضیه
شوهر زن نزد شاهد اقرار کرد بطلاق زن یا خواجه غلام اقرار کرد با زاد کردن غلام مربعد ازان طلب
کرد آن شوهر یا آن خواجه آنشاهد را جهت شاہدی دادن بنکاح در صورت اول یا بخریدن
در صورہ دوم منع بیار د انشا هدر شاہدی دادن حلال نیست و راکه شاهدی بدهی چنین ذکر شده است
در فتاوای قاضیخان اشتر عينا وادعى على البايع ان به عيبا ولم يثبت قباعه من
فا دعى المشترى الثانى عليه هذا العيب انكر فالذين سمعوا حل الهم ان يشهدوا عليه
في الحال كذا في الخلاصة (عالمگبری) شخصی خرمیریزی را و دعوی کرد بر فروشنده که بدرستی
در آن چیز عیب است و ثابت نکرد آن عیب را پس بخرید آن خرنده فروخت بر وی بس اخخرمنده
دوم دعوی کرد بر خرنده اول این عیب ابس منکر شد خرنده اول از ان عیب پس آن کسانیکه
شنیده اند آن اقرار خرنده اول را بآن عیب رو است ایشانرا که شاهدی بدهند بر او بان
عیب در حال یعنی بقیام آن عیب بانخیر فروخته شد، همچنین ذکر شده است در کتاب الا الفات

فایده
اگر کسی نزد شاهر
اقرار بطلاق زن کرد
یا اقرار با زا د کردن گردا
بعد از ان طلب کرد
انشاهه را جهت بدی
نکاح یا شاهدی بخرینه
روانیت ان
شاه د را شاهد
دادن


جلد دوم
۷۲
کتاب الشهادة

فایده
منع آوردن پیش
قبول گواهی بردان
آن است امر شاهد
دیگری غیر او پیدا
اکه دیگری پیدا
نمی شد در ان
منع آورد

ولا باس للانسان ان يحترز عن قبول الشهادة وتحملها وفي باب العين من كراهية
الواقعات رجل طلب منه ان یکتب شهادته او يشهد علی عقد فابی عن ذالك
فان کان الطالب یجد غيره جازله الامتناع عنه والا فلا يسعه الامتناع كذانی
الذخيرة وعلى هذا امر التعديل اذا سئل من انسان فان كان هناك سواه
من يعد له يسعه ان لا يجيب والا لم يسعه الا ان يقول فيه بالحق حتى لا يكون
مبطلا للحق كذا في المحیط (عالمگیری) و باکی نیست مرانسانرا که پرهیز کند از قبول
کردن شها د تیمی از بر داشتن آن د ربا ب عین از کتاب کراہیت کتاب واقعات ذکر شده است
طالبے از مردی کہ بنویسد شا به نمی در ایا شا د شود بعقد کمی پس او منع آورد از ان بس
ان البنانی برای پیدا شیدای استان دارای دیگری را پی پی اور روانی منع اور
ازا ہمین ذکر شده است در کتاب ذخیره و بنا بر این حکم است کار عادل کردن به وقنی
که پرسیده شد از انسان عادل کردن شاه پس اگر دیگری در انجا بود که تعدیل کردن
شاهده را بگوید رو است که جواب نگوید و اگر دیگری نبود غیر از او رو انیست او را که در باره ام
شاه حق را بگوید بجهت انکه باطل کننده حق نشود و چنین ذکر شده در کتاب محیط دالنهاد
في الحدود يتخير فيها الشاهد بين الستر والاظهار والستر افضل (هدايه
وهذا يجب ان يكون بالنسبة الى من لم يعند الزناء ولم يهتك به اما اذ او
صل الحال الى اشاعته والمتهتك به بلى بعضهم ربما افتخر به فيكون الرمال
اولى من تركها بخلاف من زنی مرۃ او مرارا مستترا متخوفا متندم
فانه محل استحباب ستر الشاهد (تكملة رد المحتار الا انه يجب ان يشهد عليه
في السرقة فيقول اخذ ولا يقول سرق محافظة على الستر ولانه لو ظهرت

فایده
در شاہدے حدود
اختیار مرشاهدار
که ستر کند انرا
یا اظهار نماید


حصه دوم
۷۳
كتاب الشهادة

اللوجب القطع والضمان لايجامع القطع فلا يحصل حيا حقه (هدايه) وشاهد
در حدود حکم آن اینست که اختیار داده شده است شاهد را در ان میان پوشیدن
وظاهر کردن آن و پوشیدن آن بهتر است و واجب است که این حکم اختیار
داشتن شا بد نسبت بکسی باشد که عادت زنا نداشته باشد وپرده خود را بان ندریده
باشد اما وقتی که حال او رسیده باشد بوید اکرون آن و دریدن پرده خود بان بلکه
بعضی از ایشان بسیار بار مقترسگند بان پس واجب است که شاهدی دادن براوبتر
باشد از ترک آن بخلاف کسی که زنا کرده باشد یکبار یا چند بار پنهان کننده
و ترس داشته پشیمان شونده بان پس بدرستی که این من جابی مستحب بودن پنهان
داشتن شاهد است شاهدی را برا ولیکن در دزدی واجب است بر شاهد که شاهدی
بمال بهر پیس بکوید که گرفته است مال او نگوید شاهدی خود که دز دیده است انجهت
نگهداشتن بستر و دیگر از جهت آنکه اگر دزدی ظاهر شود بهر آئینه واجب میشود بریدن
دست دز د و حال آنکه تاوان مال با بریدن دست یکجا نمیشود پس حاصل نشد نزده
کردانیدن حق صاحب مال الباب الثالث في صفة اداء الشهادة والا
ستماع الى الشهود باب سوم ثابت است در بیان صفت و ا کردن شاهدی و در
گوش داشتن شاهدی ایشان وعلى ان على حاضر يحتاج الشاهد إلى الإشارة الى ثلا
مواضع اغنى الخصمين والمشهود به لو عينا لا دينا (در مختار) فلا حاجة
حينئذ الى ذكر نسبه لانه يشار اليه فلا حاجة الى ذكر اسمه وذكر ابيه
فذكر جده اولى (جامع الفصولین) و شاهدی اگر بر شخص حاضر
بود محتاج میشود شاهد در گواهی دادن خود باشارت کردن سب جا یعنی مدعی

فایده
شاهدی اگر بر شخص
حاضر بود محتاج ان
شاہد باشارت کرد
ب سه موضع


جلد دوم ۷۴ کتاب الشهادة

ومدعی علیه وآن چیزی که شاهدی بآن داده میشود اگر آن چیز مال معلوم بود درین صورت
در ین وقت هیچ حاجت نیست بذکر کردن نسب مدعیله زیرا که اشارت با و کرده میشود
پس هیچ حاجت نیست بذکر کردن نام او و نام پدر او پس ذکر کردن نام پدر کلان بهتر است
باینکه حاجت بذکر آن نشود وان علی غائب كما في نقل الشهادة اوميت فلا
يقولها من نسبته الى جده فلا يكفى ذكر اسمه واسم ابيه وصناعته الا اذا
كان يعرف بها اى بالصناعة لا محالة بان لا يشاركه في المصر غيره فلوقضى
بلاذكر الجد نفذ فالمعتبر التعريف لا تكثير الحروف حتى لو عرف باسمه فقط
او بلقبه وحده كفى جامع الفصولين والملتقط در مختار و اگر شاهدی بر غایب
باشد چنانکه در صورت نقل شاهدی که شخص قاضی شاہدی می مید هند بر غایب قاضی قاضی دیگر
شاہدی ایشانرا نوشته میکند و یا شاهدی بر مرده باشد پس ناچار یست در قبول شدن گواہی
را از نسبت کردن آن غایب یا ان مرده بپدر کلان او چنانکه بگوید شاهد که فلان پسر فلان
پرفلان پسر کلانی نیست درین گواهی ذکر کردن نام آن غایب یا آن مرده و نام پدر
ایشان و پیشه ایشان مکہ کافی میشود ذکر کردن پیشه اگر آن غایب یا آن مرده البته شناخته
میشد بآن پیشه چنانکه کسی در ان پیشه شریک نبود او را در ان شهری که میباشند پس در بیصور
اگر قاضی حکم کند بدون ذکر کردن پدر کلان ایشان نافذ و جایز میشود حکم او پس معتبر
معلوم کردن شخصی است که شاهدی بر او داده میشود نه بسیار کردن حرفها و لفظها با آه
اگر شناخته میشد آن غایب یا آن مرده فقط بنام خود یا تنها بلقب خود کافی است
آن نام یا لقب در قبول شدن گواهی همچنین ذکر شده است در کتاب جامع الفصولین
و کتاب ملتقط وكذا بصفته كالا فتے به فى الجامدية فيمن يشهد ان المرأة التي

فایده
اگر شاهدی بر شخصی غایب
باشد ناچاریست شاهد را
که نسبت او را بپدر
او کند


حصه دوم
۷۵
کتاب الشهادة

قتلت في سوق كذا يوم كذا في وقت كذا قتلها فلان قبل بلا بیان اسمها وابيها
حيث كانت معروفة له يشارکها في ذلک غیرها قال فی الاشباه ویکفی النسبة
الی الزوج لان المقصود الاعلام و فی العبد اسمه واسم مولاه وابو مولاه
ولا یکفی الاقتصار علی الاسم الا ان یکون مشهورا (تکمله رد المحتار) همچنین
حکم است یعنی حاجت نیست بذکر کردن پدر کلان اگر شناخته می شد آنکه که شاهدی
براو داده می شد بصفت او چنانکه فتوی کرده است باین حکم فتاوای حامدیه در بارۀ
شخصی که گواهی بد هد بر اینکه بدرستی آن زنی که کشته شده بود در فلان بازار در فلان روز
در فلان وقت او را فلان کس کشته است قبول میشود گواهی او بغیر از بیان کردن
نام آن زن و نام پدر او اگر آن زن مشهور بود که شریک نبود او را دیگر زن
دران صفت و گفته است در کتاب اشباه که کافی است نسبت کردن زن
بسوی شوهر او زیرا که مقصود معلوم کردن آن زن است و این مقصود
حاصل میشود بنسبت کردن او بشوهر او و کافی است در غلام نام او و نام
خواجه او و نام پدر خواجه او و کافی نیست کوتاهی کردن بنام او مگر که مشهور باشد

آن غلام اذا شهد الشهود علی اقرار رجل بشراء محدود اوبیعه او ما
اشبه ذلک لابد ان یذکروا فی الشهادة انه اقر علی نفسه
او یقولوا اقر بشرائه بنفسه اوبیعه بنفسه کذا فی الذخیرة
(عالمگیری) و قتیکه شاهدان شاهدی دادند با قرار کردن مردی
بخریدن زمینی محدود شده یا بفروختن آن یا انچیزی که ماند آنست
ناچارست از اینکه ذکر کنند شاهدان در شاهدی خود این را که بدرستی
فایده
ناچاریست در شهادت
بر اقرار بفروختن یا خریدن
آنکه شاهدان بگوئید اقرار
کرد بفرض خود یا اقرار کرد
بانخرید بنفس خود یا بفروخته
آنچیز بنفس خود


جلد دوم
۷۹
كتاب الشهادة

فایده در شهادت بر استهلاك دواب
فایده در در شاهدی بهلاك كردن چهار پایها بیان كند نر و ماده آنها را حاجت به بیان رنگ آنها نیست و بیان نوع آنها نیز ضرور است

آن مرد اقرار کرده است بنفس خود یا بكویند كه اقرار كرده است بخریدن آن چیز و یا نرفتن آن بغبن فاحش و همچنین ذكر شده است در كتاب ذخیره و في فتاوى الفقيه ابو الليث رحمه اذا ادعى على اخر انه استهلك دواب له و ذكر عدد امعلوما واقام البيئة على ذلك ينبغى ان يبين الشهود الذكر و الانثى وان لم يبينوا ذلك قال الفقيه ابو بكر رح اخاف ان تبطل الشهادة ولا يقضى للمدعى بشئ من دعواه وان بينوا الذكور والاناث جازت شهادتهم ولا يحتاج الى ذكر اللون وهذا القائل يقول مع الذكر الانوثة والذكورة لابد من ذكر النوع بان يقول فرس او حمار او نحوه ولا يكفي بذكر اسم الدابة ومن المشايخ رحمهم الله تعالى من ابى ذكر الذكورة والاول اصح هكذا في المحيط (عالمكيرى) در فتاوای فقیه ابو لیث رح ذكر شده است كه اگر شخصی دعوی كرد بر شخص دیگر كه بدستی این شخص هلاك كرده است چهار پایان مرا و ذكر كرد شمار آنها را و گذرانید شاهدانرا باین دعوای خود بشاید كه بیان كنند شاهدان نر و ماده آنها را واگر شاهدان بیان نكردند نر و ماده آنها را كفته است فقیه ابو بكر رح كه می ترسم كه باطل شود شاهدی ایشان وحكم كرده نشود بر امدعی چیزی از دعوا او و اگر بیان كردند نر و ماده آنها را روا میشود شاهدی ایشان و حاجت نیست بیان كردن رنگ آن چهار پایان و این گوینده كه فقیه ابو بكر است رحمة الله میگوید كه با بیان كردن نر بودن و ماده بودن چهارپا ناچاریست از بیان كردن نوع آن چنانكه بكوید شاهد كه آن چهار پا اسپ است یا خر یا مانند آن و اكتفا كرده نمیشود بذكر نام چهار پای و بعضی از مشایخ رحمهم الله تعالی كسی است كه منع كرده است بیان نر بودن و ماده بودن انرا و قول اول صحیح تر است همچنین ذكر شده است در كتاب محيط ولو سئل القاضى الشهود عن لون الدابة و ذكوره انهم شهدوا عند الدعوى


جلد دوم
بابت
وذكرو الصفة على خلاف ما تقبله الانجاب لم يقبل ولا يضر كذا في الخلاصة
(عالمگیری) و اگر قاضی پرسید شاهدان را از رنگ چهار پا و بیان کردند شاهدان رنگ
را بعد از ان شاهدیٹی او مد نیز د و دعوی و بیان کردند صفتی را مخالف از رنگ اول قبول کرد
میشود شاهدی ایشان و تناقض در چیزی که حاجت بآن نباشد ضرر نمیرساند چنانچه من بکنین
شده است در کتاب خلاصة الفتاوى شهد ان هذه المراة وهى فلانة حرام على هذا
المدعى عليه بثلاث تطليقات فوا جب عليه الكف عنها قال فيه خلل لا بد
من ذكر الفعل من جهة المدعى عليه ليقع به الحرمة وهو ان يقول في الشهادة انه
طلقها ثلثا وكذا لا يكتفى الشاهد بقوله وقد كان حلف بطلاقها وحنث فيها
حتى يفصل لفظ اليمين والحنث كذا في التاتارخانية نقلا عن الحاوی (عالمگیری)
شاهدی دادند دو شاہد برینکه بدرستی این زن که فلانه است حرام است بر این مدعی علیہ
به طلاق پس واجب است بر او باز داشتن خود را ازین زن گفته است صاحب کتا
که درین شاهدی خلل است نا چاریت از بیان کردن فعل از جانب مدعی علیه برای
انکه واقع شود بسبب آن فعل حرام بودن زن بر آن مدعی علیه و آن فعل این است که بگو
در شاهدی خود که بدرستی مدعی علیه طلاق کرده است این زن را بسه طلاق و همچنین
اکتفا نکند شاهد باین قول خود که تحقیق مدعی علیه سوگند کرده بود بطلاق این درو حانث شده
بود در سوگند خود تا آنکه بیان کنند لفظ سوگند و حانث شدن او را همچنین ذکر شده
است در فتاوای تاتار خانیه که نقل کرده است از کتاب حاوی قیدسی
الشهادة على الافلاس ان يشهد و هولاء يعلمون ما لا سوى
ثياب ليله ونهاره ( سراجيه ) شاهدی دادن بر مفلس بودن
فایده
در شاهدی دادن
بطلاق زن ناچا ریت
که نسبت فعل طلاق را
بطرف شوہر کنند و در شاهد
سوگند بطلاق اکتفا نکنند شاهد
که سوگند کرده و حانث شده
تا اینکه بیان لفظ سوگند
و حانث شدن
را نکنند
فایده
شهادت بر فایلی
مسی است که شاهدان بگویند
نمیدانیم از بهرایش پر اورا
جزیہ یکبر مال اورا ہیم را


جلد دوم
۷۸
کتاب الشهادة

فایده
در شاہد بفروختن
بداد و ستد فروشنده
و خرنده واقع شده باد
شاہد بگوید که خرنده مبادا
در اعمال از او بستاند
شخصی نیست که دو شاهد شاہدی بدہند بر اینکہ میدانیم مراین شخص مالی غیر از جامه هاش در روز او
رجل جاء الى رجل فسامه ثوبا ودفع الى البايع دراهمه واخذ ثوبا وافترقا من غير
ان يعقد ابيعابلسانهما جاز ذلك فان وقعت الخصو بينهما بعد ذلك
ومست الحاجة الى الشهادة قالو اينبغ للشاهدين ان يشهد انه دفع الدرام
وقبض منه الثوب ولا يشهدان على البيع الا اذا كان بينهما مقدمات
يعلم الشهودان الاخذ والاعطاء كان على وجه البيع والقاضي الذى
وقعت عنده الخصو يعتقدجواز البيع بالتعاطى (قاضیخان) مردی آمد
نزد مرد دیگر سر قصد کرد خریدن جامه را از و و داد بفروشنده درمها را و گرفت جامه
از و و با هم جدا شدند بغیر آنکه عقد فروختن را کنند بزبان خودروا است این فروختن را
پس اگر واقع شد دعو میان ایشان بعد ازین فروختن حاجت افتاد بشاہدی
گفته اند مشایخ رحمهم الله تعاکیباید آن دو شاہد را که شاہدی بدہند باین طریق
که بدستنی این شخص در مہا را داد با و و قبض کرد از ا وجامه را و شاہدی نہ بیند بفروختن
مگر شاہدی بدهند بفروختن و قتیکه میان آن دو مردنشانها و علامها بوده باشد
که شاهدان میدانستند از ان نشانها که گرفتن جامه و دادن درم بطر
فروختن بود و آن قاضی که واقع شده بود آن دعوی نزد ا و اعتقاد داشت
روا بودن فروختن را بداد وستد بدون ایجاب و قبول شهدا
که این مدعا ملک این مدعی است و لم یقولا در دست این مدعی علیه بناحق است فا
لصحيح انه لوطلب المدعى الحكم بالملك تقبل هذه
البينة ولو طلب التسليم لا يحكم بها ما لم يقولا در دست این بنا حق ا

فایده
شهادت بر اینکه
این ملک مدعیست
ونه گفتند که بدست
مدعی علیه بناحق
است

علامه الرحمن
عمر محمد

فقیر محمد غلام ولد محمد سرور


جلد دوم ٧٩ کتاب شهادة

(جامع الفصولین) وهو الاشبه والاقرب الی الصواب (عالمگیری)
وهل یشترط ان یقولا واجب است بر این مدعی علیه که دست کوتاه کند اختلفوا فیه
والصحیح انه لا یشترط والاحوط ان یذکر (جامع الفصولین) شاهد نمی تواند
دو شاهد بر اینکه این مدعا ملک این مدعی است و نگفته که در دست این مدعی علیه بغیریق
پس صحیح اینست که اگر مدعی طلب میکرد از قاضی حکم را بملک بودن آن مدعابرا ی او
قبول میشود این شاهدان و اگر مدعی طلب میکرد سپردن آن مدعا را باو حکم نکند قاضی با
شاهدان تا که نگفته باشند که در دست مدعی علیه بنا حق است
و همین قول مشابه تر و نزدیکتر است بحق و آیا شرط است اینکه شاهدان
بگویند که واجب است بر این مدعی علیه که دست خود را کوتاه کند از این مدعا اختلاف
کرده اند مشایخ رحمهم الله تعالی در ان صحیح اینست که شرط نیست و نزدیکتر
با احتیاط آنست که بیان کرده شود و فی فتاوی رشید الدین رح ینبغی ان یقول
المدعی فی دعواه این مدعا حق منست و ملک من است ولا یکتفی بقوله حق من
و ملک من وکذا فی جانب المدعی علیه وکذا فی الشهادة ولو قال حق من ملک
من است کفی وفاقاً وکذا فی امثاله (جامع الفصولین) و در فتاوای رشید الدین
ذکر کرده است که میباید که مدعی در دعوای خود بگوید که این مدعاحق من است
و ملک من است و اکتفا نکند باین قول خود که حق من است و ملک من همچنین میباید که گفته
شود در جانب مدعی علیه و همچنین میباید که ذکر کرده شود در شاهدی و اکر گفت
مدعی که حق من ملک من است کافی میشود باتفاق مشایخ رحمهم الله تعالی همچنین
کافی میشود در مانند های آن در جانب مدعی علیه و شهادت چنانکه کافی میشود در جانب


جلد دوم
۸۰
كتاب الشهادة

يا قول شاهده فتاوى النسفى سئل عن شهود كان فى لفظ شهادة
كل واحد منهم ما گواهی میدهیم که فلان چیز آن فلان است هل يكون
هذا بمنزلة قوله ملك فلان است قال نعم وكان الامام
ظهير الدين المرغيناني رح يقول ينبغى للقاضى ان يستفسرهم
انهم ارادوا الملك او غيره فان فسروا اخذ بتفسيرهم وان لم
يفسروا وغابوا او ماتوا فالقاضى يقضى بشهادتهم بالملك كذا
فى الذخيرة ( عالمگيرى ) و در فتاوای امام نسفى رح ذکر شده است
که پرسیده شد از او از حکم شاهدانی که در لفظ شاهدی هر كدام از
ایشان این لفظ بود که ما شاهدی میدهیم که فلان چیز آن فلان است
آیا این قول ایشان بمنزله این قول میشود که ملک فلان است یا نه گفت در
جواب که آری میشود و بود امام ظهیر الدین مرغینانی رح میگفت که بشاید مر قاضی را
اینکه بپرسد از ایشان که بدرستی ایشان بلفظ آن ارادۂ ملک را کرده اند
یا غیر آن را اگر بیان کردند و گفتند که ما بلفظ آن اراده ملک یا غیر آنرا کرده ایم
عمل کند قاضی ببیان ایشان و اگر بیان نکردند و شاهدان غایب شدند
یا مردند پس قاضی حکم کند بشاهدی ایشان بملک بودن آن مدعا
برای مدعی همچنين ذكر شده است در کتاب ذخیره اذا شهد شاهد
علی الحق مفصلا وشهد الآخر على شهادته او مثل شهادته لا تقبل
بالاجماع وكذلك اذا قال اشهد على مثل شهادة الأول وكذلك
اذا قال اشهد على مثل ما شهد به الاول ولو شهد الآخر بما اشهد به الام
فایده
(شاهدی شاهدی)
( و شاهد دیگر گفت که شاهی)
( بستم بر شاهدی او یا مانند)
(شاهدی او قبول نمیشود و گر)
(گفت که شاه بیستم بمانند)
(شاهدی او قبول)


جلد دوم
۸۱
كتاب الشهادة

فایده
شاهدی شاهدی داد و شاهد دیگر
گفت که شاهد ستم بر شاهدی این
یا مانند شاهدی او قبول نمیشود
و اگر گفت که شاهد هستم
مانند شاهدی او
قبول میشود

ان يقبل شهادته قبلت ان كان يضبط جميع ذك لفظا ومعنى بالسماع ولواجب
ان يشير الى المدعي والمدعى عليه والى المشهوبه ان كان منقولا ( سراجيه)
وبه يفتى كذا فى الخلاصة ( عالمكيرى ) والفتوى على ان القاضى اذا احسن تهمة
لم يقبل الاجمال من الشاهد (سراجيه) والا يقبل ( قاضيخان )
وقتی که شاهدی داد شاهد محتجی شاهد ی تفسیر کرده شده و شاهدی داد دیگر شاهد بر شاهدی او یا شاهدی
داد مانند شاهدی او یعنی شاهد دیگر گفت که شاهد ستم بر شاهد ی شاهد اول یا شاهد ستم مانند شاهد اول
قبول کرده نمیشود شاهد ی دوم باجماع علما و همچین قبول نمیشود گواهی شاهد دوم وقتی که گفت گواهی
میدهم هم مثل گواهی شاهد اول و همچنان قبول نمیشود گواهی شاهد دوم وقتی که گفت
گواهی میدهم مثل انچیز یکه گواهی داده است بران شاهد اول و اگر شاهد
دادان شاهد دیگر بانچیز یکه گواهیداده بان شاهد اول و یا مانند شاهدی دیگر یعنے
گفت که شاهد هستم مانند شاهد اول قبول کرده میشود شاهدی او اگر آن شاهد دیگر
یاد کرده میتوانست تمامی آن شاهدی را از روی لفظ و معنے بیکبار شنیدن و
واجب است که آن شاهد دیگر اشارت کند مدعی و مدعی علیه و بانچیز یکه
دعوی در انست اگر چیزی منقولی باشد و همچین قول فتوی کرده شده است
همچنین ذکر شده است در کتاب خلاصة الفتاوی و فتوی بر انیست که قاضی قتیکه
تهمت بیند در شاهد قبول نکند اجمال شاهد ی را از شاهد و اگر تهمت را نمیدید قبول کند
اجمال را از شاهد عن الشيخ الامام الاجل السرخسى ح انه سئل لوان شاهدا شهد
عن نسخة شهادة وشهد الباقون وقالوا نشهد بمثل ما شهد به هذا الشاهد
وفى هذه النسخة هل يكتفى بذلك قال نعم اذا قال هذا على هذا واشار اليها ومكان

فایده
شاهدی داد یک شاهد از روی نسخه
و باقی شاهدان گفتند که شاد ستم
مانند انچه شاهدی داد این شاهد
عبد المقيم


جلد دوم
کتاب الشهادة
نقل شده است از شیخ امام سرخسی رح که پرسیده شد از اوکه اکر شاهداواز کاغذی
گواهی دادند باقی شاهدان و گفتند که گواهی میدهم بمانند انچیزیکه گواهی داده است
بانچیز همین شاهد و درین کاغذ نوشته است آیا اکتفا کرده میشود بهمین گواهی گفت شیخ مذکور
در جواب که آری اکتفا کرده میشود بان وقتیکه بگوید شاهد که مر این مدعی را است برین
مدعی علیه و اشارت کند بسوی هر دو و باشد آن شاهد بحالی که قدرت بود او را بر اینکه تعبیر کند
بزبان خود اگر تکلیف داده شود اورا تفسیر آن شاهدری اذا كتب شهادة الشاهد
في بياض وقرأ عليه ذلك فقال الشهدان لهذا المدعي جميع ما سمى ووصف
في هذا الكتاب على هذا المدعى عليه او قال هذا المدعى به الذي قرئ ووصف في هذا الكتاب
في يد هذا المدعى عليه بغير حق واجب عليه تسليمه الى هذا المدعي
فهذه شهادة صحيحة (عالمكيرى) وقتیکه نوشته شد گواهی شاهد در کاغذی و خوانده شد
آن کاغذ بران شاهد پس گفت شاهد که گواهی میدهم که بدرستی این مدعی را است
تمامی آن چیز یکه نامیده شده و صفت کرده شده است درین کاغذ بر این مدعی علیه
یا گفت که این مدعی به که خوانده شده و صفت کرده شده است درین مکتوب در دست این مدعی علیه
بنا حق است پس واجب است بر او سپردنش باین مدعی پس این گواهی صحیح است وسئل
عن شيخ الامام الاجل السرخسي رح ان الشهود اميو فيكتب شهادتهم في نسخة وقرا غير الشاهدتها في
تلك النسخة فلما فرغ عن القرأة شهد الشهود وقالوا
همچنین گواهی میدهیم و گواهی میدهیم که وی ازین نسخه بر خواند مرا این مدعی را براین مدعی علیه
هل تقبل قال نعم على الوجه الذي قد بينت يعنى ما قدم (سراجیه)
پرسیده شد از شیخ امام بزرگ سرخسی رح که بدرستی که اگر شاهدان امی بودند


جلد دوم
۸۳
كتاب الشهادة

پس نوشته شد گواهی ایشان در کاغذی و خواند کسی غیر شاهد انچیز را که در ان کاغذ است
پس وقتیکه فارغ شد انکس از خواندن پس گواهی دادند گواهان و گفتند که ما همچنین گواہیم
و گواهی میدهیم که این کس ازین کاغذ میخواند مر این مدعی را بر این مدعی علیه آیا
قبول میشود این گواهی ایشان گفت شیخ مذکور که آری قبول میشود بهمان وجه که بیان کردیم
یعنی آنچه که پیشتر گذشته است که اشارت بکند بسوی مدعی و مدعی علیه
و شاهد بحال باشد که اگر تکلیف بران کرده شود ادای شاهدی را بزبان کرده میتواند
في النوازل اذا شهد احد للشاهد بنسخة قرأها بلسانه ثم قرأ رجل اخر من النسخة
والشاهد الاخر يقرأ معه مقدار ما يقرءه ته فقال ليس بصحيح كذا في الذخيرة
(عالمگیری) در کتاب نوازل گفته است وقتیکه گواهیداد یکی از دو شاهد بکاغذ نوشته
که میخواند انرا بزبان خود بعد ازان خواند یک مرد دیگر ست هری را از کاغذ نوشته و شاهد
دیگر میخواند با او پیوسته بخواندن او پس همچنین گواهی صحیح نیست همچنین در خیره است
در کتاب ذخیره سئل على بن احمد عن الشاهد اذا كان يصف حدود المدعى عليه
ينظر في الصك واذا لم ينظر لا يقدر على وجهها هل تقبل قال اذا كان ينظر وينقله
ويحفظه عن النظر فلا تقبل واذا كان يستعين به نوع استعانة
كقاري القرآن عن المصحف تقبل كذا في التاتارخانية نقلا
عن اليتيمة (عالمگيري) پرسیده شد از علی پسر احمد رحمه از حکم شاهد که بیان
کرده نمیتوانست حدود مدعی به را وقتیکه نظر میکرد در قباله و بیان کرده نمیتوانست وقتیکه
نظر نمیکرد بآن آیا قبول میشود شاهدی او یا نه گفت علی رحمه در جواب که اگر بود آن
شاهد که نظر میکرد و نقل میکرد انرا و یاد میگرفت انرا از نظر کردن و بدون


جلد دوم ۸۴ کتاب شهادة

نظر کردن بهیچ قادر نمی شد بگواهی دادن پس قبول نمیشود آن سماعی او واکر بود که مدعا
میخواست بنظر کردن بيك نوع مد د خواستن مثل قاری قرآن از مصحف قبول
کرده میشود گواهی او همچنین ذکر شده است در فتاوی تاتار خانیه در حالی که نقل
کننده ست از فتاوای یتیمیه ادعی علی اخر عشرة دراهم وشهد الشهودان
لهذا المدعى على هذا المدعى عليه مبلغ عشرة دراهم والاصح
كذافي المحيط (عالمكيري) شخصی دعوی کرد بر دیگری ده درم را و گواه میدادند شاهدان
باینکه بدرستی مراین مدعی را بر این مدعی علیه مبلغ ده درم است قبول میشود گواهی ایشان
و همین قول صحیح تر است همچنین ذکر شده است در کتاب محیط اذا ادعی الفاس
دوازده درم وشهد الشهودان لهذا المدعى على هذا المدعى عليه ده و دوازده درم
لا تقبل لمكان الجهالة وكذا اذا ادعى ده دوازده درم لا تسمع دعواه وكذلك
اذا ذكر التاريخ في الدعوى على هذا الوجه بان قال ... بعین ملک من است
از ده دوازده سال فانه لا تسمع دعواه وكذالك اذا ذكر الشهود التاريخ في
شهادتهم على هذا الوجه لا تقبل شهادتهم كذا فى الذخيرة (عالمگيرى)
وقتیکه دعوی کرد بفارسی دوازده درم را و گواهی دادند شاهدان باینکه بدرستی این مدعی را
بر این مدعی علیه ده دوازده درم است قبول نمیشود گواهی ایشان از جهت نامعلوم بودن مدعا
و همچنین اگر دعوی کرد ده دوازده درم را شنیده نمیشود دعوای او و همچنین حکم است گرتاریخ را ذکرکرد در دعوای خو
بهین طریق که گفت این عین ملک من است از ده دوازده سال شنیده نمیشود دعوای او و همچنین حکمرت
وقتیکه راو کند شاهدان تاریخ را در گواهی خود بهمین وجه که بگوید ده دوازده سال قبول میشود گواهی ایشان همچنین ذکرشده
در کتاب ذخيره لو ادعی علی اخر قبضه شنی فشهد له على هذه العبار این مدعی بغیر گفت این مدعی این شی را بر من نشا

فائده
تردید کردند شاهدان بمقدارم
و گفتند که ده و دوازده درم
یا مدعی در دعوای خود
همچنین گفت قبول
نمیشود شهادت
شنیده نمیشود
آن دعوی


جلد دوم
۸۵
كتاب الشهادة

فایده
یکی از شاهد گفت، که
بدرغ شاهدی دادم
در معلوم شد حکم نکند

فایده
گواهی داد پیش از دعوی
نمودن مدعی پس از دعوای او
باز شاهدی داد قبول
میشود

لا تقبل كذا فى الخلاصة (عالمكيرى) اگر دعوی کرد شخصی بردیگری قبض کردن
چیزیرا پس شاهدان گواهی دادند باین عبارت که این مدعی علیه چنین گفت که پیش
این مدعی به را برمن فرستاد قبول نمیشود شاهدی ایشان همچنین ذکر شده است
در کتاب خلاصة الفتاوی ثلثة شهدوا في حادثة ثم قال احدهم قبل القضاء استغفر الله تعالى
قد كذبت في شهادتي فسمع القاضي ذلك القول ولم يعلم انه ايهم
قال ذلك فسألهم القاضي فقالوا كلنا على شهادتنا قالوا لا يقضى
القاضي بشهادتهم ويقيمهم من عنده حتى ينظر في ذلك
فان جاء المدعي باثنين منهم فى اليوم الثانى يشهدان بذلك
جازت شهادتهما ( قاضيخان ) سه کس شاهدی دادند در حادثه
بعد ازان گفت یکی از ایشان پیش از حکم کردن قاضی که بخشش میخواهم از خدا تعالی
تحقیق دروغ گفتم در گواهی خود پس قاضی همین سخن را شنید و ندانست که کدام
از ایشان گفت این سخن را پس قاضی پرسید از ایشان بعد از شنیدن پس گفتند
که ما همگی بگواهی خود ثابت هستیم گفته اند علماء رحمهم الله تعالی که قاضی حکم نکند بگواهی
ایشان و برخیز اند ایشانرا از نزد خود تا که فکر کند در حال ایشان پس اگر آورد مدعی
دو نفر از ایشان را در روز دوم که گواهی دهند بآن حادثه رواست گواهی ایشان
اذا شهد في حادثة قبل الدعوى ثم اعادها بعد
الدعوى قبلت شهادته كذا فى المحيط (عالمكيرى)
وقتیکه شاهدی داد شخصی در حادثه پیش از دعوی نمودن مدعی بعد ازان باز گردانید
شاهدی خود را پس از دعوی نمودن او قبول میشود شاهدی او همچنین ذکر شده است در کتاب محیط


جلد دوم
۸۶
کتاب الشهادة

و من شهد ولم يبرح (بداية) عن مجلس القاضي ولم يطل المجلس ولم يكذب
المشهود له (درمختار) حتی قال او همت بعض شهادتي (بداية) ولا مناقضته
بان قال هو لفلان ثم قال لفلان آخر (درمختار و تكمله طحطاوي)
فان كان عدلا جازت شهادته و معنى قوله او همت ای اخطات
بنسيان ما كان يحق على ذكره ای بزيادة كانت باطلة (هداية)
و اذا جازت شهادته ولم ترد بها ذا يقضى قيل لجميع ما شهد به
ولا بد من قيد بان يكون المدعي يدعي الزيادة فانه لو شهد بالف
و قال بل الف وخمسمائة لا يدفع الكل الا اذا ادعى الفا و خمسمائة
وصورة الزيادة حينئذ على تقدير الدعوى ان يدعى الفا و خمسمائة
فيشهد بالف ثم يقول او همت انما هو الف و خمسمائة لا ترد شهادته
لكن هل يقضي بالف او بالف وخمسمائة قيل يقضى بالكل وقيل بما
بقي فقط وهو الالف حتى لو شهد بالف ثم قال غلطت بخمسمائة
زيادة و انما هو خمس مائة يقضى بخمس مائة فقط واليه
مال شمس الائمة السرخسي رح ( فتح القدير)
و اگر کسی گواهیداد و حال آنکه بحالت ده بود از مجلس قضا دور از نشده بود آن
مجلس و در دعوی نکرده بود اورا آن شخص که گواهیداده برای او تا آنکه گفت
آن شاهد که خط کردم بعض گواهی خود را و حال آنکه تناقض نبود در گواهی او
چنانکه بگوید که این چیز مر فلان راست باز بگوید که مر فلان دیگر است پس اگر همین شهاده
عادل بود درست گواهی او و معنای این قول شاهد که خطا کردم یعنی خطا کردم بسبب فرامیش
چیزا


جلد دوم ۸۷ کتاب الشهادة

چیزیکه لازم بود بر من ذکر کردن آن و یا بسبب زیادتی که باطل بود وقتیکه
روا شد گواهی او در و نشت پس بکدام چیز حکم کرده میشود بعض مشایخ رحمهم الله تعا
گفته اند که حکم کرده میشود تمامی انچیزیکه گواهی داده شده بآن و نا چار است
از مقید کردن این حکم باینکه مدعی دعوی کند آن زیادت را زیرا که اگر شاهد
گواهی داد بهزار درم باز گفت که خطا کردم بلکه هزار و پنجصد است داده نمیشود بمدعی
تمامی آن مال مگر وقتیکه مدعی دعوی کرده باشد هزار و پنجصد را وصورت زیادت
در ینوقت بتقدیر دعوای مدعی آن است که مدعی دعوی کند یکهزار و پنجصد درم را پس
گواهی بدهد یکشاهد او بیک هزار درم پس نیز بگوید آن شاهد که خطا شدم جز این
نیست که حق او یکهزار و پنجصد درم است داده نمیشود گواهی او ولیکن آیا حکم کرده شود بیکهزار درم
یا بیک هزار و پنجصد درم بعض مشایخ رحمهم الله تعالی گفته اند که حکم کرده شود تمامی
آنچیزیکه دعوی کرده مدعی آنرا و بعض مشایخ رحمهم الله تعالی گفته اند که حکم کرده میشود
بچیزیکه باقیست فقط که آن هزار درم است نه بآن زیاده که پنجصد درم است تا آنکه
اگر گواهی داد بهزار درم باز گفت که غلط کردم بر زیاده کردن پنجصد درم و جز این نیست
که آن مال پنجصد درم است حکم کرده میشود بر پنجصد درم فقط و همین حکم میل کرده اندمش
سرخسی بخلاف ما اذا قام عن المجلس ثم عاد و قال او همت (هدایه) بعض فایده
اولیت او غلطت فانه لا یقبل ( قاضیخان ) بخلاف الصورت غلطی شاهد در بعض حدود یا
که شاهد برخیزد از مجلس و باز بگردد و بگوید که خطا کردم بعض گواهی خود را در بعض نسب منع میکند قبول
شدن گواهی اورا
و یا فراموش کردم و یا غلط کردم پس بدرستیکه قبول نمیشود گواهی او و علی هذا
اذا وقع الغلط في بعض المحك (هدايه) بان ذكر الشرقي مكان الغربي


جلد دوم
۸۸
کتاب الشهادة

وهمین یک بودن مجلس
معتبر میشود در صحیح شدن
شاهدسی وقت یکه غلطی شاهد
در جای شبه تلبیس با شد
با شیطر نیه کلام اول او شاهدها
باشد و اما وقتیکه در جای شبهه
تلبیس نباشد پس با کنیت
بباز گردانیدن کلام مانند انکه
ترک کند لفظ اشهد را یا دیگر
قایم مقام انست در عدم شبهه
تلبیس با شیطر یکه ترک کند ذکر کرده
نام مدعی و یا مدعی علیه را
و یا ترک کند اشارت کردن را
بمدعی و یا مدعی علیه اگر چه بخیزد
از مجلس پس از انکه عادل
باشد زیرا که شاهد اگرچه آمد بلفظ
اشهد و مانند آن پس
از مجلس قضا لیکن آمدن او پیشتر
پیش از قضا زیر ا که قضا متصور نمیشود

ونحوه (فتح القدیر) او في بعض النسب (هدایه) بان يذكر محمد بن احمد بن عمر
مكان محمد بن على بن عمر مثلا اى تقبل لتدارك في محله لا تقبل بعده (كفاية)
و بنا بر این حکم است وقتیکه واقع شود غلطی شاهد در بعض حدود چنانکه ذکر کند در حشر
را بجای حد غربی و مانند آن و یا واقع شود غلطی شاهد در بعض نسب چنانکه ذکر کند محمد
بن احمد بن عمر را بجای محمد بن علی بن عمر مثلا یعنی قبول میشود گواهی او درین دو صورت
وقتیکه در یافت کند غلطی خود را در مجلس قضا و قبول نمیشود بعد ازان
وهذا اذا كان موضع شبهة بان يكون كلامه
الأول شهادة واما اذا لم يكن فلا بأس باعادة
الكلام مثل ان يدع لفظة الشهادة او ما يجرى
مجرى ذلك ( هدایه ـ وقاضیخان ) بان ترك
ذكر اسم المدعى او المدعى عليه او
ترك الاشارة الى المدعى او المدعى عليه
(كفاية ) وان قام عن المجلس بعد
ان يكون عد لا ( هداية ) فانه وان
جاء بعد المجلس يكون قبل القضاء
لان القضاء لا يتصور بدون شرطه
وهو لفظة الشهادة والتسمية
ولو قضى لا يكون القضاء
قضاء ( فتح القدير )


جلد دوم
۹۰
كتاب الشهاده

از شرط خود و آن شرط لفظ اشهد و ذكر كردن نامهاى مدعى و مدعى علیه است و اگر قاضی حكم
بدون آن شرط پس قضا او قضا نمى شود يعنى قبول نميشود فاما تقييد المطلق و
تعيين المحتمل يصح من الشهود و انكان ذلك بعد عشرينك هذالو شهدت
قاضیخان اما مقید ساختن لفظ مطلق و معين كردن لفظ احتمال داشته شده كه اول مطلق و محتمل
گفته بود بعد از ان مقید کرد و معین ساخت آن مقدار اكه لفظ او احتمال آنرا داشت صحيح
مى شود از شاهد اگر چه آن مقید کردن و معین نمودن بعد از اقرار کردن شاهد باشد چكه
بقصد مطلق يا محتمل گفته بودم و غلط نشده بودم دران رجل ادعى دارا في يد رجل
و اقام شاهدين فشهدا ان الدارله فان القاضی يقضى بالبناء والدرا
للمدعى فان قالا قبل القضاءليس البناء له انما هو
للمشهود عليه يقبل ذلك منهما و يقضى للمدعى بالساحة دون البناء
و انقالا ذلك بعد القضاء كان عليهما قيمة البناء للمقضى عليه لان اسم الدار
يتناول البناء تبعا واذا بينا ذلك قبل القضاءكان ذلك بمنزلة تعيين المحتمل قاضيخان
مردی دعوی کرد سرائی را که در دست مرد دیگر بوده گذرانید دو نفر گواهان را پس
گواهی دادند که بدرستی این سرای مردعی رست پس بدرستی که قاضی حکم کند
بزمین و بنای آن برای مدعی پس اگر گواهان پیش از حکم قاضی گفتند که نیست بنای
آن مردعى را و جز این نیست که آن بنا مرکزسی رهت که شاهدی با و داده شده است
قبول میشود این گفته از ایشان و قاضی حکم کند سبای مدعی بزمین سرای نه ببنای آن
و اگر گفتند شاهدان همین گفته خود را پس از حکم قاضی است بوان دو شاهد قیمت بننا
برای آن کسی که حکم باو شده است زیرا که نام سرای شامل میشود با را از روی تبع و دیگر بینی

بهى القسم
ه ای تمام کو لا بنا برای
مدعی علیه قاضیخان


جلد دویم
۹۱
کتاب الشهادة
فایده
مدعی گفت که شاهد ندارم و مدعی
علیه را سوگند داد بعد از آن
شاهد آورد قبول میشود شاهدان
او
فایده
اگر شاهد گفت که مرا شاهدی
برین مدعی علیه بعد از ان شاهد
داد یا مدعی گفت که مرا شاهدان
نیست بعد از ان شاهدان آورد
قبول میشود

گواهان این را که خبار مدعی علیه است پیش از حکم قاضی میشود این بیان ایشان به پیش تامین
ساختن معنای لفظ محتمل و فى فتاوى ابى الليث في الفصل الثالث من شهادت
الذخيرة اذا قال للمدعى للقاضى لابينة لى وحلف المدعى عليه بطلب
المدعى ثم جاء المدعى ببينته روى الحسن بن زياد دو عن ابيحنيفة
انه تقبل بينته وعن محمد انه لا تقبل بينته (فصول عمادی)
و ذکر شده است در فتاوای فقیه ابولیث رحمة الله علیه که ذکر شده در فصل سوم از کتاب
شهادات کتاب ذخیره وقتی که بگوید مدعی مر قاضی را که نیست گواهان مرا و سوگند
داد قاضی مدعی علیه را بطلب کردن مدعی سوگند او را بعد از ان آورد مدعی
گواهان خود را روایت کرده است حسن بن زیاد رحمہ الله از امام اعظم رحمه الله علیه
کہ قبول میشود گواهان او و روایت شده است از امام محمد رحمة الله علیه که قبول نمیشود
گواهان او سئل فى الشاهد اذا توقف في اقرار المدعى عليه وقال لا
اعلم اقراره تم شهد على اقرار المدعى عليه هل تقبل شهادته
ام لا الجواب اذا قال لشاهد لا شهادة لي تم شهد قيل لا تقبل والا
القبول الجواز النسيان تم التذكر كما فى الدرر وذكر فى شرح محمد
الطحاوى رح ان المدعى اذا قال ليس لى بينة او قال الشهود لا شهادة
لنا ثم جاء المدعى بشهود فشهد الذي قال لاشهادة عندى قال في
هذا عن صحابنارح روايتان فى رواية لا تقبل للتناقض وفي رواية
تقبل و هو الصحيح لان التوفيق ممكن بان يقول كان لي شهود و كنت نسيت
و تقول الشهود كذلك كانت لنا شهادة وكنا نسينا ثم تذكر ناجواهر الفتاوى

امر ثانی آمد ولا لمیام امر ثانی
عبد القد نبهای


جلد دوم
۹۲
كتاب الشهادة

تنقیح حامديه كم التقبل البينة بعد القضاء بالنكول من الصحيح وفتحا وفايدة بها التعد الى غيره في الرد بالغيبة
در مختار پرسید شد بارها شها هد کرد قاضی کدر او ار مدعی علیه سوگند نمایم انرا اور ا بعد از آن گواهی بدهد با قرار مدعی
علیه آیا شنیده میشود گواهی یا ویا نه جواب اینست که اگر شاهد گفت که نیست گواهی مرا
بعد ازان گواهی دادگفته اند بعض علما رحمهم الله تعالی که قبول نمیشود گواهی او در صحیح تر
قول اینست که قبول می شود زیراکه رواست که در اول فراموش کرده باشد وی
را بعد ازان بیاد اورده باشد چنانکه ذکر شده است در کتاب درر و ذکر شده است
در شرح کتاب طحاوی رحمہ اللہ که اگر گفت مدعی که نیست مرا گواهان یا گفتند گواهان
که نیست گواهی مرا بعد از ان آورد مدعی گواهانرا و یا گواهی داد آنکس که گفته بود که نیست
گواهی منز د من گفته است در شرح کتاب طحاوی که در ین مسئله از امامان ما رحمهم الله تعا
دو روایت است در یک روایت قبول نمیشود گواهی از سبب تناقض و قبول میشود
در دیگر روایت زیرا که موافقت کردن میان هردو قول ممکن است که بگوید که بودند مرا
گواهان و من فراموش کرده بودم و یا گواهان بگوید که بود مارا گواهی و ما فراموش کرده
بودیم آنرا بعد از ان بیاد آمد مادا چنانکه در کتاب جواهر الفتاوی آورده است چنانکه قبول
میشود گواهی بعد از حکم کردن قاضی بمنع آوردن مدعی علیه از سوگند کردن و فایده قبول
کردن شاهدان پس از حکم کردن قاضی بنکول مدعی علیه تعدی کردن حکم قاضی است سوئی
غیر مدعی علیه در رد کردن بسبب عيب و على هذا اذا قال المدعى كل بينة التي بها فهو شهود
زور ثم اتى ببينة وعلى هذا اذا قال ليس لى عند فلان شهادة فيما ادعى على هذا فاحلفه
القاضي جاہ بفلان يشهد وعلى هذا اذا قال مالى عذر فلان افلان شهادة على هذا ثم آترا
بعد ذلك بشهادته هكذا فى المحيط (عالمگیری) و ظاهر نیز قیاس است که قبول می شود گواهی او انشا
فایده
(مدعی گفت که میشاهد برا که بیاورم
(انشاهد دروغ است بعد از ان
(شاهد آورد یا گفت که انچه برمن)
(مدعی علیه دعوی میکند فلان در شها)
(شاهد نیست بعد از آن افلان)
(شاهدی داد قبول می شود)


جلد دوم
۹۳
كتاب الشهادة

اگر گفت مدعی که هرگواه مرا که بیاروهم پس آن گواهان دروغند بعد ازان مدعی آورد گواهانراو
براین قیاس است که قبول میشود اگر گفت مدعی که نیست مرا نزد فلانی گواهی در آنچه نمیکند دعوی با شخصتیم
شخص پس وقتی که سوگند داد قاضی مدعی علیه را امد مدعی آورد انظاهرا گواهی داد و بنا برین حکم گران
اگر گفت مدعی که نیست مرا نزد فلان و فلان گواهی براین مدعی علیه بعد ازان دعوی کرد اشهادی
دو شاهد همچنین ذکر شده است در کتاب محیط ولو قال كل بينة اقيمها فهی باطلة فان اقام بينة
قال القاضي الامام فخر الدين الفتوى انه تقبل كذا فى الغياثية (عالمگیری) اگر گفت مدعی
هر شاهد برا که بگذرانم پس آن بر باطل است پس اگر گذرانید شاهد را گفت قاضی امام فخردین فتور
براین است که قبول میشود شاهدان و همچنین ذکر شده است در فتاوای غياثيه رجل ان قال الاشهاد
لفلان عندنا ثم شهداله ذكر في المنتقى انه يجوز شهادتهما
وعن محمد رح في النوادر اذا قال الاشهادة لفلان عندى ثم اشهد قال لا اعلم
لهذه ثم شهد بعد ذلك جازت شهادته وكذا لو ان رجلين قالا لكل
شهادة نشهد بها لفلان على فلان فهوزور ثم حملة المرشهدا ارفقال لا يدرى
حيث قلنا ثم تذكر الفجازت شهادتهما (قاضيخان) گفتند دو مرد کی نیست
گواهی مر فلانر انزد ما بعد ازان گواهی دادند برای او ذکر شده در کتب ضعی این که بدرستی رو است گواهی
ایشان را از امام محمد رحمه الله در نوادر روایت شده اینکه وقتی که بگوید که نیست گواهی مر فلانر انزد من
دریچ امری با بگوید که نیست علم مر اباین گواهی بعد ازان گواهی داد رو است گواهی او و همچنین اگر دو مرد
گفتند که هر گواهی که ما میگذرانیم برای فلان بر فلان پس آن گواهی ما دروغ است بعد ازان آمدند این دو
و گواهی دادند و گفتند که در یاد ما نبود وقتی که میگفتیم بعد از ان در یاد ما آمده رو است گواهی ایشان
لا اعتبار بالشاهد الواحد الا اذا اقامه واراد ان يكتب القاضي الى اخر

فایده
(گفت مدعی هر گواهی کند را هم
آن باطل است

فایده
اعتبار نیست کی شاهد را مگر و قتیک
مدعی اراده کند که قاضی او را بورت
رقاضی دیگر پس قاضی بوبید انرا

الراجی الی الله
غلام محمد النور
ملا قیام الدین
پشاوری


جلده و ديم
۹۴
کتاب شهاده

فانه يكتب كما فى البزازية واشباه بکشاهد را ہیچ اعتباری نیست در شرع مگر وقتی که بگذراند قاضی
آن بکشا هد را و اراده کند این را که قاضی بنویسد گواہی اورا وبفرستد بقاضی دیگر پس بنویسد
قاضی گواہی اور الشهادة بالمجهول غیر صحيحة الا في ثلاث اذا شهد وانه
كفل بنفس فلان ولا يعرفونه واذا شهد و ا بر هن لا يعرفونه او
بغصب شيئ مجهول كما فى قضاء الخانية واشباه ونظايم
گواہی دادن بچیز نامعلوم صحیح نیست مگر درسته جا در اینجا که گواهی دادند که این کس ضامن
شده است بنفس فلانشخص و گواهان نمیشناختند آنشخص را و در آنجایی که گواهی دادند بگر وی
یکچیزی و نیشناختند آنچیز را و یا گواهی دادند بغصب یک چیز و نمیشناختند آن چیز را چنانچه
در کتاب قضاء قاضیخان ذکر شده است الشهادة بر من مجهول صحيحة الا اذا
لم يعرفو اقدرهارهن عليه من الدين كما فى القنية واشباه گواہی دادن بگروی
چیز نامعلوم صحیح است مگر صحیح نیست وقتی که نمیشناختند مقدار دینی را که گروی بران
نهاده شده است چنانچه در کتاب قنیه ذکر شده است ذکر فی الجامع ان الشهادة
على الغصب مقبولة وان لم يذكر واقيمته قاضیخانا ذکر کرده است امام محمد
رحمۃ الله علیه در کتاب جامع که شاهدی دادن بر غصب قبول است اگر چه ذکر
نکنند شاهد ان قیمت آن عصبیزی شده را رجل غصب جارية فجاء المغصوب
منه بشهود فشهد وا ان المدعى عليه غصب جارية له قال فى الاصل
يقبل الشهادة ويجبس المدعى عليه حتى يجى بها ويردها على صاجها فان حضر
المشهود عليه جارية ان اتفق الغاصب والمغصوب منه
ان جاريته هذه يقضى بها للمغصوب منه فان

فایده
گواهی بر چیز نامعلوم صحیح نیست
مگر در سه جا سیبی بهر که ضامن است
را نشناخت و بگروی چیز نا معلوم
و بغصب چیز نامعلوم ۱۲

الهی الهی الی عدم و لا بایام اقدم
عبد الصمد نیاز مج محمد شفیق


جلد دویم
۹۵
کتاب الشهاده

انكر الغاصب ان يكون هذه الجارية جارية للمدعى واقام المدعى لا يقضى بها للمدعى المريع الميبينة
انها هي التي غصبها منه (قاضیخان) شخصی غصب کرد کنیزی را پس آن شخصی که ازاوی
برده شده آورد گواهان را پس گواهان گواهی دادند که بدرستی این مدعی علیه غصب کرده او
کنیزی را که مراین مدعی راست گفته ست امام محمد رح در کتاب مبسوط که قبول است این گواهی
و بند می کرده میشود مدعی علیه تا آنکه بیاورد آن کنیز را و رد کند آن کنیز را بر صاحب او پس
اگر حاضر کرد آنشخص که گواهی بر او داده شده کنیز را اگر اتفاق نمودند غصب کننده و
و آنشخصی که از او غصب شده که بدرستی آن کنیز یرا که از او بغصب برده است همین
کنیز است حکم کرده شود بآن کنیز برای انشخصی که بغصب برده شده از او
پس اگر منکر شد غصب کننده از اینکه همین کنیز کنیز مدعی است و مدعی دعوی
میکرد که همین کنیز کنیز من است حکم کرده نشود بآن کنیز برای مدعی تا وقتی که باز
نگذارند شاهدانرا که بدرستی این کنیز آنکنیزی است که غصب کننده بغصب
برده است اور ا ازین مدعی قال عامة المشايخ رحم يقبل الشهادة على فعل
الغاصب وان لم يصفوا الجارية ولم يذكر واقيمتها في حكم الحبس لا فى
القضاء بالجارية فانقال الغاصب ماتت تلك الجارية اوقال
بعتها ولا اقدر على ردها ان صدقه المغصوب منه فى ذلك وطلب منه القيمة يقضى عليه
بالقيمة وان كذبه يحبس الغاصب حتى يمضى زمان يقع عند القاضي عجز عن ردها (قاضي خان
گفته اند عامه مشایخ رحمهم الله تعالی که قبول کرده میشود گواهی بر فعل غصب
اگر چه گواهان بیان نکنند وصف کنیز را و ذکر نکنند قیمت آنرا و این گواهی قبول
میشود درباره حکم بندی کردن غصب کننده نه درباره حکم کردن قاضی بانکی برا مدعی پیر گری کندی

عبدالله حلاوة محمد الدين
قندهارى
گفت


جلد دویم
۹۶
كتاب الشهاده

گفت که آن کنیز برده است و یا گفت که فروخته ام او را و قدرت ندارم بر رد كردن او اگر شخصی
از او غصب کرده شده او را رستگوی کرد در آن قول او و خواست از و قیمت اور ا قاضی حكم كند براي
او قیمت کنیز و اكر در و تكذيبی كرد او را بند می کرده شود آن غصب كننده تا آنکه بکند در مانکه ظاهر شود نزد قاضی
اینکه بدرستی او عاجز است از رد کردن آن کنیز ادّعيٰ له رهن عند هذا ثوباً وٰبَهَ
منه فشهد الشهود بذلك فقالوا انا لا نعرف الثوب قبلت شهادتهم
و بيان الثوب الى الغاصب والمرتهن كذا فى المضمرات (عالمكيرى)
اگر دعوی کرد مردی که گرو نهاده ام نزد این کس جامه را یا گفت که این کس
غصب کرده است جامه را از من پس گواهان گواهی دادند بر گرو کردن جامه یا
غصب کردن آن پس گفتند که نمی شناسیم آن جامه را قبول میشود گواهی
ایشان و معلوم کردن آن جامه بر غصب کننده است و بر آن کسی است
که گرو گرفته است همچنین ذکر شده است در كتاب مضمرات والمنقول القایم
ان امكن احضاره مجلس الحكم فالقاضی لايسمع الدعوى ولا شهادة الّا بعد
احضار المدّعيّت اليه المدّع والشهود بجامع الفتويّ چيز منقولی که قایم و موجود باشد پس اگر ممکن
بود حاضر کردن آن در مجلس حکم قاضی پس قاضی نشنود دعوی مدعی را
و نه گواهی گواهانرا مگر پس از حاضر آوردن آنچیزی که واقع شده در آن دعویٰ
در مجلس حکم برای آنکه مدعی و شاهدان اشارت کنند بسوی آن چیز
ادّعى عينا فى يده واراد احضاره مجلس الحكم فانكر
المدّعى عليه كونه فى يده فبرهن المدّعي انه كان
فى يد المدّعى عليه قبل هذا التاريخ بسنة هل تقبل ويجبر المدّعى عليه على احضا

فایده
اگر مدعی علیه گفت که مدعی در دست
من نیست و گواهان گفتند که پیش
ازین یکسال در دست او بود
قبول میشود شاهدان او و بران غاصب
جبر میشود که حاضر کند

عبیدالله
محمد قاسم الدین
زنجارى


جلد دویم
۹۷
کتاب الشهاده

بهذه البينة ام لاكانت واقعة الفتوى وينبغي ان تقبل (جامع الفصولین) دعوی کرد
مالی را که در دست مردی بود و مدعی اراده کرد حاضر اوردن ان مال را در مجلس قضا پس نچار اورد
مدعی علیه از انیـکه در دست وی همان مال باشـد پس مدعی آورد دو شاهدا
کہ گواهی دادند کہ بدرستی همین مال در دست مدعی علیه بود پیش ازین در زمان
مدت یکسال آیا قبول می شود این گواهی و جبر کرده میشود مدعی علیه بحاضر کردن
آن مال بهمین گواهی گواهان یا نه و این مسئله ایست که در ان فتوی واقع شده

فایده
پیش از حکم کردن قاضی بگواهی گواهان
دو تن گواهی دادند که این گواهان
رجوع کرده اند از گواهی خود حکم
نکند قاضی بگواهی ایشان
است و میشاید اینـکه قبول شود همین گواهی ایشان عن ابن سماعه عن ابي يوسـف
اذاشهد شاهدن علی رجل بمال فقبل ان يقضى القاضى بشهادتهما شهد علیهمار جلان
بانهما رجعاعن شهادتهما ان كان الذي اخبر عن رجوعهما يعرفه القاضي ويعدله
وقف في امر هماولم ينفذ شهادتها كـذافى المحيط (عالمكيرى)
روایت شده از ابن سماعه که روایت کرده است از امام ابو یوسف رحمہ اللہ کہ اگر گواهی
دادند دو گواهان بر مردی بمالی پس پيـش از حکم کردن قاضی بگواهی ایشان دو مردان
گواهی دادند بر ان شاهدان بر اینـکه بدرستی ایشان رجوع کرده بودند از گواهی
خود اگر بود این كـسی که خبر داده است از رجوع کردن ایشان که میشناخت قاضی
اور او عادل میدانست او را توقف نماید قاضی در کار آن گواهان و قبول نکند گواهی
ایشان را، همچنین ذکر شده است در كتاب محيط رجل ادعى دارا واقام البينة
فابطل القاضى بينته ثم جاء بعد عشرين سنة يشـهد انها لآخـر
فشهادته باطلة وكـذا لو قال هذه الدار لفلان لاحق لي فيها
ثم شهد انها لفلان آخـر لا يقبل كـذا في الخـلاصة (عالمكيرى)
فایده
دعوی کرد بر انکه این سرای از من ست
و رد کرد قاضی گواهان او را بعد از
مدت بیست سال گواهی داد بانکه
ین سرای از فلان دیگرست تقبل
نمیشود گواهی او
الراجي الى الله ملا عبدالقادر
غفر له غفر الله


جلد دویم
۹۸
كتاب الشهادة

مردی دعوی نمود سرائی را و گذرانید شاهدانرا پس قاضی باطل کرد شاهدان او را بعد ازان
شخص دگر
همان مرد مدعی پس از مدت بیست سال آمد و گواهی داد که بدرستی همین سرای شخصی
است پس گواهی او باطل است و همچنین حکم است اگر کسی گفت که این سرای مر فلانرا
مراد ران سرای هیچ سقی نیست بعد از ان گواهی داد که بدرستی این سرای مر فلان
دیگر است قبول کرده نمی شود گواهی او همچنین ذکر شده است در کتاب خلاصة الفتاوی
وفى المنتقى شهد شاهدان ان هذا فى هذه الدار الف زراع فاذا الدار
خمسمائة ذراع اوشهدان له في هذه الجراح عشرة اجوبة فاذا القرا
خمسة اجوبة فالشهادة باطلة ولو كان اقر بذلك اخذ المقر له كلها
ولو شهد ان داره في دار هذا ولم يحدا من ای موضع الى اى موضع هی فالشهادة
باطلة كذا فى المحيط (عالمكیری) و در کتاب ملتقی ذکر شده است اینکه دو نفر گواهی
دادند که بدرستی مراین شخص را درین سرای هزار گز حق است پس ناگاه آن سرای پنصد گز
بود و یا گواهی دادند که بدرستی مراین شخص را در این زمین ده جریب حقست پس ناگاه
آن زمین پنج جریب بود پس گواهی ایشان باطل است و اگر بود که برای کسی اقرار کرد
بان هزار گز وده جریب و ناگاه آن سرای پنصد گز و آنز مین پنج جریب بود بگیر دانکسی کها قرارا
برای او شده تمامی انسری یازمین را واگر گواهی دادند که بدرستی سرای او در سرای این کی
وحد انرا بیان نکردند که از کدام جای تا کدام جایست پس آن گواهی باطل است همچنین که شدن
در کتاب محیط ولو شهدا وانها امرأة وحلاله ولم يذكرو العقد المحنالانه يجوز كذا فى خزا
نته المفتین (عالمگیری) اگر گواهی دادند که بدرستی این زن زن اوست و حلال اوست و ذکر
بکتاب
نکردند عقد نکاح را قول برگزیده شده انیست که روا میشود این هدی ایشان و همچنین ذکر شده در تان

فایده
گواهی دادند که مراین خصص را درین
سرای مزار گز حق است ناگاه تا تمام
دادند
انسرای پنصد کز بود با سا های
که او را درین زمین ده جریب حق
ناگاه تمامی آنز مین پنج جریب بود
شاهد ی ایشان با دلیست

فائده
گواهی دادند که این
زن زن اوست و
ذكر عقد نكاح نكرده
رواست گواهی
ایشان

راقمى الحروف و مصححه خادم الشرع النبوى
محمد صفدر
غازی پوری


جلد دویم
۹۹
كتاب الشهاده

خزانة المفتين وذكر في القنية من باب ما يبطل دعوى المدعى قال سمعت شيخ الاسلام
القاضی علاء الدين المروزى رحمه يقول يقع عندنا كثيرا ان الرجل يقر على نفسه
بمال فى صك ويشهد عليه ثم يدعى ان بعض هذا المال قرض وبعضه
ربوا عليه ونحن نفتى انه ان اقام على ذلك بينة تقبل وان كان
مناقضاً لانا نعلم انه مضطر الى هذا الاقرار (اشباه) او ذکر کرده است در کتاب قنیه
در باب آنچه که باطل میکند دعوای مدعی را که گفت شنیدم از شیخ اسلام قاضی علاء الدین
مروزی رحمة الله که میگفت که نزد ما بسیار واقع می شود اینکه مردی اقرار میکند بر نفس خود بما لی
نوشته باشد در وثیقه و گواهان میگیرد بر اقرار خود بعد از ان آن مرد اقرار کننده دعوی
میکند که بعض این مال قرض است بر من و برخی از ان رباست بر من و ما فتوی
میدهیم بر اینکه بدرستی اگر آن مرد گذرانید بران دعوای خود گواهان را قبول کرد
میشود آن گواهان او اگر چه تناقض کننده است در دعوای خود زیر ا که ما میدانیم که او ناچار
باین اقرار اذا شهد على رجل انه اقران اسمه عارية في هذا الدين والمل
لفلان وفلان يدعيه فذلك جايز كذا في الملتقط (عالمگیری) وقتی که شخصی
گواهی داد بر مردی که بدرستی او اقرار کرده بود که نام من درین دین عاریت است
و آن مال مر فلان را است و آن فلان دعوی میکرد آن مال را پس این شاهدی
جایزست همچنین ذکر شده است در کتاب ملتقط وذكر فى الاصل رجل قال لغيره
اودعتك عبد وامة وقال المودع ما اودعتني الامة وقد ماتت فاقا
المدعى شهودا فشهد واعلى انه اودعه عبد وامة ضمن المدعى عليه
قيمة العبد لجموده ايداع العبد ولا يضمن قيمة الامة بهلاكها

فائده
گواهی داد بر انیکه این مرد اقرار
کرده است که نام عاریت است
در این دین و آن دین مر فلانرا است
در حال انکه آن فلان دعوا می کند این
(دین) را میگرد قبول است فتوی

برای افاده اسم قیام ادعای المد
عليه المدعی
عده


جلد دویم
۱۰۰
كتاب الشهاده

عند المودع قالوا انما تقبل البينة على الابداع اذا وصفوا العبد والقاضى
يعرف مقدار قيمة مثل ذلك الموصوف وان لم يعرف القاضى ذلك
سال المدعى اقامة البيئة على مقدار القيمة اما اذا شهدوا انه
اودعه امة وعبد اولمر يصفوا العبد لا تقبل شهادتهم قالو اعلى قيامسئلة
الغصب ينبغى ان تقبل ويحبس حتى بحى به كما في العصر قاضیخان و ذکر کرده است امام محمد
در کتاب مبسوط که مردی گفت مردیگیر ا که امانت گذاشته بودم نزد تو غلام و کنیز اگوگنات
آن ودایعت گیرنده که امانت ننهاده بودی نزومن مگر کنیز را و حال انکه تحقیق آن کنیز
مرده است پس مدعی گواهان گذرانید پس ایشان گواهی دادند بر اینکه بدرستی او
امانت نهاده بود غلام و کنیز را تاوان دار می شود مدعی علیہ قیمت غلام را بسبب
منکر شدن او از امانت نهادن غلام و تاوان دار نمیشود قیمت کنیز را بسبب
ہلاک شدن او نزد امانت دارنده گفته اند علما رحمہم اللہ تعالی که جز این نیست که قبول میشود
گواهان بامانت نهادن وقتی که گواهان بیان کنند صفت آن غلام را و قاضی
می شناخت اندازه قیمت مانند آن غلام صفت کرده شده را و اگر قاضی
نمی شناخت قیمت آنرا نخواهد از مدعی گذرانیدن گواهان را بر مقدار قیمت
آن غلام اما وقتی که گواهی دادند که بدرستی همین مدعی امانت نهاده بود نزد او کنیز و غلامر
و بیان نکردن صفت آن غلام را قبول نمیشود گواهی ایشان گفته اند علما رحمه الله تا که بیتا
قياس له غص باشد که قبول کرده شود این گواهی او بند کرده شود مدعی جایکه بیاور آن خلا را چنا که
غصب بين حمست شاهدان شهد علی رجل انه غصب منه ثوبا واختلفا في لونه
لا تقبل شهادتها الا بين بيان اللون شرط بل لانهما اذا اختلفا في اللون يمتنع

آیا موجب (قاضیخان)


جلد دویم
کتاب الشهادة
دو گواه گواهی دادند بر مردی که بدرستی این مرد غصب کرده است از این کس جامه را
و اختلاف کردند گواهان در رنگ جامه قبول کرده نمیشود گواهی ایشان نه از این جهت که بیان
کردن رنگ جامه شرط است در قبول گواهی بلکه از این جهت که هرگاه گواهان در رنگ جامه
اختلاف کردند اختلاف آمد در جامه مغصوب گویا که هر یک گواهی داد بر جامه دیگر ولو
شهد ان شاة هذا دخلت في غنمه هذا تقبل شهادتهما قاضیخان و اگر دو کس
گواهی دادند باینکه گوسفند این کسر درامده است در رمه این شخص دیگر قبول کرده میشود
گواهی ایشان رجل ادعی عبدا فی ید رجل و قال بعتنی هذا العبد بالف درهم
و نقدتك الثمن فانکر المدعی علیه البيع و قبض الثمن فشهد للمدعی شاهدان
على اقرار البايع بالبيع وقبض الثمن وقالا لانعرف العبد ولكنه قال لنا عبدي
زید و شهد شاهدان اخران ان هذا العبد اسمه زید او اقر البايع ان اسمه
زید قال لا يتم البيع بهذه الشهادة ويحلف البايع فان حلف رد الثمن
مقدم
وان نكل عن اليمين لزمه البيع بنكوله وان شهد شاهدان ان لبایع اقرانه باعة
قال
زیدا والمولد ونسبوالی شئ يعرف من عمل وصناعة اوحلية او عیب وافق ذلك هذا العبد
جزاوانه ولفي القياس سواء الا ان استحسن دانبه الى مغر قادر اجزه وكذالك الامة (قاضيخان
مردی دعوی کرد غلامی را که در دست مردی بود و گفت که تو فروخته بمن این غلام مهامرا
در هم و نقد کرده ام بنو بهای اور اپس انکار کرد مدعی علیه از فروختن و قبض کردن بها پس
گواهی دادند برای مدعی دو شاهد با قرار کردن فروشنده بفر وختن و قبض کردن بها و گفتند که ما می شناسیم
انغلام ولیکن او گفته بود مارا ک غلام من زید ستی گواهی داند دو شاه دیراکه نام این غلاف دراست بابا
ر فروشند که مهدی نام در بدست نقد ست بام عقدت ما من در ختن بام گیهی بلکه سوگند دادرسیوں


جلد دویم
۱۰۳
کتاب الشهادة

پس اگر سوگند خورد رد کند بها را بخرنده واگر منع آورد از سوگند لازم میشود بر او فروختن غلام سب
منع آوردن او از سوگند واگر گواهی دادند دو شاهد که بدرستی فروشنده اقرار کرد بت که من
فروخته ام بخبرنده غلام خود را که نام او زیدست وخانه زادست ولنست کردند زید را چیزی
مشهور مانند علئی ویا پیشه ویا چهره و یا عیبی و آن صفت موافق بود باین غلام گفته است امام محمد رح
که این حکم و حکم اول در قیاس برابرند مگر بدرستی که من ساسان میدانم این اکرگواهان نسبت کردند ان
غلام را بچیز مشهور که روا نگردانم آن گواهی را و همچنین است حکم کنیز الباب
الرابع فيمن تقبل شهادته ومن لا تقبل وفيه اربعة فصول
باب چهارم ثابت است در بیان آنکسی که قبول کرده می شود شاهد سمی او و دربیان انکیسی که قبول
کرده نمیشود شاهدی او و در این باب چهار فصل است الفصل الأول فيمن لا
تقبل شهادته لعدم اهليته لها (عالمگيري) فصل اول ثابت است در بیان انکسی که قبول نمیشو
شاهدی او از جهت نابودن و اهل برای شاهدی ولا تقبل شهادة الاعمى ( هدايه )
فائده
شاهدی کور مطلقا قبول
مطلقا سواء عمى قبل التحمل او بعده فيما تجوز الشهادة فيه بالتسامع است قاضی باید حکم نکند باه
اولا تجوز ونسخ القيد لاى لا يقضى بها ولو قضى صح (درمختار) اي قاض واگر حکم کند نکاح بحضور کور
ولو حنفيا كما يفيده اطلاقه (طحطاوی) وينعقد النکاح بحضرته (قاضیخان و هرگز قبول نمیشود گوی
منعقد و صحیح میشود
کور برابر است اینکه کور شده باشد پیش از بر داشتن گواهی و یا بعد از ان خواه در صورتی باشد که گوای
دادن در ان بشنیدن روا باشد یاره ابنا شد یعنی حکم نکند قاضی بآن گواهی واگر حکم کرد صحیح شود
آن حکم از هر قاضی که باشد اگر چه حنفی مذهب باشد چنانکه فایده میکند این عام بودن قانی
مطلق ذکر کردن مصنف قاضی را ومنعقد میشود نکاح بحضور کور ولوهمى بعد الاداء قبل القضاء
يمنع القضا عند ابي حنيفة ومحمد رحمة ما اذا لخرس اوجن او فسق بخلاف نما لو ما تو ادعما ( هدايه )

الموفق الى الشداد عمل قیام الدین با ا، ج
عبدالله بنارسي


جلد دوم
۱۰۳
كتاب الشهادة

شاهد گنگ باجماع
فقها روا نیست چه
بنوشتن باشد یا به
اشارت

فائده
روا نیست شهادت غلا
کودک و دیوانه و سیکه
غفلت بسیار
دارد

اگر گواه کور شد پس از گواهی دادن پیش از حکم قاضی منع میشود حکم قاضی بگواهی او نزد
امام اعظم و امام محمد رحمهم الله چنانکه منع میشود حکم قاضی بگواهی آن شاهد که بعد از ادای گواهی گنگ
شود و یا دیوانه و یا فاسق شود بخلاف آنکه شاهدان بمیرند بعد از ادای گواهی و یا عمی
که حکم قاضی منع نمیشود بگواهی ایشان و فی المبسوط انه لا يجوز شهادة الاخرس
باجماع الفقهاء وفتح القدیر سواء كانت بالكتابة او بالاشارة بید الح در کتاب مبسوط ذکر شده
که روانیست شاهدی گنگ باتفاق علماء رحمهم الله تعالی برابر است اینکه بنوشتن باشد یا با اشار
ولا تقبل شهادة المملوك ولا الصبى ركنز وعيني، والمغفل والمجنون الا في حال صحتة
اى وقت كونه صاحيا الا ان يتحملا في الرق والتميز واديا بعد الحرية ولو المعتفه
وبعد البلوغ (رد محتار ورد المختار) قال في المحيط ومن يجن ساعة ويفيق اخرى فشهد حال
صحتہ تقبل لان ذلك بمنزلة الاغماء (تكملة رد المحتار، والاغماء لا يمنع قبول الشهادة
رفیق، وقدره شمس الائمة الحلوانی بيومين وقال ذاكان جنونه يومين او اقل
من ذلك ثم يفيق هكذا فشهد في حال فاقته تقبل شهادته
كذا فى المحيط (عالمكيرى) والمعتوه بمنزلة المجنون (قاضيخان)
و قبول نمی شود گواهی غلام و کودک و کسیکه غفلت بسیار دارد و قبول نمی شود گواهی
دیوانه مگر در حال تندرستی او یعنی در وقت هشیار بودن او مگر قبول میشود
گواهی غلام و کودک که بر داشته باشند گواهی در حال غلامی و حال تمیز و ادا
آنرا کرده باشند بعد از آزادی اگر چه برای آزاد کننده، و باشد و بعد از با
شدن گفته است در کتاب محیط که سیکه دیوانه میشود در یکساعت و بهوش می
آید در دیگر ساعت پس گواهی بدهد در حال هشیاری خود قبول می شود گواهی

امرات الى العنابه مولانا قياء الدينم
عبيد الله
غازی


جلد دوم
۱۰۴
کتاب الشهادة

او زیرا که آن دیوانگی مانند بیهوشی است و بیهوشی منع نمیکند قبول گواهی را و اندازۀ کرد
شمس الائمه حلوانی رحمة الله علیه زمانه آن دیوانگی را بدوروز و گفته است وقتی که باشد
دیوانگی او دو روز و یا کمتر از آن بعد از ان بهوش آید همچنین گواهی بده
در حال بهوش بودن خود قبول می شود گواهی او همچنین ذکر شده است در کتاب
محیط و حلم کم عقل بمنزله دیوانه است در گواهی وكذا لا تقبل شهادة الصبيان
فايق
فيما يقع في الملاعب ولا شهادة النساء فيما يقع في الحمامات وان مست گواهی کودک هرچیزی که در جاهای
الحاجة لكن في الحاوي تقبل شهادة النساء وحدهن في القتل بازی ایشان واقع شود قبول است
و گواهی زنان تنها بدون مردان
في الحمام يحكم الدية كيلة يهدر الدم اى لا في ثبوت القصاص فانه لا يثبت در قتلی که در حمام واقع شود قبول
است در حق دیت
بالنساء وظاهر ذلك انه يحكم بالديّة مع شهادتهن بالعمد للخطأ وملا تقبل حولات
والشحاج وقد منا قبول شهادة المعلم جواد الصبيان با ذکر شد که درا و همچنین قبول نمی شود گواهی کودکان
در آنچیزی که واقع میشود در جاهای بازی ایشان و نه قبول می شود گواهی زنان
در آنچیزی که واقع میشود در حمامها اگر چه حاجت بیفتد بگواهی ایشان ولیکن در کتاب
حاوی قدسی گفته که قبول می شود تنها گواهی زنان بدون مردان در آن قتلی
که در حمام واقع شده باشد پس حکم دیت قبول میشود جهت آنکه خون آدمی لغو نشود
یعنی در حق ثبوت قصاص قبول نمیشود زیرا که قصاص بشاهدی زنان ثابت
نمی شود و ظاهر این حکم آنست که حکم کرده میشود بدیت با آنکه شاهدی داده باشند
زنان بکشتن قصدی چنانکه در کتاب طحطاوی ذکر شد است پس قبول نمیشود گواهی نا کر تنها
باشند در مانند مالها و زخمهای سر و پیش ذکر کردیم قبول شدن گواهی معلم در منائی گواهی غلام و گینز
فایدہ
کودکان مکتب اطلق المملوك فشمل القن والمكاتب والمدبروام الولد كما في الخلاصة قبول نیست خواه خالص
غلام باشد یا مکاتب
خویزه
الموافق الاحد اس در صیام المرقوم
عبید الله دوری مولوی
یا ام ولد یا بچیزی از اد
شده باشد


جلد دوم ۱۰۵ کتاب الشهادة

ومعتق للبعض كالمكاتب والمعتق في المرض كالمكاتب في زمان سعايته لا تقبل
شهادته كما فى البزازية والمدبر بعد موت مولاه اذا لم يخرج من الثلث في زمن
سعايته كالمكاتب عندة (بحر رايق) ولا ينعقد النكاح بحضورهم عند
كما لا ينعقد بشهادة الصبيان والنسوان (قاضیخان) مطلق ذکر کرد
مصنف رحمة الله مملوک را پس شامل شد غلام ومکاتب مدبر وکنیز ام ولده را چنانکه در کتا
خلاصة الفتاوی ذکر شده است و حکم غلامی که بعض او آزاد شده باشد مانند حکم مکاتب است
و حکم غلامی که آزاد شده باشد در حال مرض خواجه او مانند حکم مکاتب است در زمان
سعی کردن او بقیمت خود قبول نمیشود گواهی او چنانچه در کتاب بزازیه ذکر شده است و حکم
مدبر بعد از مردن خواجه او اگر برآمد آن مدبر از سوم حصه ترکه در زمانی که لازم برا وسعی
میشود
کردن است مثل حکم مکاتب است نزد امام اعظم رح پس قبول نمیشود گواهی او و منعقد
نکاح بحضور ایشان چنانکه منعقد نمیشود نکاح بحضور کودکان و زنان اعتق عبداً
في مرض موته ولا مال له غيره ثم شهد هذا لا تقبل عند الاما لان عتقه موقوف (بزازيه)
مردی آزاد کرد غلام خود را در مرض مرگ خود و هیچ مالی نبود مر او را غیر از ان
غلام بعد از ان آن غلام گواهی داد در حادثه قبول نمی شود گواهی او نزد امام
ابو حنيفه رحمة الله تعالی علیه زیرا که آزادی او موقوف است بر اجازه ورثه یا
با داکردن دو ثلث قیمت ولابد لصحة القضاء من حصول الحرية للشاهد في نفسه لان
فلو قضى بشهادتهم ثم ظهروا عبيد بطل القضاء وهي مسئلة خطأ القاضي
وفي المحيط البوهانى قضى القاضى بوصاية ببينة واخذ ما على الناس من الديون
ثم وجد واعبيد افقد برئ الغرماء ولو كان مثله في الوكالة لم يبرء وا (بحر رايق)

د السریان الاعظم دخيل فيما سلم ارح ۴ اسح
عبدالقدوس پشاوری

دیگر پر


جلد دوم
کتاب شهاده
١٠٦
و ناچارست مر صحیح شدن حکم قاضی را از حاصل بودن آزادی مرشاهد را در وقت قضا
اگر قاضی حکم کرد بگوایی شاهدان بعد از ان ظاهر شد که ایشان غلامانند باطل میشود حکم
قاضی و این مسئله خطای قاضی است و ذکر شده در کتاب محیط برهانی که قاضی حکم کرد بوصی
بودن کسی بگذشتن گواهان گرفت آن وصی چیز حرا که بر مردم بود از دینهای مرده بحد
ظاهر شد که آن گواهان غلامانند پس تحقیق خلاص میشوند دینداران از دین ان مرد
واگر مانداین مسئله در وکالت بود خلاص نمیشوند یعنی اگر وکالت بقبض گردید
ثابت شد بگذشتن گواهان و آن وکیل دینهای وکیل گیرنده را قبض کرد از دینداران
بعد از ان ظاهر شد که شاهدان غلامانند خلاص نمیشوند دینداران از دین وکیل گیرند
وفي الجامع استحق عبد ا من زيد بالبينة ثم مقه الخ با لبينة وظهر شهود المستحق الاول
عبید رده الی الاول وان شاهدا للثاني مالى المستحق الأول وهو زيد پس ازین
و ذکر شد در کتاب جامع که کسی استحقاق برد غلامی را از زید بگذشتن گواهان را
با ستحقاق بردانه و شخص دیگر بگذشتن گواهان ظاهر شد اینکه گواهان مستحق اول غلامانند رد کند
آن غلام را بمالک اول که زیدست واگر ظاهر شد که گواهان مستحق دوم غلامانند رد کند اور استحق او
نه بمالک اول و ان زیدست وفى المحيط البوهاني رجل مات و ترک عبدا لا مال له غيره
وقیمته الف ولا يعلم عليه دین فاعتقه الوارث ثم شهد لعبد شهادات او اسقى
بقضا يا ثم اقام رجل البينة على الميت بالدين فان العبد برد رقيقا و يبطل
عنقه و ما شهد به فان ابرا الغريم الميت جاز العتق لا الشهادة والقضاء
الخـدردایت ، و در کتاب محیط برهانی ذکر شده است اینکه شخصی مرد و مترو که گزاشت عظام
و نبود مر او را مالی غیر از انغلام و قیمت هزار درم بود و معلوم نبود که بر شخص مرده دین است پس داشت
الراقي إلى الله موصل من الطرفين ) (۱۲)
عبیدالله غازی


جلد دوم
۱۰۷
کتاب الشهادة

آزاد کرد او را بعد از ان گواهی دادن غلام گواهیهای بسیار و یا قاضی گردانیده شد در
حادثهای بسیار و حکم کرد در ان حادثها بعد از ان مردی گواهان گذرانید بدین خو د برا فرده پس
بدرستی که انغلام رد میشود بغلامی و باطل میشود آزاد شدن او و انچیزیکه گواهی داده است باآن
پس اگر دیندار ابر اکرد برای مرده از دین خود روامیشود آزاد شدن او نه گواهی او و نه حلم
وفي المحيط مات عن اخ لا يعلم له وارث غيره فقال عبدان من رقيق الميت انه
اعتقنا في صحته وان هذا الاخ ابنه فصد قهما الاخر فى ذلك لا تقبل فى دعوى
الاعتاق لانه اقر بانه لا ملك له فيهما بل هما عنده للاخ لا قرار الاخ اندواره
دونه فتبطل شهادتهما في النسب ولو كان مكان الاخ انثی عند يحيفة يعتقا
فيطردان شهادتهما بالبنية لم تقبل لان معتق البعض لا تقبل شهادته (رد المحتار)
و در کتاب محیط ذکر شده است اینکه شخصی مرد و وارث اثر و ماند یک برادر و معلوم نشد و را وارتي
غیر از و پس گفتند دو نفر از غلامان آن مرده که بدرستی آمرده آزاد کرده بود ما را در وقت تندر
خود و بدرستی که این شخص دیگر پسر اوست پس برادر اور راستگو کرد ایشانرا در ان گفته ایشان
قبول نمیشود راستگو کردن او ایشانرا در حق آزاد کردن مرده ایشان رانر برا که او اقرار
کرده که مر امنیت ملک درین غلامان بلکه ایشان نزد او مرد یگر یر است از جهت قرارد
آن برادر که وارث او پسر اوست نه آن برادر پس باطل میشود گواهی ایشان در باره
آن شخص دیگر و اگر بجای آنشخص دیگر زنی بود یعنی هر دوغلام گفتند که مایر ازین ده دروقت ترستی کرد
بود وگواهی دادند انغلامان که این دیگر دختمر ده است و آن برادر ایشانرا راستگوی کردنز دا مام عظیم آزاد
میشوند مرد وغلامان لیکن گواهی ایشان بدختر بودن شخض دیگر قبول نمیشود زیرا که کسی که بعض او آزاد تا
و بعض او غلام مقبول نمیشود گواهی مات عن عم و عمتين وامتين عبداين فاعتقهما العم

الراقم ابي العلم ابو علی ضياء الدين كافي ايم
عفی عنه


جلد دوم
۱۰۸
کتاب الشهاده

فشهد ابنوة احدهما بعينها اى انه اقربهاني صحته لم تقبل عنده ولو شهدان
الثانية اخت الميت قبل الشهادة الاولى وبعدها او معها لاتصل بالاجماع (ردالمحتار)
شخصی مرد واز وی ماند یک عم و دو عمه و دو کنیز و دو غلام پس عم و غلام را آن عمه برده آزاد کرد
پس آن دو غلام شاهدی دادند بدختر بودن یکی معلوم ازان دو کنیز یعنی شاهدی دادند که نامبرد
در حال تندرستی خود اقرار کرده بود بدختر بودن او قبول نمیشود این گواهی ایشان نزد امام اعظم رحمة الله
و اگر آن دو غلام شاهدی دادند که آن کنیز دوم خواهر آن مرده است خواه پیش از شاهدی اولی
باشد یا بعد ازان یا با ان یکجا قبول نمیشود این گواهی ایشان باتفاق امام اعظم صاحبین رحمهم الله تعا
الشاهد اذا ردت شهادته لعلة ثم زالت لعلة فشهد في تلك الحادثة لم تقبل
الابعد العبد والكافر على المسلم والاعمى والصبى اذا شهد وا فردت تم زال المانع
فشهد و ا تقبل كذا في الخلاصة سواء شهد عند من رده اوغيره وسواء كان
بعد سنین اولا كما في القنية (اشباه ونظاير فعلى هذا لا تقبل شهادة الزوج
والاجير والمغفل والمتهم والفاسق بعد ردها ولا بد
من حكم القاضی برد شهادته (بحر رائق) وقتی که رد شد گواهی شاهد بسبب
علتی و بعد ازان آن علت از او دور شد پس گواهی داد در همان حادثه قبول نمیشود
گواهی او مگر قبول می شود گواهی چهار کس اول غلام دوم کافر که گواهی بدهد
بر مسلمان سوم کور چهارم کودک وقتی که ایشان گواهی بدهند پس رد شود گواهی
ایشان و بعد از ان انچیز منع کننده قبول گواهی بود دور شود یعنی غلام آزاد
شود و کافر مسلمان و کور بینا و کودک بالغ شود پس گواهی بدهند قبول می شود
گواهی ایشان چنانکه در کتاب خلاصة الفتاوی آورده است برابرست اینکه مکردلهم

علی ج۲
طواف میں وعلى بعالم الله  ایچ
حسه عهده


کتاب شهادة
جلد دوهم
۱۰۹

از ایشان دوهم بار گواهی بدهند در آن قاضی که رد کرده بود گواهی اورا یا نزد غیر او و بر اینست
اینکه گواهی ایشان بعد از گذشتن سالها باشد یا نه چنانچه در کتاب قنیه آورده است بنا برین قبول
نمیشود گواهی شوهر ومز دور خاص کسیکه بسیار غفلت دارد و گواهی خصم و فاسق پس
از رد شدن آن و ناچار نیست در نا قبول شدن بعد از رو از حکم کردن
قاضی بر د شدن گواهی هر کدام از ایشان و فی منية المفتی شهد لعبد لمولاه
فردت ثم شهد بعد العتق تقبل ولو شهد المولى لعبده بالنکاح فردت ثم شهد له
بعد العتق لم يجز ر بحر اور کتاب منية المفتی ذکر شده
که گواهی داد غلام برای خواجه خود پس رد کرده شده گواهی او بعد ازان
گواهی داد بعد از آزاد شدن قبول میشود گواهی او و اگر گواهی داد خواجه
برای غلام خود بنکاح پس رد کرده شده گواهی او بعد ازان گواهی داد برای
او بعد از آزاد شدن قبول نمی شود گواهی آن خواجه سئل فیما لورد القاضی
شهادة رجل ثم شهد عنده في تلك الواقعه هل يجوز له او لقاض اخر قبول
شهادته في تلك الواقعة اذا زال سبب الردعنه ام لا اجاب انكان
رده للشهادة لغير تهمة هي عدم العدالة بل كان لمعنى لا يوجب الخلل
في عدالته باعتب رعدم الاتيان بما هو شرط القبول يجوز قبولها اذا
اتی بما هو شرط وانكان لتهمة في الدين او المروة لا يجوز قبولها
وممن صرح بذلك استاذنا العلامة شيخ
الاسلام محمد بن السراج الهانونی در (فتاوی خیریه)
پرسیده شده بود از حکم شرعی در صورتیکه اگر قاضی شرع رد کرد شاهدی مردیرا
را مل قیام الدين الا-


جلد دوم
۱۱۰
كتاب الشهادة

بعد از ان شاهدی داد آنمرد نزد القاضی در همان حادثه آیا رواست مر القاضی را
یا دیگر قاضی را قبول نمودن شاهدی آن مرد در همان حادثه وقتی که انسبب رد
شاهدی از آنمرد دور شده باشد یا روا نیست قبول نمودن شاهدی آنمرد جواب
گفت که اگر رد کردن قاضی مرشاهدی او را از جهت غیر آن تهمت بود که عادت
نا بودن شاهد است بلکه رد کردن او از جهت معنای بود که خلل را در عادل بودن او
لازم نمیکرد با عتبار نا آمدن شاهد بآنچه شرط قبول نمودن شاهد است روا میشود قبول
نمودن شاهدی او وقتی که بیاید شاهد بآنچه شرط قبول شاهد است و اگر رد کردن قاضی
مرشاهدی او را از جهت تهمت در دین یا در مروت او بود روا نمیشود قبول نمود
شاهدی او و از ان کسانیکه تصریح نموده باین حکم استاذنا علامة شيخ الاسلام
محمد بن سراج حانوتی رحمة الله است الصبى اذا بلغ فشهد فانه لا بد من التر
كیة
كية الكافر اذا اسلم والكافر اذا عدل كفره لشهادة ثم اسلم
فشهد فانه يكفى التعديل الأول الخ کودک وقتی که بالغ شد پس گواهی داد ناچار
از تزکیه او و همچنین کافروقتی که مسلمان شود نا چار بست از تزکیه او و کا فروقتیکه عادل
کرده شد در حال کفر او برای گواهی ابعد از ان مسلمان شد پس گواهی داد پس بدرستیکه
آن عادل شدن اول کافی ست ولو شهد لصاحبته حال قيام النكاح
فلم يقبل القاضى شهادته ولم يردها حتى وقعت الفرقة بينهما لم يذكره
محمدرح هذا الفصل فى الاصل وعن ابي يوسف ان القاضي لا يقضى بتلك الشهادة
الا ان يعيدها كذا في المحيط العلما اگر گواهی داد برای زن خود در حال ثابت بودن نکاح پس
قاضی قبول نکرده بود گواهی او را و نه رد کرده بود تا آنکه جدائی افتاد در میان ایشان ذکر نکرده

الخ کودک
جمع الضمير


جلد دوم
١١١
كتاب الشهادة

امام محمد رحمة الله این حکم را در کتاب مبسوط در وایت شده از امام ابویوسف که قاضی حکم نکند با نیخ گواهی
مگر وقتیکه باز بگرداند گواهی خود را همچنین ذکر شده است در کتاب محيط ولا تقبل شهادة المحدود
في القذف (بدایه) (عینی) تمام الحد در مختار وان تاب بدایه) بكذب نفسه
فتح در مختار فلو ضرب بعض الحدا مهرب قبل تمامه فقطم من الرواية تقبل شهادته جوامردیم
و قبول نمیشود گواهی کیکه کامل حذر وه شده باشد در قذف اگر چه توبه کرده باشد از ان فتح بیدر و غلوی
کردن او خود را چنانکه در کتاب فتح القدیر ذکر شده است پس اگر بعض حذر وه شد پس پیش
از تمام شدن حد قذف گریخت پس در ظاهر روایت شاهدی او قبول میشود بخلاف المحدود فی
غير القذف هدايه نحو السرقة والزنا وشرب الخمر حيث تقبل شهادته بعد التوبة (عينى)
بخلاف از کيكه حذر وه شده باشد در غیر قذف مانند دزدی و زنا و آشامیدن شراب که قبول میشود
گواهی او پس از توبه کردن لو اقام اربعة بعد ما حد على انه زنی قبلت شهادته بعد التوبه
الصحيح لأنه لو اقامها قبله لم يحد فكذا لا ترد شهادته كذا ذكر الشارح و تمامه العنان
وانما قيد بقوله على انه زني لانه لو اقام بينة على اقرار المقذوف بالزنا لا يسقط الربكورة
اربعة لما في فتح القدير من باب حد القذف فان شهد رجلان اور جل وامراتان على اقرار المقدون
بالزنا بدر الحد عن القاذف فكذا اذا اقام رجلين بعد من على اقراره بالزنا تعد شهادته الجروق
اگر قذف کننده بعد از حذز وه شدن او چهار گواه را بگذرانید بر اینکه بدر ستیکه قذف کرده شده زنا
کرده است قبول کرده میشود شاهدی ان قذف کننده بعد از توبه کردن او در روایت
صحیح زیرا که اگر چهار گواهان را بگذراند پیش از حذز وه شدن او در قذف برزنا
قذف کرده شده حذز وه نمیشود پس همچنین بگذرانیدن چهار گواه مذکور رو نمیشود
گواهی او بعد از ان همچنین ذکر کرده است این حکم را شارح زیلعی رح و تمام این بحث در کتاب

عنایه است


جلد دوم
۱۱۲
كتاب الشهادة

عنایه است و جز این نیست که مقید کرد این حکمرا باین قول خود که گواهی بدهند بر اینکه زنا کرده است
زیرا که بدرستی اگر قذف کننده گواهان گذرانید بر اقرار قذف کرده شده بزنا کردنش
نیست اینکه گواهان چهار باشند زیرا که ذکر شده در کتاب فتح القدیر از باب قذف اینکه
اگر گواهی دادند دو مرد و یا یکمرد و دوزن با قرار کردن قذف کرده شده بزنا کردن در شخصت
حد از قذف کننده دفع میشود پس همچنین وقتی که قذف کننده بعد از حد شدن دو مرد
شاهد بگذراند بر اقرار کردن قذف کرده شده بزنا کردن باز میگردد گواهی او یعنی قبول یشود
گواهی او بعد از ان ولو قذف رجلا ثم شهد مع ثلاثة على انه زنا فاذا كان
لم يحد المشهود عليه وان لم يحد القاذف حد المشهود عليه كذا في البزازية المحررافتى
و اگر کسی قذف کرد مردیرا بعد از ان گواهی داد همین قذف کننده با سه کس دیگر باینکه آن مرد قذفت
کرده شده زنا کرده است پس اگر آن قذف کننده پیش ازین گواهی او حد قذف نزده شده باشد
قبول میشود گواهی او بزنای آنکس پس حد زنا زده میشود آنکس که شاهدی زنا بر او داده شده و اگر حد
قذف زده شده بود آن قذف کننده پیش از گواهی او بزنای آنکس گواهی او قبول
می شود پس حد زنا زده شود آن کس که شاهدی زنا بر او داده شده همچنین
ذکر شده است در كتاب بزازيه ولو حد الكافر في قذف ثم
اسلم تقبل شهادته بخلاف العبد اذا حد ثم اعتق و هدایہ لم تقبل
(در مختار) اما اذا كان القذف في حالة الكفر وحد في حالة الاسلام بطلت
شهادته على التابيد ولو حصل بعضه فى حالة الكفر وبعضه
في حالة الاسلام في ظاهر الرواية لا تبطل شهادته على التابيد حتى انه لو تا
تقبل (جوهرة نيزه والصحيح جو بظاهر الرواية كذافي البديع (عالمگیری) و اگر حد زده شد
بوا انم


کتاب شهادة
۱۱۳
جلد دوم
کافر در قذف بعد ازان اسلام اورد قبول میشود گواهی او بخلاف غلام وقتی که حد زده شود
بعد ازان آزاد کرده شود قبول نمیشود گواهی او و وقتی که قذف کردن او در حالت
کفر باشد و حد زده شده باشد در حالت اسلام باطل می شود گواهی او تا ابد یعنی هرگز
قبول نمیشود و اگر بعض حد حاصل شد در حالت کفر و بعض آن در حالت اسلام او پس
در ظاهر روایت گواهی او تا ابد باطل نمیشود تا آنکه اگر تو به کرد قبول میشود گواهی او و جواز
ظاهر روایت صحیح است همچنین مذکورست در کتاب بدایع و اذا طعن المدعى
علیه فى الشهود انهم عبيد فعلى المدعى اقامة البينة على حريتهم ولو قال هما محدوا
دان
فى قذف فعلى الطاعن اقامة البينة رسولجيه و وقتی که طعن بگوید مدعی علیه در
شاهدان مدعی باینکه ایشان غلامانند پس واجب ست بر مدعی گذرانیدن گواهان بر
آزادی ایشان و اگر گفت مدعی علیه که گواهان مدعی حد زده شدہ گانند در قذف پس پرمدعی
علیه واجب است گذرانیدن گواهان باینکه حد زده شدگانند در قذف الفصل الثانی
فیمن لا تقبل شهادته لفسقه فضل دوم ثابت است در بیان کسیکه قبول نمیشود
شاهدی او بسبب فسق او ولا تقبل شهادة من ياتى بابا من الكبائر التي يتعلق
بها الحد للفسق (هدايه) الفسق لا يمنع اهلية الشهادة عندنا فمنعقد النكاح بحضوره وانما
رد الشهادة لتهمة الكذب قاضیان و قبول نمیشود گواهی کسیکه می آید بدروازه یکی از ان گناهان کبیره که حد با
تعلق میگیرد یعنی قبول نیست گواهی کسیکه چنان گناه کبیره را میکند که حد بان لازم میشود از جهت
بودن او فاسق منع نمیکند اهل بودن شاهدی رانزدا مامان هم هم لندالقا پر نهمقد میشودنکاح بحضوری او استور
این نیست که فسق منع میکند او اسی ناهد یر از جهت تهمت دروغ وكما او الفسق الذي يمنع الشها
تفقو على ان الاعلان بكبيرة يمنع الشهادة وفى الصغائر ان كان معلنا بنوع فتق يستع
فایدہ
واگر مدعی علیه اطعن گفت که شاهدان مدعی غلاما
ند مدعی را لازم ست که شاهدان بگذراند برآزاد
ایشان واگر طعن گفت که شاهدان در قذف
حد زده شده اند بر طعن گویند، لازم
کر که شاهدان بگذراند
فایده
(بیان نفقی که منع کننده شاهد
لو بیان حد و تعریف عدالت
جمهورية


جلد دوم
١١٣
كتاب الشهادة

يسميه الناس بذلك فاسقا مطلقا لا تقبل شهادته وان لم يكن كذلك ينظران
كانت الحسنات اغلب من السيئات والرجل يجتنب الكبائر قبلت شهادته وان
المم بمعصية هذا هو الصحيح فى حد العدالة المعتبرة ادلابد له من توقى الكبائر
كلها وبعد ذلك يعتبر الغالب كما ذكرنا فاما الالمام بمعصية لا تقدح به العدالة
الشرعية فلا ترد به الشهادة المشروعة لان فى اعتبار اجتنابه الكل سد بابه
وهو مفتوح احياء للحقوق (قاضیخان وهدايه ثم بعد الاجتناب عن الكبائر
كلها لابد من عدم الاصرار على الصغيرة فان الاصرار على الصغيرة كبيرة اقوالاولا
فيه من قيد اخروهو ان يجتنب الافعال الخسيسة الدالة على الدناءة (شرح وقايه)
و سخن کرده اند علما رحمهم الله تعالی در فسقی که منع میکند گواهی را اتفاق کرده اند علما برانکه ظاهراً
کردن گناه کبیره منع میکند ادای گواهی را و در گناهان صغیره اگر ظاهر کنند ، بود نوعی از فسق که
پنداشته شده را که مینامیدند مردمان او را فاسق مطلق بسبب آن گناه قبول کرده نمیشود های
او و اگر نبود همچنین پس دیده شود اگر نیکیهای او بسیار تر بود از بدیهای او و حال آنکه اندرکنا
میشد از گناهان کبیره قبول کرده میشود گواهی او اگر چه نزدیک میشد بکردن گناه صغیره و جمیعین
کناره شدن از گناهان کبیره و بسیار بودن نیکیها بر بدیها تعریف صحیح است با ای حالت که معتبر است
در قبول گواهی زیر که ناچار است مرگواه را از پرهیز کردن از همه گناهان کبیره و بعد از ان معتبر یاری است
نیکی او بر بدی او چنانچه ذکر کردیم ما نزدیک شدن بگناه صغیره که ضرر نمیرساند عدالت شرط کرده شده رادر
گواهی پس رد نمیشود بسبب آن گواهی شرعی زیرا که در معتبر کردن پرهیز از همه گناهان صغیره بند کردن گواهی است
و حال انکه در گواهی باز است برای زنده کردن احیا های مردم پس بعد از کناره شدن از همه گناهان کبیره ناچار است
از اینکه همیشگی نکند بر گناه صغیره زیرا که همیشگی بر گناه صغیره گناه کبیره است احسن میگویم که ناچار اس تقول در

در المطابع کابل تمام آمد الله متمم
بحمد الله ) المنان


جلد دوم
۱۱۵
کتاب الشهادة

گواهی از قید دیگر و آن امینست که کنارگی کند از کارها جی نمیم که دلالت میکند بر فرومایگی وبی
مروتى قال القهستاني من اجتنب الكبائر وفعل مائة حسنة وتسعا و تسعين صغيرة
فهو عدل وان فعل حسنة وصغير تين ليس بعدل انکمه و در مختار گفته است قهستانی در
کتاب جامع الرموز که کسی کناره میشه د از گناهان کبیره و میکند صد کار نیک را و نو دو گناه
صغیره را پر انکس عادل است یعنی قبول است گواهی او و اگر میکند یک کار نیک و دوگناه
صغیره را پر عادل نیست واختلفو في تقدير الكبائر قيل هي سبع الاشراك بالله تعالي
والفرار من الزحف وعقوق الوالدين وقتل النفس بغير حق وبهت المؤمن والزنا
وشرب الخمر وزاد البعض اكل مال اليتيم بغير حق واكل الربوا وقد ورد في الحديث
واجتنبوا السبع الموبقات الشرك بالله تعالى والسحر وقتل النفس التي حرم الله
الا بالحق واكل الربوا واكل مال اليتيم بغير حق والتولى يوم الزحف وقذف المؤمنات
المحصنات الغافلات وقد قال عليه الصلواة والسلام الكبائر الاشراك بالله تعالى
وعقوق الوالدين وقتل النفس واليمين الغموس فالصحيح ان هذه الاحاديث
ليست لبيان الحصر فالكبيرة كلما سمى فاحشة كاللوطة ونكاح منكوحة الاب او ثبت لها بنصر قاطع
عقوبة قيل دنيا ادنی الآخره شرح وقاية و بعضهم ما كان جزاءہ اللعنة واصح ما قيل فيه هو ما نقل عن شمس الائـ
الحلواني رحمانه ما كان شنعا بين المسلمين وفيه هنك حرمة الله تعالى والدين فتح كدير وكذا
الاعانة على المعاصى والفجور والحث عليها من جملة الكبائر كذافين وقيل ما اصر عليه
المرأ فهو كبيرة وما استغفر عنه فهو صغيرة والأوجه ما ذكره المتكلمون از بكل
فهو بالنسبة إلى ما فوقه صغيرة والى ماتخته كبيرة تبيين بدانیکه در اختلاف نموده اند علماء رحمهم الله تعال تفسير
گناهان كبيره بعض علمها گفته اند که گناهان کبیره ہفت شرک آوردن بخدا تعالی و گریختن از جنگ نار و آزار داین بیدار
دکشتن


جلد دوم ۱۱۱ کتاب الشهادة

و کشتن نفسی بناحق و دروغ بستن بر مسلمان و زنا کردن و آشامیدن شراب آخر نموده اند بعضی
علماء رحمهم الله تعالی خوردن مال یتیم را بناحق و خوردن ربا را و بتحقیق وارد شده در حدیث
کہ پرهیز کنید از هفت کار ہلاک کننده که آن شرک آوردنست بخدای تعالی و جادوی کردن
و کشتن نفسی که حرام کرده است خدایتعالی کشتن او را مگر بحق و خوردن ربا و خوردن مال یتیم
بناحق و پشت گردانیدن در روز جنگ با کفار و دشنام دادن بر زنان مسلمانان پاک
و بیخبر باشند از زنا و بد رسید که در حدیث رسول علیہ الصلوة والسلام که گناهان کبیره شرک آورد
بخدای تعالی و آزاردن پدر و مادر و کشتن نفس بغیر حق و سوگند کردن بدروغ پس صحیح است
که این احادیث برای بیان حصر گناهان کبیره نیست پس کبیره هر آن گناهیست که نامیده میشود
بگناه بزرگ مانند لواطت و قطعی کردن با منکوحه پدر یا آنکه ثابت شده باشد بدلیل یقینی برای
عذابی در دنیا یا در آخرت و بعضی علماء رحمهم الله گفته اند که گناه کبیره آنست که از جهت ذات
خود حرام باشد و صحیح تر انچیز یکه در تفسیر گناه کبیره گفته شده است آنست که از شمس الائمه رحمة الله
علیه نقل شده که او گفته است که چیزیکه بد باشد میان مسلمانان و در آن دریدن حرمت
الله تعالی یا دریدن حرمت دین باشد پس آن گناه کبیره است و همچنین یاری دادن
بر گناهان و بدکاریها و تیز کردن بر آنها از جمله گناهان کبیره است و بعضی علماء رحمهم الله تعال
گفته اند که آن گناهی که مرد همیشگی بر آن کند پس آن کبیره است و آن گناهی که آمرزش از آن بخوا
پس آن صغیره است و بزرگتر از دعوی دلیل است که علماء متکلمین رحمهم الله تعا آنرا ذکر کرده اند
که بدرستی هر گناه نظر بر گناه که برتر از آن باشد صغیره است و نظر بگناه که کمتر از ان باشد کبیره است
وسئل ابن عباس عن الكبائر اسبع هی قال هن الی السبعین اقرب وقیل
هن سبع عشرة اربع في القلب الكفر بالله والاصرار علی معصیة الله تعا والقنوط

ادارة الفاتح طبع ابا الحسن
عبیدالله


کتاب الشهادة
جلد دوم
١١٤

من رحمة الله والامن من مکر الله تعا واربع في اللسان التلفظ بالكفر و شهادة الزور
وقذف المحصنات واليمين الغموس وثلاث في البطن اکل الربوا واکل مال اليتيم وشرب
الخمر واثنان في الفرج الزنا واللواطة واثنان في اليد القتل والسرقة وواحدة
في الرجل الفرار من الزحف واحدة في سائر البدن عقوق الوالدين ومن الكبائر السحر
وكتان الشهادة من غير عذر والافطار في رمضان من غير عذر وقطع
الرحم وترك الصلوة متعمدا ومنع الزکوة ونسيان القرآن وسب الصحابة
والخيانة في الكيل والوزن واخذ الرشوة وضرب المسلم بغير حق وامتناع
المرأة على زوجها بلا سبب والوقيعة في اهل العلم واكل الميتة ولحم الخنزير بغير اضطرار والخوض
في الحيض والنميمة والغيبه والكذب والنياحة والحسد والكبرو ترك الامر بالمعروف
والنهي عن المنكر مع القدرة وقتل الولد خشية ان ياكل معه والحيف
في الوصية وتحقير المسلمين باظهار عيوبهم پرسیده شد عبد الله بن عباس رضی الله تعالی عنهما
از گناه کبیره که آیا هفت اند یا نه د گفت در جواب که آنها با هفتاد نزدیکتراند و بعضی گفته‌اند
که آنها هفده اند چهار از آنها در دل است کافر شدنست بخدایتعالی و همیشگی کردن بر نافرمانی
خدایتعالی و ناامید شدن از رحمت حق تعالی و بامن شدن از عذاب خدایتعالی و چهار
از آنها در زبانست تلفظ کردن با لفاظ کفر و گواهی دادن بدروغ و دشنام دادن زنانانی
که پاک باشند از زنا و سوگند کردن بناحق وسه از آنها در شکم است خوردن ربا وخوردن مال یتیم
و آشامیدن شراب و و از آنها در فرج است زنا کردن با زنان ولواطت کردن با دو از آنها در
دست است کشتن و دزدیدن و یکی از انها در پایست گریختن از جنگ کافران در روز غزا
و یکی از آنها در کل بدنست آزار دادن پدروما درست بعضی از گناهان کبیره جاد و کارش است پوشید
گواهی است


جلد دوم
۱۱۸
کتاب الشهادة
گواهی است بغیر از عذر و روزه فرض خوردن است در ماه رمضان بغیر از عذر و بریدنست
از خویشان و اقربا و ترک کردن نماز است بقصد و منع کردن زکوة است و فراموش کردن قران شریف
و رشوت
است و دشنام دادن صحابه کبار است رضی الله عنهم و خیانت کردن است در پیمانه و در وزن
گرفتن است و زدن مسلمان است بناحق و منع آوردن زلست از جماع با شوهر بغیر سبب و فتنه
ن
انداختن است در میان اهل علم و خوردن مردار و خوردن گوشت خوک است با بغیر از بیجاریت بد
بخوردن آن و جماع کردن با زن در زمانه حیض و سخن چینی کردن و غیبت کردن و دروغ
گفتن نوحه کردن و تکبر کردن و حسد کردن و ترک امر به نیکی و منع از بدی باقادر بودن
کرون
بر آن و کشتن ولد است از ترس آنکه طعام با وی خورد و ظلم کردنست در وصیت
و حقیر داشتن مسلمانان است از جهت اسلام ایشان و گفتن مردست مرزن خود را
که تو بر من چون پشت مادر منی والصغائر النظر الي ما لا يحل واللمس و القبلة و هجران
المسلم فوق ثلثة ايام والبيع والشراء في المسجد والعبث في الصلوة وتخطى الرقاب
يوم الجمعة والكلام في حالة الخطبة والتغوط مستقبل القبلة او في طريق
المسلمين والاستمناء والخلوة بالاجنبية ومسافرة المرأة بغير محرم
ولا زوج والبحش والسوم على سوم اخيه وتلقى الركبان
وبيع الحاضر للبادى والاحتكار و بيع المعيب من غير بيان والخطبة
على خطبة اخيه والتبختر في المشى والصلوة في الاوقات المنهى عنها
والسكوت عند سماع الغيبة وطئ الزوجة المظاهر عنها قبل التكفير (جوهرة نيره)
و گناهان صغیره نظر کردن است بسوی چیزیکه نظر بسوی او حلال نباشد و مس کردن تو
کردن زن نامحرم و پسر نامحرم است بشهوت و بریدان جدائی کردن از مسلمان زیادا
المحتاج الى العفو من القدام القدیر
عبد الله مباری
سید پاره


جلد دوم
119
کتاب الشهادة

از سته روز و خریدن و فروختن در مسجد و فعل عبث در نماز و گام نهادن برگردنهای مردم جمعه روز
و سخن گفتن در وقت خطبه خواندن و بول و غایط کردن رو بقبله و یا در رهگذر مسلمانان و
طلب کردن انزال منی بدست یا بران و خلوت کردن بازن بیگانه و سفر کردن زن بغیر
مرد محرم او و بغیر شوهر او و اظهار خریدن بهای زیاد بانجا ئیش خریدن تادیگری بقیمت زیاده بخرد
و خریدن چیزیرا بعد از قصد کردن برادر مسلمان خریدن آنچیز را بعد از رضا شدن فروشنده
و خرنده بمقدار معلوم از بها و رفتن و یکجا شدن باسواران قافله سوداگران پیش از دیگر مردم
شهر تا همه متاع ایشانرا خریده باهل شهر خود بقیمت گران بفروشد و فروختن شهری متاعی را
برای مردم ده نشین بقیمت گران و نگهداشتن غله را از فروختن تاقیمت آن زیاده شود و حال آنکه
مردم را بآن حاجت باشد و فروختن متاع عیب دار را بغیر از بیان کردن آن عیب و خواستن زنی پیشتر
از و مسلمان دیگر خواسته باشد او را و جواب نشده باشد و خرامیدن در رفتن و نماز گذاردن در
اوقاتیکه منع کرده شده از نماز گذاردن در آن وقتها و خاموش شدن در وقت شنیدن
غیبت بناحق و جماع کردن بازنی که از وی اظهار کرده باشد پیش از کفارت دادن
ولا تقبل شهادة المخنث ومراده المخنث فى الزى من الافعال (هدايه) اى افعال
النساء من التزيين بزينتهن والتشبه بهن فى الفعل والقول فالفعل مثل كونه
محلا لللواطة والقول مثل تليين كلامه باختياره تشبها بالنساء (عينى) فاما الذى
فى كلامه لين خلقة و فى اعضائه تكسر خلقة فهو عدل فتقبل الشهادة (هدايه) رفته او قبول نمیشود گواهی هیجه و مراد مصنف
رحمة الله تعالی علیه انخیز است که در افعال ناشائیسته حیز باشد یعنی افعال زنان مانند
مزین ساختن خود را بزینت زنان و مانند گردانیدن خود را بازنان در فعل و قول پس مانند گردانیدن
در فعل مانند بودن او محل برای لواطت مانند گردانیدن او در قول مانند نرمی کردن در سخن گفتن اختیارا

راجي الى الله الا على عباد الحی
عبد الله سارن


جلد دوم
۱۲۰
کتاب شهادة

خود محض برای مانند گردانیدن او خود را بازنان پس شاهدی او قبول نیست اما آن مخنثی که
در سخن گفتن او نرمی و در اندامهای او شکستگی باشد در آفرینش خدای تعالی او را باختیار او پس
آن مخنث عادل است و شاهدی او قبول است ولا تقبل شهادة الداعر وهو الفاسق
المتهتك الذى لا يبالى بما يصنع كذا فى الذخيرة والمعروف بالكذب لا عدالة له فلا تقبل
شهادتہ ابدا وان تاب بخلاف من وقع فى الكذب سهوا او تابع مرة ثم تاب كذافى البدائع ويعلم بقوله توبه گواهى
او فاسق پرده در است که باک نمیدارد با چیزی که میکند ما را همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره
وکسی که مشهور شد بدروغ گفتن هیچ عدالت نیست اورا پس همیشه قبول نمیشود گواهی او گرچی
توبه کند بخلاف انکسیکه واقع شود در دروغ گفتن از روی سهو و یا گرفتار شود بدروغ گفتنی
یکمرتبه و بعد ازان توبه کند که قبول میشود گواهی او همچنین ذکر شده است در کتاب بدایع
والمعروف بالعدالة اذا شهد بزور و تاب تقبل شهادته من غير مدة وعليه الاعتماد كذا فى
خزانة المفتين (عالمگيري وخلاصه) وهو المفتى به والمستور مثل العدل فى ذلك (حموى وقحى)
العدل اذا شهد بزور ثم تاب جاز شهادته الفاسق اذا تاب لا تقبل شهادة
ما لم يمض عليه زمان يظهر عليه اثر التوبة والصحيح ان ذلك
مفوض الى راى القاضى والمعدل (قاضيخان) وشخص مشهور بعادل بودن وقتی که
گواهی بدروغ بدهد و بعد ازان توبه کند قبول میشود گواهی اوبی گذشتن زمانه و براین
قول اعتماد است همچنین ذکر شده است در کتاب خزانة المفتین و بهمین قول فتوی
کرده شده است و شخصی که معلوم نباشد حال عادل بودن و فاسق بودن و مانند عادل
درین حکم وشخص غیر عادل وقتی که گواهی بدروغ بدهد و بعدازان توبه کند رواست شاهدی او وفاسق
چون از فسق خود توبه کند قبول نمیشود گواهی او تا اینکه نگذرد بر او زمانه که ظاهر شود بر او اثر توبه فتاوای آن

فایده
گواهی فساد کننده که فاسق پرده
در گواهی شخصی که مشهور بدروغ
قبول نیست

فایده
کسیکه بعادل بودن مشهور نا
و بدروغ گواهی بدهد بعد ازان
توبه کند قبول میشود گواهی ا

رایت کل الامم الی قیام الدین
عبدالله انصاری
سیپاره


كتاب الشهادة
١٢١
فایده
اگر شاهد در پنهانی فاسق و در ظاهر عادل
بود و از حال خود خبر داد که عادل نیستم
صحیح ست اقرار او بر او لیکن اگر در
شاهدی خود صادق بود روئیت دادن
این خبر دادن
و صحیح نیست مقدار آن زمانه سپرده شده است برای قاضی و تزکیه کننده وفي الخانية الشاهد
اذا كان فاسقاً في السر وهو في الظاهر عدل فاراد القاضى ان يقضى بشهادته
فاخبر الشاهد عن نفسه انه ليس بعدل صح اقراره على نفسه لانه اذا كان صادقاً في الشهادت
لا يعد ان يخبر عن نفسه انه ليس بعدل لان فيه ابطال حق الله (منحة الخالق) و در کتاب قاضیخان
ذکر شده که اگر شاهد فاسق باشد در پنهانی و در ظاهر عادل باشد پس قاضی اراده کرد که حکم کند بگواهی او
پس آن شاهد خبر داد از نفس خود که بدرستی که من عادل نیستم صحیح میشود اقرار او بر نفس اليكن
اگر ان شاهد راستگو باشد در ان گواهی خود روا نیست او را که خبر بدهد از نفس خود که من عادل نیستم
زیرا که در این خبر دادن او باطل کردن حق مدعی ست و في العتابية من آجر بيته لملهو بطع
تسقط عدالته (بحر) و در فتاوی عتابیه گفته است کسی که بمزد بدهد خانه خود را برای کسیکه شترا
میفروشد ساقط میشود عادل بودن او یعنی گواهی او قبول نمیشود ولا تقبل شهادة نائحة
ريغنى ويدليه باجرار ادبه التي تنوح في مصيبة غيرها واتخذت ذلك مكسبة تاتارخانية
عن المحيط و در مختار و رد المحتار اما التي تنوح في مصيبتها فشهادتها مقبولة (جوهرة نيره)
و قبول نمیشود گواهی زن نوحه کننده بمزد اراده کرده است مصنف در زنی را که نوحه میکند در مصیبت
دیگر کس غیر خود و همین نوحه کردن را کسب خود گرفته باشد چنانکه در کتاب تا تارخانیه از کتاب محیط
نقل کرده است تا آن زنی که نوحه میکند در مصیبت خود گواهی او قبول است ولا مغنية قد الان
ولو لنفسها و ينبغي تقييده بمد او متها عليه ليظهر عند القاضي (درمختار) و قبول کرد نمیشود گواهی من
سرود گر اگر چه سرود برای خود میکند نه بدیگری و میشاید مقید کردن این حکم باینکه همیشگی کند بر رود کردن
تا ظاهر شود سرود او نزد قاضی والتغنى بالهو معصية في جميع الاديان خصوصاً اذا كان الغناً
من المرأة فان نفس رفع الصوت منها حرام فضلا عن ضم الغنأ اليه رقاع سرود کردن با موگناه است در
نپنهما
عبد الله
سبحان؟


جلد دوم
۱۲۲
کتاب الشهادة

درینها خصوصاً وقتی که سرود از زن باشد زیرا که نفس بلند کردن آواز از زن حرام است بازی
آنکه پیوست شو و سرود با آن ولا تجوز شهادة خائن ولا خائنة ولا زان ولا زانیة ولا
ذی غمر على اخیه والغمر الحقد دلسیل ان المحقد فسوق النبی عنه لغرضه و روایت قبول نمیشود گواهی مرد
خیانت کننده در امانت و زن خیانت کننده و نه گواهی مرد زنا کار و زن زناکار و گواهی کسیکه
حسد میکند بر برادر مؤمن خود بدلیل انکه حسد فسق است از جهت منع کردن شارع مسلمانرا
از حسد کردن ولا بد من الشرب على اللهولانه ارتكب محرم دینه هدايه و یعنی ای شرب
الاشربة المحرمة فان الاشربة التي لا يحرم ادمانها لا تسقط الشهادة مالم يسكر ولى
ادمان السكر يسقط (شرح وقايه) ولا فرق فى السكر المسقط لها بين المسلم والذى
الما في الملتقط واذا سكر الذمی لا تقبل شهادته (مجمع) وقد ذكر ان المراد من الادن
الادمان في النية وهوان يشرب ويكون في عزمه ان يشرب كلما وجده
وقال الامام السرخسى رح شرط مع ذلك ان يظهر ذلك للناس ويخرج سكران
فيسخر منه الصبيان حتى لو شرب الخمر في السر لا تسقط عدالته ولا بد في الخمر
من قيد الشرب بطريق اللهو ايضا فان شربها للتداوى بان قال له الاطباء
الاعلاج لمرضك الا بالخمر شربتهما يختلف فيها ولا تسقط الشهادة (شرح وقايه) وذكر
الصدر الشهيد في شرح ادب القضاء ان شخصا تسقط العدالة يشرب الخمر من غير ادمان ومحمد من
شرط الادمان لسقوطها وهو الصحيح في الادمان بالفعل والنية ليس بشرط في الخمر لان شرب قطرة كثيرة منها
وهی مسقط للعدالة من غیر اصرار و انما ذكوا بشرح الادما ليظهر فرق عند القائلة بنشر البحرا و قبول میشود
گواهی شخصی که هیشگی کند با شامیدن چیز یک مستی آرنده باشد بطریق بازی زیر که اعتبار کرده شده اسیدی
که حرام است در دین و یعنی آشامیدن نوشیدنیهای حرام زیرا که آن نوشیدنیهای که حرام نبارا


جلد دوم
۱۳۳
کتاب الشهادة
همیشگی با شامیـدن بانها ساقط میکنند قبول شـدن گواهی را با هم مستی نیارد بلکه همیشگی بستی آن ساقط
میکند قبول شـدن گواهی را و فرق نیست در مستی ساقط کننده قبول گواهی میـان مسلماً
و ذمی از جهت آنکه در کتاب ملتقط آورده است که اگر مسـت شـد ذمی بسـبب شـامیـدن
قبول نمیشود گواهی او و تحقیق ذکر شـده که مراد از همیشگی اشـامیـدن همیشگی انست در نیت آن انست
که بیا شـامـد و در قصـد او باشـد اینکه می آشـامـد هر وقتیکه بیابد آنرا و گفته است امام سرخسـی که شـرط
باین همیشگی آشامیدن اینکه ظاهر شـود آن همیشگی نزد مردم و یا اینکه بیرون برآید در حال مستی و مسخره
کنند با او کودکان تا آنکه اگر می آشامید شـراب را در پنهانی سـاقط نمیشـود عادل بودن او و
ناچار نیست ترا شـامیـدن شـراب از قید اشـامیـدن آن بطریق بازی زیر اکه آشامیدن انش برای
علاج کـردن و داکـردن چنانکه بگوید او را طبیبان که علاج نیست مرض تـرا مگر شـراب پس در صـورت بودن
آن در اینوقت اختلاف کرده شـده اسـت سـاقط میکنند قبول شـدن گواهـی را و ذکـر کـرده است مام
صـدر شهید در شـرح ادب القضا که بدرستی امام خصـاف ساقط کرده اسـت عـادل بودن آشامنده امـا شـامیـدن
شـراب بـدون همیشگی کـردن آن امـام محمد رحمه شرط کرده است همیشگی را برای سـاقط شـدن عادل بودن او همین
قول امـام محمـد صحیح است و همیشگی آشامیـدن بفعـل و نیـت در شـراب شـرط نیست بـرای سـاقط شـدن
عادل بـودن شـارب زیرا که آشامیـدن یکقطـره آن گنـاه کبیره است و گنـاه کبیره سـاقط کننـده عـادل بـودن اوست
و بـدون همیشگی کـردن آن درین نیست مشـایخ رحمهم الله تعالی ذکـر کـرده اند همیشگی آنرا برای آنکه آشامیدن
آن نـزد قاضی ظاهر شـود نه آنکه همیشگی شرط سـاقط شـدن عـدالت اسـت ویـحـرم قلیلها و کثـیـرهـا والقلیـل
یطلق علی القطرة بالاجماع خلافا للمعتزلة فانهم یقولون باباحة القلیل قاله في الهداية وهذا كفر
لانه مجود للكتاب فانه سماه رجسـا والـرجس ماهـو محرم العين وقد جائت السـنة متواترة ان النبـي
علیه الصلوة والسلام حرم الخمر وعليه انعقد اجماع الامـة ولان قليلـه يدعوا الى كثيره وهـذا مـوجب لاصل الخمـر


جلد دوم
۱۳۲
کتاب الشهادة

تکملها وكذلك من حله على السى الفور والمحاجة والشرب لا لقيل شهادته وان لم يشرب (شرح وقایه)
و حرام است اندك خمر و بسیار آن طلاق اندک بریک قطره آن کرده میشود با جماع علما رحمهم الله تعا
خلاف است در معتزله را پس بدرستی که ایشان قایلند بحلال بودن اندکی از خمر و درکتاب حقایق است
که این حلال شمردن خمر کفر است زیرا که بدرستی حلال شمردن آن انکار قرآن است زیرا که الله تعال
نامیده است آنرا پلیدی پس پلیدی چیزیست که ذات آن حرام باشد تحقیق در حدیث متواتر آمده ست که
بدرستی پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم حرام کرده است خمر را و برحرام بودن آن اجماع ست منعقد شده
و دیگر انکه اندک در خمر خواهش میکند بسیار آنرا و انکه اندک آن خواهش بسیار آنرا میکند خاصیه خمر ست
همچنین کسی که می نشیند در مجلسهای بد کاری یکجا با مجلس نوشندگان چیزهای مستی آورده قبول نمیشود گواهی
اگر چه او نباشد امینده باشد چیز برا ولا من يلعب بالطيور لانه يورث غفلتة وهداي اذا اسكها للانس
فياح الا ان يوجام غرة فلام كل المجمع اینی و قبول نمیشود گواهی کسیکه بازی میکند بمرغان زیرا که بازی
کردن بمرغان پیدا میکند فراموشی را مگر قبول میشود گواهی او وقتیکه نگاه کرده باشد مرغانسرا از برای
انس گرفتن پس رواست مگر انکه کش میکرد کبوتر دیگر کس را پس روا نیست گواهی او از جهت خورده
او حرام را چنانکه در کتاب عینی وعنایه ذکر شده است ولا من يغنی للناس لانه يجمع الناس على
ارتکاب كبيرة (هدایه) و کلام سعد افندی يفيد تقييدة بالاجرة ( در مختار) ولو كان لنفسه
ليزيل الوحشة عنها لا تسقط عدالتہ فی الصحيح (منحة الخالق قال العيني في شرحه على البخاري
اما الغناء فلا خلاف في تحريمه لانه من اللهو واللعب المذموم بالاتفاق اما ما يسلم من المحرامات
فيجوز القليل منه العرس والاعياد وشبههما ( در مختار وتكمله رد المحتار) و قبول نمیشود گواهی کسیکها
میسرا بد برای مردمان زیرا که او جمع میکند مردم را بر اختیار کردن گناه کبیره و کلام سعدی افندی فایده
میکند مقید کردن ناقبولی گواهی را بگرفتن اجرت گفته است عینی در شرح خود که بر صحیح البخاری کرده
عادت دارد گواهی
وپریشان از بادی ساقط میشود
مگر انکه سرود بر اوزنی بگذرد پس اگر وقت گویی
...


جلد دویم
۱۳۵
کتاب الشهادة

که در حرام بودن سرود خلاف نیست زیرا که بدرستی آن از جمله بازی کردن ولعبت کردنست که باتفاق
علماء رحمهم الله بد شمرده شد تا آن سرودیکه از حرامها بسلامت باشد پس اندک ازان مکروه میحا ومبيح تا
و مانعه
اینجا روهست و فی الاجناس سئل محمد بن شجاع عن الذي يترنم مع نفسه قال لا يقدح في شهادته
(محیط) و در کتاب جناس اگر شد که پرسد شد محمد بن شجاع از حال کسیکه زمزم میکندبرای نفر خود که شاهدی
قبولست یا نه در جواب گفت منع نمیکند گواهی و را الرجل الصالح اذا تعنی بشعر فيه فحش لا تبطل
عدالته لانه حكى فحش غيره والذي تعلم شعر العرب انكان تعلمه لاجل العربية
لا تبطل عدالته وان كان فيه فحش كذا في فتاوى قا
ضيخان (عالمگیری) مرد صالح وقتیکه سرود کند بشعریکه دران فحش باشد باطل نمیشود عادل
بودن او زیرا که او حکایت فحش دیگر کس نمیکند و آن کسیکه شعر عرب می آموزد اگر بجهت یاد کرستن
سخن
عربیت میاموزد عادل بودن او باطل نمیشود اگر چه دران فحش باشد همچنین ذکر شده است در فتاوای
قاضیخان والشاعران كان يهجو لم تقبل شهادته وان كان يمدح وكان اغلب مدحه الصدق
قبلت كذا في التاتارخانية (عالمگیری) شاعر اگر بدی دیگر برا در شعر خود میگفت قبول نمیشود
گواهی او واگر صفت میکرد و حال آنکه بسیار تر صفت اور است بود قبول میشود گواهی و همچنین نگاشته
مار هیام
در فتاوای تاتار خانیه و لا تقبل شهادة من يدخل الحمام من غير از ارلان كشف العورة حرام هدايه
وكذا من يمشى في الطريق وفي اليتيم غش كذافي النهاية هم قبول نمیشود گواهی آنکس که می درآید در تمام بغیر
لنگ و همچنین قبول نمیشود گواهی آنکس که میرود در راه تنها در یک آزار که دیگر چیز بر ا و پوشیده باشد و چنینی کرن شده
در کتاب نهايه ولا من يأكل الربوا و شرط في الاصل ان يكون بكل الربوا مخضوب ا به لان الانسان قلما يحيى
عن مباشرة العقود الفاسدة وكاذلك ربوا هدايه قبول نمیشد گواهی کسیک رابیا بخورد و شرط کرد را ما محمد
رون
درکتاب سوبری توالی ای اکرتی با خوندها بخوردان یرا کانان ها اصل من بارداری
فضایی


جلد دوم 126 کتاب شهادة

عقدهای فاسد وحال اینکه تمامی عقدهای فاسد در معنای ربا ست ولا تجوز شهادة المقامر
بالشطرنج او بغيره فباي شى قامر لم تقبل شهادته لانه ياتى منه كبيرة وهو واعته د شهادت قمار کننده خواه قمار کند
بشطرنج یا بغیر آن پس بهر چیزیکه قمار کند قبول نمیشود گواهی او زیرا که قمار گناه کبیره است ولا من يلعب
بالنرد والشطرنج ( هدايه ) واللعب بالشطرنج يمنع قبول الشهادة بالاجماع اذا كان منه صناء عليه اوقا
او تفوته الصلوة او اكثر عليه الخلف الكذب والباطل (عينى هدايه) او يلعب به على الطريق او ينك
عليه فسقا ( تنوير ) كالشتم والقذف ( سراج وهاج ) فاما مجرد اللعب بالشطرنج فليق فسق
مانع من الشهادة لان للاجتهاد فيه مساغا (هدايه ) فان الشافعي ومالكا رحمهما الله
قالا با باحته مع الكراهة وعندنا واحمد رحم حرام ( عينى هدايه )
د قبول نمیشود گواهی کسیکه قمار میکند بنر د و شطرنج و بازی کردن بشطرنج منع میکند قبول شدن
گواهی را با جماع علماء رحهم الله تعالى وقتیکه مشکی کننده باشد بران یا قمار کننده یا نماز از
فوت شود یا بسیار سوگند دروغ و باطل را بران کند یا بازی کند بان در راه یا بران ذکر کند
نستی رامات دشنام دادن یا قذف گفتن داما مجرد بازی کردن بشطرنج پس نیست فتی که منع کند ها
از گواهی زیرا که در ان اختلاف مجتهد را جای برداشتن است پس بدرستیکه امام شافعی و امام
مالک رحمهما الله تعالی قائلیند بروا بودن آن با مکروه بودن ونزد ما وامام احمد رحم حرام است
واما اللعب بالنرد وسائر ما يلعب به خانه بمجرد، يمنع قبول الشهادة لانه فسق بالنص وهو قوله عليه الا ملعون في العبالن
ولاجماع الناس على خريجه د الخلاف التي الشطرة فان فيه اختلافا بين الناس تكلمه المختار وجوهره نيره)
و اما بازی کردن بنر د و دیگر چیز هائیکه بازی کرده میشود بان پس مجرد بازی کردن بان منع میکند قبول شدن
گواهی را زیرا که آن فسق است بصریح حدیث شریف واآن این قول پیغمبر صلى الله عليه وسلم است که فرموده است
ملعون است کسیکه بازی میکند برد و از جهت اجماع است بر حرام بودن آن بخلاف بازی کردن بشطرنج


جلد دوم
١٣٧
كتاب الشهادة

زیرا که در حرام بودن شطرنج خلاف است دربین علمای است قال فی الفتح ولعب البطحانی بلا
مثله لانه يطرح و يرمي بلا حساب واعمال فكر و كلما كان كذلك مما احدثه الشيطان وعمله اهل الغفلة فهو
حرام سواء قور به اولا قال سيدى الوالد رحمه الله تعا ومثله اللعب بالصينية والخاتم في بلادنا
وان قورع ولم يظهر لكن خصه في عمل القربيلحق بنحو الشطرنج ومثله اللعب بالبنارد (نقلناه رد المختار)
و در کتاب فتح القدیر گفته است که بازی طاب در شهر های ما مانند نرد است زیرا که
بازی کننده او می اندازد و میرنذ بی حساب و بی عمل فکر و هر فعلی که مانند آن باشد از پیدا
کردهای شیطان و عمل میکند بآن اهل غفلت پس آن حرام است و برابر است آنکه قمار
کرده شود بان یا نه و گفته است سید من که والد من است رحمه الله که مانند بازی طاب است
در حرام بودن در شهر های ما بازی کردن بسینی وانگشتری گرچه پرهیزگاری میکند و بازی
نمیکند بآن لیکن حاضر باشد در مجلس آن بازی شاهدی او قبول نیست بدلیل آنکه بموافقت او
گواهی کسی که می نشیند در مجلس سرود و باین حکم ظاهر شد نادانی بعض اهل تقوای بار دینی
پرهیزگاری بیفائده واذا كان الرجل يلعب بشيئ من الملاهي وذلك لم يشغله عن الصلوة
ولا عما يلزمه من الفرايض ينظر ان كانت مستشنعة بين الناس كالمزامير
والطنابير لم تجز شهادته وان لم تكن مستشنعة نحو الحداء وضرب القصب
جازت شهادته الا ان يتفاحش بان يرقصوا به فيدخل في حد المعاصي و الكبائر جينئذ
تسقط به العدالة كذا فى المحيط ( عالمگيري ) و وقتیکه مردی
بازی میکر د بچیزی از بازیها و آن بازی کردن منع نمیکرد ویرا از نماز خواندن و نه از انچیزیکه
بر او لازم اند از فرضها پس دیده شود اگر آن بازی زشت شمرده میشود در میان مردم مانند مرنا زدن
وطنبور زدن گواهی او روا نیست اگر زشت شمرده نمیشد در میان مردم مانند سرود یکه در عربی شتر را بآن میرانید

فایده
گواهی کسیکه بازی کند بملایی
و آن بازی او را از نماز و از
فرضها باز نمیدارد و اگر آن بازی
بدر نداشته شده بود میان مردم
گواهی او را منع میکند و اگر
بدر نداشته نبود منع نمیکند


جلد دوم ۱۲۸ کتاب الشهادة

دشتر بدان مست شده بحالاک میگردد و مانند زن من نی رواست گواهی او مگر در وقیت که
دران بسیار کارهای ناشایسته واقع شود چنانکه رقص کنند بان پس داخل میشود در صغار گناہا
و گنابان کبیره و در نیوقت عادل بودن ساقط میگردد بان چنین ذکر شد است در کتاب محیط
وفي الولوالجية اللاعب بالبطون بریا بہ الفرسیتہ جازت شهاد تہ لا نہ بغیر محظور و في الحانیة
الملاعتبة بالاهل والفرس لا تبط العدالة مالم يمنعد ذلك عن الفرائض ( بحـــــــــــــــر )
و در فتاوای ولوالجیہ ذکر شده است که بازی کننده بکوگان و مراداد بان بازی فروسیه باشد
یعنی سواری و سبه بشناسی ر درست گواهی او زیرا که آن منع کرده شده نیست و در فتاوای
قاضیخان ذکر شده است که بازی کردن کسی با اہل او یا با سپ او باطل نمیکند عادل بودن اوبرا
تا انکه آن بازی کردن او را از فرضیها منع نکند و لا تقبل شهادة الرقاص
والمشغوذ كذا في العيني شرح الهداية (عالی) و قبول نمیشود گواهی رقص کنند و گواهی سحر کرده شد
و چشم بندکر دوشده همچنین ذکر شده است در کتاب مینی شرح ہدایہ و فی مناقب ابی حنیفة رح
لا تقبل شهادة البخيل وقال مالك ان افرط في البخل لا تقبل قال الزيلعي رح وفى النهاية
شهادة البخيل لا تقبل والظاهرانه اراد به من يبخل بالواجبات كالزكوة ونفقة
الزوجات والاقارب (سعدی چلپی) و در مناقب امام ابو حنیفہ رح ذکر شده است که قبول نمیشود گو بخیل
وگفته ست امام مالک رحمہ اللہ علیہ کہ اگرسیا بیکر دو بل قبول نمیشود گواهی او وصاحب کتاب زیلعی گفته ست
کہ در کتاب نهایہ اورده است گواهی بخیل قبول نمیشود پس ظاهر انست که بدرستی اراده کرده است بخیل کسی را
که بخل با ادا کردن واجبات میکند مانند ادا کردن زکات و دادن نفقه زنان خود و قریبان خود والذی
اخر الفرض بعد وجوبہ ان کان لہ وقت معین کا لصلوة والصلوة بطلت عدالتہ الان یکون
وان لم يكن له وقت معين كالزكوة والحج اختلف الرواية فيه والمشايخ رح وذكر الجصاص رحم

فائده
قبول نیست شهادة
رقص کننده
و چشم بند

فائده
قبول نیست کو ہی بخیل

فائده
کسی تاخیر میکند فرائض
بعد از واجب شدن ان
اگر آن فرض را وقت معلوم بو
مانند روزه و نماز باطل
میشود عادل بودن او
و اگر انرا وقت معلوم نبود
مانند زکات و حج پس تاخیر
زکات شاہد ہی او قبول میشود
و بتاخیر حج ساقط نمیشود
عادل بودن او


جلد دوم
۱۲۹
کتاب الشهادة

عن قاضی قاضیها الفتوى على بقولها فى تاخير الزکوة من غير عذر بخلاف الحج (جواهر الفقه) و به اخذ الامام
ابو الليث وقال الامام فخر الدين والفتوى عليه (تکمله) وکذا من اشتهر بترک زکوة ماله وکذا من اشتهر
باکل الحرام (جوهره نيره وعالمگيري) کسیکه فرض را بعد از واجب شدن ان تاخیرکند
پس اگر برای آن فرض وقت معلوم باشد مانند روزه و نماز عادل بودن او باطل میشود مگر باندا
میشود که تاخیر آن فرض بسبب عذری باشد و اگر برای آن فرض وقت معلوم نباشد
مانند زکات وحج اختلاف روایت شده است دران و مشایخ رحمهم الله تعالی
در ان اختلاف کرده اند و امام خاصی رح نقل کرده است از فتاوای قاضیخان که فتوی
بساقط شدن عادل بودن است در تاخیر زکات که بغیر عذر باشد بخلاف از حج
که بتاخیر آن عادل بودن ساقط نمیشود و همچنین قول فتوی کرده است فقیه ابولیث رح
و گفته است امام فخر الدین قاضیخان که فتوی بهمین قول است و همچنین قبول نمیشود
گواهی کسیکه مشهور شده باشد بترک کردن زکات مال خود و همچنین
کسیکه مشهور شده باشد بخوردن حرام وفى البزازية لا يجوز شهادة من يترك

فایده
قبول نیست شاهدی
کسی که ترک میکند
نماز را بجماعت و کسی که
ترک میکند نماز جمعه را

الصلوة بجماعة اى ان تركها مجانا شهرا (بحر وحصة الخالق) بعد كون الإمام لا طعن عليه في دينه
والحال ان كانت ولو كان يكون معتقدا افضلية ما اول الوقت والامام يؤخر الصلوة او غير ذلك
لا تسقط عدالته بالترك كذا بترك الجمعة من غير عذر منهم من اسقطها بمرة واحدة كالحلواني
وعليه الفتوى ومنهم من شرط ثلث مرات كالسرخسي والأول اوجه لكن قد صنا عنه ان الحكم
بسقوط العدالة بارتكاب الكبيرة يحتاج الى الظهور وهذا اذا تركها مجانة ورغبة عنها من عذر
اما اذا تركها لمرض او لبعد المسافة او تأويل بان كان يفسق الامام بارتكاب الكبيرة
او يضل لا تبطل عدالته (رد المحتار وقاضيخان) و در کتاب بزازیه ذکر شده است که قبول نمیشود