( ٩١٩ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
ومسافت يك منزل از فروه کاه اردوی او رسیده فرو کش کرده بودند بدون سپاه نزد موصوف استمزا (۱) پرداخته با هم قرار دادند که چون کشیدن تمامت سپاه در یکجا دشوار است میباید هر کدام بالشکر تحت رایتش در مقامی شده جای گزینند چنانچه میرعطا خان مواضع ورث و تخت و سرخ جوی را اختیار کرده کرنیل غلام حیدر خان در دای کندی و تر کد امیر محمد خان در مجاب جای گزیدند و مقارن ایحال میرعباس بيك در موضع ملچقور نزد جنرال میرعطا خان حاضر آمده اویش با وردن قرار يك مأمور کرد چنانچه در عقب او شده با آنکه هر دو با هم برادر بودند بامید نجات خویش او را مقید و مغلول پیش جنرال میرعطا خان آورد و همچنین محمد رضا بيك برادر زادهٔ ابراهیم بيك سر جنگل وا تول بيك هم قاسم بيك سنك تخت و فيض بيك اسبين چشمه تلخك در موضع مذكور از راه امانت و در اطاعت نزد جنرال میرعطا خان آمدند و اوايشا را تسلیت داده مامور بدر آوردن گوسپندانشان رعیت کرده همه را بمنزل ومأوای ایشان باز گردانید و درین اثنا حسين بيك بن صادق بيك تيزنى كا با اهل وعيالش از راه فرار در نواحی قندهار شده قرار گرفته بود و در ترکستانی بسر می برد بدست سواران نظام افتاده خودش محبوس وعیال واطفالش نامستور امن اقدس شخصی از مردم تیژان مفوض گشت و دریلان کار همه در کابل آمده داخل اسرا (۲) شدند و از جانب دیگر در عین این شور وشر میر محمود بيك يا ياص جنرال میرعطا خان مأمور تسلیت و بجای باز آوردن فرار شدگان گردیده بود از قفای میران شرارت انتما بکار دره خودی حادثیهای صحرای بخودی کشته بودند راه برگرفته در عرض راه هیات با اشرار دو چار گردیده ایشان بگریختند و او از جمله دختر میرابراهیم بيك را بدریاس استر و نه توپ يك اسیر گرفته نزد جنرال میرعطا خان آورد و او آن دختر را بمجرد وصول در آغوش خویش کشیده متصرف شد و ازین گونه امور بود که دریلان کار چنانچه بیاید گرفتار شحنه عتاب پادشاهی گردیده سخت محبوس شد ومقارن ایحال اشراریکه در غار لیکن پناه گزیده بودند از عسرت وذلت مرك را برزندگی ترجیح داده خود را تسلیم هوا خواهان دولت کردند و اغز الاسمي بيست و هفت تن از سر کشان و بزرگان هزاره که بدست افتادند بامر حضرت والا در دامنه کوه قرق واقع مغربی قلعه ها شمرخان چنانچه بیاید بگیجا هدف گلوله تفنك هلاك شدند و محمد و جلال اختلال هزارگان در بلخك كما مقال رجال مشغول قتال وجدال بودند جنرال میرعطا خان خواهران و دختران مهدی بيك كور كه و مصطفى بيك پسر عم او ويعقو بعلى بيك و ظفر على بيك برادر او ومحمد توفيق بيك وفيض الله بيك برادر آغوش کشیده و از بوس و کنار ایشان شگفته خاطر گردیده با آنکه از اشرار بودند ایشان را گرفتار نکرده که از گریه و فغان دختران و خواهران موصوفه ایشان عیش او منغص نگردد تا که حضرت والا از عریض وقایع نگاران اردوی تحت رایت او بماجرای آگاه گردیده فرمان کرد که همه را محبوس و گسیل کابل نماید چنانچه جنرال موصوف ایشانرا در کابل فرستاده بر استر سیدند وجنرال مزبور باكتفا بزن و دختر گرفتن هزاره نکرده دست تصرف بمال ومتاع ایشان نیز دراز کرد چنانچه میر محمد رضا بيك الغانی را که مصدر خطا و خیانتی نشده طریق خدمت دولت پموده و می پیمود سه روز محبوس نموده و چهار هزار روپیه نقد الزام وشش هزار روپیه از ملا حسين هزاره بيك گرفته هر دو تن را ر هاداد و ازین قبیل مال و منال زیادی را مالك و متصرف شد و هم در خلال وقایع این ایام از عريضه واسطه بای سلیمان محمد خان بن شنبه خان توکی ودین محمد خان بن میرزا خان قوم او و پیر محمد خان و محمد محسن خان اندری که در حین فتنه طوائف اندری و توکی وعلى خيل روى از دولت و سعادت برتافته از راه بغاوت در شالکوت شتافته بودند قرین عفو گردیده بفرمان اجازت با اهل وعیال باوس خان بموطن اصلی خویش باز آمده رهین احسان دولت شدند و هم درینوقت از عریضه سردار عبدالله خان حکمران قندهار بعالی رای والا شد که او از جمله ششصد و نوزده تن زن و مرد و پسر و دختر که از اشرار هزاره چوره و پهلوان ارزگان و فولاده و کسان در سال گذشته اسیر و دستگیر شده و در قندهار محبوس بودند دوسدو نودو دو تن فوت شده و ده تن را که بزرك وستر کرده ایشان بودند گسیل کابل نموده و هفده تن را ضامن گرفته از حبس رها داده و دو صدو چهل و چهار تن دیگر در املاك خالصه دولت واقع قندهار مأمور

(۱) مواصرت کی مشورت کردن
(۲) اسرا جمع اسیر یعنی محبوسان
ذکر خود سری نمودن حکمران قندهار


(۹۳۰)

(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)

ظن بیارایشی سخت بر آشفته نفری فوت کشته و رها داده شده همه را حل رشوت خوردن و رها دادن خود او کرده بخامه خاص
حضرت والا معاتبت اختصاص حکمران قندهار را نگار داده تنبیه و تهدیدش فرمود که در هزار جان خود اورفته و کار آنجا را
بحکمران بی رونق و ناتمام گذاشته و گرفتاران اشرار هزاره را بدون صدور حکم پادشاهی بخیال خویش بیگناه گفته و ضامن
قندهاریان گرفته رها میدهد عجب تلون مزاج و اختلاف خیال پیدا کرده است و میبایست که بکش را بدون حصول اجازت
و صدور حکم از پیشگاه سلطنت اگر مصلح و اگر مفسد می بود رها نمیداد و اکنون که همه را رشوت گرفته ایشانرا رها
داد اینگونه معروض میدارد و خود را از کثرت رشوت گرفتن بدنام میسازد و عجب تر اینکه نادر حضورند آمده
و چون دور میشوند بلای ناگهان گردیده در همه امور دولت چشم از حق و احسان سلطنت پوشیده مال دولت
را برباد داده و مال رعیت را بر آتش حرص خود نهاده میسوزند و مقال اینحال بزرگان قوم وردك وهوتك چون
عبد الغیاث خان و غلام نبی خان و علی گل خان و گل محمد خان و با یزید خان و میرعلم خان و غلام علیخان و سعید جانخان
و غلام محمد خان که بانهصد تن سواره و پیاده از طایفه وردك در هزار جات خدمت کرده تصدیق نامه بمواهیر افسران
بزرك و كوچك سپاه نظام حاصل کرده بودند از نقیم سده علیا مستسعد گشته رقم صداقت در خدمت دولت بایشان
خریدن مرحمت گشت که باولاد و احفاد ایشان یادکار بوده در بین خویش و تبار سرافراز و ممتاز باشند و هم درینوقت از
دولت اراضی جهة اراضی قنات سر کی تریلی واقع سرحد قندهار که بی و هشت سهم آنرا دولت به بیست هزار روپیه از
و قنات سرگی پیش خریده بود دوازده سهم باقی آنرا که حق و ملك لعل بيك و برادرانش بود بهزار و دو صد روپیه از مالكالش
تریلی بنام دولت خریده شد و قباله آن در محکمه شرعیه قندهار باسم حضرت والا سمت نگارش یافت و هم در خلال
وقایع این ایام فضل احمد خان حاکم اندراب از ضرب دغه و استقامت رعایای آنجا بفرمان طالب در کابل
آمده محبوس زندان عتاب گشت و از حضور انور فتح محمد خان حاکم خنجان را فرمان رفت
که تا مأمور شدن حاکم جدید امور آنجا را نیز او نظم و نسق دهد و هم از تغیر سید عبدالکریم خان
خزانه دار بدخشان و میرزا هدایت الله خان نویسنده آن غلام محی الدین خان و میرزا یار محمد خان از حضور انور
مأمور کار مذ کور شدند و همدرین هنگام شاه قلی نام ایل بیگی دوصد و پنجاه توپ کجاواب از مال بعضی از تجار
خیانت کار را که بدون محصول از بنادر گذرانیده بودند بامر پادشاهی که در ممانعت تمليك مال خارج و داخل
را بدون محصول فروختن قدغن بود ضبط نموده در کابل فرستاد و تحویل صندوقخانه جنسی دولت شد

مشمول شرح حال محمد عیسی خان بن سردار سعید محمد خان و محمد اسمعیل خان
عواطف و هم در تضاعیف وقایع مذ کوره از عریضه محمد عیسی خان و محمد اسمعیل خان بمسمع فیض مجمع حضرت والا
خسروانه
شدن محمد رسید که ایشان از وخامت نفس سر کش خویش گرفتار غصه و تشویش گردیده از کابل بامر حضرت والا
عیسی خان اخراج کشور هند شدند و زوجه محمد عیسی خان با پسرش که در مزار شریف ترکستان نزد سردار محمد اسحق خان
و محمد اسمعیل بودند محتمل با و فرار ماوراء النهر شده خواهند بود همی دوتن از کشور هند راه بخارا بر گرفته که پسر را
خان با مادرش از ماوراء النهر در هند ببرند اما بعد از وصول ایشان در بخارا مکشوف گردیده است که ناسردار محمد
اسحق خان فرار نکرده همچنان در مزارند پس از بخارا عزم مراجعت جانب هند کرده کار گذاران دولت روس
از رفتن در هند مانع گردیده اندوزن و فرزندش بحالت او آگاه گشته از مزار شریف راه بخارا بر داشته باهم
یکجا شده اند و از سبب آنکه دیگر عیال و اطفال او در هند اند و کار کنان دولت روس از رفتن در آنجا مانع
شده اند لاجرم استدعای عفو تقصیر و اجازت مراجعت بموطن اصلی خود کرده اند و حضرت والا در روز ششم
مذ کور ماه محرم عفو زلات ایشانرا نموده و اجازت آمدن در کابل مرحمت فرموده بخامه ملاطفت نگار داد که
طغیان نفس سردار محمد اسحق خان را بجای رسانید که طفل دامن گیر نزد خصم گریبان گیر شده چون از اکثر
مردم افغانستان بسی ناشکری و بینمکی بمشاهده پیوست ایشانرا هم بجرم اینکه حقیقت معلوم شان گردد و قدر


( ۹۲۱)
( جلد سوم)
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان )
( سراج التواریخ )
عافیت را بدانند بعنایه دیگران از مملکت اخراج گردم ورنه گاهی راضی نمیشدم که ایشان بدرب خانه مردم
بیگانه بلقمه نانی محتاج و از وطن و خانه دولت خود محروم و اخراج باشند باری دیگر اقوام و مخبران را که
نیز فرار هند بودند و خواهش عفو تقصیر کردند همه را عفو فرموده اجازت مراجعت در افغانستان دادم چنانچه
اکثر وارد کابل شده واقل که بازمانده پی هم می آیند و ایشانرا نیز که قوم و مخبر خود میدانم وراضی نیستم که
فرار و در بدر باشند از خواهش خود ایشان اجازت مراجعت داده شد که همین منشور را سند خود دانسته
در کابل بیایند انتهی و در روز هفتم محرم از تغییر ایشان محرر خواجه نائب سلطان محمد خان بارك زائی مأمور
حکومت غور بند شد و همدرین اوان رساله امر معروف ونهی منکر وموعظت و هدایت عامه مردم افغانستان
بامر حضرت والا مولف ومرتب گردیده بلفظ افغانی و پارسی از قالب طبع برآمده در تمامت ولایت و بلدان
و کوهستان انتشار داده شد و در روز هشتم ماه محرم ملا خواجه محمد کابلی و سید میرجان وملا درويش محمد
وملا عبد الغیاث کابلی و دیوان ایشن داس واجل داس و دیوان رام چند شکار پوری از حضور اقدس برای اجرای
امور محکمه تجات و رفع منازعات تجار منتخب و مفتخر گردیده سید دوست علیشاه فوشنجی که از پیش در چند
جا نام برده شد بمنصب مهتمم تجات سر بلند گشت و همدرینوقت از عریضه ایشان محمد غوث خان مقیم مزار شریف
ترکستان بگوش راست نیوش حضرت والا رسید که او در هر سال یازده دانه طلای بخار آئی و پانزده من بخار
گندم از دیوان بیت المال برای شیلان روز مولود حضرت سرور کائنات که روز دوازدهم ماه ربیع الاولست
بر سبیل استمرار گرفته و در خانه خود بصرف فقراء ومساکین رسانیده است و اکنون سردار ترکستان
نقد وجنس مذکور را نداده حکم مجدد از جانب سلطنت میخواهد وچون روز مذکور قریب وصول است
خواهش فرمان نموده است و حضرت والا در روز دهم محرم بخامه موعظت برای او نگار داد که بیت المال
بسیار امور مهمه ومصارف منضمه از خود دارد وا گر نداشته باشد هم حق خدا و خلق او تعالی بدرداده نمیشود و آیه
خود او مال خدا را چه طور بدرداده است من داد نمیتوانم و خود را مشغول القمه می سازم و همدرین ایام از عريضة
وقایع نگار تاشقرغان بگوش کذب نايوش حضرت والا رسید که نظام بای نامی از ماوراءالنهر در مزار شریف آمده
وسایمان قال نام خادم خود را از راه خریدن گوسپند در تاشقرغان فرستاده هزار و هفتصد راس گوسپند خریده
ودوتن قوال که دلال خریدوفروش گوسپند بودند بعد از اخذ وجه دلالی و بهای گوسپندان او را بهانه نزد
میر عبدالرحیم خان عامل سایر تاشقرغان بردار و او نخست بعذر اینکه خریدن مردم خارج مملکت گوسپند را از طرف
دولت قدغن است ضبط کرده بعد سیزده هزار و هفتصد تنگه گرفته گوسپندان را بسلیمان قل مسترد کرده حضرت
والا در روز سیزد هم محرم فرمان کرده بپرسید و هنوز عريضة لاو نعم او بپایه سریر سلطنت نرسیده بود که
از عريضة عبدالله پای تاجر باشی مزار شريف حال رای والا شد که میر عبدالرحیم خان دوهزار روپیه از امان
پای برادر او بجرم اینکه هفتاد راس گوسپند را در خفا فروخته گرفته و خودش را نیز محبوس کرده است
و حال آنکه پای مذکور گوسپندی را بدون اطلاع میرعبدالرحیم خان هر گز بکسی نفروخته است و همچنین از تمام
کسانیکه گوسپند میفروشند و یا در تاشقرغان میآورند از هر گوسپندی دو روپیه گرفته ثبت دفتر نمیکند و هم
سیزده هزار و هفتصد تنگه از نظام پای در خفیه جرم گرفته ثبت دفتر نموده کو پاهه این وجوه را سرقت کرده است
اما میر عبدالرحیم خان از پرتو وصول افگندن منشور مذکور از خوف آسبور گردیده وجوهیرا که در کیسه
خویش اندوخته بود ثبت دفتر کرده عریضه مبنی بر تکذیب اخبار وقایع نگار ارسال کابل نمود و حضرت والا
عريضة او را بگوش قبول جانداده تمامت چتی محصولی سابقه وحالیه را که از دفة سد کو کات برای او فرستاده
شده بود بتوسط علی محمد خان عامل سایر مزار شریف در کابل طلبیده تفویض سردفتران سنجش کرد که خیانت
وصداقت او را روی روز آورند و از دفتر سنجش دیگر اظهاری درباب میر عبدالرحیم خان بانکشاف رسید که
که در ج تاریخ میشد و همدر خلال اعمال میرزا شاه محمد خان افغان قندهاری که بسبب امری از قندهار بفرمان
پذیرفته
نگشتن
عریضه ایشان
محمد غوث
شرح حال
میر عبد
الرحیم خان
وخیانت او
رها شدن
میرزا شاه
محمد خان
از زندان


(۹۲۲)
( جلد سوم ) (شرح سلطنت اعليحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
طلب در کابل آمده بواسطۀ رفاقت و مصاحبت میرزا امان الله خان که از دزدیدن افراد دفتر ترکستان چنانچه
گذشت محبوس گردیده او نیز بامر حضرت والا نزد جنرال رستم خان محبوس شده بیدار عدم عصیان رها کشته
بتحریری وزیر دستی دیوان کمال چند منشی حضور انور والا مأمور شد و در پایان کار چنانچه بیاید بترقیم مکاتیب
خارجه دولتی بمحررى و زبر دستی میرزا میر محمد قاسم خان سرافرازی حاصل کرد و محمد دین ایام هفده هزار و هشتصد
وسی و نه روپیه از درك وجوه ذمکی میرزا محمد اکبر خان بن میرزا عبد الرزاق خان مستوفی که محبوس شدنش
بواسطه سر دفتران سنجش از پیش گذشت وغیره بتحصیل محمد علیخان کپتان واصل و ماید خزانه عامره گشت
شرح حال مردم کیان و سرزنش کردن سردار شیرندلخان ایشانرا
قتل مردم
و از آنسوی در خلال وقایع مسطوره سردار شیرندلخان که مردم تبر را چنانچه گذشت تنبیه و تهدید و هدایت
کیان و تنبیه
واستمالت نموده در تحت فرمان آورد راه سرزنش و گوشمالی اشرار مردم کیان بر گرفته کرنیل محمد اکبر خان را
و تهدید ایشان
بایكضرب توپ و سه صد تن از فوج پیادۀ قرا باغي و صد تن از مردم جدران پسر کردگی بيرك خان امر کرد که
از راه دره زرد تنقطع مسافت کرده اسلحه مردم جدران را که سپر خط فرمان نهاده اند با هدا سپا هیان فوج جدید جدرانی
فراهم نموده بعد کار مردم حسن خیل را راست کنند و کمیدان خدای نظر خانرا بانه تن سواره و پنجاه تن
پیادۀ نظام و دوازده تن از مردم ملکی جهت مشاهدى راه عبور لشکر جانب مسکن و مقر اشرار کیان کاشت که پس
از علم حاصل کردن از مسبیل و صعب طریق کرنیل محمد اکبرخان از راهیکه کمیدان مذکور معین نماید داخل
کوهستان کیان شود و آن مردم را در تحت فرمان کشند چنانچه كرنيل محمد اکبر خان بعد از انجام
اموریکه باهتمام آن مأمور شده بود در روز نهم ماه محرم راه کیان بر گرفته و مردم آنجا از بیم ورود لشکر پادشاهی فرار
اختیار کرده باعلیال و اطفال و مال و منال خود در جبال وزبری شده پناه گزیدند و سردار شیرندلخان
از قضیۀ آگاه کشته بسرعت هر چه تمامتر کمیدان على محمد خان را بالجم الفریقـان احمـدن
و بكضرب توپ و صد تن سواره و سه صد تن پیادۀ نظام وسه صدتن پیاده ملکی از مردم تکی امر اقامت
در موضع بازی خان کرد تا راه چاره وفرار مردم کیان مسدود گردد و بیرون از اطاعت کاری نتوانند کرد چنانچه
مردم کیان از دو جانب سپاه پادشاهی را متوجه جا و خود را در میان دیده ناچار چندتن از بزرگان ایشان در روز
دوازدهم محرم نزد کرنیل محمد اکبرخان حاضر آمده ربقۀ اطاعت برقبۀ انقیاد نهادند و برذمت خویش گرفته باز
گشتند که مردم کیان را از کهسار فرار فرود آورند چنانچه بتمامت آن قوم برشکان رابیش آورده فرمان پذیر
مأمور شدن ساختند وازین سوی در روز هفدهم ماه محرم میرزا محمد حسن خان قزلباش قندهاری که بفرمان طلب از راه قطع
محاسبات كل مداری ترکستان نور محمد خان خسر خویش وفيصلۀ حساب کارداری خود در کابل آمده امور مذکور
میرزا محمد
را بپای برده بود از حضور انور بسر دفتری وجوهات بست و هفت کالۀ قندهار و خالصه و ضبطی آنجا مامور
وسرافراز گشت و چنانچه بیاید افزون از چهل لك روپیه در کات خسارات و خیانات سردار عبد الله خان حکمران
بجوزة
قند هار
ودیوان سدالله سر دفتر تشخیص و دیوان لعل چند سردفتر سایر و میرزا غلام صدیق خان سر دفتر خالصه وضبطى
و غيره عمال و ضباط و مستأجرين آنجا را بدمعۀ ظهور وجلوۀ روز آور ده وجوه سایر قندهار را در سالی تقریباً
بهفتاد و پنج لك روپیه رسانید و پس از زمان کارداری اورفته رفته تخمیناً بچهل ك روپیه تنزل کرد تا اینزمان که
ایام تأليف وتحرير اين خجستـ تاریخت میرزا محمد حسین خان مستوفى الممالك بافزودن دولك روپیه پیش اكم
بر چهل لك روپیه مذکور اجاره گرفته است و شاید که رفته رفته این کار از توجهات اعلیحضرت والا تكميل
حسن خان
قرین عفو پذیر فه بمان هفتاد و پنج لك روپيه رسيده ثبت تاریخ شود و مقارن اینحال از عریضه و استدهای محمد اسلم خان بن
شدن محمد علی اصغر خان مقیم کراچی که از دربار بسبب معاندت دولت فرار بود قرین عفو پادشاهی گردیده بفرمان اجازت
استر خان از راه مراجعت باجده واهل وعيالش در کابل آمد و هم غماه وحشت نال از بزرگان فتنه جوی قوم مقبل که در بصحرای
بغاوت نهاده و بساعی و تدابیر جميله ومستحسنه سردار شیرند لخان چنانچه گذشت بدیرای اطاعت شده و از


(۸۲۲)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

افزون شدن مواجب عظیم الله خان
ایشان را کفیل درگاه عالیجاه نموده بود از تقیم سد علیا مستبعد گردیدند و حضرت والا برادران و پسران چند تن
از ایشان چون حبیب شاه وكلنك وعباس وغلام وزعوكى وپادشاه والله دین وعلی گل و نورالله ومدار واكبر وادو
وقاسم و كريم ولعل دين و جان گل وسعيد غلام وميان نور ونومك واكبر ويار محمد نامان را که مصدر فتنه ومأخذ كينه
بودند برسم کروگان گرفته داخل فوج نظام کرد و مقارن اینحال در روز هفدهم میذکور ماه محرم
که میرزا محمد حسن خان بسر دفتری وجوهـات سایر قندهار نایل و سرافراز گشت سه صدو
شصت روپیه کابلی از حضور انور در ازای وقایع صادقه که عظیم الله خان بن سردار عباس خان سدوزائی
از پشاور بیامۀ سریر سلطنت نگار داده بود براصل مواجب او افزون گردید محمد غوث خان ومحمد اعظم خان كاشنكان

آمدن محمد شریف خان در کابل (۱) مضیف مهمان خانه
دولت را که در پشاور اقامت خدمت داشتند فرمان رفت که اصل واضافه مواجب او را سال تمام بصدو شصت روپیه
کابلی بدهند و همدرین هنگام محمد شریف خان دراز راه حصول مدعا و وصول بتمنا در انهار نزد سپهسالار غلام
حیدر خان حاضر آمده و سه شب در (مضیف) او بسر برده بعد اجرامی نامه کعبه مقصود شد و در کابل آمده شرف بار حاصل
کرد و بر مراد دل نایل گردیده از راه حصول رخصت مراجعت مفتخرانه بازگشت اما در باین کار چنانچه بیاید باید

فتنه کفار از تیاو کفار پیاد
خواهان دولت طریق اتحاد پیش گرفته کفران نعمت ایندولت نمود وهمدر خلال این احوال از شدت باران سیل
از درجات جبال سرخ رود برداشته چوبهار وغیره برخاسته و در جلال آباد و نواحی آن ریخته خرابی زیاد بزراعت
رعیت و باغهای دولت و بند نهر شاهی و بندوکه رسانیده خسارت بروی روز آورد و مقارن اینحال اشرار کفار
آرنسیا بهدایت ورهنمونی مردم پشه کتی بر مردم موضع کور باغ از رعایای ایندولت تاخته چند تن را مقتول ومجروح
ساخته باز گشتند و سپهسالار غلام حیدر خان مرده کتیار و کتی را از راه انتقام بقای آن گروه بدفرجام گماشت
و ایشان دوتن را زخم رسانیده هفتاد فرد گاو تاراج آوردند و همچنین اشرار کفار پیار بر رعایای لغمان حمله کرده
بسیاری را خون بریختند و از ایشان نیز چند تن گرفتار دست مسلمانان گردیده چون یکی از گرفتار شدگان از مردم
پشه کتی و رهبر حمله و یورش آن گروه دبسیر بود مکشوف نمود که رهبردست بردکفار اشرار مردم پشه بوده بنا بران
مردم آنجا در تحت بازپرس آمده از جانب دولت زجر و توبیخ زیاد دیدند تا که از کردار خویش تایب گردیدند

مبذول مراحم ملوکانه گردیدن تیر خان
ذکر مشمول عواطف خسروانه شدن ملك تيرين خان وزيری
واز ديگر سوى ملك تيرين خان وزیری که با یکصدو بیست تن از بزرگان قومش بپاسنای محمل خواهرش که
از راه ازدواج حضرت والا در کابل چنانچه گذشت آمده داخل برد کیان حرم محترم شاهی شد واو با همرا هانش
رخصت مراجعت حاصل کرده در روز بیست و چهارم محرم حضرت والا او را از عطای سالیانه دوهزار روپیه
تنخواه سرفراز ساخته یکطاقه شال خلیل خانی و یکتوب چوقه ماهوت لیس و چرمه دوزی و یکتوب چوقه
بیقصب خلعت مرحمت کرد وهم یکباب خیمه بافرش وشش راس یابو جهت حمل ونقل سامان سفرش عنایت نمود
و هم در سالی دوصد و بیست روپیه برای لعل خان و یکصدو بیست روپیه برای میرانخان و یکصدو بیست روپیه برای
طهماسب خان پدر و برادر و برادر زاده او تنخواه معین فرموده همه را بخلایق فاخره سرنون بیاراست وهم صدتن
پیاده از قومش بانم نوکر دولت در تحت رایت او قرار داده هریكی را در سالی شصت روپیه نقد و یکصدو بیست

شرح عمارات کفار کوتوالان کابل
روپیه جنس که مجموع هجده هزار روپیه شود تنخواه مقرر وثبت دفتر نمود وهمدرین ایام دوازده هزارو هشتصدو
سی و سه روپیه وجوه ذمه مجبلی خان کشمیری کوتوال سابق غزنین که از دفتر سنجش بروی روز افتاده بود
وخود او محبوس واستعداد نداشت از محکمه کوتوالی بر مردم بیات غزنین که دفتر حاجی محمد خان بیات را بتمنا
خواسته بود حواله شده باسم خویشی از مردم مذکور بوصول پیوست و هم يك لك و شصت هزار روپیه بنام
صاحب ثروتان قزلباشیه کابل که میرزا محمد حسین خان ومیرزا عبدالرؤف کوتوالان وسردفتران سنجش کتمانچه
بنام مجعلی خان مذکور از بین کاغذهایش که ضبط محکمه کوتوالی بود برا ورده و دران کتابچه باسم هريك از
قزلباشها مبلغی رقم بود حواله و حصول شد وهم سالیانه نه هزار روپیه از دفتر سنجش بنام محال وضباط ورعایای


( ٩٢٤ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
سیاست عادلانه حضرت والا
غزنین بروی روز افتاده حواله وتحصول گشت وهم در روز مذکور ماه محرم حضرت والا در سال هزار و
ششصد و شصت و شش روپیه در وقات باگردیه برای محمد رسول خان بن محمد ناصر خان اخراجی کشور هند که
از عریضه و استدعای خودش مورد عفو شهریاری گردیده بفرمان طلب در کابل آمده بود معین ومقرر فرمودو همدر
خلال واقعات مسطوره رسول نامی از مردم انار دره هرات باقوام ملا محمود و عبدالصمد نامان سکنه انجا دعوی اناریده
ایشانرا در محکمه شرعیه نزد قاضی کشیده بنزد گواه گذرانیده دعوی خود را بپایه اثبات رسانید و پس از وصول با مول
مزبررا که باشہود قرار داده بود بایشان نداده ابا کرد و شهود نزد قاضی شرع شریف و حکمران هرات شده ماجرا
باز داشتند و ایشان از راه استداد این رخنه عریضه نگار پایه سریر سلطنت شدند و حضرت والا ده هزار روپیه جرم
بذمه رسول نامعد کور گذاشته بود درینوقت واصل خزانه دولت گردید و حضرت والا از عریضه حکمران
(۱) هواجس هیأت رخک بیگاه کرده بود آگاه شده فرمان کرد که اینجرم بپاس احترام شریعت که سرمایه امان و آمال دنیا
خطرات و آخرت ملت است حکم بر گرفتن شده بود که دیگری در امور شرعیه باین دستور اقدام نکند و او امر و نواهی
شیطانی که در الهی را ملوث بہواجس (۱) نفسانی و وساوس شیطانی نسازد دیگر امری منظور نبود چنانچه ازینکو نه سیاسات بود
دل گذرد که کسی در امور خلاف شریعت و حکومت مبادرت نمی توانست نمود وا کر کاه گاهی بروی روز می افتاد مواخذه
سخت میشد
وقایع ماه سنه ۱۳۱۱ هجری
(۲) سیور غال یعنی مدو معاش
مورد الطاف شاہ شدن اقبال بيك سه پای
نقل رقم خاص حضرت والا که بنام میر اقبال بيك هزاره نوشت
وقایعات وسوانح وارده ماه صفر ایصال فرخنده اثر
در روز غره اینماه حضرت والا عطا محمد خان بن شیر محمد خان قوم بلوچ سنجرانی را که پدرش چنانچه گذشت
از دست اشرار بلوچيه در خدمت دولت کشته گشت از عطای هزار روپیه تنخواه سرو برسالی چهل سوار پدرش
و سیورغال (۲) اراضی چار برجك و منصب سر حمداری انجا مفتخر و ممناز فرمود و هم در روز مذکو ریر کا میر محمد خان
مقیم مزارجات را در باب هندو بن مرز وبن املته سامان بيك بن حسن سردار هزاره دای کندی که خودش
از دیر گاه مأمور باقامت کابل شده بود فرمان رفت که با اهل و عیال میران و میرزادگان متمردۀ سر جنگل وغیره گسیل
کابل کند وا و هم را فرستاد محبوس گردیدند و از جمله اهل و عیال میر سلمان بيك که بطريق خدمت دولت سپرده
و کسانش با بغات معاونت نموده بودند بعد از وصول در کابل بامر حضرت والا در افشار تپه جای اکتريده باندازه کفایت
مؤنت و معاش ایشان از دولت مواجب مرحمت و معین گشت و هم میر اقبال بيك برادر فیض بيك سه پای دای زنگی
که در تضاعيف وقایع سال هزار و سه صد و نه هجری دختر عطابيك هم خود را بفرمان طلب از راه وصلت وعن اوجت
با جیمه که نادر شاه افشار بپاداش مرحمت و عطا کرده و تا اینزمان آرا بیار کار نگاهداشته بود در کابل آورده
وجیمه را تفویض کار کنان پادشاهی کرده خود با دختر عمش بامر حضرت والا مأمور باقامت خانه ملا یوسف
رستاقی شده از کار خانه طباخی نان پخته برایش مقرر گردید و چون حضرت والا از حدوث مرض متعدی و بارایست مالیات
را بجانب ییلاقی کاه پغان شقه کنا فرمود او نیز از راه فرار در خانه خود رفت و در ینوقت که اشرار هزاره
گوشمالی بسزا یافته و میران متمرد گرفتار دست هواخواهان و خدمان دولت شدند میر اقبال بيك عريضه نگار پايه
سریر سلطنت شده از گریختنش عفو تقصیر خواست و حضرت والا در ذیل منشوریکه در جواب عریضه او مسطور
گشت بخامه خاص در روز سوم ماه صفر این کلمات را نگار داد منکه اینقدر نوشتم همه از لحاظ مرحوم میر فیضك
بيك بود که از دنیای دون با دل پرحرمان برون رفت و من شمار اخانواده قدیم و با غزت دانسته محترم و قبول خویش
کردم والا در مملکت افغانستان دختر کم نبود که در تراز را گذاشته از شما زن میخواستم باری امید خدمان زیاد
از شما خاندان داشتم اما شما بخردی کردید حالا هم اگر شما بخاطر از خودی را داشته باشید من شما خاندان را دولت
شريك وخدمتکار خود میدانم فقط و در پیمان تار میر مذکور از اندیشه اینکه در ملك بوم، مصدر باسم فتنه نشود
بفرمان طلب در کابل امده با اهل وعیالش مقیم قریه افشار گشت و از دولت تنخواه کافی برای او و تمام خاندانش
مرحمت گردید تا که بمرد و پس از فوت او در سالی دو هزار و چهل روپیه کابل بنام محمد حسن خان پدرش


( ٩٢٥ )
(جلدسوم) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
فوت کرنیل فرهاد خان
برحال و بیقرار ماند و مقارن اینحال کرنیل فرهاد خان که بافوج تحت رایتش در موضع مچ آدینه اقامت داشت از تب محرقه در روز چهارم ماه صفر بدرود جهان کرد و جسدش از آنجا حمل و نقل داده شده در غزنین در الرفیض انار بهلول رح مدفون گشت و از جانبیه دیگر در خلال احوال مذکور چندتن از رمه داران افغان کوچی و پایه ی زکستان که دوسه رمه گوسفند ایشانرا اشرار هزاره قوم آبه در ایام شورش هزاره دای زنگی از حدود شاغزاق بتاراج برده بودند نزد سپهسالار غلام حیدر خان حاضر آمده بزبان داد خواهی خواهش استرداد گوسفندان خویش کردند و او مکتوب نزد آن مردم شریر که در دره کنک جای سکناپذیر بودند فرستاده دلالت باطاعت و هدایت بر استرداد گوسفندان کرد و ایشان بنامه او سر بر خط فرمان نهاده بلکه بقهر و قسر گوسفندان مردم افغانرا از ایشان گرفته مسترد نمود و از دادن هفتصد راس گوسفند پایه ی زکستان سر باز زدند و باستظهار همان دره تنک مغرور گردیده اندرین سپهسالار مذکور را بشنیدند و سپهسالار بر آشفته فوج پیاده کابل را بایکضرب توپ و صد تن سواره نظام بسالاری کپدان محمد جان خان امر رفتن در انتقام کرد و او از کردار دست بقتل گشوده مردانرا تمام از دم تیغ کشید و یکتن گله خدای ایشانرا بادوتن دیگر زنده اسیر گرفته با چهل تن زن و دختر و سه صد و پنجاه راس گوسفند و بز و نود فرد گاو باسیری و غنیمت آوردند و از لشکر پادشاهی سه تن پیاده نظام در وقت تکاپوی پیکار از زیر سنک بزیر افتاده مجروح و خسته شدند و یکراس اسپ از ضرب گلوله تفنگ اشرار قوم آبه سقط گردیده دیگر آسیبی عاید حال ابطال رجال که دران تنگنای جبال روز قتال بسر بردند نگشت و سپهسالار پس از استیصال اشرار هزاره از یکهزار و یکصد و سی و نه راس اسپ که از مردم لعل و مهر جنگل بدست آورده بود بعضی را بتو پخانه انداخته و برخی را با نود و يك نفر از مرد و زن که از اشرار سگنه تکاپ ريگ تجاب و پيله او لنك و بهسود اسیر گرفته بود و جمعی دیگر از گرفتاران کمیل کابل نمود و هم دختر محمد امین بيك ایلخانی را که با محمود بيك نبسه زناشوئی داشت و شوهرش گرفتار و محبوس زندان کابل شده بود بفرمان حضرت والا کابل در گاه عالم پناه نموده و خود با سپاه تحت رایتش روی مراجعت بسوی ترکستان نهاده اسیران قوم آبه را چون همه عریان بودند و آب و نانی نداشتند با خود برداشته روآورد مزار شریف گشت و مقارن این احوال از عریضه و استدعای مردم هزاره مالستان که شرحی از جور و ستم غلام محی الدینخان حاکم آنجا و ایذا و آزار نمودن افغان کوچی معروضداشته دادخواسته بودند حضرت والا سلطان احمد خان و میرزا محمد ابراهیم تلمان را از راه نمیری و دفع ستم افغان کوچی و بازپرس جور حاکم در مالستان فرستاده هر دو تن را فرمان کرد که چون مردم افغان کوچی از دشت ناهور تجاوز کرده و چرا گاه دواب و مواشی دولتی را تلف و علف ورمه گله گوسفندان و اشتران خود ساخته از راه سیغت داخل مالستان نیز شده مراتع و مزارع آنمردم را تمام ضایع نموده اند حد فاصله در بین افغان و هزاره قرار دهند و هم التزام از مردم کوچی افغان بگیرند که از حدود چرا گاه سابق خود تجاوز نکنند تار وز معیشت مردم هزاره منجر بعسرت نگردد و آن دوتن بنابر آنکه جبال ناهور مرتع اشتران دولتی وزیست گاه دواب و مواشی مردم آنجا بود و مردم کوچی از دشت ناهور تا سال هزار و سه صد و نه تجاوز نمی نمود قنلل جيل واقع بين ناهور و موضع کندل و دمله و حجرستانرا حد فاصله قرار داده از مردم کوچی بیست هزار روپیه التزام گرفتند که اکرمال و مواشی خود را بچرا گاه اشتران دولتی در آورند و داخل دمله و کندلی شوند مبلغ مذکور را بدون مسامحه تفویض کار گذاران پادشاهی کنند و با وجود اینمرحمت حضرت والا که نسبت بمردم افغان و هزاره مبذول فرمود حکام غزنین و مالستان و هزاره جاغوری و مستاجران مرغزارها و کوهها گوسپند و وجه نقد و پارچه های جنس وغیره بخلاف امر و قرار داد و دستورالعمل پادشاهی گرفته رمه و گله مردم کوچی را بمراتع و مزارع دولتی ورعیتی راه داده باعث عسرت روز کار رعیت همی شدند و از یعنی زیست دواب و مواشی مردم رعیت دشوار گردیده و هم از زراعات ایشان که شایع و علف گله و رمه کوچیاں همی کشتند و حکام و مستاجران که نقد و جنسی از مردم کوچی گرفته ترك بازپرس همی گفتند اکثر از ضعفا ترك موطن و مسکن خویش کرده
بترت و صیت رفتن اشرار قوم آبه ترت و صیت زیر و زبر شدن
تعیین حد فاصله نمودن حضرت والا در بین افغان کوچی و هزاره مالستان


(۹۲۹)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواریخ )

راه فرار جانب دیگر ولایات پیش گرفته پرا کنده و منتشر همی آمدند تا که رفته رفته گاو و گوسپند رو غلت
نهاده ورعیت کسب فلاحت وزراعت را فرو گذاشته کوشت و روغن و علوفه اندك كرديده كرانی مأ كولات
در مملکت سرایت کرده اسعار ترقی پذیرفت و امور معیشت عامۀ خلق بعسرت انجامید و از انسوی جنرال میر
عطا خان محمد حسین بيك اعلى وابراهيم بيك سر جنگل وسلمان بيك وزت و يوسف بيك مخش را که از فتر ليكان
چنانچه در سابق اشارت رفت گرفتار سلاسل واغلال ادار کرده بود با اهل و عیال ایشان و جمعی از اسیران
اشرار هزاره و اسبان و اسلحه و مال و متاع ایشان مصحوب نجفعلیخان اچیدن وصدتن از پیاد کان و صد تن
سوارۀ فوج نظام رهسپار کابل ساخت و هم هفتصد رأس گوسپند که مردم هزاره باسم سیور سات در اردوی
او آورده و از مخارج سپاه افزون شده بودند محمدست محمد افضل خان کیبل کابل نمود و هم چنین جنرال شیر محمد
خان چهار صدو بیست میل تفنك و پانزده قبضه شمشیر و ده میل تفنکچه ویکصد و هفتاد راس اسپ و سه راس
استر و چهار سر کره اسپ که از مردم سکنۀ مواضع خودی و کورکه وتیملی وسنك موم و جمار اسپان هزارۀ
دای کندی بدست آورده بود بذریعه سپهسالار غلام حیدر خان که راه باز گشت جانب ترکستان بر گرفته بود
ارسال کابل نمود وهم بزند امیر محمد خان یکصد و پنجتن از عیال واطفال میران و میرزادگان بخاب و تكاب مرك
و غرجری را که خود ایشان محبوس در کابل فرستاده شده بودند با هفتصد و چهل و دو میل تفنك مصحوب
محمد حسین خان سارجن فوج سوارۀ عباسی و دو هزار و چهارصد و بیست و يكميل تفنك وسى ميل تفنکچه و
يك هزار و سه صد و پنجاه و هفت عدد کرکچه و سی وهفت قبضه شمشیر وسی و نه قبضه سیلاوه و هفده قوطی
باروت بصحابت سارجن محمد خان و دوصد و شصت و چهار میل تفنك و پنج قبضه سيلاوه و سه ميل تفنکچه
و شش قبضه کرچ و یکمیل قره بینه و یکصد و نه عدد کر کچه و بیست و هفت راس اسپ مصحوب محمد اسلم نام
سپاهی و یکصد و پانزده تن سید و کر بلائی و زوار و هفت راس اسپ و سی و پنج راس مادیان بصحابت نوروز
علیخان از سواران فوج دوم شاهی ارسال کابل کرد و از جانب دیگر کہند جان حاکم هزاره بهسود حيدر بيك
مكك ومهراب بيك واسد الله بيك پسران ميراليم بيك را كه در بغاوت شيرنك اهل ضلالت بودند گرفتار غل
وزنجیر ساخته با اهل و عیال ایشان در کابل فرستاد وهم عبد الكريم خان حاكم يكه اولنك سى رأس اسپ که
بدست آورده بود روانه کابل نمود و از قفای همه کہند جان عیال و اطفال سه صدو بیست و سه تن سید و کر بلائی
وزوار هزاره بهسود را که خود ایشان را برکد امیر محمد خان در کابل فرستاده بود بامال و منال ایشان ارسال
کابل کرد و همدرین ایام حضرت والا از جمله بیست هزار روپیه تنخواه سالیانه محمد اکبر خان کردابی قوم مهمند
که خود او وداغ جهان کرده برحمت حق واصل شده بود ده هزار را برای محمد اعظم خان قوم قریب او
بانصف پیاد کان تحت رایت آن مرحوم که هشتاد و سه نفر و نصف بودند مرحمت ومعین فرمود و او در پایان
کار از عریضه و استدعای میرزا عبدالرحیم خان سر دفتر قطغن که خواهش تقرری جهت انجام خدمت دولت کرد
از کابل مأمور آنجا شده چندی روز خدمت بسر برد و همدر خلال اختلال و ضمن احوال مذکور و پسرای
کشور هند جهت تعیین خط ونقاط فاصلۀ بين دولتين انگليس و افغانستان از هند بامور ویدخشان با ناماون
وعيال مهمند ووزیری و کاکر و چمكني بذريعة مكتوب از حضرت والا خواهش اجازت راه دادن یکتن از
افسران دولت انکلیس را در کابل کرده چون نگار داده بود که یکی از افسران بارك دولت موصوفه با چند
تن خدمۀ خود شرف اندوز محفل فیض موصل حضرت اقدس میگردد و بعضی از سخنان دولتی را بعر مرض
میرساند ملتمسش پذیرفته کردید و بامر حضرت والا رای و پسرای ارقام رفت که کسی را که کمبل درکاه
عالم پناه میدارد میباید شخصی باشد که سزاوار مکالمه بوده مختار بسخن و امور لازمه باشد و جواب شایسته
کفته بتواند واظهار واقرارش در پاداش کار بیاید بورد خلل باز نیارد و در پسرای کشور هند در پاسخ این

کیبل
کابل نمودن
افسران سپاه
نظام اشرار
هزاره و
اسلحه ایشانرا

تنصیف
فرمودن
حضرت والا
تنخواه محمد
اکبر خان
کردابی را

شرح پذیرفته
کشتن
خواهش و
پسرای در
باب امدن
مامور در کابل


( ٨٢٧ )

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

توقع رفع معتوقانه فلو افراز نگار داد که سکرتر دیورند که شخص فهیم و واقف همه امور میباشد برای تقدیم مدعای
علیا منتخب گردیده که از وصول بحضور خیر موصول حضرت والا مستسعد گردد وحضرت والا نوشته ویسراي را
بكوش قبول اصغا نموده نامه اجازت آمدن دیورند را در کابل ارقام و ارسال فرمود و هم سپهسالار غلام حیدر
خانرا فرمان فرستاده امر تهیه علوفه در منازل عرض راه از موضع دکه تا جكدلك کرد و خامه خاص برای او رقم
نمود که در وقت ورود سکرتر دیورند تا زیر کوتل لوارگی رفته مراسم پذیره بتقدیم رساند و از آنجا همعنان او در
کابل آید و ليكن سبكعنانان از اعیان وارو جلال آباد شده پس از تهیه آلات و ادوات مهمانی مومی الیه در منازل
عرض راه معروض پایه سریر سلطنت دارد که با و اجازت ره نورد شدن از پشاور جانب کابل داده شود وسپهسالار
مومی الیه پس از پرتو وصول افکندن این منشور از اعیان راه جلال آباد بر گرفته چون وارد آنجا شد بکار تهیه
علوفه پرداخته اقسام فواكه وغيره خوردنی و آشامیدنی را نيك آماده ساخته منازل را بيار است و حکام و عمال
ماخیل و مردم دامنه سپیدکوه را آگهی داده بزمت ایشان نهاد که میوه تر و برف در وقت ورود دیورند از منزل
دکه تا جكدلك بفاصله ها برسانند و انگاه که سامان مهمانی را بوضع و شیوه دولتی ساز کرد بپایه سریر سلطنت آگهی
داده حضرت والا فرمان اجازت حرکت بنام دیورند ارقام و ارسال فرمود و هم میرزا محمد حسین خان کوتوال
را فرمان نموده از منزل جكدلك تاكابل امر تهية اسباب و آلات و آذوقه و علوفه کرد و دهباشی غلام قادر خان را
با چهار باب خیمه دو ستونه افسرانه و هشت باب سپاهیانه و چهار باب مکان از کابل امر رفتن در منزل دکه نمود و از
آنسوی فارن سکرتری دیورند پس از پرتو وصول افگندن منشور اجازت حرکت که بنامش شرف اصدار و عن
ارسال یافته بود آماده حرکت از پشاور جانب کابل شد و هفت تن انگلیس چون کرنل آی ارایلزا بنت
و كورا مستر جیرالد هند و لفتنت آی اچ مکمهان پلتیکل اجنت ژوب و لفتنت جی ما نرس اسمته دي بي و مستر جی اس
دانلد اسمت مأمور خدمت سرحد پنجاب و مستر آی جی اس کلارک و زمانیر افلس کمیا کرنیل رجوی ششتر سرحديه
همرات نیز رفیق بود و یکتن داکتر انگلیسی و سه تن مسلمان چون اسمت صاحبجان خان بهادر عبد الرحيم سکرترده
دفتر فارنی فارن افیس و ابراهیم خان ترجمان و مولوی ولی محمد را بهمراهی خویش بر گزیده با چند تن خدمه و چند
راس استر و چند نفر اشتر جهت حمل و نقل احمال واثقال سفر عزم حرکت جانب کابل جزم کرد و عریضه نگار
پایه سریر سلطنت شده بکار کنان حضور اقدس آگهی داد که هر وقت منشور اجازت دستور شرف صدور یافته
پرتو وصول افگند عازم و مرحله پیمای منزلد که گردیده از آنجا در منازل باسول و باريك آب و جلال آباد
و روضه آباد و سفيد سنك و پيژوان و جكدلك وسه بابا ولته بند وتخماك و شير كابل رحل و ترمال وارد خواهد شد
و حضرت والا ازین عريضة او فرمان اجازت حرکت بنامش ارقام و ارسال فرمود و هم سپهسالار را آگهی داد
و او در همه منازل امر حضرت والا دوشیه و سه شبه تهیة علوفه وازوقه وفواکه و برف و غیره کرده مترصد ورود دیورند
نشست چنانچه راه بر گرفتن و آمدن او در کابل بموقعش رقم شده می آید

مغنی ازین
شما تا د که
دیورند نگار
داده است
چون روضه
آباد و پیژوان
از دکه تا کابل
منزلی و بنام
نیست شاید
در آسیمر آن
برای او اشتباه
دست داده
باشد

ذکر وقایع
متفرقه وسوانح
مشتته

( ذكر وقایع متفرقه و مشمول عواطف خسروانه شدن بعضی خادمان دولت )
( و مبذول عفو گردیدن برخی از بدخواهان سلطنت )
( که زبان بضراعت خواهش مغفرت کردند )

و همدرین هنگام زوجه شیر محمد خان مرحوم بن سردار احمد خان بن امیر کبیر خلد مسیر امیر دوست محمد خان که نسبت
خواهری بزوجه پسر سردار ولی محمد خان داشت در لاهور بی نام داکتر را شوهر کرده دختر شش ساله شیر محمد خانرا
با خود برد وازین امر با آنکه حضانت دختر شرعاً با مادرش بود عموم اخراجیان و فراریان قوم درانی خصوص
عثمان شاهی را از غيرت وننك افغانى سرك سرخج بر زد کابی در نظر آمده از راه انابت و پشیمانی عريضة ها
یایه سریر سلطنت فرستاده وعفو تقصیر و اجازت بازگشت در افغانستان خواسته اکثر چنانچه ارقم شده می آید
بموطن اصلی خویش بازگشتند و مقارن اینحال محمد یعقوب خان پسر صاحبزاده محمد انس که پدرش روز کاری

تعیین نخواه
محمد یعقوب
بن صاحبزاده
محمد انس


(۹۲۸)
(حصه سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
وقایع نگاری پشاور پسر رده وهی برد از راه للپم سده علیای سلطنت در کابل آمده شرف بار حاصل کرد
و حضرت والا نظر بخدماتیکه بدر او بتقدیم رسانیده بود در سالشصد روپیه کابلی رای او مرحمت ومعین فرمود
و در روز چهارم ماه صفر که همدرین روز کرنیل فرهاد خان چنانچه رقم شد بدرود جهان کرد محمد اعظم خان
و محمد غوث خان باکنتگان دولت و مفتیان پشاور را فرمان رفت که تنخواه محمد یعقوب خانرا از وجوه دولتی که در
مشمول عفو
گر دیدن
فتح الله خان
ابواب جمع ایشان است بدهند و همدرین ایام فتح الله خان بن سردار فتح محمد خان بن سردار محمد علی خان بن
سردار کهندل خان که از راه بد خواهی دولت فرار سنده بود از عریضه واستدعای خودش مشمول عفو خسروانه گردیده
پس از حصول اجازت در کابل آمده از تقلیم عتبه علیا مستسعد گشت و حضرت والا هشتصد و پنجاه و چهار روپیه انگلیسی
دو نصد و نود رو در وبیه کابلی قرین اورا که از حرفه وران بازار کراچی بندر دادن داشت از دولت عطا وادا فرموده
محمد غوث خان و محمد اعظم خان را فرمان کرد تا قرض اورا با کرایه ریل داده عیال واطفالش را کبیل کابل
نمایند و خود او نیز رخصت حاصل کرده بر طبق منشور مذکور اهل و عیالش را در کابل آورده و درایان کار
چنانچه بیاید مورد الطاف شاهانه اعلیحضرت سراج الملة والدين شده از حکومت غزنین وفراه وپشین رود
رحال شدن
تنخواه میر
محمد عظیم
بيك درز آن
صاحب مكنت ومالك دولت متزولرانه گشت و همدر روز مذکور ماه صفر تنخواه میر محمد عظيم بيك در زابی که
بواسطه امری معطل شده بود برحال گردیده سر دفتر مزار شریف تر كستا نرا فرمان شد که اورا در ملک خوانه
و زات بدهد ومقارن الحال از عريضة سپهسالار غلام حیدر خان که خواهش دستور العمل مصاحبت و مجالست
با دیورند فرستاده دولت انگلیس کرده بود حضرت والا در روز هفتم ماه صفر بخط خاص اورا ارقام و اعلام فرمود که
در همۀ منازل خیمۀ خودرا بامتریهای خواطر انگلیسان در قرب خیام ایشان برافرازد و یا آنکه در اطراف فرود
نقل دستور
العمل
سپهسالار
غلام حیدر
خان
سپهسالار اول
مشمول
مراحم شاهانه
شدن بعضی
از بد خوا
هان دولت
گاه ایشان حارس و پاسبان می گمارد نيك مواظب باشد که کسی نزدیك ایشان نشود تا تحريك وتحريض خصمای
این دولت آسیبی بدیشان نرسد که دولت بدنام شود و در روز ورود ایشان بجلال آباد ده ضرب توپ پذیره جهت
تبريك مقدم ایشان کشاد دهد و درشب ورود اایشان جلیس و ندیم بوده گرانبائی میل صحبت نکنند کناره باشد
و او پس از وصول این دستورالعمل بفرمانی که از پیش بنامش شرف اصدار و همتار سال یافته بود در روز نهم ماه صفر با چهار
صدتن سوار دو پیادۀ نظام از جلال آباد بعزم تکميل اسباب واشيای لازمه و ترتیم راه مرحله بیایی د کشده از انجا نمنزل
چكدك كردش كرده سامان مهمانی را بوضع شایسته آماده کرده منازل را نيك بيار است و همدرین وقت محمد اعظم
خان ومحمد غوث خان بالهزار و یکصد و پنجاه و شش روپیه کابلی بفرمانیکه بنام ایشان اصدار یافته بود جهت مصارف
راه قاضی غیاث الدین خان وبرادرانش وحاجی نورالدين خان توخی باشی وعبدالعیات خان و عبدالله خان و برادران
وهم زادگان ایشان وميرزا عبدالعزیز خان وسراج الدين خان پسران حبیب خان کشی خیل که بسی وه تفن نفهمی
میشدند وفرار را ولپندی بودند واز عريضه واستدعای خود ایشان فرمان عفو تقصیر و اجازت آمدن در کابل
شرف اصدار یافته بود داده همه را رهسپار کابل ساخت چنانچه شرف بار حاصل کرده بمقصد ومرام خویش نایل
شرح نفاق وواصل شدند ومحمد رخلال این احوال یکتن از برادران میر چترار که با عمراخان باحاوری نسبت خسرزاد کی داشت
بزرگان
با حياور
و چترار
بترغيب وتحريض والقاو اغوای دو تن از انگلیسان که در چترار مقام کریده در بین خاندان میر چترار بحیلت و مكيدت
فتنه ونفاق می انگیختند و غیره بزرگان آنجا را بوعید و وعده بیهامید دلالت بر عداوت هم می نمودند از چترار
فرار كرده نزد عمراخان شد ومیتر چترار لسیعلی نامی را از قفای او نزد عمراخان فرستاده خواهش پس فرستادن
وی را نمود اما عمرا خان خسرزاده خودرا نگاهداشته پیام داد که اگر موضع دروش را تمليك وتسليم او كند
همآ ينه بازش فرستد والا نگذارد که در چترار شود ومیر چترار ازین پیام عمراخان خوفناک کردیده پچصدتن
مرد مسلح بحراست دروش کاشت که مبادا عمراخان آنجا را تغلب تصرف کند و آندوتن انگلیس از لشکر فرستادن
میر چترار در موضع دروش باده مرام خویش را در کام دیده در موضع دروش شدند و عمراخانرا بنامه و پیام بدان


(۹۲۹)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
مقام آوردند که قلعه معقلی در موضع بریکوت بنیاد نهاده آباد کنند و لشکر بتسخیر کافرستان و تدمیر کفار سکنه
و متوطنه قرب باجاور و جزار و انهار کاشته بتصرف آرد چنانچه بآهنگ احداث قلعه در موضع مذکور وجنك
کفار کرده بتهیه لشکر پرداخت و سپهسالار غلام حیدر خان ازین عزیم جسورانه او آگاه گشته از حرکت
خلافش مانع آمد و بذریعه عریضه کارکشان حضور اقدس را از ماجرا آگهی داد و حضرت والا که ضمیر منیرش
آیینه جهان نمای فکر و تدبیر بود بقلعماس رای سپهسالار موصوف در رو زیاردهم ماه صفر تفکار داد که بزرگان
و سرکردگان مهند با جاور و چترار عبث گفتار حیات آثار اهل غرض را بگوش قبول شنیده و با هم مخالفت ورزیده
دست رد
رهسپار بیکار و مقاتلت میشوند و اینرا نمیدانند که ملك از دست ایشان بر آمده زو دست که بتصرف دیگری در آید
و در پایان کار چنان شد که حضرت والا بار بار گفته و تکرار میداد چنانچه دولت انکلیس هر دو محل را بتصرف کفار نشه نام
آورده تصاحب نمود و همدرین ایام از سمرکشتن عزم خام همرا خان که انفا بشرح رفت کفار نشه نام در نهب نال رعایای
وغارت مال ومتاع رعایای دولت اسلام اقدام کرده تنی از مسلمانان سکنه قرب موضع و مقام خودرا مقتول دولت اسلام
ویکتنی را مجروح ساختند و مسلمانان نیز بتبع نفر از کفار را دستگیر کرده بقتل و زنجیر انداختند و چون
قرین عفو سپهسالار غلام حیدر خان در بنوقت مشغول کار آمدن دیورند کامشه و فرستاده دولت انکلیس بود سر زنش و
گوشمالی اشرار کفار را معطل بزمان فرصت گذاشت و مقارن انحال محمد حسن خان بن عبدالرشید خان توخی گردیدن
و بکابل آمدن باشی از احفاد سردار رحیمداد خان که از راه بدخواهی دولت فرار کرده در هندوته بود از عریضه و استدعای
محمد حسن خودش مشمول عفو گردیده بفرمان اجازت شهزاده آزاده سردار حبیب الله خان که اکنون جلیس سریر سلطنت بوده خان
واعلیحضرت سراج الملة و الدینش لقب است با اهل و عیال خویش از پشاور در کابل آمده رهین تفقدات شهزاده
نوکر دولت سپهر وساده کشت و همدر ینوقت کرنیل غلام رسول خان سفیر ایدولت بامر و فرمان حضرت والا حاجی بيك نام
مسلمان وجواهر سنگ و کابوسنگ نامان هندوی زردوز را برای کار زردوزی دولت نوکر گرفته از کلکته شدن حاجی
بك زردوز کابل کابل نمود و ایشان پس از وصول درین دیار و حصول شرف بار بستطیگه مامور بودند مشغول و مواظب گشتند
وهمدر اثنای این احوال ملا خلیل مهمند را از تقدیر حی قدیر متعال ومقدر آجال جام حيوة لبريز گرديده
در روز سیزدهم ماه صفر بدرود جهان کرد و چون رهرو خیم دولت وملت اسلام بود و بیرون از شریعت فوت ملا
حضرت خیر الانام در امری اقدام نمی نمود باعث تأسف و تحسر حضرت والا شد و همدر روز پانزدهم ماه صفر خلیل مهمند
پیر بخش نام مقد مقیم و تاجر پشاور را که شش هزار دانه طلای بخارایی را در عهد سلطنت امیر شیر علیخان
مرحوم از مال دولت بقرار سند برای تجارت گرفته و مال التجاره اش در ترکستان و کابل چنانچه گذشت ضبط طف کابل
دیوان سلطنت گردیده بود فرمان رفت که از پشاور در کابل آمده سند و رسید خودرا اگر داشته باشد بعمان شدن پیر بخش
دیوان نموده قطع و فیصله حساب خویش نموده نسبت ستم بکار گذاران پایه سریر سلطنت نکند که مال و منال او تاجر
را بدون استحقاق ضبط کرده اند وهمد بنوقت جنرال میرعطا خان که تجهیز از روپیه نقد و هفده رأس اسپ
خروج سلوك وخيمه واسباب سفری میر محمد رضا بيك افغانی را که بطریق خدمت دولت سپرده و می سپرد بمصادره از وی
ن و دنشار گرفته و از عرایض وقایع نکاران بکوش داد نیوش حضرت والا رسیده و بذریعه فرمان سهميا بن ستم از جنرال
جنر ال مير مذکور پرسیده شده بود بتصویر اینکه میر مزبور از جوزاو عریضه نکار پایه سریر سلطنت گردیده که حضرت عطا خان
والا از او استفسار جورش را فرموده است عرض پرداز گردیده انکار داد که میر محمد رضا بيك با قامت مردم با بزرگان
های زندگی و های گندی واسطه ورابطه دارد و با هر کدام عهد و پیمان در میان نهاده روی دل همه را بسوی خود هزاره
کرده است میباید چنین شخص در بین قوم و ملك نبوده مامور باقامه کابل شود که مبادا فرصت یافته فتنه روی
روو آرد وحضرت والا ازین عریضه او میر محمد رضا بيك را که باچند تن از بزرگان قوم ونوکرانش از راه
امید حصول جایزه خدماتش در کابل آمده بود بروز پار عام او را طلب حضور نموده و عریضه مذکور جنرال
مزبور را باو داده ملزمش ساخت و فرمود که در ملك نرفته بکابل اقامت کند چنانچه شصت و هفت تن مردوزن


( ٩٣٠ )
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
و پسر و دختر و برادر او را جنرال میرعطا خان بفرمان طلب در کابل فرستاده در قلعه نواب عبدالجبار خان واقع قریه هندکی جای نشیمن داده شدند و در باب کار پس از فوت اکثر ایشان چنانچه بمیاید مشمول عفو خسروانه اعلیحضرت سراج الملة والدین که از رأفتش جهانیان در زیر نگین پناه گردیده در موطن و مقام اصلی خود رفتند و از جمله دختر علی رضا بيك برادر او در سلك خدمه حرم محترم شاهی شرف انسلاك یافته قرین فخر و مباهات گشت و همچنین میر غلام حسین بيك اشترلی که بیرون از راه خدمت دولت طریقی نه پیموده و سبایق چنانچه گذشت محبوس دست محمد رحیم خان گردیده بفرمان پادشاهی رها گشته بود بامر حضرت والا با اهل و عیال و اطفالش در کابل آمده بشهر کرد جای اقامت داده شد
بکابل آمدن اهل و عیال و منسوبان میران شریر هزاره
و مقارن اینحال بر کدا میر محمد خان که بخلاف دیگر افسران اشرار هزاره در ابحاسن سلوك و محامد تدبیر تسهالت کرده درخت فرمان آورده بود از دای زنگی براه کتل ناهور ها و دیوار قول با سپاه تحت رایتش در کابل باز آمده بجایزه خدمات شایسته که بپای برده بود بمنصب جنرالی شرف امتیاز حاصل کرد و محمد دینوت از عریضه کهندلان حاکم و بزرگان هزاره بیسود که هوخواه دولت بودند بشرحی از فتنه و مفسده میر یزدان بخش و سعید محمد و صفدر علی و علیرضا و علی بخش پسران میر صفدر علی بهبودی معروض داشتند بفرمان طلب با شانزده تن زوجه و پسر و دختر خود در کابل آمده محبوس و اکثر کشته شدند و هم چهار صدو چهل و هشت تن مرد و زن و پسر و دختر از منسوبان و خویشاوندان محمد عظیم بيك مفسد سه پای قوم شادی خان و غیره اشرار چون یزدان بخش و پیوند بيك و بیژن بيك و دولت بيك و قاسم بيك و طالب حسین بيك و محمد بيك و رمضان بيك و اقبال بيك برادر فیضك بيك که حضرت والا دختر عمش را چنانچه گذشت در سلك خدمه حرم محترم شاهی منسلک فرموده و بخط خاص عبارات وکالتها که بزرگان اقوام سکنه مملکت از مرقوم رقیبات آرزوی اصابت آن کنند نگار داده بود و شمس الدین بيك بن رضائی بيك و جمشید خان هزاره جاغوری و آقا رضا بن يعقوب على بيك پسران محمد اسمعیل خان خلج و سید اسدالله خان و غیره چندین سادات و محمد رسول خان هزاره شوی و برجعلی خان دوستكان هزاره قلندر و محمد حسن بيك کوه بیرونی و محمد نعيم بيك اشترلی و محمد اکبر بيك نوی طاق و محمد حسن بيك سر قول بيكا و لنك و محمد باقر بيك و يوسف بيك زاری و حسين على بيك یخاب و محمد علی بيك قوم آیه و محمد حسين بيك لعل و ابراهيم بيك سر جنگل و يوسف بيك لخت و سليمان بيك دولت و محمد محسن خان کیزاپ و آقا محمد باطی و حاجی فقیر محمد خان کیزاپ و علیجان بيك قره قول بيكا و علی احمد شهرستان و محمد اسلم بيك قوم دولت بيك غيره اوماق و پسران پادشاه بيك دای زندی و غیره که اکثر گرفتار و داخل زندان کابل شده بودند و از اظهار محبوسین که نزد کار گذاران پایه سریر سلطنت نموده اهل و عیال و اطفال و خود اسامی فوق را از جمله اشرار و قوم و خویش گفتند بفرمان طلب در کابل آمده محبوس و اکثریها سار شدند و از جمله در بیان کار دختران محمد نبی خان بن محمد شفیع خان مالستانی و كاظم بيك میرهتکان که هر دو تن نسبت شواهر زادگی بمحمد عظیم بيك سه پای داشتند پایکدخت خود او چنانچه بیاید در سلك خدمه حرم محترم شاهی منسلک گردیده بخدمت ذات ستوده صفات اعلیحضرت سراج الملة والدین شرف اختصاص یافتند و چنان قرین اعزاز و اکرام و افتخار شدند که امر اعلیحضرت ممدوح بشرف اصدار پیوست فرمان شد که برای پدران همه خدمه اندرون حرم محترم شاهی یکصد روپیه تنخواه سالیانه از دولت معین شود چنانچه محمد اکبر خان پسر دیگر محمد شفیع خان که نسبت برادری بمحمد نبی خان مذکور که دخترش داخل بخدمه حرم محترم گشت داشت خود را بدر مشار الیها وانموده از عطای خلعت و تنخواه یکصد روپیه مفتخر و سرافراز گردیده
مامور شدن عزیز الله خان بماثر میمنه
از جانب دیگر در خلال این احوال عزیز الله خان دایزنگی از تغییر میرزا فتح محمد تاميكا خیانت و خسارت زیاد نسبت بدولت و رعیت از قوه بفعل آورده بود از حضور انور مأمور الضباط وجوه سایر میمنه شد و هم در تضاعیف واقعات مذکوره از جمله اینکه بامر و فرمان حضرت والا در موضع ايلك رباط آقچه بستی و اهتمام محمد حسن خان نایب احداث و حفر شده بود بنی جهت زمین موات درخت زراعت آمده معمور


( ٩٣١ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
از حبس رها شدن ولی محمد خان
گفت و همچنین ایام ولی محمد خان بن سردار مدد خان نوابی و احفاد سردار رحیمداد خان مرحوم که چندی قبل ازین باعتماد نوشتۀ صاحبزاده مجید الدین وقایع نگار پشاور بدون فرمان اجازت در جلال آباد آمده چنانچه گذشت محبوس شده بود مبذول مراحم ملوکانه گردیده از حبس رها و تنخواه کافی برایش معین گشت و در پشاور رفته اهل و عیال خود را بامر و فرمان حضرت والا در کابل آورد و همچنین محمد افضل خان بن محمد اکبر خان فوفل زائی بفرمان اجازت از بندر کراچی باهل و عیالش راه پشاور در کابل آمده رهین تفقدات شاهانه گردید و هم سردار محمد رسول خان بن سردار محمد ناصر خان مرحوم بامداد از منسوبانش بعفو و اجازت در کابل آمده و درین هنگام از استدعای دنتی سکرتر کورنمنت هندو اجازت حضرت والا محمد افضل خان سفیر دولت انگلیس یکی از خدمۀ خود را از کابل در جلال آباد فرستاده قبور اموات انکلیسان را که در وقت لشکر کشیدن ایشان بافغانستان بد رود جهان کرده در آنجامدفون شده بودند مرمت کرده ظاهرش را بیاراست و مقارن اینحال شیخ احمد بن سید تاج محمد لغوائی (۱) که در هزار جات خدمات شایسته بتقدیم رسانیده بود مورد عطای شاهانه شده از تعیین دو صدو پنجاه روپیه نقد وشش خروار گندم تنخواه سالیانه افتخار حاصل کرد و هم ملا عبد الله علی زائی بمنصب اقضای محکمۀ شرعیۀ قندهار از حضور انور مفتخر گشت و در اثنای اینحال مردم هزارۀ چله کور که مصدرحت نشده وفقیر محمد خان حاکم کلات ایشانرا از بیم آنکه بغاة هزاره قتل و تاراج نکنند در کلات و نواحی آن جا داده بود جلای از زرگان ایشانرا تخلیه داده و ملا حبیب الله نام غوخی را بسر پرستی ایشان کاشته در موطن و مسکن ایشان فرستاد و در بیان کار اراضی وعلفزار خرم در را ايشيك آقاسی دوست محمد خان و قاضی عبد الشکورخان چنانچه بیاید بمهاجر و ناقل افغان داد و محمد رضا عفیف والقمانیکه بشرح رفت چندین از دزدان مردم اچك زائی یکصدو چهل راس گوسفند را از سم نواحی چمن جدید که رعیت دولت انگلیس بودند بسرقت برداشته در کوه کاکر صعود دادند و نور کل خان صد باشی با خیر الله خان و میجر نور عالم خان سرحد داران و عارسين بندر ريك گوسفند ترا باز گردانیده بامر حکمران قندهار تفويض و تسلیم میجر کیونر انکلیس کردند و دزدان گریخته بدست نیفتادند و ازپی این قضیه محمد یار خان سدو زائی و بابو عبد الرحمن خان و میجر کیمسور بابنکن دیگر از انگلیسان بزرگان قوم اچک زائی را در چمن نزد خود طلبیده زکات واب و مواشی ایشانرا خواستار شدند و ایشان از دادن زکوۀ انکار کردان دولت انگلیس در باز زده پاسخ دادند که در دوحه عشر و زکوۀ نمیدهیم چه اگر حالا در اینجا بدهیم در زمستان که بموضع سارنک از راه قشلامیشی میرویم کار گذار و عمال قندهار از ما وجوه زکوۀ را میگیرند و ایشان از شنیدن اینجواب ساکت شده در باب آب هیج نگفتند الا بابو عبد الرحمن که از ایشان سوال کرد که خانۀ دولت انگلیس تا کدام مواضع خواهد بود و بزرگان قوم اچكزائی بزبان تملق اظهار و تملق چاپلوسی بکار نمودند که اسپین غوله و چاه میه و سارنك و ساخری و چاههای کوه کوبشی وسورخت و عالمۀ کهنه و تیره فاره و مرغه و کدنی از علا مقبوضۀ دولت انگلیس میباشند و ازین مکتوب که ببابو عبدالرحمن دادند گویا تمام اراضی مسکونۀ قوم اچك زائی را از دولت انگلیس شمردند اما محمد یارخان تردید قول و نوشتۀ اچك زائیانرا گفت که این مواضع از مضافات قندهار و حد دولت انگلیس تا موضع بیدزن واقع وسط چمن کهنه و استیشن جدید است و آنگاه که سخن بد نجا رسید میجر کیمسور با یارانش از جانبه خاسته قطع مذاکره کردند و چون ماجرا از عرایض سرحد داران و وقایع نگاران آنددود و حکمران قندهار بسمع فيض مجمع حضرت والا رسید و باوند در خصوص اینگونه امور از هند مأمور کابل شده بود و هم بدین سبب میجر کیمسور بامر و یسرای کشور هند از راه حصول سند گفتگوی مذکور را با بزرگان قوم اچك زائی رای تمهید مذاکرۀ دولتین جای برده چنانچه انفا گذشت اسم مواضع را نوشته گرفت که در وقت حاجت بکار برد از حضور انور برای حکمران قندهار ار قام رفت که مواضع سرحديه را مفصل و مشروح معروض دارد که با ویسرا یا کمسیكا از جانب او در کابل می اید گفته و فیصله شود و مقارن اینحال سید شکور نامی در موضع پنجوائی قندهار قلعۀ خرابه را رای

بکابل آمدن محمد افضل خان و محمد رسول خان

مرمت یافتن قبور انکلیسان (۱) لغوات اسم قریه در غزنین

شرح حال دزدان اچك زائی

مطالبۀ زكوة نمودن کارکنان دولت انگلیس و جواب شنیدن ایشان

پدید کردن چند روپیه قدیمه


( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

اسمى کافته و کوزه کوچی که در ان هفتصد و پنجاه روپیه قدیم و مسكوك بخط كوفی که بیکجانب ان نقش کلمه
طيبه بود از زیر خاك یافته از جمله دور و پیه را حکمران قندهار ارسال کابل نمود و حضرت والا بموجب امر شرع شریف
خمس انرا طلبیده باقی را بمییند شکور وا گذار فرمود و از دیگر سوی میرزا محمد حسن خان که مأمور عمل سایر قندهار
چنانچه گذشته شده بود بمجرد وصول در انجا بکار پرداخته املاك ضبطی و خالصه قندهار را که از سالها در اجاره تیمور خان
نامی بود و با سردار عبدالله خان حکمران انجا و دیوان سعدالله سر دفتر تشخیص و دیوان لعل چند سر دفتر ساير
وغیره عمال بشراکت خورده عشری از عشیر در دفتر ثبت و تحریر کرده بودند بغلام سرور خان نامی بافزودن
هزار و دوصد خروار باجاره داد چنانچه این مستاجر در بیان کار اصل عمل تیمور خان و اضافه خود را کامل
بدوآت رسانیده خودش نیز نفع زیاد حاصل کرد و ازین معنی حکمران قندهار و غیره شرکای غدر و خیانت تیمور خان
غبن و خسارت خویش را در محل ایراد دیده در پی ایذا و آزار و اتهام میرزا محمد حسن خان افتاده با هم عداوت اختیار
کردند و وقایع نگاران بتعلیم و تلقین ایشان بمعروض داشتن ترهات و واهیاتیکه مخیل میرزا محمد حسن خانرا ظاهر
می نمودند آغاز نهادند اما حضرت والا از فهم و فراست و دانش و کیاستیکه داشت عرایض وقایع نگاران را از القای
خائنان دولت دانسته منصّو بمهد نکار و ارسال همی فرمود تا که غدر و خیانت ایشان بروی روز افتاده چنانچه
بیاید بمنصه ثبوت پیوسته همه محبوس شدند و هم در اثنای واقعیاتیکه بشرح رفت حضرت والا در روز هجدهم
ماه صفر از راه تخم خواری و ناموس داری عموم رعایا و برایا سرائی را جهت زنانی که از اطراف برای دفع مرافعات
شرعیه حاضر دارالقضا میشدند معین فرموده زین کل نامی را از مهدم درمك كه شخص معمر و متدین بود باقامت
درب آن سرای مأمور کرده از تعیین تنخواه سرافرازش ساخت كه هتك عصمت زنان مسلمانان نشود
شرح عرض و استدعای خدمت نمودن اولاد و احفاد سردار سلطان محمد خان و غیره

و هم در این ایام اولاد و احفاد سردار سلطان محمد خان و غیره سرداران حاضر کابل که سلسله نسب ایشان بسردار
پاینده خان مفقود و سردار رحیمداد خان میرور پسران حاجی جمال خان خطی آشیان میرسید چون صالح محمد خان
و محمد اعظم خان و محمد ایوب خان و عبدالله خان و سكندر خان و محمد یونس خان و محمد رحیم خان ونیاز محمد خان
و شیر محمد خان و عبد الخالق خان و محمد عمر خان و سر بلند خان و محمد قلیخان و محمد سلیمان خان و محمد اسحق خان و محمد عزیز
خان و محمد علم خان و امیر محمد خان و عبدالرحمن خان و شیر احمد خان و محمد رحیم خان غیر مسکور و شهسوار خان
و عباس خان و محمد عیسی خان و عبد الغیاث خان و محمد حسین خان از نبیرگان سردار محمد عظیم خان و سردار سلطان
محمد خان پسران سردار پاینده خان که از جمله محمد حسین خان از اولاد سردار محمد عظیم خان و دیگران همه از اخلاف
سردار سلطان محمد خان اند و خانعلی خان و فیض محمد خان و نظر محمد خان و شیر محمد خان و میر احمد خان و محمد اسمعیل
خان و میر علم خان و میر عبدالرحیم خان و محمد یوسف خان از احفاد سردار سعید محمد خان بن سردار پاینده خان
مبرور و سلطان محی الدین خان و سلطان احمد خان و عبد العزیز خان و امیر محمد خان از نبایر سردار پیر محمد خان بن سردار
پاینده خان مغفور و محمد اسحق خان و محمد اکبر خان و محمد شریف خان و محمد عزیز خان و غلام حسن خان و عبدالله خان
و عبدالرحیم خان و غلام حیدر خان و غلام علیخان و علیمردان قلی خان و سکندر خان از ذراری (۱) نواب اسدالله خان
بن سردار پاینده خان و محمد داؤد خان و سکندر خان و تاج محمد خان و محمد نادر خان و محمد اسلم خان و غلام حیدر خان
و محمد اسمعیل خان و عبدالله خان و محمد ناصر خان و غلام محمد خان و محمد حسن خان و محمد ایوب خان و خدای نظر خان
از نبیرگان نواب عبدالصمد خان بن سردار پاینده خان و محمد اکبر خان از اولاد سردار طره باز خان بن سردار پاینده خان
و عبدالله خان و عطا ءالله خان و تاج محمد خان و محمد اسمعیل خان و محمد ابراهیم خان و محمد قلیخان و محمد ایوب خان
و شیر احمد خان و محمد جان و محمد یوسف خان و محمد اکبر خان و محمد یوسف خان غیر مذکور و محمد امین خان و محمد شریف خان
از احفاد سردار رحیمداد خان برادر سردار پاینده خان بن حاجی جمال خان جنت مکان مقديم و تمهید سردار عبد القدوس

افزودن
میرزا محمد
حسن خان
بر اجاره
خالصه
و ضبطی
قندهار

شرح عرض
و استدعای
خدمت نبائر
سردار
پاینده خان

(۱)
ذراری
جمع ذریه
یعنی اولاد
و احفاد


(٩٣٣)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) (سراج التواریخ)
خان ايشيك اقاسی دربار معلی که او نیز نسبت فرزندی بامیرار سلطان محمد خان مذکور دارد در نزد او انجمن شده
وعهد نامه بکاردارد و دستخط کرده خاتم نمادند که هرکار والا طريق ذمه نواری و قوم پروری وصله رحم را
نسبت باقامت ایشان مجری نموده ومراحم ملوکانه را مبذول فرموده است که احدی از گذشتگان ایشان اینگونه
اعطاف و الطاف را ندیده ونشنیده اند و گویا که حق خود ودولت اسلام را چنان برایشان ثابت و فرض گردانیده
که با وجود شرکت خون در گوشت و پوست و استخوان و نفس که همه پرورده ونشو ونما یافته ایندولت اند
نیز برایشان واجب نموده که بجزا و خدمت و صداقت واطاعت راهی نه پیمایند چنانچه اگر شب وروز وماه وسال بحر
کران مایه را صرف خیرخواهی دولت بکنند از جمله ناسياسان حق ناشناسان خواهند بود و بنابراین از راه حق
گذاری پادشا خویش پیش آمده بچهار فقره بمرعرض میرسانند و امید مرحمت و منظوری فقرات چار گانه
را دارند اول ادعای حکومت در دل و هوای ریاست درسر ندارند اما خوشنودی و خرسندی خاطر پادشاه را
در همه حال نسبت بخود از قادر متعال خواهانند چه خوشنودی پادشاه را موجب رضای حق تعالی و سرخ روئی
دنیا و عقبای خود می پندارند دوم تمنای منصب را نیز مکنون خاطر ندارند وليکن ادعای خدمت وهوای صداقت
را نسبت بپادشاه و خاندانش دارند که شاید بتوفیق حضرت باری جلت عظمته جان و مال و عمر خود را صرف
و نثار خدمت واطاعت دولت کرده فايده برای دین و دولت خود حاصل نمایند ونیز ار لطف عمیم خداوند کریم
که مرجع و مآب امید وبیم است امیدوارند که بجر صداقت بخدمت دولت بسته مراسم اخلاص وانقیاد را نسبت
پاد شاه بتقديم رسانند تا او تعالی و پادشاه از ایشان راضی و خرسند شوند سوم چون ایشان اثماسند و خالی
از خطا و نقصان نیستند هر گاه مصدر جنایتی شده خیانتی از قوه بفعل آرند واز ان عمل بخبر باشند و ندانند که چه
کرده اند متوقعند که پادشاه ایشان آن کردار ناهنجار را بخاطر فیض مآثر نگاه داشته ایشانرا از ان عمل
آگاه کنند که دوباره مرتکب ان نشده ترك نمايند و هر گاه انرا فرونگذاشته اصرار کنند هراینه حضرت والا
ایشانرا تنبیه وتهدید و نیززنش فرمایند تا دیگری مباشر چنان امر نگردیده عبرت حاصل کنند که اران ملامت غير
از نکوهش ایشان کوتاه باشد چهارم خواهشمند امری اند که مشتمل امور چارگانه مستدعیه ایشانست وان
اینست که حکام و عمالی که از دیگر اقوام از حضور انور مأمور خدمت دولت میشوند بحق حال و مخبر احوال
آنان ایشان باشند و در هرجائی از مملکت رفته افعال و اعمال نيك وبد حاكم وعامل وجاهل وعميم و هر سرزمین
را بخود معلوم ومكشوف نموده سجل آنرا ارسال پایه سریر سلطنت کنند یا خود حاضر پیشگاه حضور انور شده
حوادث و عوارض را که بروی روز افتاده باشد بزبان زبان راست و مطابق واقع بمعرض رسانند تا بازخواست
آنرا حضرت والا بهر نوعی که مقرون بصواب دانند بفرمایند و چون ایشان در بین خود نسبت بفهم وفراست
دارای سه درجه اول ودوم وسومیند هر شخصی که از درجه اول باشد و در جائی مأمور شد عینی که بشرح رفت
بشود ده الی بیست تن از اشخاص درجه دوم وسوم با او همراه رفته در اطراف موضع مأمور چرا کنده شوند
وهرچه را که بایشان موضوع و معلوم گردد با تشخص درجه اول كما و حقه اله آگهی دهند تا او معروض حضور
انور نماید ودرین کار افزون ازمدت سه چهار ماه مکث ودرنك نورزیده در عرض انمدت حقيقت نيك وبد
و کار دانی و بی کار گی ایشان نیز با حالت ملك حالی برای اقدس میگردد واز پای بردن خدمات ترا باین دستور
بسپارش از محك امتحان و اختبار صداقت واخلاص برآمده قابل مقابله ومصاف خصم ومبتعد همدم رزم میگردند
وهم مال بیت المال را حکام ولایات و عمال ديوان بعبث ورايگان نمی توانند که حیف ومیل کنند و درین کفتار
و اظهار و اقرار ضامن خود کلام مجید و فرقان حمید را قرار داده پس از توثیق این میثاق سی بلیغ وجهد جميل
نموده هر که را در جاده بغی و ناسپاس دولت و حق شناس سلطنت مشاهده کنند از زمره خویش او را بیرون
کشته و از خبر سكال وزشت افعال خود معروض داشته حضرت والا را آگاه کنند تا هيچيك از نيكو كار وبد
کردار ایشان در حضر واندر س مخفی و محتجب نماند و حضرت والا در ذیل عبارات و خواهشایی که کرده و با عهد نامه


( ٩٢٤ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
به پیشگاه تحت امارت رسانیده بودند نامه خاص مرحمت اختصاص رقیمه كلك سعادت سلك نموده كه انفاذه حضرت
ایز دتعالی هوش شما را بروفق دعاو طبق ادعای من بشما عطا كرد وخرد را در کاخ دماغ شما جای داد واز خداوند تبارك
وتقدس امید دارم كه يك با متموبده خدا و خلق او از شما راضی گردند و نامه ناس بزبان تشكر و سپاس برای ارواح نیاکان
شماطلب مغفرت و آمرزش كنند و خدا شاهد حال ومقال است كه من بخیر خواهمم ا مقطع وازين عهد ومراسل واستدعاى
پذیرفته نگشتن معقول ایشان بود که ممیزی ولایات ومحالات چنانچه میامد مأمور شدند و ازانسوی سلطان احمدخان و میرز امحمد
عرض واستد ابراهيم خان كه از حضور انور برای تعیین حدفاصل چراگاه دو آب و نوانش مردم مالستان و افغان کوچی و سنجش و ممیزی
عای حاکم جور وستم غلام محی الدینخان حاكم آنجا چنانچه گذشت مأمور شده بودند پس از تعیین حدفاصل وأخذ التزام نامه
مالستان بیست هزار روپیه از افغان کوچی كه از پیش بشرح رفت بخیصه مرافعه مردم هزاره مالستان و غلام محی الدینخان
حاكم وغيز وسنجش حق و باطل اظهار و ادعا و انکار جانبین پرداخته و مردم آنجا در نزد هر دوتن ممیز وقاضی
ومفتی در اثبات حق همدیگر خود شهادت دادن آغاز کردند و غلام محی الدینخان از گواهی دادن هزاره گان خود را
در زیر بارگران وجوه مصادره کسانان مردم گرفته بود مشاهده كرده معروض پایه سریر سلطنت داشت كه مردم
هزاره اورا از اهل سنت و جماعت دانسته یکی باثبات حق دیگر خود شهادت میدهند و حضرت والا در روز
نوزدهم ماه صفر فرمان تنبیه و تهدید برای او ارقام و ارسال فرمود کا انچه عذر خاست که او پیشهاد خاطر خویش
ساخته است درین تمیز که از حضور مأمور شده اند بقاضی و مفتی هم از اهل سنت و در آنجا حاضراند گفتگو ی
صدور مناشر خود را با مردم مالستان در نزد ایشان فیصله كرده التماس شرع شریف بنماید که ببهانه دروغ در ازین اعمال در روز
طلب سیدان بیست و دوم ماه صفر حضرت والا جنرال شیر محمدخان و جنرال میرعطاخان وبرگد محمد صادق خان و کپتان محمد حسن
وكربلائیان خان وكردیل غلام حیدرخان و کپتان فتح محمد خان و کپتان عبدالصمد خان وغيره افسران وصاحب منصبان
و زوا ران افواج قاهره مأموره ومقيمه هزارجات وقضات حكام وقضاء ان جبال را فرامین عديدة أکیده رفته حکم اقدس
و میران و میر شرف نفاذیافت که میران و میرزادگان وسیدان و کربلائیان وزواران وغیره بزرگان هزاره دای زنگی و دای کندی
زاد کان وبهسود و حجرستان وارزگان وکیز اب وجاغوری و مالستان را با اهل وعیال ومال ومنال ایشان در ملك نگذاشته
هزاره بكابل کابل بمیامند كه مبادا باز در فتنه باز کنند و مفسده آغاز نمایند و فقرا را در معرض نر كتار اندازند
و از صدور اینحکم اكثر مردم هزاره كه از قبیل مردم مذکور بودند چنانچه بیاید در کابل آمده مأمور اقامت اشپان
و نهر شاهی جلال آباد و نهر فتح واقع بگرام کوهستان کابل شدند و اکثر از تغیر آب و حرارت هوا چون مردم
سرد سير وسكنة جبال شامخة مستورة برف دایمی بودند هلاک گردیدند و اقل در عهد سلطنت مرحمت آیت
اعلیحضرت سراج الملة والدين عفو و مغفرت را قرین كشته از راه حصول رخصت و اجازت در موطن اصلی خود
شده املاک و اراضی ایشان که ضبط دولت شده بود پس بایشان عطا کرده همم را بمیراثپراثر واز عنایت خلاصة حره
پذیرفته نگشتن ممتاز ساخت و مقارن اینحال از عريضه ناشیکر ومستر ا دورد نایبان انگلیس نو کران ایده ولت کابل خصومت چنانچه
عرض داشیکر گذشت استعفا كرده جنون پیرهند برقه پودند بتوسط محمد افضل خان سفیر دولت انگلیس كه در کابل اقامت داشت
ومستر ادورد بچکونگی صدق نیوش حضرت والا رسید که خواهش مضاعف تنخواهي را كه از دولت برده کرده اند و حضرت والا
انگلیس در پایانی بیست ونهم ماه صفر بلحاظ اینکه از بوی همچنین که بقلم كذب رقم تضعیف تنخواه خویش کرده هما بونه
بران ببیند در هر جا باهمو کسی اظهار و بیان كرده و خواهند کرد با ایندولت دو چند بدون تنخواه ایشانرا بخبت قرار
داده بمردم وبعد از ادای ان باکو لایا ورده است و از چنان اظهار و بیان را بد نام خواهند کرد برای هر دوتن بنگار
داده که فرمان و قرار دادیرا كه از روی آن دعوی دوچند تنخواه را دارند بیابند كير طبق ان تنخواه ادا کرده شود
وان دوتن چون فرمانی در باب بدست نداشتند و دولت با ایشان قرار نداده بود ساکت شده و هما چنین درباب
فقرات عریضه رسیدن ایشان بحضور انور وار از وراحله راه ترفتن خود درهند و تكليف ام قابلیت دادن داکثر


(۹۳۰)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)

عبدالرحمن باسترداد بوره و از كرما ضرر بایشان رسیدن وغیره معروضداشته بودند حضرت والا ارقام فرمود که
عريضه خود را بهر شخصي که داده اید اثبات كنيد که باز خواست شود و زاد راه اورا بله داده نمیشود زیرا که نقض
عهد کردید و بقرار فرمان معلی که بخشم رفتن دارید بروید و تكت عدم قابلیت که داده شده اول بباعث آنکه
دا كتر دايم جان مأمور این کارودا کثر عبدالرحمن در دوست اوست دوم بموجب اینكه بدون امر واجازت اقدامه بن
کرده بیهوده است تكت دادن باو تعلق ندارد و اینکه در حاضری میرساند از شجاعی رسیم که پیش ازینروز که
سیزدهم اسد است زمستان رو بآمد است بتابستان که گرمازبان کنند بازی ننهاد درهمان وقت که خلاف قرار داد
و اقرار اختیار کردید از نوکری موقوف فرمودم اما بحصه روپیه را که انعام جاری کردن دستگاه کار طوس یعنی
فشنک سازی تفنگ از دولت برده اید حکمست که در چند روز جاری نمائید صدا کر بیکار بودید نهار انکاه بدارم
والا رخصت میدهم و ایشان از صدور اینفرمان مزاج حضرت والا را از خلافیکه ورزیده بودند متغیر فهمیده
کار کارطوس سازی را در کارخانه نجار اجرا نموده پس از مجدد روز با مستر مارتین چرم کرو مستر مدل بن و مستر
استه من بحش بیدرقه سواران نظام تامنزل د که رفته از آنجا از راه هند بمنزل و مأ وای خود شدند
وهمدر روزبیست ونهم مذکور ماه صفر پادشاه کل خان نائب فراشبخانه دولت از حضور انور مأمور هزاره جات مأمور شدن
پادشاه کل خان
شده دستور العمل گرفتار کردن و بکابل فرستادن اشرار و ميران وميرزادگان وسيدان و کربلائيان و زواران هزاره
نائب فراش
بوی داده شده دادمحمد خان حاکم سه پای دای زنگی مقیم آشکار آباد وعبدالكريم خان حاکم بکاولنگ ومحمدرحیم
خانه درهزار
خان حاكم گيزاب وسعندر خان حاکم ارزگان وکهندل خان حاکم بهسود وسعيد احمدخان حاكم جيرستان وغلام جات برای
محي الدينخان حاكم مير آدينه ومالستان وسعيد محمد خان حاكم جاغوری وترک عبدالاحد خان را که بافوج نظام گرفتار
ساختن و
و توپخانه از هرات درهزاره جات آمده بود از مأموریت و دستور العمل او آ گهی داده فرامين جداگانه رفت وهم
بکابل
بتگارش پیوست تاچهار صدوننی ویکتفر از اقوام واقارب اشراری را که خود ایشان درزندان کابلند و آنها را
فرستادن
غیراز اسامیئکه از پیش قوم وخويش خود گفته و بفرمان طلب درکابل آمده از نزدیکان ومنسوبان خویش قرار بزرگان
هزاره
داده اند اززن ومرد وپسر ودختر وبزرك وكوچك كسیل زندان کابل نمايند وايشان همه را برطبق سياهه جويريه
از پایه سریر سلطنت برای ایشان رفت با كسانيكه نایب پادشاه کل خان داخل سجل دستور العمل خویش کرد
چنانچه بباید بی هم در کابل فرستادند ومقارن اينحال در روز دوم ربیع الاول حضرت والا هزار روپیه کابلی
بجای مدام منصب لخدواری کامران خان اسحق زی را که ازدست اشرار و بغاه میمنه کشته کشته بود بپسر
موازی کامران
عبدالرحمن خان برادر او رحال ومعين فرموده برای اجرای خدمات دولت باقامت میمنه مامورش نمو د و در اثنای
خان اسحق
این احوال دو هزار و چهارده جلد پوست قره کلی از مال دولت بايك تخته قالین فرمایشی حضرت والا و شش راس زائی
اسپ وسه تخته جل قره چری که میرابوطالب خان از رتیه پریم بطرف یسیل درگاه عالم پناه نموده بودهمه مطبوع
بصول بعضی
طبع جهان آرا افتاد و هم بیست توپ فاقله برای لباس خاص حضرت والا ازمشهد مقدس بچهار هزار و پنجاه اجناس
و هشت روپیه قرآن بفرمان پادشاهی خریده شده بذریعه دان بدفعات در کابل رسیده بتحویل کار کنان بوی
متر وسلطنت شد

بحرکت در آمدن سردار محمد اعظم خان

واز جانب دیگر در خلال احوالیكه بشرح رفت عبدالمجید خان نواسه سردار سلطان احمد خان بلقب بشیر که
که در مشهد اقامت بدخواهی اندوك داشت از قالب خراسان برخصت رفتن در طهران حاصل کرد و از مشهد
بشمام برهمین در طهران بیرون شد عبد الرحیمخان راه امتحان قنصنه جانب هرات میك به ساخت و قاضی
سعدالدینخان حكمران هرات از حمایم او آگاه گردیده بجنتر اسل دولت انگلیس که در مشهد مقیم بود

فرما یشی
حضرت والا
در كابل
آهنگ فتنه
کردن عبد
المجيد خان


( ٩٦٦ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
مكتوب فرستاده جویای حال و امال عبدالحمید خان شد و او در پاسخ نامۀ حکمران هرات نگار داد
که عبد الحمید خان با کسانیکه از هرات فرار کرده و در مشهد جای گرفته اند قرار داده است که از راه موضع پس
کمر خود را در علاقۀ بادغیس رسانیده آشوب فتنه برافروزد بعد ایقان از راه معاضدت او دارد آمیر زمین گفته
بازوی کین گشایند و حکمران هرات این نامۀ قونسل دولت انگلیس را ارسال پایه سریر سلطنت داشته بخالفة افغان
حاکم غوریان و پوینده خان حاکم بادغیس نگاشت که خالداد خان با چهل سوار در دهنۀ ذو الفقار تپده در انسداد راه
عبور عبد الحمیدخان قراول اقام نماید و پاینده خان بیدار و هوشیار بوده در حراست سرحد نیک مواظب باشد و عبدالحمید
خان خود را در موضع کلران رسانیده و باهل عسکر بيك سر حده ار آنجا دو چار گردیده و از تراد و تپاز خود او را
معرفی کرده اسپ سواری او را با کره اسپی که از خود داشت مبادله نمود و عهدنامه رقم کرده بوی داد که هر گاه
حداش در افغانستان صاحب مکنت واقتدار کند با او سلوك نيك مرعی دارد بعد از راه قره تپه داخل خاك مقبوضۀ
دولت روس شد و از آنجا باهمراهان خویش و فرارشدگان هزاره قلعه نو که روی از سیادت واطاعت ایندولت
برتافته در ظل حمایت روس جای گرفته بودند از عهده راه همه جانبه سواران مقیمی توره شیخ برداشته و غلته
برسر ایشان تاخته یکی را بخاک هلاك انداخته دیگران را مجرون ساخته مال و متاع و اسپ و سلاح ایشانرا غارت
کرد و شهزاده خان با جماعۀ از سواره نظام ارقنای او در همسایه انتقام شده دو تن از یاران او را گرفتار ساخته در هرات
فرستاد و سیف الاد فرامرز خان یکی را بدهن توپ بر بسته دیگری را آماج گلولۀ تفنگ دسته
از پیاده کان نظام نموده پاره پاره و هلاك کرد و عبد الحمید خان جرات مقامت را در خاک باد غیس
نتوانسته با یاورانش از راه مراجعت داخل با خرزا ز خاك مملکت ایران شد و از جمله یارانش شهزاده
غفور سدوزائی باچند سوار وارد موضع پس کمر و گرفتار دست ذو الفقار خان گشت و اویش بخراست
در مشهد نزد نصرت الملك والی خراسان فرستاد و او غفور را نظر بند نموده حاکم با خرز را فرمان کرد که
عبدالحمید خانرا نیز گرفتار و در محبس مشهد مقید بدارد روی باز یار و اما عبد الحمید خان از صدور اینحکم والی خرسان
آکاه گردیده خود را از راه خفا در مشهد رسانید و نصرت الملك او را با مرواشاره قونسل دولت انگلیس در تحت
شحنه نظر محفوظ فرموده از گردش و فتنه انگیزدن بازداشت و از بوی حضرت والا قبل از انگاه از با خرز
در مشهد شده نظر بند گشت از نامه قونسل دولت انگلیس که بحکمران هرات فرستاده و او چنانچه گذشت ارسال پایۀ
اریکه امارت نمود بر ماجرا و مخیم و ادعای عبد الحمید خان آکاه کشته بقلم خاص در روز سوم ماه ربیع الاول برای
حکمران هرات نوشت که از دست آن نکوهیده اطوار کاری برنمی آید اما مترقب حال بدخواهان دولت که مقیم
هرات و نواحی آن بوند باشد تا خلل اندا از امن و رفاهیت احوال مردم آندود نشوند
ذکر حرکت نمودن روسیان جانب پامیر و مرغابی
و مانع شدن سرحد داران ایشانرا
ذکر حرکت نمودن روسیان جانب پامیر و مرغابی و عهد انضاعیف واقعا تیگۀ رقم گشت نامۀ از افسر روسی که در واز را تصرف کرده و با چیزی از سپاه نظام
و توپخانه در انجا اقامت گزیده بود بغلام حیدر خان کهشان و سر حده ار موضع روشان رسیده چون نوشته بود که
از راه بارتنك و روشان چیزی از توپخانه و سپاه جانب پامیر و مرغابی جاده پیما میشود متصدی عبور و مرور
ایشان نگردد و همچنین مکتوب عزیز خواجه و امام نظر نامان وقایع نگاران ماوراء النهر مشعر بعزم و ارادۀ
مذکور روسیان بکشان مزبور رسید و او روسیانرا مانع از عبور راه مسطور گردید و انگاه که جنرال سید شاه
خان از ماجرا آگاه کشت با من و فرمان حضرت والا بخامه محبت اثرا امۀ مودت در صفحه ملایمت روسیان نگار
داد که از راه بارتنك و روشان ترک عبور کرده سلسه جنبان خلاف قواعد دوستی و قوانین دولتی نشوند چنانچه
روسیان ترك عبور از بارتك و روشان کرده از دیگر راه كه خارج از خاك افغانستان بود متوجه پامیا شده در موضع


(۹۲۷)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
مرغان فرود گشتند و در قشلاق بمج عایزه وفروکش کردند و چون آنموضع تا کنون معین و معلوم نبود که
حق کدام يك از دولتین افغانستان وروس است مفرز خواجه ومحمد فاروق وامداد وفدائى وقيمت شاه
ومحمد رازق نامان روشانان از راه مخالفت بآنموضع رفتنك رفته و چند تن از روسیان باهنگ جنك پيش آمده و جانبين
همدیگر را هدف گلوله تفنك ساخته آخر الامر روسیان بدون قتل وجرح بفرودگاه خویش باز گشتند ومقارن
اینحال رجال دولت جلیه نیز بعزم اینکه مبادا روسیان بعضی از مواضع سرحد مملکت ایشانرا متصرف شوند
نامه نزد كپیتان شیر محمد خان سرحددار مواضع وزیف و لنگر وغیره فرستاده پیام دادند که ایشان براه مواضع
مذکوره و سرحد حرکت سیر و سیاحت کنند او مانع از عبور ومرور ایشان نشود و او نامه عثمانیانرا نزد جنرال
سید شاه خان فرستاده وی هر دو مکتوب روسیان و عثمانیانرا که بشرح رفت ملفوف عریضة خویش ارسال
پیشگاه حضور انور نموده تمامت ماجرای مذکور را معروض داشت و حضرت والا همه مکتوب از خود وبیگانه
را نزد فارن سکرتری که در پشاور رسیده بود فرستاده از اقدامات کارکنان دولت روس وعثمانیان آگهی داد
و او بمخالفت هوا خواهان دولتین مذکور نین پرداخته از صمیمیکه کرده بودند باز داشت چنا نچه روسیان
انگلستانرا که داخل چترال شده جای حیات گزیده بودند از صولت و هیبت دولت خویش نشان داده از موضع
مرغانى بازگشتند وعثمانیان فسخ عزیمت نموده ترك حركت و گردش کردند و مقارن اینحال از عریضه سعید احمد
خان وردك حاكم حجرستان بعالی رأی معدلت پیرای والا شد که آحاد وافراد اهدا و سپاهیان بظلم جور وستم
و نسبت بمردم هزاره حرام نداشته ایذا وآزار را بدرجه انتها رسانیده اند واو هر چند از افسران ایشان
خواهش منع سپاهیان را میکند ایشان بگوش قبول نشنیده بلکه او را نجش و ناسزا میگویند وحضرت والا
در روز هفتم ماه ربيع الاول منشور عتاب بنام جنرال شیر محمد خان اصدار فرموده نگار داد که سپاهیان را از
رفتار ناستوده وكردار نكوهيده كه خلاف قواعد شریعت خیر الانام وقوانين سلطنت اسلام باشد باز داشته
مرتکبین افعال ناشایست و اعمال زشت را زجر وتوبیخ کنند که دست از ظلم وستم کوتاه کرده دود آه مظلومان
را بچرخ استقامت متصاعد نسازند و بیع وپراو امن و رفاهیت رعیت را بتيشه بيداد نیفکنند واو با وجود شرف
صدور یافتن این منشور بزجر و منع سپاهیان نپرداخت وسپاهیان از عدم باز خواست او وغيره افسران دختران
و پسران مردم هزاره را بکره و جود به پنج و ده روپیه خریده به پنجاه و صد روپیه میفروختند و از سیر شدن این
خبر تاجران آدم فروش از قندهار وكلات وغزنين وكابل و ترکستان وهرات روی بهزاره جات نهاده بهزاران زن
و دختر و پسر را از سپاهیان خریده بازار این متاع را گرم ساختند و سپاهیان بدین نیز اکتفا نکرده شب هنگام
بخانهای هزاره گان در شده پسران خورد سال ایشانرا بمواجهه پدران و مادران ایشان بمطايب ستم بریسته بمحبوب میبردند
و پدران و مادران ایشانرا میکشتند که نمال نهفته خود را نمایند یا اطفال ایشانرا که برأی العین مشاهده میکنند از ضرب
چوب هلاك میسازند و نيز زنان شوهر دار را از خانه شوهرش کشیده دعوی خرید آنان را مینمودند چنانچه زوجه
محمد على نام معروف بعمی را یکی از سپاهیان توپخانه عرصه دو ماه نزد خود برده متصرف شده بود و شوهر او نزد
حاكم فریادرس داد خواسته و حاکم از سپاهی پرسیده اوپاسخ داد که خریده و قباله بدست دارم حاکم قباله او را امر احضار
کرده و آن سپاهی چون بدروغ اظهار بخریدن آنزن را کرده و قباله نداشت زنرا ترك كرده دیگر نزد حاكم نشد
ومقارن اينحال ده بيستر اليسپم عطا جان يك جبه نقرآن مذهب که از بزرگان هزاره بدست آورده بود با بیست هزار روپیه نقد
غیر از وجوهی که باعداد سپاه نظام قرض داده بود و یازده رأس اسپ و دو رأس استر و چار صد و پنجاه رأس گوسفند
و سه خروار و پانزده سیر بوزن کابل روغن و هشتاد توپ برك و چهل لوله تفنك کليم و چهار ده غضه نمد و یکهزار
و چار صد و چهار ميل تفنك از مال ومتاع مردم هزاره كه غير از تفنگ همه را بزرگان آنقوم بامید تعارف
باو داده بودند ارسال كابل نموده تحویل کار گذاران پادشاهی شدند وهم درین وقت(۲) قاضی و مفتی محکمه شرعيه
مالستان بامر و فرمان حضرت والا بسیاهه کردن متروكات کرنيل فرهاد خان پرداخته و از جمله زنان و دختران

شرح مودن
و ستم نمودن
سپاهیان نظام
بمردم هزاره
(1)
ارسال کابل
داشتن جنرال
شیر عطا خان
نقد و جنسی
را که از مردم
هزاره حاصل
کرده بود
(۲) شرح
پیدای کرنيل
کرنیل فرهاد
خان وسیاهه
متروكات او


( ۹۳۸ )
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان )
( سراج التواریخ )
(۱)
مراجعت کر
دن محمد
صادق خان
(۲)
ورود
سپهسالار
سوم درسنك
چارك
(۳)
راه و گرفتن
دیو زند از
پشاور بجانب
کابل
(٤)
سایس بلفظ
هندی خادم
اسپ اصل ان
سائس است
بمعنی سیاست
کنده و تیمار
دار اسپ
(٥)
شرح حال
جنرال شیر
محمد خان
(٦)
بکابل
فرستادن
جنرال میرعطا
خان اشرار
هزاره را
(۷)
شرح جود
وسم محمد علی
خان و ملا
محمد حسن نام
پسران هزاره که او متصرف شده هفده تن عبید واماء را در هیات برای سپهسالار فرامرزخان سپهسالار دوم
فرستاده بود یکتن مسماة أمه زوجه غلام نام هزاره زاول در وقت سیاهه کردن گریه بسیار کرده اظهار نمود
که شوهرش را فرهاد خان بنام اسلحه خواستن محبوس کرده واو از زندان گریخته وی را که حبله بود نزن
متصرف شد و انگاه که حضرت والا از عریضه قاضی ومفتی برماجرا آگاه گشت زوجه مذ کوره را که شوهر
اولش گریخته و دویمیش فوت شده بود با دیگر زنان و کنیز انیکه کرنیل مذ کور از مرد هزاره گرفته ومتروکات
او بفرمان طلب در کابل خواست که مبادا از راه خلاف شرع مطهر بدست دیگری بیفتد و در اثنای (۱) و اقعاتیکه
رقم گشت واشرار هزاره مطیع ومنقاد گردیده جان ومال ایشان بغارت و تاراج رفت برکند محمد صادق خان
بفرمان حضرت والا با توپخانه وسپاهیکه در تحت فرمان داشت رایت مراجعت افراخته از هزار جات راه
قندهار برداشت واز السوی (۲) سپهسالار غلام حیدرکه را ماز گشت جانب ترکستان برگرفته بود در روز دهم
ربيع الاول وارد موضع سنك چارك شد ومقارن حال (۳) قارن سكرترك اجازت امدنش در کابل از پیش بشرع
رفت با هشت تن افسر وسه صد و بیست و چهار تن خادم از نظامی وسایس (٤) وسازبان و چهار صد وشصت وسه نفر
رأس وفرد شتر واستر وگاو واسپ سواری وراحه بفرمان احضاریکه بنامش شرف اصدار و محن ارسال یافته
بود از پشاور بعزم کابل ره نورد گردیده چون بفراز کتل لندیخانه رسید سپهسالار غلام حیدر خان از منزل
دکه بپذیره برخاسته در زیر کتل مذ کور با او ملاقات کرد واز انجا منزل بمنزل طی مراحل نموده در روز جمعه
یازدهم ربیع الاول در منزل کردی گچ فرودش آورد و چون از انجا وارد جلال اباد شد برای احترام مقدم او
با مریکه حضرت والا کرده بودند ضرب توپ کشاد داده در عمارت اندرون باغ شاهی جایش داد و روز سیزدهم
ربیع الاول را در انجا بسر برده روز چهار دهم در فرودگاه پهلوی نزول نمود و هــدر ینروز جنرال
شیر محمد خان با اردوی (٥) تحت رایتش از موضع دشت طبل کوچ نواخته در تبران فروکش کرد
وسه فرد گاو جهت ضیافت اراضی اشرار هزاره که ضبط دیوان خالصة دولت شده بود هر یکی را
بهشت روپیه از نوجانان و فرو مایگان هزاره که از غارت و تاراج باز مانده بود بخرید و بدست دهقانان
هزاره داده امر زراعت کرد وهم چارده تن از میرزا دکان هزاره را مصحوب محمد افضل خان از سواران فوج عباسی
بزندان کابل فرستاد و همچنین از دوازده تن مال و دختر خواسته و ایشان از بی مایگی و تهی دستی دختر و مال داده نتوانسته
ایشانرا میر زاده و کد خدا نام نهاده باسی و پنج نفر عیال واطفال مير محمود بيك ومير جان محمد بيك ومحمد باقر بيك وعباس
بيك سكنة مواضع لغه ميچيد ومرغك اشرلى وگورگه های گندی در کابل فرستاد ودوتن از پسران میر ناصر بيك
ساکنی راو را که در وقت گرفتار شدن محافظ خودرا از ضرب خنجر مجروح کرده بودند با خود برداشته آنگاه
که از تمزان کوچیده در آباب رسید بدهن توپ بسته پاره پاره ساخت و هم جنرال میرعطا خان (٦) یکصد و چهل و دو
تن از اشرار هزاره دایه زنگی را که دست گیر ساخته در غل وزنجیر انداخته بود با مال وميال وعيال واطفال ایشان
ودوصد رأس گوسپند بضخابت وحراست پیر محمد حواله دار کیبل کابل کرده گوسپندان تفویض شبانان دولت
وهزارگان داخل زندان نقمت شدند و در تضاعیف (۷) این وقایع محمد علی خان پسر جنرال شیر محمد خان با چند تن سواره
و پیاده وارد خانه احمد علی پسر کدخدا اسمعیل بابه از هزاره جاغوری شده او را بعقاب وعتاب گرفته دختری
بنام میهمانی خواست واو از دادن دختر سرباز زد چون قاضی ومفتی نیز حاضر بودند در ظاهر چیزی نیافته در
باطن بر آشفته خانه او را آتش زده بسوخت ومال ومتاعش را تمام غارت کرد و همچنین ملا محمد حسن نامی از فوج
پیاده حوالداری محمد رحیم نام قوم علی داد هزاره قلند ر را که دختر جمیله داشت بدرخت بسته بدانش را از ضرب
چوب خسته بوی گفت اگر دخترت را بمن ندهی از مفسدینت شمرده و محبوس نموده در کابل میفرستم واو دختر
را بوی تسلیم کرده با آنکه نامزد یکی از هزاره شیرداغ بود در تصرف او آورده خود را از عذاب خلاص کرد


( ۹۳۹ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
وهمچند حضرت والا از عرایض وقایع نکاران وغیره هوا خواهان دولت باین افعال واعمال نازیبا آگاه
گشته توقیع منبع بنام جنرال شیر محمد خان اصدار فرموده تنبیه و تهدیدش می نمود او باك نكرده بعرايض
خلاف واقع تیغ ستم خود را در غلاف مستور داشته بخمام باز خواست نمی برامد تا که اکثر
مردم هزاره فرار ممالک خارجه شدند واو چنانچه ببیاید مأمور باقامت کلات توخی گشت و همدر قتل شیر خان
شب چهاردهم مذ کور ربیع الاول دشمنان شیرین خان و زیری که خواهرش در سلک خدمهٔ وزیری
حرم محترم شاهی منسک بود و مراحم شاهانه که نسبت بدو مبذول گشت واز پیش بشرح رفت
دیوار قلعهٔ اورا سوراخ کرده پهلوی چبش را در حالت خواب هدف گلوله تفنك ساخته از قید حیات رهانیدند
ودر اثنای این قضیه مستر مك نام انگلیس با چند تن از بزرگان مردم سکنهٔ کرم و چندی از سواره و پیادهٔ نظام
بطراز کتل پیوار آمده نامهٔ بسر حددار آنجا فرستاده التماس کرد که او را جانب کابل راه دهد تا دیورند را از
حالت موطن ومسكن مردم سرحد بر طبق مقصد و مراد دولت انگلیس نيك آگاه کنند و سر حددار که صوبه
داری از فوج نظام بود راهش نداده بی نیل مرام باز گشت و از انسوی نجم الدین خان اچپکز و سید میرخان جماعدار
باچندی از دلیزان سپاه نظام و بیادکان توپخانه که همراه داشتند بر گندمکان تیر ممان حمله کرده علی محمدخان و بچتن
از سپاهیان مقتول و چند تن مجروح گشته سه تن از اشرار را کشته هفده تن را دست گیر نموده در غل وزنجیر انداختند
و در پایان کار حضرت والا سدتن نوکر دولت را که در تحت رایت تیر ممان مرحوم طریقی خدمت می سپردند بمرادان
برادرش تفویض کرد و همدرین وقت سردار شیریندل خان هشتاد تن از جوانان مردم کیان جدران سکنهٔ درهٔ داخل فوج
ژرم را که بگروگان گرفته بود مصحوب حاجی محمد خان کپتان بکیبل کابل نموده داخل فوج پیادهٔ نظام جدرانی نظام شدن
گروگان کیان
شدند و بیرك خان که از راه تنظیم سدهٔ علیای سلطنت در کابل آمده بود از حصول شرف بار مستسعد گردیده بمنصب ومشمول
صدباشی و ده تن از نزدیکانش بمنصب ده باشی سرافراز شده امر اقدس نفاذ یافت که صدتن از مردمش را نوکر الطاف
نگاهداشته در جمع پیادگان ساخلو نزد سردار شیریندل خان مشغول ومواظب خدمت دولت باشند واو بر طبق حکم خسروانه
اقدس صدتن را ثبت دفتر نموده باسم نوکر دولت در تحت رایت خویش قرار داد واز انسوی سپهسالار غلام حیدر گشتن بیرك
خان
خان با دیورند انگلیس از منزل جلال در محله وازانجا بروز شانزدهم ربیع الاول در منزل سرخ پل فرود گشت
و در روز هفدهم ماه مذکور وارد منزل جكدلك گردیده میرزا عبدالروف خان میرشب کابل که تا آنجا بپذیره لوغه
وارد کابل
نموده همه منازل را بامر حضرت والا آراسته بود مراسم پذیره بتقدیم رسانید و از انجا باهم ره نورد شده در روز بیستم شدن دیورند
ماه ربیع الاول در منزل خاك فرود گشتند و چون سپهسالار قبل ازین عريضه نگارپایهٔ سریر سلطنت شده ومهم انگلیس
عزیمت بخدمت شهزاده سپهر وساده سردار حبیب الله خان فرستاده دستورالعمل بکابل در آوردن و بمحفل خاص
حاضر كردن سرما تیودیورند عارن سکرتر را استدعا کرده و شهزاده ممدوح عريضهٔ او را بدر گاه
عالم پناه فرستاده بود حضرت والا يك روز قبل از ورود دیورند در منزل خاك موشحته
ودستور العمل هبوط وفرود وحاضر بار کردن او را بخط خاص بشهزاده جلال اختصاص نگار داد
که با شهزاده آزاده سردار نصرالله خان وافسران نظامی وملی از پرگد وکرنیل وكيتان واجيدن حاضر بارباشند
و پنج عراده كالسكه ايكنفر كرنيل وصدتن سوارهٔ نظام تا موضع پل بگرامی جیه پذیره كارد بعد در روز ملاقات
و بار هم هفت تن انگلیس که اشخاص دولتی اند بکرسی قرار خواهند گرفت وترجمانیکه همراه دارند بارفغای دیورند
بپا خواهند ایستاد ومحمد ابراهیم خان بامولوى ولی محمدخان قدری دور تر از دیگران ایستاده خواهند شد و از راه پل
قلعهٔ محمود خان که حال در جای اینقلعه عمارت عالیهٔ قومی باغ بامر اعلیحضرت سراج الملة والدين جهت تزيين مجلس شاوی
وسرور خاندان شاهی وطائفه جلیله محمدزائی که خودایشان بست یکه تنخواه خوده را جهت مصارف تعمیر آن
برعهده گرفته و بعرض عرض رسانیدند افراخته و پرداخته گشته كما تشاء الله تفصیلش در جلدچهارم بشرح خواهد رفت


(٩٤٠)
(جلد سوم) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
ومرگ مقابل دروازه ارگ دولتی و بازار آن و کنار رودخانه کابل تا در ششدره باغ مقبره پادشاه عبور
کرده در قصر جهان نمای واقع تپه شمالی قریه هندکی فرود کشته بگر استراحت خواهند کشود چنانچه در روز
بیست و یکم ربیع الاول بتاریخ مذکور در قصر مزبور بار سفر باریخت راحه فرود آوردند و پس از یکشب توقف پذیره
طبقهای مملو از سیم مسکوک باسم انعام در پیش هر يك على قدر مرتبته بامر حضرت والا نهاده مراسم اعزاز و احترام را
بوجهیکه میبایست و میشایست خدام بارگاه سلطنت بامر و اشاره شهزاده از جانب دولت بتقديم رسانیدند و در روز
دوشنبه بیست و دوم ماه دروازده در قلعه خاتمشان که حضرت والا اقامت بالعالی حرم و خدم وحشم در آنجا بارگاه
ییلاقی افراخته رحل اقامت انداخته بودند پس از انجام ملاقات بفرود گاه خودشد و در خلال توقفش شهزاده
سپهر و ساده سردار حبیب الله خان اجازت مهمان نمودن دیورند را از حضرت والا التماس کرده چون مریضش پذیرفته گشت
او را با همراهانش در عمارت اندرون باغ مقبره پادشاه دعوت کرده و باغ را آئین بسته جراغان خوبی ترتیب داد و در شب
جمعه سلخ ربيع الثانی دیورند حاضر بزم مهمانی شهزاده شده اعزاز و اکرام زیاد دیده بساعت دو نیم از شب رخصت
مراجعت یافته در قصر جهان نمای واقع هندکی ماند موسوم بچهل ستون باز گشت و از ینروز تاروز سوم جمادی
الاول که دیورند رخصت باز گشت حاصل کرد ما حصل آنچه در بین او و حضرت والا بمذاکره پیوسته برای رفت
و امضای دولتین بران شده بدستخط جانبين استقرار و استحکام پذیرفت انشاء الله تعالی در موقعش رقيم
لك بيان خواهدشد و همدرین ایام شهباز خان پشاوری که در خیانت عبدالخالق خان از درك فروش بادام سرکاری
رشگ بردن
عبد الخالق علم حاصل کرده بود بر وجوه فروش او مبلغی افزوده از دولت باجاره گرفت و عبدالخالق خان که مبالغ گزاف از وجوه
خان بر شهباز بهای بادام و اسباب و اشیائیکه بفرمایش حضرت والا از پشاور و هند خریده در کابل میفرستاد در کیسه خیانت
خان
خود نهاده بود از اجاره گرفتن او بظهور غبن خود را اندیشیده در پی بازداشتن شهباز خان از کار اجاره که گرفته بود
افتاد و حیات الله وعنایت الله نامان را که دو پشاوری پایه اعتماد و مایه اعتباری داشتند با خودیار ساخته هر دو تن را
برانگیخت که بهر حیله که بدانند و وسیله که بتوانند شهباز خانرا از اجاره بادام بازدارند و اگر نشود او را باتهامى
در نزد کار گذاران دولت انگلیس بدنام سازند چنانچه آن دو تن بکار پرداخته نخست زبان دوستانه و بیان محبانه اندرزش
نمودند که ازین امر زبان دیده مورد ایراد و نقصان خواهید شد و او از گفتار آندو سرباز زده بگوش قبول
نیفتاد بعد هر دوتن نزد شهزاده ابراهیم نام خادم دولت انگلیس شده بقصه و فسون او را بمنع شهباز خان از
اجاره فروختن بادام و چوب تجارتی ایندولت بگماشتند و او شهباز خانرا ازین اجاره تخویف و تحذیر زیاد نمود،ار
اکار گذاران دولت انگلیس سخت بترسانید اما شهباز خان همه را افسانه و کید عبدالخالق خان دانسته ماجرا را
عریضه نگار پایه سریر سلطنت شد و حضرت والا که از مکیدت وحیلت اینطور اشخاص نيك آگاه بود بخامه
تنبیه و تهدید برای عبدالخالق خان نگار داده بر معایش اعلام و آگاه فرمود که تخم این عمل را از خود شمرده
و برای دولت آنرا جایز ندانسته از حسد و بخل واسطه ها بروی کار آورده خواستی که شهباز خانرا از خدمت
دولت بازداری و هرچه از منفعت که عاید دولت شود در کیسه حرص و آز خود گذاری چنانچه خبث باطن خودرا
ظاهر نموده و دزدیدن را از سر رشته و تجویز و قرار دادیکه دولت در باب فروش چوب و بادام بشهباز خان در میان
نهاده است محال دیده این همه اسباب را روی هم چیدی پس ازین خیانت در دولت لازم کر مالیدی که امور
محوله و مرجوعه ات بدیگری تفویض فرموده دست حرص و آزت را از تصرف مال دولت کو تا هساز دو اینز انوشته
پس از اندک زمانی او را تغیر داده چنانچه بیا به نایب سرخان را مأمور اقامه پشاور نمود و عبدالخالق خان بفرمان
طلب در کابل آمده بقطع حساب خویش پرداخت
ذکر صدور حکم معدلت دستور در باب باز داشتن حكام وعمال وقضاة دست تصرف وستم خودرا -
ذكر صدور
حكم معدلت از ایذا و آزار و مال ومتاع رعايا ومجمل و اشتهاریکه درین باب از پیشگاه سریر سلطنت شرف اصدار پذیرفت )
و همدرین هنگام حضرت والا از عرایض وقایع نگاران دول وسم دیدگان رعیت زکثرت رشوت خواری
دستور
حضرت والا


( ٩٨١ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
و مردم بآزادی حکام وقضات وعمال امصار وولايات ومحال وبنادر وقريه‌جات آگاه کشته فرامين عديده نگار
وارسال فرمود که هر حاکم و قاضی و دفتری و مفتی و عامل وضابط وفوج‌دار وكدامدار وغيره که از پيشگاه سرير سلطنت
مأمور خدمت دولت شده و میشود اورا تاکید وسفارش ميرود كه درباره ضعفاى رعيت جور و ستم نكرده دست
آزار واذيت اقويا را نيز بزنجير زجر و توبيخ معدلت بربندد و رشوت نگرفته چشم از احياى حق و اماته باطل نپوشد
و وجوه دولت را از مالیات وغيره برطبق قانون ديوان سلطنت محصول رسانيده نزد رعيت نگذارد و راه خواهش
نفس خويش پيش نگیرد چنانچه همه ایشان در ترك مناهی و درك اوامر مسطوره در کتاب پادشاهی که جهت این امر
مجلد و مدون گرديده است اقرار و اعتراف نموده بخط و مهر خود عهدنامه نگار داده وخاتم بر نهاده چون پيكار
مأمور به رفته بمقصد خويش ميرسند از انواع ستمیکه خلاف شریعت و ملت و قوانین عدلیه و مقرره سلطنت‌اند
بیکبارگی چشم می پوشند بنابراین قاصت رعاياى سكنه مملکت افغانستان را از سفارشی که دولت بحکام وعمال
وقضات وغيره كرده و ميكند واز اقرار وتعهدیکه ایشان در میان نهاده و مىنهند ارقام و اعلام ميفرمايد كه همگی
ازین توقیع منيع را كه بنام هر قريه و قصبه ومحل و موضع شرف نفاذ وعز ارسال پذيرفته بزمودسول مىافكنند
عموم اهل قریه رسانیده رسید آنرا بخط و مهر امام مسجد ارسال پیشگاه حضور نمایند تا آحاد و افراد وعامة
رعیت از قرار داد دولت و اقرار وپیمان حكام وغيره آگاه گردیده دست ستم ایشانرا از کردن روز کار خود
کوتاه دانند و هم فرمان رفت که بعضی از حكام وقضات و عمال وغيره كه مأمور خدمت شده واز غفلت کار
گذاران پيشگاه عتبه عليا بدون عهد نامه واقرار واعتراف در اطراف رفته اند بدستخط ومهر خود باین مضمون
عهدنامه رقم کرده ارسال پایۀ سرير سلطنت نمایند که در مال دولت چشم پوشی نکرده و بغرض نفس ورشوت
کتمان حق نکنند ومال دیوانی را بحق وحساب از رعیت گرفته باقی نگذارند و دینارى بجز از حق و حساب
از رعیت نستانند وظلم وستم نموده هيچيك را نرنجاند و آحاد وافراد رعیت را بزبان و بيان نرم بحساب بفهماند
وزنهار که درشتی وزشتی نکنند و حاکمان بزرك بر طبق قواعد رساله حكومتى واساس القضاة كه بدست دارند
واحکام شرعیه و سیاسیه در هر دو مندرج است از بدکاران و متمردان شرعاً و سياسة رسيده اغماض و لحاظ
را جایز نشمارند و خدای تبارک و تعالی را حاضر و ناظر دانند واگر ازين شرايط عدول ورزند بقهر خدا (١) مشرز
وغضب رسول گرفتار شده سزا وار قتل باشند فقط وهم جهة عهدنامه نگاشتن كتب سپيد مشرز (١) ومزين يعنی شیرازه
بمهر نشان پادشاهی در هر موضع و مقام فرستاده شد که عهدنامه را در آنها نگار داده ارسال دارالسلطنه نمایند کرده شده
اوهم اشتهارات متعدده باعداد ولايات ومحال وبنادر وقريه‌جات از راه افتخار شرف ارسال یافت که جهورا نام
از خواص وعوام بدانند و مستحضر باشند که دولت از حاکم و دفتری و قاضی و مفتی و فوج دار وکدامدار نقل اشتهاریکه
و کرتگی و غیره بشرح فوق عهدنامه گرفته است که اگر نقض آن کرده خلاف ورزند بر طبق نوشته و پیمان در خصوص
خود ایشان گرفتار شحنه عذاب و شکنجه عذاب وعقاب شوند وبا وجود اينگونه تنبيهات و تهديدات دولت چور و تعدی
هر کدام از عمال وضباط وحكام وغيره كه در سالی افزون از سه صد الى هشتصد و از هزار الی پنج و ده هزار حكام انتشار
تخواه از دولت نداشتند با اندك زمان مالك ملك وباغ واسب و اشتر و استر واقره و قلاع و عمارات عاليه شده پذيرفت
دو چار عتاب پادشاه گردیده بر طبق عهدیکه میکردند مؤاخذه ميشدند و بعضى كه بلادت وحيلت گرفتار زنجیر
خلاف عهد خود نميشدند چون مال ومتاع وقلاع واقطاع ایشان از وجوه مصادره اشتراء وابتياع شده بودند
تا اینزمان که فلك بيان رقم زد این خجسته تاريخست بدست باز ماندگان ايشان نمانده همه را دیگرى صاحب شده
و حساب خودش بروز حشر در نزد رب الارباب باز مانده تا جواب بگويد وعذاب وعقاب بیند و همدر احداث
خلال احوال مسطور سرتیپ محمد حسین خان بفرمان حضرت والا وامر سپهسالار غلام حیدر خان در موضع برج فاصل
پایندی شاخ واقع قليب نقطة فاصله سرحد دولتين افغانستان وانگلیس در بين منزل دكه ولواركى برج افراخته قريب سرحد
بپردخت و همدر روز بیست و سوم ربیع الاول حضرت والا که رفاهیت حال رعایا را همواره پیشنهاد خاطر پیشاور
و جلال آباد


(٩٤٧)
( جلوسوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
منع نمودن
حضرت والا
محصلانرا از
خرج گرفتن
داشت غایت محصلانرا فرامین جدا گانه نگار داده امر کرد که علوفه اسپ و آذوقه خودرا که تا اینوقت از رعیت
گرفته صرف نموده اند و از مخفی روز گذرانی رایضهٔ خود ساخته وجوه باقیات را که از دفتر سنجش حواله
شده باوجوه مالیات و غیره در کات معطل میدارند و چون تنخواه از دولت می برند و دولت جهت خدمت بایشان
تنخواه داده مأمور تحصیل وجوه خزانه میکند و ازین وجوه تنخواه ایشا نست که از بیت المال ماه بماه میگیرند
پس زنهار که رایگان مصارف خود را از رعیت نگیرند زیرا که از سبب تنخواه که دارند هیچ حق ندارند
که از رعیت چیزی گرفته صرف خویش کنند باری وجه نقد بقرار نرخ روز داده و جنس گرفته
صرف نمایند اما محصلان که در حقیقت و نفس الامر با اهل دیوان در مال مصادره شريك بودند
همچنانکه از قهر وغضب الهی نیندیشیده اوامر ونواهی شریعت رسالت پناهی را مد نظر نداشتند بازخواست و سیاست
پاد شاهی را نیز باستظهار اهل دیوان در زاویهٔ نسیان گذاشته از رعیت مال مصادره همیگرفتند ومالك مال ومتاع
واقطاع زراعتی شدند و عمال دیوان با ادعای مسلمانی و عهد یکه با دولت در میان مینهادند و اقرار قتل خویش را بدستخط
ومهر خود میدادند بوسایط و وسایل سخنان دروغ را بمحل راست رسانیده دولت را فریفتهٔ همان عهد و اقرار خود
طلب
کابل شدن
ملا احمد جان
توخی برای
تدریس مدرسه
شاهی
کرده از باز خواست و سیاست باز میداشتند و مقارن اینحال حضرت والا در روز بیست و هشتم ربیع الاول حکمران
قندهار را در باب ملا احمد جان خان توخی متوطن نیسانک کلات که در همهٔ علوم ماهرو نیکو اعمال و خجسته افعال
باطن و ظاهر بود فرمان کرد که او را جهت تدریس علوم قدیمه در مدرسهٔ شاهی کابل نماید و او مشار الیه را
بر طبق امر اقدس زاد راه و راحله داده در کابل فرستاد و این ملا احمد جان دربیان کار از سبب مداخلهٔ یکه در کار
دولت کرده مکتوبی بخلاف قانون سلطنت ببعضی از مردم توخی ارقام و ارسال داشته بویوا براغیدالمومن خان
بن محمد صدیق خان توخی که پدر مذکورش در اوایل حال حکومت هزاره جاغوری چنانچه گذشت سرافرازی
داشت به پیشگاه حضور سیاست دستور اعلیحضرت سراج الملة والدین تقدیم نموده مورد عتاب پادشاه معارف
و سیاستی آگاهش ساخته چنانچه در جلد چهارم این خجسته تاریخ بشرح خواهد رفت از مدرسی معزول و زاویهٔ
شرح
خیانت محمد
علی خان
کاکری
شرح کج
خیالی مردم
وزاری و جی
گزین مخولت و خمول گشته در موطن و مسکننش رفت و همدرین اوان از عرایض وقایع نگاران قندهار و میرزا
محمد حسن خان سر دفتر وجوهات آن دیار بگوش راست نیوش حضرت والا رسید که محمدعلی خان کاکری که امداد
موضع تیرین دو صد و بیست خروار گندم و برنج و جو را از مال دولت فروخته و چیزی از وجه بهای آن را دربار
عبدالله خان تیموری حکمران قندهار داده بنام تاراج بقاهٔ هزاره مجری حاصل کرده است و حضرت والا پس از
تحقیق وثبوت امر حصول کرده بوصول پیوست و همدر خلال سوانیح مرقومه شیرزاده نامی از قوم وزیری با بزرگان
انی دپتند خیل عریضه بسردار (والا تبار) محمد ایوب خان نگار داده مصحوب سعید محمد نام سپاهی از مردم کوهدا من
کابل و غلام غازی نام لغمانی که از فوج نظام مقیم خوست گریختند در راولپندی فرستاده پیام دادند که سردار نامدار
کر نتواند خود را از راه فرار در کهسان مردم حد رسانیده ایشانرا که دارای شصت هزار خانه قومند یار و مدد کار
خویش دانسته همه را در تحت رایت اقتدار آماده پیکار و حاضر معرکه کارزار شمارد و بمعاونت و معاضدت ایشان آتش
فتنه در افغانستان افروخته تزلزل در ارکان ارنگهٔ امارت اندازد تا و بمرام فایز آید و سردار معزی الیه بر وفق استدعا
وادعای آنان پاسخی نگار داده وعده قرار کردن نهاد اما از محافظت کار گذاران دولت انگلیس که مراقب احوال او
بودند وسخت حراست می نمودند بر مقصديش کامیاب نگشت و همدرین هنگام عبدالرحمن بن ملادوست محمد نامی از
شرح سیاست
عادلانة
حضرت والا
مردم تاجيك المتدین خواهر مراد علی و بي بي محمد اسلم و محمد یعقوب نامان را که از شوهر نامزد داشت و از چند سال شوهرش
فرار کرده بیبی بیار مرده وزنده آن در بین قوم نبود در خانه خود با هزار و یکصد روپیه رده شباشب بعقد نکاح
خویش در آورد واز عرایض وقایع نگار آنجا بگوش صدق نیوش حضرت والا رسیده حکمران غزنین را فرمان
وامر کرد که ده هزار روپیه از راه سیاست از ملا دوست محمد جریمهٔ این جرأت عاصیانهٔ پدرش را گرفته تحویل
گنجور دولت کند تا از سمر گشتن خبراین زجر وتوبیخ دیگری در چنین امور اقدام ننماید و از صدور اینگونه


(۹۱۳)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
مشهور بود که کسی مرتکب افعال شنیعه که خلاف امر واحکام الهی وقانون حکومت و پادشاهی بودند نمی توانست
شد واز انسوی میرزا محمدحسن خان که از حضور انور بامر دفتری و جوهات و ضبطی و خالصه جات قندهار مأمور روی روز
گردیده بود بکار ابراز خیانات و خسارات عمال و ضباط پرداخته از جمله دفتر میرزا عبدالواحد خان عامل سال آوردن میر
گذشته خالصه و ضبطی را قید کرد و سردار عبدالله خان حکمران قندهار که در خیانت با او شراکت داشت بنام زا محمدحسن
اینکه دفتر او را با دیگر دفاتر اهل دیوان قندهار میرزا محمدحسین خان سنجشی در کابل خواسته است نزد میرزا محمدحسن خان خیانات
خان مکتوب فرستاده از قید خلاصی نمود و روز دیگر حکما کنکه در بازار قندهار بشنقیر(۱)(۲) خواتم و زکار معیشت کار داران
بسر می برد نزد میرزا محمد حسنخان شده اظهار کرده ابراز داد که میرزا عبدالواحد خان شانزده عدد مهر بنام قندهار را
شانزده تن از عمال و ضباط خالصه و ضبطی نزداو محكوك ومنقش نموده است ومرد حكاك اينخبر را ازجهة آن بميرزا
(۱)
محمد حسنخان داد که در پایان کار گرفتار شحنهٔ باز خواست پادشاهی نگردد وميرزا محمد حسنخان فوراً او را در شقیر بمعنی
محکمه شرعیه فرستاده و اهالی محفل شرع شریف میرزا عبدالواحد خانرا نیز در محکمه طلبیده او در نزد اهل شرع زراندن
بر خطایکه کرده بود اقرار کرده بخامه اعتراف در کتاب سؤال و جواب قاضی خانیدوك در محکمه شرعيه مقرر
(۲)
و دستکار داده خاتم برنهاد بعد میرزا محمدحسنخان او را بامر امیریکه کننده بود از راه پرسش کناهش نز دسردار خواتم جمع
عبدالله خان فرستاد و او مهرها را در کیسه انداخته دیگر هیچ نگفت اما میرزا عبدالواحد خانرا باعمال وضباطیکه خاتم بمعنی
بفرمان در دفتر سنجش کابل طلبیده شده بودند کفیل درگاه عالم پناه نمود و بمجرد وصول در کابل نزد نگهبان مهر ها
محمد نعیم خان کاکر محبوسان تفویض او می شد محبوس گشت و میرزا محمد حسن خان چهل خروار از
گندم وغيره حبوبات او را که در اراضی خالصه دولت زراعت کرده در انبار ضیافت خود
انباشته بود ضبط دیوان سلطنت نمود و همچنین پنجاه و شش هزار روپیه از درك وزش اجاره و قسط پیش ماهه بزمۀ
محمد عثمان خان بارک زائی اجاره دار محصل کذری ثابت کرد و هم خود او چهل هزار روپیه دیگر را از درک
محتملکه کرده و تحویل خزانه نموده بود بمیرزا محمد حسن خان سند اقرار و اعترافی داد و او را نزد حکمران قندهار
حاضر کرده ماجرا باز داشت که وجوه دولت را از نزد او حصول کند وسردار عبدالله خان که با او در حیف
وميل مال دولت شريك بود پاسخ داد که تا اخیر سال وجوه ذمکی خود را میرساند وميرزا محمد حسن خان در
جواب او گفت که شش ماه از سال گذشته از نود و شش هزار روپیه بدون از ده هزار دیگر چیزی دپشیزی
بخزانه پادشاهی نرسانیده پس چه اعتماد با وست که مهلت داده شده تا آخر سال وجه از او گرفته نشود و سردار فرستادن
عبدالله خان در جواب این گفته میرزا محمد حسن خان گفت که اجاره او را فسخ کنند و او از شنیدن این سخن سپهسالار
ساکت شده دیگر هیچ نگفت و ازین باز خواستهای میرزا محمد حسن خان بود که حکمران قندهار باعمال و غلام حیدر
ضباط خیانت کار آهنگار درپی ایذا و آزار او افتاده چنانچه بیاید راه عداوت وعناد پیش گرفته وميرزا محمد خان اشرار
حسن خان از روز ورودش در قند هار تا روز دوم ماه ربیع الثانی که پنجاه روز بکار پرداخته و روز بسر برده هزاره را
بود پنج لك روپيه افزون از عمل ودخل مستاجران سابقه از راه منفعت دولت بروی روز آورد ومقارن در کابل
الحال سپهسالار غلام حیدر خان سپهسالار سوم گرفتار شدگان اشرار هزاره را با اسبان و استران و روغن رسیدن
وكوك وكليم ونمد و كوسفند انيكه مردم هزاره باو داده وهم بغنيمت گرفته و باخود در ترکستان برده بود بفرمان وجوه بهای
عالي مصحوب محمد حسين خان رساله دار کابل درگاه عالم پناه نمود و هم يك لك و پنجاه و پنجاهزار و چهارصد سکه پوست قره
با نقره با موكه ميرزا شاه محمد خان و ميرزا محمد حسين خان هراتی از وجوه فروش پوست قره کلی حاصل کرده کلی در کابل
با هزار دانه طلای مسکوك روسی که مجمول و بجهیزاد شبکه خریده از بخارا ارسال کابل داشته بودند در روز ششم
ربیع الثانی تحویل خزانه عامره کابل شد و هم درین هنگام معدن نمك بسيار صاف که از چشمه جوشیده بمثابه روی
بلور بنجميد ميگردد در موضع شورا رایج واقع موضع ماما ابدال در وسط وعرض راه شهرغان و آقچه از یمن اختر روز افتادن
طالع فیروز مطالع حضرت والا بروی روز افتاد واز روز این معدن و معدن اند خود و جال قطغن آوردن معدن نمک
شورا رایج


(٩٤٤)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
محبوس شدن و فروختن نمک کافت و کوهات که مخارج از مملکت افغانستان بودند از جانب پادشاهی قدغن شد و مقارن اینحال
حاکم درزاب بیکو خان حاکم درزاب و کرزیوان از همپیشه محمد عظیم بیک درزابی که شمرخی از جور و ستم او نگاشته و معروض
بپاسار سیدن داشته بود در کابل خواسته شده محبوس زندان عتاب گشت و هم محمد شریف شر د چاردسده با برادرش از بندرتنها خالك
شریف چار دستگیر سکندد خان پسر نیکو خان مذکور گردیده بامر و فرمان حضرت والا در منزل شریف بداد سیاست
سده کشیده و هلاك شد و اهل و عیالش در کابل آمده داخل جاريه خانه دولت گردید و همدرین ایام محمد امين بيك
پسر محمد اکبر بيك هزاره در حدود سنك چارت گرفتار دست هوا خواهان دولت گشته و بادیگر محبوسین
رسیدن وجه هزاره در کابل آمده بپاسار سید و همدر اثنای اینواقعات يك لك و پنجاه و ششهزار تنگه از وجوه فروش پوست
چای پوست قره کلی که میرزا شاه محمد خان و میرزا محمد حسین خان از بخارا ارسال نموده بودند در کابل رسیده داخل
قره کلی و خزانه عامره شد و هم نهصد و چهل مثقال طلای میل و سی دانه طلای را لسکه و یکنیم روپیه کابلی از وجوه
فروعات فروعات ترکستان که سردار محمد عزیز خان حکمران آنجا پانزده راس اسب از راه هدیه حضور والا وسه
ترکستان راس تحفه پیشگاه سعادت پایگاه شهزاده سپهر وساده سردار حبیب الله خان و سردار نصر الله خان و سردار محمد
بکابل
عمر خان و يك زوج موزه روسی با یکقاب ساعت بنام سردار عبیدالله خان گسیل داشته بود در کابل رسیده وجوه
نقديه واصل خزانه عامره گردیده اسبان هدیه حضور انور وغیره بامر اقدس باسم امانت تفویض اصطبل دار پادشاهی
گشت و حکمران ترکستان را فرمان رفت که معروض دارد که این اسپا نرا از عین المال خود خریده یا مردم
ترکستانش تعارف داده و او از خود شمرده بنام هر کدام هدیه فرستاده است تا گر از خود خریده باشد چرات
حواله و فرستاده است داده شود والا حق بیت المال را چرا صرف بیجای هوس و هوا مینماید و چون در پایان کار
صول وجوه از عریضه او یکشوف گشت که از تحایف و هدایای بزرگان رعایا بوده اند حضرت والا برای او رقم فرمود
بقایا که از دفتر که سرکار ما از سخاوت شما نيك آگاه بود که از مال خود چیزی و پشیزی بکسی بدهی نداده و نمیدهید بنابران پرسیده
سنجش
بظهور شد و حالا که واضح گشت که از خودت نبوده خوب شد که حق بصاحبش رسیده داخل اصطبل بيت المال گشت و هم
پیوست سه لك و نود هزار و پنچصد و شصت و یکروپیه که از سنجش میرزا محمد حسین خان بنام هم که در وقتی مأمور خدمتی
شده بود بروی روز افتاد و تحصیل عبدالرحیم خان اجیدن حواله شده بوصول پیوست و همدر بنوقت بنگان از سپاه
قتل عبد الملك جيان نظام تحريك وترغيب جنرال رستم علی خان عبد الملك خان جديد الاسلام كبيدان را در وقت قواعد فوج بنظام
کبیدان و بضرب گلوله تفنگ از پا در آورد و سپاهی مذکور این حرکت وحشیانه اش را حواله تحريك جنرال مذكور كرده
هلاك جنرال او و جنرال موصوف با یکتن نویسنده اش گرفتار زنجیر عتاب پادشاهی شده ببدترین احوالی کشته شدند و از جمله جنرال
رستم خان
رستم خانرا بامر حضرت والا سیدی آتشان خورا که اور انصف آرد و نصف نمك بخته در ان نهاده بودند همه روزه
بر پشتش از زندان اندرون ارك بربسته و در زیر گنبد نقاره خانه واقع متصل بازارارك كه محل عبور عامه خلق است
بپاسار سیدن آن سیده را در پیشش نهاده و میخ آهنیی که از همان تفنگ که عبدالملک را بان هدف کلوله کرده بودند و در زنجیر گردنش
بزرگان
هزاره بود در زمین کوفته از بام تا شام در آنجا میداشتند و شب هنگام در زندان ارگ می بردند تا که بمرد و عداوت او از حد
افزون واكرام عبدالملک خان بود که در نزد حضرت والا داشت مباشر قتل او و باعث هلاك خود شد و همدرین ایام
بیست و هفت تن از بزرگان هزاره بهسود ودای زنگی و دای کندی و کيزاب وارزگان وشوی وقلندر جاغوری که
منصب میر
اخوری سر باعث فتنه شده گرفتار آمده بودند در پشته جنب غربی قلعه هاشم خان که حضرت والا در آنجا اقامت ییلاق داشت
فراز گشتن از ضرب گلوله تفنگ سپاهیان نظام بپاسا رسیده بزیر خاک شدند و مقارن اینحال عمدا کبرخان خسر زاده بروانه خان
احمد اکبر خان مرحوم از خدمت و صداقتیکه آن مغفور مبرور نسبت بدولت بتقديم رسانیده روز اخلاص بسر برده بود از حضور
انور بمنصب ميرا خوری اصطبل والده محترمة شهزاده محمد عمر خان که سر خیل بانوان مشکوی حرم عصمت توام
شرح حواله شاهی بود ) سرافراز و ممتاز گشت و همدر بنوقت دو لك و شصت و هشت هزار و سه روپیه و هشتاد و پنج دینار از دفتر سنجش
وجوه دفتر که میرزا محمد حسین خان بروی روز آورد تحصیل سواران نظام شاهی اول و دوم غير از وجوهی که حواله شده بود
بان سنجش