جلد دوم
۳۲۰
كتاب الشهادة
آنها مذهب او مسأله اول آنست که در کتاب عمده ذکر شده است که گواهی داد یکی از دو شاهد
که بدرستی این صبی را بر این مدعی علیه هزار درم ست و گواهی داد دیگر شاهد که بدرستی
این مدعی علیه اقرار کرده است برای این مدعی بهزار درم قبول کرده میشود گواهی ایشان
الثانية ادعي حنطة فشهد احد هما بانها جيدة والآخر بانها ردية والدعوى
بالافضل يقضى بالاقل (بحر) مسأله دوم اینکه مدعی دعوی کرد بخروار گندم با پس
گواهی داد یکی از دو شاهد که بدرستی که آن گندم سره است و گواهی داد دیگر شاهد که بدرستی
آن گندم ناسره است و حال اینکه دعوای مدعی بگندم سره بود حکم کرده می شود یکم که گندم ناضره
الثالثة ادعى مائة دينار فقال احد هما بسابورية والآخر بخارية والمدعى يدع
بنسابورية وهى اجود يقضى بالبخارية بلاخلاف ينقل ومثله لوشهد
احدهما بالف بيض والآخر بالف سود والمدعى يدعى الافضل تقبل على الاقل
ووجهه في المسائل الثلث انهم اتفقا على الكمية وانفرد احد هما بزيادة وصف
ولو كان المدعى يدعى الاقل لا تقبل الا ان وفقا بالابراء وتمامه فى الفتح الرابعة مسألة
الهبة والعطية والخامسة مسألة النكاح والتزويج وقد منا هما (بحر)
مسأله سوم این است که مدعی دعوی کند صد دنیا را پس یکی از شاهدان او بگوید که آن صد دنیار شاپوریست دیگر
از ایشان بگوید که بخاریست مدعی دعوی کند نیشاپوریرا و حال آنکه دنیار نیشابوری نیکوتر باشد از بخار نمی صحیقولی
حکم کرده میشود بصد دنیا بخاری بی غیر از اختلا فیکه درین مسأله نقل شده باشد و مانند این مترست در حکم
اگر یکی از ایشان گواهی داد بهزار درم سفید و دیگر شاهدی داد بهزار درم سیاه و مدعی دعوی میکرد سفید را
که درمهای سفیدست قبول کرده میشود گواهی ایشان بکمتر که درمهای سیاهست دلیل قبولی گواهی آنها
در هر سه سال انست که بدرستی هر دو شا بد موافق شده اند بر مقدار و یکی از ایشان تنها شده است بزیاده کردن
فايده
مسأله دوم از ان مسائل که
از ظاهر قول امام اعظم رحمة الله
برآمده اند
مسأله سوم از ان مسائل که
از ظاهر قول امام اعظم رحمة الله
برآمده اند
مسأله چهارم از ان مسائل که
از ظاهر قول امام اعظم رحمة الله
برآمده اند
مسأله پنجم از ان مسائل که
از ظاهر قول امام عظم رحمة الله
برآمده اند


جلد دوم ۳۲۱ کتاب الشهادة

صفتی در مدعا و اگر مدعی دعوی میکرد کمتر را که کندم ناسره است در صورت اول و دینارهای بخار است
در صورت دوم و درمهای سیاه است در صورت سوم قبول کرده میشود گواهی ایشان مکر وقتیکه
موافقت کرد و شود میان دعوی و گواهی با برا کردن که مدعی بگوید که حق من در زیاده بود لکن
برای مدعی علیه ابرا کرده ام از ان وحال حق من دیگر است و تمام این بحث در کتاب ابراه
است مساله چهارم مسأله بخشش و عطا کردنست که اگر گواهان با هم مخالف شوند در لفظ
بخشش عطا کردن قبول کرده میشود مسأله پنجم مسأله نکاح و تزویج است که گواهان با هم مخالفت
شوند در لفظ نکاح و تزویج قبول کرده میشود گواهی ایشان و این دو مسأله را ما پیش ذکر کرده ایم
السادسة شهد احدهما انه جعلها صدقة موقوفة ابد على ان لزيد
ثلث غلتها و شهد اخران لزيد نصفها تقبل على الثلث والباقى للمساكين
كذا فى اوقاف الخصاف ترجمى وهكذا الحكم لو شهد احدهما بالكل
والاخريا لنصف فانه يقضى بالنصف المتفق عليه حموى و محله ما اذا
كان المدعى يدعى الاكثر ولا فرق بين كون للمدعى عليه يقر بالوقف وينكر لا
او يسكتها واقمت البينة بماذكر طحطاوى ترجمه در مختار مسأله ششم نیست که یکی از ایشان گواهی
بدهد که بدرستی این مرد این زمین را وقف همیشه گردانیده است بشرط اینکه مزید را سوم حصه حصیل این مین
باشد و دیگر شاهد گواهی بدهد که بدرستی مرزید را نصف حصیل آنست قبول کرده میشود گواهی ایشان
بسوم حصه حصیل آن برای زید و باقی حصیل آن زمین مر مسکینا نراست و همچنین ذکر شده است در کتاب اوقاف امام
خصاف حره همچنین اگریکی از ایشان گواهی داد بتمامی حصیل آن و دیگری بنصف آن پس بدستیکه حکم کرده
بنصفی که اتفاق کرده شده است در شاهده ی آن چنانکه ذکر شده است در کتاب حموی محل این قبول شدن گواهی تمام
آن در صورت است که مدعی دعوی کند افزوتر را و فرق نیست درین حکم میان انکه مدعی علیه اقرار کند بوقف

مسئله ششم از ان مسألها که درظاه
قول الامام اعظم رحمة الله علیه
بر آمده اند
استحقاق
ملا حظه شود
ومسئله


جلد دوم
۳۲۲
کتاب الشهادة

و منکر باشند از مقدار می مدعی و یا منکر باشد از هر دو و حال آنکه شاهدان گذرانیده شود بطریقی که ذکر کر دوشنا
چنانکه در کتاب طحطاوی ذکر شده است السابعة ادعی انه باع بيع الوفاء فاذا شهد
احدهما به والاخر بان المشترى اقر بذلك تقبل كما في الفتح القدير
ولا خصوصية لبيع الوفاء فاذا شهد احدهما بالبيع والآخر
بالاقرار به تقبل كما فى جامع الفصولين ولا خصوصية للبيع
بل كل قول كذلك بخلاف الفعل كما فيه ايضا والنكاح كالفعل
(بحر) الثامنة شهد احدهما انها جاريته والآخر انها كانت له تقبل كما
في الفتح (بحر) التاسعة ادعى الفا مطلقا اى غير مقيد بقرض ولا وديعة فشهد
فصل
احدهما على قرارها بالف قرض والآخر بالف وديعة فانهما تقبل و ان ادعى احدا لسبين لا
الانه كذبت با هما كذافي البزارية نعم اما اذا شهد حدهما بالف قرض والخرما لفة ديعة فانهما لا تقيل
مسئلہ هفتم اینست که مدعی دعوی کند که بد یستیکی من فروختم این چیز را به بیع و فاپس وقتی که یکی از دو شاهد
او گواهی بدهد به بیع و فا و دیگر از ایشان گواهی بدهد که به درستی که خریده که مدعی علیه است اقرار کرد به
بیع و فاقبول کرده میشود گواهی ایشان چنانکه در کتاب فتح القدیر ذکر شده است و خاص بودن
این حکم به بیع و فانیست پس اگر گواهی بدهد یکی از دو شاهد بفروختن و دیگر از ایشان با قرار کردن
مدعی علیه بفروختن قبول کرده میشود گواهی ایشان چنانکه در کتاب جامع الفصولین ذکر شده
همچنین خاص بودن این حکم لعقد فروختن نیست بلکه حکم هر قول چنین است بخلاف از فعل چنانکه
نیز در کتاب جامع الفصولین ذکر شده است و حکم عقد نکاح مانند حکم فعل است نه مانند قول مسالا
هشتم امین که یکی از یشان گواهی دده که درستی که این کیر کر مدعی ات دیگ ایشان واهی بده که در کین است
کنین را بو د قبول کرده میشود این گواهی چنانکه در کتاب فتح القدیر ذ کر شده است مسئلة نهم است که مدعی دعوی

فایده
مسئله هفتم از ان مسائل که از خانه
قول امام اعظم رحمته الله علیه
بر آمده اند

فایده
مسئله هشتم از ان مسائل کا ریته
قول امام اعظم رحمة الله علیه
بر آمده اند

فایده
مسئله نهم از ان مسائل که از
قول امام اعظم رحمة الله عليه
برآمده اند

جواب شبیہ


جلد دوم
۳۳۳
کتاب الشهادة

هزار درم مطلق را یعنی مقید نکند آن هزار درم را بقرض نه بامانت پس یکی از دو شاهد او گواهی بیداد که
مدعی علیه بهزار درم قرض و دیگر ایشان گواهی بدهد باقرار کردن مدعی علیه بهزار درم امانت قبول کرده میشود گواهی
ایشان چرا که مدعی دعوی میکند یکی ازان دو سبب را که قرض و امانت است مطلقه دعوی نکرد تا قبول کرد ونمیشود
گواهی ایشان زیرا که مدعی باین تقدیر دروغگو کرده است یکشاهد خود را همچنین ذکر شده است در کتاب باز یه بخلاف
انکه یکی از ایشان گواهی بدهد بهزار درم قرض و دیگر ایشان گواهی بدهد بهزار درم امانت پس بدرستیکه این گواهی
قبول کرده نمیشود العاشرة ادعی الابراء فشهد احدهما به والآخر على انه وهبه او
تصدق عليه وحلله جاز بخلاف ما اذا شهد احدهما على الهبة والآخر على الصدقة لاتقبل
فی الجواريه اینجها مساله دهم است که مدعی علیه دعوی کند ابرا کردن مدعی را پس یکی از شاهدان او گواهی
بدهد با برا کردن مدعی و دیگر از ایشان گواهی بدهد که مدعی مدعی علیه بخشد ماست او را و یا صدقه کرده
بر او و یا حلال گردانیده است حق خود را برای او پس این گواهی رو است بخلاف اینکه یکی از گواهان
گواهی بدهد بخشش و دیگر ایشان گواهی بدهد بصدقه که قبول کرده نمیشود همچنین ذکر شده است در کتاب بزازیه
الحادية عشرة ادعى الهبة فشهد احدهما بالبراءة والآخر بالهبة اوانه حلله جاز يلووتكلما
مساله یازدهم نیست که مدعی دعوی کند بخشش پس یکی از دو شاهد گواهی درد با برا کردان و دیگرایشان گواهی بذا
ببخشش و یا اینکه بدرستی مدعی علیه حلال کرد و سبب برای مدعی حق خود را رو است این گواهی الثانية عشرة
ادعى الكفيل الهبة فشهد احدهما بها والآخر بالابراء جاز و يثبت الابراء لا الهبة لان كليهما
فلا يرجع الكفيل على الاصيل الثالثة عشرة شهد احدهما على اقراره انه اخذ
منه العبد والاخر على اقراره بانه اودعه منه هذا العبد تقبل لاتفاقهما
على الاقرار بالاخذ اینچن مساله دوازدهم چیست که ضامن دعوی کند بخشش مماست بدین را
پس یکی از دو شاهد او گواهی بدهد بخنبش و دیگر ایشان گواهی بدهد با برا کردن او رو است این گواهی

فایده
از ساله دهم از ان سالها که
از ظاهر قول امام اعظم رحمة الله
برامده اند

فایده
مساله یازدهم از ان سالها
که از ظاهر قول امام اعظم رحمه الله
برامده اند

فایده
مساله دوازدهم از ان سالها
که از ظاهر قول امام اعظم رحمة الله
برآمده اند

سماعي محمد انی
لا محمد شر


جلد دوم ۳۲۲ کتاب الشهادة

ثابت میشود باین گواهی برای صاحب دین بخشش او زیرا که ابرا کنان پر دوت یعن من جوعی نکند
بمرجل دین دا مساله سیزدهم هبت که یکی از دو شاهد گواهی به بدارد کردن مدعی علیه که بدرستی گرفته ام
از مدعی این غلام را و دیگر یشان گواهی به بدارد کردن مدعی علیه که بدرستی مدعی امانت بدست منزاه
این غلام را قبول کرده میشود گواهی ایشان از جهت اتفاق هر دو شاهد با قرار مدعی علیه بگرفتن غلام مدعی

فایده
مساله چهار دهم و پانزدهم انان حالم
که از ظاهر قول امام اعظم رحمة الله
والرابعة عشرة شهد احدهما انه غصبه منه والآخران فلانا اودع
منه هذا العبد يقضى للمدعى الخامسة عشرة شهد احدهما
انها ولدت منه والآخرانها حبلت منه تقبل رض وصورتها
فيما لو علق طلاقها على الحبل فان الولادة يلز مها الحبل فقد انفق الشاهدان
عليه لا يصح تعليقه على الولادة فان الجل قد لا تلد الموتها او مولولدن تكلى مجمع مسأله چهار دهم ته
که یکی از دو شاهد گواهی بدهد که بدرستی که مدعی علیه غصب گرفته است این غلام را از مدعی و دیگر ایشان گواهی
بدهد که بدرستی این مدعی امانت نهاده است این غلام را نزد این مدعی علیه حکم کرده میشود برای مدعی با
غلام مساله پانزدهم مینت که یکی از دو شاهد گواهی بدید که این زن ولدا و رده ست از این مرد و دیگر از یشان
گواهی بدهد که بدرستی این زن حمل برداشته است از او قبول کرده میشود گواهی ایشان وصورت این مساله
تحقیق
درینجاست که شوهز معلق کرده بود طلاق زن را بحمل برداشتن او زیرا که بدرستی با زنادن عمل می پیوست لازم ست پسر
کہ ہر دو شاہد موافق شدند بجل بر داشتن آن زن هیچ نیست معلق کردن طلاق این زن این ساله بزادن و نیز که در زنان
آگاهی میزا ید ا جهت مردن آن زن و یا ار جهت مردن ولد در شکم السادسة عشرة شهد
احدهما انها ولدت منه ذكر او قال الآخر انثى تقبل كذا
فى البزازية اوشهد احدهما انه اقرانه غصبه من فلان
كذا والاخر انه اقربانه اخذه منه تقبل السابعة عشرة شهد


جلد دوم
۳۲۵
كتاب الشهادة

احدهما انه اقران الدارله والآخرانه سكن فيها تقبل الثامنة عشرة
انكر اذن عبده فشهد احدهما على انه اذن له في الثياب والآخر
على انه اذن له في الطعام تقبل لان الاذن في النوع يعم الانواع
كلها لانه لا يختص بنوع كما ذكره في المأذون بخلاف ما اذا قال احدهما
اذنه صريحا وقال الاخر رآه يبيع ويشتري فسكت لا تقبل (يعني تكليه دهم) مسئله شانزدهم نیست یکی
از دو شاهد گواهی بدهد که بدرستی این زن زاده است این مرد ولد شرعیه را و دیگرایشان گواهی بده
که زاده است از او ماده قبول می شود این گواهی همچنین ذکر شده است در کتاب بزازیه و یا یکی از دو شاه
گواهی بدهد که بدرستی که مدعی علیه اقرار کرده است که غصب کرده ام از فلان که مدعی است این ز
و دیگرایشان گواهی بدهد که بدرستی که مدعی علیه اقرار کرده است باینکه گرفته ام انرا از و قبول کرد
میشود گواهی ایشان مسأله هفدهم اینست که یکی از شاهد گواهی بدهد که بدرستی که مدعی هبه یه
کرده است که این سر امر مدعی است و دیگر ازایشان گواهی بدهد که بدرستی مدعی سکونت شتا
دران سرا قبول کرده میشود مسأله هژدهم اینست که مدعی علیه منکر شود از اذن دادن تجارت بغلام
خود پس یکی از دو شاهد گواهی بدهد که بدرستی مدعی علیه اذن داده بود در تجارت جامها و دیگرایشا
گواهی بدهد که بدرستی که مدعی علیه اذن داده بود او را در تجارت طعام قبول کرده میشود زیرا
اذن غلام در یک نوع از تجارت شامل میشود اذن را در تمامی قسمهای آن زیرا که اذن مخا
نمیگردد بیکنوع انچنانکه ذکر کرده است امام محمد این حکم را در کتابأ ذون بخلاف انکه یکی از دوشاه
بگوید که خواجه صریح اذن کرده بود اورا و دیگرایشان بگوید که خواجه او را دید که خرید و فروخت
میکرد پس سکوت کرد و منع نکرد او را قبول کرده نمی شود گواهی ایشان
التاسعة عشرة اختلف شاهدا الاقرار بالمال في كونه أقرا بالعربية او بالفارسية

فایده
مسألا نوزدهم و بیستم
و بیست و یکم و بیست و
دوم و بیست و سوم ازان
مسأله ها که در ظاهر قول امام
اعظم رح برامده اند

تقبل
ملا محمد [؟]
احمد


جلد دوم
۳۲۶
کتاب الشهادة

تقبل العشرون شهد احدهما انه قال لعبده انت حر وقال الاخر
قال له ازادی تقبل بخلاف ما اذا شهد احدهما انه قذفه
بالعربی والاخر بالفارسی لا تقبل الحادية والعشرون قال لامرأته
ان کلمت فلانا فانت طالق وشهد احدهما انه کلمه غدوة
والاخر عشية طلقت الثانية والعشرون قال ان طلقتك فعبدی
حر فقال احدهما طلقها الیوم وقال الاخرا نه طلقها امس يقع الطلاق
والعتاق الثالثة والعشرون شهد احدهما انه طلقها ثلثا البتة
والاخر انه طلقها ثنتين البتة يقضي بطلقتين وتملك الرجعة
(می) لكن الظاهر ان قبول الشهادة هنا مبنى على قول محمد رح
لانه في البزازية عزاه اليه وعند ابي حنيفة رحمه الله تعالى لا تقبل اصلا (کذا فی الحقایق)
مسأله نوزدهم نیست با هم خلاف کنند دو شاهد اقرار بمال در بودن مدعی علیه که اقرار کرده است بزبان
عربی و یا بزبان فارسی قبول کرده میشود گواهی ایشان مسأله بیستم نیست گواهی بد هیکی از دو شاهد که پیه
این مدعی علیه گفته است بزبان عربی مرغلام خود را که انت حر، یعنی تو آزادی و دیگر از ایشان گواهی
بدهد که بدرستی که او گفته است مر او را بغاری که تو آزادی قبول کرده میشود گواهی ایشان بخلاف آنکه گوا
بدهد یکی از دو شاهد که بدرستیکہ مدعی علیه دشنام زناداده است مدعی را بلفظ عربی و گواهی بد ہ شاهد دیگر که او
دشنام زنا داده است بلفظ فارسی که قبول نمیشود گواهی ایشان مسأله بیست و یکم نیست که شخصی گفت مرزان
خود را که اگرسخن گفتی با فلان پس تو طلاق باشی و یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی انزن سخن گفته است با
فلان در وقت صبح و دیگر ایشان گواهی داد که سخن گفته است با او در وقت خفتن طلاق میشود مسأله بیست
دوم نیست که شوهر بگوید مرزن خود را که اگر من ترا طلاق کردم پس غلام من آزاد باشد پس یکی از دوشا
ان
مود عرض


جلد دوم
۳۳۰
کتاب الشهادة

بگوید که طلاق کرده است زن خدارا امروز ودیگرایشان بگوید که صداقنکرده است اورادیروز واقعی شود
طلاق زن او وازاد میشود غلام او مسأله بیست و سوم اینست که گواهی بدهد یکی از دو شاهد که این مرد
طلاق کرده است زن خود را به طلاق بیقین و دیگر از ایشان گواهی بدهد که به درستی طلاق کردها و
اورابدو طلاق بیقین حکم کرده میشود بدو طلاق و مالک می شود شوهر رجوع کردن را بآن زن ولیکن
ظاهر این است که قبول شدن گواهی در اینجا که مساله بیست وسوم است بنابر قول امام محمد است
زیرا که نسبت کرده است این حکم را در کتاب بزازیه با مام محمد رحم نزد امام ابو حنیفه رحمہ الله علیہ ہرگز
قبول نمیشود این گواهی الرابعة والعشرون اختلفا في مقدار المهر يقضي بالاقل
كما فى البزازية وفي جامع الفصولين شهد ببيع او اجارة او طلاق او عتق على ما
واختلفا في قدر البدل لا تقبل الا في النکاح تقبل ويرجع في المهرالى
مهر المثل (بحر) والظاهر ان هذا فيما اذا انكر الزوج النكاح من اصله وكذا
البيع ونحوه وما فى البزازية فيما اذا اتفقا على النکاح واختلفا في قدر المهر استمر المخالف
مسأله بیست و چهارم اینست که دو شاهد با هم مختلف شوند در اندازه مهر زن حکم کرده میشود بکمترآن
چنانکه در کتاب بزازیه ذکر شده است و در کتاب جامع الفصولین ذکر شده است اینکه دو شاهد
گواهی دادند بفروختن یا باجاره دادن و یا بطلاق کردن زن و یا باز اد کردن غلام بعوض مال
و با هم اختلاف کردند در اندازه بدل پس گواهی ایشان قبول کرده نمی شود مگر در نکاح که قبول
کرده میشود و رجوع کرده میشود درباره مهر بسوی مهر مثل آنزن و ظاهر اینست که این حکم
جامع الفصولین در آنجاست که شوهر منکر باشد از اصل نکاح و همچنین در فروختن و مانند آن که
مختلف
مذاصل بین منکر باشد و آن حکم که بزبانیه ذکر شده در آنجا ست که تل شوهر ر متفق شوند و اصل نکاح در
شوند در اندازۀ مهر الخامسة والعشرون شهد احد هما انه وكله بخصومة مع فلا

فايده
مسأله بیست چهارم عنوان مساله که
از ظاهر قول امام اعظم رحمة الله علیه
برآمده اند
فايده
مسأله بیست چهار عنوان سد که
از ظاهر قول امام اعظم رحمه الت علیه
برآمده اند

عقد يوم
مرده فضل
مرالله


جلد دوم
۳۲۸
کتاب الشهادة

فی دار سماها وشهدا لاخرانه وكله بخصومة فیها و فی شئی اخر
تقبل في دار اجتمعا عليها اذ الوكالة تقبل التخصيص وفيما اتفق الشاهداً
عليه تثبت الوكالة لا فيما تفرد به احدهما فلوادی
وكالة معينة فشهد بها والاخر بوكالة عامة ينبغي
ان تثبت المعينة ولو شهد بوكالة وزاد احدهما
الاخر
انه عزله تقبل في الوكالة لان العزل ولوشهد احدهما انه وكله بطلاقها وشهد
(بخير)
انه وكله بطر خها وطلاق فلانة الاخرى فهو وكیل نے طلاق التي تتفقا علیہ كذا في جامع الفصولين
مسئله بیست و پنجم نیت که یکی از دوشا هد گواهی داد که بدرستی فلان وکیل کرده است این مرد را
بدعوی کردن با فلان در اینک نامید آن سر ا برا و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی وکیل
کرده است او را بدعوی کردن در آن سرای و در چیز دیگر قبول کرده میشود گواهی ایشان در بار دکیل
بودن او در سرای که هر دو شاهد جمع شده اند بران زیرا که وکالت قبول میکند خاص کردن را
و در ان چیز یکه شاهدان اتفاق کرده اند بر ان که وکیل بودن است در سرای ثابت میشود و کالت
و ثابت نمیشود در ان چیز یکه یکی از ایشان تنها شده بشهاده ی آن سپس اگر کسی دعوی کرد و کیلی معلوم
پس یکی از دوشاهد گواهی داد بآن و کیلی معلوم و دیگر از ایشان گواهی داد بوکیلی عامه میثا اینکیم
آن و کیلی معلوم ثابت شود و اگر دو شاهد گواهی دادند بوکیل بودن و یکی از ایشان در گواهی خود فرد
این که کیل کونند معزول کرد این سیل اقول کرده میشو دو ای ایشان د روکیل بودن نه در خر دنده
و اگر یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی شوهر وکیل کردانید. این کس را بطلاق کردن فلانه زن او و دیگر
ایشان گواهی داد که بدرستی وکیل کردانیده اور ا بطلاق کردن آن فلانه و طلاق کر د فلانه دیگر اتیس
وکیل میگردد بطلاق دادن آن زنی که هر دو شاهد اتفاق کرده اند بطلاق او همچنین ذکر شده است
موعز بوم
ماد جو د فضل
جامع الفصور


جلد دوم
۳۲۹
کتاب الشهادة

فایده
مساله بیست و ششم ازان
مساله که از ظاهر قول امام
اعظم رحمة الله علیه برآمده
اند

در کتاب جامع الفصولین السادسة والعشرون شهد احدهما انه
وقفه فی صحته والاخرانه وقفه فی مرضه قبلا ذا لشهد
بوقف بات الا ان حكم المرض ينتقض فيما لايخرج من الثلث
وهذا لا تمنع الشهادة كما لوشهد احدهما انه وقف
ثلث ارضه والاخرانه وقف ربعها كذا فى جامع الفصور
رجمي قال فى الاسعاف ثم ان خرجت من ثلث ماله كانت كلها وقفا والا
فبحتاسه ولوقال احدهما وقفها فی صحته وقال الاخر جعلها وقفا بعد ونا
لم تقبل وان خرجت من الثلث لان الثانى شهد بانها وصيته وهما مختلفان ارد المحتاد
السابعة والعشرون لو شهدا شاهد انه اوصى اليه يوم الخميس الاخوانه اوصى اليه وملحمة اجاز رجی
مسأله بیست و ششم اینست که یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی فلان وقف کرد ولو فلان
چیز اور وقت تندرستی بدن خود و دیگر ایشان گواهی داد که بدرستی وقف کرد دو بود در وقت
بیماری خود قبول کرده میشود هر دو شاهدی زیرا که هر دوی ایشان گواهی داده اند به تصدکردان اینی
ولیکن حکم وقف بیماری می شکند در ان چیزیکه از سوم حصه مال وقف کننده بنزاید و باین سبب
منع نمیشود گواهی دادن چنانکه اگر یکی از دو شاهد گواهی دهد که بدرستی وقف کرده است سوم
زمین خودرا و دیگرایشان گواهی دهد که بدرستی وقف کرده است چهارم حصه آنرا قبول کرده
میشود این گواهی همچنین ذکر شده است در کتاب جامع الفصولین و گفته است در کتاب اسعاف
ملاحظه کریم
ائیکه اگر بعد ازین شاهدی آن زمین می برآمد از سوم حصه مال وقف کننده همه آن زمین وقف
میگردد و اگر نمی برآمد از سوم حصه مال او پس بحساب آن وقف میگردد و اگر گفت یکی از د
شاهد که وقف کرده بود زمین خود را در حال تندرستی بدن خود و دیگر ایشان گفت که وقف

کرد.


جلد دوم
۳۳۰
کتاب الشهاده

اگر ده بود آنرا پس از مردن خود یعنی گفته بود که بعد از مردن من وقف باشد قبول کر میشود
گواهی ایشان اگر چه می برآمد آن زمین از سوم حصه مال اوزیرا که شاهد دوم گواهی داده که بدستی
آن زمین وصیت است و حال اینکه وصیت و وقف باهم مخالف اند مسأله بیست و هفتم اینست
که اگر یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی فلان وصی گردانید ه است فلانرا روز پنجشنبه و دیگر از
ایشان گواهی داد که بدرستی او را وصی گردانیده است روز جمعه روا میشود گواهی ایشان
الثامنة والعشرون ادعى مالا فشهد احدهما ان المحتال عليه احال
غريمه بهذا المال والآخرانه كفل عن غريمه بهذا المال تقبل
كذا فى القنية (بحر) صورتها ان كان لزيد على عمر والف
مثلا فاحال عمر وزيدا بالالف على بكر ودفعها بكر
ثم ادعى بها بكر على عمر وفشهد احد الشاهدين بما ذكر منهد
الآخران بكرا كفل عمرا باذنه وانه دفع الالف لزيد (تكملة رد المحتار)
مسأله بیست و هشتم این است که مدعی دعوی کرد مالی را بر مدعی علیه پس یکی از دو شاهد او
گواهی داد که بدرستی آن کسیکه حواله بر او کرده شده که مدعی است حواله کرده بود بر مدعی
علیه صاحب دین خود را بهمین مال و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی که مدعی ضامن شده بود از طرف
مدعی علیه بهمین مال قبول کرده میشود گواهی ایشان چنانکه در کتاب قنیه ذکر شده است صورت
مسأله این است که مرزید را بر عمرو هزار درم بود پس عمر و حواله کر وزید را بآن هزار درم بربکر و بکران هزار
درم را بزید داد بعد ازان بکر دعوی کرد آن هزار درم را بر عمر و پس یکی از دو شاهد او گواهی داد بآن طریقی که ذکر کردیم
یعنی گواهی داد که عمر و صاحب دین خود راحواله کرده بود بر بگر مدعی بان هزار درم و دیگر از ایشان گواهی داد
که بدرستی که بکر مدعی ضامن شده بود از طرف عمرو مدعی علیه با ذن عمرو

فایده
مسأله بیست و هشتم ازان
مسألها که از ظاهر قول امام
اعظم رحمة الله علیه برآمده
اند

توضیحی
عبدالله


جلد دوم

۳۳۱

كتاب الشهادة

[margin]
فایده
مساله سی دوم و سی سوم وسی
چهارم ازان مسالها که از ظاهر
قول امام اعظم رحمة الله علیه مجانه
[/margin]

[margin]
ملا میرزا قل
جوز جانی
[/margin]

[margin]
مصحح
[ill] منظور نمود چاپ
نمودند غینمات چاپ
[/margin]

اگر هزار درم را بخريد التاسعة والعشرون شهد احدهما انه با
بكذا الى شهر وشهد الاخر بالبيع ولم يذكر الاجل تقبل التلاقى
شهد احدهما انه باعه بشرط الخيار ثلثة ايام ولما
يذكرا لاخر شرط الخيار تقبل (مج) والمراد انه يثبت البيع ولم يثبت الاجل
والشرط كما ذكره الزيلعی (تکمله رد المحتار) مساله بیست و نهم این است که گواهی داد یکی از
دو شاهد که بدرستی مدعی فروخته است این چیز را بر مدعی علیه باین قدر درم تا مدت یکماه
و دیگر ایشان گواهی داد بفروختن آن و ذکر نکرده آخرا قبول کرده میشود گواهی ایشان
مساله سیوم این است که گواهی داد یکی از دو شاهد که بدرستی مدعی فروخته است فلان چیز را
بر مدعی علیه بشرط خیار تا سه روز و دیگر ایشان ذکر نکرد در گواهی خود شرط خیار را قبول کرده میشود
گواهی ایشان و مراد بقبول شدن گواهی در هر دو مساله آنست که ثابت میشود فروختن اگرچه
ثابت نمیشود مدت آن و شرط خیار الحادية والثلاثون من وكالة منية المفتى
شهد واحد انه وكله بالخصومة فى هذه الدار عند قاضى الكوفة واخرقا
عند قاضی البصرة جازت شهادتهما (بحر) اى على اصل الوكالة
بالخصومة (تکمله رد المحتار) مساله سی و یکم این است که از کتاب وکالت کتاب بنیة المفتی نقل
شده که یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی که فلان وکیل کرده است مدعی را بدعوی کردن درین سرای
در نزد قاضی کوفه و دیگر از ایشان گواهی داد و گفت که او را وکیل کرده است در نزد قاضی بصره رواست
گواهی ایشان یعنی بر اصل وکیل بودن و بدعوی کردن الثانية والثلاثون شهد احدهما
انه وكله بالقبض والآخر انه جزاء ، تقبل (بحر) لان الجزاءة والوكالة سواء
والمجزى والوكيل سواء نقد اتفقا فى المعنى (تكمله) الثالثة والثلاثون شهد


جلد دوم
۳۳۳
کتاب الشهادة

احدهما انه وكله بقبضه والاخرانه سلطه على قبضه تقبل الرابعة والثلاثونشهدا
انه وكله بقبضه الآخوانه اوصى اليه بقبضه في حياته اوعى مسأله سی و دوم این است که یکی از دو شاهد
گواهی داد که بدرستی فلان وکیل کرده است مدعی را بقبض کردن مال خود و دیگر از ایشان
گواهی داد که بدرستی که وی جبری کرده است. و را قبول کرده میشود زیرا که جبری بودن و وکیل
بودن برابرند و جبری و وکیل برابرند پس تحقیق هر دو شاهد موافق شدند در معنی مسأله سی و سوم
این است که یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی فلان وکیل کرده است مدعی را بقبض کردن
آن مال خود و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی گذاشته است اورا بقبض کردن آن قبول کرد میشود
مسأله سی و چهارم اینست که یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی فلان وکیل کرده است مدعی را
بقبض کردن آنمال خود و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی فلان وصی کرده است او را بقبض کردن
آن در وقت زندگانی خود یعنی وصی کرده او را که آن مال مرا در حال زندگانی من قبض کن قبول کرده
میشود گواهی ایشان الخامسة والثلاثون شهد احدهما انه وكله بطلب
دينه والأخر بتقاضيه تقبل السادسة والثلاثون شهد احدها
انه وكله بقبضه والأخر بطلبه تقبل السابعة والثلاثون شهد احدهما
انه وكله بقبضه والأخر انه امره باخذه اوارسله ليأخذه تقبل (مجبو
مسأله سی و پنجم این است که گواهی داد یکی از دو شاهد که بدرستی فلان وکیل کرده است مدعی را بخواستن
دین خود و دیگر گواهی داد که وکیل گردانیده است اور ا بخواهش نمودن آن دین قبول کرده میشود
گواهی ایشان مسأله سی و ششم اینست که گواهی داد یکی از ایشان که بدرستی فلان وکیل کرده است مدعی رابقبض
کردن آن مال خود و دیگر ایشان گواهی داد که وکیل کرده است اور ا بطلب کردن آن قبول کرده میشود
سی و هفتم این است که گواهی داد یکی از ایشان که بدرستی فلان وکیل گردانیده مدعی را بقبض کردن آن مال خود

ملا عبد الرحمن
حامد نماید

به تصحیح و منظور نموده ۱۴
میزان ملحقات چاپ
نموده شد


جلد دوم
۳۳۳
کتاب الشهادة

و دیگر ایشان گواهی داد که بدرستی فرموده است او را بگرفتن آن مال و یا فرستاده است اور
برای آنکه بگیرد آنرا قبول کرده میشود الثامنة والثلاثون اختلفا فى زمن
فایده
مسئله سی و هشتم و سی و نهم و چهلم اقراره فى الوقف تقبل التاسعة والثلاثون اختلفا في مكان
از این مثالها که از ظا هر قول امام اقراره به تقبل الاربعون شهد احد هما بوقفه على زيد والآخر بوقفه على عمر
اعظم رحمة الله علیه بر آمده
اند
تقبل و تكون وقفا على الفقراء يعنى مسئله سی و هشتم اینست که با هم اختلاف کنند گواهان در زمان
اقرار کردن وقف کننده در وقف قبول کرده میشود مسئله سی و نهم اینست که شاهدان با هم
اختلاف کنند در جای اقرار کردن او بوقف کردن قبول کرده میشود مسالۀ چهلم این است
کہ یکی از دو شاهد گواهی داد بوقف کردن وقف کننده بر زید و دیگر از ایشان گواهی داد بویقف
کردن او بر عمر و قبول کرده میشود گواهی ایشان و انزمین وقف میشود بر فقیران قلت
وزدت بفضل الله تعالى على ما ذكره المصنف مسائل منها
لو اختلفا في تاريخ الرهن بان شهد احدهما انه رهنه يوم الخميس الاخر انه حن
يوم الجمعة تسمع عند ابى حنيفة رح وابى يوسف رحمه الله
جواهر الفتاوى ومنها لو اتفق الشاهدان على الاقرار
من واحد بمال واختلفا في المكان فقال احدهما كانا فى مكان كذا وقال
الآخر كانا فى مكان كذا تقبل ومنها لو قال احدهما والمسا تبحالها كان
ذلك بالغدة وقال الآخر كان ذلك بالعشى تقبل وهما في الولوالجية (درحتا
و من میگویم که افزودم بفضل خدا وند تعالی بر ان مثالها که مصنف رح ذکر کرده است آنها را
گرمی
چند مثالهای دیگر را بعض از آنها این است که اگر شاهد ان با هم اختلاف کردند در وقت گرو
بانطریق که گواهی بید یکی از ایشان که بدرستی گرو دهنده گرو کرده بود در روز پنجشنبه و دگر

ایشان


جلد دوم
۳۳۴
کتاب الشهادة
ایشان گواهی بدید که بدرستی گروه گروه بود در روز جمعه شنیده میشود این گواهی نزد امام اعظم و
امام ابو یوسف رحمة الله علیهما چنانکه در کتاب جواهر الفتاوی ذکر شده است و بعض ازان
مسالها اینست که اگر باهم موافق شدند دو شاهد با قرار کردن از یک شخص بمالی و با هم خلاف کردند
در جای اقرار او پس یکی از ایشان گفت که ما در فلانجا بودیم که اقرار کرد آنشخص بآنچز و دیگر ایشان
که در فلانجای دیگر بودیم که اقرار کردبان قبول کرده میشود گواهی ایشان و بعض از ان مسالها
که بعین مساله بر حال خود باشد که هر دو شاهد باهم موافق باشند با قرار کردن از یک شخص اگر یکی از
ایشان بگوید که اقرار او در وقت چاشت بود و دیگر ایشان بگوید که در وقت بیگاه بود قبول
کرده میشود گواهی ایشان و این دو مسأله در کتاب ولو الجیه ذکر شده است ومنها
شهد علی رجل انه طلق امرأته واحد هما يقول
انه عین منکوحته بنت فلان والآخر یقول
ما عینها انی اعلم واشهد ان المرأة التی کانت
له سوی ابنة فلان قد طلقها واخرجها من داره
قبل هذا التطلیق قال فخر الدین رحمه الله اذا شهدا علی الطلاق الا انه
عین احدهما المرأة وذكرها باسمها ولم یعین الاخر التی هی فی نکاحه
ولیس فی نکاحه غیر امرأة واحدة تصح الشها وهي في جواهر الفتاوى در مختار
و بعض از ان مسالها اینست که دو شاهد گواهی دادند بر مردی که بدرستی او طلاق کردست
زن خود را و یکی از ایشان میگفت که بدرستی وی معلوم کرده بود زن نکاح شده
خود را که دختر فلان است و دیگر از ایشان گفت که معلوم نکرده بود او را وبدستى
که من میدانم و گواهی میدهم که آن زنی که مرا و را غیر از دختر فلان بود تحقیق طلاق

در جواهر الفتاوی

بنے بر سید


جلد دوم ۳۳۵ کتاب الشهادة

کرده بود او را وب بیرون کرده بود او را از سرای خود پیش ازین طلاق کردن گفتہ است
امام فخرالدین رحمه الله وقتی که دو نفر گواهی دادند بطلاق مگر یکی از ایشان معلوم کر دزن بطلاق
شده را و یاد کرد نام او را و دیگر از ایشان معلوم نکرد آن زن را که در نکاح او بود و حال
اینکه نبود در نکاح او مگر یک زن صحیح می شود گواهی ایشان و این مساله
در کتاب جواهر الفتاوی ذکر شده است ومنها ادعت ارضا تشهد احد هما
انها ملکھالان زوجها دفعها اليها عوضا عن المهت بيمان شہد
الاخر انها تملكها الان زوجها اقترانها ملكها تقبل لان كل بايع مقر
بالملك المشتريه فكانا شها للمنه الكهار در مختار) و بعض از ان مسائلها نیست
که زان دعوی کند زمینی را و گواهی بد ه یکی از دو شاهد او که بدرستی که این زمین ملک این زنست
زیرا که شوهر او داده است آنرا باین زن عوض از جهز عروسی آن زن و گواهی بدید شاهد
دیگر و که بدرستی که آن زمین ملک این زن است که شوهر او اقرار کرده است که بدرستی که این
زمین ملک این زنست قبول کرده میشود گواهی ایشان زیرا که شوهر در گواهی شاهد اول
در حکم فروشنده زمین است و زن در حکم خرنده است و حال آنکه هر فروشنده اقرار
کننده است بملک بودن برای خرنده خود پس گویا که هر دوشاهد گواهی داده اند که بد رسنی کا
این زمین ملک این است و ان شهد احدهما بالف در هم و شهد الا خربا
در هم ومأته دينار تقبل شهادتهما على الالف اذا كان المدعى بدع
الدراهم والدنانير جملة اما اذا كان يدعى دراهم وحدها لا تقبل الشهاد
کنافی المحیط (عالمگیری) اگر یگی از و شاد گواهی دادہزار درم ودیگر زایشاه گواهی ادهزار درم وصد دناره
قبول کرده میشود گواهی ایشان بهزار در هم اگر مدعی دعوی میگرد تمامی درمها و دنیار هارا اماوقتی که

حاشیه
مگر از دو
بعد از تصحیح بالدر
در میان واقعات چا
نموده شد
تاریخ رسید


جلد دوم ٣٣۶ کتاب الشهادة

دعوی میکرد تنها در مهارا قبول کرده نمیشود این گواهی همچنین ذکر شده است در کتاب محیط
ولوا دعي خمسة عشر فشهد احدهما بخمسة عشر والاخر بعشرة
لا يقضى بشيئ عند ابي حنيفة رح (قاضیخان) و اگر مدعی دعوی کرد ب پانزده درهم
و پس یکی از دو شاهد گواهی داد بپانزده درهم و دیگر از ایشان گواهی داد بده در هم حکم کرده نمیشود بچیزی
نزد امام اعظم رحمة الله و لو شهد احدهما على عشرين والاخر على خمسة وعشرين
تقبل على العشرين بالاجماع هذا اذا ادعى المدعى خمسة وعشرين اما اذا
ادعى عشرين لا تقبل بالاجماع (عالمگیری) و اگر یکی از دو شاهد گواهی داد بیست درهم
و دیگر از ایشان بیست و پنچدرم قبول کرده میشود به بیست در هم باتفاق امام و صاحبین او
رحمهم الله تعالی و این حکم وقتی است که اگر مدعی دعوی میکرد بیست و پنج در هم را اما اگر دعوی
میکرد بیست درهم را قبول کرده نمیشود باتفاق ایشان رحمهم الله تعالی وان شهد احدهما
بالف والاخر بالف وخمسمائة والمدعى يدعى الفا وخمسمائة قبلت الشهادة
على الالف بالاتفاق (هدايه و فتح القدير) ونظيره الطلقة ونصف الطلقة والماة
والخمسون بخلاف العشرة والخمسة عشرة وهو نظير الالف والالفين (هدایه) و اگر گواهی داد یکی
از دو شاهد بهزار در هم و دیگر ایشان گواهی داد بهزار و پنجصد در هم و مدعی دعوی میکرد بهزار و پنجصد
در هم را قبول کرده میشود بهزار در هم با تفاق امامان سه گانه ما رحمهم الله تعالی و مانند مساله
ذکر کرده شده است در حکم اینکه یکی از دو شاهد گواهی بدهد بیک طلاق و دیگر از ایشان گواهی بدهد بیک طلاق
و نصف طلاق و یا یکی گواهی بدهد بصد در هم و دیگری بصد و پنجاه در هم یعنی قبول کرده می شود گواهی ایشان
بخلاف اینکه گواهی بدهد یکی از دو شاهد بده در هم و دیگری به پانزده در هم پس این گواهی مانند آن گواهی است
که یکی گواهی بدهد بهزار در هم و دیگری بدو هزار پس گواهی قبول کرده نمی شود ولو اختلفا في


جلد دوم

۳۳۷

کتاب الشهادة

فشهد احدهما على تطليقتين والأخر على الثلث لا تقبل في قول ابى حنيفة رح
ولو شهد احدهما على تطليقة والاخر على تطليقة وتطليقة جازت شهادتهما على الاقل
عند الكل (قاضيخان) واگر دو شاهد با هم خلاف کردند در شاهدی طلاق پس یکی از ایشان گواهی داد
بدو طلاق و دیگر از یشان گواهی داد بسه طلاق قبول نمیشود گواهی ایشان بقول امام اعظم رح واگر یکی از ایشان گواهی داد
بیک طلاق و دیگر از یشان بیک طلاق و یک طلاق رواست گواهی ایشان بکمتر که یک طلاق است نزد اماما
رحمهم الله تعالى ولو شهد احدهما انه طلقها نصف واحدة وشهد الاخر
انه طلقها ثلث واحدة لا تقبل في قول ابي حنيفة وكذا لوشهد احدهما
انه طلقها ثلثا وشهد الاخرانه طلقها فالشهادة باطلة في قول ابي حنيفة رح
ولو شهد احدهما انه قال لها انت طالق وشهد الاخرانه اقر بطلقها او
اختلفا في المكان او الزمان جازت شهادتهما (قاضيخان) واگر یکی از دو شاہد
گواهی داد که بدرستی فلان طلاق کرده است زن خود را بنصف یک طلاق و دیگر از یشان گواهی داد
که بدرستی طلاق کرده است او را بسوم حصه یک طلاق قبول نمیشود گواهی ایشان بقول امام اعظم رح
و همچنین اگر یکی از ایشان گواهی داد که بدرستی شوهر طلاق کرده است این زن را بسه طلاق و دیگر از یشان گواهی
داد که بدرستی طلاق کرده است او را پس این گواهی باطل است بقول امام اعظم رح و اگر یکی از ایشان گواهی داد که بدرستی
که شوهر گفته است او را که تو طلاق هستی و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی شوهر اقرار کرده است باینکه طلاق کردم
زن خود را با با هم اختلاف کردند در جای طلاق یا در زمانه آن رواست گواهی ایشان ولو شهد احدهما
انه قال ان دخلت فلانة الدار فهى طالق وفلانة معها وشهد
الاخرانه قال ان دخلت فلانة الدار فهى طالق وحدها وقد
دخلت فلانة طلقت وحدها وكذا لو شهد اعلى التمييز فشهد احدهما انه طلق زينب

وعمرة


جلد دوم
۳۳۸
کتاب شهادة

وعمرة وشهد الاخرانه طلق زينب جازت شهادتها على الاقرار علی طلاق زینب (قاضیخان)
واگر گواهی داد یکی از دو شاهد که بدرستی فلان گفته است که اگر فلانه زنم در آمد درین سرای
پس وی طلاق باشد و فلانه زن دیگرم نیز با او طلاق باشد و دیگر شاهد گواهی داد که بدرستی
گفته است که اگر فلانه زنم در آمد درین سرای او طلاق باشد تنها و حال آنکه آن فلانه در آمده
در آن سرای درینصورت طلاق میشود تنها همان یکزن که شاهد می داد و شده بدر آمدن او دران
سرای و همچنین حکم است اگر گواهی داد دو شاهد بواقع کردن طلاق در حال پس یکی از دو
شاهد گواهی داد که بدرستی طلاق کرده است زینب و عمرة را و دیگر ایشان گواهی داد که بدرستی
طلاق کرده است زینب را روا است گواهی ایشان بکستر بمعنی الطلاق زینب ولو شهد احدهما
انه قال لها انت خلية وشهد الاخرانه قال لها انت برية لا تقبل عند الكل (قاضیخان)
و اگر یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی که این مرد زن خود را گفت که تو خالی هستی و دیگر از ایشان
گواهی داد که بدرستی این مرد زن دیگر گفت که خلاصی قبول نمیشود گواهی ایشان نزد تمامی امامان
رحمهم الله تعالی زیرا که معنای خالی احتمال دارد که خالی از نکاح یا خالی از حسن و معنای خلا احتمال
دارد که خلاص از نکاح و خلاص از بهتان وكذالوشهد احدهما انه طلقها ثلثا وشهد
الآخرانه قال لها انت على حرام ونو الثلث لا تقبل عند الکل (قاضیخان) و همچنین اگر یکی از دو شاهد
گواهی داد که بدرستی این مرد طلاق کرده است زن خود را سه طلاق و گواهی داد و دیگر ایشان
که بدرستی او گفته است مرزن خود را که تو بر من حرامی ونیت سه طلاق کرده
بهمین قول خود قبول نمی شود گواهی ایشان نزد تمامی امامان رحمهم الله تعالى
وكذا لو شهد احدهما انه طلقها ان دخلت الدار وقد دخلت وشهد
الآخرانه طلقها ان كلمت فلانا وقد كلمت لا تقبل عند الكل (قاضیخان)

توضیح
نسخه چاپ
شده

تعبیر


جلد دوم ٣٣١ کتاب الشهادة
و همچنین اگر یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی این مرد طلاق کرده زن خود را بشرط آنکه آنزن
در سرای درآید و حال آنکه تحقیق آن زن درآمده در سرای و گواهی داد دیگر از ایشان که بدرستی
او طلاق کرده است زن خود را بشرط آنکه سخن کند با فلان و حال آنکه آنزن با آن فلان سخن کرده
قبول نمیشود گواهی ایشان نزد تمامی امامان ما رحمهم الله تعالی وان شهد بالقول
احدهما قضاه منها خمسمائة قبلت شهادتهما بالالف لاتفاقهما
عليه ولم يسمع قول انه قضاه خمسمائة لانه شهادة فرد الا ان يشهد
معه آخر وينبغي الشاهد اذا علم بذلك ان لا يشهد بالف حتي يقر المدعي
انه قبض خمسمائة لئلا يصير معينا علي الظلم (هدایه) و اگر دو شاهد گواهی دادند بهزار درم یکی
از ایشان گفت که مدعی علیه ادا کرده است برای مدعی پانصد درم را ازان قبول کرده میشود
گواهی ایشان بهزار درم از جهت اتفاق هر دو شاهد بهزار درم و شنیده نمیشود این گفته
آن یک شاهد که مدعی علیه ادا کرده است برای او پانصد درم ازیرا که این گواهی یک کس است
مگر قبول میشود وقتیکه شاهد دیگر با او گواهی بدهد یادا کردن آن پانصد درم و میشاید در آن هنگام
روا و قلیبانه دانسته باشد یادآوری آن پانصد درم اینکه شاهدی ندهد بهزار درم تا که اقرار کند مدعی
بقبض کردن آن پانصد درم تا که آن شاهد مددگار نگردد بر ظلم و فی الجامع الصغير رجل
شهد علي رجل بقرض الف درهم فشهد حدهما انه قد قضاها فالشها
دة جائزة علي القرض لاتفاقهما عليه (هدايه) و گفته است امام محمد رح
در کتاب جامع الصغیر که دو مرد شاهدی دادند بر مردی بقرض هزار درم پس یکی از ایشان
گواهی داد که بدرستی مدعی علیه ادا کرده است آن هزار درم را پس قبول کرده می شود
گواهی ایشان بقرض از جهت اتفاق هر دو شاهد بقرض هزار درم و هذا اي اشتراط


جلد دوم
کتاب الشهادة

الموافقه بین الشهادتین لفظاً فی دعوی الدین اما فی دعوی العین بانکان
فی کیس الف در هم فشهد احدهما ان جمیع ما فی الکیس له وهو الفا درهم
والآخران نصف ما فیه له وهو الف قبلت شهادتهما لان ذکر المقدار فی
المشارالیه مستغنی عنه (فتح القدیر و در والمختار) وکما لوشهد واحد ان هذيّن
العبدین له وآخر ان هذا له قبلت علی العبد الواحد الذی اتفقا علیه
اتفاقاً (در و مختار) و این حکم یعنی شرط بودن موافقت میان هر دو شاهد می از
روی لفظ در دعوای دین است اما در دعوای عین چنانکه در خریطه دو هزار در هم باشد پس یکی از دو شاهد
گواهی بدهد که بدرستی تمامی انچه در خریطه است مدعی را است و آن دو هزار در هم است و گواهی بدهد
شاهد دیگر که نصف انچه انکیه در خریطه است مدعی را است آن هزار در هم است قبول میشود
گواهی ایشان بر هزار در هم زیرا که در چیزیکه اشارت بان کرده شود حاجت ببیان مقدار
ومانند انکه یکشاهد گواهی بدهد که بدرستی همین دو غلام مدعی را است و گواهی بدهد شاهد دیگر
که همین یک غلام مر او راست قبول میشود بان یک غلامی که هردو شاهد اتفاق کرده اند
بآن باتفاق چنانکه در کتاب در ذکر شده است وأما فی دعوی العقد لا تقبل
مطلقاً (درمختار لمن شهد لرجل انه اشترى عبد من فلان
بالف وشهد آخراً انه اشترى بالف وخمسمائة فالشهادة باطلة وكذلك
اذا كان المدعى هو البائع ولا فرق بين ان يدعى المدعى اقل المالین
اوا کثرهما (هدایه) اما اختلاف دو شاهد در دعوای عقد قبول کرده نمیشود مطلقاً کسیکه
گواهی بدهد برای مردی که بدرستی این مرد خرید دست غلامی را از فلان بهزار در هم و دیگر شاهد گواهی
که بدرستی او خریده است انغلام را بهزار و پانصد در هم پس گواهی ایشان باطل است و همچنیین است اگر

درینحای خریطه موندت خوانده
میزان تحقيقات جهانی
ندارد و شد


کتاب الشهادة
۳۴۱
جلد دوم

مدعی فروشنده باشد و فرق نیست میان اینکه مدعی دعوی کند کتمان دو مال را که شاهدان بیان
کرده اند و یا افزونتر آن دو مال را واذا اختلفا فی جنس الثمن كالف درهم ومائة دينار
فانها لا تقبل اتفاقا (عینی) و وقتی که دو شاهد با هم اختلاف کنند در جنس بها مانند هزار درهم و صد دینار
که یکی از ایشان بگوید که بها هزار در هم بود و دیگر ایشان بگوید که صد دینار بود پس بدرستی که این گواهی
قبول کرده نمیشود باتفاق علمای مارحهم الله تعالى وكذلك لكتابة (هدايه) شأمل لما
اذا ادعاها العبد وانكر المولى ولما اذا كان المدعى هو المولى وكذلك الخلع
(هدايه) يعنى اذا اختلف الشاهدان في مقدار البدل فيهما لم تقبل زيلعي)
والاعتاق على مال والصلح عن دم العمد اذا كان المدعى
هو المرأة او العبد او القاتل (هدايه) و همچنین حکم است در دعوای
مکاتب کردن و این صورت عام ست هر آنصورت را که دعوای مکاتب کردن را غلام کند و خواجه
او از ان منکر باشد و هر آنصورت را که مدعی مکاتب کردن خواجه او باشد و همچنین است در عوا می خلع
یعنی اگر دو شاهد با هم اختلاف کردند در اندازه بدل در دعوای مکاتب کردن و خلع قبول نمی شود
گواهی ایشان و همچنین قبول نمیشود اگر شاهدان با هم اختلاف کردند در دعوای آزاد کردن به عوض
مال و صلح از خونی که بمقصد باشد وقتی که مدعی خلع زن باشد و مدعی آزادی غلام باشد و مدعی
صلح کشنده باشد وان كانت الدعوى من جانب اخر وهو المولى والزوج
وولي القصاص بان قال المولى اعتقتك على الف وخمسمائة والعبد
يدعى الالف وقال الزوج خالعتك على الف وخمسمائة والمرأة
تدعى الالف وقال ولى القصاص صالحتك على الف وخمسمائة
والقاتل يدعى الالف فهو بمنزلة دعوى الدين فيما ذكرنا من الوجوه

فایده
در اختلاف دو شاهد با هم دیگر
در جنس بها
حاشیه
ملاحظه کی
فایده
در اختلاف شاهد با هم در مقدار بدل
کتابت و خلع و آزادی بعوض مال
و صلح از خون بقصدی
بعد از خلع
نیزان است
مردانه


جلد دوم
۳۴۲
كتاب الشهاده

تقبل على الالف اذا ادعى الفا و خمسمائة بالاتفاق واذ ادعى الفين لا تقبل
عند الامام الاعظم رح خلافا لهما رح وان ادعى اقل المالين يعتبر الوجوه
الثلاثة من التوفيق والتكذيب والسكوت عنهما (هدايه وعينى) واگر دعوی از جناب
دیگر باشه قولن خواجه است در دعوای آزادی و شوهر است در دعوای خلع و ولی قصاص است
در دعوای صلح از خون قصدی چنانکه بگوید خواجه غلام خود را که آزاد کرده بودم ترا بعوض هزار
و پنجصد درم و غلام بگوید که آزاد نموده بودی مرا بهزار درم و بگوید شوهر مرزن خود را که خلع کرده
بودم با تو بعوض هزار و پنجصد درم وزن دعوی کند هزار درم را و بگوید ولی قصاص که صلح کرد
بودم با تو بهزار و پنجصد درم و کشنده دعوی کند هزار درم را پس این دعوی از جانب ایشان
بمنزله دعوای دین است در آن قسمهائیکه ما پیش ذکر کردیم از انیکه قبول می شود گواهی هزار درم
وقتی که مدعی دعوی کند هزار و پانصد درم را باتفاق حضرت امام وصاحبین او رحمهم الله تعا
و اگر مدعی دعوای دو هزار درم کند قبول نمیشود گواهی نزد امام اعظم رحمة الله علیه خلاف مروحا بین
او راحمها الله تعالی واگر مدعی دعوی میکرد کمتر آن دو مالی را که هر دو شاهد بیان کرده اند اعتبار
داده میشود سه وجه را از موافق کردن مدعی دعوای خود را با گواهی واز در و نگو نمودن مدعی
مرشاهدان خود را واز سکوت کردن او از موافق کردن و در نگو کردن که اگر دعوای خود راموان
کرد با گواهی قبول میشود گواهی و اگر شاهد خود را دروغگونمودی اسکوت کرد قبول کرده نمی شود
وقوله هن ان كان المدعى هو الراهن ای اذا شهد
احد الشاهدين بالف والآخر بالف وخمسمائة لا تقبل وان
هو المرتهن فهو بمنزله دعوی لدين (هدايه وعينى) و در عقد گروی
اگر مدعی گرو دهنده بود یعنی اگر یکی از دو شاهد گواهی داد بهزار درم و دیگر از ایشان

فایده
در اختلاف دو شاهد با هم
در بدل گروی

د فضل
الاحم
ولا حظه علام
تحقیقات پنجاب
کاردوت
تقديم عبد الله


جلد دوم
۳۴۳
كتاب الشهادة

فايدة در اختلاف دو شاهد با هم در بدل اجاره
بهزار و پینصد درم قبول کرده نمیشود آن گواهی و اگر مدعی مگر و گیرنده بود پس این دعوی نندا
دعوای دین ست وفى الاجارة انكان ذلك فى اول المدة فهو نظير البيع ادعى
المستاجر او الآجر وان كانت بعد مضيها استوفى المنفعة او لم يستوف بعدان
يسلم فانكان المدعى هو الموجر فهي دعوى المال وان كان المدعى هو المستاجر فى
دعوى العقد بالاجماع ( هدايه وعالمگیری ) در عقد اجاره اگر
این دعوی در اول مده اجاره بود پیش از گرفتن اجاره گیرند و نفع را پس حکم دعوای اجاره مانند
حکم دعوای فروختن ست خواه اجاره گیرند و دعوی کرده باشد و یا اجاره دهنده و اگر دعوی
پس از گذشتن مده اجاره بود خواه اجاره گیرنده منفعت را کامل گرفته باشد یا نگرفته باشد پس
از انکه مال اجاره کرده شده سپرده شده باشد باجاره گیرنده پس در نیصورت اگر مدعی اجازه
دهنده بود پس این دعوی دعوای مال است واگر مدعی اجاره گیرنده باشد پس این دعوای
عقدست باتفاق امامان همهم الله تعالى رجل ادعى على رجل انه
اجر عبده وبجحد رب العبد فاقام المستاجر
شاهدين احدهما شهدانه استاجره
بخمسة وهو يدعى اربعة او خمسة وشهد الاخر
انه استاجره بستة فالشهادة باطلة رفتاواى
هندى عالمكيرى ) مردی دعوی کرد بر مردی که بدرستی که
این مرد مدعی علیه باجاره داده است غلام خود را و خواجه آن غلام منکر شد پس اجاره گیرنده
گذرانید دو شاهد را پس یکی از ایشان گواهی داد که مدعی باجاره گرفته است آن غلام را
بپنج درم و حال آنکه مدعی دعوی میکرد چهار درم و یا پنج درم را و دیگر از ایشان
گواهی


جلد دوم
۳۴۴
کتاب الشهادة

گواهی داد که بدرستی مدعی باجاره گرفته است اور ابشش درم پس این گواهی باطل است
و ان ادعی المستاجر انه تکاری دابة الى بغداد بعشرة ليركبها ويحمل عليها
واقام شاهدين شهد احدهما انه تكاراها ليركبها بعشرة وشهد
الآخر انه تكار اها ليركبها ويحمل عليها هذا المتاع للعروف
بعشرة فالشهادة باطلة ولوشهد احدهما انه تكاری دابة
بعينها باجر مسمى الى بغداد وشهد الآخر انه تكاراها ليحمل
عليها حمولة معروفة الى بغداد بعشرة دراهم لا تقبل
هذه الشهادة سواء ادعاها المستأجر اورب
الدابة وكذلك اذا شهد احدهما انه تكار اها
ليركبها وشهد الآخرانه تكاراها ليحمل عليها كذا فى المحيط (عالمكيرى)
و اگر اجاره گیرنده دعوی کرد که بدرستی بکرا گرفته ام چهار پای مدعی علیه را تا شهر بغداد بده درم
برای آنکه سوار شوم برآن و بار کنم بران چیز را و گذرانید دو شاهد را که یکی از ایشان گواهی داد که
بدرستی مدعی بکرا گرفته است چهار پای او را بده درم برای آنکه سوار شود بران و دیگر از ایشان گواهی
داد که بدرستی بکرا گرفته است آنرا بده درم برای آنکه سوار شود برآن و بار کند بران این متان
معلوم را پس این گواهی باطل است و اگر یکی از ایشان گواهی داد که بدرستی مدعی بکرا گرفته است
این چهار پای معلوم را بر معلوم تا شهر بغداد و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی اجاره
گیرنده بکرا گرفته است آنرا بده درم برای اینکه بار کند بران بار معلوم را تا شهر بغداد
قبول کرده نمیشود این گواهی برابر ست اینکه دعوای کرار ا اجاره گیرنده کرده باشد
و یا صاحب چهار پای و همچنین قبول کرده نمی شود گواهی ایشان وقتی که گواهی بدهد یکی


جلد دوم
۳۴۵
کتاب الشهادة

از دو شاهد که بدرستی اجاره گیرنده بکرا گرفته بود آنرا برای اینکه سوار شود بران و دیگر از ایشان
گواهی بدهد که بدرستی بکرا گرفته بود آنرا برای اینکه بارکند بران همچنین در کرانه
در کتاب محیط لو ادعی انه سلم الثوب الى صباغ وجحد الصباغ
فشهد احد الشاهدين انه دفعه اليه ليصبغه احمر وشهد الاخر
انه دفعه ليصبغه اسود او اصفر لا تقبل هذه الشهادة وكذلك ان جحد
رب الثوب فادعاه الصباغ كذافي الفصول العمادية (عالمگيري)
اگر کسی دعوی کرد که بدرستی سپرده ام جامه را بر رنگریز برای اینکه رنگ کند آنرا و منکر شد
از ان رنگریز پس گواهی داد یکی از دو شاهد که بدرستی مدعی داده بود بمدعی علیه جامه را
برای اینکه سرخ رنگ کند آنرا و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی مدعی داده بود آنرا بمدعی
علیه برای اینکه رنگ سیاه کند آنرا یا رنگ زرد قبول کرده نمیشود این گواهی ایشان
و همچنین حکم است اگر صاحب جامه منکر شد پس رنگریز دعوی کرد آنرا همچنین ذکر شده است
در کتاب فصول عمادی فاما النكاح فانه يجوز بالف استحسانا
(بداية) سواء ادعى الزوج او الزوجة (رد المحتار)
ای ادعی رجل انه نكحها وانكرت المرأة او ادعت هي وانكر
الرجل فشهد شاهدان النكاح كان على الف وشهد الآ
انه كان على الف وخمسمائة يصح النكاح بالف (شرح الياس) ويثبو
دعوى اقل المالين او اكثر هما فى الصحيح ( هدايه)
و اما عقد نکاح وقتی که دو شاهد با هم اختلاف کنند پس بدرستی که نکاح روا میشود در
استحسان بهزار درم برابرست اینکه دعوای نکاح را شوهر کند یا زن کند یعنی اگر مرد دعو

فایده
اختلاف دو شاهد باهم
در مقدار مهر

کرد


جلد دوم ۳۴۶ کتاب الشهادة

کرد که بدرستی بنکاح گرفته ام این زنرا و زن منکر شد اشان و یا زن دعوی کرد نکاح ماه دار
منکر شد ازان پس یک شاهد گواهی داد که بدرستی نکاح بهزار درم بود و دیگر از ایشان گوران
که بدرستی آن نکاح بهزار و پینصد درم بود صحیح میشود نکاح بهزار درم و برابرست درین
حکم دعوای کمترین آن دو مال که شاهدان بیان کرده اند و افزونتر آن در روایت صحیح
اذا شهد شاهدان لرجل على رجل بالف درهم الا ان احدهما
قال انه سود وقال الآخر بيض وللبيض فضل على السود فان
كان المدعى يدعى السود لا تقبل شهادتهما اصلا الا ان
يوفق فيقول كان ما شهد به هذا الشاهد الا انى
ابراته من صفة الجودة علم به ذلك الشاهد ولم يعلم به هذا
الشاهد الآخر فاذا وفق على هذا الوجه تقبل شهادتهما
على السود وان كان يدعى البيض تقبل شهادتهما على السوه
لانهما اتفقا على الاقل لفظا ومعنى كذا فى المحيط (عالمكيرى)
وقتی که دو شاهد گواهی دادند برای مردی بر مردی بهزار درم ولیکن یکی از ایشان
گفت که بدرستی آن درمها سیاه بودند و دیگر از ایشان گفت که سفید بودند و حال
آنکه درم سفید را بهتری بود بر درم سیاه پس اگر مدعی دعوی میکرد درمهای
سیاه را هرگز قبول کرده نمی شود گواهی ایشان مگر وقتی که موافق کند مدعی
دعوای خود را با گواهی شاهدان پس بگوید که مرا بر مدعی علیه همان چیز بود که مان
شاهد گواهی داد بآن نگر بدرستی که من ابرا کرده بودم برای او از صفت سره بودنا
در مها و این شاهد که گواهی بدرمهای سیاه داده دانسته بود بآن برای من و ندانسته

فایده
اختلاف گواهان بسود و صفت عام
در واسطه توافق درین

استیفای بیدار
کرده شد


جلد دوم
۳۴۷
کتاب الشهادة
بود بآن ابرا این شاهد دیگر که گواهی بدرمهای سفید داده پس وقتی که مدعی موافق کرد
دعوای خود را با گواهی باین وجه قبول کرده میشود گواهی ایشان بدرمهای سیاه و
مدعی دعوی میکرد درمهای سفید را قبول میشود گواهی ایشان بدرمهای سیاه زیرا که
هر دو شاهد موافق شدند در گواهی بکمتر آن دو مال از روی لفظ و معنی همچنین ذکر شده است
در کتاب محیط وكذلك هذا الحكم في جميع المواضع في الجنس الواحد
اذا اتفقا على قدر ووصف واختلفا في ما زاد على ذلك تقبل الشهاد
فيهما اتفقا عليه ان ادعى المدعى افضلهما وان ادعى اقلهما
لا تقبل شهادتهما اصلا واما اذا اختلفا في الجنس لا تقبل شهادتهما
اذا اختلفا كيف ما اختلفا بان شهد احدهما على كر
حنطة والآخر على كر شعير كذا فى الذخيرة (عالمكيرى)
و همچنین حکم است در همه جایها در یک جنس از مال وقتی که شاهدان موافق شوند بر اندازه
ازان جنس و یا بر صفتی ازان و باهم اختلاف کنند در چیزیکه زیاده باشد بر آن چیزیکه
در آن موافق شده اند قبول کرده میشود گواهی ایشان در ان چیزیکه هر دو شاهد موافق
شده اند بران اگر مدعی دعوی میکرد بهتر آن دو چیز را و اگر دعوی میکرد
کمتر آن دو چیز را هرگز قبول کرده نمی شود گواهی ایشان اما اگر هر دو شاهد
با هم اختلاف کردند در جنس مال قبول نمی شود گواهی ایشان وقتی که با هم اختلاف
کنند در جنس هر شانیکه اختلاف ایشان باشد چنانکه یکی از ایشان گواهی بدهد
بیک خروار گندم و دیگر از ایشان گواهی بدهد بیک خروار جو همچنین ذکر شد
در کتاب ذخیره ولو ادعى على رجل الفا واقام شاهدين فشهد
احدهما


جلد دوم
۳۴۸
کتاب الشهادة

احدهما ان له عليه الف درهم وشهد الآخر على اقراره بها
قالوا جازت شهادتهما على قول ابي يوسف (قاضيخان)
و اگر کسی دعوی کرد بر مردی هزار درم را و گذرانید دو شاهد را پس یکی از ایشان گواهی
داد که بدرستی هراین مدعی را براین مدعی علیه هزار درم است و دیگر از ایشان گواهی
داد باقرار کردن مدعی علیه بآن هزار درم گفته اند علما رحمهم الله تعالی که رو است
گواهی ایشان بنابقول امام ابو یوسف رحمة الله علیه ولو ادعى غصبا او قتلا
فشهد احدهما به والآخر بالاقرار به لم تقبل ولو شهدا بالاقرار
به قبلت (درمختار) مقتضاه انه لا يضر الاختلاف بين الدعوى والشهادة
في قول مع فعل بخلاف اختلاف الشاهدين في ذلك
(درمختار) و اگر کسی دعوی کرد غصب کردن یا کشتن را پس یکی از دو شاهد او گواهی
داد بغصب کردن یا بکشتن و دیگر از ایشان گواهی داد باقرار کردن مدعی علیه
بآن قبول کرده نمی شود گواهی ایشان و اگر هر دو شاهد گواهی داد باقرار کردن
غصب کننده یا کشنده بغصب کردن یا بکشتن و مدعی دعوای فعل را کرده
بود قبول کرده می شود گواهی ایشان و خواهش این حکم این است که بدرستی
اختلاف درمیان دعوی و گواهی در قول وفعل ضرر نمیرساند بصحیح شدن گواهی
بخلاف اختلاف گواهان باهمدیگر خود در قول و فعل چنانکه یکی از ایشان
گواهی بدهد باقرار کردن مدعی علیه و دیگر بفعل او که ضرر میرساند قال
الرملي رح ذكر في باب اختلاف الشهادات من شهادات الجامع
وليس الاختلاف بين الشاهدين بمنزلة الاختلاف بين الدعوى

فایده
در گواهی یکی از دو شاهد بفعل
مدعی علیه و گواهی دیگر شاهد
باقرار کرده بآن فعل


جلد دوم ۳۴۹ کتاب الشهادة

والشهادة لان شهادة الشاهدين ينبغى ان تكون كل واحدة منهما
مطابقة للاخرى فى اللفظ الذى لا يوجب خللا فى المعنى اما
المطابقة بين الدعوى والشهادة فينبغى ان تكون فى المعنى خاصة
ولا عبرة لللفظ حتى لو ادعى الغصب وشهد احدهما
على الغصب والاخر على الاقرار بالغصب لا تقبل ولو
شهدا على الاقرار بالغصب تقبل وتمامه فى الفصول العمادية (تكمله)
گفته است خیر رمتی رحمه الله که ذکر کرده است امام محمد رحمه الله در باب اختلاف شهادت از کتا
جامع که نیست اختلاف در میان دو شاهد بمنزله اختلاف در میان دعوی و گواهی زیرا که
گواهی دو شاهد میباید اینکه گواهی هر کدام از ایشان موافق باشد با گواهی شاهد دیگر
دران لفظی که واجب نمیکند خللی را در معنی اما موافق بودن در میان دعوی و گواهی پس
میباید اینکه خاص در معنی باشد و اعتبار نیست مر لفظ را تا آنکه اگر مدعی دعوی
کرد غصب کردن را بر مدعی علیه و یکی از دو شاهد او گواهی داد بغصب کردن او
و دیگر از ایشان با قرار کردن او بغصب کردن قبول کرده نمیشود این گواهی تصحیح تقسیم
و اگر هر دو شاهد گواهی دادند با قرار کردن مدعی علیه بغصب و مدعی دعوی
غصب را کرده بود قبول کرده میشود گواهی ایشان و تمام این مبحث در فصول عمادی
ذکر شده است وكذا لا تقبل في كل قول جمع صح فعل بان ادعى الفا فشهد
احدهما بالدفع والاخر بالاقرار بها لا تقبل الا اذا تحدا لفظا كشهاد
احدهما ببيع اوقرض وطلاق اوعتاق والآخر بالاقرا
به فتقبل لاتحاد صيغة الانشاء والاقرار فانه يقول في الانشاء بعت


کتاب شهادة
جلد دوم
۳۵۰
ومفوضه را در انگشت بیعت و اقبوضت را در مختاری همچنین قبول کرده نمیشود گواهی دو شاهد
در هر قولی که جمع شده باشد با فعلی چنانکه مدعی دعوی کند هزار درم را پس گواهی
بدهد یکی از ایشان بدادن مدعی آنرا بمدعی علیه و دیگر از ایشان گواهی بدهد باقرار
مجد اگرام
کردن مدعی علیه بآن دادن شنیده نمیشود گواهی ایشان مگر شنیده میشود وقتی که
هر دو شاهدی یکی شده است از روی لفظ چنانکه گواهی بدهد یکی از ایشان بفروختن
یا بقرض کردن یا بطلاق کردن یا بآزاد کردن مدعی علیه و دیگر از ایشان
گواهی بدهد باقرار کردن مدعی علیه بآنها پس قبول کرده میشود گواهی
از جهت یک بودن لفظ نو پیدا کردن عقد در اینجا و اقرار کردن بهین
چیز ها زیرا که بدرستی در نو پیدا کردن عقد اینها میگوید که فروختم و قرض
گرفتم و در اقرار میگوید که فروخته بودم و قرض گرفته بودم ولو اختلفا
فی الثياب التي كانت على الطالب والمطلوب أو المركب أو قال
احدهما كان معنا فلان وقال الآخر لم يكن معنا فلان ذكر
في الاصل انه يجوز ولا تبطل هذه الشهادة (قاضيخان)
و اگر دو شاهد با هم اختلاف کردند در جامه خواهنده دین یا در جامه کسی که
دین از و خواسته می شود یا با هم اختلاف کردند در مرکب ایشان یا یکی از استان
گفت که فلان با ما بود و دیگر از ایشان گفت که فلان با ما نبود ذکر کرده است
امام محمد رحمة الله علیه در کتاب مبوط که بدرستی روست این
گواهی و باطل نمیشود شاهدان شهدا بشیئ و اختلفا في الوقت أو
في المكان او فى الانشاء ولاقرار فان كان اختلف
قاعده
بیان چیز هائیکه اختلاف در شادیم
با هم در زمانه و جای آن منع
نمیکند روا بودن گواهی اتیام


جلد دور ۳۵۱ کتاب الشهادة

في الزمان والمكان فيما هو من باب القول كالبيع والشراء
والطلاق والعتاق والوكالة والوصيّة والدين والرهن
والاقرار والقرض والبراءة والكفالة والحوالة والقذف لا يمنع القبول
وكذا تقبّل في الرهن والهبة والصدقة والشراء وان كانا يشهدان بمتغائر
القبض لان القبض يكون غير مرّة (قاضيخان وفتح القدير)
دوشاهد گواهی دادند بچیزی و با هم اختلاف کردند در وقت آن یا در جای آن یا در
نو پیدا کردن عقد آن و اقرار کردن مدعی علیه بآن پس اگر اختلاف ایشان
در زمانه و جای آن در چیزی بود که از جمله قول باشد مانند فروختن و خریدن طلاق
مردن و آزاد کردن و وکیل کردن و وصیت کردن و دین دادن و گرو نهادن اقرار کردن
و قرض دادن و ابرا کردن و ضامن شدن و حواله کردن و دشنام دادن بر نامنع نمیکند این
اختلاف ایشان قبول شدن گواهی را و همچنین قبول میشود گواهی ایشان اگر با هم اختلاف کند
در وقت یا در جای در گروی و بخشش و صدقه و خریدن اگر چه گواهی داده باشند از دو جا
بچشم قبض انچیز را زیرا که قبض کردن یکبار نمی باشد بسیار بار می باشد پس
احتمال دارد که در دو جا و دو وقت باشد و فی الفتاوى الصغرى لو سكت
شاهدا البيع عن بيان الوقت والمكان فسألها القاضى فقالا لا نعلم ذلك
يقبل منهما لم يكلفا حفظ ذلك (الفتح القدير) ذکر شده است در فتاوا
صغری که اگر دو شاهد فروختن سکوت کردند از بیان کردن وقت فریدن
و جای آن پس قاضی پرسید ایشان را از وقت و جای آن پس گفتند که ما
نمیدانیم آنرا قبول کرده میشود گواهی ایشان زیرا که بر ایشان تکلیف کرده نشد

یاد داشتن


جلد دوم
۳۵۲
کتاب شهادة

با دداشتن آن وكذلك في الطلاق فشهد احد هما انه طلقها اليوم
وشهد الاخرانه طلقها امس وشهد احدهما على اقراره بالف
اليوم وشهد الآخر انه اقر بالف امس جازت شهادتهما (قاضیخان)
وهمچنین حکم است در طلاق پس اگر گواهی داد یکی از ایشان که بدرستی این مرد طلاق
کرده است زن خود را امروز و دیگر از ایشان گواهی داد بر اینکه طلاق کرده او را
دیروز یا گواهی داد یکی از ایشان باقرار کردن مدعی علیه بهزار درم امروز و دیگر از
ایشان گواهی داد که بدرستی مدعی علیه اقرار کرده بهزار درم دیروز رواست گواهی
ایشان و لا تبطل الشهادة باختلاف الشاهدين فيما بينهما فى الايام
والبلدان الا ان يقولا كنا مع الطالب في موضع واحد في يوم واحد فاد
اقرا بذلك ثم اختلفا في الايام والمواطن والبلدان فان ابا حنيفة
قال جيز الشهادة وعليهما ان يحفظوا الشهادة دون الوقت وقال ابو يوس
الامر كما قال بو حنيفة في القياس وانا استحسس وابطل هذه الشهادة بالتهمة الا
ان يختلفا في الساعتين من يوم واحد بتفاوت مما يجوز (قاضیخان)
و باطل نمیشود گواهی بسبب اختلاف گواهان با همدیگر خود در روز ها و شهر ها مگر باطل میشود وقتیکه
هر دو شاهد بگوید که ما بودیم با خواهنده حق در یکجا در یکروز پس وقتی که شاهدان بآن اقرار کنند
بعد ازان با هم اختلاف کنند در روزها و وطنها و شهرها پس بدرستی که امام اعظم رحمة الله عليه
گفته است که من روا میدانم این گواهی را لازم است بر شاهدان اینکه نگهدارند گواهی را
نه وقت انرا و امام ابو یوسف گفته است که حکم بر قیاس چنانست که گفته است اما معظم
و من استحسان میدانم و باطل میکنم این گواهی را بسبب تهمت مگر باطل نمیکنم و قتیکه با هم اختلاف
کنند

علی محمد مکرم
و هم اختلاف
دریان الصفات جماعة
کرده است
نسیم اخوند زاده


جلد دوم
۳۵۴
کتاب الشهادة

در دو ساعت از یک روز تفاوت اندک پس روا می شود گواهی ایشان

فایده
بیان چیز هائیکه اختلاف دوشاهد
با هم در زمانه و جای آن منع
روا بودن گواهی را

واذاكان المشهود به من جنس الفعل حقيقة وحكماً كالغصب والجناية واختلف
الشهود فى المكان او فى الزمان او فى الانشاء والاقرار لا تقبل
شهادتهم ولو كان المغصوب هالكاً فشهدا على القيمة شهد
احدهما انه قيمته الف وشهد الاخر على اقرار الغاصب ان قيمته الف لا تقبل شهادتهما وقاضیخان
و اگر انچیزیکه گواهی داده شده بآن از جنس فعل باشد در حقیقت یا در حکم آن باشد
مانند غصب کردن و جنایت کردن و شاهدان با هم اختلاف کنند در جای
کردن و جنایت کردن و یا با هم اختلاف کنند در زمانه انها و یا با هم اختلاف
در نوپیدا کردن آنها و اقرار کردن مدعی علیه آنها چنانکه یکی از دو شاهد گواهی
بغصب کردن و یا جنایت کردن مدعی علیه و دیگر از ایشان گواهی بدهد باقرار کرون
مدعی علیه بغصب کردن و یا جنایت کردن او قبول کرده نمیشود گواهی ایشان و اگر
غصب کرده شده هلاک شده بود پس شاهدان گواهی دادند بقیمت آن مال یکی گواهی داد
آن هزار درم است ودیگر از ایشان گواهی داد با قرار کردن غصب کننده باینکه بدرستی که قیمت
درم است قبول کرده نمیشود گواهی ایشان وذكر فى الجامع اذا ادعى ملكا فجاء بشاهدين
فشهد احدهما انه ملكه والاخر على اقرار المدعى عليه انه ملك المدعى
لا تقبل (قاضیخان) و ذکر کرده است امام محمد رحمة الله در کتاب جامع که اگر مدعی دعوی کرد ملک بودن
چیز را پس آورد دو شاهد را پس یکی از ان دو شاهد گواهی داد که بدرستی که این چیز ملک
مدعی است و دیگر از ایشان گواهی داد با قرار مدعی علیه باینکه بدرستی این چیز ملک مدعی است
کرده نمی شود گواهی ایشان ولوكان المشهود به قولاً لا يتم الا بفعل


جلد دوم
۳۵
كتاب الشهادة

كالنكاح واختلف الشهود على هذا الوجه لا تقبل شهادة اقاضیخان و اگر بر چیزیکه گواهی
داده شد ه بآن قولی بود که تمام نمیشود مکر بفعل مانند نکاح و حال آنکه شاه ان باهم خیلیا
کردند بهمین وجه گذشته که یکی از ایشان گواهی داد که بدرستی این زن نراح کرد هشه
مدعی است و دیگر گواهی داد با قرار کردن آن زن بآن نکاح قبول کرده میشود گوار
ایشان وان اختلفوا فى عقد لا يثبت حكمه الا بفعل القبض كا
لهبة والصدقة والرهن فان شهدا على معاينة القبض
واختلفا فى الايام والبلدان جازت شهادتهمانی
قول الشيخين رحمهما الله وان شهد و اعلى اقرار الراهن
والواهب والمتصدق بالقبض جازت الشهادة فى قولهم ولو
شهدا على الرهن فشهد احدهما على معاينة القبض والآخر
علی اقرار الراهن بالقبض لا تقبل هذه الشهادة ويكون
الرهن فى هذا بمنزلة الغصب وان اختلف شهود
الرهن فى جنس الدين او فى مقداره لا تقبل كما لو اختلف
شهود البيع في جنس الثمن او مقداره ز قاضیخان و اگر شاهدان باهم خلاف
کردند در عقدی که حکم آن ثابت نمیشود کر بفعل قبض کردن مانند بخشش و صدقه و گروی
پس اگر دو شاهد گواهی دادند از دیدن بیچشم قبض کردن را و باهم ختلاف کردند در روز ما و شهرها
آن رو است گواهی ایشان در قول ابو حنیفه و ابو یوسف رحمة الله علیه و اگر گواهی دادند بار
کردن گر و دهنده و بخش کننده و صدقه کننده بقبض کردن گر و گیرنده د کیری
بخشش و صدقه بر اسی او کرده شده ر و است گواهی ایشان در قول تمامی

حاشیه فضل
محمد اکرم

حاشيه بخط مولوی
شفیع
المتفرقات مهیا
کرده شد


کتاب الشهادة
۳۵۵
جلد دوم

علمای ما رحمهم الله تعالی و اگر دو شاهد گواهی دادند بگروی پس یکی از ایشان گواهی داد
از دیدن بچشم قبض کردن آنرا و دیگر از ایشان گواهی داد باقرار کردن گروگیرنده
بقبض کردن آن قبول نمیشود این گواهی ایشان وعقد گروی درین حکم بمنزله
غصب کردن است و اگر شاهدان گروی با هم اختلاف کردند در جنس دین
و یا در مقدار آن قبول کرده نمیشود گواهی ایشان چنانکه قبول کرده نمی شود اگر
با هم اختلاف کنند شاهدان فروختن در جنس بها و یا در مقدار بها وان اختلفا فی
فعل ملحق بالقول کالقرض فاختلفا فی المكان او فى الزمان
لا يبطل الشهادة وان كان القرض لا يتم الا بالتسليم ويكون القبض
في هذا بمنزلة الطلاق والعتاق (قاضيخان) واگر دو شاهد با هم
اختلاف کردند در فعلیکه ملحق باشد بقول در حکم پس با هم اختلاف کردند در جای یا در
زمانه آن باطل نمیشود این گواهی اگرچه قرض تمام نمیشود مگر بسپردن و میشود قبض در حیکم
بمنزله طلاق کردن و آزاد کردن ولو اختلف شاهدا القذف فى المكان او فى الزمان
جازت شهادتهما فى قول ابى حنيفة رح وان اختلفا فى الانشاء والاقرار
لا تقبل شهادتهما في قولهم (قاضیخان) واگر با هم اختلاف کردند دو شاهد قذف
در جای یا در زمانه آن رواست گواهی ایشان در قول امام ابو حنیفه رحمة الله علیه اگر
دو شاهد قذف با هم اختلاف کردند در انشاء واقرار بآن چنانکه یکی از دو شاهد گواهی بدهد بدهندم
دادن مدعی علیه مدعی را بزنا و دیگر از ایشان گواهی بدهد باقرار کردن او بدشنام بزنا
قبول کرده نمیشود گواهی ایشان در قول همه علمای ما رحمهم الله تعالى لوادعى الضربع
البرءة فشهد احد الشاهدين بذلك وشهد الاخرا انه وهب الحق

او تصدق


جلد دوم
۳۵۶
کتاب الشهادة

او تصدق عليه او نخله او حلله منه او احله له قبلت الشهادة كذا في المحيط و عالمگیری
اگر دین دار دعوی کرد ابرا کردن صاحب دین را پس یکی از دو شاهد او گواهی داد بابرا
کردن او و دیگر از ایشان گواهی داد باینکه صاحب دین بخشید دست یا حق خود را
یا صدقه کرده است بر او یا داده است او را یا حلال کرده حق خود را برای او قبول
کرده میشود آن گواهی همچنین ذکر کرده است در کتاب محیط لوادعى الغريم البراءة فشهد
احدهما بالهبة والآخر بالصدقة لا تقبل واذا ادعى الغريم الهبة فشهد احدهما
بالهبة والآخر بالصدقة لم تقبل ولو شهد احدهما بالبرأة والآخر
بالنحلة او العطية او التحليل او الاحلال تقبل كذا في محيط السرخسی و عالمگیری
اگر دین دار دعوی کرد بخشیدن صاحب دین را پس یکی از دو شاهد او گواهی داد
ببخشیدن او و دیگر از ایشان بصدقه کردن او برا و قبول کرده نمیشود گواهی ایشان واگر
دین دار دعوی کرد بخشیدن صاحب دین را پس یکی از ایشان گواهی داد بیبخشیدن
او و دیگر از ایشان بصدقه کردن او بر او قبول کرده نمی شود گواهی ایشان و اگر بر این
صورت که مدعی دعوای بخشیدن را کرده بود یکی از دو شاهد گواهی داد با برا کردن
صاحب دین و دیگر از ایشان بدادن او دین را بدین دار و یا بحلال کردن او دین را
برای او قبول کرده میشود گواهی ایشان همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی رحمة الله
ادعى الغريم الايفاء فشهد احد الشاهدين ان صاحب المال
ابراءه فى بلد كذا وشهد الآخر انه براءه في بلدة
اخرى جازت شهادتهما وقاضیخان دعوی کرد دین دار رسانیدن دین انصاب
دین پس یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی صاحب مال ابرا کرده است برای او

ملا نور فضل
و محمد اکرم

صحیح است


جلد دوم ۳۵۷ کتاب الشهاده

در فلان شهر و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی صاحب دین ابرا کرده است بهای او
در دیگر شهر رواست گواهی ایشان ادعى بالمبيع عيبا فشهد احدهما انه اشتراه
و به هذا العيب وشهد الاخر على اقرار البايع به لا تقبل (قنية القد) دعوی کرد خریده عیبی را در چیز
فروخته شده پس گواهی داد یکی از دو شاهد او بائیکه مدعی خریده بود آنرا و حال آنکه آن
عیب دران بود و دیگر از ایشان گواهی داد با قرار فروشنده بآن عیب وقت
خریدن قبول نمیشود گواهی ایشان اذا ادعى الغريم الايفاء فشهد احد الشاهدين
بالاقرار بالاستيفاء والآخر شهد بالابراء لا تقبل ولو شهد الذي
شهد بالبراءة ان صاحب الحق اقر ان الغريم برى اليه من المال قبلت
شهادتهما كذا في محيط السرخسی (عالمگیری) وقتی که دین دار دعوی کرد رسانیدن دین
را بصاحب دین پس گواهی داد یکی از دو شاهد او باقرار کردن صاحب دین بگرفتن
آن دین خود و دیگر از ایشان بابرا کردن او از دین خود برای دین دار قبول کرده نمیشود
گواهی ایشان و اگر آن کسیکه گواهی داده است بابرا کردن صاحب دین گواهی داد باینکه
صاحب دین اقرار کرده است برائیکه دین دار خلاص گشته است پس از مال قبول کرده
میشود گواهی ایشان همچنین ذکر شده است در کتاب محیط سرخسی رحمة الله رجل علیه الف
لرجل فادعى انه وفاه دينه و اقام شاهدين شهد احدهما
بالايفاء والآخر على اقرار صاحب المال بالاستيفاء لا تقبل وكذالو
ادعى الغريم الايفاء فشهد احد شاهديه على اقرار صاحب المال
بالاستيفاء وشهد الآخر بالهبة والصدقة والتحليل لا تقبل كذا في فتاوى
قاضیخان (عالمگیری) مردی بر او هزار درم بود مر مردی را پس دعوی کرد که بدرستی او


جلد دوم
۳۵۸
کتاب الشهادة

اسم دین اور اگذاشته اند دو شاهد را که یکی از ایشان گواهی داد برساندن او آن دین را
و دیگر از ایشان گواهی داد باقرار کردن صاحب مال بگرفتن آن دین قبول کرد و نمیشود
گواهی ایشان و همچنین اگر دین دار دعوی کرد رسانیدن دین را بصاحب دین پس یکی
از دو شاهد گواهی داد باقرار کردن صاحب مال بگرفتن آن دین و دیگر از ایشان
گواهی داد بخشیدن برای او یا بصدقه کردن بر او یا بحلال گردانیدن برای او قبول کرده
نمیشود گواهی ایشان همچنین ذکر شده است در فتاوای قاضیخان اذا شهد رجلان على
رجل انه كفل بالف درهم لفلان عن فلان فقال احدهما الى شهر كذا
وقال الآخر حالة وادعى الطالب الحلول وجد الكفيل ذلك
كله او اقر بالكفالة وادعى الاجل والمال حال في
الوجهين (عالمگیری) وقتی که گواهی دادند دو مرد بر مردی که بدرستی این مرد ضامن شده
برای فلان از جانب فلان بهزار درهم پس یکی ازان دو شاهد گفت که ضامن شده است
تا فلان ماه و شاهد دیگر گفت که انقضائى حال است و طلب کننده مال دعوی میکرد
حال بودن آنرا و ضامن منکر بود از تمامی آن دعوی و یا اقرار میکرد بضامنی و دعوی
میکرد مدت را پس در هر دو جه آن مال در حال است ولو شهد احدهما انه وكله
بقبض دينه وشهد الآخر انه ارسله في اخذ دينه او شهد احدما
انه وكله بقبض دينه وشهد الاخرانه امره بقبض دينه
عن فلان او شهد احدهما انه وكله والاخرانه انا به مناب نفسها جلاله
نائب نفسه في قبض الدين او شهد احدهما انه وكله وشهد الآخر
انه جعله وصيا و لم يقل في حياته او شهد احدهما انه جعله وصيا

فایده
درینکه دو شاهد با هم اختلاف
کنند در ضامنی که در حال است
یا تا مدتی

فایده
درینکه یکی از دو شاهد بگوید که وکیل بودیم
بقبض دین و دیگر شاهد بگوید که رسول بود
بقبض آن یا یکی بگوید که او را وکیل کرده بود
و دیگر بگوید که او را فرموده یا یکی بگوید
که وکیل بود و دیگر بگوید
که وصی بود

محمد قبض
می دارم

در مخلاطه احوال
مت چاپ
شده میشود
بعید ہے


جلد دوم
۳۵۹
کتاب الشهادة

فی حیاته وشهد الاخوانه جعله وصيا ولم يقل في حياته ففي المسألة
الاخيرة لاتقبل شهادتهما وفيما سواها جازت ولا يصير
وكيلا بالخصومة عند الكل (قاضيخان) واگر یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی فلان
وکیل گردانیده بود مدعی را و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی آنفلان فرستاده بود او را و گرفتن
دین خود و یا یکی از ایشان گواهی داد که بدرستی آنفلان وکیل گردانیده بود که در گرفتن دین خود
و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی فرموده بود او را بقبض کردن دین خود از فلان د یا یکی
از ایشان گواهی داد که بدرستی فلان وکیل گردانیده بود او را و دیگر از ایشان گواهی
که بدرستی نایب گردانیده بود او را بجای خود یعنی اور انا یب خود گردانیده بود در قبض
کردن دین خود و یا یکی از ایشان گواهی داد که فلان وکیل گردانیده بود او را و دیگر از اینان
گواهی داد که بدرستی وصی گردانیده بود او را و نگفت که در وقت زندگی خود او را وصی گردانند
بود و یا یکی از ایشان گواهی داد که بدرستی فلان وصی گردانیده بود او را در زندگی خود و دیگر
از ایشان گواهی داد که بدرستی وصی گردانیده بود او را و نگفت که در زندگی خود پس درست است
آخر قبول نمیشود گواهی ایشان و در غیر آن روا است شاهدی بایشان و میگردد مدعی کیوان
بدعوی کردن بنزد همه علمای ما رحمهم الله تعالى ولواد علی الکفیل لطيئة فشهد
احد الشاهدين بالطيئة والاخر بالبرأة جازت شهادتهما (قاضیخان) واگر ضامن دعوی
کرد بخشیدن صاحب دین را و یکی از دو شاهد او گواهی داد بخشیدن او و دیگر از
از ایشان با براکردن او رو است گواهی ایشان واذا اقام شاهداً واحداً
ان فلانا احاله على هذا بالف درهم واقام شاهد اخر
انه احال بمائة دينار لا تقبل شهادتهما (عالمگیری) وقتی که مدعی گذرانید

فایده
در اینکه یک شاهد بگوید که صاحب دین
دین خود را بضامن بخشیده و دیگریه
بگوید که ابرا کرده برای او

فایده
در اختلاف دو شاهد در جنس ایک
که حواله بآن کرده شده است

بر محفل
د قوام

بعد از تمعن و ملاحظه اسلامه
میزان القیات حباب
سر راه شد
تالم سید پاچه
یک شاهد را


جلد دوم ۳۶۰ کتاب الشهادة

یک شاهد را که بدرستی که فلان مرا حواله کرد دست بر این مرد بهزار درهم وگذرانید شاهد دیگر
که بدرستی آن فلان مرا حواله کرد دست براین مرد بصد دینار قبول کرده نمیشود گواهی ایشان
لو ادعی الکفالة وشهد احدهما علی الکفالة والاخر علی الحوالة تقبل
على الكفالة ويحكم بها لانها اقل كذا فى الفصول العمادية وعالمکیری
اگر شخصی دعوی کرد ضامنی را بر مدعی علیه و یکی از دو شاهد او گواهی داد بضامنی او
و دیگر شاهد او گواهی داد بحواله قبول کرده میشود گواهی ایشان بضامنی او
و حکم کرده میشود بضامنی او زیرا که ضامنی کمتر آن دوست همچنین ذکر شده است
در فصول عمادی شهد احد الشاهدين على الكفالة بهذا اللفظ كواهى ميدهم
که فلان چنین گفت که اگر فلان شش ماه را این مال بفلان ندهد من ضمان کردم
ومن مال او را بدهم و شهد الاخر بهذا گواهی میدهم که فلان چنین گفت که این مال
را ضمان کردم این فلان بن فلان را تا شش ماه لا تقبل الشهادة كذا فى
الذخيرة (عالمگیری) یکی از دو شاهد گواهی داد بضامنی مدعی علیه باین لفظ که گواهی میدهم
که فلان که مدعی علیه است چنین گفت که اگر فلان تا شش ماه این مال را بفلان ندهد
من ضامن باشم که این مال را بدهم و گواهی داد شاهد دیگر باین لفظ که گواهی میدهم
که فلان که این مدعی علیه است چنین گفت که من این مال را ضامن باشم برا
فلان بن فلان که این مدعی است تا شش ماه قبول کرده نمی شود گواهی ایشان
همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره ادعت الصداق بعد العذق وادعى
الزوج انها وهبت الصداق واقام البينة فشهد احدهما على الهبة والاخر
على الابراء تقبل كذا فى الفصول العمادية (عالمگیری) زنی دعوی کرد مهر خود را

حاجی بوفعلی
ملا محمد اکرم

بعد از عصر و ملاحظه اعلام
میدان تعلقات جناب
کرده شد

فایده
اینه یکی از دو شاهد شاهدی دارد
بضامنی و دیگر شاهد شاهدی داد
بحواله و مدعی دعوی میکرد
ضامنی را

فایده
در اختلاف دو شاهد باسم و بن
مضمون برای شوهره ابراء
او برای او


جلد دوم
۳۶۱
کتاب الشهادة

پس از طلاق شدن او و دعوی کرد شوهر او که بدرستی این زن بخشیده است
مهر خود را و گذرانید شاهدان را پس یکی از دو شاهد گواهی داد بخشیدن آن
زن و دیگر از ایشان گواهی داد با برا کردن او قبول کرده می شود گواهی ایشان
همچنین ذکر شده است در فصول عمادی اذا طلب لشفيع الشفعة فاقا شاهدا

فایده
خلاف دو شاهد شفیع در مقدار
با و یا در جنس بهاء یا در فروشنده
زمین

شهد احدهما انه اشترى بالف درهم وشهد الاخر
انه اشترى بالفين وللمشترى يقول اشتريتها بلاثة
الاف لا تقبل شهادتهما وكذلك لو شهد احدهما
بالشراء بالف درهم وشهد الآخر بمائة دينار لا تقبل الشهادة وكذلك
لو شهد انه اشترى من فلان وشهد الاخرانه اشتري من فلان
آخر لا تقبل شهادتهما كذا فى المحيط (عالمكيرى) وقتی که طلب کرد شفیعه دار شفعه خود
را پس گذرانید دو شاهد را که یکی از ایشان گواهی داد که مدعی علیه که خرند دست خریده است
بهزار درم و دیگر از ایشان گواهی داد که خریده است بد و هزار درم و خریده میگفت
که خریده ام بسه هزار درم قبول کرده نمی شود گواهی ایشان و همچنین حکم است اگر یکی
از دو شاهد گواهی داد بخريدن بهزار درم و دیگر از ایشان گواهی داد بخریدن
بصد دینار قبول نمی شود این گواهی ایشان و همچنین حکم است اگر یک شاید
گواهی داد که خریده است از فلان کس و دیگر از ایشان گواهی داد که خریده است
از فلان دیگر قبول کرده نمی شود گواهی ایشان همچنین ذکر شده است در کتاب
محيط اذا شهد احدهما على اقرار ذي اليد ان العبد للمدعى وشهد
الآخر على اقراره ان المدعى اودعه اياه قبلت شهادتهما

بعد از تصحیح
میزان بمحکمه
کرد
وقتی


جلد دوم
۳۶۲
کتاب الشهادة
وقضى بالعبد للمدعى ولوشهد احدهما على اقرار ذى اليد ان
العبد للمدعى وشهد الاخر على قراره انه عبده وللمدعى
اودعه اياه قضى به للمدعى كذا فى المحيط لوشهد
احدهما على اقراره ان العبد للمدعى وشهد الاخر على قراره ان الله
دفع اليه لا تقبل ولا يقضى بالعبد للمدعى كذا فى الفصول
العمادية ولكن يؤمر المدعى عليه بدفع الى المدعى كذا فى الذخيرة (عالمكيرى)
وقتی که یکی از دو شاهد گواهی داد با قرار کردن ذوالید که بدرستی که این غلام مدعی را
و دیگر شاهد گواهی داد با قرار کردن او باینکه بدرستی مدعی امانت نهاده بود
او را نزد ذوالید قبول کرده می شود گواهی ایشان وحکم کرده می شود بآن
غلام برای مدعی و اگر یکی از ایشان گواهی داد با قرار کردن ذوالید باینکه
این غلام مر مدعی رست و دیگر از ایشان گواهی داد باقرار کردن ذوالید باینکه این غلام مرد عی ست
و مدعی امانت نداده بود این غلام را نرد من حکم کرده نمیشود بان غلام برای مدعی همچنین ذکر شد دور کتاب محیط و اگر
یکی از دو شاهد گواهی داد با قرار کردن ذوالید که بدرستی این غلام مر مدعی رست و دیگر از ایشان
گواهی داد با قرار کردن او باینکه بدرستی مدعی داده بود این غلام را با و قبول
کرده نمی شود گواهی ایشان وحکم کرده نمی شود بآن غلام برای مدعی همچنین ذکر
شد رست در فصول عمادی ولیکن امر کرده می شود مدعی علیه را بدادن آن
غلام بمدعی همچنین ذکر شد دست در کتاب ذخیره قال محمد فى كتاب الغصب
اذا ادعى رجل جارية فى يدى رجل وجاء بشاهدين شهد
احدهما انها جاريته غصبها منه هذا وشهد الآخر انها


جلد دوم
۳۶۳
كتاب الشهادة

جاريتہ ولم يقل غصبھا منہ ھذا قبلت شھادتھما وان شھد
احدھما انھا جاریتہ وشھد الاخر انھا كانت جاریتہ تقبل ھذه
الشهادة ایضا بخلاف مالوشھد احدھما انھا كانت في يده وشھد الاخر
انھا في يده لاتقبل ھذه الشهادة عند ابيحنيفة رح كذافي المحيط (عالمكيرى)
اگفته است امام محمد رحمہ اللہ در کتاب غصب که وقتی که دعوی کرد مردی کنیز ی را در دست
مردی و آورد دو شاهد را کہ یکی از ایشان گواهی داد که بدرستی این زن کنیز مدعی اسنغصب
کرده آنرا از نزد او این مرد و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی این زن کنیز اوست
ونگفت که غصب کرده آنرا از نزد او این مرد قبول کرده می شود گواهی ایشان و اگریکی
از ایشان گواهی داد که بدرستی این زن کنیز اوست و گواہی داد دیگر از ایشان که این زن
کنیز او بود نیز قبول میشود این گواہی بخلاف از انکہ یکی از ایشان گواہی بدهد که بدرستی
این کنیز در دست مدعی بود و گواہی بدهد دیگر از ایشان که بدرستی این کنیز دردست
اوست که قبول نمی شود این گواہی نزد امام ابو حنیفہ رحمۃ اللہ علیہ همچنین ذکر شده است
در کتاب محیط شھد احد الشاھدین علی اقرار ذى الید ان العبد للمدعى
وشھد الاخرانه اقر انه اشتراه من المدعى وقال للمدعى صاحب الید
اقربما قال الشاھد الثانی لم ابع منہ شيئا تقبل البينة ويقضي بالعبدالمد
ولو قال المدعى صاحب الیداقر باحد الامرین لا تقبل ھذه الشھادة كذا فی خزانۃ
المفتين (عالمگیری ) گواهی داد یکی از دو شاہد باقرار کردن ذوالید کہ بدرستی
این غلام مر مدعی راست و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی ذوالید اقرار
کرده است که خریده است او را از این مدعی و مدعی گفت که ذوالید اقرار کرده است

باین


جلد دوم ۳۶۲ کتاب الشهادة

با آن چیزیکه این شاہد گفت مگر بدرستی که من نفروخته ام بر او چیزی را قبول کرده
میشود گواهی ایشان و حکم کرده میشود بآن غلام برای مدعی و اگر مدعی گفت که ذوالید
اقرار کرده بود بیکی ازین دو چیز که شاهدان بیان کردند قبول کرده نمیشود این گواهی ایشان
همچنین ذکر شده است در کتاب خزانة المفتین رجل ادعى عبدا في يد رجل
واقام البينة فشهد احدهما علی اقراره انه وهب منه هذا العبد
وشهد الاخر على اقراره انه اشتراه منه بمائة دينار يأخذه المدعى
وكذالوشهد احدهما انه اقرانه اشتراه منه بمائة دينا وشهد
الآخر انه اقرانه اشتراه منه بالف درهم هكذا في الخلاصة (عالمگیری)
مردی دعوی کرد غلامی را در دست مردی و گذرانید شاهدانرا پس یکی از ایشان گواهی
داد با قرار ذوالید که بدرستی مدعی بخشیده بود این غلام را بمن و دیگر از ایشان گواهی داد
با قرار ذوالید با نیکه بدرستی خریده بودم این غلام را از مدعی بصد دینار در نیصورت
میگیرد مدعی آن غلام را و همچنین حکم است اگر یکی از ایشان گواهی داد که بدرستی ذوالید
اقرار کرده بود که خریده بودم این غلام را از مدعی بصد دینار و دیگر از ایشان
گواهی داد که بدرستی اقرار کرده بود که خریده بودم این غلام را از مدعی بہزا
درم همچنین ذکر شده است در کتاب خلاصة الفتاوی اذا شهد احد الشاهدين
ان الذي في يديه العبد اقران المدعى وهب العبد منه و
شهد الآخران ذاليد اقران المدعى تصدق به عليه وقال
المدعى صاحب اليد اقربالامرين الاانى ما وهبته منه وما تصدقت به
عليه فانه يقضى بالعبد للمدعى وكذلك لو شهد احدهما على اقرار


جلد دوم

۳۶۵

کتاب الشهادة

ذي اليد انه قد استاجره من المدعى بعشرة دراهم وشهدالاخر
على اقراره انه اشتراه منه بالف درهم اوشهد احدهما انه سمع ذاليد
انه يقول للمدعى هب هذا العبد منى والآخرا نه سمعه يقول
للمدعی تصدق به على اوشهد احد الشاهدين ان ذاليد قال للمدعى
بعنى بالف درهم والاخرانه قال للمدعى بعنی بمائة دينار قال للمدعى
اقرد واليد بذلك كله الا اني صايعته منه ولا اجرته فالقاضى في هذه الوجوه
كلها بالعبد للمدع هكذا فى الذخيرة (عالمگیری) وقتی که یکی از دوشا هد گواهی داد که بدرستی آن
کسیکه غلام در دست اوست اقرار کرده بود باینکه مدعی بخشیده است این غلام را باو
و دیگر از ایشان گواهی داد که ذوالید اقرار کرده بود که مدعی صدقه کرده است این غلام
را بر من و مدعی گفت که ذوالید اقرار کرده بود باین دو چیز مگر بدرستی که من نبخشی وام
با و این غلام را و نه صدقه کرده ام این غلام را برولپس درین صورت حکم کرده
می شود بآن غلام برای مدعی و همچنین اگر گواهی داد یکی از دوشاهد با قرار کردن ذوا ليام
که بدرستی به تحقیق باجاره گرفته ام این غلام را از مدعی بده درم و دیگر
از ایشان گواهی داد با قرار کردن ذوالید که بدرستی خریده ام
این غلام را از مدعی بهزار درم و یا یکی از ایشان گواهی داد که
بدرستی شنیده ام از ذوالید که میگفت مر مدعی را که ببخش این غلام
را بمن و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی شنیده ام از ذوالید میگفت
مدعی را که صدقه کن این غلام را بمن و یا یکی از دوشاهد گواهی داد
که ذوالید گفت مرمدعی را که بفر وش بمن این غلام را بهزار درم

بدار تصرف
میزان التقويم
کردی


جلد دوم
۳۶۶
كتاب الشهادة

و دیگر از ایشان گواهی داد که بدرستی گفت مدعی را که نفروختش بمن بصد دينار و مدعی
گفت که ذوالید اقرار کرده است بتمام انچه شاهدان بیان کردند مگر بدرستی من نفروخته ام
این غلام را براو و نه باجاره داده ام با و پس قاضی حکم کند در تمامی اینصورتها
بآن غلام برای مدعی همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره و لو شهد احد
الشاهدين على اقرار ذی اليد ان العبد للمدعى وشهد
الآخر على اقراره انه استأجره من المدعى اوارتهنه منه او
غصبه منه قضى بالعبد للمدعى وهذا اذا قال المدعى ان ذاليد اقر
بما قال الشاهدان الاانى مابعته وما أجرته و مارتهنته وماغصننى
كذبه يصير مكذبا احد الشاهدين فيما يدعى كذا فى الفصول العمادية (عالمگیری)
و اگر یکی از دو شاهد گواهی داد با قرار کردن ذوالید باینکه این غلام مدعی راست
و دیگر از ایشان گواهی داد باقرار کردن او باینکه باجاره گرفته ام این غلام را از مدعی
و یا گروگرفته ام او را زا و یا غصب کرده ام او را از او حکم کرده میشود بآن غلام برای
مدعی و این حکم وقتی است که مدعی بگوید که ذوالید اقرار کرده بود بانچه آن دو شاهد
گفتند مگر بدرستی من نفر وخته ام این غلام را با و و نه با جاره داده ام او را ونه گروه نهاده
ام او را با و و نه غصب کرده از من از جهت اینکه نگردد مدعی در و غگوی کنند؟
یکی از دو شاهد خود را در چیزیکه دعوی میکند آنرا همچنین ذکر
شده است در کتاب فصول عمادیه لوكان الذي في يديه
العبد اقران العبد كان للمدعى وادعى ان المدعى اعطاه صلة وجاء
شاهدین شهدا حدهما ان المدعى اقرانه نصدق

علیمه
کد بصی؟

اله؟
ح؟

بگوام؟


جلد دوم
۳۶۷
کتاب الشهادة

بهذا العبد علی المدعی علیه شهد الآخران المدعی اقرانه وهب هذا العبد من المدعی
فالقاضی لا یقبل هذه الشهادة الا ان یأتی بشاهد آخر یشهد على الهبة والصدقة و هذا بخلا
ما لوشهد احدهما ان المدعی اقرانه وهبه للذی فی یدیه وقبضه منه و
شهد الآخرانه اقرانه نحله لله تع فی یدیه وقبضه هکذا فی المحیط (عالمگیری)
اگر اقرار کرد آن کسیکه غلام در دست اوست باینکه بدرستی این غلام مدعی را بود
و دعوی کرد که مدعی داده است مرا بطریق انعام و آورد دو شاهد را که یکی از ایشان
گواهی داد که بدرستی مدعی اقرار کرده است باینکه صدقه کرده ام این غلام را بمدعی
علیه و گواهی داد دیگر شاهد که بدرستی مدعی اقرار کرده است که بخشیده ام غلام را
بمدعی علیه پس قاضی قبول نکند این گواهی را مگر وقتی که مدعی علیه بیارد یک شاهد
دیگر را که گواهی بدهد به بخشش و یا بصدقه و این حکم بخلاف آنست که اگر یکی از دو شاد
گواهی بدهد که مدعی اقرار کرده است که بدرستی بخشیده ام این غلام را برای
آن کسیکه در دست اوست و او قبض کرده او را از او و دیگر شاهد گواهی داد که
مدعی اقرار کرده که داده ام این غلام را برای آنکسیکه در دست اوست و
او قبض کرده آن غلام را که درین صورت قبول کرده می شود گواهی ایشان
همچنین ذکر شده است در کتاب محیط لوشهد احدهما انه اقربانه اخذ منه هذا
العبد وشهد الأخران هذا العبد له لا تقبل كذا في الخلاصة ولو شهد
احدهما انه اقرانه اخذ منه وشهد الاخر انه قرانه اودعه اياه جاز
شهادتهما حتى يومر المدعى عليه برد العبد على المدعى ولكن لا يقضى له بامانة
وكذلك لوان الذی شهد بالودیعه انما شهد انه اقراند دفعه الیه فلان


جلد دوم
۳۶۸
كتاب الشهادة

كذافي الذخيرة (عالمكيرى) اگر یکی از دو شاهد گواهی بدید که مدعی علیه اقرار
کرده است که گرفته ام از مدعی این غلام را و دیگر شاهد گواهی داد که این غلام مدعی ست
قبول کرده نمیشود گواهی ایشان همچنین ذکر شده است در کتاب خلاصة الفتاوی و اگر یکی از دو
شاهد گواهی داد که بدرستی مدعی علیه اقرار کرده است که گرفته ام از مدعی این غلام را
و دیگر شاهد گواهی داد که بدرستی مدعی علیه اقرار کرده است که مدعی امانت
نهاده است این غلام را نزد من روست این گواهی ایشان تا آنکه فرموده میشود مدعی علیه
را بر دکردن آن غلام بمدعی ولیکن حکم کرده نمیشود برای مدعی بملک بودن آنغلام برای
او و همچنین حکم است اگر ان کسیکه گواهی داده بود با مانت نهادن گواهی دا و باینکه بدرستی
مدعی علیه اقرار کرده باینکه فلان که مدعی است داده است این غلام را همچنین
ذکر شده است در کتاب ذخیره لوشهد احد هما ان صاحب اليد اقرانه غصبه
من هذا المدعى وشهد الآخرانه اقران هذا المدعى اودعه اياه اوانه
اقرانه اخذه من هذا المدعى قبلت شهادتها وأمر المدعى عليه بالرد
على المدعى ولكن لا يقضى بالملك للمدعى ونهى المدعى عليه على حجته
فى الملك حتى لو اقام المدعى عليه بعد ذلك بينة ان العين له فهى القائم
له بالعين وذكر فى المنتقى عين مسألة العبد ورصعها فى الثوب
وذكر انه اذا شهد احد الشاهد على اقرار صاحب اليد انه غصبه من المدعي
وشهد الآخر على قراره ان المدعى اودعه اياه وزادههنا زيادة على ما ذكر مسألة
العبد فقال وقال المدعى ذى اقر به اقرار جميعاً ولكنه اغتصب منى قبلت الشهادة
وجعلت لذى اليد به الثوب مقر املكه للمدعى ولما قبل من صاحب اليد بعد ذلك


جلد دوم
۳۶۴
کتاب الشهادة

قضیت به للمدعی وجعلت لمدعی علیه على حجته ثم قال ولو شهد احدهما
علی اقرار ذی الیدانه اخذ منه هذا الثوب وشهد الآخر علی اقراره انه اودعه ایاه
وقال المدعى قد اقر بما قالا لكن لم اودعه منه لا تقبل هذه الشهادة ولو شهد
احدهما على اقرار ذی الید ان العبد للمدعى وشهد الآخر على اقراره انه اودعه منه تقبل هذه
الشهادة وقضى بالعبد للمدعى هكذا فى المحيط والذخيرة (عالمگیری)
واگر یکی از دو شاهد گواهی داد که بدرستی ذوالید اقرار کرده باینکه غصب کرده ام این
غلام را ازین مدعی و دیگر شاهد گواهی داد که اقرار کرده است که این مدعی امانت نهاده است
نزد من این غلام را و یا گواهی داد که اقرار کرده است باینکه گرفته ام این غلام را ازین مدعی
قبول کرده میشود گواهی ایشان و فرموده میشود مدعی علیه را بر دکر دن آن غلام بمدعی ولیکن
حکم کرده نیست در ملک بودن آن غلام برای مدعی و بایستی میماند مدعی علیه
بر حجت و دلیل خود در باره ملک تا اینکه اگر مدعی علیه گذرانید بعد از ان شاهدانرا
که بدرستی که این مال مر است قاضی حکم کند برای او بآن مال وذکر کرده است در کتاب
منتقى عين همین مسئله غلام را وذکر کرده است آنرا در جامه یعنی بجای غلام جامه راذکر کرد
و چنین بیان کرده است آنرا که اگر گواهیدند یکی از دو شاهد که بدرستی ذوالید اقرار
کرده است که غصب کرده است این جامه را از مدعی گواهید او دیگر شاهد با قرار ذوالید
باینکه مدعی امانت نهاده است این جامه را نزد او فرموده است کتاب منتقی در اینجا و مشائخ ما فر موذان
بر انچه ذکر شده است در مسئله غلام پس گفته است که مدعی گفت بعد از شاهد ی شاهدان
که تحقیق ذوالید قرار کرده بانچکه میگویندو شاهد گفته اند ولیکن غصب کرده آنراز من قبول میکیم گواهی ایشاان
و میگردانم انکسی را که غلام در دست دست قرار کننده ملک او آن جامد برای مدعی و قبول میکنم از ذوالید
بعد ازان
قيد شده باشم
در جامه فقط


جلد دوم
۳۷۰
کتاب شهادة

بعد ازان شاهدانرا بهلاک بودن آنجامه بعد از ان گفته است که اگر یکی از دو شاهد گواهی داد باقرار کردن
ذوالید باینکه بدرستی غصب کرده ام از مدعی جامه را و دیگر شاهد گواهی داد باقرار کردن او باینکه گرفته ام ان
او جامه را حکم میکنم بان جامه برای مدعی دیگر داقع مدعی علیه را بحجت و دلیل او بعد ازان گفته ست که اگر
گویند که یکی از دو شاهد با قرار کردن ذوالید باینکه بدرستی گرو نیا م از مدعی این جامه را و دیگر شاهد گواهی داد
باقرار کردن او باینکه مدعی امانت نهاده انرا نزد من و گفت مدعی که تحقیق ذوالید اقرار کرده بانچز نیکه برو
شاهد گفته لیکن امانت نهاده ام انرا نزد او قبول کرده نمیشود این گواهی و اگر یکی از ایشان گواهی داد
باقرار کردن ذوالید باینکه بدرستی غلام مردعی راست و دیگر شاهد گواهی داد با قرار کردن او باینکه بدرستی
مدعی امانت نهاده است غلام را نزد من قبول کرده میشود این گواهی و حکم کرده میشود بان غلام برای مدار
همچنین ذکر شده است در کتاب محیط و ذخیره لو شهدا حد هما انه اقران هذ المکاب علی الودعه قرض
و شهد الاخرانه اقرانها وديعه القاضي لم يقبلهما الا اذا خلطة بقوا القضاء ان اما اذا ذكر احدا لسببين.
فقد كذب احدا لشاهدين لا يقبل هذا اذا شهد اعلى اقراره واختلفا في الجهة اما اذا شهدا جهة أن هذا
المدعى عليه الفدرهم فرض والاخران له علي الفدرهم وديعه فلانقبل الثاني خزانة المفتيان (عالمگیری)
و اگر گواهی داد یکی از دو شاهد که بدرستی مدعی علیه اقرار کرده براینکه این مدعی رابر من هزار درم قرض ان
و دیگر شاهد گواهی داد که بدرستی مدعی علیه اقرار کرده که بدرستی مدعی امانت نهاده نزد من هزار درم را قبول
کرده میشود گواهی ایشان و این حکم وقتی ست که مدعی دعوی کرده باشد هزار درم را مطلق بغیر با سب بستانین
اما وقتیکه ذکر کند در دعوی خود یکی از ان دو سبب را که قرض یا امانت است پس تحقیق دروغگو کرده
از دو شاهد خود را پس قبول کرده نمیشود گواهی ایشان و این حکم وقتی است که هر دو شاهد گواهی دی
باشند با قرار کردن مدعی علیه و با هم اختلاف کرد و باشند در سبب آن اما وقتیکه کی از بیان
گواهی بدهد باینکه بدرستی مراین مدعی را براین مدعی علیه هزار درم قرض است و دیگر شاهد گواهی بدهی


جلد دوم ۳۷۱ کتاب الشهادة

بدرستی مراین مدعی را نزد این مدعی علیه هزار درم امانت است پس قبول کرده میشود گواهی ایشان همچنین
ذکر شده است در کتاب خزانة المفتین اذا ادعی الشراء وشهد احد الشاهدین علی البیع بھذا
القدر من الثمن شهد الاخر کہ بایع از مشتری بهای این بنده را طلب میکرد ده دینار تقبل الشهادة
(عالمگیری) وقتیکه شخصی دعوی کرد خریدن چیز را و یکی از دو شاهد او گواهی داد بفر و ختن مدعی علیه
آنچیز را بر مدعی باینقدر از بها و دیگر شاهد گواهی داد که فروشنده از ین خرنده بهای این غلام را
میخواست ده دینار قبول کرده میشود این گواهی ایشان ادعت امرأة ارضا وشهد احدھا
ان هذه الارض ملکھا لان زوجھا فلانا دفع الیھا ھذه الارض عوضا عن الدست پیما وشهد
الآخرانھا ملکھا لان زوجھا اقرانھا ملکها تقبل شهادتها ولوشهد احدهما ان زوجها
دفع اليها لجهة الدست پیمان و شهد الاخر ان زوجھا اقران دفع الیھا
لجهة الدست پیمان تقبل كذا في الحادية (عالمگیری) زنی دعوی کرد زمینی راو یکی از دو شاهد
گواهی داد که بدرستی این زمین ملک این زن است زیرا که شوهر او فلان داده است با و این زمین را
عوض از جهیز عروسی او و دیگر شاهد گواهی داد که بدرستی این زمین ملک این زن است زیرا که شوهر او
اقرار کرده که این زمین ملک این زن است قبول کرده میشود گواهی ایشان و اگر گواهی داد یکی
از دو شاهد که بدرستی شوهر او داده با واین زمین را بجهت جهیز عروسی او و دیگر شاهد
گواهی داد که بدرستی شوهر او اقرار کرده که من داده ام با و این زمین را بجهت جهیز عروسی او
قبول کرده میشود گواهی ایشان همچنین ذکر شده است در کتاب فصول عمادی
ادعی العقار مير اثا عن ابيه فشهد احد الشاهدین ان ھذا العقار ملکه والاخر
ان هذه الضيعة ملکه لاتقبل لان العقار اسم للعرصة المبنية والضيعة اسم للعرصة
لاغیر فصار كما لو ادعى العقار وشهدا على البستان لا تقبل كذا في خزانة المفتین (عالمگیری)


جلد دوم ٣٧٢ كتاب الشهادة

شخصی دعوی کرد عقار را که میراث مانده از پدر من پس یکی از دو شاهد گواهی داد که
این عقار ملک این مدعی است و دیگر شاهد او گواهی داد که این ضیعه ملک این مدعی است
قبول کرده نمیشود این گواهی زیرا که لفظ عقار نام میدانی بنا کرده شده است و ضیعه نام میدانی
خالی است نه دیگر چیز پس گردید اینصورت مانند انکه اگر مدعی دعوی کند عقار را و شاهدان
او گواهی بدهند بباغ قبول کرده نمیشود همچنین ذکر شده است در کتاب خزانة المفتین واذا
شهدا على رجل انه سرق بقرة واختلفا في لونها قطع (هدايه) كما لو اختلفا في ثياب
السارق فقال احدهما سرقها وعليه ثوب احمر وقال الاخر ابيض فانه يقطع وكما لو اختلفا
في مكان الزنا من البيت فقال احدهما في هذه الزاوية وقال الاخر في تلك فانه يحد
(فتح القدير) وان قال احدهما بقرة والاخر ثور لم يقطع وهذا عند ابی حنیفة رحمه الله
هدايه
وقالا يقطع في الوجهين جميعا و يحكم على القطع اليكم على القاوان او د ليلى الرامية منون الما يمل على المنى
وقتیکه دو شاهد گواهی دادند بر مردی که درستی این مرد دزدیده است ماده گاوی را و با هم اختلاف کردند
در رنگ آن ماده گاو بریده میشود دست آن دزد چنانکه اگر دو شاهد با هم اختلاف کنند
در جامهای دزد پس یکی از ایشان بگوید که دزدید این ماده گاو را و حال آنکه بر او
جامه سرخ بود و دیگر از ایشان بگوید که بر او جامه سفید بود پس بدرستیکه در صورت
دست دزد بریده میشود و چنانکه اگر دو شاهد با هم اختلاف کنند در جای زنا از یک خانه
پس یکی از ایشان بگوید که درین کنج خانه بود و دیگر از ایشان بگوید که دران کنج بود پس
بدرستیکه در یصورت حد کرده میشود و اگر گفت یک شاهد که دزدیده است ماده گاورا
و دیگر شاهد گفت که دزدیده است نرگاو را بریده نمیشود دست آن دزد و این حکم
نزد امام اعظم است و گفته اند صاحبین اورحمہما اللہ تعالیٰ کہ بریده میشود دست آن نزد

فایده
(اختلاف دو شاهد در رنگ)
(گاو دزدیده شده)


جلد دوم ٣٧٤ کتاب الشهادة

و ہر دو صورت و سخن بکر مصنف رحم در بریدن دست در دزدی و واجب شدن تاوان مل آن دزد بظاہر نفس است که
تاوان گاہ واجب میشود بریدن در گفته شده که بخلاف در میان امام عظم وصاحبین ابو حمہ اللہ تعالی درمه زنگهاست که حکم
صحیح تر است یعنی در سر و دزنگی که دو شاه ختلاف کنند نزد امام رحمہ اللہ علیہ دست در بریده میشود نزد ایوب
رحمہ اللہ تقا دست او بریده میشود صورت عار وعلي هذا البقر له بقرة ولم يذكر طالونها واقام بينة مشهد
احد عم ابنة حمراء والاخر سوداء قال ابو حنيفة تقبل البينة لوان الشهر و عتق لكنها لا احدهما لم يعم الامام الحدیث
صورت این مسئلہ که در میان امام عظم و صاحبین ابورحمہم اللہ خلافی است نیست که مدعی دعوی کرد بر مردی که یکرسی
این مدعی علیه در ز دیده است ماده گاو را و ذکر کرد آناده گاو زنی وکند نزنید شاد ران پس یکی از ایشان گواهی باد
بر در دیدن ماده گا و سرخ و دیگر ایشان گواهی داد بر در دیدن ماده گاو سیاه گفته است امام ابوحنیفه رحم قبول میشود
انگاه ای دبرید میشود دست آن مدعی علیه و آرانسی که دزدیده شده از او معلوم کرد رنگی امانن اگر گفت که ماه گاه
سرخ بود پس یکی از دوشا ہ او گفت ماده گاو سیاه بود بریده میشود دست آن مدعلی علیه با تفاق حضرت امام مصان
رحمهم الله تقا وكذا الخلاف فيما اذا ادعى قرقة تور مطلق و قال احمد عمر اور دي قال الاخروي او نعم الالحان لهم تقبل
اجماعا ( فتح القدير) در چنین خلاف است میان امام ابوحنیفه و صاحبین ابورحمه اللہ تقا در انصورت که دری تو
ند ورزی جامه مطلق اوی کی از دوشا د او بگوید کہ جامه بر روی بود دیگر بگوید که مری بود پسی زدامام عظم حہ شادی
قبول میشود و دست دزد بریده میشود ونز صاحبین ابورحمہ اللہ تقا بریده میشود دست او و گروه شاہد باہم اختلاف
کردند در زمانہ یا جای دزدی قبول کرده میشود گوایی ایشان باتفاق مامان مار رحمهم الله تاوان اختلفا في الة القتل بان
بالقتل غير ان احدهما شهد بالقتل بالعصاء الاخر بالقتل بالسير يقبل شهادتهما كذا في المحيط اذا شهد احد
انه قتله بمحلة وشهد الآخر انه قتله محلة لا تقبل شهادتها وان قال احد هما قتله بالسيف
وقال الاخر لا احفظ الذى قتل به لا تقبل شهادتهما كذا فى الذخيرة (عالمكيري) واگر دوشاة
باہم اختلاف کردند درالت کل بیریق که رسید در کشتن کی لین کی ازایشان گواہید و ندکشتن عصا


جلد دوم
كتاب الشهادة

و دیگر از ایشان گواهی داد بکشتن بشمشیر قبول کرده نمی شود گواهی ایشان
همچنین ذکر شده است در کتاب محیط و اگر یکی از دو شاهد گواهی داد که بدستی
این مدعی علیه کشته است فلانه را به قصد و دیگر از ایشان گواهی داد که بدست
او را بخطا کشته است قبول نمی شود گواهی ایشان و اگر یکی از ایشان
گفت که کشته است او را بشمشیر و دیگر از ایشان گفت که با دند؟
آن چیز یرا که او را بآن کشته است قبول کرده نمی شود گواهی ایشان
همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره الباب السابع في اختلاف
البينات ودفع بعضها بعضاً باب هفتم ثابت است در بیان
اختلاف کردن دو طایفه شاهدان با همدیگر خود و دفع کردن بعض
ایشان بعض دیگر را واذا شهد شاهدان انه قتل
زيد يوم النحر بمكة وشهد اخران انه قتل يوم النحر بالكوفة واجمعوا عند
الحاكم لم تقبل الشهادتين لان احديهما كاذبة بيقين
وليست احديهما با ولى من الاخرى فان سبقت احداهما
وقضى بها ثم حضرت الاخرى لم تقبل لان الاولى
ترجحت باتصال القضاء بها فلا تنقض بالثانية (هدايه)
ونظيره رجل معه ثوبان احدهما نجس فوقع تحريه
على احدهما وصلى فيه ثم وقع تحريه
على الأخر لا يجوز الصلوة فيه لان الاول اتصل
به حكم فلا ينتقض بتحرى آخر (عينى)

گواهی میزان
باشد
تسلیم می کند


جلد دوم
۳۷۵
کتاب الشهادة

دوستی که ده شاهد گواهی داد که بدرستی این شخص کشته ست زید را در
روز عید اضحی در شهر مکه معظمه و دوشاهد دیگر گواهی دادند که بدرستی کشته ست
اورا در روز عید اضحی در شهر کوفه و هر دو طایفه شاهدان یکجاشد
نزد قاضی قبول کرده نمیشود هر دو گواهی زیرا که یک طایفه از ایشان
دروغگوست بیقین و یک طایفه از ایشان بهتر نیست از دیگر طایفه
به قبول شدن پس اگر یکی ازان دو گواهی پیشتر اداشده بودند نزد قاضی
و حکم کرده شده بود بآن بعد ازان حاضر شد دیگر گواهی قبول
کرده نمیشود آن دیگر گواهی زیرا که گواهی اول بهتری یافته ست
قبول شدن آن بسبب پیوستن حکم قاضی بآن پس آن گواهی
اول نمیشکند بگواهی دوم و نظیر این حکم این است که با مردی
دوجامه بود و یکی ازان دو جامه پلید بود پس رفت و افتاد فکر او
بپاکی یکی ازان دو جامه و نماز خواند در آن جامه بعد از ان رفت
فکر او بپاکی آن دیگر جامه رو انمی شود نماز او دران دیگر جامه
زیرا که حکم شرع پیوست شده است بپاکی جامه اول پس
حکم شرع نمیشکند برفتن فکر بپاکی دیگر جامه واشار الی
انهما لو اختلفا فی الزمان او الالة التي وقع القتل بها لم
تقبل لما بينا وذکر في السراج الوهاج وفائدة ذلك فيما
اذا قال ان لماج العام فعبده حرفاقام العبد
شاهدين انه قتل يوم النحر بالكوفة

فایده
اختلاف دو طایفه شاهدان
در الت قتل

محمد اکرم

رساندن خطهای ایشان
مطلب باشد
نزدیکامد

فالعلم


جلد دوم
٣٧٦
كتاب الشهادة

فاقام الورثة انه قتل بمكة وقيل يكون المشهود
به القتل لانهم لو شهد واعلى اقرارالقا
تل بذلك في وقتين او مكانين تقبل كذا
في سراج الوهاج (بحر رائق) واشارت کرد مصنف رحمه الله بانيكه
اگر دو طایفه شاهدان با هم اختلاف کردند در زمانه کشتن و یا در ان
آلتی که کشتن بان واقع شده بود چنانکه گواهی داد یک طایفه بکشتن
بعصا و دیگر طایفه بکشتن بشمشیر قبول کرده نمي شود گواهی ایشان
از جهت آن دلیلی که بیان آنرا کردیم و در کتاب سراج و ملح ذکر
کرده است که فایدۀ این حکم ظاهر می شود در آنصورت که اگر کسی
گفته بود که اگر درین سال حج نکردم پس غلامم آزاد باشد پس گذرانید
غلام او دو شاهد را که آنکس کشته شده است روز عید قربان در مکه
پس درین سال حج نکرده و من آزاد شده ام پس وارثان آنکس گواهان
گذرانیدند که بدرستی آنکس کشته شده در مکه معظمه پس درین سال
حج کرده و غلام او آزاد نشده و مقید شد این حکم بانیکه آنچه نگواهی
بان داده شده کشتن باشد زیرا که اگر دو طایفه از شاهدان گواهی
دادند با قرار کشنده در دو وقت کشتن آنکس یا در دو جا قبول می شود
گواهی هر دو طایفه همچنین ذکر شده است در کتاب سراج وملح ...
وفي النوادر لو اقام ابن رجل البينة ان هذا قتل
ابي يوم النحر بمكة واقام ابن آخر البينة ان هذا

محمد اکرم

بعد ازین خلاصی های برون
چاپ کار شد
تیم محمدی


جلد دوم
۳۷۷
کتاب الشهادة

الآخر قتل اباه يوم النحر بكوفة قبلت البينتان
ويحكم لكلواحد منهما بنصف الدية ولوكان
المقتول اثنين والقاتل واحدا بطلت الشهادة (عالمگيري)
و در کتاب نوادر ذکر شده که اگر پسر مردی گذرانید شاهدانرا که بدستی
این مرد کشته است پدر مرا در روز عید قربان در مکه معظمه و دیگر پسر او
گذرانید شاهدان را که بدرستی فلان دیگر غیر آن مرد اول کشته است پدر
مرا در روز عید قربان در کوفه قبول کرده می شوند هر دو طایفه گواهان و حکم کرده میشود برای هر کدام
از دو پسر او بنصف دیت و اگر کشته شده دو کس بودند و کشنده یک کس بود پس وارث
یک کشته شده گواهان گذرانید که این مرد مورث مرا در روز عید قربان در مکه معظمه کشته است
و وارث دیگر کشته شده گواهان گذرانید که همین مرد مورث مرا در روز عید قربان
در کوفه کشته است باطل می شود گواهی هر دو طایفه شاهدان ونظیره ما ذکر
فى الجامع لو اقام الابن الأكبر البيئة ان الابن الاوسط
قتل اباه والوسط اقام البيئة ان الاصغر قتل اباه والاصغر
اقام البينة على الاكبر انه قتل اباه فهذه البينات مقبولة
ويكون لكل واحد على صاحبه ثلث الدية كذا فى محيط الشخي (عالمگيري)
و نظیر این حکم آنست که ذکر شده در کتاب جامع که اگر پسر بزرگتر کشته شده
گذرانید شاهد انرا که بدرستی پسر میانه او کشته است پدر مرا و پسر میانه گذرانید
شاهد انرا که بدرستی پسر خرد تر کشته است پدر مرا و پسر خرد ترگذرانید شاهدانرا
بکشتن پدر خود بر پسر بزرگتر پس این سه طایفه شاهدان قبول کرده می شوند و میشود

بعد از حفظ
چاپ کرد

مهر مهر کدام


جلد دوم
۳۷۸
کتاب الشهادة

مر هر کدام را ازین پسران سوم حصه دیت بر صاحب او همچنین ذکر شده
در کتاب محیط سرخسی ولو ان الابن اقام البيئة ان هذا الرجل قتل اباه عمداً بالسيف
منذ عشرين سنة وانه لا وارث له غيره واقامت المرأة البيئة انه تزوجها منذ خمس عشرة
سنة وان هؤلاء اولاده منها وهم ورثته قال ابو حنيفة رحمة الله تقبل
بيئة المرأة ويثبت النسب استحسانا ولا تقبل بيئة الابن على
القتل كذا فى محيط السرخسى ولو اقامت المرأة البيئة على النكاح ولم تأت
بولد فالبيئة بيئة الابن والميراث للابن دون المرأة ويقتل القاتل بقضان
الشجاعية وهو قول ابي يوسف ومحمد رحمهما الله تعا كذا في المحيط (عالمكيرى)
واگر پسر مرده گذرانیند شاهدانرا باینکه بدرستی این مرد کشته است
پدر مرا بقصد بشمشیر از مدت بیست سال وبدرستی که این کشته شده را
وارثی غیر من و شاهدان گذرانید زن باینکه آن مردہ بنکاح گرفته بود
مرا از مدت پانزده سال و بدرستی که این کسان اولاد آن مردند از من
وایشان وارثان اویند گفته است امام ابو حنیفه رحمۃ اللہ علیہ کہ قبول
کرده میشود گواهان زن و ثابت میشود نسب اولاد و از ان مرده از روی
استحسان و قبول کرده نمیشود گواهان پسر بکشتن آمرز پدر او را همچنین ذکر
شده است در کتاب محیط سرخسی و اگر آنزن گذرانیند شاهدان را بنکاح
وحال آنکه نیاورده بود ولد يرا پس معتبر شاهدان پسرست و میراث او مرا
پسرست نه زنرا و کشته میشود آن کشنده که بروشاهدان گذرانیده بود
وجز این نیست که عمل باستحسان کرده میشود خاص در باره نسب و بین

دعوای زن
با شد
نسبش آمد


كتاب الشهادة
۳۷۹
جلد دوم
قول صاحبین است رحمهما الله تعالی همچنین ذکر شده است در کتاب محیط وفي الاصل
اذا قام رجل البينة على آخـر انه قتل اباه عمداً
فى الربيع الأول فاقام المدعى عليه البينة انهم رأوا اباه
حیا بعد ذلك الوقت اوانه كان حيا واقرضه الف درهم بعد
ذلك وانهما عليه دين واقام رجل على آخر البينة انه اقرض فلانا
اباه امس الف درهم وانها عليه دين واقام الآخر البينة ان اباه
مات قبل ذلك الوقت او اقامت امرأة رجلين ان فلانا طلق امرأ
يوم النحر بالكوفة واقام فلان البينة انه كان في ذلك اليوم جا
بمنى فالبينة بيئة المدعى ولا يلتفت الى بينة المدعى عليه الاان
تأتى العامة وتشهد بذلك فيؤخذ بشهادتهم كذا في الذخيرة (عالمگیری)
و در کتاب مبسوط ذکر شده است که اگر مردی گذرانید گواهان را
بر دیگری که بدرستی که او کشته است پدر مرا بقصد در ماه ربیع الاول
پس گذرانید مدعی علیه گواهان را که گواهی دادند با ینکه بدرستی ما زنده
دیدیم پدر او را پس از ان وقت یا گواهی دادند که بدرستی که او زنده
بود و این مدعی علیه قرض داد او را هزار درم بعد از ان وقت و بدرستی که
آن هزار درم برا و دین است یا مردی گذرانید شاهدان را بر مرد دیگر
که بدرستی قرض دادم دیروز بفلان پدر تو هزار درم را و بدرستی که
آن هزار درم بر او دین است و آن مرد دیگر گذرانید شاهدان را
که بدرستی پدر من مرده است پیش از ان وقت و یا زنی گذرانید دو مرد را
که بدرستی

به مطبعه خان محمد ولی خان
چاپ زده شد

بنده حبیب الله شینوار


جلد دوم
۳۸۰
کتاب الشهادة

که بدرستی فلان طلاق کرده است مرا روز عید فطر بان در کوفه و آن
فلان گذرانید شاهدان را که بدرستی در آنروز من حج کننده بودم در میا
پس در اینصورتها معتبر گواهان مدعی است و التفات کرده نمی شود
بشاهدان مدعی علیه مگر آنکه بیایند مردم عامه و گواهی بدهند بآن گفته
مدعی علیه پس عمل کرده میشود بگواهی ایشان همچنین ذکر شده است
در کتاب ذخیره و لوان الوارث اقام البينة على رجل انه قتل اباه
یوم كذا وقضى القاضى بذلك ثم اقامت امرأة البينة انه تزوجها بعد
ذلك اليوم لا تقبل بينتها (قاضیخان) و اگر بدرستی وارث
مرده گذرانید شاهدان را بر مردی که بدرستی این مرد کشته است
پدر مرا در فلان روز و قاضی حکم کرد بآن بعد از ان زنی گذرانید
شاهدان را که بدرستی که پدر او بنکاح گرفته بود مرا بعد از ان روز
قبول کرده نمی شود شاهدان آن زن ولو اقام البينة على دار في يدي رجل
انها كانت لابيه مات ابوه يوم كذا وورثها المدعى لا وارث له
غيره واقامت امرأة البينة ان اباه تزوجها يوم كذا بعد
اليوم الذي ذكرا الابن موته فيه وولد له هذا الولد ثم مات
بعد ذلك ولها المهر والميراث فان القاضي يقضى لها بالمهر والميراث
سواء قضى القاضى ببينة الابن او لم يقض (قاضیخان)
و اگر کسی گذرانید شاهدان را برزنی در دست مردی باینکه بدرستی این
سرای بود مرپدر او را و پدر او مرده است در فلان روز و میراث گذاشته است

بعد از و خط ۱۳۵ بن میزان
چاپ کرده شد
ن مجید بشمرد


جلد دوم
۳۸۱
كتاب الشهادة
آنرا برای مدعی و دیگر وارثی نیست مرا و را غیر از مدعی وزنی گذرانید شاهدان
که پدر او بنکاح گرفته بود مرا در فلان روز بعد از ان روزیکه ذکر کرد پر او
مردن پدر خود را در ان روز وزاده بود او را این ولد و بعد ازان
پدر او مرد و مراست مهر و میراث او پس بدرستی که قاضی حکم کند برای
آنزن بمهر و میراث برابر ست اینکه قاضی حکم کرده باشد بشاهدان پر
یا حکم نکرده باشد فان اقامت امرأة اخرى البينة بعد ماقضى القا
ببينة الاولی انه تزوجها بعد ذلك الوقت قبلت بيئتها ايضا (قاضیخان)
پس اگر گذرانید دیگر زنی شاهدان را بعد از حکم کردن قاضی بشاهدان
آن زن اول باینکه پدر او بنکاح گرفته بود مرا بعد از ان وقتی که پسر کرد کرد
کرده بود مردن او را در انوقت شاهدان آن زن دیگر نیز قبول کرده می شود
ولو شهدا ثنان انه طلق امرأته يوم النحر بمنى وشهد آخران انه اعتق عبده
بعد ذلك اليوم بالكوفة فان القاضى يقضى بالطلاق بالوقت
الاول فان استقام ان يكون في المكانين جميعاً باسرع ما يقدر عليه
من السیر قضی بشها دیم جميعاً والا بطل الوقت المتاخر كذا في المحيط عالمکیری و اگر دو شاهد گواهی دارت
که بدرستی فلان طلاق کرده است زن خود را روز عید قربان در منا و دو نفر دیگر گواه
دادند که بدرستی فلان آزاد کرده است غلام خود را پس از ان روز در کوفه پس بد کی که
قاضی حکم کند بطلاق زن او در وقت اول که روز عید قربانست پس اگر ممکن بود و صورت
اینکه آن فلان در بماند و وقتی که هر دو طایفه گواهان ذکر کرده اند در ان ہر دو جامی
شود شتاب ترین رفتاریکه بآن قادر باشد حکم کنند قاضی بگو ہی ہر دو طایفه شاهدان


جلد دوم
۳۸۲
كتاب الشهادة
اگر ممکن نبود حاضر شدن او در ان وقت در ان دو با پس گواهی فرقت دوم باطلست همچنین ذکر شده است
در کتاب محيط ولو قال امراياتي أيتكما اكلت هذا الرغيف في طالق و شهدا هلدان ان هذه اكلت الرغيف السه
ان الاخرى اكلت هذا الرغيف القضي بتنهاد توقفي منها احداهم بين الاخر بنا الفرة و الثاني كذافي محيط السرسي
اوان وقالا شهدنا معه احد الي يتم شملت من النامع اوعاد واشهاد اصل منها فجاء باخير فشهدا تقبل شهانا من
و اگر گفت مردی بر دوزان خود را که هر کدام ازشما که خورد این قرص نانز اپس او طلاق باشد و گواه پیدا دند دو شاه
کہ بدستی این نان خورده است انقرص نانزا و دو شاهد دیگر گواه پیدا دند که آن زن دیگر خورده است انقرص نانزا
قبول کرده نمیشود گواهی هر دو طایفه اگر قاضی حکم کرده کواہی یكطایفه قبول کرده نمیشود گواهی طایفه دیگر همین ذکر شده است
در کتاب محيط ستی واکر قاضی رد کرد گواهی هردوطایفه راپس یکطایفه الیشان بردند بعد ازان گواهی داد آن طایفه دیگر
بها یچیز ی که در اول گواهی داده بودند بان و بازگردانیدند گواهی خود را قبول کرده نمیشود گواهی ایشان پس اگر آورد ان ر ا ورا
دو شاهد دیگر را قبول کرده میشود گواهی ایشان همچنین ذکر شده است در کتاب محيط ولو شهد ان اطلق عر او يوم
با لكوفة والاخر ان خلق هند يوم النجم عكم تنها باطل الامامة صدق البنيت عاني محيط الرسي ولوسهد ان مالك
في يوم معيق فلو من الايام وسينا قديم اليسير الراكب من الكوفة الى مكة جازت شهادتها (بجر)
اکر کواه پیدا دند دوشاهد که بدستی اینمرد طلاق کرده است عردان خود را در روز عید قربان در کوفه و دو شاهد دیگر گواه پیدا دند که بدستے
اوطلاق کرد دست زینے را در روز عید قربان در مکه معظم پیس گواهی هردوطایفه باطل است اکراینکه میکطایفه شاهد ان پسر قاضی حکمران
بگواهی ایشان بعد ازان آمد طایفه دیگر التفات بکند قاضی بشاهدین ان دوم طایفه و اگر هر دو طایفه شاهد ان گواهی داند بان دو دعوى
در دو روز جداگانه آن روز با حلال ک در میان ان دو روز آنقدر زمانه بود که سوار سرعت را آن تا از کوفہ تامکہ معظمہ پیری گواهی هردوطایفه رواش امینی
البينتان زوجها طلقها يوم النحرو الا قروا قام عبدة البيئة انه اعتقه في دلالي يوم مقدحية البنتنا الميامي من
ذلك كله فالبينتاباطلتان فان صدق الرجل احدى البينتين وحمد الأخرى قضى عليه الملا
والعتاق جميعا كذافي المحيط ( عالمگيري ) و اگر زن شخصی گواه پیدا داند انکه بدرستی شوهر من طلاق کرده است مراور دوانه


۳۸۴
جلد دوم
۳۸۳
کتاب الشهادة

من فلان عمر ومنکر هم مینی نداننکه زوجه شاهد
بلکه برانند که درنکاح عمر وام و عمر ومنکر باشند
ازان شاهدان مسلمان بهتر اند از شاهدان
نصرانی وقتیکه هر دوی شان شاهد گذرانند
گواهان نصرانی بر نکاح زن نصرانی گواهان
فاسد بودن نکاح بهترند از گواهان بصحت
نکاح گواهان زن در قدر مهر بهترند از گواهان
شوهر اگر شاهد بود مهر مثل از برای شوهر گواهان
زن که بدرستی پدر او بنکاح داده بود اورا
درحالیکه او بالغ بود ورضانداده بود بهترند
از گواهان شوهر که بدستنی انزن نا بالغ بود
بيّنة المواوان ادعيا التزويج كلاهما ملكها الي
من بينة الزوج انها ملكه بينة الزوج في بيته
انه ملكه وفي حقه بينة المرأة بينة الصحة اولى
في مالو ادعى الزوج الابراء من المهر و السعد
وعدتهما ان يقا ان من بينة انها ابرأته
من المهر شرط اولی من بينة الزوج بانها ابرأته
بينة الزوج انها ابرأته من المهر اولى من بينة
انه كان مقرابه ایا لان بيّنة المرأة انه تزوجمها
اولى من بينة ورثته انه مات في حضرته فكذ ادعای
عید قربان در موضع رق و غلام او گذرانید شاهد انرا که بدرستی آزاد کرده است مرا دران روز عید قربان در شناوند نه برد و
از شاهدان یکجا و آخره منکر بود از طلاق کردن زن آزاد کردن غلام پس گواهی هر دو طایفه باطل است اگر سنگر گرد انزو
یکطایفه را و منکر شد از دیگر طایفه حکم کرده میشود بطلاق زن و آزادی غلام هر دو همچنین ذکر شده است در کتاب محیط
او اقد ذكر سيد الوالد في نقصه جملة مسائل في ترجيح البيناتلخصتها تلخيصا حسنا با وجز عبارة وقد ذكر
انه قصد ان لا شخذ من النصاب الشرع الشريف فاحببت الاقتداء به ركن لك خطه بخط باب عجيبت يده الا يضام
الحمد له والاستعانه باله وصاح تم اتكملة ردالمحتا من میگویم که تحقیق خواجه و پدر من ذکر کرده است در کتاب نتج خودتمایم
در باره بهتری طایفه گواهان بعضی بربعضی وکوتاه کردم آنرا کوتاه کردن نیکو بلفظ کوتاه ترو تحقیق پدرمن ذکر کرده است
که قصد کرده ام بذر آن مسائل را بدست کردن بصاحب شرع شریف اصلی اله علیه وسلم پس دوست داشتم پیروی سید خود
همچنین بجهت خدمت کردن جناب جد من خواجه سنتیان و رسولان در حالیکه مددخواهنده و یاری جوینده ام بدداد
و مددایشان صلی الله تعلیہ علیہ وسلم اجمعین (نکاح) بينة الاستباحة اولي في رجلين ادعيا نكاح امراة
فلبينة رد البكر النكاح عند تزويج وليها اولى من بيّنة سكوتها وبيّنة الزوج على رضاها أو اجازتها اولى من
بينة ردها بينة زيد انه أقر انما ولى من بينتها انها امرأة عمر والمنكر بينة المسلم اولى من بينة النصر الي
اذا اقاما بينة نصرانية على نكاح نصرانيته بيّنة فساد النكاح اولى من بيّنة صحته بينة المرأة في تقر المهر اولي من
بينة الزوج أن شهد بمه المثل لزوج بينة المرأة أن با جارت مجلة المهرعمرتز ويجت ينة الزوج انها كانت قاصرة ( تكملة رد المحتا)
بیان بهتری گواهان در نکاح اینکه گواهان میکه پیشتر است از روی تاریخ یعنی تاریخ دعوای فریش است بهتران در جوان
شدن در دعوای دو مرد یکه دعوی کرده باشند نکاح زنی را شاهدان رد کردن دختر دوشیزه نکاح رادر وقت نکاح دان
ولی او اور ابهتر ندز قبول شدن از شاهدان سکوت کردن او در انوقت و شاهدان شوهر بر رضا بودن زن بنکاح یا بایجا
کردن او نکاح رادر وقت عقد ولی بهترند بقبول شدن از شاهدان رد کردن او یعنی از شاهد انیکه گواهی میدهند که نکاح دارد
کرده است شاهدان زید باینکه بدرستی این زن نکاح کرده شده ز یه است بهترند بقبول شدن از گواهان زن باینکه بدرستی


جلد دوم
۳۸۵
کتاب الشهادة

شاهدان زن به اینکه بدرستی انسرائی که من و شوهرم سکونت میکنیم
دران ملک من است بهترند بقول شدن از شاهدان شوهر باینکه بدرستی
آن سرای ملک من است شاهدان شوهر در باره متاع زنانه مانند زیور و غیر
که بگذرانند که ملک من است بهترند بقبول شدن از گواهان زن که ملک
بودن آن برای خود بگذراند گواهان تندرستی که گواهی بدهند به تندرستی بهترند
بقبول شدن در صورتیکه شوهر دعوی ابرا کردن زنرا از مهر او در حال تندرستی
آن زن و وارثان انزن دعوی کنند که ابراء او در حال بیماری او بود گواهان
زن به اینکه بدرستی ابرا کرده است آنزن از حصه خود بشیعی مانند عوض
یا جز آن بهترند بقبول شدن از گواهان شوهر باینکه بدرستی ابراء
او بغیر شرط بود گواهان شوهر باینکه بدرستی این زن ابرا کرده است
برای او از مهر خود بهترند بقبول شدن از گواهان زن به اینکه بدرستی
شوهر اقرار کننده بود بمهر او تا حال گواهان زن به اینکه بدرستی
فلان بنکاح گرفته بود او را در ماه رجب بهترند بقبول شدن از گواهان
وارثان آن فلان باینکه بدرستی آن فلان در ماه صفر مرده است
(طلاق) بيئة المرأة انه كان عاقلا وقت الخلع اولى من بيئة
الرجل انه كان مجنونا والاصل فى ذلك ان بيئة كون التصرف عاقلا
اولى من بيئة كونه مجنونا بيئة الابن ان اباه ابانها وانقضت عدتها اولى من بيئة
المرأة انه مات وهى على نكاحه وهو الصحيح (تكمله رد المحتار) بیان بهتری
طایفه گواهان در دعوی طلاق اینکه گواهان زن باینکه بدرستی شوهر او بهوش بود در وقت خلع کردن

الکریم
اسم

يحيى الحكيم
اسم جهت چه شد

سیم حریم