جلد دوم
٢٥٦
كتاب الشهادة

اربعة اوثلتة انا قد دخلنا جميعا فقبل شهادتهما وانكان النيولاته الافقال المحو بن زيا صدق فاما اختلف اباك
والمخيارهم
مردی گفت که اگر کسی درآمد در سرای من پس زنم طلاق شد پس گوای دادند سه کس که بدرستیکه ما در امدیم
در سرای او گفته است امام یوسف رحمہ اللہ کہ اگر ان سہ کس گفتہ ہند ما یکبار در آمده ایم قبول کرده نمیشود
گوائی ایشان زیراکه گوایی بفعل خود داده انداگر گفته که مادرامدهایم و ورامده این شخص با ما رو است
گوائی ایشان زیراکه این گواهی دادن است بد اخل شدن سوم نه بفعل خود و پرسید ه شد پسر
امام ابو یوسف رحمہ اللہ ازین مسأله پس او گفت وقتیکه گوایی بدهند چهار ویا سے کس کہ بدرستیکہ
ہمه ما یکبا در آمده ایم قبول کرده میشود گوایی ایشان زیراکه هر دوکسی ازایشان گوایی بدرا مدن غیر خود
داده اند واگران شاهدان دوکس بودندقبول کرده نمیشود گوایی ایشان زیراکه شاهدی بفعل خود داده
پس گفت حسن بن زیادرحمہ اللہ مراپسرا مام ابویوسف رحمہ اللہ کہ بحق رسید ی حتی
گفتی و تحقیق مخالفت کردی درین حکم از پدر خود وفي العيون ولو ان رجلا حلف بطلاق
امرأته ثلثا ان ضرب هذين الرجلين فضربهما ووسعهما ان
يشهد عليه بطلاق امرأته ثلثا ولا يخبران كيف كان وان اخبرالا
تقبل شهادتهما كذا في التتارخانية ولر شهدانه قال عبدي حران ضربتکما
فشهد شاهدان سواهما انه ضر بهما لم تجر شهادتهما وكذان اقرا المشهود
عليه بضربهم ا وانكر اليمين كذا في فتاوي قاضيخان وعالمكيرى
و ذکر شده درکتاب عیون السوری سوگندکروبهطلاق ری راگر ردم این دو مدراس زد آن دو مردرا
ر دست این دو مرد اگر گواهی دین بطلاق شدن زن و سلا و برند نه سرقاضی اک چگونه بود آن طلاق
و اگربر دادندا چگونه آن طلا آن سب بیان کر قبول کردن ای ایشان چنین اکرد ی است وگواهیه درگی
تارخانیه واگر وشاهد گوایی دادندیسوگن درنان که لان گفنه بود که غام آزاد باشد اگر دم شما را پس گوایی


جلد دوم
٢٥٢
کتاب الشهادة

گواهی دادند دو شاهد دیگر غیر ان دو شاهد اول کجانث شدن و که بدرستیکه وی نداده است آن دو شاهد اول را
روا نیست گواهی آن دو شاهد اخیر و همچنین حانث عتق واگر اقرار کرد بانس نبودن ایشان و انکار کردا رشوه
نمودن خود باز ادعی غلام خود همچنین ذکر شده است در فتاوای قاضیخان وجملان شهد احدی رجلا
قال هما ان مسست جسد کما نعبدی حوشهدانه قد مس جسد هما قال محمد لا تقبل
شهادتها ولو شهد انه قال ان مست ثيابكما فعبدی حوشهد انه قد مس
ثیابها جازت شهادتهما قالوا اراد الشهود في هذه المسائل ان يشهد وا
بالعتق بطريقهم ان تشهدوا بالعتق والطلاق مطلقا فلا بيان السبب كذا في
الوجيز للمكر دری رقاضیخان عالمگیری) دو مرد می گواهی دادند بر مردی که بدرستیک او گفته بودی
که اگر سودم بدن شمارا پس غلام من ازاد باشد پس گواهی دادند که بدرستیکه او سوده است بان انرا
گفته است امام محمدرح که قبول نمیشود گواهی ایشان و اگر گواهی دادند باینکه بدرستیکه او گفته بود که اگر سوره
جامه شما را پس غلام من ازاد باشد پس گواهی دادند که تحقیق سوده است جامه ما را روا میشود گواهی ایشان
گفته اند مشایخ رحمهم الله تعالی که ارادا نمان اراده کردند که در چنین مسالها گواهی بدهند بازادی غلام
پس طریقه ایشان چنین است که گواهی دهند بازادی غلام و طلاق زن مطلق بدون بیان سبب همچنین
ذکر شده است در کتاب بزازیه ولو حلف ان لا يهدم دار هذين ولا يقطع يدهما فشهدا انه
فعل ذلك بهماله تجن شهادتهما (قاضیها) واگر کسی سوگند کرد که ویران میکنم سرای این دو مرد را و یانشویم
که و گرنی برم دست ایشانرا پس آن دو مرد گواهی دادند که بدرستیکه او گرد آن کار را جار و انیست گواهی اینان
اذا شهد رجلان بالمهر لاختهما بسبب تزويجهما وقالا انا زوجنا
اختنا بالف درهم والزوج يجحد النكاح او قال كان المهر
خمسمائة لا تقبل شهادتهما ولو اقر الزوج بالمهر والنكاح وادعى

الوجيز


جلد دوم
۲۸۸
كتاب الشهادة

البراءة اوالاداء فشهد بذلك للزوج قبلت شهادتهم اكذا فى المحيط عالمكيري
وقتیکه گواهی بدهند دو مرد بهر برای خواهر خود بسبب نکاح کردن ایشان خواهر خود را بمردی و ایشان
بگویند که بدر ستینکه ما بنکاح داده ایم خواهر خود را بهم هزار درم و شوهر او منکر بود از نکاح آن زن و یا
شوهر که آن مهر خصد درم بود قبول کرده میشود گواهی ان دو مرد اگر آن شوهر اقرار کرد بان مهر و آن
نکاح و دعوی کرد بخشیدن آنزن را و یا اداکردن خود آن مهر را پس آن دو مرد گواهی دادند
بان بخشیدن و یا ادا کردن برای آن شوهر قبول کرده میشود گواهی ایشان همچنین ذکر شده است
در کتاب محیط رجل زوج ابنته رجلا فشهادة ابنه فشهد الابن رجحود الزوج بالنكاح
ودعوى الاب الى زوجتها اياه ردت هذه الشهادة هكذا في الكافي
ر عالمگیری ، مردی بنکاح داد دختر خود را بمردی دیگر گواهی دو پسر خود پس آن دو پسر
گواهی دادند نزد منکر شدن شوهر از نکاح آن دختر و نزد دعوی کردن پدر ایشان که بدرستیکه
من بنکاح داده ام دختر خود را باین مرد در خصومت رد کرده میشود گواهی آن دو پسر مدعی همچنین ذکر
شده است در کتاب کافی رجل لا يحسن الدعوى والخصومة فامر القاضي رجلين
فضلماة الدعوى والخصومة ثم شهد له على تلك الدعوى جازت شها
دتهما ان كان عدلين لانهما علماها من القاضي ولا باس بذلك
على القاضي بل هو جائز فيمن لا يقدر على الخصومة ولا يحسنها خصوصاً على
قول ابي يوسف رح كذا فى الظهيرية لان القاضي نصب ناظر
وهذا من النظر واحياء الحقوق (قاضيخان وعالمگیری) مردی نیکو نمیدانست دعوی
و گفتگو کردن را پس امرکرد قاضی دومردی را پس تعلیم کردندان مرد بان مدعی طریق دعوی و گفتگو را
پس گواهی دادند آن دو مرد برای مدعی بهمان دعوی روامیشود گواهی ایشان اگر آن دومرد عادل باشند
مرقعہ


كتاب الشهادة
۲۵۹
جلد دو
زیراکه ایشان تسلیم کرده اندبامر قاضی پیچ باکی نیست مر قاضی را درین امرکردن بلکه این امر
کردن اور و است در حق کسیکه قدرت ندارد بدعوی کردن ونیک نمیداند آنرا خصوصا
مقبول لا مام ابویوسف رح همچنین ذکر شده است در کتاب ظهیریه زیرا که قاضی ایستاده
شده است در حالیکه نظر کننده ومهربانی کننده است برای عاجزان واین کار از جمله نظر و
مهربانی وزنده کردن حقهای مردم است وتقبل من عد و بسبب الدين بخلاف
الدنيوية (درمختار) اى لا تقبل شهادته على من يعاديه ويقبل له (شرح وقا
وفي كنز الروس شهادة العدو على عدوه لا تقبل لانه متهم وقال
ابو حنيفة رح تقبل اذا كان عد لا قال استاذنا وهو الصحيح وعليه
الاعتماد لانه اذ كان عد لا تقبل شهادته وان كان بينهما
عداوة بسبب امر الدنيا واختاره ابن وهبان رح بحر رائق) قال سيد
الوالد رح بعد كلام والحاصل ان في المسألة قولين معتمدين
احدهما عدم قبولها على العدو وهذا اختيار المتأخرين وعليه حالتين
والمنتقى ومقتضاه ان العلة العداوة لا الفسق والالم تقبل على غير العدو
ايضا وثانيهما انها تقبل الا اذا فسق بها واختاره ابن وهبان رح وابن
الشحنة تكملة والعد ومريفتح يفرنج وميخون بفرجه وقيل يعرف بالعرف ومثال
العداوة الدنيوية ان يشهد المقذوف على القاذف والمقطوع
عليه الطريق على القاطع (خزانة المفتين قبول کرده میشود گواهی از دشمن بدشمنی و از جهت الدین کی
بخلاف دشمنی که وشمنی او سبب بنیا باشد که گواهی او بر دشمن او قبول نمیشود یعنی قبول میشود شهابی
او برساننده دشمنی را وقبول کرده میشود گواهی او برای شش او و درکتاب کنز الروس گفته است کشو ها


جلد دوم
۲۶۰
کتاب الشهادة

دشمن بر دشمن و قبول کرده نمیشود زیرا که او نسبت کرده شده است بتهمت در امام اعظم رحمة الله علیه گفته است که
گواهی دشمن قبول کرده و قتیکه عادل باشد و گفته است استاد رحمة الله علیه که همین قول صحیح است در ینطور شهادت
زیرا که دشمن و قتیکه عادل باشد قبول کرده میشود گواهی او گرچه دشمنی ایشان بسبب امر دنیوی باشد ازینقول باز
کرده است ابن حبان رحمة الله وحاصل آنکه درین رساله دو قول اعتماد کرده شده است یکی مذہب او و قول قبول نشون
گواهی دشمن و این قول برگزیده شده علماء متاخرین است و همچنین قول است صاحب کتاب کنز
الدقایق وصاحب کتاب مستقلی و خواهرش این قول نسبت که سبب قبول ناشدن گواهی دشمنی اور
نه فسق و اگر سبب آن فسق می بود گواهی او بر غیر دشمن او نیز قبول نمیشد و قول دوم اینست که بدرستی
گواهی دشمن بر دشمن او قبول میشود مگر قبول نمیشود و قتیکه بسبب آن دشمنی فاسق شده باشد و
برگزیده است این قول را ابن حبان وابن شحنه رحمهما الله تعالی و دشمن انسان کسی است که نمونیم
میشود بغنگینی او و نگین میشود بخوشحالی او و بعض مشایخ رحمهم الله گفته اند که شناخته میشود دشمنی ببر
مردم و مثال دشمنی دنیائی اینست که گواهی بدهد دشنام کرده شد و بزنا بر دشنام کننده خود
و یا گواهی بدهد کسیکه رانده شده باشد بر لوسرده زننده خود وقد ذكر ابن وهبان تنبیهات
حسنة لم ارها لغيره الأول الذي يقتضيه كلام صاحب القنية والمبسوط
انا اذا قلنا ان العداوة قادحة فى الشهادة تكون قادحة فى حق جميع
الناس لا فى حق العد وفقط وهو الذى يقتضيه الفقه فان الفسق
لا يتجز محتى يكون فاسقا فى حق شخص عدلا في حق اخر الثاني لوادعى
شخص عداوة اخر يكون مجرد دعواه اعترا فا منه بفسق نفسه ولا يكون
ذلك قادحا فى عدالة المدعى عليه انه عد ومالم يثبت المدعى انه
عدوله الثالث لو قضى القاضى بشهادة العدو على عدوه أو على غير عدوه هل يصح


كتاب الشهادة
۲۶۱
جلد دوم

اورالان قائلان المانع من قبول الشهادة هو الفسق فيكون حينئذ صحانا فلام
لان القاضي اذاقضی بشهادة الفاسق نفذ قضاؤه ويصح وان قلنا انه لمعنی اخرائم
من الفسق لايصح في حق العدو ويصح في حق غيره ذكره ابن الكمال
فی اصلاح الايضاح ان شهادة العدولعدا لـ جائزة عكس شهادة
الاصل لفرعه وهذا يدل على انها لم تقبل للتهمة لا للفسق المربع
يتوهم بعض المتفقهة والفهود ان كل من خاصم شخصا في حق وادعى عليه حقا
انه يصير عدوله فيشهد بينهما بالعداوة وليس كذلك بل العداوة
انما تثبت بنحو ماذكرت نعم لو خاصم شخص اخر في حق لا تقبل
شهادته عليه في ذلك الحق كالوكيل لا تقبل شهادته فيا هو
وكيل فيه ونحوذلك لانه اذا تخاصم اثنان بحق في حق لا تقبل شهاد
احدهما على الاخر لمابينهما من المخاصمة قلت ويدل له ما في فتاوی
قاضیخان رجل خاصم رجلافی دار او فی حق ثم ان هذا الرجل شهد
عليه في حق الخوجازت شهادته اذا کان عدلا بحر رائق
و تحقیق این مبان روزه کر کرده ست چند تنهات نیکو را در باره گوایی دشمن که ندیده ام آن تبیهات
را نزد یکر کی تنبیه اول نیست که انچیزیرا که خواهش ارد کلام صاحب قنیه و مبوط نیست کم درستی که اگر ما
بگویم که دشمنی ضر ر کننده است د قبول کو ای ضر ر کننده میشود در حق به مردمانهادو ق شهاده و یین حکمی با
کناش میکنه زیرا ی تھی زار فی تقیم میشوند اناشد و این که من اول شد برارو دیگربی تهبه ومو
نیست که از رشمتی عموی کند دشتی کربرا بر د عوی کردن دشمئی اخرار میشود با سوی دون خودا و و این مجرد دعوی اور ضرر
نیرساند در اول دون کسیکر دعوی میکند را د دیشمئی له د سمر است تا ثابیت نکرده باشد مدعی دشمنی او را که بد بیه


جلد دوم
۳۶۲
کتاب الشهاده

او دشمن است مراتب یه سوم این که اگر قاضی حکم کند بگواهی دشمن بر دشمن او یا بر غیر دشمن او انصحیح
میشود این حکم اویانه اگر ما بگوئیم که منع کننده از قبول گواهی فسق شاهد است بسبب تهمتی پس حکم قاضی
در بنوقت صحیح و نافذ است زیرا که قاضی وقتی که حکم کند بگوای فاسق حکم او نافذ میشود و اگر ما بگوئیم که منع کننده
آن دیگر معنی است که قهر نیست از فسق صحیح نمیشود گواهی او در باره دشمن وصحیح میشود در بار غیر
دشمن چنانکه کرده است ابن کمال رح در کتاب اصلاح الیضاح که گوامی دشمن برای دشمن دوست بقعلکس
گواهی اصل برای فرع او یعنی پدر برای پسر رو نیست این قول بن کمال رح دلالت میکند برینکه گوامی
بر دشمن قبول نمیشود در سبب تهمت نه از سبب فسق تنبیه چهارم این است که کاهی قسم میکنند بعضی از علمای
علم وقضابست دو سهم میکنند گواهان که مرسید دعوی و گفتگو که با دیگری درحقی در عومی کند بر اوحتی که بدرشمه
این مدعی دشمن آن مدعی علیه میگرد و پس گواهی مید هند گواهان بدشمنی میان ایشان در حال نکه اینچنین نیست
که ایشان وهم کرده اند بلکه دشمنی ثابت میشود متمل انجه ذکر کردیم تراز دو شنام دادن برنا وراه زدن آری
اگر دعوی کرد کسی دیگری درحقی روا میشود گواهی او بر او در همان حق مانند و کیل که روانمیشود گواهی او در آنچه که
وکیل است در ان مانند آن نیست انچه هم که گردو کس در حقی گفتگو کردند با همدیگر قبول میشود گواهی یکی از ایشان بر
ایشان در مسیح حقی بسبیکه میان ایشان دعوایست این میگوئیم که دلالت میکند بر این تاکید این حکم انچه که ذکر
شده در فتاوای قاضیخان که مردی دعوی کرد بر مردی در سرائی یا در چیزی بعد از ان آن
مرد مدعی گواهی داد بر ان مرد مدعی علیه در دیگر حقی رو است گواهی و اگر عادل باشه
الباب الخامس فی الاختلاف بین الشهادة والدعوى
باب پنجم ثابت است در بیان اختلاف در میان گواهی و دعوی معنی هذا الباب على
اصول مقررة منها ان الشهادة على حقوق العباد لا تقبل بلا دعوى
بخلاف حقوقه تعالى ومنها ان الشهادة باكثر من المدعى باطلة بخلاف

الباب الخامس
فی الاختلاف بین الشهادة
والدعوی


جلد دوم
۲۶۳
کتاب الشهادة

الاقل للاتفاق فيه ومنها لان الملك المطلق ازيد من المقيد لثبوت من الاصل
والملك بالسبب مقتصر على وقت السبب ومنها موافقة الشهادتين لفظا
ومعنى (درمختار) واختلاف لفظهما الذى لا يوجب اختلاف المعنى لا يضر (مجمع)
كالنكاح والتزويج والهبة والعطية (عالمگیرى) وموافقة الشهادة الدعوى معنى فقط (در مختار) كما اذا
ادعی غصب دار فشهد با قراره به تقبل وكذا لوادعی دارافشهد بلفظ بیت تكفى فى عرف من
يطلقه
على الدار وهو الاشبه ولا تظهر هدية (عالمگیري) و احکام اساسی این باب بر چند قاعده هاست ثابت که مشهود
نزد علما رحمهم الله تعالی بعض از ان قاعده ها انست که گواهی بحقهای بندگان قبول کرده نمیشود بغیر
از دعوی کردن مدعی یعنی تا مدعی اول دعوی نکند گواهی قبول کرده نمیشود بخلاف از حقوق الله
تعالی که بغیر از دعوی کردن گواهی در ان قبول است و بعض از ان قاعده ها انست که گواهی دادن فرتوت
از در جا باطل است بخلاف از انکه گواهی بکتر از دعا باشد قبول میشود از جهت اتفاق در مواعی و مدعی جویا گواهی
شاهدان بر همان کمتر و بعض از ان قاعده ها آنست که ملک مطلق یعنی بدون بیان سبب زیاده تر است از ملکی که با بیان سبب
باشد از جهت ثابت بودن ملک مطلق از اصل مقید بودن ملک بسبب بوقت همان سبب و بعض از ان قاعده ها موافق
بودن گواهی هر دو شاهد است با همدیگر در لفظ و معنی و آن اختلاف لفظ شاهد آنکه واجب نمیکند اختلاف معنی را
نمی رساند در را ابوان شاهرین چنانکه در کتاب مجمع الغفار ذکر شده است مانند نکاح و تزویج و به بیطیه که یک شاهد
نکاح را ذکر کند و دیگر لفظ تزویج را و یکشاهد لفظ به اوکر کند و دیگر لفظ عطیه را و بعض از ان قاعد ها موافق بردن
گواهی است با دعوی تنها در معنی خواه در لفظ موافق باشد یا نه ماندا اینکه مدعی دعوی کند غصب را و گواهان گواهی دید
با قرار کردن مدعی علیه غصب تقبل کرد و میشود یا دعوی کند مدعی سرایرا و گواهی دهند شاهدان بلفظ خانه
کافی میشود این گواهی در عرف آن مردمی که اطلاق لفظ خانه را بر سرای میکنند و همین حکم مشابه تر بیخی و ظاهر تر است
چنانکه در فتاوای عالمگیری ذکر شده است وفى البزازية ادعى الشراء منذ شهرين


جلد دوم

۲۶۴

كتاب الشهادة

فشهد با لشراء منذ شهر قبلت ونعلمه لا التكمله ودركتاب بزازیه ذکر شده است که مدعی دعوی کرد بخیر
را از مدت دوماه پس گواهی دادند بخریدن از مدت یکماه قبول میشود وبعکس این که مدعی دعوای خرید
را از مدت یکماه کند و گواهی بدهند از مدت دوماه قبول نمیشود الشهادة اذا وافقت الدعوى قبلت
وان خالفتها لم تقبل لان تقدم الدعوى فى حقوق العباد شرط قبول الشهادة وقد
متحدا
وجدت فيما يوافقها وانعدمت فيما يخالفها (هدايه) وموافقة الشهادة للدعوى ان
نوعا وكما وكيفا وزمانا ومكانا وفعلا وانفعالا ووضعا وملكا ونسبة فانه انا
ادعى على اخر عشرة دنانير وشهد الشاهد بعشرة دراهم والمدعى عشرة دراهم وشهد
بثلاثين او ادعى سرقة ثوب احمر وشهد بالبض اوادعى انه قتل وليه يوم النحر بالكوفة
وشهد بذلك يوم الفطر بالبصرة او ادعى شق زقه واتلاف مافيه به وشهد با نشقا
عنده او ادعى عقارا بالجانب الشرقى من ملك فلان وشهد بالغربي
او ادعى انه ملکه و يشهد انه ملك ولده او ادعى انه عبده ولدته
الجارية الفلانية وشهد بورادته غير حاله بكر الشهادة موافقة للدعوى (عنایه و عینی)
وقتیکه گواهی موافق شود با دعوی قبول کرده میشود و اگر مخالف شود از دعوی قبول کرده نمیشود آن گواهی
زیرا که پیش بودن دعوی بر گواهی در حقهای بندگان شرط قبول شدن گواهی است تا حال اینکه دعوا
پید است در صورتی که گواهی موافق باشد با آن و ناپید است در صورتی که مخالف باشد از ان موافق
بودن گواهی با دعوی اینست که گواهی موافق باشد با دعوی در مقدار وچگونگی و زمان ومکان در کردندان
و در هیأت حاصله مدعا و درملک بودن مدعا برای یک شخص و در نسبت مدعا بیک چیز زیراه مدعی
مدعی اگر دعوی کرد بر دیگری ده دنیا رو ا شاد گواهی را دیده درم و یا د عی دعوی کرد ده در مه او شاهد گی ها
دادند بیسی درم و یا مدعی دعوی کرد دزدی با بسته سرخید او شاهدان گواهی دادند بجامه سفید و یا مدعی دعوی کرد

محمد سلم


جلد دوم
۳۶۵
كتاب الشهادة

که بدرستی مدعی علیه گشته است علی مر در وز عید ضحی در کوفه و شاهدان گواهی دادند در روز عید فطر در بصره با
مدعی دعوی کرد شکافتن مدعی علیه مشک او را وهلاک کردن او چیزی را که در ان مشک باشد بسبب ان شکافتن
و شاهدان گواهی دادند بشکافته شدن آن مشک نزد مدعی علیه یا مدعی دعوی کرد زمینی را بجانب شرقی از ملک
فلان و شاهدان گواهی دادند بجانب غربی از ملک آن فلان یا مدعی دعوی کرد که انچه ملک معنست و شاهدان گوای
دادند که این چیز ملک پدر اوست یا مدعی دعوی کرد که بدرستی این شخص غلام معنست که او ده بست در اطلان
کنیز من و شاهدان گواهی دادند بر زادن کنیز دیگر پس درین همه صورته گواهی با دعوی موافق نیست زیرا که درصور
اول گواهی با دعوی موافق نشده در مقدار و در صورت دوم در رنگی گل دسرخی و سفیدی است در صور
سوم در زمان که عید ضحی و عید فطرست و در مکان کوفه و بصره ست و در صورت چهارم در کردن
که شکافتن مدعی علیه است مشک را و شدن که شکافته شدن مشک است نزد او و در صورت پنجم
در جہات حاصله مدعا که جانب غربی ملک فلان و جانب شرقی ملک اوست و در صورت ششم در ملک
بودن مدعاو در صورت ہفتم در نسبت کردن مد عا بیک چیز وانما قيد لاشتراط حقوق العبا
احتر از عن حقوق الله سبحانه فان دعوى مدع خاص غير الشاهد ليس شط
لقبول الشهادة فيها لان حقه تعالى واجب على كل احد فلكل القيام في اثباته
وذلك الشاهد من جملة من عليه ذلك فكان قائما فى الخصومة من الوجوب عليه
وشاهد ا من جحة نحن ذلك فلم تجتمع فيها الخصم النحو انصح القديرى وما الا يشترط فيه الدعوة
لا يشترط مخالفتها للشهادة وفي جامع الفتاوى ادعت على زوجها انه وكل وكيلا على الطلاق
فطلق فشهد الشهوانه طلقها بنفه يقع الطلاق رتکمله) چیز این یت که مصنف را یشتری حقیقید
شرط پیش بودن دعوی را برای قبول شدن گواهی بحقهای بندگان از جهت حتراز کردن از حقوق الله تعا
زیرا که دعوای مدعی خاص غیر از شاهد شرط قبول شدن گواهی نیست در حقوق الله تعالی که حق خدا يتعاله واجب
بهر کدام


جلد دوم
۲۶۸
كتاب الشهادة
بر هر كدام از بندگان پس هر يكى را ايستادن است در ثابت كردن آن حق و آن شخص
از جمله كسانى است كه واجب است بر او ايستادن در ثابت كردن آن حق پس شاهد ايستاده
در دعوى كردن از جهت واجب بودن ايستادن بر او و شاهد است از جهت بر داشتن ان گواهي
پس شاهد محتاج نميشود درين گواهي بسوى مدعى ديگر و آن حادثه كه دعوى شرط نباشد دران ضرر
نميرساند دران حادثه مخالف بودن دعوى با گواهي و در كتاب جامع الفتاوى ذكر شده است كه زنى دعوى كرد بشر
خود كه بدرستيكه شوهر موكيل كرده بنده بود وكيلي باطلاق كردن من پس ان وكيل طلاق كرد شوهر منشاهدان گواهي
دادندكه بدرستيگه خود شوهر طلاق كرده است و را واقع ميشود طلاق بر آن زن و اعلم انه ليس المراد من الموافقة
المطابقة بل اما المطابقة او كون المشهود به اقل من المدعى به جز و فااذا كان اكثر ففى الاقل مالو
ادعى نكاح امراة بسبعانة تزوجها بمهر كذا فشهد وا انها منكوحته بلا زيادة تقبل ويقضى
بمهر المثل ان كان قد رما سماه اواقل فان زاد عليه لا يقضى بالزيادة والظاهرانه
انما يستقيم اذا كانت هي المدعية (فتح القدير)
وبدانكه مراد از موافق بودن گواهي با دعوى اين نيست كه با هم شابه باشند بلكه مراد انست
يا هر دو برابر باشند و يا آنجه گواهي بآن داده شده كمتر باشد از ان چيزيكه دعوى كرده
بآن بخلاف آنكه ان چيزيكه گواهي اوه شده بآن افزونتر باشد از دعوی كه در اينصورت موافق نيست پس بعض
از صورتهاى كمتر انيست كه اكر مدعى دعوى كرد نكاح زنى را بسبب ميكه منكا گرفته است در ابا يقيم ر مير سس
شاهدان گواهی داند كه بدرستى كه اين زن نكاح كرده شده اوست و زيا د ه چیزی نگفتند قبول کرده میشود
گواهي ايشان و حكم كرده ميشود به مهرشل براى آن زن وقتي كه مهرشل او آن قدر باشد كه مدعى ناميده
آن قدر راو يا كمتر باشد از ان واكر مهر مثل او افزونتر باشد از ان قدر يكه ناميده است آنرا حكم كرده نميشود بآن
افزون و ظاهر اين است كه اين حكم راست ميشود در آن صورت كه مدعى نكاح زن باشد...


جلد دوم
۲۶۴
کتاب الشهادة
ومنه اذا ادعى ملكا مطلقا او با النتاج فشهدوا فى الاول بالملك بسبب
وفى الثانى بالملك المطلق قبلنا لان الملك بسبب اقل من المطلق لانه يفيد
الاولية بخلافه بسبب فانه يفيد الحدوث والمطلق اقل
من النتاج لان المطلق يفيد الاولية على الاحتمال
فالنتاج على اليقين و في قلبه و هو دعوى المطلق
نشهدوا با النتاج لا تقبل (فتح القدير) قال فى الخانية والملك المطلق يظهر فى حق الزوائا
حتى ستحق المدعى بزوائده و في رجوع الباعة بعضهم على بعض فصاد
کانهم شهد واله بالزائد فلا تقبل شهادتهم (تکمله وبحر)
و بعض از ان صورتها که گواهی بکثر از دعوی باشد انیست که اگر مدعی دعوی کرد ملک مطلق را یعنی
بدون سبب را یا ملک را بسبب خانه زادی پس گواه ان گواهی دادند در صورت اول ملک
بسبی را در صورت دوم گواهی دادند بلک مطلق قبول کرده میشود هر دو گواهی زیرا که ملک
بسبب کمتر است از ملک مطلق زیرا که ملک مطلق فایده میکند پیش بودن ملک بخلاف
از ملک بسبب که فایده میکند نو پیدا بودن ملک از وقت همان سبب همچنین ملک مطلق
کمتر است از ملک بسبب خانه زادی زیرا که ملک مطلق فایده میکند پیش بودن ملک را بطریق احتمال
و خانه زادی فایده میکند پیش بودن ملک را بطریق یقین و در عکس اینصورت و آن انیست که دعی
کند مدعی ملک مطلق را پس شاهدان گواهی بدهند برای او بخانه زادی قبول کرده نمیشود و در فاتوی
قاضیخان ذکر شده که ملک مطلق ظاهر میشود درباره افزونیهای مال مدعا باشد او لا و مدعا تا اینکه مدعی
مستحق میشود مال مدعا را با افزونیهای آن و نیز ملک مطلق ظاهر میشود درباره رجوع کردن فروشنده
بعضی ایشان بر بعض دیگر از ایشان پس گواهی بلک مطلق چنین گردید که گویا شاهدان گواهی


جلد دوم (۲۶۸) کتاب شهادة

داده اند برای مدعی بافزونهای مال مدعا حال آنکه مدعی دعوای افزونیها را نکرده بود پس قبول نمیشود گواهی ایشان
وفی التاتارخانية عازيا للبنا بيع والشهادة بالنتاج بان يشهدا
ان هذلا كان يتبع هذه الناقة ولا يشترط اداء
الشهادة على الولادة كما فى الهنديه (تکمله)
و در فتاوای تاتارخانیه آورده است در حالیکه نسبت کننده است بکتاب ینابیع اینکه گواهی بر خانه
زادی اینست که گواهان گواهی بدهند که این شتر بچه از پی میرفت این شتر ماده را و شرط نیست گواهی
خانه زادی اینکه بگویند گواهان که زاده است این شتر این شتر بچه را چنانکه در فتاوای عالمگیری ذکر شده است
ومن الاكثر ما لوادعى الملك بسبب ويكون له اسباب متعددة
فشهدوا بالمطلق لا تقبل ( فتح القدير وغيره ) لكونها بالاكثر
وهذا في غير دعوی ارث و نتاج و شراء من مجهول (درمختار)
وقيده فى الاقضية بما اذا نسبه الى معروف سماه ونسبه (فتح)
بان يقول اشتريت هذه الدار من فلان بن فلان الفلا (خزانة المفتين)
امالوجعله فقال اشتريته او قال من رجل وزيد وهو غير معروف فشهدوا
بالمطلق قبلت (فتح القدير) وبعض از صورتهائیکه گواهی با فزونتر باشد از دعوی این است
که اگر مدعی دعوی کرد ملکیت بسببی حال آنکه مر آن ملک را سببهای بسیار بود پس شاهدان گواهی دادند بملک
مطلق قبول کرده نمیشود این گواهی زیرا که این گواهی است با فزونتر از دعوی و این حکم در دعوای آن است
که غیر از میراث و خانه زادی و خریدن از شخص نامعلوم باشد پس اگر دعوی کرد ملکیتی بیکی ازین سببها
پس گواهی دادند بملک مطلق قبول کرده میشود و مقید کرده سبط در کتاب قضیه باینکه مدعی
آن سبب را بکند بشخص معلوم که ذکر کند نام و نسب او را چنانکه بگوید که خریده ام این سرای را از فلان

حواشی راست:
محمد تقی اصل
محمد عمر
بفتح خا و کسر راد
عبد الرشيد

حواشی چپ:
فایده
طریقه ادای گواهی نتا
زادی
فایده
قبول نیست گواهی دادن
بملک مطلق که مدعی دعوی
آنرا بسبب کرده باشد
و مر آن مدعا را سبب
های بسیار است


جلد دوم
۲۶۹
كتاب الشهادة

فایده
در اینکه گواهی بدین گواهان
بملک مطلق در مدعی دعوی
کرده باشد نیک سبب
و حال انکه مران یک را یک
سبب باشد
قبول نشود

پسر فلان را که غلامی اما اگر مدعی در دعوی خود نامعلوم گفت بسبب انکه گفت که خریده ام این مال را یا گفت که خریده ام انرا از مریکا
و یا گفت که خریده ام انرا از زید و حال انکه زید معلوم و مشهور بنود میان مردم پس گواهی دادن گواهان بملک مطلق قبول میشود وگواه
ايث ان ادعى الشراء من القبلى تشهد على المطلق تقبل ( تکمله ) اگر مدعی دعوی کرد خریدن را
با قضیه که در آن پیشتر بیان کرد یعنی نا نا معلوم خریدن گفت گواهی ایشان اذا كان الملك سبب واحد فشهد بالمطلق
تقبل كما لوادعى انها امرا ته بسبب انه تزوجها بكذا فشهدوا انها منكوحته ولم
یذ کروا انه تزوجها تقبل ويقضى بمهر المثل اذا كان بقدر المسمى واقل فان زاد
على المسمى لا يقضى بالزيادة كما في الخلاصة ( لمجر )
توضیح اینکه ملک را یک سبب شد و شاهدان گواهی بمدرک مطلق دهو اشد و گواهی ایشان چنانکه مدعی دعوی کند بدرستی این زن
از من است به سبب انکه نکاح کرده ام او را بمبلغ ده روپیه پس شاهدان گواهی دهند که به ستی که این نکاح کرده شده اوست و نگویند که بدرستیکه
او بنکاح گرفته او را قبول میشود و گواهی ایشان و حکم کرده میشود بمهر مثل انزن وقتیکه مهر مثل در برابر نقدر نامبرده شده و یا کمتر از ان
باشد پس اگر مهر مثل در زیاد گرد از نقدر نامبرده شده حکم کرده نمیشود بان زیاده چنانکه در کتاب خلاصه الفتاوی ذکر شده است
رجل ادعى على امرأة انها زوجت نفسها منه بخمسين دينارا والتنهد تشهد على النكاح ولم
یذکروا المهر تقبل كذا في الخلاصة ( عالمكيري ) مردی دعوی کرد بر زنی که بدرستی این زن بنکاح
نفس خود را بمبلغ پنجاه دینار و شاهدان گواهی دادند بنکاح و ذکر نکردند مهر را قبول کرده میشود گواهی ایشان همچنانکه نوشته است در کتاب
خلاصة الفتاوى وفى الخزانة قالا زوج المکابر لكن لا ندرى الكبرى تكلف باقامة البينة ان الكبرى هلع
(عالمگیری) و در کتاب خزانه ذکر شده است که شاهدان گفتند که این مرد بنکاح داد تو و برای نمیدانم زن را که کبر دست
ولیکن باشی نمیدانم کبری یا تکلیف کند قاضی بر آن مدعی بگردانیدن شاهدان دیگر که ایشان گواهی بدهند بدرستی که کبری نام این زن است
قال فى البحر ومن المخالفة المانعة ما اذا شهد باكثر ومن فروعها دار فى يد
رجلین اقتسما ها وغاب احدهما فادعى رجل على الحاضر ان له

نصف هذه


جلد دوم
۲۷۰
كتاب الشهادة
نصف هذا الدار مشاعاً فشهد وا ان له نصف الدار ويدل لما فى باطل لانه بالزمن الدار وله الصار
گفته است در کتاب جبر سابق که حضل بصورتهای مخالف بودن گواهی با دعوی که مانع شنوده قبول گوار
است که شاهد گواهی بدهد با فرو تر از مد عا و از سئالهای که بنای آن بر این شده است این است که سرای
در دست دو مرد بود و ایشان در میان خود تقسیم کردند آن سرا را یکی از ایشان غایب شد پس
دعوی کرد مردی برانشخص حاضر از ایشان که بدرستی که مرا نصف بخش ناکرده این سراتی
پس شاهدان گواهی دادند که بدرستی که مرا و را آن نصفی است که در دست این مرد حاضر ات
پس این گواهی باطل است زیرا که این گواهی با فرو ترست از چیزی که دعوی کرد و شد در اسب
الخدار او استثنى طريق الدخول وحقوقها ومن فقهها فشهد والها لد ولم يستثنوا شيئاً
لا تقبل وكذالواستثنى بيت الولم يستثنوه الا اذ اوفق فقال كنت بعت هذا البيت منها
فتقبل رقمة القدوری مردی دعوی کرد سرای را و استثنا کرد راه درامدن و حصها و نفعها علی النمر سرای
پس شاهدان او گواهی دادند که بدرستیکه این سرای مراورست و استثنا نکردند هیچ چیز را قبول
نمی شود گواهی ایشان و همچنین قبول نمیشود اگر مدعی استثنا کرد یک خانه را از سرای شاهدان باستثنا نکرد
آن خانه را مگر وقتی که مدعی موافق کند دعوای خود را با گواهی پس بگوید که این خانه در اول مرا بود فروخته بابام
آنرا ازین سرای لیکن شاهدان خبر نبودند بآن پس قبول میشود گواهی شاهدان ومن امثلة كون المشهو
به اقل ما فى الخلاصة ادعى المقرة الجيدة وبين الوزن فشهد واعلى المقررة والوزن ولم يذكلام
جيدة اورديه او وسطا تقبل وتقضى بالتربخلاف ما اذا ادعى تصود قيق مع النحالة فشهدوا
من غير نحالة او منخولا فشهد واعلى غير المنخول لا تقبل مع انهم شهد وا باقل فيما اذا شهد وابعد
غير منخول فللدعوى بالمنخول بدليل حكمه التكملة رد المحتار، از سالهای جوان بود گواهی بان او شد
کم تر ادعا ان بان است و کر شد کتا بالا را و یک شخص دعوی کرد نقه سره را و بیار کرد وزنان ناتمان
سرد را سلے


حصه دوم
۲۷۱
كتاب الشهادة
شاهدان گواهی دادند بمقدار و وزن آن بیان نکردند گمان بقر و سره و یا ناسره و یا میانه است قبول میشود
گواهی ایشان بحکم کرده میشود بنقره ناسره بخلاف ازانکه مدعی دعوی کند یک جایداد را با سبوس پس
شاهدان گواهی دهند پیمانه آرد بغیر از سبوس یا مدعی دعوی کند آرد پخته شده را پس شاهدان گواهی دهند
بناپخته شده که قبول نمیشود گواهی ایشان با انکه شاهدان گواهی داده اند بکمتر از مدعا در آن صورتی که گواهی داده
باشند بآرد ناپخته شده و دعوای مدعی بآرد پخته شده باشد بدلیل عکس این مسأله که گواهی بآرد پخته شده باشد
و دعوی بآرد ناپخته شده باشد که درینصورت گواهی بزیاده تر از مدعاست وفي جامع الفصولين
ادعى ملك شىء وشهدا بقبضه تقبل اهـ و در کتاب جامع الفصولین ذکر شده که کسی دعوی طرد ملک کردن
چیز یرا بر مدعیٰ علیه دو شاهد گواهی دادند بقبض کردن مدعیٰ علیه آن چیز را و ملک کردن او را بیان نکردند
قبول میشود گواهی ایشان ولو ادعى انه قبض وهكذا در هما بغير حق وشهدا انه قبضه بجهة الربا تقبل
و اگر کسی دعوی کرد که بدرستیکه این مدعیٰ علیه قبض کرده است از من این قدر درم را بناحق و دو شاهد گواهی
دادند بقبض کردن او آن درم را او بطریق ربا قبول میشود گواهی ایشان ولوا دعی الغصب
وشهدا بقبض بجهة الربا تقبل اذ الغصب قبض بلا اذن والغصب بجهة الربا قبض باذنه رحـ و اگر کسی دعوی
کرد قبض کردن چیزیرا بر مدعیٰ علیه و دو شاهد گواهی دادند بقبض کردن او انچیز را بطریق ربا قبول نمیشود
گواهی ایشان زیرا که غصب قبض کردنست بغیر اذن حسبحال و قبض کردن بطریق ربا قبض کردنست
باذن او پس مدعا و آنچه باو گواهی داده شده باهم جدا شدند ولوا دعی انه غصبه منه وشهدا انه ملك
المدعى وفى يده بغير حق لا تقبل لا على الملك لانهما لم يقولا غصبه منه ولا على الغصب
لانهما شهدا انه بيده بغير حق وليجوزان يكون بيده بغير حق لا من جهة المدعى بان
غصبه من غير المدعى كاهنده رحـ و اگر کسی دعوی کرد که بدرستیکه این مدعیٰ علیه غصب کرده او من چیزیرا و دو شاهد
گواهی دادند بدرستیکه این چیز ملک مدعی است و در دست مدعیٰ علیه بناحق است قبول نمیشود گواهی ایشان نہ بملک بودن


جلد دوم
۲۷۰
کتاب شهادة

مدعابیه مدعی را زیر انه شاهدان انگواهی خوانده اند که مدعی علیه غصب کرده آنرا از مدعی و- قبول نمیشود بغصب
کردن مدعی علیه زیرا که ایشان گواهی دادند باینکه بدرستی که این دو چیز در دست مدعی بناحق است
در وست اینکه اینچیز در دست و باشده بنا حق لیکن از طرف مدعی بان بطریقی که غصب کرده باه
آنرا از کسی دیگر نه از مدعی ادعوانه قبضا مالى كذا قبضا موجبا للرد وشهد انه قبضه وله شهدوا
انه قبض قبضا موجبا للرد تقبل فى اصل القبض فيجب رده ولو شهدا
انه اقر بقبضه ينبغى ان تقبل قياسا على الغصب ربحر کسی دعوی کرد
که این مدعی علیه قبض کرده مال مرا اینقد قبض کردنی که واجب کننده واپس دادنست و دوشاه گواهی
دادند که بدرستی که او قبض کرد دست آنز و گواهی ندادند با اینکه قبض کرده آنرا قبض کردنی که واجب
کننده پس دادنست قبول میشود گواهی ایشان در اصل قبض کردن پس واجب میشود بر مدعی علیه پس
دادن انچیز و اگر گواهی دادند که بدرستی که مدعی علیه اقرار کرده است بفیض کردن انچیز قیاسا باینکه غوب
کرده شود این گواهی قباسنبر غصب کردن که مدعی دعوی کند غصب را بر مدعی علیه و گواهان گواهی
بدهند باقر ار کردن مدعی علیه بغصب که قبول می شود ادعی انه هلك للشيق كذا
وعليه قيمتها وشهد انه باع وسلم لفلان تقبل لانه اهلاك ولو
ذكر بيعا تسليما لايكون شهادة بالهلك ربحر ) مردی دعوی کرد که بدرستیکه مدعی علیه بلاک
کردہست خنثای مرا ولا زمست براد قیمت آنها و دوشا بد گواهی دادند که بدرستیکه مدعی علیه
فروخته است خنثای مدعی را و سپرده است آنرا بفلان قبول میشود گواهی ایشان زیرا که فروختن
او مال مدعی را بغیر اذن او یا سپردن او بلاک کردنست اگر آن دوشا بد ذکر کردند در گواهی خود فروختن
مدعی علیه را نه سپردن درا نمیشود این گواهیشان گواهی بر هلاک کردن مدعی علیه شى المدعى شهرا ضمنه
فشهد بشراء من وكيله ترد وكذالو شهد ان فلانا باع وهذ المدعى عليه قبضه (بحر) مردی دعوی کرد خریدی

سعود حمد


جلد دوم
۲۷۳
كتاب الشهادة

چیز یرا مدعی علیه پس دو شاهد گواهی دادند بخریدن از وکیل اور د کرده میشود گواهی ایشان همچنین رد کرده میشود
گواهی ایشان اگر گواهی ادند که بدرستی که فلان فروخته ست آنچیز مدعی علیه را برای مدعی این مدعی علیه جحود
کرده است فروختن ورا انتقال مولی لی اعتقه وشهد انه حرتودلانه يدعى حرية عارضیة
وشهد بحرية مطلقة فيصرف الى حرية الاصل وهي زائدة على ما ادعاه
وقيل تقبل لانهما لما شهدا انه حر شهدا بنفس الحرية (بحر) غلامی دعوی کرد
که بدر ستی خواجه مرا از اد کرده است مرا و دو شاهد گواهی دادند که بدر ستیکه این غلام از ادست ارد کرده میشود
گواهی ایشان زیرا که آن غلام دعوی کرده است ازادی عارضی را و شاهدان گواهی دادند بمطلق آزادی پس
این آزادی مطلق میگردد بسوی اصلی و آزادی اصلی افزونترست بآنچیزیکه غلام دعوی کرده است آنرا و
بعض علما رحمهم الله گفته اند که قبول میشود گواهی شاهدان زیرا که ایشان هر گاه که گواهی دادند باینکه بدر ستیکه
او آزاد است گواهی دادند بنفس ازاد بودن و الامة لوادعت ان فلان اعتقن وشهد انها حرة
تقبل اذ الدعوى ليت بشرط ههنا فعلى هذا ينبغي ان يكون الخلاف المذكور
في القن على قول الحنيفة اما على قولهما وينبغي ان يقبل في القن رواية واحدة
كما فى الامة اذ الدعوى ليت بشرط فى القن عندهما كالامة ولوادعى حرية الاصل
وشهد ان فلا ناحرره قيل ترد وقيل تقبل لانهما شهد باقل مما ادعاه وبه يعلم ان المطابقة
بين الدعوى والشهادة انما هى شرط فيما اذا كانت الدعوى فيه شرط كالا قلع ولذا لوادعت
الطلاق فشهد بالخلع تقبل كما سيأتي والحاصل انهم اذا شهدا باقل ما ادعى تقبل بلا
توفيق وان كان باكثر لم تقبل الا اذا وفق فلوادعى الفا فشهدا بالف خمسمائة
فقال المدعى كان لي عليه الف وخمسمائة الا انى ابرأته من خمسمائة
وقال استوفيت منه خمسمائة ولم يعلم به الشهود تقبل وصار الكلام

فایده
گواهی بکمتر اد مدعی قبولست اگر چه مدعی
موافقت دعوی خود را با گواهی شهود گویی
یکزیاده اد مدعی بغير مزه الفت کردوان بیچ
نسخ است


جلد دوم
۲۷۴
كتاب الشهادة

او فصل فشهادتهم بالخمس مائة جائزة (بحر و قاضيخان وكذا في الالف والالفين
ولا يحتاج الى اثبات التوفيق بالبينة لان الشئ انما يحتاج الى اثباته بالبينة
اذكان سببا لا يتم بدونه ولا ينفرد باثباته كما اذا ادعى الملك بالشراء
فشهد الشهود بالهبة فان ثم يحتاج الى اثباته بالبينة اصالا براء فيتم به وحده ولو اقر
بالاستيفاء يصح اقراره ولا يحتاج الى اثباته لكن لا بد من دعوى التوفيق هنا
استحسانا وجه الاستحسان ان المخالفة بين الدعوى والشهادة ثابتة صورة فان
كان التوفيق مرادا تزول المخالفة وان لم يكن التوفيق مرادا لا تزول
فلا تزول بالشك فاذا ادعى التوفيق ثبت التوفيق وزالت المخالفة
ولو قال المدعى ما كان لى عليه لا الف درهم قط لا تقبل شهادتهم كذا في الخانية (بحر)
و اگر کنیزی دعوی کرد که فلان بندا دوست مرا و شاهدان گواهی دادند که بدرستیگه این کنیز از دست میال کرم
میشود گواهی ایشان زیراکه دعوی شرط نیست در آزادی کنیز پس بنابر این نباید اینکه آن اختلاف ذکر کبریا
شده در مسالا غلام بنابر قول ابوحنیفه رحمة الله علیه باشد ها بنا بر قول صاحبین رحمها الله تعالی نمیشد اینک ول
کرده شود گواهی در ساله اعلام یکی روایت در صاحبین حمها الله تعالی بدون اختلاف در یک از ایشان که
قبول میشود گواهی در مساله کنیز زیرا که دعوی در با آزادی غلام نیز شرط نیست نزد صاحبین رحمها الله
تعالی چنانکه شرط نیست در بارۀ آزادی کنیز واگر غلام دعوی کرد آزاد بودن اصلی را وشاهدان گواهی دانی
ا که بدرستی فلان آزاد کرده است او را بعض علما رحمهم الله تعالی گفته اند که رد کرده میشود گواهی و ایشان بینی
گفته که قبول کرده میشود زیرا که شاهدان گواهی داده اند بکمتر از چیزیکه مدعی دعوی کرد دست آنرا و باین
تحقیق در مساله کنیز معلوم شد که موافقت میان دعوی و گواهی شرط است در حادثه که دعوی شرط
باشد دران و اگر دعوی شرط نباشد دران پس موافقت شرط نیست و ازین جهت اگر زنی دعوی کرد


جلد دوم
۲۷۵
كتاب الشهادة

بر سه طلاق را پس بدان گواهی او مدخل کردن او قبول میشود گواهی ایشان چنانكه زود خواهد آمد نبينا
حكم بلكه در طلاق دعوی شرط نيست حاصل آنست که گواهان وقتی که گواهی بدهند بکتر از چيزيكه مدعی
دعوی کند آنرا قبول کرده میشود گواهی ایشان اگرچه بغیر از موافق کردن گواهی بادعوی باشد و اگرگواهی
به بیشتر از ان قبول کرده میشود مروقتی که موافق کرده شود پس اگر مدعی دعوی کرد هزار درم را و شاهدان
آنگواهی دادند هزار و پانصد درم را پس گفت مدعی که مرامراد هماره پانصد درم بود که در سندیکه من بر انزده ام
برای مدعی علیه از پانصد درم و یا گفت که گرفته ام دهم اره پانصد درم را و شاهدان خبر دادند با ان فصول
آگواهی ایشان خواه مدعی مراره پانصد درم بگر فتن پانصد درم راست گفته باشد با دعواش واین چور در
گفته باشد از آن پس وافق ایشان ان پانصد درمرا بر بیست درهم که در اصل بود و همچنین حکم است در شهمرد
مدعی دعوی کند هزار درم را و شاهدان گواهی بدهند بده هزار درهم پس مدعی بگوید که مرا بر مدعی علیه ده هزار
درم بود هر از هزار درهم برای او برا کردم و یا گرفته ام از و هزار درهم را و شاهدان بان خبر ندارند پیش از حضور
تیزشاهدی ایشان جایز است حاجت نیست به ثابت کردن موافقت کردن دعوی بگواهی باشاهدی شاهدان
زیراکه حز کم نیست که احتیاج می افتد ثابت کردن چیزی بگواهان وقتی که انچیز سبی نباشد که تام نمیشو بغیر ازانه
و بنها كافی نباشند مدعی برای ثابت کردن ان چنانكه مدعی دعوی کند ملکے وان چیز را سبب کے بدان مدعی شوت
او شاهدان گواهی بدهند در بخش کردن مدعی علیه برای او بچیز را و مدعی موافقت کند که این چیز را مدعی علیه خشیری
بود و من قبض کرده بودم بعد براه فروخته بودم بعد ازان ز و حریدم اصل پیش دسیت که در اینجا حاجت می افته بیات
کرون ان خریدن بگواهان زیراکه خریدن سبی است که نها مدعی بر انتی ثبت کرد انکافی نیست ما برای مدرسی اس
بستن و بنها بدعی اگر اقرار کند مدعی بر طبق این خود صحیح میشود اقرار او و حاجت نمی افتد ثابت کردن ان
انكو با ان پس هرگز محتاج باین سبب تنها بمدعی میشود لیکن ناچار است ز دعوای موافقت کردن در صورت نیز
اگر ان مدعی دور صورت گرفتن در پنهان اینم نچنان اهر م است که بدنی مخالفت دعوی گواهی اثابت تات


جلد دوم
۲۷۷
کتاب الشهادة

در ظاهر پس اگر موافقت آن با دعوی مراد مدعی باشد دور نشود مخالفت آن فاگر موافقت آن مراد مدعی نبا
مخالفت دور نشود پس مخالفت آن بیشک دور نمیشود پس وقتی که مدعی دعوی کند موافقت دعوی گوا
ثابت میشود موافقت دور میشود مخالفت اگر مدعی در دعوای جود گفت که نیست مرا بر مدعی علیه چیزا
در حوضه قبول نمیشود گواهی گواهان که بر ما د وار ان گواهی داده باشند اگر چه مدعی دعوای موافقت کند
همچنان گر شده است در فتاوای قاضیخان ولا فرق فی كون الشهادة اقل من ان
يكون في الدين او فی العين فلوادعى كل الدار تشهد بنصفها تصح
بالنصف موضح بموفق كذل في الخلاصته از جمله و فرق نیست در همو از تن گواهی
از بودن چیزیکه گواهی داده شده به آن کمتران اینکه انچیز دین باشد و یا مال شده پس اگر دعوی کرد تمامی
سر را پس گواش دادند گواهی دادند بنصف آن حکم کرده میشود بنصف آن بضمیمه موافق کردن محمد همین
شده است در فتاوای قاضیخان و ظهریه في المحاسن الشهادة بالاقل تقبل اذ اصح
ذلك الاقل بيانا لما ادعاه فانه ذكر ولا اذا ادعى دارا في يد رجل انها له وتشهداها
اشتراها مردى لها دعاء شاد هم بالاقل عمالا دعى وما شهد وایه يصلح بيانا لما دعاه المدعي
فانه لو قال انها ملكى لا فی اشتريها مردى الید يصح ويكون اخر كلامه بيانا للأول بخلاف
البناء
ما اذ ادعا ولا النتاج وشهد بالشتراء مروى اليد لا يقبل لا ان يوقة والدلا لان دعوى
عل في البناء الجعل دعوى ملك حادث موجية لا نسله وقال هذا الدار ملكى بالنتاج متوحية اله
لا يصح كلامه فلا يمكن ارجاع الى محن كلامه بياء الأول ولا تقبل الشهادة بدور التوفيق وكملم
و ظاهر میشود از کلام قاضیخان اینکه بدرستیکه گواهی بکمتر از مدعا قبول میشود وقتی که صلاحیت داشته با
آن کمتری بیان شود برای چیزیکه مدعی دعوای انرا کرده باشد زیرا که قاضیخان در اول ذکر کر دست
این مسئله را که اگر عودی کرو سرایرا در دست مردی که او بدرستیکه این مهم است شاهدان گواهی دادند که بدنی
ولی
گواهی کمتر از مدا
قبول است خواه در
دعوی دین باشد
یا در دعوی
عين


جلد دوم
کتاب الشهادة
۲۷۷
مدعی خریده است این سرای مرا ازین ذوالید صحیح میشود گواهی ایشان زیرا که گواهی ایشان بکبرست انچیزیکه مدعی
دعوی کرده است انرا و انچیزیکه ایشان گواهی داده اند بان صلاحیت دارد که بیان شود برای چیزیکه مدعی
دعوی کرده است آنرا زیرانه اگر مدعی بگوید که این سرای ملک منست زیرا که من خریده ام آنرا ازین ذوالید
و آخر کلام مدعی بیان میشود مر اول کلام او را بخلاف آنکه اگر مدعی دعوی کند دارا و بخانه را و بی چندیکه
ومشاهد ان گواهی بدهند بخریدن او انچیز از ذوالید که قبول نمیشود گواهی مگر قبول میشود وقتی که مدعی موافق
کند دعوی خود را با گواهی واگر موافق نکرد قبول نمیشود زیرا که دعوای جانبر نادی بر ذوالید جهال از روی
ذوالید
ملک نمیدار از جانب ذوالید زیراکه اگر مدعی بگوید که این چیز پای ملک منست بسبب خانه را دی از طرف
صحیح نمیشود کلام او پس امکان ندارد که آخر کلام مدعی بیان بگردانیده شود مرا ول کلام او را و قبول نمیشود این
گواهی بغیر موافق کردن دعوی با گواهی ولو ادعى انه له ورثه من ابيه وجاء بالشهود فشهد
انه له ولاخيه الغائب ميراث عن ابيه جازت شهادتهم لانهم شهد و اله
باقل مما ادعاه وان شهدوا با کثر نخواین يدعى دا را فى يد رجل انها له بشراء من
غیر ذی الید و هو يملكها مجد المدعى عليه فجاء المدعى بشهود فشهد وانها له لا تقبل
شهادتهم وكذا لو ادعى انه داره ورثها من ابيه والشهود شهد وا نها داره لا تقبل شهادتهم ريفجان
و اگر کسی دعوی کند که بد رستیکه این چیز دست میراث برده ام آنرا از پدر خود پس آورد مدعی شایاد انرا پس ایشان
گواهی دادند که بد رستیکه این مال مراین مدعی برادر غایب اوست که میراث مانده از پدر ایشان دست گواهی
ایشان زیرا که ایشان گواهی داده اند برای او بکتر از چیزیکه مدعی دعوی کرده است آنرا واگر شاما، ان گواهی دادند
از مد عا چنانکه مدعی دعوی کند سرائی را که در دست مردی باشد که بدرستیکه این سرای مراست که خریدا متم
از فلان غیر از ذوالید در حالیکه آن فلان لک آنسرای بود پس مدعی علینک شد از ان پس مدعی آوردش
پس ایشان گواهی دادند که بدرستیکه این سرای مر اوست قبول نمیشود گواهی ایشان همچنین اگر مدعی دعوی کرد


جلد دوم
۲۷۸
كتاب الشهادة

بدرستيكه اين سراى مراست كه ميراث برده ام آنرا از پدر خود وشاهدان گواهی دادند كه
بدرستيكه اين سرای از اوست قبول نمى شود گواهى ايشان ولوا دعي انك قبضت مالى
جلما بغير حق و ذكر قيمته وشيئه وشهد الشهود ان هذا الذي هو ذو اليد
قبض جملا من فلان غير المدعي تقبل هذه الشهادة حتي يجبر على الاحضا كذافي
خزانة المفتين (عالمگیری) واكر مردى دعوى كرد بر ديگرى كه بدرستيكه تو قبض كرده أزمال
من اشتر يرا بغير حق و بيان كرد قیمت و چهره آنرا و گواهان گواهی دادند كه بدرستيكه اين مردی
كه ذواليد است قبض كرده است اشتر را از فلان كه غير مدعی است قبول كرده ميشود گواهی تا اينكه جبر
كرده ميشود بر ذو اليد بحاضر كردن آن اشتر هچنین ذكر شده است در کتاب خزانة المفتين المدعی
اذا اكذب شهوده فى جميع ما شهد وا به له او بعضه بطلت شهادتهم اما لانه يفسق
للشاهد ولان الشهادة لا تقبل بدون الدعوى فلو شهد الشهود لرجل فقالوا
هذا البيت من هذه الدار لفلان رجل اخر غير المدعى فقال المدعى ليس هو له فكذب
شهوده وان قال هذا قبل القضاء لا يقضى له ولا لفلان بشئ فان كان بعد القضاء فقا
هذا البيت لم يكن لى انما هو لفلان قال ابو يوسف اجرت قرار ه لفلان وجعلته له البيت واردما
من الدار على المقضى عليه ويضمن قيمة البيت للشهود عليه ولابى يوسف قول اخوانه يضمن
البيت للمشهود عليه يكون ما بقى من الدار للشهود له كذا فى الخانية (مجر)
تکذیب مدعی شهود را در کل و بعض گواهی مبطل گواهی است
بدرستیكه مدعى دروغگو كند شاهدان خود را در تمامی آن چيزيكه ايشان گواهی داده اند بأن برای مدعی رواد بعض آن
باطل میشود گواهی ایشان یا از جهت اینکه آن دروغگو كردن نسبت کردن مدعیست مرشاهد خود را بفسق يا از جهت
اینکه گواهی قبول كرده نميشود بغير از دعوی در آنچيزيكه مدعی را در دعوی خود خواند می ود پس گرگواه داد دشادان برای بردی
سر گویسین او را یکی از این سر کشاران گفتند که نان دایران سرا مرغان دیگرس گیر ازین مدعی پس مدعی گفت که نیست


جلد دوم
۲۷۹
كتاب الشهادة

این خانه مرا پس تحقیق که مدعی در و غلو کرد شاهدان خود را در بعض گواهی ایشان یعنی گو اهی تمام آن
سرای است زیرا که مدعی اقرار کرد که بیخانه از آن مرائیست و اگر مدعی پیش از حکم قاضی گفت نکه کرده
میشود برای آن مدعی با نسرائی نه برای آن فلان بچیزی از ان خانه و اگر این گفته مدعی پس از حکم قاضی
بود پس گفت که این خانه نیست مرا بلکه آن خانه مر فلان را است گفته ست امام ابو یوسف رح که رد میکنیم
اقرار مدعی را برای آن فلان میکردانم آن خانه را برای او در و میکنیم چیزی را که باقی مانده است از ان سرای
بر کسیه حکم کرد شد بر اوینی دالیده تا دان سید دی مت آن خا را برای کسی که گواهی بر دادا
شده و مر امام ابو یوسف رحمہ اللہ قول دیگر است که بدرستی مدعی تا دان مید هد قیمت آن خانه را
برای کسی که گواهی داده شد بر او یعنی ذو الید و میشود آن چیزی که باقی مانده از ان سرای مرگسی را
که گواهی داده شد. برای او یعنی مدعی همچنین در شده است در فتاوی قاضیخان ثمر اكذب المدعی
اذا كذب شهوده انما ترد شهادتهم اذا كذ بهم فيما وقعت الدعوى به اما اذا صالهم
فيما وكذبهم في شيئ زاد ولا فانها تقبل له فيما ادعاه ان لم يدعه المدعی
عليه ( مچو ) يعنى ان لم يدع الزائد على ما ادعاه المدعي ( منحة الخالق)
وعلى هذا قال في الخانية شہدا الرجل ان فلانا غصب عبدا ولكنه قدر ده
عليه بعده فمات عند مولاه فقال المغصوب منه لم يرده علي وانما مات عند
الغاصب وقال المشهود عليه ما غصبته عبدا ولا رددته عليه وما كان من هذا
من شيئ قال اذا لم يدع شهادتهما ضمنته القيمة وكذا لو شهدا انه غصب عبد اله خبار
مولاه قتله عند الغاصب فقال المغصوب منه ما قتلته ولكنه قد غصبه ومات عندك وقال المشهد عليه
ما غصبت ولا قتلہ صيد المدعی عبد اله خرد على ما يضمنه كذا لو شهدا انه ادعى هذا لدم ولك قدابرا من فى الدوني كدابرة
عن دو قال المدعي لم يبرى كاربني الاني وال در توي قاله انه بيردن شهادتهم كيا لكو، ان نقض على ما الأخ ( مچو )

عبدا لله

معه الدين


جلد دوم
کتاب الشهادة
بعد ازین بدانکه بدرستی مدعی وقتیکه دروغگو کند شاهدان خود را جزاین نیست که رد کرده میشود گواهی
ایشان وقتیکه دروغگوی کرده باشد ایشانرا در چیزی که دعوی دران واقع شده باشد اما وقتیکه
مدعی راستگو کند شاهدان خود را در گواهی دادن ایشان بآن چیزیکه دعوی دران واقع شده باشد
و دروغگو کند ایشانرا در چیزیکه ایشان افزوده باشند آنرا پس درستی که (ہی) ایشان قبول کرده
میشود برای مدعی در انچیزیکه دعوای انرا کرده است اکر دعوی نمیکرد مدعی علیه ترایعنی اگر مدعی علیه دعوی نمیکرد آن
چیز یرا که زیاده است بران چیزیکه مدعی دعوی میکرد آنرا و بنا براین، ما گفته است در کتاب فتاوای
قاضیخان که دو شاهد گواهی دادند برای مردی که بدرستی که فلان غصب کرده است غلام را ولیکن تحقیق که
آن غصب کننده رد کرده است آن غلام را برای این پس مردی است آن غلام نزد خواجه
خود پس گفت انکسی که غصب کرده شده است از او که غصب کننده رو نکرده است غلام را بین و
جزاین نیست که آن غلام مرده است نزد غصب کننده و گفت انکسیکه گواهی داده شده بر او که غصب
نکرده ام از و غلام را و نه رو کرده ام آن غلام را براو و نبود ازین غصب در و هیچ چیزی گفته است امام
محمد رح که وقتیکه مدعی علیه که آن غصب کننده است دعوی نکند چیز یرا که گواهی داده اند آن شاهد
نها و وبر دعوای مدعی که آن رو کردن مدعی علیه است تاوان ده میگردانم آن غصب کننده را
بقیمت آن غلام و همچنین اکر دو شاهد گواهی دادند که بدرستی که این مرد غصب کرده بود
غلامی را که ازین مرد دیگر بود پس آمد خواجه آن غلام و کشت آن غلام را نزداین غصب کننده
پس گفت آن کسیکه غلام از وغصب کرده شده وکشته ام آن غلام را ولیکن تحقیق غصب
کننده غصب کرده بود او را و مرد نزدا و وگفت انکسیکه گواهی داده شده بر او که غصب
نکرده ام از او غلام و نکشته است این مدعی غلام خود را در دست من پس درینصورت
میشود بر غصب کننده قیمت آن غلام و همچنین اگر دو شاهد گواهی دادند که بدرستی که این


جلد دوم
۲۸۱
كتاب الشهادة

این مدعی را بر این مدعی علیه هزار درهم بود و لیکن این مدعی تحقیق ابرا کرده بود بر این بین مدعی علیه از ان
هزار درهم و گفت مدعی که من ابرا نکرده ام برای او ا یچ چیزی و گفت انمیکه کواهی داده شده
بر او که بو د مر این مدعی را بر من چیزی و ندا برا کرده است برای من از چیزی گفته است امام محمد رم که
وقتیکه مدعی علیه دعوی نکند ابرا کردن را که آن دو شاهد کواهی داده اند بران حکم میکند براء بآن هزار
درم اعلم ان المدعي اذا تكلم بكلام يحتمل ان يكون تكذيبافان كان قبل القضاء
لا يقضى له وان كان بعده لم يبطل الا ان يكون تكذيبا للشاهد قطعا فلو قضى لنه
بالدار بالبينة فاقرا نها لرجل غير المقضى عليه لاحق للمدعي فيها وصدقة فلان
او كذبه لم يبطل القضاء لاحتمال النفيعن الاصل واحتمال ان يملكها اياه بعد القضاء
وان كان في مجلس القضاء فلا يبطل بالشك فلو قال بعد القضاء هي لفلان
لم تكن لي قط فان بك بالاقرار وثنى بالنفى او عكسه فان صدقه المقر له
في الجميع بطل القضاء ويرد على المقضى عليه ولا شئ للمقر له وان كذبه
في النفي وصدقه فى الاقرار كانت للمقرله وضمن المقرقيمته اللد
للمقضى عليه سواء بك بالاقرار او بالنفي كذا ذكر فى الجامع قالوا هذا
ان بك بالنفى وثنى بالاقرار موصولا اما ان كان مفصولا لم تصح وتمامه
في الخانية بخلاف المقر له اذا قال هي لفلان ما كان لى قط لان ثمه
يضامع هنالك قصل له وهذا المقضى عليه ثناء كذا في التلخيص الجبر
که که می چریک وی دینی راکه احتمال داشته باشد اینکه ان خو اور کور واقع بدانی و سواس اگر
بان عن گفتن از پیش از کلمه قاضی بود که کر و نمیشود برای وه ارس ازکم قاضی بود باطل پیشو دهک قاضی کرمایل شد
و یکر باشد آن من تضمین در مک کروان شاهداین را که کرده ند برای ما اینا ب ا ین بن می افرد کرد


جلد دوم
۲۸۳
کتاب الشهادة
که بدرستی که این سرای مر فلان مرد دیگر برست غیر از ان کسیکه حکم کرده شد در براو یعنی غیر مدعی علیه هیچ
حقی من مدعی را در ان نیست و آن فلان انشانگر مدعی را در ان اقرار او و با در و غکو کرد او را دران
باطل نمیشود حکم قاضی از جهت احتمال منگد نباشد حق مدعی در آنساری از اصل و احتمال اینکه مدعی
تملیک کرده باشد آن سرایر امان فلان که اقرار کرده برای اوپس حکم قاضی اگر چه آن تملیک
وی در مجلس قضا باشد پس حکم قاضی باطل نمیشود بسبب شک پس اگر مدعی گفت پس از حکم قاضی
که آن سرای مر فلانر است و هر گز نبود مرا پس اگر مدعی در ین گفتن خود ابتدا کر دیا قرار کردان
برای آن فلان و دو خیر نفی کرد ملک خود را و یا عکس این کرد که ابتدا کرد نفی کردن ملک خودرا
بعد از ان اقرار کرد برای آن فلان پس گره اشگو کر د این مدعی را آن کسیکه اقرا کرده شد برای
او در تمام آن گفته او یعنی در نفی لک خود و بودن آن برای آن فلان باطل میشود حکم قاضی
درد که دهنده و آن سرای کسیکه حکم دیده شده بر او دیست هیچ چیزی رگس را که اقرار کر دو شده
برای او و اگر آن کسیکه اقرار کرده شده برای او در ونکو کرد او را در نفی کردن ملک او و راست کرده
او را در اقرار کردن او برای او میشود آن ساهی برای کسیکه اقرار کرده شده برای او و تاناً
مید به آن اقرار کننده قیمت آن سرای را برای سیکه حکم کرده شده برا وبر اتیتا اینکه مدعی بران
گفته خود ابتدا کرده باشد با قرار کردن برای فلان و یا نفی کردن ملک خود همچنان ذکر شده است
در کتاب جامع گفته اند مشایخ رحمهم الله تعالی که این حکم وقتی است که مدعی ابتدا کرده باشد در گفتن
خود نفی کردن ملک خود و بعد از ان اقرار کرده باشد برای آن فلان پیوسته بنفی کردن خود اما
اگر اقرار کردون او برای آن فلان جدا بود از نفی کردن ملک او صحیح میشود اقرار او برای آن فلان
بلکه آن برای از کسی میشود که بر و حکم شده بود و تم این حکم درکتاب قاضیخان است بخلاف سیکه
اقرار کرده شده باشد برای او بمالی وقتیکه گوید که این در مر فلان رست و مرا هرگز بنود زیرا که دوران


كتاب الشهادة
۲۸۳
جلد دوم

مشار نزاع کننده نیست با آن شخص سوم که آن فلانست که شخصیکه برای او اقرار کرده شده بود برای او اقرار کرده است
پس اعمال سلامت میماند برای آن فلان و در اینجا که این مسأله است شخصیکه براه حکم کرده شده است نزاع میکنند
با شخص سوم که آنکسی است که اقرار کرده شده است برای او همچنین ذکر شده است در کتاب تلفخیص
وذكر المنتقى رجلا ادعى فى يد رجل مناعا اودار انهاله واقام البينة وقضى القاضى له
فلم يقبضه حتى اقام الذى فى يديه البينة ان المدعى اقرعند
غير القاضى انه لاحق له فيه قال ان شهد وا انه اقربذلك
قبل القضاء بطل القضاء وان شهد واانه اقربه بعد القضاء
لا يبطل القضاء لان الثابت بالبينة كالثابت عيانا ولوانه
عاين القاضي اقراره بذلك كان الحكم على هذا الوجه (قاضيخان)
و ذکر کرده است در کتاب منتقی که مردی دعوی کرد متاعی را یا سرائی را که در دست مردی بود که دادی
این متاع یا این سرای مر است و گذرانید گواهان را و قاضی حکم کرد برای او پس قبض نکرده بود المدمی
ان مدعا را تا اینکه آنکس که آن مدعا در دست او بود گذرانید گواهان را باینکه بدرستی این مدعی
اقرار کرده است نز دغیر قاضی که بدرستی که مرا هیچ حقی نیست در این مد عا گفته است امام محمد رحمه الله
که اگر گواهی دادند گواهان که مدعی اقرار کرده است بان گفته نمود پیش از حکم قاضی باطل میشود حکم قاضی
و اگر گواهی دادند باینکه بدرستی او اقرار کرده است بآن بعد از حکم قاضی باطل نمیشود حکم قاضی بنا
چیزیکه ثابت شده باشد بگواهی گواهان مانند چیزیست که ثابت شده باشد بدیدن چشم و اگر بدرستی که
قاضی بعد از حکم خود آن اقرار مدعی را بچشم دیده می بود یعنی خود قاضی اقرار او ر اشنیده می بود حکم چنین
میشود که حکم قاضی باطل نمی شد پس همچنین در اینجا که بگذاشتن شاهدان ثابت شد و نیز حکم قاضی باطل نمیشود
وفي المحيط البرهانى قضى له بالدار بينة بشهابينة ثم قال


جلد دوم
۲۸۴
کتاب الشهادة

ليس البناء لى وانما هو للمدعى عليه بطل القضاء لانه
اكذاب للشاهد بخلاف ما اذا قال البناء له فليس باكذاب
هكذا فى الاقضية وفرق بين ما اذا ذكروا البناء فى
شهادتهم فيكون اكذابا اولا فلا وفى شهادات الاصل
واذا ذكروه فلا فرق بين النفي والاثبات فقط لى كونه تكذيبا (بحر)
وذكر شده در کتاب محیط برہانی کہ حکم کرده شد برای مدعی بسرائی با بناء ان سرای بگذشتن شاهدان بعد
ازان گفت مدعی کہ بناء ان سٹرای مرا نیست و جز این نیست که بناء آن مدعی علیه است باطل میشود
حکم قاضی زیرا کہ این گفته مدعی دروغگو کردن اوست مرشاهد خود را بخلاف آنکه مدعی بگوید کہ بناء آن مدعی
علیه است و این را نگوید کہ از من نیست زیرا کہ این گفته او دروغگو کردن شاهد نیست همچنین ذکر شده
در اقضیه و فرق کرده است میان اینکه شاهدان ذکر کنند بناء آنرا در گواهی خود که بنای آن مدعی است
پس درینصورت می شود این گفته مدعی که بناء آن مدعی علیه است دروغگو کردن شاهدان میان
اینکه شاهدان ذکر نکنند آنرا پس آن گفته او دروغگو کردن ایشان نمیشود و در کتاب شهادات مبطو
ذکر شده است که اگر شاهدان ذکر کنند در گواهی خود بنای سرایرا کہ مدعی است پس فرق نیست
میان نفی کردن مدعی بنای آنرا از خود و میان تنص ثابت کردن او بنای آنرا برآمد عی علیه بغیر از نفی
کردن آن از خود در بودن ہر کدام از نفی کردن او وثابت کردن دروغگو کردن مرشاهد انرا ولو
ادعى قدرا وبرهن عليه ثم اقر بقبض بعضه فان اقر
بما يدل على قبضه قبل الدعوى والبينة فهو تكذيب لشهوده فلا
واگر کسی دعوی کرد بر کسی اندازه از امال و گذراند برا و شاهد انرا بعد از ان مدعی اقرار کرد بقبض
کردن بعض از ان مال پس اگر اقرار کرد بوجهی که دلالت میکرد بقبض کردن او پیش از دعوی


جلد دوم ۲۸۵ کتاب الشهادة
کردن و شاهد گذرانیدن پس این اقرار او دروغگو کردن است مرشاهدان خود را و اگر اقرار او دلالت
نمیکرد بقبض کردن او پیش از دعوی کردن و شاهد گذرانیدن پس درینصورت اقرار کردن او
دروغگو کردن نیست مرشاهدانرا ذکره المنتقی اذاشهد واعلى دارلرجل فلما
ذكوا قال المدعى عليه البناء لي انا بنيته واراد ان يقيم البيّنة على
ذلك فان كان شهود المدعى حضورا يسئلهم القاضی عن البناء
فان قالوا البناء لمدعى الدار لا يلتفت القاضي الى قول المدعى عليه
وان قالوا لاندری لمن البناء الا انا نشهد ان الارض للمدعى فليس
ذلك باكذاب منهم شهادتهم ويقضى القاضى للمدعى عليه بالبناء
ان اقام بيّنة ويأمر بالهدم وتسليم الارض الى المدعى وان لم يحضر
المدعى عليه بيّنة على البناء قضى عليه القاضى بالارض بشهادة
شهود المدعى ولتبع الارض البناء فان جاء لمدعى عليه بعد ذلك
بالبينة ان البناء بناؤه اخذه لان القاضى لم يقض على المدعى عليه بالبناء
بشهادة شهود المدعى كذا فى الفصول العمادية (عالمگیری) ذکر شده در کتاب منتقی که وقتی که
شاهدان گواهی دادند برای مردی بسرائی پس وقتی که شاهدان تزکیه کرده شدند مدعی علیه گفت
که بناء این سرای مرست بدرستی که من بناکرده ام آنرا و خواست اینکه بگذراند بآن دعوای خود
شاهدانرا پس اگر شاهدان مدعی حاضر بودند قاضی بپرسد ایشان را از بناء آن سرای پس اگر گفتند که بنا
آن مرمدعی است قاضی التفات نکند بآن گفته مدعی علیه واگر گفتند که خبرنداریم که بنای آن کدام
کس راست مگر بدرستی که ما گواهی میدهیم که بدرستی که زمین مرمدعی راست پس این گفته
ایشان دروغگو کردن نیست از ایشان مر گواهی ایشانرا و حکم کند قاضی برای مدعی علیه به بناء او


جلد دوم
۲۸۶
كتاب الشهادة

اگر گذرانید شاهدان را و بفرماید قاضی مدعی علیه را بویران کردن آن بنها و بسپردن زمین آن بمدعی
و اگر مدعی علیه حاضر نکرد شاهدان را به بنای آن بمثل وی که از اوست حکم کند قاضی بریدگی
بزمین آن سرای بسبب گواهی شاهدان مدعی و تابع زمین میشود بنای آن پس اگر مدعی علیه
بعد از ان آورد شاهدانرا که بدرستی که بنای آن سرای بنای من ست پس مدعی علیه میکند
آن بنهارا زیرا که قاضی بحکم نکرده بود بر مدعی علیه به بنای آن بسبب گواهی شاهدان مدعی
همچنین ذکر شده است در فصول عمادی وفی المنتقی لو شهدوا بالدار للمدعى ثم ماتوا او
غابو فلم يقدر عليهم فلما اراد القاضى ان يقضى ببنائها قال
المدعى عليه انا اقيم البينة ان البناء بنائى انا بنيته
لم تقبل ذلك منه ويقضى للمدعى ببنائها كذا في الخلاصة
ولو شهد شهود المدعى ان الدار له ولم يزدوا على هذا ثم ماتوا
او غابوا ثم جاء رجل اخر و ادعى بناء هذه الدار لنفسه وشهدله
شاهدان اخران بذلك فان القاضى يقضى بالارض للمدعى
الذي شهدت له شهوده بالدار ويقضى بالبناء بين المدعيين
نصفين فان اقام المدعى عليه بينة ان البناء بناؤه قبل القضاء
او بعده لم اقبل ذلك منه ولوان شهود المدعى شهدوا ان
الأرض للمدعى وقالوا لا ندرى لمن البناء قضى بالارض له
وقضى بالبناء لمدعى البناء خاصة كذا فى المحيط والارض التي يكون
فيها النخيل والاشجار بمنزلة الدار اذ الم يفسر وا فالقاضى يقضى للمدعى
بالارض ويتبعها النخيل والشجر من غير ان يكون ذلك شهادة بالنخيل


جلد دوم
۲۸۷
كتاب الشهادة

والشجر وكذالك اذا شهد واان هذا الخاتم او هذا السيف لفلان
ولم يذكروا الفص والحلية فالقاضي يقضى بالسيف والحلية
وبالخاتم والفص للمدعى من غيران يكون للحلية والفص مشهودا بها
حتى لو اقام المشهود عليه بينة ان الفص والحلية له قبلت بينته قضى
القاضى بذلك للمدعى او لم يقض هكذا في الفصول العمادية (عالمكيرى)
و در کتاب منتقی ذکر شده است که اگر شاهدان گواهی دادند بسراي برای مدعی بعد از ان
ان شاهدان مردند و یا غایب شدند پس مدعی نتوانسیت بی حاضر کردن ایشان
پس وقتی که قاضی اراده کرد که حکم کند ببنای ان سرای برای مدعی گفت مدعی علیه که من
شاهدان میگذرانم که بدرستی که بنای ان سرای از من است من بنا کرده ام انرا قبول کرده نمیشود
این گواهان از مدعی علیه و حکم کرده میشود برای مدعی بینای ان سرای همچنین ذکر شده است در کتاب
خلاصة الفتاوی و اگر شاهدان مدعی گواهی دادند که بدرستیکه این سرای مردی است رو نمیفرودند بر این
گفته خود چیزی را بعد از ان ان شاهدان مردند و یا غائب شدند بعد از ان امد مردمی دیگر و دعوا
کرد بنای ان سرای را برای خود و گواهی دادند برای او دو شاهدان دیگر بآن پس در صورتیکه قاضی حکم
کند بر زمین ان سرای برای ان مدعی که گواهی داده شاهدان او برای او بان سرای و حکم کند بینای انرا
میان ان هر دو مدعی بد و نصف پس اگر مدعی علیه پیش از حکم قاضی و یا بعد از حکم او گذ را نیند شاهد
که بدرستی که این بنا بنای من است قبول نمیکنم آن شاهدان را از مدعی علیه و اگر بدرستی که شاهدان
مدعی گواهی دادند که بدرستی که زمین این سرای مردمی راست نگفتند که نمیدانیم که بنای این
سرای که است حکم کرده شود بر زمین ان سرای برای مدعی و حکم کرده شود بینای ان
برای ان مدعی دوم که دعوی میکند خاص بنای انرا همچنین ذکر شده است در کتاب محیطون بیتا

در ان


جلد دوم
۲۸۸
كتاب الشهادة

در ان درختهای خرمایا درختهای دیگر باشد سرای ست وقتیکه شاهدان بیان نکردند در جهان
آن درختانرا که ازکدام کس است پس قاضی حکم کند برای مدعی بزمین و تابع زمین میکرد د درختان رمان
و دیگر درختان و همچنین وقتیکه شاهدان گواهی دادند که بدرستی حلقه این انگشتر و یا این شمشیر مدفلانرا
و ذکر نکردندنگین انگشتر و زیور شمشیر را که از کیست پس قاضی حکم کند بشمشیر با زیور و بانگشتر با نگین برای
مدعی بغیر از اینکه باشد آن زیور و نگین چیزیکه گواهی داده شده بآنها تا انکه اگر شاهدان گذرانید
آن کسیکه گواهی داده شده بر او که بدرستی که این نگین و زیور مراست قبول کرده میشود شاهدان
او خواه قاضی حکم کرده باشد بآن نگین و زیور برای مدعی یا نکرده باشد همچنین ذکر شده
در فصول عمادی رجل دعي دارا قبل رجل فقال المدعى عليه ليست فى
يدى فاقا م المدعى بينة فشهد وا ان الدار فى يد المدعى عليه
وفى ملكه قال يسأل القاضى المدعى فان قال كما شهدوا
انها فى يده وفى ملكه فقد اقر بالدار وان قال صدقوا انما
فى يده ولا اصلحهم انها فى ملكه فلم ذلك فيجعل المدعى عليه
خصما كذا فى فتاوى قاضيخان (عالمگیری) مردی دعوی کرد سرائی را
بر مردی پس مدعی علیه گفت که آن سرای در دست من نیست پس گواهان گذرانید
مدعی و گفتند آن گواهان او که بدرستی آن سرای در دست مدعی علیه و درملک
اوست گفته است امام محمد رحمة الله علیه که بپرسد قاضی از مدعی پس اگر گفت مدعی
که همچنانست که گواهان گفته اند که سرای در دست مدعی علیه و در ملک اوست پس بتحقیق که اقرار
کرد مدعی بآن سرای برای مدعی علیه و اگر گفت مدعی که گواهان راست گفتند که سرای در دست
مدعی علیه ست و راستگو نمیکنم ایشان را در اینکه گفته اند که سرای در ملک مدعی علیه ست


جلد دوم
۲۸۹
کتاب الشهادة

پس است مر مدعی را این گفتن پس گردانیده میشود مدعی علیه خصم او و همچنین ذکر شده اس
در فتاوای قاضیخان رجل فی یدیه عبد وادعی رجل انه اشتراه من ذالید
وذو اليد يجحده فجاء المدعى بشاهدين شهدا انه باعه منه
ولا ندری اهو للبایع ام لا جازت شهادتهما ولوجاء المد بشاهد
فقالاً للقاضي العبد لنا باعه المدعى عليه من هذا المدعى
فان القاضی يقضى بشهادتهما للمدعى كذا فى الظهيرية (عالمگیری)
مردی در دست او غلامی بود و دعوی کرد مردی دیگر بر او که خریده ام این غلام را
ازین ذوالید و آن ذوالید منکر بود از فروختن خود پس آورد مدعی دو گواهان را که گواهی
دادند بر اینکه ذوالید فروخته است این غلام را برای مدعی و نمیدانیم که آیا غلام مرتان
فروشنده را بود یا نه روامیشود گواهی ایشان واگر مدعی دوگواه آورد پس گفتند گوا
مر قاضی را که این غلام از ماست فروخته است آنرا مدعی علیه براین مدعی پس
بدرستیکه قاضی حکم کند بگواهی آن گواهان برای مدعی همچنین ذکر شده است در کتا
ظهيريه امة فى يد رجل وابنتها فى يد غيره فجاء رجل واقام البينة
على الذى فى يديه الجارية ان الجارية له وقضى القاضى بالجارية
لا يكون للمقضى له ان يأخذ الابنة بذلك القضاء وبمثله لوان
رجلاً فى يده نخلة وتمرتها في يد غيره جاء رجل واقام البينة على الذى
فى يدة النخلة وقضى القاضى له بها كان للمقضى له ان يأخذ الثمرة
بذلك القضاء هكذا ذكر في المنتقى كذا في فتاوى قاضیخان (عالمگيري)
کنیزکی در دست مردی بود و دختر آن کنیز در دست دیگری بود پس آمد مردی گذشتن


جلد دوم
۲۹۰
كتاب الشهادة

شاهدانها بركسيكه آن كنيز در دست او بود كه بدرستى كه اين كنيز مرسيت وحكم كرد قاضي
بآن كنيز براى او در ينصورت نيرسد مرآنكس را كه حكم كرده شده براى اوكه بگير دخترآن كنيز را
بآن حكم قاضى و بمانند اين است اگر در دست مردى درخت خرما بود و ميوه آندرخت در دست
ديگرى و مردى آمد و گواهاند شاهدان را بركسيكه در دست او درخت خرما بوده قاضى حكم
كرد براى او بآن درخت خرما در ينصورت ميرسد مر آنكس را كه حكم كرده شده براى او
كه بگير دميوه آن درخت خرمارا بسبب آن حكم قاضى همچنين ذكر شده است در كتاب منتقى
وهمچنين ذكر شده است در فتاواى قاضيخان واذا شهد له شهود على رجل بجاريه
فى يديه انها لهذا المدعى وقضى القاضى له بها ثم غاب الشهود او ماتوا
وظهر للجارية ولد فى يد المشهود عليه لم يره الشهود اخذه المدعى ذلك
لو كان الولد ظاهرا وشهد الشهود بالجارية للمدعى ولم يتعرضو اللولد
فالقاضى يقضى للمدعى بالجارية وبالولد فان قال الذي في يديه
الجارية اذا قيم بينة على ان الولد لى لم يلتفت الى بينته ويقضى بالجارية والولد
للمدعى فاذا قضى القاضى بذلك ثم حضر الشهود وقالوا لم يكن الولد للمدعى وانما
اكان للمدعى عليه فالقاضى لا يقضى بالولد للمدعى عليه واذا قام البينة على الولد ولو كان الشهود حضوا
وسئلهم القاضى عن الولد قبل القضاء فقالوا هو للمدعى عليه او قالو لا ندرى من هو فانه لا يقضى
فى الولد بشئ ويقضى بالجارية للمدعى كذا فى الذخيرة اعليكم
و وقتى كه شاهدان گواهى دادند بر مردى بكنيزى كه در دست آن مرد بود كه بدرستى كه اين كنيز
مر مدعى را ست وقاضى حكم كرد براى مدعى بآن كنيز بعد ازان شاهدان غايب شدند و يا آمدند
وظاهر شد مرآن كنيز را ولدى در دست آن كنيكه شاهدان بر او داده شده بود و شاهدان


جلد دوم
۲۹۱
کتاب الشهادة

ندیده بودند آن ولد را درینصورت مدعی میگیرد آن ولد را و همچنین اگر ولد آن کنیز ظاهر بود و شاهد
گواهی دادند برای مدعی و تعرض نکردند بآن ولد او پس قاضی حکم کند برای مدعی بکنیز و بواد
او پس اگر گفت آن کسیکه کنیز در دست او بود که من میگذرانم شاهدان را بر اینکه بدشکی
ولد او مراست التفات نکند قاضی بشاهدان او وحکم کند بآن کنیز و ولد او برای مدعی
پس وقتی که قاضی حکم کرد بآن بعد ازان شاهدان حاضر شدند و گفتند که بنود این ولید
مر این مدعی را و جز این نیست که این ولد مر مدعی علیه است پس قاضی حکم نکند بآن
ولد برای مدعی علیه اگر چه گذرانیده است شاهدان را بران ولد واگر شاهدان خشو داد
و قاضی پرسید ایشان را از حال آن ولد پیش از حکم کردن پس ایشان گفتند که این ولا
مدعی علیه است و یا گفتند که نمیدانیم که کر است آن ولد پس قاضی حکم کند در ولد
یکنیزی و حکم کند بکنیز برای مدعی همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره ولوادعی اربع ما
درهم وقضى له ببينة ثم اقران للمدعى عليه مائة سقط عنه مائة
اتفاقاً وهل تسقط الثلث مائة قولان كمائى المحيط وغيره والفتوى على عدم
سقط
تمال للمنقط (نجر) و اگر کسی دعوی کرد چهار صد درم را و حکم کرده شد برای او بگذرانیدن
شاهدان بعد از ان مدعی اقرار کرد که بدرستی که صد در هم مدعی علیه است درینصورت مایا
میشود از مدعی علیه صد درم باتفاق علماء رحمهم الله تعالی و آیا ساقط میشود از و سه صد در هم با ندان
درین حکم دو قول است بعض علما، گفته اند که ساقط میشود و بعض گفته اند که ساقط نمیشو و چنانکه و کنار
محیط و دیگر کتا بها و فتوی بساقط ناشدن است چنانکه ذکر شده در کتاب ملتقط وفي المحيط شهد
علی رجل بالف و علی اخر بمائة فصار هما في الاول وكذبهما في الثاني بطلناه کنا
لو شهدا بغصب ثوبين فصدقهما في احدهما وكذبهما في الاخر بطلت فيهما (جلوی)


جلد دوم
۲۹۲
کتاب الشهادة
در کتاب محیط ذکر کرده است که دو شاهد گواهی دادند برای شخصی بر مردی بهزار درم و بر مردی
دیگر بصد درم پس مدعی راستگو کرد آن دوست را در اول و در و غگو گردانید ترا در دوم
باطل میشود هر دو گواهی و همچنین اگر دو شاهد گواهی دادند بغصب کردن دو جامه پس مدعی تنگو
کرد ایشانرا در یکی از ان دو جامه و دروغگو کرد ایشانرا در دوم جامه باطل میشود گواهی ایشان
در هر دو جامه ولو قضى لثلثة بميراث عن ابيهم ثم قال احدهم مالى فيه حق
وانما هو لاخوى كان الكل لهما فان قال لم يكن لى فيه حق
وانما هو لهما بطلت حصته عن المقضى عليه (بحر)
و اگر حکم کرده شد برای سه کس بمیراثی از پدر ایشان بعد از ان گفت یکی از ان سه کس که نیست
مرا درین میراث حقی و جزاین نیست که حق میراث مرآن دو برادر مراست میشود همه آن میرا
مرآن دو برادر اور او اگر گفت که نبود مرا درین میراث حقی و جزاین نیست که حق میراث
مرآن دو برادر است باطل میشود حصه او از کسیکه حکم کرده شده بر او یعنی حصه او
میماند برای همانکس ولو ادعى انه اوصى له بالف درهم و برهن عليه ثم ادعى انه ابن
للموصى ولم يبرهن فله الاقل من الميراث ومن الألف (بحر)
و اگر کسی دعوی کرد که بدرستی که این مرده وصیت کرده است برای من بهزار در
و گذرانید بران شاهدان را بعد از ان دعوی کرد آن مدعی که بدرستی که من پسرین
وصیت کننده ام و گذرانید شاهدان را پس میرسد او را آنچه کمتر باشد ازین دو که
میراث و آن هزار درم وصیت است و گفته است امام محمد رحمه الله علیه که آن وصیت
باطل است و چیزی نمیرسد او را وفى البزازية ادعى المديون الايفا فشهد
على ابراء الدائن او على انه حلله تقبل كما لو ادعى الغصب فشهد


جلد دوم

۳۹۳

كتاب الشهادة

بالامر اذ لا تقبل (بحر) و ذکر کرده در کتاب بزازیه که دعوی کرد دین دار رسانیدن دین را
بصاحب دین پس شاهدان گواهی دادند بابرا کردن صاحب دین برای او و یا گواهی دهند
بانکه صاحب دین حلال کرده است برای دین دار دین خود را قبول میشود گواهی ایشان
چنانکه کسی دعوی کند غصب کردن را پس دو شاهد گواهی دهند باقرار کردن غصب
کننده بغصب کردن که قبول میشود گواهی ایشان ادعى الكفيل بالامر الايفاء وشهد
على البراءة تقبل ووضع المسألة على الايفاء ليعلم ان الايفاء غير مقضى عليه
ولهذا لا يرجع الكفيل على الاصيل ويرجع الطالب على الاصيل كانه
ابراء الكفيل وابراء الكفيل لا يوجب ابراء الاصيل وانما ذكره
ليؤذن ان المقضى به براءة الكفيل لا الايفاء وهذا لان دعوى الكفيل
تتضمن البراءة مع تمكنه بالرجوع على الاصيل وشاهده
شهد على القطع ببعض دعواه فيقبل في ذلك لافى الزائد (بحر)
دعوی کرد ضامنی که بامر دین دار ضامن شده بود رسانیدن دین را بصاحب دین و گواهان
او گواهی دادند بابرا کردن صاحب دین برای ضامن قبول میشود گواهی ایشان و نهادن
این مسأله بر این صورت که ضامن دعوی کرد رسانیدن دین را از برای اینست که معلوم شود که
رسانیدن ضامن دین را بصاحب دین چیزی نیست که حکم قاضی شده باشد بآن بر صاحب دین
و از همین جهت رجوع کرده نمی تواند ضامن بر اصل دین دار و رجوع میتواند صاحب دین بر اصل
دین دار و گویا که حکم شده است بر اینکه صاحب دین خلاص گردانیده است ضامن را النقصان
بودن و خلاص گردانیدن صاحب دین ضامن را از دین واجب نمیکند خلاص گرداند
اصل دین دار را و فایده ذکر کردن رسانیدن اینست که معلوم شود که آنچزیکه حکم کرده شده

بآن


جلد دوم
۲۹۲
کتاب الشهادة

بان خلاص گردانیدن ضامن است نه رسانیدن با و دین را زیرا که دعوی ضامن فراگیرنده
خلاص بودن او را با تو ان داشتن او بر جوع کردن بر اصل دین دارد شاهدان ادگواهی
دادند بیقین بعض دعوای او پس قبول میشود گواهی ایشان در ان بعض دعوای او
در زیاده از ان ادعی عشرة الاف درهم وشهد اله بمبلغ عشرة الاف درهم
لم تقبل لان مبلغ هذالمال مال اخر (سراجیه) وفي العرف
ان المبلغ هو القدر فانهم يقولون قبض مبلغ کذا ای قدر
کذا لامال اخرفينبغى ان تقبل الشهادة في عرفنا(بحر)
مرد می دعوی کرده ده هزار درمها و دوشاهد گواهی دادند برای مبلغ ده هزار درم
قبول نمی شود گواهی ایشان زیرا که مبلغ این مال مال دیگرست ولیکن در عرف
مردم بمبلغ اند از درا گویند زیر که مردم میگویند که فلان قبض کرد مبلغ چنان
را یعنی مقدار چنین را نه مال دیگر را پس میشاید اینکه قبول شود این گواهی
شاهدان در عرف ما شهد اعلى دعوى ارض انها خمسة مكاييل واصابا
فيها حدودها واخطا أفي المقدار قبلت (سراجیه) و شاهد گواهی دادند بدعوای بینی کیه
مدعی دعوی کرده بود که بدرستی که این زمین پنج پیمانه تخم است و رسیدند در بیان
حدود آن زمین وخطا شدند در مقدار تخم آن قبول می شود گواهی ایشان وفی
القنية ادعى المديون الايصال الى الدائن متفرقا وشهد شهوده با
لایصال مطلقا او جملة لا تقبل (بحر) در کتاب قنیه گفته است که دعوی کرد
دین داررسانیدن دین را بصاحب دین جدا جدا و گواهی دادند شاهدان
او بررسانیدن مطلق بدون بیان انکه یکجا یا جدا جدا بو دیا بر رسانیدن یکجا قبل شود


جلد دوم
۲۹۶
كتاب الشهادة

للحال اى فى العين فشهدوا ان هذا العين كان قد ملكه تقبل
لانها اثبتت الملك فى الماضى فيحكم بها فى الحال ما لم يعلم الما
قال رشيد الدين رحمه بعد ما ذكرها كذا يرسد قاضی که امروز میذیند
و معنى هذا لا يحل للقاضي ان يقول اتعلمون انه ملكه اليوم نعم
ينبغى للقاضي ان يقول هل تعلمون انه خرج عن ملكه فقط كذا
في المحيط قال العمادى فعلى هذا لو ادعى الدين فشهدوا انه كان
له عليه كذا ينبغى ان تقبل كما فى العين ومثله مالوادعى انها
زوجته فشهدوا انه كان تزوجها ولم يتعرضو للحال تقبل وهذا كله
اذا شهد وا بالملك فى الماضى امالو شهد واباليدله فى الماضي
لا تقضى به في ظاهر الروايه وان كانت اليد تسوغ الشهادة في الملك للحال
و در انجا دو مسأله است یکی از ان دو مسأله مینست که اگر مدعی دعوی کرد در زمان حال بعین و شاهد گواهی
دادند بآن چیز در زمانه گذشته و عکس این که مدعی دعوی کرد چیز یرا در زمانه گذشته و شاهدان گواهی
دادند بان در زمانه حال مسأله دو میسنیست که اگر مدعی دعوی کرد انشا را یعنی نو پیدا کردن عقد
و یا فعل دیگر یر اپس شاهدان گواهی دادند با قرار کردن مدعی علیه بآن عقد و یا فعل
و عکس این که مدعی دعوی کرد قرار کردن مدعی علیه را بعقد می ایا فعلی و شاهدان گواهی
دادند بنو پیدا کردن مدعی علیه آنرا اما مسأله اول پس ذکر کرده شده در کتاب محیط در جها
نقل کرده از کتاب اقضیه و کتاب ادب قاضی تصنیف امام خصاف رحمة الله علیه تقدیگه
مدعی دعوی کرد ملک بودن چیز یرا در زمانه حال یعنی دعوی کند در عین نه در دین و شاهدان
گواهی دادند که این مال ملک این مدعی بود قبول میشود گواهی ایشان زیرا که این گواهی ثابت کننده

ملا محمد اکرم
است بیدره


کتاب الشہادة

۲۹۴

ملک بودن ان مال حین مباد ر زمانه گذشته پس حکم کرده میشود باین گواهی در زمانه حال تا زمانیکه
معلوم نشده باشد دور کننده حکم یعنی از احال گفته است رشید الدین رحمه الله ذکر کرده این مسئله را که قاضی بپرسند
که امروز ملک دست معنی این قول امام رشید الدین رحمه الله است که حلال نیست مر قاضی را اینکه بگوید ایشان را که ایا
میدانید که این مال امروز ملک مدعی است آری میشاید مر قاضی را اینکه بگوید ایشانرا که ایا میدانید که بد ستیکه مدعی
برامده از ملک مدعی فقط و نگوید دیگر چیزی را گر کرده این حکم را در کتاب محیط گداست عماد الدین رحمه صنف فصول
عمادیتی که بنار برین اگر کسی دعوی کرد درینی را پس شاهدان گواهی دادند که بدستی که بود مراین مدعی را براین مدعی
علیه
اینقدر دین مینیا یدا ینکه قبول شود این گواهی چنانکه قبول کرده میشود درباره مال عین و مانند این مساله است ان
صورتی که گر کسی دعوی کرد که بدستی که این من درنکاح جفت مشاہدان گواهی دادند که بدستیکه مدعی بنام
گرفته بود او را و تعرض نکردند بنباء حال قبول میشود گواهی ایشان فتوای این یکسا وقتی است که شاهدان گواهی
داده باشند بملک درن کا برای مدعی در زمانه گذشته اما اگر گواهی دادند بودن عقار در دست مدعی در زمانه
گذشته حکم کرده نمیشود بان گواهی در ظاهر روایت اگر چه بودن مال در دست کسی داسیکند گواهی دادن را
برای شاهد درباره ملک بودن ان مال برای صاحب دست قال فی الفصولين ولو ادعی ملک
في الماضی و شهدا به فى الحال باتقارا كان هذا ملکی و شہدا انه له لم تقبل في الحصيل كدا
لو دقیق كان له و شہدا انه كان له لا تقبل ز تكملة در لمنتقى گفته ات كتاب جامع الفصولين که گوشه
دعوی کردیک در زمان گذشته و شاهدان گواهی دادند بان ال برای او در زمانه حال با نیرطریق که مدعی گفت مین
مدعی اگر
ملک من و گومان گواهی داده که بین پز ملک است وا کر دانی گواهی نشان هم ترین بار مین بین قتول
نہیں واگر مدعی دعوی کرد که بدستیکه این چیز از من بود شاهدان گواهی دادند. بین میاز د بود قبول کرده نمیو دانی
الوادیه شهدا تھا زوجت هما ولا نعلم انها فى الحال امریقه اولا او شهدا نها
باع منه هذا العين ولا ندرى نه ملكه فى الحال لم يقضى بالنكاح والملكي الحالم یوسف


كتاب الشهادة
۲۹۸
جلد دوم

والشاهد فى العقد شاهد فى الحال الى الاصل والمخصوص بالخ البقاء ما سمعت واما فى الدين
فالمنصوص عليه عدم القبول قال فى فتح القدير شهد على اقرار رجل بدين فقال اشهدوا عليه فشهدا هذا
القدر على لان فقال لا ادري هو عليك الان ام لا لا تقبل الشهادة وقال قبله ادع على اخر ديناً
على مورثه وشهدوا انه كان له على الميت دين لا تقبل شهادته حتى يشهدا انه مات
ولو مطا لله دين الميت لابد فى القبول من شهادتهما بانه مات وهو عليه احتياطا لامر الميت ولهذا
يحلف المدعى مع اقامة البينة بخلافة فى دين الحى فتحيرانهما اذا شهد فى دين الحى
بانه كان له عليه كذا تقبل الا اذا سئلهم الخصم عن البقاء فقال الاندرى
وفی دین المیت لا تقبل مطلقا الخص،، ذکر شده است در کتاب بزازیه که دو شاهد گواهی دادند برگاه
این زن بنگاح داده بود نفس خود را باین مدعی و ما میدانیم که در حال زن این هست یا نه و یا گواهی
دادند که این مرد فروخته بود باین مرد این مال را و ما میدانیم که این مال او هست در حال یا نه حکم مرده میشود بنگا
عقد
و ملک مدعی در حال سبب همراه شدن مانع حال بازماند که شاهدی نکاح و ملک از ان ادده شده و شاهدی
ثابت در حال یعنی اگر گواهی دادند بعقد سماعیزان گواهی باقی بودن عقد در زمانه حال ثابت میشود.
حاصل این است که آن چبیکه تصریح کرده شده است آن در باره مال همین است که شنیدی آنرا و اما
درباره دین پس آن حبیکه تصریح کرده شده در ان قبول نشدن گواهی است ابراج لم مرید در کتاب فتح القدیر گفته است
کر دو شاهد گواهی دادند باقرار کردن مردی بدینی پس گفت آن مرد که گواهی داده شاهر را و کنتا گواهی میدن همین تقدمه
مردی است این گفتن نکر در مدار میکنید یا انقدر برتو در حلا این استانبول نو د گواهی ایشان گفته است پیران
فتح القدیر پیش ازین کم کسی دعوی کرد بر خص دیگر دینی ابر اور دور شخش نگیر و دو شاهد گواهی را در اینکه اینه
مردان با سر اور دیی بود قول نبودگواهی نشان تک گواهی بدهند که در شکلا مردود دین براده بود ساسان
بدین روز جایز است قبول شدن گواهی از گواهی ادین آن و شاهد با نیکه بدر شیکا و مرده دین او بود برای احتیاط


جلد دوم
کتاب الشهادة
در کار مرده و از اینجاست که سوگند داده میشود مدعی با گنمانیدن گواهان که بخلاف این حکم است که درین کتاب
ظاهر میشود ازین که اگر آن دو شاهد گواهی دادند در دین برنده که در شلیکه بود بر مدعی را بهر مدعی علیه مقلد
دین قبول میشود گواهی ایشان که قبول نمیشود وقتیکه مدعی علیه بپرشد انرا از باقی بودن ان پی این ایشان
میگویند که خبرنداریم و در دین هر دو مطلق قبول نمیشود گواهی ایشان خواه مدعی علیه بپرشد ما بدان از باقی بودن ان
فایده
مسئله دوم آنکه مدعی دعوی کرد نشاد
و گواهی دادند شاهدان او باقرار وبها
این
و یا نپرسد ایشانرا تاکه نگوئید که مرد و دین براه بود واما الثانية اعنى ما اذا دعى الانشا فشهد
بالاقرار او عکسه فقال في جامع الفصولين ادعى الوديعة وشهد ان المودع اقربالا
يدع تقبل كما في الغصب وكذا العارية ادعانکاحا وشهد باقرارها بنکاح
تقبل كما في الغصب ولوادعى دينا فشهد باقراره بالمال تقبل وتكون
اقامة البينة على اقراره كاقامة البينة على السبب ادعى قرضا وشهد باقراره
بالمال تقبل خلا بيان السبب فقبل في الايداع والغصب والعارية والديون والنكاح
واما البيع فقال في جامع الفصولين ادعى بيعا وشهدانه اقربالبيع واختلفا في
نفق
زمان ومكان تقبل وفيه قبله دعى مائة تفي زب با يصح و شهدا الله على فراء الدر عل مائة
ایرویا
ولم یزید افراتیز وفير لا و هولاميح بخلاف الموعد القرضر شهدانه قرالدياكثر من الفرض تقبل من نام
قضا دینه و شهدانه اقر باستيفائه تقبل (مجس) و اما مسأله دوم یعنی آنکه اگر مدعی دعوی کردان
یعنی بوسیدا کردن عقدی یا فعلی را بر مدعی علیه پین شامان گواهی دادند با قرار کردن مدعی علیه بآن عقد الفضل
ویا عکس این که مدعی دعوی کرد اقرار مدعی علیه را بعقد د یا فعلی و شاهدان گواهی دادند بمو پیدا کردن مدعی علیه این
مین
پس گفته است در کتاب جامع الفصولین که مدعی دعوی کرد امانت ادان مالی برا نزد مدعی علیه شاهدان گواهی دادن کا
امانت دار اقرار کرده است با مانتا ن قبول میشود گواهی ایشان چنانکه همین حکم است در دعوای عصب سینی میں معمر
غصب کانده بر مدعی علیه شاهدان و گواهی بد هندا قرار مدعی علیه مغصب آن میشود بخیبر حکم است در عوایم


جلد دوم
٣٠٠
کتاب الشهادة

عاریت که مدعی دعوای عاریت را گذر بد مدعی علیه وشاهدان گواهی بدهند باقرار مدعی علیه بعاریت قبول او
شخصی دعوی کرد نکاح زنی را وشاهدان گواهی دادند با قرار کردن آنزن بنکاح قبول میشود گواهی ایشان اگر کسی
دعوی کرد دینی را پس اوشاهد گواهی دادند با قرار کردن مدعی علیه بآن مال قبول میشود گواهی ایشان تا اینکه
در غصب تا اگر مدعی دعوی کرد بر مدعی علیه دینی را و شاهدان او گواهی دادند با قرار کردن مدعی علیه بان
دین قبول کرده میشود و میگویند را نیدان شاهدان با قرار کردن او بعقدهی مانند گذرانیدن شاهدان
اگر شخصی دعوی کرد برکسی قرض را و شاهدان گواهی دادند با قرار کردن آن مدعی علیه بآن مال قرض فول
میشود گواهی ایشان بغیر بیان کردن سبب آن مال قرض پس قبول میشود گواهی با قرار مدعی علیه دور
امانت نهادن غصب کردن و عاریت دادن و دادن دینها و نکاح کردن و انا فروختن پس گفته ان
در کتاب جامع الفصولین که کسی دعوی کرد فروختن را و دو شاهد گواهی دادند که بدرستیکه مدعی علیه قرار
کرده است بفروختن و آن دو شاهد مختلف شدند در زمان فروختن ومکان آن قبول میشود گواهی ایشا
و در کتاب جامع الفصولین پیش از ین حکم ذکر شده است که کسی دعوی کرد صد پیمانه کندم را بسب غصب
سلم صحیح و شاهدان گواهی دادند که بدرستی که مدعی علیها قرار کرده است که مراین مدعی را بر من پیمانه
کندم است بفرو رندبران کہ سبب سلم است بعض علما رحمهم الله تعالی گفته اند که قبول میشود و بعض گفته اند
که قبول نمیشود این قول ننشان صحیح ترست بخلاف آنکه اگر مدعی دعوی کند بسبب قرض و شاهدان گواهی بنه
که مدعی علیه اقرار کرده است بقرض ذکر نکنند شاهدان سبب قرض را که درینصورت قبول میشود گواهی ایشان
بعد ازین گفته است که کتاب جامع الفصولین که دینداری دعوی کرد برصاحب دین را اگردین بین و را و شاهد ان می
که بدرستیکہ صاحب دین اقرار کرده است بگرفتن این خود قبول میشود گواهی ایشان رجل ادعی عبدا فی
یدرجل واقام البينة تشهد علی اقراره انه ملك للمدعی تقبل ولوشهدا علی اقراره انه شراء
للمدعى وقال المدعى انداقر بهذا الكون ما بعته منا باخانه للمدعى وكذا الاشياء كذا


جلد دوم ٣٠١ كتاب الشهادة

لوشهد انه اتى بانه الجوه بكذا وكذا لوشهد ان المدعى عليه قال بعته بكذا وكذا
لو شهد انه اودعه ولوشهد على اقراره ان المدعى دفع اليه لا
تقبل ولو شهدا انه اقرانه غصبه او شهدا انه اقرانه رهنه تقبل
ويقضى يمالمدعى كذا فى الخلاصة (عالمكيرى)
مردمی دعوی کرد غلامی را که در دست مردیگر بود و گذرانید شاهد انرا پس ایشان گواهی دادند باقرار کردن
باینکه بدرستی که ایین غلام ملهم این مدعی است قبول میشود گواهی ایشان واگر گواهی دادند باقرار کردن
ذو الید که بدرستیکه من خریده ام این غلام را ازین مدعی ومدعی گفت که بدرستیکه این ذو الید اقرار
کرده است باین خریدن لیکن من نفروخته ام این غلام راباو درینصورت مدعی میگیرد آن غلام را با در هم نیز
حکم است اگر گواهی دادند باقرار مدعی علیه شبکه من خریدم این غلام را از مدعی کرده بود و همچنین حکم است اگر
گواهی دادند که بدرستیکه مدعی علیه اقرار کرده باینکه مدعی باجاره داده است غلام راباد یا بقدر و همچنین حکم است اگر
گواهی دادند که بدرستیکه مدعی علیه اقرار کرده است باینکه فروخته ام این غلام را بمدعی با بقدر و همچنین حکم
اگر گواهی دادند که بدرستیکه مدعی امانت نهاده است این غلام را نزداین مدعی علیه یا اگر گواهی دادند با قرار مدعی
علیه باینکه مدعی داده است آن غلام راباد قبول میشود گواهی ایشان اگر گواهی دادند که بدرستیکه مدعی علیه اقرار
کرده است باینکه من غصب کرده ام از مدعی آن غلام راویا گواهی دادند که بدرستیکه مدعی علیه اقرار کرده باینکه
مدعی گرو نهاده است نزدا من آن غلام را قبول میشود گواهی ایشان و حکم کرده میشود بآن غلام برای مدعی
همچنین ذکر شده است درکتاب خلاصة الفتاوى و اما عكس المعنى ما اذا ادعى الاقرار فشهد بالان
شاء فهو متصور شرعا اذ لا تسمع الدعوى بالاقرار لما فى البزازية مغزيا الى الذخيرة
ادعى ان له عليه كذا وان العين الذى فى يده له لما ان اقر له به او يتد
بدعوى الاقرار و قال انه اقران هذا لى او اقران لى عليه كذا قيل يصح

دعامة


جلد دوم
۳۰۲
کتاب الشهادة

وعامة المشایخ رحمهم الله تعالمي انه لا تصبح الدعوى بعدم صلوح الاقرار الاستحقاق
كالاقرار كاذبا بخلاف دعوى الاقرار من المدعى عليه على المدعى بان برهن
على انه اقرانه لا حق له فیه اوبانه ملك المدعى حيث تقبل رجع
وانا عکس این ساله یعنی انکه کرد می دعوی کند اقرار کردن مدعی علیه را پس شاهدان گواهی بد ہند شونده گواهی
مدعی علیه مقصدی یا فعلی راپس این صورت در شرع تصور ندارد زیرا که دعوای مدعی حریر سبب
اقرار کردن مدعی علیه شنیده نمیشود بدلیل اینکه ذکر کرده در کتاب بنماز یه در حالیکه انسبت کند باست
کتاب ذخیره که مدعی دعوی کرد که مرا بر این مدعی علیه این قدر مال است و بدر ستیکه آن مالی که در دوست
اوست مراست بسبب اینکه بدرستیکه این مدعی علیه قرار کرده است برای من باین مال و یا مدعی
ابتدا کرد بدعوی اقرار مدعی علیه و گفت که بدرستیکه مدعی علیه قرار کرده است اینکه بدرستیکه این
مال مرست و با گفت که قرار کرده است که بدرستیکه مرا بر او این قدر مال است علما د مهماتم
تعا گفته اندکه صحیح میشود دعوای او واکثر مشایخ رحمهم الله تعالی بر این اند صحیح نمیشود
این دعوی از جهت صلاحیت ناداشتن اقرار برای حق دار شدن یعنی
با قرار کردن حق کسی برکسی ثابت نمی شود مانند اقرار کردن بدروغ بخلاف
دعوای قرار کردن از طرف مدعی علیه بر مدعی به اینطریق که مدعی علیه بگذار نشهد از اینکه دی
که مد قرارکرده اس اینکه درستیه نیست مراقی در بین این قرار کرد اینکه این مالک مدت قولا شیان
این گواهی و این دعوی اللملک المؤرخ اقوی منه بلا تاریخ فلو ارخ فی دعوی
الملك المطلق رجع وقال قبضه منی منذ شهر اعلمیکوی هو مطلق منهو ولا تقبل
في عکس المختار الضوا بکہانی الخلاصة (رجی) ان ملکی که با بیان تاریخ باشد قوی ترست
از آن ملکی که بابیان تاریخ می باشدپس اگر مدعی ذکر کر تاریخ را در دعوی کردن ملک مطلقی کی پیان


حصہ دوم
٣٠٣
كتاب الشهادة

سب ترانکرده بود و گفت که قبض کرده است مدعی علیه این مدعارا از من از وقت
یکماه و شاهدان ذکر نکردند تاریخ را قبول نمیشود گواهی ایشان و در عکس آن که مدعی
بیان تاریخ رانکند و شاهدان او در شهادت خود بیان تاریخ را کنند قول برگزیده شده
قبول شدن گواهی است چنانکه در کتاب خلاصة الفتاوی ذکر شده است لو ادعی شراء
ببب رحمة فشهدوا بالشراء بلا تاريخ تقبل وعلى القلب لا تقبل ولوكان للاعياء
شهران و او حوا شهر تقبل وعلى القلب لا تقبل (فتح القدیر) اگر مدعی دعوی کنز خریدا
بسبتی تاریخ انرا ذکر کرد و شاهدان گواهی دادند بخریدن بدون ذکر کردن تاریخ قبول میشود گواتی
ایشان و برعکس این که مدعی دعوی کنند خریدنرا با تاریخ و شاهدان گواهی دهند بغیر از تاریخ
قبول نمیشود گواهی ایشان و اگر تاریخ خریدن دو ماه بود پس شاهدان ذکر کردند تاریخ یکماه
قبول میشود گواهی ایشان و بعکس اینکه تاریخ خریدن یکماه بود و شاهدان ذکر کردند تاریخ
دو ماه را قبول نمیشود گواهی ایشان عبد في يد رجل ادعى رجل ان الذي في يده
تصدق به عليه منذ سنة وقبضه وجحد الذي في يديه
فجاء المدعى بشهود فشهدوا انه اشتراه من ذاليد منذ سنتين
لا تقبل لا ان يوفق فيقول شريته منه منذ سنتين ثم بعته ثم تصدق على منذ
سنة فاذا وفق على هذا الوجه فشهد الشهود على البيع
منه ثم بالصدقة يقضى له ولو ادعى او لا الشراء من ذاليد
منذ سنة فشهد الشهود بالصدقة منذ سنتين وادعى المدع
ذلك لا تقبل لا ان يوفق فيقول تصدق به على منذ سنتين
وقبضته ثم بعته منه منذ سنة ثم اشتريته وشهد الشهود له بذلك


جلد دوم
۳۰۴
کتاب الشهادة

ولوادعي الصدقة منذ سنة فشهد الشهود انه اشتراه منه منذ
شهر لا تقبل الا ان يوفق فيقول تصدق به علي منذ سنة وقبضه ثم
وصل اليه بسبب من الاسباب وجحد الصدقة فاشتريته منه منذ شهر
فاذا وفق علي هذا الوجه واثبت بالبينة قبلت بينته (قاضيخان) غلامي در دست
مردی بود دعوی کرد مردیکه بدرستیکه آن کسیکه غلام در دست اوست صدقه کرده بود من
این غلام را از مدت یکسال و قبض کرده بودم آن غلام را و منکر شد انکسیکه غلام در دست
او بود ازان دعوی او پس آورد مدعی شاهدان را پس ایشان گواهی دادند که بدرستیکه
این مدعی خریده بود آن غلام را از ذوالید از مدت دو سال قبول کرده نمیشود گواهی ایشان
مگر وقتیکه مدعی موافق کند دعوی خود را با گواهی پس بگوید که خریده بودم آنغلام را از ذوالید
مدت دو سال بعد ازان فروخته بودم او را بر او بعد ازون صدقه کرده بود این غلام بر من پس
وقتیکه مدعی موافق کرد دعوی را با گواهی یا بطریق پس شاهدان گواهی دادند بفر وختن
مدعی آن غلام را بر مدعی علیه باز بصدقه کردن مدعی علیه آن غلام بر مدعی حکم کرده
میشود برای او بآن غلام و اگر مدعی در دول دعوی کرد خریدن آن غلام را از ذوالید
از مدت یکسال پس شاهدان گواهی دادند بصدقه کردن او از مدت دو سال و مدعی دعوی
کرد انصدقه را از مدت دو سال قبول کرده نمیشود گواهی ایشان مگر که مدعی موافق کند
دعوی خود را با گواهی پس بگوید که صدقه کرده بود بر من از مدت دو سال و قبض کرده
بودم آن غلام را بعد ازان فروخته بودم او را باین مدعی علیه از مدت یکسال بعد ازان
خریدم آنغلام را از او و شاهدان گواهی دادند برای او باین دعوی قبول میشود و اگر مدعی دعوی کرد خرید
از مدت یکسال پس شاهدان گواهی دادند که بدرستیکه مدعی علیه خریده بود از مدعی غلام را از مدت


حسله روم
۳۰۵
کتاب الشهادة

رکھا قبول کرده نمیشود مگر وقتیکه مدعی موافق کند دعوی خود را با گواهی باینطریقی که بگوید
صدقه کرده بود این غلام را بر من از مدت یکسال و قبض کرده بودم انغلام را بعد از ان بن
غلام رسید مدعی علیه سببی از سببها و منکر شد از ان صدقه کردن خود پس من خریدم از اوای
غلام را از مدت یکماه پس وقتیکه مدعی موافق کرد دعوی خود را با گواهی باینطریق و ثابت کرد
انرا بگذرانیدن شاهدان قبول کرده میشود شاهدان او ولو ادعی میراثا عن ابیه منذسنه
وشهد لشهودانه اشتراه من ذالید بعدما قام من عند القاضي لا تقبل فان دعی
اوقال مجد في الميراث واشتريت منه الان قبلت بينته لكن اذا اعاد السند
على ذلك لان الشراء من ذالید دعوی على ذاليد فلا يثبت مدون البينة
والشهادة الاولى قامت قبل الدعوى فلا تعتبر وفاضیخان، واگر مدعی دعوی کرد
میراث بودن چیزیرا از پدر خود از مدت یکسال و شاهدان گواهی دادند که بدرستیکه این مدعی
خریده بود این غلام را از ذوالید بعد از انکه بر خاست از مجلس قاضی قبول نمیشود گواهی ایشان
پس اگر موافق کرد دعوی خود را با گواهی و گفت که مدعی علیه منکر شده بود برای من از میراث پر سش
انغلام انرا در حال قبول میشود گواهی ایشان لیکن وقتیکه مدعی باز بگذارند شاهدانرا بران دعوی
زیرا که خریدن از ذوالید دعوی است بر ذوالید پس ثابت نمیشود بدون از شاهدان و گواهی اول
گذرانیده شده بود پیش از دعوی خریدن پس معتبر نمیشود، ولو ادعی استر فی ید رجل و قال اشتریتها
منه بعبدی هذا منذ شهر فحمد البايع ذلك وجاء المدعى بشهود فشهدوا ان اشتراها
منه بالف منذ قام من عند القاضي لا تقبل المكان المخالفة الا ان يقول اشتريتها بالعبد
منذ شهر ثم جحدني فاشتريتها منه بالف درهم بعد ذلك فاذا وفق على هذا الوجه واعاء
البيتة على الشراء بالف تقبل ذلك، ولر ادعی ای لا انه اشتراها منه بالعبد منذ شهر ثم جاء شهد
فيها


جلد دوم
۳۰۶
کتاب الشهاده

قشهدوا انه اشتراها منه منذ سنة او قبل ذلك لا تقبل لمكان التناقض لا
ان يوفق فيقول شتريتها منه منذ سنة كما شهد به الشهود ثم بعتها منه
منذ شهر فاذا وفق على هذا الوجه وشهد الشهود بالبيع والشراء بعد ذلك
يصح التوفيق ويقضي له (قاضيخان) واگر کسی دعوی کرد کنیز را در دست مردی و گفت که من
خریده بودم او را از مدعی علیه باین غلام خود از مدت یکماه پس فروشنده منکر شد از ان عمرو
مدعی آورد شاهد انرا پس ایشان گواهی دادند که بدرستیگه مدعی خریده است این کنیز را از
مدعی علیه بهزار درم در وقتیکه بر خاست از نزد قاضی قبول نمیشود گواهی ایشان از جهت
مخالف بودن دعوی باگواهی مگر وقتیکه بگوید مدعی که خریده بودم این کنيز را از مدعلی علیهان
غلام از مدت یکماه بعد از ان منکر شد برای من پس خریدم کنيز را در وبهر از درم بعد از ان منکر شد
او پس وقتیکه مدعی موافق کرد دعوی خود را با گواهی باینطریق و باز گذرانید شاهد انرا بخریدن
بهزار درم قبول کرده میشود آن گواهی واگر مدعی در اول دعوی کرد که بدرستیگه من خریده
بودم این کنیز را ازین مدعی علیه باین غلام از مدت یکماه بعد ازان آورد گواهان را پس گواهی
دادند که بدرستیگه مدعی خریده بود این کنيز را از مدعی علیه از مدت یکسال و بایتمین آن قبول
کرده نمیشود گواهی ایشان از جهت تناقض و مخالف بودن دعوی با گواهی مگر قبول کرده میشود
وقتیکه مدعی موافق کند دعوای خود را با گواهی پس بگوید که خریده بودم این کنیز را ازین مدعی
علیه از مدت یکسال چنانکه شاهد ان گواهی دادند بآن خریدن بعد از ان فروخته بودم آنکنیز را
بمدعی علیه بعد از ان خریدم او را از وی از مدت یکماه پس وقتیکه مدعی موافق کرد دعوی خود را باگواه
باینطریق و شاهد ان گواهی دادند بعد از موافق کردن بخریدن و فروختن صحیح میشود موافق کردن
مدعی و حکم کرده میشود برای او ولو ادعی دان لم تجد رجل بماله منذ سنة فشهد الشهود انها لسم

فصل
عبدالکریم
محمداکبر


جلد دوم
کتاب الشهادة

منذ عشرين سنة بطلت شهادتهم ولوادعى المدعى انهاله والشهود شهدوا
انهاله منذ عشرين سنة جازت شهادتهم (قاضیخان) واگر کسی دعوی کرد سرائى
در دست مردی که بدرستی این سرای مراست از مدت یکسال پس شاهدان گواهی دادند که
بدرستی این سرای مراو راست از مدت بیست سال باطل میشود گواهی ایشان واگر مدعی دعوی
کرد که بدرستی که این سرامر است و شاهدان گواهی دادند که بدرستی که این سرا مراو راست
از مدت بیست سال قبول میشود گواهی ایشان ادعى عينا فى يد رجل انه ملکه و ان
صاحب الید قبضه بغیر حق منذ شهر وشهد الشهود له بالقبض مطلقا
لا تقبل شهادتهم كما لوادعى المدعى لقبض مطلقا وشهدوا بالقبض منذ شهر
فانه لا تقبل اما اذا وفق وقال اردت من المطلق القبض من ذلك الوقت الذي
شهد به الشهود فحينئذ تقبل (خزانة المفتین) مردی دعوی کرد مالی را در دست مردی که
این مال ملک من است و بدرستی که یکماه میشود که ذوالید قبض کرده است انرا بغیر حق و گواه
دادند گواهان برای مدعی بقبض کردن ذوالید انرا مطلق بدون بیان وقت آن قبول نمی شود گواهی اشان
چنانکه اگر مدعی دعوی کرد بقبض کردن مطلق را بدوم بیان تو آن وگواها گواهی دادند بقبض کردن او انهمت یکماه پس ستی که
درین صورت قبول نمیشود اما اگر مدعی موافق کرد دعوى خود را گو انا و گفت مرده بودم از قبض کردن مطلق قبض کردن
از انزمان که شاهدان بآن گواهی داده اند یعنی قبض را از مدت یکماه پس درینوقت قبول کرده میشود
گواهی ایشان ادعى دارا ارثا او شراء فشهد ابملك مطلق لغت و بعكسه لا رکن اى اذا اد
ملكا مطلقا فشهد ابملك بسبب معين لا تكون لغوا فتقبل وقيده في الخلاصة بان
القاضي مدعى الملك الـ بهذا السبب الذي شهدوا او بسبب آخران قال بهذام
يقضى بالملك بهذا السبب وان قال بسب اخر لا يقضى بشئ (بحر) کسی دعوی کرد سرائى بمیراٹ
حاضر مجلس


جلد دوم
۳۰۸
کتاب الشهادة

یا بخریدن پس گواهی دادند شاهدان بملک مطلق بدون بیان سبب ملک لغو میشود گواهی ایبر وبرگسر
این لغو میشود یعنی اگر بر دد دعوی کرد ملک مطلق را پس گواهان گواهی دادند بملک بسبب معین لغو میشود
این گواهی پس قبول کرده میشود و صاحب خلاصه مقید کرده است این حکم را بپرسیدن قاضی از
مدعی ملک که آیا این مدعا از تو بهمین سبب است که گواهان بآن گواهی داده اند یا بسبب دیگر
اگر مدعی گفت که بهمین سبب است حکم کند قاضی بملک مدعی بهمان سبب و اگر گفت مدعی که
ملک من بسبب دیگرست حکم نکند قاضی بهیچکر برای او وفی التاتارخانیة ناقلا عن المحيط ولو
ادعى على رجل الف درهم وقال خمسمائة منها ثمن عبد اشتراه منى وقبضه
وخمسمائة منها ثمن متاع اشتراه منى وقبضه وشهد الشهود له بالخمسمائة مطلقا
قبلت الشهادة على الخمسمائة فهذه المسألة تفيد على ان المدعى اذا ادعى الدين
بسبب وشهد الشهود مطلقا فانه تقبل على الدين وبه كان يفتى الشيخ الا
مام ظهير الدين المرغيناني (تكمله) وفى المحيط ما يدل على القبول وعندى الوجه
القبول (يعنى) و در کتاب تاتارخانیه ذکرکرده درحالیکه نقل کرده است از کتاب محیط که اگر کسی دعوی کرد
بر مردی هزار درم را و گفت که پنجصد درم از انها بهای غلامیست که مدعی علیه خریده بود او را از من و قبض کرد
بود او را و پنجصد درم آن بهای متاعی است که خریده بود از من آنرا و قبض کرده بود انرا و شاهدان گواه
دادند برای او بر پنجصد درم مطلق بدون بیان سبب آن قبول کرده میشود گواهی ایشان بر پنجصد درم سس
این مسئله صریح است بر اینکه بدرستی مدعی وقتیکه دعوی کند دین را بسببی و شاهدان او گواهی بدهند بدن
مطلق بدون بیان سبب آن پس بدرستی که قبول میشود گواهی ایشان بآن دین و باین حکم فتوی
شیخ امام ظهیر الدین مرغینانی رحمة الله علیه و در کتاب محیط انچیزیکه ذکر شده دلالت می کند
بقبول شدن این گواهی و نزد من دلیل قبول شدن این گواهی سبست
می کرد
ماریو اصل


جلد دوم ٣٠٤ کتاب الشهادة

ولو ادعى عليه الفا دينا فشهد انه دفع اليه الفا ولا ندرى باى
وجه دفع قيل لا تقبل والاشبه الى الصواب ان تقبل كذا
فى البزازية (بحر) واگر مردی دعوی کرد بر دیگری هزار درم دین را پس گواهان گواهی
دادند که این مدعی داده است با و هزار درم را ونمیدانیم که بکدام سبب داده است
گفته اند بعض مشایخ رحمة الله تعالی که قبول نمیشود این گواهی و مشابه تر بحق آنست
که قبول میشود همچنین ذکر شده است در کتاب بزازیه وفی فتاوى رشيدية
ر لو ادعى الملك المطلق فشهد واعليه بسبب ثم شهد واعلى
المطلق لا تقبل ولو شهد واعلى المطلق ثم شهد واعلى الملك
بسبب تقبل رفتح القدیر) و در فتاوی رشیدیه این رو ذکر شده است که اگر
کسی دعوی کرد ملک مطلق را یعنی بدون بیان سبب و گواهان گواهی دادند بملک
بسببی بعد از ان گواهی دادند بملک مطلق بدون بیان سبب قبول نمیشود گواهی
ایشان و اگر گواهی دادند اول بملک مطلق بدون بیان سبب بعد از ان گواهی دادند
بملک بسبب قبول کرده میشود ولو ادعى بسبب فشهد ابسبب آخر كالف من
ثمن مبيع فشهد ابالف من ثمن مغصوب هالك لا تقبل كمائى
الخلاصة (بحر) واگر کسی دعوی کرد ملک بودن چیز را بسببی وشاهدان او
گواهی دادند بملک بودن آن بسبب دیگر مانند دعوی مدعی هزار درم را از بها مال
فروخته شده پس شاهدان گواهی بدهند هزار درم از بهای مال غصب کرده شده که هلاک
شده باشد قبول کرده نمیشود گواهی ایشان چنانکه در کتاب خلاصة الفتاوی ذکر شده است
ومس هذا ذكر فى المسئالة المسطورة وهى ما اذا شهدا بالف من ثمن


جلد دوم
۳۱۰
كتاب الشهادة

جارية باعهامنه فقال البايع انه اشهد هما عليه بذلك والذي لي عليه
ثمن متاع تقبل شهادتهما فقال في الخلاصة هو محمول على انهم شهدا واعلى قراها
بذلك اى اقرار المدعى عليه بثمن الجارية لان مثله في الاقرار تقبل فتح القدير
و ازین جهت که علت نا قبول شدن گواهی انست که دعوی بیک سبب باشد و گواهی بدیگر
سبب باشد ذکر کرده در کتاب خلاصه الفتاوی در مساله ذکر شده و آن اینست که وقتی که دو شاهد
گواهی دادند بهزار درم از جهت بهای کنیزی که مدعی فروخته است آنرا باین مدعی علیه پس
فروشنده که مدعی است گفت که بدرستیکه مدعی علیه شاهد گردانیده است ایشانرا بر خود بآن
هزار که بهای کنیزست و حال آنکه هزار درمی که مرا بر اوست بهای متاع است قبول می شود
گواهی ایشان پس گفته است در کتاب خلاصه الفتاوی که این صورت محمول است برینکه
شاهدان گواهی داده باشند با قرار کردن مدعی علیه بآن یعنی با قرار مدعی علیه بآن هزار درم
بهای کنیز زیرا که مانند این گواهی در صورت اقرار قبول کرده میشود هذا اذا اختلفا
فيما هو المقصود فان تنقفا فيه كدعوى الف كفالة عن فلان فشهد ابالف كفالة
عن الآخر فانها تقبل كما فى الخلاصة (بحر) ولو شهدا انه اقرانه
كفله بالف عن زيد وقال الطالب نعم انه اقر كذلك
لكن كانت الكفالة عن خالد بحاله ان ياخذ المال وتقبل
الشهادة لاتفاقهما على المقصود فلا يضر اختلاف
السبب ولوقال الطالب لم يقر كذلك بل اقرانها
كفالة خالد فانها تقبل لانه اكذب شهوده كذافي البزاريه (تكمله)
و این حکم که شهادتی قبول نمیشود اگر دعوی بیک سبب و گواهی بدیگر سبب باشد وقتی است


جلد دوم
۳۱۱
كتاب الشهادة
که آن دو سبب که مدعی وگواهان ذكر كرده اند باهم مخالف باشند در آنچیزیکه مقصودت
چنانکه شاهدان بگوید که قیمت مال غصب کرده شده است و یا بهای کنیز است مدعی بگوید که بیها
متاع فروخته شده است پس گر آن دو سبب باهم موافق شدند در مقصود مانند دعوای مدعی
ہزار درم ضامنی را از طرف فلان پس شاهدان او گواہی بدهند بهزار درم ضامنی را از طرف ختصیصیم
پس بدرستیكه این گواهی قبول میشود چنانکه ذکر شده در كتاب خلاصه الفتاوی و اگر شاهدان گواهی
دادند که بدرستیکه مدعی علیه اقرار کرده است که بدرستیکه من ضامن شده ام برای مدعی بہزار درم
از طرف زید و خواهنده دین که مدعی است گفت که آری بدرستیکه مدعی علیه اقرار کرده ا یمنین
ولیكن ضامنی او از طرف خالد است بآن هزار درم پس درینصورت میرسد خواهنده دین را
که بگیرد آن مال را که هزار درم است و قبول می شود این گواهی از جہت موافق بودن مدعی
و شاهدان در چیزیکه مقصود است پس ضرر نمیرساند قبول شدن گواهی را مخالف
بودن سبب مال و اگر خواهنده دین گفت كه مدعی علیه چنین اقرار نكرده است
بلكه اقرار كرده است كه بدرستی كه آن هزار درم سبب ضامنی خالد است پس
بدرستی که این گواهی قبول نمی شود زیرا که مدعی دروغگو کرد شاهدان خودرامینی
ذکر شده است در كتاب بزازيه ومثله ادعى انه اجره دارا وقبض مال الاجارة و
خانفسخت الاجارة وطلب مال الاجارة فشهدوا ان الاجراقر بقبض مال الا
جارة تقبل وان لم يشهدوا على عقد الاجارة لانهم شهدوا
بالمقصود وهو استحقاق مال الاجارة (فتح القدير)
و مانند مساله گذشه است این مساله که کسی دعوی کرد که بدرستی که فلان با جاره
داده با من سرای را و قبض كرده بود من مال اجاره را که بدل اجاره است و مروآن

ج الرابع
ملا محمدکریم
حاضر ملا محمدکریم
فلان


جلد دوم
۳۱۳
کتاب شهادة

فلان پس عقد اجاره فسخ شد و خوست مال اجاره را از وارثان آن اجاره دهنده پس شاہدان
گواهی دادند که بدرستی اجاره دهنده اقرار کرده بود بقبض کردن مال بدل اجاره قبول می شود
گواهی ایشان اگر چه گواهی نداده اند بعقد اجاره زیرا که ایشان گواهی داد و اند بمقصد و مقصود
شدن مدعی است مال بدل اجاره را و الملك بسبب الهبة كالملك بالشراء وكذكلها
كان عقد انهو حاد فعلى هذا الوادعى عينا بسبب شراء تشهد انه ملكة بالهبة تقبل (بحر)
و ملک بسبب بخش مانند ملکیت بسبب خریدن و همچنین هر انچیز یکه عقد باشد پس انچیز تحویرات
پس بنا بر این اگر مدعی دعوی کرد مالی را بسبب خریدن پس شاهدان او گواهی دا دند که شیر
مدعی مالک شده است آنرا بسبب بخشش قبول میشود گواهی ایشان وفي جامع الفصولين
ادعى الاتلاف وشهد بنبضه تقبل ولو ادعى انه قبض
منی كذا در هما بغير حق وشهدا انه قبضه لجهة الربا
تقبل ولو ادعى الغصب وشهد نقضه لحمة الربا لا تقبل
ولوا دعنى غصب منه وشهدا انه ملك للمدعى واخده
بغير حق لا تقبل لا على الملك ولا على الغصب تم
قال ادعى انه قبض من مالى كذا قبضا موجبا للرد
وشهد انه قبضه ولم يشهدا انه قبض قبضا موجب للرد تقبل في
اصل القبض فيجب رده (بحررایق) و در کتاب جامع الفصولین ذکر شدہ
که شخصی دعوی کرد هلاک کردن مال بر مدعی علیه و شاهدان او گواهی دادند بقبض
کردن مدعی علیه آن مال را قبول کرده میشود این گواهی و اگر مدعی دعوی کرد که بدرستی این مدعی
علیه از من قبض کرده است اینقدر درم را بغیر حق و شاهدان و گواهی دادند که این مدعی علیه رقو تب

[Margin text]
قاعده
ه ادعی سبہ نما لطف
اوبملك فخری مسیج
وهو ملكه مدعى الدعى
انزاسب عبد مت


جلد دوم
۳۱۳
کتاب الشهادة

کرده است بطریق ربا قبول کرده میشود گواهی ایشان و اگر مدعی دعوی کرد غصب را
و شاهدان او گواهی دادند بقبض کردن مدعی علیه آن مال را بطریق ربا قبول کرده نمیشود
گواهی ایشان اگر مدعی دعوی کرد که بدرستی مدعی علیه غصب کرده است از من این مال را
و شاهدان او گواهی دادند که این مال ملک مدعی است و در دست مدعی علیه بغیر حق است
قبول نمیشود این گواهی ایشان نه ملک مدعی و نه بغصب کردن مدعی علیه پس ازان گفته
در کتاب جامع الفصولین که شخصی دعوی کرد که بدرستی که مدعی علیه قبض کرده است
از مال من این قدر را قبض کردنی که وجب کند مست واپس دادن را و دو
شاهد گواهی دادند که این مدعی علیه قبض کردست آنرا او گواهی ندادند بینکه مدعی علیه
قبض کرده است آنرا قبض کردنی که وجب کنند واپس دادن است قبول کرده
می شود گواهی ایشان در بارهٔ اصل قبض کردن پس وجب می شود واپس دادن
آن مال بر مدعی علیه قال المدعی ان الدارالتی حدودها مكتوبة في
هذا المحضر ملكي وقال الشهود ان الدارالتی حدودها مكتوبة
في هذه المحضر ملكه صح الدعوى والشهادة وكذالو
شهد وان المال الذى كتب فى هذا الصك عليه نقیل یعنی
فيه انه اشار الى المعلوم ولوشهد بملك المتنازع فيه والخصمان
تصادقا على ان المشهودبه هو المتنازع فيه ينبغى ان تقبل الشهادة
في اصل الداروان لم تذکر الحد ود جامع الفصولين في اخر الفصل
السابع (ردالمحتار) مدعی گفت که بدرستی که آن سرای که حدود آن در ین محضر
نوشته است ملک من است و شاهدان او گفتند که بدرستی که آن سرای که حدو

فایده
گواهی و دعوی بسرائیکه حدود
ان نوشته است در محضر

دعوى الشهادة

على المحضر

حاجی صاحب

دن


جلد دوم
۳۱۴
کتاب الشهادة

آن درین محضر نوشته است ملک مدعی صحیح میشود دعوای مدعی و گواهی شاهد ان
او و همچنین اگر گواهی دادند شاهدان که بدرستی که آن مالی که درین کاغذ شرعی
نوشته است بر این مدعی علیه ست قبول میشود این گواهی و سبب قبول
شدن آنست که شاهد اشارت کرده است بچیز معلوم واگر گواهی دادند ملک
چیزی که دعوی در آن است و مدعی و مدعی علیه یک با دیگر ایستگوئی کردند شانه
آن چیزیکه گواهی بآن داده شده است همان ملکی است که دعوی در ان کرده شده
میباید که قبول کرده شود این گواهی در باره اصل سرای و اگر چه بیان نکرده
شده باشد حدود آن این چنین ذکر شده است در کتاب جامع الفصولین والخیر
فصل هفتم حكى ان مشایخ البخار رحهم الله تعالى سئلو عن رجل دعوان ار
لیست بخراجية واقام بينة على ذلك وشهد الشهود ان ارض هذا حرة
اتفقوا على انه لا تقبل هذه الشهادة كذا فى الذخيرة (عالمكيرى)
حکایت کرده شده است که بدرستی مشایخ بخارا رحمهم الله تعالی پرسید شده
از حکم مردی که دعوی کرد که بدرستی زمین من خراجی نیست و گذرانید شاهد انرا برا
و شاهدان او گواهی دادند که بدرستی که زمین این مرد آزاد است اتفاق کردند
مشایخ بخارا رحمهم الله تعالی بر اینکه بدرستی که این گواهی قبول میشود
همچنین ذکر شده است در کتاب ذخیره ادعى عشرة اقفزة حنطة وشهد
شهوده ان المدعى عليه قال این مدعی ده قفیز کندم بدین صفت
بر من فرستاده است لا يثبت قبض المدعى عليه (خزانة المفتين)
دعوی نمود مدعی دو پیمانه گندم را و گواهان او گواهی دادند بر اینکه بدرستی


جلد دوم
۳۱۵
کتاب الشهادة

مدعی علیه گفته است که این مدعی دو پیمانه گندم باین صفت برای من فرستاد
ثابت نمی شود قبض کردن مدعی علیه آن گندم را وذكر في العيون اذا شهد الرد
علی آخر بالف درهم وشهدا نه قضاه خمس مائة وقال الطالب لی علیه
وما قضانی شیئا والشهود صدقا فى الشهادة على الالف واوا
هما فى الشهادة على القضاء تقبل شهادتهما
ان عدلا ولو قال شهادتهم بالالف حق وبالقضاء باطل او زورا
لا تقبل شهادتهما لانه نسبهما إلى الفسق كذا في المحيط (عالمگيري)
و ذکر کرده است در کتاب عیون که وقتی دو مرد گواهی دادند بر دیگری بهزار درم گواهی داد
که بدرستی که مدعی علیه ادا کرده است بمدعی پانصد درم آنرا و خواهنده دین که
مدعی است گفت که مرا برین مدعی علیه هزار درم است و هیچ چیزیرا ازان بمن ادا
نکرده است و شاهدان راست گفته اند در شاهدی خود بهزار درم و خطا شده اند در شاهدی
خود بادا کردن پانصد درم قبول کرده می شود شاهدی ایشان بهزار درم اگر ایشان عادل
بودند واکر مدعی گفت که گواهی ایشان بهزار درم حق است و با داء پانصد درم باطل یادر و غ
قبول نمیشود گواهی ایشان زیرا که مدعی ایشان را بفسق نسبت کرد همچنین ذکر شده در کتاب
محيط ولو ادعى خمسمائة فشهد الشهود بالف فقال الطالب انما لى عليه
خمسة مائة وقد كانت الفا فقبضت منها خمس مائة وصل الكلام او فصل
فشهادتهم الخمسمائة تقبل ولو قال لم يكن لى عليه الاخمس مائة بطلت شهادة هما (قاضيخا)
واگر مدعی دعوی کرد پانصد درم را پس شاهدان گواهی دادند برای او بهزار درم پس خواهنده
دین که مدعی است گفت که جز این نیست که مرابرا و پانصد درم است بتحقیق مرا برا و هزار درم

بود

در فتاوی عالمگیری است صفحه
۵ ج ۱۱ مطبوعه مصر

ملا محمد فضل

ملا محمد کریم

ملا
سید یار


جلد دوم
٣١٦
كتاب الشهادة

بود پس قبض کرده ام ازان پانصد درم را و مدعی این قول خود را با دعوای اول خود
پیوسته گفته باشد و یا جدا گفته باشد ازان پس گواهی ایشان قبول کرده میشود پانصد درم
واگر مدعی گفت که نبود مرا برا و چیزی غیر از پانصد درم باطل میشود گواهی ایشان
وذكر في المنتقى رجلان شهدا ان لهذا على هذا الف درهم قد اقتضى
منها مائة وقال الطالب لم اقبض منه شيئا قال ابو حنيفة وابويوسف
رحمهما الله يقضى بالالف ويجعل مقتضيا للمائة (قاضيخان)
و ذکر شد است در کتاب منتقى اینکه دو مرد گواهی دادند که بدرستی که مراین مدعی بر این
مدعی علیه هزار درم است و تحقیق که این مدعی گرفته است ازان هزار درم صد درم را و خوانده
دین که مدعی است گفت که قبض نکرده ام از و چیزی را گفت است امام اعظم و امام ابویوسف
رحمهما الله تعالى که حکم کرده میشود بهزار درم و آن مدعی علیه گردانیده می شود ادا کنندۀ هرك
صد درم را ادعى قرضا على رجل وشهدوا ان المدعى دفع اليه عشرة
دراهم ولم يقولوا قبض المدعى عليه يثبت قبض المدعى عليه
ويكون القول قول ذى اليداني قبضت بجهة الامانة فان ادعى انه قبض بجهة القرض
يحتاج الى اقامة البينة على القرض كذا في خزانة المفتين الملكي على كسي دعوی کرد قرض را بر دبر
وشاهدان او گواهی دادند که بدرستیکه مدعی داده بود مدعی علیه ده درم را و نگفتند که مدعی علیه قبض
کرده بود آنرا ثابت میشود قبض کردن مدعی علیه و معتبر قول ذوالید است در انیکه بگوید که
بدرستی که قبض کرده بودم آنرا بطریق امانت پس اگر مدعی دعوی کرد که مدعی علیه قبض کرده بود
بطریق قرض درین صورت محتاج میشود آن مدعی بگذرانیدن شاهدان بقرض همچنین ذکر شده است در کاب
خزانة المفتين لوادعى دينارا و شهدوا ان المدعى دفع الدينار الى المدعى عليه قضا بهذه
الشهادة
در قبض
المكرم
شاه
سید باز


جلد دوم
۳۱۴
کتاب الشهادة

كذا في الفصول العمادية و عالمگیری اگر مردی دعوی کرد دینار را و شاهدان او گواهی دادند که بدرستی
مدعی داده بود دینار را باین مدعی علیه قبول کرده نمیشود این گواهی ایشان همچنین ذکر شده است
در فصول عمادی لو ادعى عشرة دراهم قرضا وشهد واله بهذا اللفظ اور ادا دني
لا يثبت القرض ولو قال دادنی است بسبب قرض تقبل كذا في خزانة المفتين و عالمگیری
اگر مدعی دعوی کرد ده در هم را بسبب قرض و گواهان گواهی دادند برای او باین لفظ که مدعی
علیه را دادنی است آن ده در هم ثابت نمیشود قرض باین گواهی و اگر شاهد گفت که مدعی علیه را
دادنی است بسبب قرض قبول کرده میشود همچنین ذکر شده است در کتاب خزانة المفتین
ولو شهدا بالشراء ولم يبينا الثمن لم تقبل كما في البزازية
ادعى محمد ودا لسبب لشراء من فلان ودفع الثمن اليه وقبض المدعى
بالرضاء فشهدا بانه ملکه بالشراء منه لا تقبل الشهادة (بحر) واگر دو شاهد گواهی دادند بخریدن
چیزی و بیان نکردند بهای آنرا قبول کرده نمیشود گواهی ایشان از جهت آنکه ذکر شده
در کتاب بزازیه که مردی دعوی کرد زمین محمدود را بسبب خریدن از فلان و دادن بهای
آنرا بآن فلان و قبض کردن او آن محدود را برضای آن فلان پس شاهدان گواهی
دادند باینکه بدرستی این مدعی مالک شده است آن محدود را از مدعی علیه بسبب خریدن
قبول کرده نمیشود این گواهی ایشان الباب السادس في اختلاف الشاهدين في الشهادا
باب ششم ثابت است در بیان مخالف شدن دو شاهد با یکدیگر در شاهدی ويعتبر اتفاق
الشاهدين في اللفظ والمعنى عند ابى حنيفة (هدايه) والمراد باتفاقهما
لفظا تطابق لفظهما على افادة المعنى بطريق الوضع (بحر) سواء كان بعين
ذلك اللفظ او بمعرا د ف حتى لو شهد احدهما بالهبة والآخر بالعطية قبلت فتح القد

فایده
این
باب ششم در اختلاف
میان دو شاهد

حواشی

علامه مخضر


جلد دوم
۳۱۸
كتاب الشهادة
وكذا لو شهد احدهما بالنكاح والآخر بالتزويج فانها تقبل لا
بطريق التضمن فلوا دعی علی الخرمائة درهم فشهد واحد بدرهم واخر
بدرهمين واخر بثلثة واخر باربعة واخر بخمسة لم تقبل عند ابي يوسف
لعدم الموافقة لفظا وعندهما يقضى باربعة (نجس وكذان
شهد احدهما بالف والآبالفين لم تقبل الشهادة
عنده وعندهما تقبل على الالف اذا كان المدعى يدعى الالفين هداية
و معتبر است با هم متفق بودن هر دو شاهد در لفظ و معنی نزد امام اعظم رحمة الله عليه مراد متفق بود
هر دو شاهد با هم در لفظ موافق بودن لفظی هر دوی ایشانست بغایه دکردان معنی ابطریق لغت و وضع براسبر
که اداء یک شاهد بعین لفظ دیگر شاهد باشد یا مرادف آن تا اینکه اگر یک شاهد گواهی داد بخشتن
دیگر شاهدی داد بعطا کردن قبول کرده میشود و همچنین اگر یکی ایشان گواهی داد بنکاح و دیگر
ایشان بتزویج قبول کرده میشود و معتبر نیست موافق بودن لفظ هر دو شاهد با هم بطريق تتضمن پس
اگر مدعی دعوی کرد بر مدعی علیه صد درم را پس یک شاهد گواهی داد بیکدرم و دیگر گواهی داد
بدو درم و دیگر گواهی داد بسه درم و دیگر گواهی داد بچهار درم و دیگر گواهی به پنچدرم قبول نمیشود
نزد امام اعظم رحمة الله علیه در هیچ چیزی از جهت نابودن موافقت هر دو شاهد در لفظ و نزد صاحبین
رحمها الله تعالی حکم کرده میشود بچهار درم و همچنین اگر گواهی داد یکشاهد بهزار و گواهی داد دیگر شاهد بدوم
هزار
قبول کرده نمیشود این گواهی نزد امام اعظم رحمة الله تعالی علیه نزد صاحبین رحهما الله تعالی قبول کرده شده
بیکهزار وقتی که مدعی دعوی کرده باشد دو هزار را وان قال المدعى لم يكن لي
عليه الالف فشهادة الذي شهد بالالف والخمسماية باطلة
لانه كذبه المدعى فى المشهود به وكذا اذا سكت لا عن دعوى الان
لف
لف


جلد دوم

۳۱۹

کتاب الشهادة

(هدایه)

ولو قال كان اصلى حقى الفا وخمسمائة ولكني استوفيت خمسمائة اوابراته عنها قبلت للتوفيق

و اگر مدعی گفت که نبود مرا بر مدعی علیه چیزی مگر هزار درم پس گواهی آن شاهدی که گواهی داده بهزار

و پانصد درم باطل است زیرا که بدرستی مدعی او را دروغگو کرد در ان چیزیکه گواهی بآن داده

و همچنین باطل است گواهی آن شاهدی که بهزار و پانصد درم گواهی داده اگر مدعی سکوت کرده بود

از دعوای دیگر چیز مگر سکوت نکرده بود از دعوای هزار درم اگر مدعی گفت که اصل حق من کهنر

و پانصد درم بود ولیکن از مدعی علیه گرفته ام پانصد درم را یا ابرا کرده ام برای او از پاد صدم

قبول می شود گواهی الشاهدی که گواهی داده بهزاره پانصد درم از جهت موافق نمودن مدعی دعوای

والطلقة خود را با گواهی او وعلى هذا المائة والمأتان والطلقتان والطلقة والثلث

(هدایه) والصحيح قول ابيحنيفة رحمة الله عليه كذا فى المضمرات (عالمگيرى)

و بنا بر این اختلاف است میان امام اعظم و صاحبین اورحمهم الله تعالى

اگر یک شاهد گواهی داد بصد درم و دیگر شاهد بدو صد درم یا یکی گواهی داد

بیک طلاق و دیگر شاهد بدو طلاق یا یکی گواهی داد بیک طلاق و دیگر شاهد به طلان

پس نزد امام اعظم رحمة الله علیه حکم کرده نمی شود بهیچ چیزی و نزد صاحبین اورجمها شد

تعالی حکم کرده می شود بآنقدر که هر دو شاهد موافق شده اند در ان یعنی حکم کرده میشود

فایده

چند مساله که از ظاهر قول امام اعظم رحم

برآمده اند اگرچه امکان دارد که بقول

حضرت امام رحمة الله علیه رجوع آن

شود مساله اول

بکمتر و صحیح قول امام اعظم است رحمة الله علیه همچنین ذکر شده است در کتاب مضمرات

وخرج عن ظاهر قول الامام رحمة الله تعالى مسائل وان امكن رجوعها

اليه فى الحقيقة الاولى ما فى العمدة شهد احدهما

ان له عليه الف درهم وشهد الآخرانه اقرله بالف درهم تقبل (بحر)

و برآمده است از ظاهر قول امام اعظم رحمة الله علیه چند مسالها اگر چن حتة امکان دارد راجع کرد

ملا محمد اکرام

آنها