جلد دوم
۳۸۶
كتاب شهادة

بالعکس
تكمله رد
المحتار

با او بهترند بقول شدن از گواهان آنمرد که شوهر اوست باینکه بدرستی او در وقت خلع کردن دیوانه بود
و قاعده کلیه درین حکم نسبیست که بدرستی گواهان هوشیار بودن تصرف کننده بهترند بقبول شدن از
گواهان دیوانه بودن او گواهان پسر شوهر زن با نیکه بدرستی پدر او طلاق داده بود این زن را
و عدت او گذشته بود پیش از مردن شوهر بهترند بقبول شدن از گواهان زن با نیکه بدرستی شوهر
او مرد و این زن در نکاح او بود و هین حکم صحیح است (نفقه) بينة المرأة انه موسر فعلية نفقة
الموسرين اولى مريسة الزوج انه معسر سينة الزوجة اولى فيما لو اختلفا في
مقدار والمفروض اوزمانه لانهما تثبت الزيادة بينة الزوجدار النور المبعو او الدين را هتدى
الو مريسة الرح انه مر الكسوة او المهر خاسيتة المراة سیار بی بهتری گواهان در دعوای نفقه اینگه گواهان ان
با اینکه بدرستی شوهر او توانگر ست پس بر او لا راست نفقه توانگران که باین زن بدهد بهترند بقبول شود
از گواهان شوهر باینکه بدرستی شوهر ناتوان است گواهان زن بهترند بقبول شدن در صورتیکه زن
و شوهر با هم اختلاف کنند در اندازه نفقه مقرر کرده شده یا در زمانه مقرر کردن آن زیرا که گواهان رزن
ثابت میکنند افزونی را گواهان زن باینکه بدرستی جامه فرستاده شده با واز جانب شوهر با درمها
فرستاده شده با در پیشکی بوده بهترند بقبول شدن از گواهان شوهر باینکه بدرستی آن جامه یا آن درمها
از پوشاک و نفقه یا از مهر آن زن بود چنانکه در فتاوای قاضیخان ذکر شده است و در کتاب خلاصة القضاء
بخلاف این ذکر شده است یعنی ذکر شده است که گواهان شوهر درینصورت بهترند بقبول شدن بينة
الابن الغائب ان يا حين نقومال الابن على نفسه كان موسلا اولى من بينة الاب الان
بينة الابن الد من ان يريد ابوه فعلية نفقت اولى مرسيئة زيدان رجلا اخرهو ابواد مربينة
الظل للمرأة يخليها الارضاع بنفسها انها ارضعت الصبي بلبنها فلها الاجرا ولى مربيتة ابيه
گواهان پسریکه غائب بوده باشد باینکه بدرستی پدر او در وقتیکه مال آن پسر را برخود نفقه میکرد تو انگر بود بهتر

حاجی محمد گل
ملا محمد اکرم

بعد از هجوم مخدوماً
میزان الثقة بمد نظر
نیست

انها
ارضعت بلبن
شاة (تكملة
رد المحتار)


جلد دوم
۳۸۷
كتاب الشهادة
بقبول شدن گواهان ناتوانی پدر گواهان پسر یکه جای مانده باشد با نیکه بدرستی زید پیدا اوست پس
بر او لازم ست نفقه او بهترند بقبول شدن گواهان زید با نیکه بدرستی مرد دیگر پدر آن جای
مانده است گواهان دایه که بر او شرط کرده شده باشد شیر دادن کودک که خود این دایه او را شیرداد
با نیکه بدرستی شیر داده است کودک را پیشتر خود پس مراو را مزد آنست بهترند بقبول شدن از
گواهان پدر که بدرستی آن دایه شیر داده ست کودک را بشیر گوسفند (عتق) بينة الامة انه
اعتقها قبل الولادة فولدت ها حرا اولى من بينة السيد انما ولدت قبل الاعتاق
بينة البنت ان ابى مات حر الاصل اولى من بيئة المدعى انه كان عبدى
فاعتقه وولاؤه لي بينة المولى فى قدر بدل الكتابة اولى من بينة العبد الاثبان
الزيادة بينة الامة انه دبرها فى صحة موته وهو عاقل اولى من بينة الورثة انه كا مختلط
العقل بينة مدعى فساد الكتابة اولى من بيئة مدعى صحتها بينة المكاتب ان الكتابة
على نفسه وماله اولى من بينة المولى انها على نفسه فقط (كلمه رد للمحتار)
بیان بهتری طائفه گواهان در دعوای آزادی اینگتر گواهان کنیز با نیکه بدرستی خواجه او پیش از زدن
او آزاد کرده بود او را پس ولد او آزادست بهترند بقبول شدن باز گواهان خواجه او با نیکه بدرستی
آن کنیز زاده است پیش از آزادی او گواهان مستر مرده با نیکه بدرستی پدر من آزاد اصلی مرده است
بهترند بقبول شدن از گواهان مدعی با نیکه پدر او غلام من بود پس او را آزاد کرده بودم و میراث او
مرست گواهان خواجه مکاتب در اندازه بدل کتابت در وقت اختلاف خواجه ومکاتب
در ان بهترند بقبول شدن از گواهان غلام از جهت ثابت کردن گواهان خواجه افزونی را گواهان
کنیز با نیکه بدرستی خواجه او مد برگردانیده بود او را در بیماری خود و حال آنکه خواجه او هشیار بود بهترند
بقبول شدن از گواهان وارثان خواجه با نیکه خواجه او در آنوقت مختلط العقل و بیهوش بود گواهان

حاجی محمد فضل
ملاحظه کردم

بعد از تصحیح ملاحظه شدم
میزان القضاة محمد عثمان
کنده شد
تطبیق شدیم


جلد دوم
۳۸۸
کتاب الشهادة

بقبول شدن از گواهان صحیح بودن آن اگر فاسد بودن آن بسبب شرطی بود که آن شرط
فاسد کننده آن بود و گواهان صحیح بودن آن بهترند بقبول شدن اگر فاسد بودن آن بسبب
یک خائی بود در سیر و تصنف کرده یا جز آن (بيع) بينة مدعى فساد البيع اولى من بينة
الصحة تفاقا ان كان الفساد بشرط او اجل فاسدين وبينة مدعى الفساد اولى ايضا
ولو لمعنى في صلب العقد كالشراء بالف ورطل خمر في ظاهر
الرواية بينة مدعى البيع كرها اولى من بينة مدعيه طوعا و الصحیح نکرده القا
بیان بہترے طایفہ گواہان در دعوای فروختن اینکه گواهان دعوی کننده فاسد بودن
فروختن را بهترند بقبول شدن از گواهان دعوے کننده صحیح بودن آن
اگر فاسد بودن آن بشرط فاسد یا مدت فاسد بود و نیز گواهان دعوے کنندۀ
فاسد بودن بهترند بقبول شدن اگرچه فاسد بودن آن بسبب یک خائی در اصل
عقد باشد مانند خریدن بهزار درم و یک رطل خمر در ظاهر روایت گواهان دعوے کننده
فروختن بزور بهترند بقبول شدن از گواهان دعوی کننده آن برضا در روایت صحیح
بينة الغبن اولى من بينة العكس بينة الدائن ان الورثة باعوا هذا من التركة
للمستغرقته اولى من بينتهم ان البائع مورثهم بينة مدعى البيع وفاء اولى من بينة
مدعيه باتا بينة المشترى على الاقالة اولى من بينة البائع على البيع ببطلان
الثانية باقرار مدعى الاقالة بينة ذى اليد انى بعتكما هذا العبد
بالفين اولى من بينة احدهما انى اشتريته منك بالف
بينة انى بعتك كذا فى يوم كذا فى مكان كذا اولى من بينة الآخر
اني لم اكن ذلك اليوم في ذلك المكان بينة ذى اليد ان فلانا

مدعید
ملاهي
قوله تشریح
و دعوی در
الدعى


جلد دوم
٣٨٩
کتاب الشهادة

او دعني الدار اولى من بينة الخارج على الشراء من ذي اليد بيئة من بلغ فادعي
ان الوصى باع كذا بغين اولى من بيئة المشتري وقال كثير بالعكس رتکمله ردالمحتاره
کواه ان غبن که درین فروختن غبن بود. بهتر ند بقبول شدن زگواهان خلاف آن کو هان تا حب
دین باینکه وارثان این دار فروخته اند غلامی را از ترگه فراگرفته شد و بدین جهت بهترند بقبول شدن
از کواه ان وارثان باینکه فروشنده آن غلام مورث مایان بود کواهان دعوی کننده فروختن
وفا بهترند بقبول شدن از گواهان دعوی کننده فروختن قطعی کواهان خرید ه باقاله بهتر ند بقبول شدن
از گواهان فروشنده بفروختن از جهت باطل شدن فروختن دوم با قرار دعوی کننده اقاله گواهان
ذو الید باینکه بدرستی من فروخته ام بر شاه وکس این غلام را بد و هزار در هم بهترند بقبول شدن
از کواهان یکی از ان دو نفر باینکه بدرستی من خریده ام آن غلام را از تو بهزار در هم کواهان میکه برستی
فروخته ام بر تو فلان چیز را در فلان روز و در فلان جا بهترند بقبول شدن از کواهان دیگر باینکه
بدرستی دران روز در انجا نبودم گواهان ذو الید باینکه فلان امانت نهاده ست سرای را
نز دمن بهترند بقبول شدن از گواهان شخص خارج بخریدن آن سرای از ذوالید کواهان کسی که بالغ
شود پس دعوی کند که بدرستی وصی من فلان چیز را فروخته با غبن بهتر ند بقبول شدن از کواهان خریدند
که بغیر غبن خریده بودم و بسا یا راز علما رحمه الله تعالی بخلاف این گفته اند که گواهان خرمد بهتر ند بقبول شدن
بينة المشتري ان اباك باعها مني في صغرك اولى من بينة الابن انه كان بالغا قبل
بالعكس بينة المشتري انك بعت مني بعد بلوغك اولى من بينة البائع انه
قبلة لاثباتها العارض بينة المشتري اجازة المالك بيع
الفضولي اولى من بيئة المالك الرد لانها ملزمة بيئة
الخارج اني اشتريته من ابيك اولى من بيئة ذي اليد


جلد دوم
۲۶۰
كتاب الشهادة
انه ملك ابيه الى حين موته بينة الناج الى اشتريته من ابيك منذا تشر
اولى من بينة ذى اليد ان اباه ما تمند عشرین سنة (تکمله رد المحتار)
گواهان خرنده باینکه بدرستی پدر تو فروخته بود این مدعا را بر من در حال صغیری تو بهتر ند بقبول
شدن زگواهان آن پسر باینکه بدرستی من در وقت فروختن بالغ بودم و بعض مشایخ رحمهم الله تها
بخلاف این گفته اند که گواهان پسر او بهتر ند بقبول شدن گواهان خرنده باینکه بدرستی تو فروخته
این مدعا را بر من پس از بالغ شدن تو بهتر ند بقبول شدن از گواهان فروشنده باینکه آن
فروختن پیش از بالغ شدن من بود از جهت ثابت کردن گواهان خرنده عارض را نو پیدا را گواهان
خرنده با جازه کرد و صاحب مال فروختن بیگانه را بهترند بقبول شدن زگواهان صاحب مال بدرد
کردن آن فروختن زیراکه گواهان خرنده لازم کننده اند بر صاحب مال فروختن را گواهان
شخص خارج غیر ذوالید باینکه بدرستی من خریده ام مدعا را از پدر تو بهتر ند بقبول شدن از
گواهان ذوالید باینکه مدعا ملک پدر او بود تا وقت مردن او گواهان شخص خارج غیر ذی الید باینکه
بدرستی من خریده ام مدعا را از پدر تو از مدت ۱۵ سال بهترند بقبول شدن زگواهان ذوالید باینکه پدر او مرده است
از مدت بیست سال بینة مثبت الزيادة اولى فيما لو اختلفا في قدر الثمن
او قدر المبيع بينة البايع فى الثمن و بينة المشتري في المبيع اولى
لو اختلفا في قدر الثمن والمبيع جميعابان قال البايع بعت العبد
الواحد بالفين و قال المشتري بل لبت العبدين بالف فيحكم للبايع
بالفين وللمشتري بعبدين بينة الصحة اولى فيما لو ادعيا الشراء
من ثالث احدهما شراء صحيحا والاخر فاسد بينة ذي اليد ان زيدا قال
لاخ لي في الدار قبل شرائك منه اولى من بينة مدت الشراء من زيد (تکمله رد المحتار)


كتاب الشهادة
۳۹۱
جلد دوم

گواهان ثابت کننده افزونی بقبول شدن بهترند در صورتی که اگر هر دو عقد کنند گان با هم اختلاف
کردند در اندازه بها یا در اندازه چیزی فروخته شده گواهان فروشنده در اندازه بها و گواهان
خونده در اندازه چیز فروخته شده بقبول شدن بهترند اگر هر دو عقد کنندگان با هم اختلاف کردند
در اندازه بها و اندازه چیز فروخته شده هر دو باینطریق که فروشنده گفت که فروخته ام یک
غلام را بد و هزار درم و خرنده گفت که نه چنین است بلکه خریده ام دو غلام را بهزار درم پس حکم
کرده میشود برای فروشنده بد و هزار درم و حکم کرده میشود برای خرنده بد و غلام گواهان صحیح بودن
عقد بقبول شدن بهترند در صورتی که اگر دو کس دعوای خریدن چیز یرا از شخص سوم کردند
یکی از ایشان دعوی خریدن صحیح را و دیگر ایشان خریدن فاسد را گواهان ذو الید باینکه زید پیش
از خریدن تو از او اقرار کرده بود باینکه مراحقی نیست درین سرای بهترند بقبول شدن از گواهان
دعوی کننده اخریدن آن سرای از زيد بينة الخارج على دعوى الملك مطلو اولى
من بينة ذى اليد انك شريته منى ثمرتقايلنا بينة البايع
اني بعتك الجارية بهذا العبد اولى من بينة المشتري ان
البيع بالف بينة البايع اولى فيما لو اشترى زيد منه عبدين
فهلك احدهما ورد الآخر بعيب ثم اختلفا في قيمة الهالك بينة
البايع ان المبيع هلك في يد المشتري اولى مزبينة المشترى
انه هلك في يد البايع بينة من ليس له الخيار اولى فيما لوكان
الخيار لاحدهما واختلفا في الاجازة والنقض فى المدة وبينة
مدعى النقضا ولى لو اختلفا بعد المدة ( تكملة رد المحتار)
گواهان شخص خارج غير ذو الید بدعوای ملک مطلق یعنی بدون بیان سبب ملک بقبول شدن


جلد دوم
۳۹۲
کتاب الشهادة

بهترند از گواهان ذوالید باینکه بدرستی توخریده بودی غله را از من بعد از ان باهم اقاله کردیم
گواهان فروشنده باینکه بدرستی من فروخته ام کنیز را باین غلام بقبول شدن بهترند از گواهان
خرنده باینکه فروختن تو آن کنیز را بر من بهزار درم بود گواهان فروشنده بقبول شدن بهترند در صورتیکه
اگر زید اند و خریده بود دو غلامی را پس یکی از ان دو غلام هلاک شد و درد کرد غلام دیگر را بر فروشنده
بسبب عیبی بعد از ان باهم اختلاف کردند در اندازه قیمت آن غلام هلاک شده گواهان
فروشنده باینکه آن چیز فروخته شده در دست خرنده هلاک شده بقبول شدن بهترند از گواهان
خرنده باینکه بدرستی آن چیز فروخته شده در دست فروشنده هلاک شده گواهان کسی که
او را خیار نیست بقبول شدن بهترند در صورتیکه خیار مریکی از هر دو عقد کنندگانرا باشد و با هم
اختلاف کنند در اجازه کردن آنکسی که او را خیار است آن عقد را و در شکستن او آن عقد
را اگر این اختلاف ایشان در مدت خیار بود و گواهان دعوی کننده شکستن عقد بقبول میتو
شدن اگر این اختلاف ایشان پس از گذشتن مدت خیار بود بَینَة رَبِّ السَّلَمِ
اولى في ما لو اختلفا في قدر المسلم فيه او جنسه او
صفته او زرعه بينة المسلم اليه اولى في ما لوختلفا
في راس المال او في مضى الاجل لاثباتها الزيادة
بينة المؤرخ او الاسبق تاريخا في دعو الشراء من ثالث اولى
من بينة الاخر وفيها تفصيل طويل بيّنة ذى اليد انها
نتجت في ملك بائعه اولى من بينة الخارج النتاج في ملك بائعه (تكملة در سلیم)
گواهان صاحب سلم بقبول شدن بهترند در صورتیکه صاحب سلم و کسیکه با او سلم کرده
شده باهم اختلاف کردند در اندازه چیزیکه سلم در ان کرده شده یا اختلاف کردند در جنس


جلد دوم ۳۹۳ كتاب الشهادة

آن یا در صفت آن یا در گز آن گواهان کسی که سلم باو کرده شده بهترند بقبول شدن اگر باهم اختلاف کردند در اندازه سرمایه سلم یا در گذشتن مدت آن از جهت ثابت کردن گواهان او افزونی را گواهان کسیکه در دعوای او بیان تاریخ کرده شده باشد و یا دعوای او پیشتر باشد از روی تاریخ در دعوای خریدن چیزی از شخص سوم بهترند بقبول شدن از گواهان دیگر مدعی که در دعوای او بیان تاریخ کرده نشده یا تاریخ دعوای او پس تر است و درین مساله تفصیلی در انست گواهان ذوالید باینکه بدرستی مدعا زاده شده است در ملک فروشنده من بهترند بقبول شدن از گواهان شخص خارج غیر ذوالید باینکه زاده شدن مدعا در ملک فروشنده من بود ( شُفْعَة ) بينة الشفيع اولى من بينة المشتري فيما اذا اختلفا في قدر الثمن وعند الثاني بالعكس بينة المشتري اولى فيما لو هدم البناء واختلف مع الشفيع في قيمته عند الثاني وعند الثالث بالعكس بينة المشتري اولى فيما لو قال اشتريت البناء ثم العرصة فلا شفعة لك فى البناء وبرهن الشفيع على شرائهما جميعا عند الثانى وقال الثالث بالعكس بينة الشفيع اولى من بينة المشتري على ان احدث هذا البناء والشجر بينة الشفيع انك اشتريتها من زيد اولى من بينة المدعى عليه ان عمرا اودعنيها ( تكملة رد المحتار )
بیان بهتری طایفه گواهان در دعوای شفعه اینکه گواهان شفعه دار بهتر اند از گواهان خرنده در صورتیکه باهم اختلاف کنند در اندازه بها و نزد امام ابو یوسف رح حکم بخلاف این است یعنی گواهان خرنده بهترند گواهان خرنده بهترند بقبول شدن در صورتیکه بنای چیز خریده شده ویران شده باشد و شفعه دار و خرنده باهم اختلاف کنند در قیمت آن بنا نزد امام


جلد دوم
۳۹۴
کتاب الشهادة

ابو یوسف رح و نزد امام محمد رح حکم بخلاف این است یعنی کواهان شفعه دار بهترند کواهان
خرنده بهترند بقبول شدن در صورتیکه اگر خرنده گفت که در اول بنأ سرای راخریده بودم
پس ازان زمین میدانی انرا پس مر تراحق شفعه دران نیست و شفعه دار شاهد ا کند بیان
بخریمدن او بنا وزمین میدانی انرا یکجا نزد امام ابو یوسف رح و گفته است امام محمد رحمة الله علیه
بخلاف این یعنی گواهان شفعه دار بهتر اند بقبول شدن از گواهان خرنده و گواهان شفیع
برینکه این بنا و درخت در حین خریدن بود بهترند بقبول شدن از گواهان خرید باینکه
بدرستی این بنا و این درخت را نویس بنیا دکرده ام کواهان شفعه دار باینکه بدرستی
تو مدعا را از زید خریدی بهتر اند بقبول شدن از گواهان مدعی علیه باینکه بدرستی عمر و این
مدعا را نزد من امانت نهاده است (اجارة) ببنية المستاجرا نداستاجرها بعشرة
ليركبها الى موضع كذا اولى من بينة الموجرانه بعشرة الى نصفه بينة الراعي
انك شرطت على الرعي في هذا الموضع الذي هلكت فيه اولى من بينة
صاحبها على موضع اخر بينة الموجرا نداستاجرمنه الحانوت طائفا
اولى من بينة الاخر على الاكراه (اقول) تقدم
في البيع ان بينة مدعيه كرهـااولى في الصحيح
فلعل هذا مبنى على خلاف الصحيح تامل بينة المستاجر
اولى فيما لوسقط احد مصراعي باب الدارفادعاه كلواحدمنهما
بنية المجوانه سلمه الدار فى المدة اولى من بينة المستاجرانها كانت في يد المو هذه المده
بينة الموجر اولى في قدر الاجرة وبينة المستاجراولى في قدر المدة (تكمله ردالمحتار)
بیان بهتری طائفه کو اهان در دعوی اجاره اینکه کواهان اجاره گیرنده باینکه باجاره گرفته


جلد دوم ۳۹۵ کتاب الشهادة

ام این چهار پای را بده درم تا فلان جا بهتر اند بقبول شدن از گواهان اجاره دهنده باینکه
بده درم است تا نصف آنجا گواهان شبان باینکه بدرستی تو شرط کرده بودی بر من چرانیدن
چهار پای را در انجائی که آن چهار پای در ان هلاک شد ه بهتر اند بقبول شدن از گواهان صاحب
چهار پای بشرط کردن چرانیدن دیگرحا گواهان اجاره دهنده باینکه بدرستی اجاره گیرنده اجاره
گرفته دکانرا برضا بهترند از گواهان دیگر باجاره گرفتن بزور و من میگویم که پیش ازین در دعوای
فروختن ذکر شد که گواهان اکراهی سنده فروختن بزور بهترند بقبول شدن در روایت صحیح پس
شاید که حکم این صورت اجاره بناکرده شده باشد بخلاف روایت صحیح پس فکره تامل کن در ان
گواهان اجاره گیرنده بهترند بقبول شدن در صورتیکه اگر یکی از دو تخته دروازه افتاد پس هرکدام
از اجاره گیرنده و اجاره دهنده انداختن انرا دعوی کرد بنزدیگرخود گواهان اجاره دهنده باینکه
باجاره گیرنده سپرده است سرای اجاره شده را در مدت اجاره بهترند بقبول شدن از
گواهان اجاره گیرنده باینکه آن سرای در دست اجاره دهنده بود در این مدت اجاره گواهان
اجاره دهنده بهترند بقبول شدن در اندازه مزده گواهان اجاره گیرنده بهترند بقبول شدن
در اندازه مدت اجاره بينة راكب السفينة اولى فيما لو قال صلحها
استأجرتني لا حفظ لك السكان بينة رب الدابة اولى فيمالو قال
له الراكب استأجرتني لا بلغها الى فلان ( تكمله رد المحتار)
گواهان سوار کشتی بهترند بقبول شدن در صورتیکه اگر سوار ان مرصاحب آنرا گفت
که مرا باجاره گرفته جهت آنکه نگهد ارم برای تو سکان کشتی را گواهان صاحب چهار پای
بهترند بقبول شدن در صورتیکه اگر مرا ورا سوار چهار پای گفت که باجاره گرفته مرا
که برسانم چهار پای ترا بفلان ( هیته ) بينة مدعى الهبة المشروطة


جلد دوم
۳۹۶
كتاب الشهادة
بعوض اولی من بينة الرهن وغير المشروطة بالعكس وذلك المسالة على ان بينة البيع اولى من
بينة الرهن بينة الشراء من ذى اليد اولى من بينة الهبة والقبض منه الا اذا ارخ التاريخ
فقط او كان تاريخه اسبق بينة مدعي نكاح الامة اولى من بينة مدعي الهبة او الصدقة
او الرهن ما لم يسبق بتارخ الاخر او تمكن احدهما ذايد والاخر خارجا وفي المسالة بحث يطول
مثل ما صرحت به الوارث ان المورث وهبه في الصحة اولي من بينة الاخرين على المرض (تكملة در المختار)
بیان بهتری طایفه گواهان در دعوای بخشش اینکه گواهان دعوی کننده بخششی که عوض در ان
شرط کرده شده باشد بهترند بقبول شدن از گواهان گروی و در دعوای بخششی که عوض دران
شرط کرده شده نباشد حکم آن بخلاف این است یعنی گواهان گروی در انجا بهترند و دلالت میکند
این مسئله بر اینکه گواهان فروختن بهترند مقبول شدن از گواهان گروی گواهان خریدن مطا
از ذوالید بهترند بقبول شدن زگواهان بخشش و قبض کردن ان از ذوالید مگر آنکه تنہا آن
دوم که دعوی کننده بخشش و قبض است از ذوالید بیان تاریخ را کنند و دعوی کننده خریدن
بیان تاریخ را نکند و یا انکه دعوای مدعی بخشش متیقن باشد از روی تاریخ گواهان دعوی
کنندۀ نکاح کنیز بهترند بقبول شدن از گواهان دعوی کنندۀ بخشیدن و صدقه کردن گرو
خا دادن کنیز را برای او تا زمانی که تاریخ دعوائی ان دیگر که دعوی کنندۀ بخشم صدقه
وگروی است پیشتر نباشد یا یکی از ایشان ذوالید و دیگر خارج نباشد و درین مسئله بحثی است
طلب کرده شود از اصل آن گواهان یک وارث مرده باینکه در دستی مورث فلان
چیز را با وبخشیده است در حال تندرستی خود بهترند بقبول شدن از گواهان دیگر وارثان
به بیماری مورث در وقت بخشیدن آن چیز (عارية ووديعة ) بينة المعير انها هلكت
بعد ما جاوز الموضع اولى من بينة المستعير انه ردها اليه بينة المودع انه ردهالیم


جلد دوم ۳۹۴ كتاب الشهادة

عزلك من الوكالة بقبضها اولى من بينة الوكيل بالقبض
بينة الخارج على الملك اولى من بينة ذى اليد على الايداع
بعد قوله هو في يدي ما لم يقل اولا انه في يدى وديعة
بينة المودع على الرد او على ضياعها عنده اولى من بينة
المالك على الاتلاف وقيل بالعكس بينة مدعى الايداع
عند ذى اليد اولى من بينة ثالث على ملك مطلق
بينة ذى اليد ان فلانا اودعنيها اولى من بينة
آخرانى اشتريتها منك (تكمله رد المحتار)
بیان بهتری طائفه کواهان در دعوای عاریت و
دعوای امانت اینكه کواهان عاریت دهنده باینكه بدرستی که آنمال
عاریت هلاک شده پس از انكه از جائیكه بردن عاریت را تآنجا
اجازه کرده بودم تجاوز کرده بود بهتر ند بقبول شدن از گواهان
عاریت گیرنده باینكه آن مال عاریت را پس داده بعاریت
دهنده گواهان امانت گیرنده باینكه بدرستی که صاحب این
مال امانت معزول کرده است ترا از وکیلی که به قبض آنمال
امانت بودی بهترند به قبول شدن از گواهان وکیلی که به قبض آن
مال امانت وکیل است گواهان شخص خارج غیر ذوالید بملک
بودن مدعا برای او بهترند به قبول شدن گواهان ذو الید بامانت
نهاد ان کسی آن مدعا را نزد او پس از این گفته ذوالید که آن مدعا


جلد دوم
۳۹۸
کتاب الشهادة

در دست من است تازمانیکه در اول نگفته باشد که این مدعا در دست
من امانت است واگر در اول چنین گفته باشد پس گواهان او بهترند
گواهان امانت گیرنده بوا پس دادن مال امانت بصاحب آن
یا بہلاک شدن آن نزد او بهترند به قبول شدن از گواهان صاحب
آن بہلاک کردن امانت گیرنده آنرا و بعض مشایخ رحمهم الله
تعالی بخلاف این گفته اند که گواهان صاحب آن بہترند بقبول شدن
گواهان دعوی کننده امانت نهادن او مدعا را نزد ذوالید بهترند
بقبول شدن از گواهان شخص سوم بملک مطلق بغیر بیان سبب گواهان
ذوالید بانیکه بدرستی که مدعا را فلان کس نزد من امانت نهاد است
بهترند بقبول شدن از گواهان شخص دیگر باینکه بدرستی خریدم آن مدعا را از تو
(غصب) بينة المالك على لاتلاف اولى من بينة
الغاصب على الرد الى المالك بينة الغاصب از المغصوب
ماته عند المالك اولى من بينة الموت عند الغاصب
عند محمد رحمة الله عليه وعند الثاني رحمة الله
عليه بالعكس بينة الغصب فيما في يد
آخر اولى من بينة ثالث الملك المطلق
بينة ان ذا اليد غصب الجارية منه اليوم اولى
من بينة ثالث غصبها منه منذ شهر ويضمن العبد
قيمتها للثالث في قياس قول الامام رحمة الله عليه

وفي


جلد دوم
۳۹۹
کتاب الشهادة
وفي قياس قول ابي يوسف رحمة الله عليهم هي للثالث
ولاضمان خانیه (تکملۀ رد المحتار)
بیان بهتری طایفه گواهان در دعوای غصب اینستکه گواهان صاحب مال
بهلاک کردن غصب کننده آنرا بهترند بقبول شدن از گواهان غصب
کننده بواپس دادن آن بمالک آن گواهان غصب کننده باین که مال
غصب کرده شده نزد صاحب آن مرده بهترند به قبول شدن از گواهنا
مردن آن نزد غصب کننده نزد امام محمد رحمة الله علیه ونزد
امام ابو یوسف رحمة الله علیه حکم بخلاف این است که گواهان مردن
آن نزد غصب کننده بهترند گواهان غصب دربارۀ چیزی
که در دست دیگر کس باشد بهترند به قبول شدن از گواهان شخص سوم
ملک مطلق برا بغیریان سبب گواهان اینکه مدعی که ذوالید غصب کرده است از من کنیز را موخود
بهتر بو بقبول شدن از گواهان شخص سوم غصب کردن آن کنیز را از و از مدت یکماه و تاوان میدهد
مدعی علیه که ذوالید است قیمت آن کنیز ابراثی شخص سوم بنا بر قیاس قول امام اعظم رحمه الله لیه وبناب قریب
قول امام ابو یوسف رحمة الله علیه آن کنیز مر آن شخص سوم را است و
تاوانی نیست بر مدعی علیه چنانکه در کتاب فتاوای قاضیخان ذکر شده است
(جنايات) بيئة الموت من الجرح اولى من بيئة الموت
بعد البرء كما في الدرر والقنية وفي الخلاصة
بالعكس و به افتی المولانا ابو السعود افندی رحمة الله عليهم بيئة
انه قتل ابا، يوم كذا اولى من بينة الخصم ان ابا، كان ميتًا


جلد دوم ۴۰۰ كتاب الشهادة
ذلك ليوم بينة انه كلمته صبيا بغمزه فمات اولى من بينة الاخر از الماحي لانها نفي مقصود (تكملة)
بیان بهتری طایفه گواهان در دعوی جنایتها اینکه
گواهان مردن کسیکه جنایت براو شده از زخم جنایت کننده بهترند بقبول شدن
از گواهان مردن او پس از به شدن از ان زخم چنانکه در کتاب درر و کتاب
قنیه ذکر شده است و در کتاب خلاصة الفتاوی بخلاف این
ذکر شده که گواهان مردن پس از به شدن بهترند و همین روایت
خلاصة الفتاوی فتوی کرده است خواجه ابوسعود افندی رحمة الله تعالی
علیه گواهان اینکه بدرستی که مدعی علیه پدر او را فلان روز کشته است
بهترند به قبول شدن از گواهان مدعی علیه به انچه پیدا و
در آن روز به اجل خود مرده است گواهان اینکه بدرستی
که تو امر کردی کودکی را به زدن جندمی پس آن جند
از ان زدن مرد بهترند به قبول شدن از شاهدان دیگر به اینکه
بدرستی که آن جند زنده است زیرا که این گواهی نفی کوتاه کرده شده
(اقرار) بينة انه اقر لوارثه فى الصحة اولى من بينة انه اقر له فى الموت
بينة الاقرار مكرها اولى من بينة الاقرار طوعاً بينة المقضى عليه
بالدار ان المدعى اقر قبل القضاء بان لا حق له فيها اولى
ولو بانه اقر بعد القضاء لا يبطل القضاء بينة ان الميت
كان اقرانه لاحق له فى الدار اولى من بينة
الوارث الارث (تكملة رد المحتار)


جلد دوم
۴۰۱
كتاب الشهادة

بیان برتری طایفه گواهان در دعاوی اقرار اینكه گواهان اینكه بدرستی آن مرده اقرار كرده
بود چیزی در حال تندرستی خود برای وارث خود بهترند بقبول شدن از گواهان
اینكه بدرستی اقرار كرده بود برای او در حال بیماری خود گواهان اقرار كردن
اقرار كننده بزور بهترند بقبول شدن از گواهان اقرار برضامنی و گواهان اینكه برادر حكم شده
باشد بسرایی باینكه مدعی پیش از حكم قاضی برای او بآن سرای اقرار كرده است باینكه بدرستی
مرا حقی نیست در آن سرای بهترند بقبول شدن اگر گواهان گذرانید باینكه بدرستی مدعی
چنین اقرار كرده است پس از حكم قاضی در ینصورت حكم قاضی نمیشكند گواهان اینكه
بدرستی مرده اقرار كرده بود در زندگی خود باینكه مرا حق در ین سرای نیست بهترند بقبول
شدن از گواهان وارث او بمیراث بودن آن سرای برای او از ان مورث او
( صلح ) بينة مدعى الصلح عن كره اولى من بينة مدعيه
من طوع ( رهن ) بينة الراهن ولى فيما لو اختلفا فى قيمة
الرهن بعد هلاكه بينة الراهن على عدم الرد اولى
من بينة المرتهن انى اخذت المال ورددت الرهن بينة
المرتهن فى تعين الرهن اولى من بينة الراهن بينة
الراهن اولى فيما لو ادعى كل منهما ملا كه عند الآخر
بينة المرتهن انك رهنتنى الثوبين اولى من بينة الراهن
انه رهنك احدهما بينة الراهن ان العبد كانت قيمته قبل لحوق
مثل الدين اولى من بينة المرتهن ان مثل ضعفه ( تكمله رد المختار )
برتری بينة گواهان در دعوای صلح اینكه گواهان دعوی كننده صلح بزور بهترند بقبول شدن از گواهان دعوی كننده آن
از روی طوع
تقسیم رهن


جلد دوم
۴۰۲
کتاب الشهادة

برضا بیان بهترسی طایفه گواهان در دعوای کروی اینسنگه گواهان گرو دهنده بهتراند بقول
شدن در صورتیکه اگر گرو دهنده و گروگیرنده باهم اختلاف کردند در اندازه قیمت مال کروی
پس از هلاک شدن آن گواهان گرو دهنده بو اپس ندادن گروگیرنده مال کروی را
باو بهترند بقول شدن از گواهان گروگیرنده باینکه من آن مال را ستانیده ام از گرو دهنده
و پس داده ام باو آن کروی را گواهان گروگیرنده در معلوم نمودن مال کروی بهترند بقول
شدن از گواهان گرو دهنده گواهان گرو دهنده بهترند بقول شدن در صورتیکه اگر هر کدام
از ایشان دعوای هلاک شدن آنرا میکردند نزد دیگر خود گواهان گروگیرنده باینکه بدرستی توگرو
دادی مرا دو جامه را بهترند بقول شدن از گواهان گرو دهنده باینکه بدرستی گرو داده ام باو یکی
ازان دو جامه را گواهان گرو دهنده باینکه بدرستی قیمت غلام کروی پیش از کور شدن
یک چشم او مانند دین گروگیرنده بود بهترند بقول شدن از گواهان گروگیرنده باینکه قیمت او
در ان وقت مانند نصف دین بود بینة الراهن انه رهنه سليما قيمته
عشرة اولى من بينة المرتهن انه رهنه معيبا قيمته خمسة
بينة الشراء من زيد اولى من بينة الرهن منه الا اذا ارخ الاخر
فقط او كان تاريخه اسبق ببينة ذي اليد لو كانت العين فى يد احدهما اولى
في ذلك الا اذا اسبق تاريخ الخارج (تکمله رد المحتار) گواهان گرو دهنده باینکه
بدرستی او گرو نهاده بود آن مال کروی را در حالیکه سلامت بود
از عیبی قیمت آن ده درم بود بهترند بقول شدن از گواهان گروگیرنده باینکه
بدرستی گرو نهاده بود آن را در حالیکه عیبی بود و قیمت آن پنجدرم بود گواهان
شخصی بخریدن چیزی از زید بهترند بقول شدن از گواهان دیگر شخص

گروی

در خانه ار دار نین
سندار
نخیر رده


جلد دوم ۴۰۳ کتاب الشهادة

بگوی انچیز از زید کر گواهان کردی بهترند وقتیکه آن دیگر شخص که مدعی کردی است
آنها در دعوای خود بیان تاریخ را کند یا تاریخ دعوای کردی او پیشتر باشد از تاریخ دعوای
خریدن گواهان ذو الید اگر مال که بران دعوا شده در دست یکی از هردو مدعی بود پیشتر
بقبول شدن در دعوای خریدن و کردی هر کدام آنرا که ذو الید دعوی کند مگر وقتیکه
تاریخ دعوای خارج غیر ذوالید پیشتر باشد از تاریخ دعوای ذوالید پس
در نیوقت گواهان خارج بهترند (مزارعة) بينة المزارع اولي فيما لو
اختلف مع رب الارض والبذر في قدر المشروط بعد ما نبت وبينة
الآخر اولي لو كان البذر من قبل المزارع بعد ما نبت ايضا بينة رب
الارض اولي فيما لو قال بعد النبات شرطت لي نصف الخارج وقال الآخر
عشرين قفيزا بينة المزارع اولي لو عكست الدعوي ولم تخرج الارض شيئاً
اي لاثباتها عدم لزوم اجرة الارض بينة مدعى الصحة اولي من
بينة مدعى الفساد باشتراط اقفزة معينة بينة رب الارض والبذر
اني شرطت لك النصف وعشرين قفيزا اولي من بينة الآخر
على شرط النصف فقط (تکمله رد المحتار) بیان بهتری طایفه گواهان
در دعوای دهقانی اینکه گواهان دهقان بهترند بقبول شدن
در صورتیکه اگر اختلاف کرد با صاحب زمین و صاحب تخم در اندازه
دهقانی شرط کرده شده که بعد از روئیدن کشت اختلاف ایشان واقع شده با
و گواهان شخص دیگر که صاحب زمین است در اندازۀ دهقانی بهترند بقبول شدن حکم اگر
تخم از جانب دهقان باشد و اختلاف ایشان نیز بعد از روئیدن کشت باشد گواهان

دعوائی فزاید خارج
شدم

قفيز پیمانه است


جلد دوم
۴۰۶
كتاب الشهادة

صاحب زمين بهترند بقبول شدن در صورتيكه بعد از روئيدن كشت بگويد مرد دهقان
را كه شرط كرده بودی برای من نصف حاصل را و آن دیگر که دهقانست بگوید که بیست
پیمانه شرط کرده بودم گواهان دهقان بهترند بقول شدن اگر این دعوی بخلاف این شد که دهقان
دعوی کرد که شرط کرده بودم برای تو نصف حاصل را و صاحب زمین دعوی کرد که بیست پیمانه شرط
کرده بودی، حال آنکه زمین هیچ چیزی حاصل نکرده بود یعنی گواهان دهقان بهترند بسبب
ثابت کردن آنها لازم ناشدن مزد زمین و گواهان دعوی کننده صحیح بودن عقد دهقانی
بهترند بقبول شدن از گواهان دعوی کننده فاسد بودن که آن فساد بسبب شرط کردن چند
پیمانه معلوم باشد گواهان صاحب زمین و صاحب تخم باینکه بدرستی من برای تو نصف
حاصل زمین و بیست پیمانه را شرط کرده بودم بهترند بقبول شدن از گواهان دیگر که دهقان
است بشرط کردن تنها نصف حاصل (مضاربه) بينة القابض ان المال قرض اولی
من بينة الدافع انه مضاربة او بضاعة وبينة الدافع ان المال قرض اولی
من بينة القابض انه مضاربة بينة المضارب اولى فيما لو اختلفا في قدر
المشروط من الربح بينة رب المال اولى فيما لو اختلفا في التخصيص بتجارة او بيع بنقد
وعدمه بينة المضارب اولى في المضاربة الخاصة اذا اختلفا في التجارة بينة المضارب
اولی فيما لو قال قسمنا الربح بعد قبضك رأس المال وانكر الاخر قبضه بينة
المضارب انك شرطت لي الثلث اولى من بينة الآخر على الثلث الاعشرة بينة
المضارب انك شرطت لي مائة او لم تشترط لى شيئا فلى عليك المثل أولى من بينته ان
شرط النصف (بخلاصة المختار) بيان برتری طایفه گواهان در دعوای مضاربت اینکه گواهان
قبض کننده مال باینکه بدرستی آنمال قرض است بهترند بقول شدن از گواهان دهنده مال اینکه آنمال

۲
بندر ملاحظه
چاپ شد


کتاب الشهادة
جلد دوم
۴۰۵

مضاربت یا بضاعت ست گوآهان دهنده مال باینکه بدرستی آنمال قرض است بهترند بقبول
شدن از گواهان قبض کننده مال بانیکه آنمال مضاربت است گواهان مضاربت کننده بهترند
بقبول شدن در صورتیکه اکرا و وصاحب مال با هم اختلاف کردند در قدر شرط از نفع چنانچه
صاحب مال بگوید که کاشی میان من و تو نصف ست و مضارب بگوید که دو حصه از من است
و یکحصه از توست گواهان صاحب مال بهتر است اگر اختلاف کردند ایشان میان خود درخاص
کردن مضاربت بنوعی از سوداگری یا در فروختن مال بنقد و یا غیر نقد گواهان مضاربت
کننده بهترند بقبول شدن در معلوم نمودن نوع خاص مضاربت و قتیکه با هم اختلاف کنند
در نوع سوداگری گواهان مضاربت کننده بهترند بقبول شدن در صورتیکه اگر نقصان
کنند و بگوید که سود مفایده را با هم تقسیم کردیم پس از قبض کردن تو سرمایه را و آن دیگر که صاحب
مال است منکر شده باشد از قبض کردن سرمایه گواهان مضاربت کننده باینکه بدرستی تو
شرط کرده بودی برای من سوم حصه سود را بهترند بقبول شدن از گواهان آن دیگر
که صاحب مال است بشرط کردن سوم حصه سود کرده در هم گواهان مضاربت کننده بانیکه
بدرستی تو شرط کرده بودی برای من صد درم را یا هیچ چیز را برای من شرط نکرده بودی
پس مرا بر تو اجر مثل عمل من است بهترند بقبول شدن از گواهان آن دیگر که صاحب مال
است بانیکه برای تو نصف سود را شرط کرده بودم بينة الامر اولى فيما لو امر
احد الشريكين رجلا بشراء عبد وانه اشتراه قبل تفرقها حتى يكون الشركة و من
الاخرانه عبد ليكون الامر وحده وبينة غير الامر اولي فيما لو برهن الاخران الشراء بعد التفرق
العبد له خامة بينة الخارج على حكم المقار مع الميتاولي بية المواقرب المال بابت مكرم حكم المنام
بیان بهتری طایفه گواهان در دعوای شرکی اینکه گواهان امر کننده بهترند بقبول شدن در صوردت

و غیر امر کنندههم
بهت
رم جویدی


جلد دوم
۴۰۶
کتاب الشهادة

اگر یکی از دو شریک امر کرد مردی را بخریدن غلامی بائیکه آن مرد امر کرده شده خریده بود
آنگلام را پیش از جدا شدن ایشان از شریکی تا که آنغلام خریده شده از شریکی شود و گواهان
گذرانید آن شریک دیگر بائیکه آن غلام را پس از جدا شدن از شریکی خریده تا که آن غلام
تنها از ان امر کننده شود و گواهان شریک غیر امر کننده بهترند بقول شدن در صورتیکه اگر
امر کننده گواهان گذرانید که بدرستی خریدن آن غلام پس از جدا شدن شریکی ما بود برای
آنکه آن غلام تنها مرا و را شود گواهان کسیکه خارج است مال مدعادر دست او نیست
بشر یک بودن او با مرده در ان مال بشر یکی مفاوضه که هر کدام از دو شریک در ان وکیل
و ضامن دیگر میباشند بهترند بقول شدن از گواهان وارثان آن مرده بائیکه آن مرده
آن مال را میراث گذاشت بغیر شریکی کسی دران (قتمة) بينة من يدعى بتلفظ يد الخوانه
وقع في قبضته اولى من بينة الأخر (دعوى) بيئة البراءة اولى من المبينة على المال ان لم يؤرخا أو ارخ
احدهما فقط او ارخا سواء بينة المطلوب على انك اقررت بالبراءة اولى من بيئة الطالب على
انك اقررت بالمال عبدا قرارى بالبراءة وبينة الطالب اولى ان قال انك اقررت بالمال بعد دعوى
اقرارى بالبراءة بيئة الاسبق تاريخا اولى فيما لو ادعيا ملكية عين في
يد ثالث او فى ايديهما وكذا لوارخ احدهما فقط والا فبينهما اتتكلمة رد المحتار
بیان بهتری طایفه گواهان در دعوای بخش کردن ئیکه گواهان کسیکه دعوی میکند خانه را در د
دیگری بائیکه آن خانه بخش او واقع شده بهترند بقول شدن از گواهان آن دگر بیان هتری طبقه گواهان
در دعوای اینکه گواهان برا کردن از مال که یکی از دو مدعی بر دگر بگذرانند بهترند بقول شدن از
گواهان آن دیگر مدعی بان مال کبر یکی از ایشان بیان تاریخ را در دعوای خود نکرده بودند یا تنهایی
از ایشان بیان تاریخ را در دعوای خود کرده بود یا هر دوی ایشان بیان تاریخ را برابر کرده بودند

قرار تصحیح ملا عبد
چاپ کرده شد


جلد دوم

۴۰۷

كتاب الشهادة

گواهان كیكه مال ازو خواسته میشود باینكه بدرستی تو اقرار كردۀ بآبر گردن خود از دعوای
آن مال بهترند بقول شدن از گواهان خواهنده مال باینكه بدرستی تو اقرار كردی بآن
مال پس از اقرار كردن من بآن براد گواهان خواهنده مال بهترند بقول شدن اگر گفت كه
بدرستی تو اقرار كردی بآن مال پس از دعوی كردن تو آن اقرار مرا بآنرا گواهان كیكه دعوای
پیشتر است اند دعوی تاریخ بهترند بقول شدن در صورتیكه اگردو شخص دعوی میكردند ملك بودن
مالی را برای خود در دست سوم شخص یا در دست هردوی ایشان و همچنین اگر تنھا یكی ازیشان
در دعوای خود بیان تاریخ را كرد گواهان او بهترند بقول شدن و اگر اینچنین كه ذكر شد نبود پس
آن مال درمیان آن دو مدعی بد و نصف شریكست بينة الخارج اولى الا اذا ادعى
ذو اليد النتاج ونحوه مما لا يتكرر بجز الصوف وحلب اللبن اوارخا و تاريخه
اسبق مبينتة اولى ببينة المخارج اولى في دعوى النتاج ان ارخا ووافق
سن الدابة تاريخه بينة المخارج ايضا اولى فيما اذا برهنا على النتاج ثم برهن على
اقرار ذى اليد ببيعها وشرائها من فلان لانه اذا باع ثم اشترى كان ملكا حادثا فبطل
دعوى النتاج ونحوه (تکملة ردالمحتار) گواهان خارج غیر ذوالید بملك بودن چیزی برای او بهترند بقول
شدن مگر وقتیكه ذوالید دعوی كند خانه زادی یا مانند آن را ازان سببهائی كه دوبار واقع نمیشود
مانند بریدن پشم و دوشیدن شیریا هردوی ایشان در دعوای خودبیان تاریخ را كنند و
تاریخ دعوای ذوالید پیشتر باشد پس گواهان ذوالید بهترند بقول شدن گواهان شخص خارج بهترند
بقول شدن در دعوای خانه زادی اگر هركدام از خارج و ذوالید در دعوای خانه زادی
بیان تاریخ را كردند و سال آن چهار پای موافق بود با تاریخ خارج گواهان خارج نیز بهترند درینجا
اگر هركدام از خارج و ذوالید گواهان گذرانیدند بخانه زادی و بعد از ان آن خارج گواهان گذرانید


جلد دوم
كتاب الشهادة

با قرار كردن ذواليد بفر وختن آن چهارپای وبخریدن آن از فلان زیراکه وقتیکه فروخت آنرا
وبعد ازان آنرا خرید پس این خریدن و ملک جدید و نو پیدا میشود پس دعوای خانه زادی و تما
آنرا باطل میکند بينة من وافق سن الدابة تاريخه اولى فيما لو ادعيا النتاج على مالك
ذى يد وان لم يوافق أحدهما فبينتهما بينة مدعى النتاج خارجا او صاحب
يد اولى من بينة مدعى الملك بيّنة ذى اليد اولى فيما لو ادعى أن هذا لعبد ولد
في ملكه من امته وعبده وبرهن الخارج على مثل ذلك بيّنة الخارج اولى فيما
لو برهن على ان هذه امته ولدت هذا العبد في ملكه و برهن ذو اليد كذلك بيّنة
مدعى كل الدار اولى من بيّنة مدعى نصفها لو كانت في ايديهما ولو فى يد ثالث
فلمدعى الكل ثلاثة ارباعها وللآخر ربعها عند الامام رح (تكملة رد المحتار)
گواهان کسیکه سال چهارپای موافق با تاریخ او شود بهترند بقول شدن در صورتیکه اگر دوکیس
دعوای خانه زادی چهارپای را بر شخص سوم ذوالید کردند و اگر سال آن با تاریخ دعوای یکی
از ایشان موافق نشد پس آن چهار پای میان ایشان شریک است بینۀ گواهان دعوا
کنندۀ خانه زادی خواه آن دعوی کنندۀ خانه زادی خارج باشد یا ذوالید بهترند بقول شدن
از گواهان دعوی کنندۀ ملک در آنچیز گواهان ذوالید بهترند بقول شدن در صورتیکه
ذوالید دعوی کند که این غلام زاده شده در ملک من از کنیز من و غلام من است و شخص خارج
بمانند این گواهان بگذراند گواهان خارج بهترند بقول شدن در صورتیکه اگر گواهان گذرا
باینکه بدربستی این زن کنیز من است زاده است این غلام را در ملک من و ذوالید بماند
این گواهان گذرانید گواهان دعوی کنندۀ تمامی سرای بهترند بقول شدن از گواهان دعوا
کنندۀ نصف آن اگر آن در دست هر دو مدعی بود و اگر آن سرای در دست شخص سوم بود برای
قد تصحیح چاپ


جلد دوم
۴۰۹
کتاب الشهادة

کننده تمامی آنرا سه چهار یک آنست و مر آن دیگر دعوی کننده نصف را چهار یک آنست
نزد امام اعظم رحمة الله علیه بینة رب الدین علی اليسار اولی من بینة المديون على
الاعسار بينة الاقرب تاريخا اولى فيما لو برهن احدهما ان العين في يده منذ
شهر وبرهن الاخر انها في يده منذ جمعة او الساعة بينة ذي اليد اولى فيما
لو برهن ان العبد عبده منذ عشرين سنة وبرهن الخارج انه كان في يده منذ
سنة حتى اغتصبه ذو اليد منه ببينة الخارج ان قاضى كذا قضى له بهذه الجارية
او الدابة أولى من بينة ذي اليد على النتاج (تكملة رد المحتار) گواهان صاحب دین بقو انگیری
دیندار بهتراند بقبول شدن از گواهان دیندار بنا توانی بود گواهات کسیکه دعوی او نزدیکترست از روی تاریخ
بهترند بقبول شدن در صورتیکه کر یکی از دو گواهان گذرانید باینکه بدرستی این مال در دست من ست از مدت
یکماه و دیگر ایشان گواهان گذرانید باینکه بدرستی انمال در دست من است از مدت یک جمعه یا درین
ساعت گواهان ذوالید بهترند بقبول شدن در صورتیکه اگر گواهان گذرانید باینکه این غلام ملک دست
او
از مدت بیست سال و خارج گواهان گذرانید باینکه بدرستی این غلام در دست
بود از مدت یکسال تا که ذوالید غصب کرد آن غلام را از او گواهان خارج
باینکه بدرستی فلان قاضی حکم کرده بود برای او باین کنیز یا باین چهار پا
بهترند بقبول شدن از گواهان ذوالید بنجانه زادی
آن کنیز یا آن چهار پای بینة الشراء اولى فيما اذا برهن على ذي اليدشراها
من زيد و برهن اخر على الهبة منه اى من زيد واخر على الصدقة منه واخر على الارث
منه و ان ادعی کلوا حد ذلك من رجل فبینهم ار با ما بينة الاسبق تاريخا اولى فيما لوران
ان الدار كانت لزيد الميت منذ سنتين ثم مات وتركها ميراثا لي وبرهن اخر انها كانت لعمرو الميت منذ

دعوى الميراث شرط
تبيين عمر المورث لوم


جلد دوم ۴۱۰ کتاب الشهاده

سنة ثم مات وتركها ميراثا لى بخلاف ما لوارخا الموت فتنصف بينهما ويلغى التاريخ
بينة الابن ان فلانا قتل اباه يوم السبت واولى من بينة المرأة ان اباه تزوجها يوم
الاحد ببينة المرأة اولى لويبرهن الابن على الموت لان وقت الموت لا يدخل فى القضاء
بخلاف القتل (تكمله رد المحتار) گواهان فریون بهتراند بقبول شدن در صورتیکه اگر بگوئی گواهان
گذرانید برزوایده بریدن چیزیکه در دست اوست از زید وشاهدان گذرانید دیگر مدعی به بخش گرفتن
آنچیز وگواهان گذرانید مدعی دیگر بصدقه گرفتن آنچیز از زید و گواهان گذرانید مدعی دیگر بمیراث بدست
آنچیز از زید واگر هرکدام ازان چهار مدعی بهمان چهار وجه دعوی از آدم علیحده میکردند پس آنچیز
میان ایشان چهارجا تقسیم شود گواهان یکه پیشتر باشد از روی تاریخ بهترند بقبول شدن در صورتیکه
اگر گواهان گذرانید بانکه بدرستی این سرای مزبور مرده را بود از مدت دو سال بعد ازان زید مرده آن سرا
را میراث گذاشت برای من وگواهان گذرانید دیگر مدعی که بدرستی آنسرای عمر عمرو را بود از مده سال
بعد ازان عمرو مرد بمیراث گذاشت آنرا برای من بخلاف ازان صورت که هر دو مدعی بیان تاریخ مردن
مورث خود را کنند و بیان تاریخ ملک را کنند پس درین وقت سرای میان ایشان نصف میشود و تاریخ آن لغو و بی
فایده شود گواهان پسرمرده باینکه بدرستی فلان پدر اورا روز شنبه کشته است بهتراند بقبول شدن از گواهان زن باینکه
بدرستی پدر تو مرا بنکاح گرفته است و یکشنبه گواهان زن بنکاح در روز یکشنبه با پدر او بهتراند بقبول شدن اگر پسر آن
مردۀ گواهان بگزراینده بود بمردن او بخود در روز شنبه زیراکه وقت مردن در زیرحکم قاضی داخل نمیشود بخلاف از وقت کشتن
که درحکم قاضی داخل نيشوبنية المدعى انه ابن عم الميت لابيه مع ذكر النسب اولى من بينة المدعى عليه
ان الميت فلان اخوان اباك اقر فى حياته انه اخو فلان لامه لا لابيه بينة المسلم اولى فيما بر خط خارجی تحریر شده
لو اقام مسلم ونصرانى شهود انصرانية على دين فى تركة نصرانى فيبداء بدين المسلم وقال اثنان
يتقاصان وبينة المسلم اولى فيما لو اقاما شهود انصرانية على عبد فى يد نصرانى حى وان

الله


جلد دوم ۴۱۱ کتاب الشهادة

اذ ينصف بينهما و بينة المسلم اولي ايضاً فيما لو مات نصراني لـ ابنان مسلم و كافر
و اقام المسلم بينة مسلمة او كافرة علي موتة مسلماً و برهن الكافر علي موتة كافراً فيقضي
بالارث للمسلم و يصلي علي الميت (تکمله ردالمحتار) گواهان مدعی باینکه بدرستی من پسر مرده ام
از پدر او با بیان نسب بهترند بقبول شدن از گواهان مدعی علیه باینکه بدرستی انمردہ فلان کس دیگر است
و بدرستی پدر تو در حال زندگی خود اقرار کرده بود که بدرستی او برادر فلان است از مادر او نه از پدر او
گواهان مسلمان بهترند بقبول شدن در صورتیکه اگر مسلمان و نصرانی گذرانیدند گواهان نصرانیانرا
بدینی در ترکه مرده نصرانی پس ابتدا کرده میشود بادا کردن دین مسلمان از ان ترکه بعد از ان
اگر چیزی ماند بآن مدعی نصرانی داده شود و امام ابو یوسف رح گفته است که آن مدعی که مسلمان
است و آن مدعی که نصرانی است یک برابر حصه میگیرند از ان ترکه و گواهان مسلمانان بهترند
بقبول شدن در صورتیکه اگر مسلمان و نصرانی گذرانیدند گواهان نصرانیان را بغلامی که
در دست نصرانی زنده بود و از امام ابو یوسف رح روایت شده که آنغلام در میان آن دو مدعی که
مسلمان و نصرانی است دو نصف میشود گواهان مسلمان نیز بهترند بقبول شدن در صورتیکه اگر
نصرانی مرد و مر او را دو پسر بود یکی مسلمان و دیگر کافرو آن پسر مسلمان و گواهان مسلمانان
یا گواهان کافران گذرانید بمردن آن پدر خود در حالیکه مسلمان بود و گواهان گذرانید آن
پسر کافرا و بمردن آن پدر خود در حالیکه کافر بود پس حکم کرده میشود بمیراث او برای آن پسر
مسلمان او و نماز جنازه گذارده میشود بر ان مرده بينة المقضى عليه بالارض ان المقت
برخلاف الطورشده البناء فيها اولى الا اذا قضى عليه بالارض والبناء بينة المدعى عليه ان
اباك اقربا نه ملكاً ولى من بينة المدعى الارث من ابيه الا اذا بر هن للمدعى انك اقرت
تسلیم هم تسلیم انه ملك ابى فيتعارض الدفمان و تبقى بينة الارث بلا معارض


جلد دوم
(۴۱۲)
كتاب الشهادة
بينة الورثة ان سن المدعى ثمان عشرة سنة اولى من
بينة المدعى انه ابن الميت وهوابن عشرين سنة
بينة المرأة انها كانت حلالا وقت الموت اولى من بينة
الورثة انها كانت حراما قبل موته بسنة (تكملة رد المحتار)
گواهان کسیکه حکم کرده شده باشد بر او بزینی باینکه بنای آنرا تو آباد کرده در ان بهترند بقول شدن
کمروقتیکه بر او حکم کرده شده باشد بزمین وبناء آن پس در ینوقت گواهان او نو بودن
بناء آن بهتر نیستند گواهان مدعی علیه باینکه بدرستی پدر تو اقرار کرده بود باینکه بدرستی این
ملک من مدعی علیه ست بهترند بقول شدن از گواهان مدعی بمیراث
بودن ان از پدر او مکر وقتیکه مدعی گواهان بگذراند باینکه بدرستی تو اقرار
کردی باینکه بدرستی ان مدعا ملک پدر من است پس با هم معارض میشوند
هر دو دفع مدعی و مدعی علیه و گواهان میراث بغیر معارض باقی می مانند گواهان وارثان
مرده باینکه بدرستی مدعی هژده سال است بهترند بقول شدن از گواهان
مدعی که بدرستی من پسر مرده ام و بیست ساله ام گواهان زن باینکه بدرستی
وقت مردن شوهر خود حلال بودم بر او بهترند بقول شدن از گواهان
وارثان آن مرده که بدرستی آن یکسال پیش از مردن و حرام بود مرا و
بينة من يدعى ان الكنيف في طريق العامة محدث اولى من بينة خمنا
انه قديم والصحيح انه لا فرق بين الكنيف وغيره فتقدم بينة الحدوث
على بيئة القدم مطلقا اذا كان بدون ذكر تاريخ اما لوار خا فالا سبح
تاريخ ارنج كما جزم به اصحاب المتون وغير هو بيئة الامانة اولى من بيئة الشراء
درخط امد
بیشه امانته


جلد دوم ۴۱۳ کتاب الشهاده

بينة البايع على النتاج بحضرة المشترى والمستحق منه اولى من بينة المستحق على النتاج بينة ذى اليد اولى فيما لو ادعى ان اباه بنى الدار و تركها ميراثا له و برهن الخارج على مثل ذلك بينة مدعى الارث من جدته اولى من بينة ذى اليد انه كان للجدة ابن غائب لم يعلم موته الى الآن لانه اجنبى فى اثبات ملك الغير (تكملة رد المحتار)
گواهان کسیکه دعوی میکند که این بیت الخلا در راه عام نو آباد کرده شده بهتراند بقولى شدن از گواهان صاحب آن باینکه این بیت الخلا قدیمی است و صحیح آنست که درین حکم فرق میان بیت الخلا و غیر آن نیست پس مدعی هرچیزیکه باشد گواهان نو بدانی آن پیش اند بقولی از گواهان قدیم بودن آن وقتیکه هرکدام بغیر بیان تاریخ باشند و اگر هردوی ایشان بیان تاریخ را کرده بودند پس گواهانیکه پیشتراند از روی تاریخ بهترند بقول شدن چنانکه باین حکم یقین کرده اند صاحبان قنیا و غیر ایشان گواهان امانت بودن مدعا بهترند بقولی از گواهان خریدن آن گواهان فروشنده بخانه زادی چیز فروخته شده که گواهی بدهند بحضور خرنده و کسیکه آنچیز را بحقداری از خرنده می برد بهترند بقولی از گواهان طلب کننده حق بخانه زادی آنچیز گواهان ذوالید بهترند بقولی در صورتیکه اگر دعوی کرد که بدرستی پدر او بنا کرده است این سرای را و میراث گذاشته است آنرا برای او و خارج گواهان گذرانید بمانند این گواهان دعوی کننده میراث بودن چیزی از مادر کلان او بهترند بقولی از گواهان ذوالید باینکه مر مادر کلان او را پسر غائبی است که تا حال مردن او معلوم نیست زیرا که ذوالید بیگانه است و حق ندارد در ثابت کردن ملک کسی دیگر
[ILL]


جلد دوم
۴۱۴
کتاب الشهادة

بينة من يدعى زيادة الارث اولى فيما لو اختلف الورثة في تاريخ موت
الاقارب وبرهو ابينة مدعى البنوة اولى فى حق الارث فيما لو برهن
واحد انه عم الميت و اخوانه اخوه و اخوانه ابنه وكل قال
لاوارث له غیره فیقضی بنسب الکل والميراث للابن فقط (تكملة رد المحتار)
گواهان کسی که دعوی میکند افزونی میراث را برای خود بهترند بقبول شدن در صورتیکه اگر
وارثان باهم اختلاف کردند در تاریخ مردن خویشاوندان خود و هرکدام ایشان گذرانیدند
گواهان گواهان دعوی کننده پسری مرده بهترند بقبول در حق میراث در صورتیکه اگر یکس
گواهان گذرانید که بدرستی عم مرده ام و دیگری گواهان گذرانید که بدرستی برادر مرده ام
و دیگری گواهان گذرانید که بدرستی پسر مرده ام و هرکدام از ایشان میگفت که او را
غیر از من دیگر وارثی نیست پس حکم کرده میشود بنسب هرکدام ایشان و حکم کرده میشود
بمیراث او تنها برای پسر او (شهادات) بينة ان فلانا قال او فعل كذا اولى
من بينة انه لم يقل ولم يفعل بينة ان زوج فلانة قتل او انمات اولى من بينة انه
الا اذا اخبر بحياتة بتاريخ لاحق بيئة الجرح اولى من بينة التعديل بينة الطلاق والعتق اولى
من بينة النكاح او الملك بينة حرية الاصل اولى من بينة الرق ( تكملة رد المحتار)
بیان بهتری طایفه گواهان در شاهدینها گواهان بانکه‌بدرستی فلان نگفته است یا نکرده است
یا چنین بهترند بقبولی از گواهان ایکه بدرستی آن فلان نگفته است یا نکرده است یا چنین گواهان
بانکه بدرستی شوهر فلانه زن کشته شده است یا بدرستی او مرده است بهترند بقبولی از گواهان ائیکه
بدرستی او زنده است مکر وقتیکه اخبار کرده شود بر زندگی او بتاریخ بعد از تاریخ کشتن یا مردن
پس درین وقت گواهان زندگی او بهترند بقبولی گواهان جرح و طعن شاهدان بهترند بقبولی از گواهان
عادل


جلد دوم
۴۱۵
کتاب الشهادة

عادل کردن شاهدان گواهان طلاق زن و آزادی غلام و کنیز بهترند بقبولی از گواهان
نکاح و گواهان ملک گواهان آزادی اصلی بهترند بقبولی از گواهان غلامی (مكافی)
بينة العبد او الصبي المأذون علي ما اقربه من غصب او وديعة او عارية
استهلكها او مضاربة قبل الحجراولي من بينة المقرله انه في حال الاذن (تکملة ردالمحتار
بیان بهتری طایفه گواهان در دعوای غلام و کودک اذن کرده شده بوداگری انکه گواهان
غلام یا کودک که اذن کرده شده باشد برای ایشان بوداگری با نچه اقرار بآن کرده
باشد از غصب کردن چیزی یا از امانت بودن و عاریت بودن چیزی که هلاک
کرده باشد آنرا یا از مضاربت بودن چیزی که هرکدام از این چیزها پیش از اذن بود بهترند
بقبولی از گواهان آنکسیکه اقرار کرده شده برای او باینکه هرکدام ازین چیزها در حال
اذن ایشان بود (حجر ) بينة المشتري اولى فيما لوقال اشتريت منك حال صلاحك
و برهن المحجوانه حال الحجر (سرقه ) بينة ذي اليدان المتاع ملك فلان ورثه من ابيه منذ
سنة ثم اشتريته منه اولى من بينة الخارج انه سرق منه منذ شهر وبينة الخارج ان الحمار ملكه
سرق منه منذ شهر اولى من بينة ذي اليدانه ملكي و في يدى
منذسنة ( تكملة رد المحتار ) بیان بهتری طایفه گواهان در دعوای غلام
و کودکی که از تصرف کردن منع کرده شده باشند انکه گواهان خرنده بهترند بقبولی درصورتیکه
اگر خرنده گفت که بدرستی خریده بودم از تو در حال صلاحیت داشتن تو مر تصرفها را و گواهان
گذرانید آنکسیکه منع کرده شده است از تصرف که آن خریدن در حال منع بودن من بود از تصرف
بیان بهتری طایفه گواهان در دعوای دزدی اینکه گواهان ذو الید باینکه بدرستی این متاع ملک
فلان بود که میراث برده بود آنرا از پدر خود از وقت یکسال بعد ازان خریده ام آن را از دستش


کتاب الشهادة
بقولی از گواهان خارج باینکه بدرستی این متاع دزدیده شده است از او از وقت یکماه
گواهان خارج باینکه بدرستی این خر ملک اوست دزدیده شده از او
از وقت یکماه بهترند بقولی از گواهان ذوالید باینکه بدرستی این خر ملک من است در است
از وقت یکسال (وصية) بينة الرجوع عن الوصية اولى من كونه
موصيا مصرا الى الوفاة قال في نورالعين ادعى الوصية وانكرها الوارث
فبرهن الموصى له فادعى الوارث الرجوع قيل لا يسمع وقيل يسمع وهو الاصح
لانه مما يخفى لعل الموصى اوصى ثم رجع ولم يعلم بهما الوارث فانكر فلما
اخبر ادعى الرجوع والتناقض في مثله لا يضر ولو برهن على جحود الموصى
الوصية يقبل على رواية كون الجحود رجوعا لا على رواية انه ليس برجوع
(تکمله) بیان بهتری طایفه گواهان در دعوای وصیت باینکه گواهان رجوع کردن وصیت
کننده از وصیت بهترند بقولی از گواهان باینکه وصیت کننده باقی بود بوصیت کردن خود
تا وقت مردن و در کتاب نورالعین گفته است که شخصی دعوی کرد وصیت کردن
مرده را و وارثان او منکر شدند ازان پس گواهان گذرانید انکسیکه وصیت
برای او کرده شده است پس وارث او دعوی کرد رجوع کردن مرده را
ازان وصیت بعض مشایخ رحم گفته اند که شنیده نمیشود دعوای رجوع
و بعض از ایشان گفته اند که شنیده میشود و همین قول صحیح ترست زیرا که
وصیت و رجوع از قبیل آنند که پوشیده و پنهان میشوند برانسان شاید که
وصیت کننده وصیت کرده باشد و بعد ازان رجوع کرده باشد ازان
و وارث او بآن وصیت و رجوع او ندانسته باشد پس منکر شده باشد از انها
پس
قوله صحیح ص ۴۱
ج ۴ شامی


جلد دوم
۴۱۶
کتاب الشهادة

پس وقتیکه خبر شد دعوای رجوع او را کرد و درماند این تناقض ضرر نمیرساند بصحیح شدن
دعوی و اگر وارث گواهان گذرانید بمنکر شدن وصیت کننده ازان وصیت
قبول کرده میشود بنا بر روایت که منکر شدن از وصیت رجوع است از ان نه بروایت
انکه بدرستی منکر شدن از وصیت رجوع نیست ازان ....
( يقول الحقير ) الظاهر ان الرواية الاولى هى الاصح والاولى اذ تقلعم
ان جحود ماعدا النکاح فسخ له قال في البحر فأن قضی باحدی البينتين
اولا بطلت الاخرى لان الاولى ترجحت باتصال القضاء بها فلا
تنتقض بالثانية ونظيره لوكان مع رجل ثوبان احدهما نجس فتحرى
وصلى باحدهما ثم وقع تحریه على طهارة الآخر لا يجوز له الصلوة فيه
لأن الاول اتصل بحکم الشرع فلا ينتقض بوقوع التحرى فى الآخر (نکمله)
و بنده حقیر میگوید که ظاهر آنست که روایت اول که منکر شدن از وصیت
رجوع ازان است همان صحیح تر و بهتر است زیرا که پیش ازین گزشته که منکر شدن از هر عقده
غیر نکاح فسخ است مر آن عقده را و گفته است در کتاب بحر بر این که اگر قاضی در اول
بیکی از دو طایفه گواهان حکم کرد بعد ازان طایفه دیگر گواهی دادند باطل میشود شاهدی آن طایفه
دیگر زیرا که قبولی طایفه اول بهتری یافته است به پیوست شدن حکم قاضی بآن
پس بشاهدی دوم طایفه گواهان نمیشکند حکم قاضی و نظیر این حکم آن است اگر
با مردی دو جامه بود یکی از انها نجس بود پس آن مرد فکر کند و نماز گذارد
بیکی ازان دو جامه که یقین پاکی آن را بفکر خود کرده بود پس ازان
فکر او بپاکی آن دگر جامه واقع شد روا نمیشود او را نماز گذاردن در آن

از هر واحد قضیه الهیه
بسوی پرودرگار


جلد دوم ۴۱۸ كتاب الشهاده

جامه دوم زیرا كه پاکی جامه اول پیوست شده است حكم شرع بر آن حکم نقض
نمیکند بواقع شدن فکر او در پاکی جامه دیگر و علل الزيلعي رح مسألة
القتل بانلما حكم بانه قتل بمكة صار ذلك حكما بانه لم يقتل في
غيرها اذ قتل شخص واحد في مكانين لا يتصور وهذا يقتضى انه
في المسائل التي سردها لا ينقض الحكم السابق مطلقا لانه حكم
بنفي مقابله اذلا يتصور مثلها في بيع واحد انه بغبن فاحش و
بمثل القيمة وكذا في نظائره كما هو ظاهر ثم رأيت في فتاوى شيخ
مشائخي الشهاب الحلبي رح في كتاب الوقف اذا حكم الحاكم بالبينة
الاولى لا تسمع البينة الثانية لانها ترجحت باتصال القضاء بها
قال قاضيخان لو اقامت المرأة البينة أن الميت تزوجها يوم النحر
بمكة وحكم القاضي بشهادتهنم ثم اقامت اخرى انه تزوجها في
ذلك اليوم بخراسان لم تقبل والله تعالى اعلم واستغفر الله العظيم
(تكمله) زيلعي رح دليل مسأله کشتن را ذکر کرده است باینکه بدرستی و قتیکه
حکم قاضی کرده شد باینکه بدرستی فلان کشته شده است در مکه معظمه این حکم قاضی
حکم شد باینکه در دیگر جا کشته نشده زیرا که کشتن یکشخص در دو جا صورت
ندارد و این قول زيلعي رح خواهش میکند آن را که بدرستی در این
مسالهای که آنرا جمع کرده است حکم اول قاضی مطلق نمیشکند خواه حکم
بآنطایفه کرده باشد که بهترند بقولی یا حکم کرده باشد بطایفه که بهتر نیستند بقولی
زیرا که حکم اول قاضی حکمیت که دور میکند مخالف خود را زیرا که مانند آنصورت ندارد

لقد تصحيح ما دور المهرات
چاپ شده

در یک چهار شاهی


جلد دوم
۴۱۹
کتاب الشهادة

در یک فروختن که بغبن فاحش باشد و بمانند قیمت باشد و همچنین در امثال آن چنانکه
این ظاهر است پس از ان دیدم در فتاوای شیخ مشایخ سن شهاب چلبی رح
در کتاب وقف که اگر قاضی حکم کرد بگواهان اول شنونده نمیشود گواهان دوم زیراکه
گواهان اول بسترسی یافته اند به پیوست شدن حکم قاضی بآنها و گفته است قاضی خان
رح که اگر زن گواهان گذرانید بائیکه مرده بنکاح گرفته بود او را روز عید قربان در مکه معظمه
و قاضی حکم کرد بگوانی ایشان بعد از ان گواهان گذرانید دیگر زن که بدرستی آن مرده
مرا بنکاح گرفته بود در همین روز در خراسان قبول نمیشوند گواهان دوم والله اعلم
واستغفر الله العظيم ان قال أن مت من مرضى هذا ففلان حر وأن
برئت ففلان الاخر حر فقال العبد الذي قال له أن مت من مرضي
هذا فانت حرمات منه وقالت الورثة برئ فالقول قول الورثة
مع ايمانهم ويعتق العبد الآخر من جميع المال فأن أقام العبد
الذي قال له أن مت من مرضى هذا فانت حر البينه أنه مات
من مرضه ذلك قبلت بينته ويقضى بعتقه فيعتق ثلثاه ويسعى
في ثلث قيمته أن لم يكن للميت مال سوى العبدين وكان قيمتهما
سواء فأن قامت البينتان جميعا اخذت بالبينة التي شهدت على
موته من ذلك المرض ولا تقبل بينة الآخر فأن قالت الورثة مات من
مرضه قبل ان يبرئ يعتق العبد المقر له من ثلث ماله بعد عتق الآخر
بشهادة الشهود من جميع المال فيعتق ثلثه مجانا ويسعى في ثلثى قيمته
أن لم يكن للميت مال سوى العبدين كذا فى المحيط (عالمكيرى)


جلد دوم
۴۲۰
كتاب الشهادة

اگر شخصی گفت که اگر ازیهمین مرض خود مردم پس فلان غلامم آزاد باشد و اگر به شدم ازان پس
فلانم دیگرم آزاد باشد پس آن غلامی که خواجه او را گفته بود که اگر از یهمین مرض مردم تو
آزاد باشی گفت که خواجه من از یهمان مرض مرده است و وارثان خواجه گفتند که ازان
مرض خود به شده بود و بمرض دیگر مرده پس معتبر قول وارثان ست با سوگند ایشان و آزا
میشود آن غلام دیگر از تمام مال آنمرده پس اگر آن غلامی که خواجه گفته بود او را که اگر از یهمین
مرض خود مردم پس تو آزاد باشی گذرانید شاهدان را که بدرستی خواجه من از یهمان مرض خود مرده است
قبول کرده میشود گواهان او و حکم کرده میشود بآزاد بودن آنغلام پس آزاد میشود دو سوم حصه آن غلام وسعی کند
در ادای سوم حصه قیمت خود برای وارثان خواجه اگر آنمرده را مالی نبود بجز آن دو غلام و حال آنکه
قیمت هر دوی ایشان برابر بود پس اگر گواهان آن هر دو غلام گذشته عمل کرده میشود بآن گواهانی که گوا
داده اند بمردن خواجه ازان مرض و قبول کرده نمیشود گواهان دیگر پس اگر وارثان خواجه گفتند که او ستردها
ازان مرض خود پیش از انکه به شده بود از ان درین صورت آزاد میشود آنغلامی که اقرار
کرده شده بآزادی برای او از و سم حصه مال آن خواجه پس از آزاد شدن آن غلام
دیگر از تمام مال خواجه بشاهدی گواهان پس آزاد میشود رایگان سوم حصه
آن غلامی که اقرار کرده شده برای او وسعی کند در ادا کردن دو سوم
حصه قمیت خود برای وارثان اگر آن مرده را دیگر مالی بنود بجز آن
دو غلام هم چنین اگر شده است در كتاب ولو شهد شاهدان أن دبر عبده فلانا
أن قتل و أنه قد قتل و شهد شاهدان أنه مات موتا فأنى اجيز
العتق من ثلثه (عالمگیری) و اگر دو شاهد گواهی دادند باینکه فلان شخص مدبر کرده
ست فلان غلام خود را باین شرط که اگر کشته شدم پس فلان غلام من مدبر باشد و حال آنکه

بقیه تصحیح
بدعت
تحقیقات


جلد دوم
۲۳۱
كتاب الشهادة

تحقیق آنشخص كشته شده است و دو شاهد ديگر گواهي دادند كه آنشخص كشته نشده بكلي
باجل خود مرده است پس بدرستيكه در ينصورت روا نميكنم آزاد شدن آنغلام را
از سوم حصۀ مال او وكذالك لو شهد ا انه اعتقه ان حدث به حادث
فى مرضه او سفره هذا وانه قد مات فى ذلك السفر والمرض وشهد آخر
ان انه رجع من ذلك السفر ومات فى اهله فانى اجيز شهادة
شهود العتق وان شهد هذان الآخران انه قال ان رجعت من صفري
هذا فمت فى اهلى ففلان حر وانه قد رجع فمات فى اهله
وجاؤا جميعاً الى القاضى فانى لا اجيز شهادة الذين شهدا
على الرجوع واجيز شهادة الذين شهدا انه مات فى
سفرة كذا فى المبسوط (علميكنم مي) همچنین اکر دو شاهد گواهي دادند بانكه
خواجه آزاد كرده بود غلام خود را بشرط آنكه اكر با وحادث شود درین مرض يا دراين
سفر مرګ و بدرستيكه آن خواجه مرده است دران سفر يا دران مرض خود و شاهدي
دادند دو شاهد ديگر كه بدرستی خواجه رجوع كرده بود ازان سفر خود و مرد در خانه خود پس
بدرستیکه روا میدارم گواهی گواهان آزادى را واكر این دو شاهد دیگر گواهي دادند كه بدرستى
خواجه كفته بود كه اكر من رجوع كردم ازین سفر خود پس مردم در خانه خود پس فلان
غلامم آزاد باشد و حال آنكه بدرستى خواجه رجوع كرده بود ازان سفر خود
و مرد در خانه خود و هردو طايفه شاهدان یک جا نزد قاضی آمدند پس
بدرستيكه من روا نميكنم گواهي آن شاهدان را كه شاهدي داده اند
برجوع كردن او ازان سفر و روا ميدارم شاهدی آن شاهدان را

موسسه الطبعه
ص جها به؟
نسيم عباشر؟


جلد دوم ۴۲۳ کتاب الشهادة
که شاهدی داده اند ببردن او در ان سفر او همچنین ذکر شده است در کتاب محیط اذا شهد اربعة على رجل وامراة بالزنا فشهد اربعة اخرى على هؤلاء الشهود انهم زناة فهذا باطل على قول ابی حنیفة رح والمشهود علیه الاول لا يحد تفاقا كذا فى المحيط عالمگیری هر وقتیکه گواهی دادند چهار شاهد بر مردی یا زنی بزنا پس گواهی دادند چهار شاهد دیگر بر این شاهدان که بدرستی ایشان زنا کارانند پس این گواهی باطل است بر قول امام ابو حنیفه رح و آنکسیکه در اول بر او گواهی زنا داده شده حد زنا زده نمیشود باتفاق حضرت امام اعظم و صاحبین رحمهم الله تعالی همچنین ذکر شده است در کتاب محیط اذا اقام المدعي عليه بينة ان شهود المدعي محدودون في قذف حدهم قاضي ببلد كذا فلان في وقت كذا وذكروا وقتا كان فلانا قاضيا في ذلك الوقت فقال المشهود عليه بحد القذف انا اقيم البينة على اقرار ذلك القاضى انه ما اجرى حد القذف ولم توقت واحدة من البينتين وقتا فالقاضى يقضى بكونه محدودا في القذف ولا يمتنع القاضى من القضاء بكونه محدودا في القذف بسبب بينة الاقرار فان كان شهود القذف قد وقتوا وقتا بان شهدوا ان قاضى كذا حده في القذف سنة سبع وخمسين واربعمائة مثلا فاقام المشهود عليه بينة ان ذلك القاضى مات سنة خمس وخمسين واربع مائة او اقام البينة انه كان غائبا في ارض كذا سنة سبع وخمسين واربع مائة فان القاضى يقضى بكونه محدودا في القذف ولا يلتفت الى بينته

المجيب محمد فضل
قوله يسمع بينه المدعی [ILL]


جلد دوم
۴۳۲
کتاب الشهادة

صخ
الا ان يكون موت القاضى قبل الوقت الذى شهد الشهود باقامة الحد فيه او كونه القا
غائبا فى ارض كذا فى الوقت الذى شهد الشهود باقامة الحد فيه مستفيضا
ظاهرا فى مابين الناس علمه كل صغير وكبير وعالم وجاهل
فحينئذ لا يقضى القاضى بكون الشاهد محدودا في القذف
ويقضى على المشهود عليه بالمال (عالمگيرى)
وقتیکه مدعی علیه کذرابیند شاهان را که بدرستیکه شاهدان مدعی که بر من گذرانیده حد زده
شده اند در قذف حد زده ست ایشانرا فلان قاضی فلان شهر در فلان وقت و ذکر
کردند این شاهدان وقتی را که آنفلان قاضی بود دران وقت دران شهر پس آنکسکه
برا و شاهدی بحد قذف داده شده بود گفت که من میکذرا نم شاهدان را با قرا راتین
قاضی بر اینکه بدرستی او جاری نکرده است حد قذف را بر من و هیچ یکی از ان دوطایفه
شاهدان بیان نکرده بودند وقت معلوم را پس قاضی حکم کند ببو دن آن شاہ کی
گواهی بحد قذف بر او گذرانیده شده حد زده شده در قذف ومنع نیا رد قاضی
از حکم کردن ببو دن آنکس حد زده شده در قذف بسبب گذشتن شاهدان با قرار
قاضی اول پس اگر شاهدان قذف معلوم کرده بودند وقتی را باین طریق که گواهی دا
که بدرستیکه فلان قاضی حد زده بود این شاهدان را بسبب قذف درسنه چهار صد و
پنجاه و هفت مثلا پس انکسیکه شاهدان بر او گذرانیده شده بحد شدن او در قذف
گذرانیند شاهدان را باینکه بدرستی آن قاضی در سنه چهارصد و پنجاه و پنج مرده
بود و یا گذرانیند شاهدان را باینکه بدرستیکه آن قاضی در سنه چهارصد و پنجاه
و هفت غائب بود در فلان زمین پس بدرستیکه قاضی حکم کند برانکس که شاهدان


جلد دوم
۴۲۴
كتاب الشهادة

بر او كذراسينه شده بودن او حد زده شده در قذف والتفات نكند قاضى بشهادت
انكس مكر وقتيكه مردن قاضى پيش از انوقتيكه شاهدان مدعى عليه كواهى داده اند تباه
كردن حد در انوقت يا پيش از انوقتيكه كواهى داده اند بغايب بودن قاضى
در فلان زمين در انوقت مشهور و ظاهر باشد ميان مردم كه ميدانست آنرا
بر خرد و كلان و مرد انا و نادان پس در ين وقت قاضى حكم كند بپودن شاهد حدزد
شده در قذف و حكم كند بر انكسيكه شاهد مى بر او داده شده بمال و هو هذه
المسألة استخرجنا جواب مسألة صارت واقعه الفتوى
صورتها رجل ادعى على رجل انه كان لابى
فلان بن فلان عليك مائة دينار وقد مات ابى
قبل استيفاء شيئ منها وصارت المائة الدينار ميراثا
لى بموته لما انه لا وارث له غيرى وطالبه بتسليم
المائة الدينار فقال المدعى عليه قد كان لابيك على
مائة دينار كما ادعيت الا انى اديت منها
ثمانين دينارا الى ابيك فى حال حياته وقد اقر
ابوك فى حال حياته بقبض ما ادعيت ببلد سمرقند
فى بيتى فى يوم كذا فقال بالفارسية مخاطبا لى
كه آن صد دينار كه مرا از تو مى بايست هشتاد دينار قبض كردم از تو و مرا بر تو خير يست با نيازمانده
واقام على ذلك بينة فقال المدعى المدعى عليه انك مبطل
فى دعواك اقرار ابى بقبض ثمانين دينارا منك لما ان ابى كان غائبا


جلد دوم
۴۳۵
کتاب الشهادة

عن بلدة سمرقند فى اليوم الذي ادعيت اقراره فيه وكان ببلدة كبيرة
واقام على ذلك بينة هل تندفع بينة المدعى عليه ببينة المدعى
فقيل لا الا ان تكون غيبة المدعى عن سمرقند في اليوم الذي
شهد شهود المدعى عليه على اقراره بالاستيفاء بسمرقند وكونه ببلدة كبيرة
ظاهرا مستفيضا يعرفه كل صغير وكبير وكل عالم وجاهل فحينئذ القاضي
يدفع ببينته بينة المدعى عليه كذا في الذخيرة (عالمكيرى)
واز این مساله گذشته بر آوردیم حکم مساله را که کردیده بود واقعه فتوی یعنی فتوی در آن
خواسته شده بود وصورت آن مساله اینست که مردی دعوی کرد بر مردی که بدرستی
پدر مرا فلان پسر فلان بر تو صد دینار دین است و تحقیق پدرم مرده است پیش
از کرفتن چیزی از ان دینار ناو آن صد دینار میراث کردیده مرا بسبب مرک او
زیرا که بدرستی غیر از من او را هیچ وارثی نیست و مدعی طلب کرد از مدعی علیه سپردن
آن صد دینار را و مدعی علیه در جواب گفت که تحقیق پدر ترا بر من صد دینار دین بود چنانکه
تو دعوی کردی آنرا لیکن بدرستی من از ان صد دینار مبلغ هشتاد دینار را ادا کرده
بودم بپدر تو در حال زندگی او و تحقیق پدر تو در حال زندگی خود اقرار کرده بود بقبض
کردن آنچه یکه دعوای رسانیدن آنرا میکنم در شهر سمرقند در خانه من در فلان روز
پس پدر تو گفت بزبان فارسی در حالیکه خطاب کننده بود بمن که آن صد
دینار که مرا از تو می بایست هشتاد دینار را قبض کردم از تو ومرا بر تو غیر بیست دینا
نمانده است و مدعی علیه کذ رایند باین کشته خود شاهد انرا پس مدعی گفت مر مدعی
علیه را که تو باطل هستی درین دعوای خود اقرار پدرم را بقبض کردن هشتاد دیا

مدعی علیه
بحیرت و تامل

مدعی علیه
موقف

تعمم مراد است


جلد دوم
۴۲۶
کتاب شهادة

از نزد تو زیرا که بدرستی پدرم دران روزیکه تو دعوی میکنی اقرار او را دران قا
بود از شهر سمرقند و در شهر کبیره بود و مدعی گذرایند بآن کشته خود گواهان را آیاد
میشود شاهدان مدعی علیه بسبب شاهدان مدعی یا دفع نمیشود پس گفته شد در جواب که
دفع نمیشود شاهدان مدعی علیه کردقتی که غایب بودن پدر مدعی از شهر سمرقند در انروزیکه
شاهدان مدعی علیه گواهی داده اند براقرار او بگرفتن شتا در نیمار در شهر سمرقند و بودن او
در شهر کبیره ظاهر و مشهور باشد و بداند آنرا هر خرد و بزرگ و هر دانا و نادان پس در ین وقت
قاضی دفع کند بشاهدان مدعی شاهدان مدعی علیه را همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره
ادعى على رجل انه امر صبيا ليضرب حماره ويخرجه عن كرمه فضربه الصبى حتى مات
واقام عليه بينة واقام المدعى عليه بينة ان ذلك الحمار حيتى لا تقبل بينته (عالمكيرى)
شخصی دعوی نمود بر مردی که بدرستی او امر کرده کودکی را که بزندخراو را و بیرون کند آنرا
از تاک انگور او پس آن کودک زد آن خر را تا که مرد و گذرانید براو شاهدان را و مددین
گذرانید شاهدان را که بدرستی آن خر زنده است قبول کرده نمیشود گواهان مدرع
شاهدان شهد على رجل بقول وفعل يلزمه بذلك اجارة او كتابة او بيع او
قتل وقصاص و مال و طلاق و عتاق فى موضع وصفاه او في يوم سمياه فاقام
المشهود عليه بينة انه لم يكن في ذلك الموضع اولا يكون فى ذلك اليوم في الموضع الذ
وصفاه لم تقبل منه البيئة على ذلك كذا في المحيط وكذا لو اقام المشهود عليه شهادة
انه كان في مكان كذا ذكرامكانا الخرسوى المكان الذى ذكره الاولان لا
تقبل هذه الشهادة كذا فى الذخيرة وكذلك كل بينة قامت على
ان فلانا لم يقل لم يفعل لم يقر كذا فى المحيط وكذلك اذا


جلد دوم
426
کتاب الشهادة

شهد شاهدان ان هذا الشئ لم يكن له وكذلك اذا شهدا انه لم يكن
لفلان على فلان دين وكذلك اذا اقام بينة على حق فقضى له به يقول المقضى
عليه نا اقيم بينة انه لى فهذا لا يقبل منه هكذا في المبسوط (عالمگیری رحوموی)
دو شاهد گواهی دادند بر مردی بقولی یا بفعلی که بسبب آن قول یا آن فعل لازم میشد
بر او اجاره یا مکاتب کردن یا فروختن یا کشتن یا قصاص یا مال یا طلاق یا آزاد کردن
در جائی که هر دو شاهد صفت آنرا کردند و یا در روز یکه آنرا نامیدند پس آنکسیکه گواهان
بر او گذرانیده شده گذرانید شاهدانرا باینکه بدرستی نبودم در انجا یا نبودم در ان روز
در انجائی که بیان صفت آنرا کرده اند در نیصورت قبول کرده نمیشود شاهدان
از ان کسیکه شاهدان را گذرانیده شده بود برین گفته و همچنین ذکر شده در کتاب محیط و همچنین
اگر آنکسیکه شاهدان بر او گذرانیده شده گذرانید دو شاهد را باینکه بدرستی او در فلان جا
بود ذکر کردند آن شاهدان او جائی را غیر آن جائی که ذکر کرده بودند آنرا دو شاهد اول
قبول کرده نمیشود این گواهی همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره و همچنین قبول کرده
نمیشود هر گواهی که گذرانیده شده باشد باینکه بدرستی فلان نگفته بود و یا نکرده بود و یا اقرار
نکرده بود همچنین ذکر شده است در کتاب محیط و همچنین قبول کرده نمیشود اگر دو شاهد گواه
دادند که بدرستی این چیز نیست مر این مدعی را و همچنین قبول کرده نمیشود اگر دو شاهد
گواهی دادند که بدرستی مر فلان را بر فلان دین نیست و همچنین اگر کسی گذرانید شاهدانرا
بحقی بر کسی پس حکم کرده شد برای او بآن حق پس آنکسیکه حکم کرده شده بود بر او گفت که من
میگذرانم شاهدانرا باینکه این حق مر است پس قبول کرده نمیشود این شاهدان همچنین
ذکر شده است در کتاب مبسوط بينة النفي غير مقبولة الا في عشر فيما اذا


جلد دوم
۴۲۸
کتاب الشهادة

باید
گواهی نفی در ده
جا قبول است

علق طلاقها على عدم شى فشهدا بالعدم وفيما اذا شهدا انه اسلم ولم يستأن
وفيما اذا شهدا انه قال المسيح ابن الله ولم يقل قول النصري وفيما اذا شهدا
بنتاج الدابة عنده ولم يزل على ملكه وفيما اذا شهدا بخلع او طلاق ولم يستثن
وفيما اذا امن الامام اهل مدينة فشهدا ان هؤلاء لم يكونوا فيها وقت الاما (اشباه)
وقيده في البزازية بما اذا كان الشاهدان من غير هم ومثله في الواقعات
(حموی) وفيما اذا شهدان الاجل لم يذكر في عقد السلم
وفي الارث اذا قالو الا وارث له غيره وفيما اذا شهدا
ان الظئر ارضعت الصبي بلبن الشاة لا بلبن نفسها
كما في جامع الفصولين وتقبل بينة النفي للمتواتر كما
في الظهيرية والبزازية وفي ايمان الهداية لا فرق بين
ان يحيط به علو الشاهد اولا في عدم القبول يقيمر اذكر في
قوله عبده حران لم يحج العام فشهد بنجزه بالكوفة
لم يعتق بناء على انه نفی معنی بمعنى انه لم يحج (اشبا النظاير)
شاهدان نفی قبول کرده نمیشوند مگر درده مسأله اول در ان مسأله که کسی معلق کند طلا
زن خود را بنا بودن چیزی پس شاهدان گواهی بدهند بنا بودن آن دوم در انکه
دو شاهد گواهی بدهند که بدرستی مسلمان شده است و استثنا نکرد ه یعنی انشاء الله نگفت
در اسلام آوردن خود سوم در انکه شاهدان گواهی بدهند که این شخص گفت که عیسی
علی نبینا وعلیه الصلوة و السلام پسر خداست و نگفت که این قول نصاری است
چهارم در انکه دو شاهد گواهی بدهند بزادن بچه چهارپای نزد مدعی و دور نشده بود

قدرتها
عمران


جلد دوم
۴۲۹
کتاب الشهادة

از ملک او یعنی همیشه در ملک او بود پنجم در آنکه دو شاهد گواهی بدهند بخلع یا طلاق و بگوید
که انشا الله نگفته بود ششم در آنکه پادشاه امان بدهد اهل شهر را پس دو شاهد گواهی
بدهند که بدرستیکه این کسان نبودند در ان شهر در وقت امان دادن پادشاه
و یمقد کرده قبول شدن گواهی را درینصورت در فتاوای بزازیه باینکه باشند آن
دو شاهد از مردم دیگر غیر از اهل آن شهر و مانند این حکم ذکر شده است در کتاب
واقعات هفتم در آنکه دو شاهد گواهی بدهند که بدرستی مدت رسانیدن
چیزی که در ان سلم کرده شده ذکر نشده در عقد سلم هشتم در میراث وقتیکر
شاهدان بگویند که نیست مر او را وارثی غیر ازین قبول کرده می شود
گواهی ایشان و نهم در آنکه دو شاهد گواهی بدهند که بدرستیکه دایه شیر داد
جامع الصغبر محض فضل
است این کودک را بشیر گوسفند نه بشیر خود چنانکه در کتاب جامع الفضلتین
ذکر شده است و دهم قبول کرده میشود شاهدان نفی متواتر چنانکه
در کتاب ظهریه و کتاب بزازیه ذکر شده است و در کتاب ایمان
کتاب هدایه ذکر شده است که فرق نیست در قبول ناشدن گواهی
نفی میان اینکه علم شاهد شامل و فراگرفته باشد بران نفی و یا نگرفته تبان
از جهت آسانی بر مردم ذکر کرده صاحب هدایه این نا بودن فرق را درین
قبول کسیکه بگوید که غلامم آزاد باشد اگر حج نکردم امسال پس شاهدان
گواهی دادند با ضحیه کردن او روز عید قربان در شهر کوفه آزاد
نمی شود غلام او بنا بر اینکه این گواهی نفی است از روی
معنی بمعنای انیست که حج نکرده است لوسعه ما تنا و الخ اسلحه و قدی


جلد دوم ۴۳۰ کتاب الشهادة

فی اسلامه وشهد اخران انه اسلم ولم يستثن فی ایمانه تقبل الشهادة
علی اثبات الاسلام (عالمگیری) اگر دو شاهد گواهی دادند که بدرستیکه
این شخص مسلمان شده و استثنا کرده یعنی انشاء الله گفته در اسلام آوردن
خود و دو شاهد دیگر گواهی دادند که بدرستیکه وی مسلمان شده و استثنا نکرده
در ایمان خود قبول کرده میشود گواهی ایشان بر اثبات اسلام اذا شرط علی
الظئر الارضاع بنفسها فارضعته بلبن الشاة فلا اجرلها فان
جحدت ذلک وقالت ما ارضعته بلبن البهائم وانما ارضعته
بلبنی فالقول قولها مع یمینها استحسانا وان قامت لاهل
الصبی بینة علی ما ادعوا فلا اجر لها قال شمس الائمة
الحلوانی رح تأویل المسألة انهم شهدوا انها ارضعته
بلبن الشاة وما ارضعته بلبن نفسها اما لو اكتفوا
بقولهم ما ارضعته بلبن نفسها لا تقبل شهادتهم
لقيامها على النفي مقصودا بخلاف الاول لان النفی داخل
فی ضمن الاثبات وان اقاما لبینة اخذت ببينة
الظئر كذا فى الفصول العمادية (عالمگيرى)
وقتیکه بدایه شرط کرده شده بود شیر دادن کودک بشیر خود او پس آن کودک را
بشیر گوسفند شیر داد پس هیچ مزدی نیست مر آن دایه را پس اگر آن دایه منکر
شد از ان شیر دادن بشیر گوسفند و گفت که شیر نداده ام او را بشیر چهار پایان
و جز این نیست که او را شیر داده ام بشیر خود پس معتبر قول دایه است باسوگند


جلد دوم ٤٣١ كتاب الشهادة

نمودن او از روی استحسان و اگر سر اهل کودک را گواهان گذاشتند بانچزیکه
دعوی کرده بودند پس مزد حصیت مرآن دایه را گفته ست شمس الائمه حلوانی رح
که تأویل این مسأله انست که گواهان اهل کودک گواهی دادند که بدرستی
دایه شیر داده است او را بشیر گوسفند و شیر نداده است او را بشیر خود اما اگر
شاهدان اهل کودک اکتفا کردند باین قول خود که شیر نداده است او را بشیر خود
و دیگر چیز می نگفتند قبول کرده نمیشود گواهی ایشان از جهت مقصود بودن
گذشتن گواهی ایشان بر نفی بخلاف از صورت اول زیر که نفی دران داخل است
در ضمن اثبات و اگر هر دو طرف یعنی دایه و اهل کودک گذرانیدند شاهدانر اعل
کرده میشود گواهان دایه همچنین ذکر شده است در فصول عمادی رب السلم
يدعى السلم الصحيح والمسلم اليه يقول وقع فاسداً
لانه لم يذكر الاجل واقام البينة تقبل كذا فى الفصول العمادية وعالمگیری
صاحب سلم دعوی کرد سلم صحیح را و آنکسیکه سلم با او شده میگفت که بدرستی سلم فاسد
واقع شده زیرا که بیان مدت رسانیدن آنچیز را که سلم دران کرده شده نکرده است
و گذرانید بان گفته خود شاهدان را قبول کرده میشود همچنین ذکر شده است فصول
عمادی ادعى انه امرأته فاتت بالدفع اني محرمة عليه
بثلاث طلقات لانه قال اگر فلان روز بگذرد و آن
قماشات بنزدیك تو نیا رم فانت طالق ثلاثا وقد مضى ذلك اليوم
ولم يسلم القماشات واقامت البينة على ذلك
اندفعت عنها خصومة الزوج (عالمگیری) مردی دعوی نمود که بدرستی


جلد دوم ۴۳۲ کتاب الشهادة

این زن بنکاح کرده شده است پس آن زن دفع دعوای شوهر خود را آورد
که بدرستی من حرامم بر او بسه طلاق زیرا که او گفته بود که اگر فلان روز بگذردوا
رختها را نزدیک تو نیارم پس تو طلاق باشی بسه طلاق وحال انکه آنروز گذشت
و نپسرد بمن آن رختها را و گواهان گذرانید آن زن باین گفته خود دفع میشود
ازان زن دعوای شوهر او اذا شهد علی رجل ناسمعناه یقول المسیح ابن الله
ولم یقل قول النصاری بانت منه امراته والرجل یقول وصلت
بقولی قول النصاری تقبل الشهادة وتقع الفرقة (عالمگیری) وقتیکه دو شاهد گواهی دادند
بر مردی که بدرستی ما شنیدیم از او که میگفت که عیسی علی نبینا و علیه السلام پسر
خداست و نگفت پیوسته بان لفظ خود که این قول نصاری ست پس جدا شد
از اوزن او و آن مرد میگفت که من پیوست کرده ام باین قول خود این را که این قول
نصاری ست قبول کرده میشود این گواهی آن گواهان و واقع میشود جدائی میان
آن مرد و زن وقال فی جامع الفصولین ولو قالا سمعناه یقول المسیح ابن الله
ولم نسمع منه غیر ذلک لا تقبل هذه الشهادة کذا فی خزانة الفتوی
(عالمگیری و حموی) گفته است در کتاب جامع الفصولین که اگر دو شاهد گفته
که شنیدیم از او که میگفت که عیسی علی نبینا و علیه السلام خداست و نشنیدیم ازا
غیر این قول را قبول کرده نمیشود این گواهی بمهین ذکر شده است در کتاب خزانة
الفتادی حلف ان لم تحبنی صهره هذه اللیلة او لم اکلمها فی کذا فامرا ترضیه
طالق ثلثا فشهد شاهدان انه حلف بکذا ولم تحبه صهرته دهد مرند
فی تلک اللیلة او لم یکلمها فی ذلک وقد طلقت امرأته بحکم

بجز ایز


جلد دوم ۴۳۳ کتاب الشهادة

هذا اليمين تقبل هذه الشهادة فى الفصول العمادية (عالمگيرى) مردی سوگند کرد باینکه اگر
نیاید حشویم یعنی مادر زنم در همین شب و یا اگر سخن نکردم با او در فلان امر پس زنم
طلاق باشد بسه طلاق پس دو شاهد گواهی دادند که بدرستی این مرد سوگند کرده
بود بچنین وجه و حال اینکه حشو می او در ان شب نزد او نیامده بود یا سخن نکرده بود
با او در ان امر و تحقیق طلاق شده زن او بحکم همین سوگند قبول کرده میشود
این گواهی همچنین ذکر شده است در فصول عمادی اذا قال عبد حر ان لم
احج العام فقال حججت فشهد شاهدان انه ضحى العام بالكوفة قال محمد رحمة حق
كذا فى الفصول العمادية و قول محمد رحمه اوجه كذا فى فتح القدير (عالمگيرى)
اگر مردی گفت که غلام من آزاد باشد اگر من امسال حج نکردم پس انمرد گفت حج حج
کردم درین سال پس دو شاهد گواهی دادند که بدرستی این مرد در روز عید قربان
امسال در شهر کوفه اضحیه کرده است یعنی در شهر کوفه بود و حج نکرده است گفته امام محمد
که آزاد میشود غلام او همچنین ذکر شده است در فصول عمادی و قول امام محمد رح قویترست
از روی دلیل همچنین ذکر شده است در کتاب فتح القدير لو قال لعبده ان لم ادخل الدا
اليوم فانت حر واقام العبد بيئة انه لم يدخلها تقبل قيل فعلى هذا لو جعل امرها
بيدها ان ضربها بغير جناية ثم ضربها وقال ضربتها بجناية وقد اقامت هى بينة
انه ضربها بغير جناية ينبغى ان تقبل منها بينتها وان اقامت على النفى لكونها قائمة على النظر
(عالمگيرى) اگر گفت مردی مر غلام خود را که اگر امروز ندر امدم درین سرای پس تو ازاد باشی و گذشت رو
انغلام شاهد مرا که بدرستی خواجه او ندرامده است امروز درین سرای قبول کرده میشود گواهی
او و بعض مشایخ رح گفته است که بنابراین حکم اگر شوهر اختیار طلاق خود را بدست انزن کرد اینشرط


جلد دوم
۴۳۴
کتاب شهادة

آنکه بزند او را بغیر از گناه او بعد ازان زد آن زن را و گفت که زده ام او را بب گناه او
و تحقیق کند راست زن گواها نرا که بدرستی که مرا بی گناه زده است میباید که قبول شود
ازان زن گواهان و اگر چه کذایند ه زن این گواهانرا بر نفی زیرا که گواهان و گذاشته بشرط و آن
شرط معلق کردن طلاق است بنا بودن چیزی چنانکه بیان آن پیش گذشت الباب الثامن
في الشهادة على الارث باب هشتم ثابت است در بیان گواهی دادن بمیراث و ملك
المورث لا يقضى لوارثه بلاجوا كنز الدقايق) فالمجوان يقول الشاهد مات وتركه
میراثاله (بحر) الا ان يشهد بملك عند موته اويد لا اويد من يقوم مقامه كمستأجر
ومقارم ومع فيغنى ذلك عر الجرا كنتر در مختار وحکم کرده نمیشود ملک مورث برای وارث او بغیر
از بیان کردن نقل شدن ملک از مورث بوارث آن بیان نقل شدن آن این است که شاهد
بگوید که مورث مدعی مرده است میراث گذاشته است این مال را برای او مگر بیان کردن
نقل شدن ملک لازم نیست که گواهی بدهند بملک بودن آنمال برای مورث مدعی در وقت
مرگ او یا گواهی بدهند بودن آنمال در وقت مرگ آن مورث در دست او و یا در دست
آنکسیکه ایستاده است بجای او مانند اجاره گیرنده و عاریت گیرنده و غصب کننده و امانت
گیرنده پس در بنوقت بی پروائی می آرد این بیان شاهدان از بیان کردن نقل شدن
ملک از مورث بوارثان او وقيد بالملك لان اثبات شىء المورث لا يتوقف على الجو
لما في الظهيرية ادعى دار ا في يد رجلان اباه اشتراها من ذاليد بالف درهم
ومات ابوه فجحد البايع ذلك صح دعواه وان لم يذكر في دعواه
ان اباه مات وتركها ميراثا لثيم القاضى يسأل البينة فاذا اقام البينة على ذلك وقالوا
لا نعلم له وارثا غيره يقضى القاضى بالبينة ويأمر المدعى ان ينفذ الثمن ولوكانت الدار

[margin text]
فائده
از جمله شروطها شهادت
میراث بیان کردن شاهدان
نقل شدن ملک مورث را
بوارث
سلطان الکرخی
محمد اکرم
قدر خطه عبدالكريم
در محرم الحرام
سنه ۱۳۱۱
[/margin text]


جلد دوم
۴۳۵
کتاب الشهادة

في يد رجل اخر غير البایع لا بد من البر لصحة الدعوى و به ظهر ان الجو شرط
صحة الدعوی لا کمایتو هم من کلام المصنف رح من انه شرط القضا بالبنية فقط (بحر رائق)
میدکد ر منصف رم حکم نا شدن را برای وارث بغیر بیان نقل مکت ث زیرا که بدرستی تمام
کردن وارث خریدن مورث را موقوف نمیشود بیان این نقل از جهت آنکه در فتاوا
ظهیریه آورده اینکه دعوی کرد مردی سرائی را در دست مردی که بدرستی پدر او خرید
است آنرا ازین ذوالید بهزار درم و مرده است پدر او پس آن فروشنده که ذوالید
ست منکر شد از ان خریدن پدر او صحیح میشود دعوای او اگرچه ذکر نکرده باشد در دعوی
خود این را که بدرستی پدر او مرده است، میراث گذاشته است آنرا برای او پسر آن
قاضی بپرسد از ان مدعی از شاهدان که شاهد دارد بخریدن پدر خود یا نه پس اگر کند و ایند
شاهدان را بآن خریدن پدر خود و شاهدان در شاهدی خود گفتند که ما میدانیم او را
وارثی بجز مدعی حکم کند قاضی بگوایان او و امر کند مدعی را که نقد بدهد بغروشنده بها
آنرا و اگر آن سرای در دست مرد دیگر بود غیر از فروشنده ناچار یست از بیان کردن
نقل ملک از مورث بوارث که مدعی است برای صحیح شدن دعوای او و باین حکم
ظاهر شد که بیان نقل ملک شرط صحیح شدن دعوی است نه چنانکه و هم کرده میشود
از کلام منصف رح از اینکه بیان نقل ملک از مورث بوارث تنها شرط حکم کردن
قاضی است بگواهان الشرط في سماع بينة الارث احضار الخصم وهو اما وارث او غريم
للميت وله على الميت دين او مودع للميت والموصى له او به لا فرق بين ان يكون مقرا
بالحق او منكر انوازید في العاشر من كتاب الدعوی کذا شرط در شنیدن گواهان میراث حاضر کرد
خصم است و آن خصم یا وارث است یا صاحب دین مرده که مرا و را برآن مرده دین باشد

مسلک بحر الرایق

در فتاوای

و در فتاوی عبد الكريم
و در آن -
ظهیریه آمده


۴۳۶

یا کسی است که آن سرده نزد او امانت نهاده باشد یا برای او وصیت کرده شده باشد یا
وصیت بآن کرده شده باشد و فرق نیست درین حکم میان آنکه خصم اقرار کننده باشد
بحق یا منکر باشد از ان چنانکه در کتاب بزازیه در باب نهم کتاب دعوی ذکر شده است
قال فی البزازية شهد ان هذه الدار كانت لجده لا تقبل لعدم الجر
(تكمله) ولو شهد واعلى اقرار ذى اليد ان هذه الدار كانت
لجد هذا المدعى ولم يجروا المیراث فان القاضى يقضى بالدار للمد ع اذالم يكونوا وارث
هكذا في الذخيرة اطلکیوی وذكر شيخنا رحمه الله او قولهم كانت لابيه ليس بجر (تکمله)
اکفته است در کتاب بزازیه که گواهی دادند شاهدان باینکه بدرستی این سرای پـ
کلان مدعی بود قبول کرده نمیشود این گواهی از جهت تا بودن بیان شل ملکاثے مورث بوارث
واکر گواهی دادند با قرار ذوالید باینکه بدرستی این سرای از پدر کلان این مدعی بود
و بیان شل میراث را از پدر کلان او با و نکر دند پس بدرستی قاضی حکم کند بآن سرای برا
مدعی وقتیکه نباشد آن پدر کلان را وارثی بجز آن مدعی همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره
و ذکر کرد هست شیخ ما رحم که بدرستی این قول شاهدان که سرای از پدر او بود بیان ثل
ملک نیست از مورث بوارث فاذا ثبت لوارث ان العين كانت المورثه (يجر)
بدون اضافة الملك الى وقت الموت اسجد الخالق لا يقضى له بخلاف المجاذ اثبت
ان العين كانت له فانه يقضى له بها اعتبار اللاستصحاب اذلاصل البقاء وكذا اذا اقام
البيئة انه اشتراها من فلان فانه يكفى ولا يحتاج الى اثبات ملك البايع
وقت (لجر واثق ) پس اگر وارث ثابت کرد که بدرستی این مال مورث اور ابود غیر
از نسبت کردن ملک مورث او را بوقت مردن او حکم کرده نمیشود بان مال برای انوارث


جلد دوم
۲۳۶
کتاب الشهادة

بخلاف از شخص مذکوره ثابت کند که مدعتی این مال مر او را بو پس بدرستیکر حکم کرده میشود بر ای با عمال انحصوبت
اخبار دادن مهراہی ال کمال ہمراہ پست ایک بعض آن مال مر اورا زیرا که اصل باقی بودن آنست در مالک
چنانکه پیش ازین دو هم نین اگر گواهان گذارند که مرجعش خریده ام این مال را پس درستی که چین گواهان مقبون
میشود و مخارج نمیشود مدعی بثابت کردن مالک فروشنده در وقت فروختن ولا بد مع الملا المذکور
من بيان سبب الوراثة ولا يكفي مجردانه وارثه ( درمختار) وكذا اذا شهد
انه اخوة او عه ا و ابن عمه اوجده اوجد ته لا تقبل حتى بيبنا طريق الاخوة
والعمومة ای ببينا الاسباب المورثة انه لاب او شقيق وينسب الميت والوار
حتى يتلقيا الى اب واحد ويذكر ايضا انه وارثه وهل يشترط قوله ووارثه
فى الاب والام والولد والفتوى على انه لا يشترط قوله وارثه وكذا
كل من لا يحجب يحال لا يشترط قوله وارثه وفى الشهادة بانه ابن ابن الميت
ا وبنت ابنه لا بد من ذلك (فتح القدير ) و نا چاریست در صحیح شدن اعهای بیان
نقل شدن مالکانے بمورث یا وارث از بیان کردن گوا به اسباب اث بودن مدعی را و کافی نمیشود د صحیح شدن که این محود
این قول شما که ممدعتی این مدعی وارث اوست ہمچنین اگر گواهی دادند که مدعتی این مدعی بر اور مرده است یا عم مرده
یا پسر عم مرده است یا پدر کلان اوست یا م در کلان اوست قبول کرده نمیشود یکشا ہی گر دقتیکه بیان کند گواهان
برا دری یا عم بودن او را یعنی بیان کنند سببهای وارث بودن او را با بنطریق که این مدعی برا در یا عم مردم
از طرف پد ر یا از طرف پد ر و ما در و بیان کنند نسب میوه واسطه باعث و را تا که برسند بیک کے و نیز ذکر کنند این
را که مدعتک این مدعی وارث اوست آیا شرط است این قول شانه که بگوید که این مدعی وارث آنمرده است
در باب پدر و مادر و ولد مرده یا شرط نیست و فتوی بران است کی شرط نیست در باره ایشان این قول
شاهد که این مدمی وارث اوست و همچنین در بارۀ ہروارثی که منع نمیشود از میراث بهیچ حال شرط نیست این

لا ابحجبد وحاله
بهیچدست پندارد


جلد دوم

۴۳۸

كتاب الشهادة

قول شاہد که این مدعی وارث آنمرد ه است نا چار سیست صحیح شدن گواهی باینکہ بدرستی که او پسر سپر ویست
و یا دختر پسر مرد است از این قول شاهد که این مدعی وارث اوست رجل ادعى انه وارث فلان
المیت و اقام شاهدین فشهدا انه وارث فلان الميت لاوارث له سواه فان
يسألها عن السبب لا يقضى قبل السؤال لاختلاف اسبابها والقضاء بالمجهول متعذر فان مات
الشاهدان او غا با قبل ان يسألها لا يقضى بشيئ كذا في فتاوی قاضيخان (عالمكيرى)
مرد می دعوی کرد که بدرستی وارث فلان مرده ام و گذرانید شاهدان را پر گواهی دادند شاهدان
او بانیکہ بدرستی این مدعی وارث آنفلان مرده است مرا آن مرده را وارثی مجزا نیست پس سیدی
قاضی پر سید آن دو شاهد را از سبب دارت بودن او حکم کند قاضی پیش ازین پرسیدن از جهت اختلاف
سببهای وراثت و حکم قاضی بچیز نامعلوم دشوار است پس اگر آن دو شاهد پیش ازین پیمان
قاضی مردند یا غایب شدند حکم نکند قاضی پیچ چیزی ہمچنین ذکر شده است در فتاوای قاضیحان

واذا شهدا انه مولاه لم تقبل لان المولى مشترك فان قالا هو مولاه اعتقه ولا
تعلم له وارثا غیره فحينئذ تقبل (بحر رائق) واکر دو شاہد گواهی دادند باینکه بدستی این
مدعی مولاسی مرده است قبول کرده نمیشود زیر که لفظ مولا مشترک است میان آزاد کننده کردیم
را می برد و آزاد کرده شده که نمی بردمیراث را پس اگر شاہدان گفتند که این مدعی مولاسی آن مهدام
که آزاد کرده بود او را ومیدانیم غیراز مدعی وارث دیگر اورا پس موقت قبول کرده میشود گواهی
ایشان اذا شهد شاهدان ان فلانا اعتق هذا الميت وان هذا الرجل عصبة
الذي اعتق لا تقبل شهادتها مالميبينا سبب العصوبة انه ابن الذي اعتق
ا وابوه او اخوه او ما اشبه ذلك كذا في المحيط (عالمكيرى) وقتیکه گواہی دادند و شاهد باینکه بدرستی فلان ازار
کرده بود این مرده را و این مردم مدعی عصبہ آنکسی است که آزاد کرده بود آن مرده را قبول کرده

قرار داد او را کنیم

میشود مگر اینجهت


جلد دوم
۴۳۹
کتاب الشهادة
نمیشود گواهی ایشان تا که بیان نکنند بسبب عصبہ بودن اورا یا بنطریق کہ این مدعی پسر آنکس است که
آزاد کرده بود آن مرده را یا پدر او یا برادر اوست یا بیان کنند مانند این را همچنین ذکر شده
ست در کتاب محیط ولا یشترط ذکر اسم الميت حتى لوشهد وا انه جده
اب ابیه و وارثہ ولم يسموا الميت تقبل بدون ذكر اسم الميت كذا
الوجيز للكدرى (عالمگیری) و شرط نیست در قبول شدن گواهی ذکر کردن نام مرد
تا اینکه اگر گواهی دادند که بدرستی این مدعی پدر کلان مرده است که پدر پدر او و وارث
اوست و ذکر نکردند نام مرده را قبول کرده میشود گواهی ایشان بغیر از ذکر کردن نام
مرده همچنین ذکر شده است در کتاب بزازیہ ادعی انه اخوه لابیه
اوامـہ وشهد الشهود ولم يذكروا اسم الاب
او الجـد لا تقبل لانه لا يحصل التعريف الابه
وقـيـل يصح و يثبت لانه ذكـر محـمـد رح
في الكـتـاب مـن ادعـى ا نـه اخوه لابـیـه وامـه
وا قـا م الـبـيـنـة تـقـبـل ولـم يـشـتـرط ذكر الجـد
وقال شمس الائمة السرخسي رح فى الاخر لا يشترط
ذكر اسم الجد وغيره واما اذا ادعى انه ابن عمہ لا بد ان یذکر اسم الاب والجد
حتى يحصل التعريف (فصول عمادی) مردی دعوی کرد کہ بدرستی من برادر مردم
از پدر او و یا از مادر او د گواهان گواهی دادند و ذکر نکردند نام پدر یا پدر کلان اور ا قبول کرد
نمیشود این گواهی زیرا که شناختن حاصل نمیشود مگر بذکر پدر و پدر کلان
و بعضی مشایخ رحمهم الله تعالی گفته اند که صحیح میشود و ثابت میشود


جلد دوم (۴۴۰) کتاب شهادة

نسب او زیرا که امام محمد رح ذکر کرده است در کتاب که اگر کسی دعوی کرد که بدرستی برادر
مرده ام از پدر و مادر او و گواهان گذرانید باین دعوای خود قبول میشود گواهی ایشان
و شرط نکرده است امام محمد رح ذکر کردن پدر کلان را و گفته است شمس الائمه سرخسی رح
که در برادر شرط نیست ذکر کردن پدر کلان و غیر پدر کلان ما اگر دعوی کرد که بدرستی
پسر عمرده ام چاره نیست از ذکر کردن نام پدر و پدر کلان تا آنکه شناخت او حاصل
شود اذا ادعى دارا في يد ............ انسان انهاله
ورثها من ابيه وجاء بشهود شهدوا انها كانت
لابيه الى ان مات وتركها ميراثا لا نعلم له
وارثا غيره اوشهدوا انها كانت لابيه يوم
الموت فالقاضى يقبل هذه الشهادة ويقضى بالدار
للمدعى وان لم يشهدوا انه تركها ميراثا له وكذا
اذا شهدوا انها كانت في يد ابيه الى ان مات اوشهدوا انها
كانت في يد ابيه يوم الموت فالقاضى يقبل هذه الشهادة
ويقضى بالدار للمدعى و هو ظاهر الرواية واصح هكذا في الذخيرة وعالمكيري
وقتیکه کسی دعوی کرد سرایی را در دست مردی که بدرستی این سرای مراست میراث برده ام
آنرا از پدر خود و آورد شاهدانرا که گواهی دادند که بدرستی این سرای مرپدر او را بود
تا زمانی که مرد و میراث گذاشت آنرا برای این مدعی نمیدانیم آنمرده را وارثی بجز
مدعی یا گواهی دادند آن گواهان باینکه بدرستی آن سرای مرپدر مدعی را در روز
مردن او بود پس قاضی در هرد و صورت قبول کند این گواهی را و حکم کند بآن سرای


جلد دوم ۴۴۱ کتاب الشهادة

برای مدعی اگر چه گواهی ندادند که بدرستی میراث گذاشته است پدر او آن سرائی را
برای او و همچنین وقتیکه گواهی دادند شاهدان که بدرستی آن سرای در دست
پدر مدعی بود تا زمانی که مرد یا گواهی دادند که آن سرای در دست پدر او در روز مردن
او بود پس درین دو صورت قاضی قبول کند این گواهی را و حکم کند بآن سرای
برای مدعی و همین حکم ظاهر روایت است و صحیح تر است همچنین ذکر شده است
در کتاب ذخیره لو شهد وا ان اباه مات وهو ساكن فى هذه الدار تقبل
کذا فی المحیط (عالمگیری) اگر گواهان گواهی دادند که بدرستی پدر مدعی مرد و حال آنکه او
باشنده بود در این سرای قبول کرده میشود گواهی ایشان همچنین ذکر شده است
در کتاب محيط ولو شهد وا ان اباه مات فى هذه الدار او شهد وا ان اباه كان
فى هذه الدار حق مات او حتى مات فيها لا تقبل
وكذا الوسهد وا ان اباه دخل بهذه الدار ومات لا تقبل كذا في
فتاوى قاضيخان (عالمگیری) واگر گواهان گواهی دادند که بدرستی پدر مدعی مرده است در این
سرای یا گواهی دادند که بدرستی پدر او در این سرای بود تا زمانی که مرد و یا تا اینکه
مرد در این سرای قبول کرده نمیشود این گواهی و همچنین اگر گواهان او گواهی دادند
که بدرستی پدر او در آمد در این سرای و مرد قبول کرده نمیشود گواهی ایشان همچنین ذکر
شده است در فتاوای قاضیخان اذا شهد الشهودان اباه مات وهو لابس هذا القميص
ا ولا بس هذا الخاتم تقبل هذه الشهادة كذا فى المحيط اطلق محمد رح فى الجواب
فى الخاتم وحكى القاضي ابو الهيثم عن القضاة الثلاثة انهم كانوا يفصلون ويقولون ان
شهد وا ان الخاتم كان فى خنصره او بنصره يوم الموت تقبل الشهادة وان شهد وا انه كان


جلد دوم
۴۴۲
کتاب الشهادة

في سبابته او في الوسطى او في الابهام لا تقبل الشهادة ولكن الصحيح ان يجرى على
اطلاقه كما ذكره محمد رح كذا في الذخيرة (عالمگیرى)
وقتیکه گواهان گواهی دادند که بدرستی پدر مدعی مرد و حال آنکه پوشنده این پیراهن بود
و یا پوشنده این انگشتری بود قبول کرده میشود این گواهی همچنین ذکر شده است
در کتاب محیط و مطلق ذکر کرده است امام محمد رح این حکم را درباره انگشتری فرق
نکرده که بچه گونه پوشنده انگشتر باشد و حکایت کرده قاضی ابو الهیثم از قاضیان سه
گانه که بدرستی ایشان بودند که فرق میکردند در انگشتری و میگفتند که اگر گواهان
گواهی دادند که انگشتر در روز مردن او در انگشت کوچک او بود یا در انگشت بنصر او
بود که نزدیک انگشت کوچک است قبول کرده میشود گواهی ایشان و اگر گواهی دادند
که آن انگشتر در روز مردن او در انگشت شهادت او یا در انگشت میانه او یا در انگشت
نر او بود قبول نمیشود گواهی ایشان ولیکن صحیح انیست که این حکم جاری علی اطلاقه
شود که فرق میان انگشتان در پوشیدن نشود چنانکه ذکر کرده آنرا امام محمد رح
همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره ولو شهدوا انه مات وهو حامل
لهذا الثوب تقبل كذا في المحيط ولو شهدوا ان اباه مات وهو
راكب هذه الدابة قضى بالدابة للوارث ولو شهدوا ان ابا مات
وهو قاعد على هذا الفراش او على هذا البساط او نائم عليه
لا تقبل هذه الشهادة و لو شهدوا ان اباه مات
وهذا الثوب موضوع على راسه ولم يشهدوا انه
حامل له لا تقبل هذه الشهادة ولا يقضى للوارث

ملا عبد الكريم

قلمر موخط ملا محمد
وحد في الكريم
چاپ شده

كذا


جلد دوم ۴۳۳ کتاب شہادت

وكذا فى الذخيرة ولوشهد وا انه كان هوالواضع على راسه يوم الموت تقبل
هكذا فى محيط السرخسی در (عالمگیری) و اگر گواهان گواهی دادند که بدرستی پدر
مدعی مردو حال انکه بردارنده این جامه بود قبول کرده میشود گواهی ایشان
همچنین ذکر شده است در کتاب محیط واگر گواهی دادند که بدرستی پدر او مرد
و حال انکه او سوار بود براین چهارپای حکم کرده میشود بآن چهار پای برای وارث
و اگر گواهی دادند که بدرستی پدر او مرد وحال آنکه نشسته بود براین فرش
یا بر این گستردنی و یا خفته بود بران قبول کرده نمیشود این گواهی ایشان و اگر
گواهی دادند که بدرستی پدر او مرد و حال انکه این جامه بر سر او نهاده شده بود
و گواهی ندادند باینکه بردارنده آن جامه بود قبول کرده نمیشود این گواهی وحکم
کرده نمیشود برای وارث همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره واگرگواهی دادند
که بدرستی پدر این مدعی در روز مردن خود نهاده بود این جامه را برسرخود قبول
کرده میشود گواهی ایشان همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی رح
والاصل فى جنس هذه المسائل ان الشهود اذا شهد وعلى فعل من المورث
فى العين عند موته فهذا على وجهين اما ان يشهد وابفعل هو دليل
اليد او بفعل ليس دليل اليد فالذى هو دليل اليد في العقليات
فعل لا يتصور ثبوته بدون النقل كاللبس والحمل او فعل يحصل عادة
للنقل كالركوب فى الدواب وفى غير المقليات دليل اليد فعل يوجد من المورث في
الغالب كالسكنى فى الدار فهذا النوع من الفعل اذا قامت البينة على وجوده من
للمورث فى العين عند موته يقضى بالمدعى للمدعى والذى ليس بدليل اليد في العقليات فعل


جلد دوم
۴۴۴
کتاب الشهادة

يتأتى بدون النقل ويحصل في الغالب لنقل كالجلوس على البساط وفي غير العقليات الذى
ليس بدليل اليد فعل يوجد من غير الملاك فى الغالب كالجلوس والنوم في الدار فهذا
النوع من الفعل اذا قامت الشهادة على وجوده من المورث في العين عند
موته لا يقضى بالعين للمدعى كذا فى المحيط اعلمكيرى
و قاعده کلیه در جنس این مسئله ها انیست که بدرستی گواهان وقتیکه گواهی بدهند بفعلی از مرده در
معین در وقت مردن او پس این گواهی بر دو قسم است یا گواهی میدهند بفعل که آن فعل
دلیل ید و تصرف آن مرده باشد و یا گواهی میدهند بفعلی که آن فعل دلیل ید و تصرف آن مرده
نباشد پس آن فعلیکه دلیل ید و تصرف مرده است در چیزهای منقول فعلی است که ثابت
شدن آن فعل تصور کرده نمیشود بغیر از نقل کردن مانند پوشیدن و برداشتن و یا فعلی
است که حاصل میشود در عادت برای نقل کردن مانند سواری در چهار پایان و دلیل
ید و تصرف در غیر چیزهای نقلی فعلی است که در بسیار وقتها پیدا میشود از مالکان آن مانند
باشندگی در سرا نها پس این قسم از فعل وقتیکه شاهدان گذشتند به نمودن آن فعل از
مرده در مال معین در وقت مردن او حکم کرده میشود بآ نمال مدعا برای مدعی و آن فعلیکه دلیل
ید و تصرف نیست در چیزهای منقولی آن فعلی است که می آید بغیر از نقل کردن در بسیار وقتها
و حاصل نمیشود برای نقل کردن مانند نشستن بر فرش و در غیر چیزهای منقول آن فعلی
که دلیل ید و تصرف نباشد آن فعلی است که در بسیاری وقتها پیدا میشود از غیر صاحبان مال
مانند نشستن و خفتن در سرای پس این قسم فعل وقتیکه گواهان بگذرند بنمودن آن از مورث مد
در مال معین در وقت مردن او حکم کرده نمیشود ببو دن آن عین مر مدعی را همچنین ذکر کرده
است در کتاب محیط اذا شهدا وانها كانت ملك ابيه اوان اباه كان يسكن هذه الدار او
يملكها


جلد دوم
(۴۴۵)
كتاب الشهادة

يملكها فان جرو ا المیراث فقالوا مات وتركها ميرأ تاله قبلت شهادتهم
ويقضى له في قولهم وان لم يجروا لا تقبل في قول ابي حنيفة ومحمد وحو ن
شهد و اعلى اقرار المدعى عليه بشيىء من ذلك يكون اقرارامنه بالملك
للمدعى ويأمر بالتسليم اليه كذا فى فتاوى قاضیخان (عالمگيرى)
وقتیکه گواهان گواهی بدهند باینکه بدرستی این سرای ملک پدر مدعی بود و یا بدرستیکه پدر
او سکونت میکرد درین سرای و یا پدر او صاحب این سرای بود پس اگر در گواهی خود
بیان نمودند نقل شدن میراث را از مرده بوارث او و گفتند که مرد پدر او ومیراث
گذاشت این سرای را برای مدعی قبول کرده میشود گواهی ایشان حکم کرده میشود بآن
سرای برای مدعی در قول قاضی الامامان و رحمهم الله تعالی واکر بیان نکردند شاهدان نقل شدن
میراث را از مرده بوارث او قبول کرده نمیشود گواهی ایشان در قول طرفین رحمهما
الله تعالی و اگر شاهدان گواهی دادند با قرار کردن مدعی علیه بچیزی ازین سببهای
ملک که ذکر شد میشود این اقرار از و اقرار بملک بودن آن چیز مرمدعی را و قاضی امر کند مدعی
علیه را بسپردن آن سرای برای مدعی همچنین ذکر شده است در فتاوای قاضیخان فایده
شرط قبول الشهادة بالميراث ان يدرك الشاهد الميت ولذا قال في
البزازية شهدا ان فلان بن فلان ما وترك هذا الدار ميراثا ولم يدركا الميت شهادتهما باطلة لمدعى
و از جمله شرطهای قبول شدن شاهدی بمیراث انیست که شاهد دریافته باشد مرده را در وقت
زندگی او و ازین جهت در کتاب بزازیه گفته است که دو شاهد گواهی دادند که بدرستی فلان
پسر فلان مرده و میراث گذاشته است این سرای را و حال آنکه آن دو شاهد مرده را
در نیافته بودند پس این گواهی ایشان باطل است هذا اذ كان نسب المدعى معروفا من الميت

از جمله شرطهای قبول شدن
شاهدی میراث انست که شاهد
دریافته باشد مرده را

دیگر اليه حواله
شده

تسلیم نور محمد


جلد دوم
۴۱۴
کتاب الدعوی

وان لم یکن فیه معرفه امته فشهد وا انه ابن فلان بن فلان بن فیزان المیت وان
المیت ترک هذه الدار میرثاله ولم یدرک المیت لم یذکر هذا الفصل ههنا و ذکر
فی المنتقی اجیز شهادتهما فی النسب وابطلها فی المیراث کذا فی المحیط (عالمگیری)
و این قبول ناشدن گواهی وقتیست که نسب مدعی از مرده معلوم باشد و اگر نسب مدعی از مرده
معلوم نبود پس گواهان گواهی دادند که بدرستی این مدعی پسر فلان پسر فلان پسر فلان مرده است
و بدرستی که آن فلان مرد میراث گذاشته است این سرای را برای او و در نیافته بودند
مرده را ذکر نکرده است امام محمد رح این مساله را و ذکر کرده است در کتاب منقی که رو اندی عالم
گواهی ایشان را درباره نسب باطل میکنم آنرا درباره میراث همچنین ذکر شده است
در کتاب محیط لوشهد واعلی دار فی ید رجل انها کانت لفلان جد هذا المدعی
و خطته وقد ادرکوا الجد والمدعی یدعی انها کانت لابیه فان جوز المیراث
بان شهد وا انها کانت لجد هذا المدعی فلان مات وترکها میراثا هذا
المدعی تقبل الشهادة و یقضی بالدار للمدعی وان لم یجوزا
المیراث فان لم یعلم تقدم موت الجد علی موت الاب
لا یقضی بالدار للمدعی بالاجماع وان علم فکذا
الجواب عند ابیحنیفة و محمد رحمهما الله (عالمگیری)
و اگر گواهی دادند برانی در دست مردی که بدرستی این سرای از فلان پدر کلان این مدعی
بود و زمین خط کشیده شده او بود و تحقیق که دریافته بودند پدر کلان او را و مدعی دعوی
میکرد که بدرستی که این سرای از پدر من بود پس اگر شاهدان در گواهی خود بیان
نقل شدن میراث را کردند باینطریق که شاهد می دادند که بدرستی

این


جلد دوم
كتاب
این سرای از فلان پدر کلان این مدعی بود او مرده میراث گذاشت این مدعی را برا
پدر این مدعی بعد از ان پدر مدعی مرد و این سرای را میراث گذاشت برای این مدعی
قبول کرده میشود این گواهی و حکم کرده میشود بآن سرای برای مدعی و اگر شاهدان بیان نقل
شدن ملک را از مرده بمدعی نکردند پس اگر معلوم نبود پیش بودن مردن پدر کلان مرد
پدر مدعی حکم کرده نمیشود بآن سرای برای مدعی باتفاق علما رحمهم الله تعالی و اگر معلوم بود
پیش بودن مردن پدر کلان مدعی بر مردن پدر او همچنین حکم است نزد طرفین رحمها الله فایده
تعالى ومن الشروط قول الشاهد لا وارث له غيره (بحر رائق) از جمله شرطهای شاهدی میراث
اولا اعلم له وارثا غيره ولو قالوا لا نعلم له وارثا بهذا الموضع يکفى اینقول شاهد است که بگوید وارثی
عند ابى حنيفة رح ولو قالا لا وارث له غيره قبل استحسانا ومحملى
على العلم كذا فى الحاوى (در مختار وفتح القدير وجلبی) و از جمله شرطهای شاهدی بمیراث این قول شاهد نیست مرده را بجز مدعی یا نمیدانیم
اورا وارثی بجز مدعی
که بگوید که هیچ وارثی مر آن مرده را بجز مدعی نیست یا بگوید که نمیدانم آن مرده را وارثی بجز مد
و اگر شاهدان کفشد که نمیدانیم ما وارثی آن مرده را درینجا کافی میشود در صحیح شدن شاهدی
نزد حضرت امام اعظم رح و اگر شاهدان کفشد که نیست هیچ وارثی مر آن مرده را بجز مدعی
قبول میشود از روی استحسان و این گفته شاهدان حمل میشود بعلم ایشان همچنین
ذکر شده است در کتاب حاوی ثم الشهود اذا شهد واعلى وراثة شخص
وبينوا سببها وهذا الشخص ممن يستحق جميع المال ولا يصير
محجوبا بغيره كالابن والابنة والاب ان قالوا لا
نعلم له وارثا غيره فالقاضى يدفع جميع المال
اليه من غير تلوم كذا فى المحيط فاذا شهد واانه ابنه


جلد دوم
۴۴۸
كتاب الشهادة
ولم يزيد واعلى هذا فالقاضي لا يدفع جميع المال اليه
للحال بل يتلوم زمانا يقع في غالب راى القاضي انه
لو كان معه وارث اخر لظهر في هذه المدة هكذا في الذخيرة (عالمگيرية)
بعد ازین بدانکه اگر شاهدان گواهی دادند بوارث بودن شخصی و بیان کردند سبب ارث
بودن او را و این شخص ازان قسم وارث بود که صاحب حق میشد همه مال را و منع نمیشد
از میراث بسبب شخص دیگر مانند پسر مرده و دختر و پدر او درینصورت اگر شاهدان
در گواهی خود گفته بودند که ما نمیدانیم آن مرده را وارثی بجز این شخص مدعی پس قاضی بدهد
تمامی مال را با و بغیر از انتظار همچنین ذکر شده است در کتاب محیط و اگر گواهی دادند
که بدرستی این شخص پسر مرده است و نافزودند بر این چیز یرا یعنی نگفتند که نمیدانیم وارث
دیگر مر این مرده را غیر از او پس قاضی در حال ندهد تمامی مال را با و بلکه انتظار کند آن قدر
زمانه که واقع شود در غالب فکر قاضی اینکه اگر با و وارث دیگر میبود هر آئینه ظاهر
میشد درین مدت همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره واذا شهدو
انه كان لمورثه ترکه میراثا له ولم يقولوا
لا نعلم له وارثا سواه فان كان ممن يرث
فى حال دون حال لا يقضى لاحتمال عدم استحقاقه
او يرث على كل حال يحتاط القاضى وينتظر مدة هل له
وارث اخرام لا ثم يقضى بكله وان كان نصيبه يختلف
في الاخر يقضى بالاقل فيقضى في الزوج بالربع والزوجة بالثمر الا ان
يقولو لا نعلم له ورثا غيره (نسخ القديرى ووقاية)
قمر يوطا
احمدي
کواها نمان


جلد دوم ۴۴۹ کتاب الشهادة

گواهان گواهی بدهند که این مال از مورث این مدعی بود میراث گذاشته است آنرا
برای او و نگفتند شاهدان این را که نمیدانیم مر آن مرده را وارثی بجز مدعی پسر اگر
آن مدعی از جمله آن وارثان بود که در یک حال ازان مرده میراث می برد و در دیگر حال
میراث نمی برد حکم کند قاضی برای او از جهت احتمال صاحب حق نا بودن او یا اینکه
مدعی ازان وارثان بود که بهر حال میراث ازان مرده می برد پس درین صورت
قاضی احتیاط کند و انتظار کند زمانه تا ظاهر شود که آیا مر آن مرده را وارثی دیگر بجز مدعی است
یا نه بعد ازان حکم کند قاضی همه مال برای آن مدعی و اگر مدعی ازان وارثان بود که حصه او
در حالها و تقدیرها مختلف میشد حکم کند قاضی کمترین حصه او پس در باره شوهر حکم کند
بچهارم حصه مال و درباره زن مرده حکم کند بهشتم حصه مال مگر حکم نکنند قاضی بکمترین
حصه این چنین وارث وقتیکه گواهان در گواهی خود بگویند که نمیدانیم آن مرده را
وارثی بجز این مدعی وقد علو بما مران الوارث ان كان
ممن يحجب حجب حرمان فذكرهذا
الشرط لاصل القضاء وان كان ممن
قد يحجب حجب نقصان فذكره شرط للقضاء
بالاكثر وان كان وارثا دائما ولا ينقص بغيره فذكره
شرط للقضاء حالا بدون تلوم (رد المحتار) و تحقیق معلوم شد
ازان بیانی که گذشت اینکه بدرستی وارث اگر از آن وارثانی بود که
از میراث گاه گاه منع میشد منع شدن محرومی یعنی بودن دیگر وارث
محروم میشد از میراث پس ذکر این شرط یعنی این گفته شاهد که نمیدانم


جلد دوم
۴۵۰
کتاب الشهادة

مر مرده را وارثی غیر ازین مدعی برای اصل حکم قاضی ست واگر ازان وارثانی بود
که از میراث منع میشد بمنع شدن نقصان یعنی بودن دیگر وارث حصه او ناقص میشد
پس ذکر این شرط برای حکم نمودن قاضی ست با فروترین حصه ای او واگر آن
وارث همیشه وارث بود که حصه او بسبب وارث دیگر ساقط یا کم نمیشد پس ذکر این
شرط برای در حال حکم کردن قاضی ست بی انتظار کردن او وفى الاقضية شهدا
بانه جدالمیت وقضى له به ثم جاء الخرادعى انه ابو الميت وبرهن فالثانى
بالميراث احق ويجعل الجدا بالهذا الذى ادعى الابوة فان قال الاب
للقاضى ان هذا الذى اقام البيئة انه جدليس بابلى
فره باعادة البيئة فالقاضى لايكلفه كذا في المحيط (عالمكيرى)
و در کتاب قضیه گفته است که دو شاهد گواهی دادند باینکه بدرستی این شخص پدر کلان
مرده ست و قاضی حکم کرد برای او بمیراث بعد ازان مرد دیگر آمد و دعوی کرد که
بدرستی پدر مرده ام و گذرانید شاهدان را پس مدعی دوم که پدر مرده ست سزاوار
ترست بمیراث آن مرده و آن پدر کلان مرده پدر کردانیده میشود مراین کسی را که
دعوی کرده ست پدر بودن را پس اگر آن پدر مرده گفت مر قاضی را که بدرستی
این شخص که گذرانیده ست شاهدان را باینکه پدہ کلان مرده ست پدر مر نیست
پس امر کن او را بباز گذرانیدن شاهدان پس قاضی تکلیف نکند برا و بباز
گذرانیدن شاهدان همچنین ذکر شده ست در کتاب محیط ولوشهد
ان قاضى بلد كذا قضى بانه وارث الميت ولا وارث
غيره قضى بارته لا بالنسب بين او لا فلو بين وبرهن الخ

عجز

با مرده تیر
میراث نمیکند شر

هداية


جلد دوم
۴۵۱
کتاب الشهادة

بنب يحجبه او يشاركه قيل و حجب اوشارك حتى لوبين الاول انه ابن
الميت وبرهن الاخوانه ابنه فالارث بينهما ولو برهن الثانى
انه ابوالميت جعل للثانى السدس والباقى للاول ولو
ذكر الاول انه جد الميت و برهن الثانى انه ابوالميت
فالارث للثانى ولو ذكر الاول انه ابوالميت وبرهن الثانى
انه ابن الميت جعل للثانى خمسة اسداس الارث وللاول
السدس ولو برهن الثانى انه ابوالميت ايضا فالارث للثانى والجواب
فى العتق كالجواب فى الاب ورد بينة الاول على ابوته بعد القضاء للثانى الا اذا برهن
الاول على ان القاضى قضى انما ابوالميت فكان اولى وبطل نسب الثانى ولو برهن الاول
على ابوته قبل القضاء للثانى اشتركا فى الارث
حتى لو مات احدهما تعين الاخرابا والحكم فى الولاء
على هذه الوجوه وان كان الاول معتوها او صغيرا
لا يقدر على البيان جعله القاضى ابنا لو كان
ذكرا فان جاء الثانى وبرهن انه ابو
الميت جعل للثانى سدس المال وان برهن انه
اخوالميت يجعله محجوبا بالاول وانكان الاول امراة جعله
بنتا للميت وجعل لها جميع المال بالفرض والرد فان جاء اخر
وادعى انه اخو الميت يعطيه النصف وان ذكر
الثانى انه ابنه يعطيه الثلثين كذا فى الكافى (عالمكيرى)


جلد دوم
۴۵۲
کتاب الشهادة

واگر دو شاهد گواهی دادند که بدرستی قاضی فلان شهر حکم کرده است باینکه بدرستی این
مدعی وارث مرده است ونیست مراورا وارثی غیر از او حکم کند قاضی بوارث بودن
مدعی نه به نسب او بیان کرده باشد مدعی نسب خود را یا بیان نکرده باشد پس اگر
مدعی بیان کرد نسب خود را و دیگر شخصی شاهدان گذرانید به نسبی که مدعی اول را
منع میکرد از میراث و یا شریک میکرد این مدعی دوم را با مدعی اول در میراث
قبول کرده میشود گواهی ایشان ومنع میشود مدعی اول از میراث در صورت اول
و یا شریک میشود مدعی اول با او در میراث در صورت دوم تا آنکه اگر مدعی اول
بیان نمود که من پسر مرده ام و مدعی دوم گذرانید شاهدان را که بدرستی
من پسر مرده ام پس میراث آن مرده دو نصف میشود میان ایشان و اگر
مدعی دوم گذرانید شاهدان را که بدرستی پدر مرده ام گردانیده میشود
پدر و داده میشود مر او را ششم حصه میراث و باقی مال داده میشود مدعی اول را و اگر
مدعی اول گفته بود که بدرستی پدر کلان مرده ام و مدعی دوم گذرانید
شاهدان را که بدرستی پدر مرده ام پس میراث مرد مدعی دوم راست
و اگر مدعی اول گفته بود که بدرستی پدر مرده ام و مدعی دوم گذرانید
شاهدان را که بدرستی پسر مرده ام درین صورت گردانیده میشود
پنج حصه از شش حصه آن مال مرد مدعی دوم را و گردانیده میشود
یک حصه آن مرد مدعی اول را و اگر مدعی دوم گذرانید شاهدان را که بدرستی
من نیز پدر این مرده ام پس میراث آن مرده مرد مدعی دوم راست و حکم
درباره آزاد کننده مانند حکم است درباره پدر یعنی اگر شخصی گفت که آزاد


جلد دوم
۴۵۲
کتاب الشهادة

کنندها این مرده منم و میراث او مر است و شخص دیگر گواهان گذرانید که بدرستی آزاد کنندۀ
این مرده منم حکم کرده شود بمیراث آن مرده مدعی دوم رو رد کرده میشود شاهدان
مدعی اول بپدر بودن او برای مرده بعد از حکم کردن این قاضی بپدر بودن مدعی دوم
اگر وقتیکه مدعی اول بگذراند شاهدان را بآنکه بدرستی قاضی آن شهر حکم کرده است
که پدر مرده ام پس مدعی اول بهتر است بگرفتن میراث آن مرده و نسب مدعی دوم
باطل میشود و اگر مدعی اول گذرانید شاهدان را بپدر بودن خود پیش از حکم کردن
این قاضی برای مدعی دوم بپدر بودن او در خصومت هر دو ی ایشان مخیر
میشوند در میراث آن مرده تا که اگر یکی از ایشان مرد معلوم میگردد پدر بودن دیگر
از ایشان برای آن مرده حکم درباره میراث غلام آزاد کرده شده بنا بهمین
وجه هاست که اگر دو مدعی دعوی آزاد کردن خود را میکردند بهمین طریق که در باره دوم
پدر بودن گذشت حکم ایشان چنین است و اگر مدعی اول کم عقل یا خرد بود که قادر نبود
ببیان کردن نسب خود بگرداند قاضی او را بپر برای آن مرده اگر مدعی اول
نریه باشد پس اگر مدعی دوم آمد و گذرانید شاهدان را که بدرستی پدر مرده ام داده
میشود مر مدعی دوم را ششم حصه میراث و اگر مدعی دوم گذرانید شاهدان را که بدرستی
برادر مرده ام بگرداند قاضی او را منع شده از میراث بسبب مدعی اول و اگر مدعی اول
زن بود بگرداند قاضی او را دختر برای مرده و بدهد با و همه آن مال را بعض آن مال را بسبب
فرض و بعض آنرا بسبب رد پس اگر دیگری آمد و دعوی کرد که بدرستی برادر مرده ام بدهد
قاضی باو نصف میراث را و اگر مدعی دوم گفت که بدرستی پسر مرده ام بدهد قاضی
او را دو حصه از سه حصه میراث همچنین ذکر شده است در کتاب کافی


جلد دوم
۴۵۴
کتاب الشهادة
رجل اقام البينة انه عم الميت ووارثه لا نعلم له وارثا غیره ثم اقام
الآخر البينة انه اخو الميت ووارثه لا نعلم له وارثا غیره ثم اقام
الآخر البينة انه ابن الميت لا نعلم له وارثا غیره واقاموا البينة
جمیعاً فانه یقضی بالمیراث للابن کذا فی محیط السرخسی م (عالمگیری)
مردی گذرانید شاهدان را باینکه بدرستی این مدعی عم مرده و وارث اوست نمیدانیم
مر آن مرده را وارثی بجز او بعد از ان مرد دیگر گذرانید شاهدان را باینکه بدرستی که این مدعی برادر
مرده و وارث اوست نمیدانیم مر آن مرده را وارثی بجز او بعد از ان مرد دیگر گذرانید شاهدانرا
باینکه بدرستی که این مدعی پسر این مرده است نمیدانیم مر آن مرده را وارثی بجز او و گذرانیدند
بجایشان شاهدان خود را پس بدرستیکه حکم کرده میشود بمیراث آن مرده برای پسر او و همچنین
ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی م اذا مات الرجل فاقام رجل
بينة انه فلان بن فلان الفلانی وان الميت فلان بن فلان
الفلانی حتی التقیا الی اب واحد من قبيلة واحدة وهو عصبة الميت ووارثة
لا نعلم له وارثا غيره قضى له بالميراث (عالمگیری) و قتیکه مردی مرد پس مردی گذرانید شاهدان را
باینکه بدرستی این مرد مدعی فلان پسر فلان از فلان قبیله است با بدرستی که این مرده فلان پسر فلان
از فلان قبیله است تا اینکه آن مرد مدعی و آن مرده با هم پیوست شدند بیک پدر از یک قبیله
و گفتند شاهدان که این مرد عصبه آن مرده و وارث اوست نمیدانیم مر او را وارثی بجز او
حکم کرده میشود برای آن مدعی بمیراث آن مرده فان جاء اخر بعد ذلک
واقام بينة انه عصبة الميت فان اثبت الثانی مثل ما اثبت الاول بان ثبت
انه فلان بن فلان الفلانی والمیت فلان
بن


جلد دوم
۴۵۵
کتاب الشهادة

بر فلان بن فلان الفلانی حتى التقیا الى اب واحد
قبلت بینة الثانی اذا التقیا الى اب واحد من قبیلة واحدة (عالمگیری)
پس اگر مرد دیگر آمد بعد از حکم کردن برامی آن مرد اول و گذراین د شاهد انرا باینکه بدرستی آن
مرد دوم حصبه مرده است پس اگر مدعی دوم ثابت کرد وارث بودن خود را مانند انکه ثابت
کرده است مدعی اول یا بطریق که ثابت کرد که آن مدعی دوم فلان پسر فلان پسر فلان
از فلان قبیله است و آن مرده فلان پسر فلان پسر فلان از فلان قبیله است تا اینکه
مدعی دوم و آن مرده با هم پیوست شدند بیک پدر قبول کرده میشود و قتیگر آن مدعی دوم
و اول هم پیوست شوند بیک پدر از یک قبیله وانکا نا من قبیلتین بان ادعى الاول
انه من العرب وادعى الثانى انه من العجم لا تقبل بینة الثانى وان
اثبت الثانى نسبا ابعد من الاول بان اثبت الثانی انه ابن
ابن عمه فالقاضی لا یلتفت الى بینته وان التقیا الی اب واحد من قبیلة
واحدة او من قبیلتین (عالمگیری) و اگر مدعی اول و مدعی دوم از دو قبیله بودند باین طریق
که مدعی اول دعوی نمود که بدرستی از قبیله عربم و مدعی دوم دعوی نمود که بدرستی از قبیله عجمم قبول
کرده نمیشود گواهان مدعی دوم و اگر مدعی دوم ثابت کرد نسبی را دور تر از مدعی اول اینطور
که مدعی دوم ثابت کردیکه بدرستی پسر پسر عم آن مرد وام پس قاضی التفات نکند بگواهان مدعی
دوم اگر چه هر دو مدعی با هم پیوست شوند بیک پدر از یک قبیله یا از دو قبیله ..
وان اثبت الثانى نسبا فوق الاول بان ادعى الثانی
ان المیت ابنه و ولد على فراشه وانه ابوه لا وارث
له غیره فهذا على وجهین ان ادعى الاب نسبه من الفصيلة