(٥٤٦)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
بر ما از پایه سریر سلطنت شده عفو تقصیر خواست و حضرت والا برادرش را از قندهار طلبیده نزد او فرستاد
و باز پرس حساب او را حواله جنرال میراحمد خان فرموده در آمدن و نیامدن بافغانستان مخیارش نمود و از سر گذشت
سمرقند و دیگر مواضع که در هنگام مسافرت درین او وحضرت والا رو داده و احسانها درباره او کرده بود
مکتوب فرموده یک یک از کردار و رفتار و اطوارش را که نتیجه بخش حسن و قبح شیوه آدمیت و شیمهٔ نامرضیه سفاهت
بود نگار داده پیادش آورد و در پایان کار پنجاه هزار روپیه کلدار در کلکته بر وفق اظهار و اقرار خودش
تمه احوال ثابت گشته در قندهار از خویش و تبارش محصول پیوسته تحویل خزانه عامره شد و در اثنای اینحال
مردم لغمن که مردم بابی زائی چنانچه مرقوم گشت نزد کرنیل غلام حسن خان حاضر شده سر در قید اطاعت
وهو تك نهادند ملا خانجان نام نیز که بابی فتنه بود از مشاهده مردم مذکور متنبه گشته بتوسط یاسین نامی
بکرنیل غلام حسن خان پیام اطاعت ارتسام فرستاده خودش در روز دوم ماه شعبان سال ١٣٠٤ هزار سه صدو
چهار در بین طوایف طوق زائی واسحق زائی در آمده از امان یافتن و سر بخط فرمان نهادن طایفه بابی زائی
بابزرگان هر دو طائفه سخن رانده همچنان که مردم را اغوا بسوی ضلالت و غوایت کرده فتنه آغازیده بود القا
(۱) القا (۱) باطاعت نمود که شاید هدایت نمودن خویش را نزد کار گذاران دولت خدمتی قرار داده تلافی معصیتش
یعنی لعايم نماید اما مردم مذکور گفتار او را آلوده باغراض خودش دانسته جوابش دادند که ایشان اگر ره کرای
والمقين اطاعت وانقیاد شوند باختیار خویش طریق انابت پیش خواهند گرفت نه بدلالت و هدایت او واو از اندیشه
که کرده بود مایوس گردیده از خوف کردارش نتوانست که نزد کرنیل غلام حسن خان حاضر شود پس
همچنانکه بود ره نورد وادی ضلالت شد چنانچه مذکور شده میآید و در خلال این احوال بروز سوم ماه
شعبان غلام محی الدینخان نواسه نائب امین الله خان لهو گردی از حضور اقدس والا بحکومت کشم بدخشان سرافراز
شده در آنجا رفت و هم سید جعفر خان کنری مأمور حکومت خنجان شد و هم درینروز سید شاه خان برکه
را که از سبب آوازه کاذبه حرکت دولت روس بالای افغانستان که در اخبار ها طبع و نشر میشد از راه
حزم واحتیاط مأمور باقامه میمنه شده بود فرمان شد که رهسپار کابل شود و هم سردار محمد اسحق خان حکمران
ترکستانرا ارقام وارشاد رفت که سرحد و ثغور را نيك استحكام داده مترصد حركات دولت روس باشد تا اگر دعوی ای
جرأت و جسارت شده روی یورش بسوی افغانستان نهد در مدافعه و ممانعه او کشش و کوشش نموده نگذارد
که پایش گذارد و انشاء الله ازین سوی نیز بمجرد حرکت دولت مزبوره دولت مرد مسلح جنگجوی پرخاش
خو از غازی و نظامی میتوانم که بسر وقت سرحد داران برسانم اما دور اندیشی و عاقبت بینی را از دست نداده
در گسیل کردن سپاه بسرحدات در افواه آوازه انداخته سر سازد که افواج را از جهت گرما برای ییلاق
جاو ماهه از بلخ و دیگر بلاد کوچ میدهد که از حرارت هوا آسیبی نبیند و هم خودش بهانه ییلاق گزینی رهسپار
سرحد شود که دولت روس نداند که ما از جهت استحکام سرحدات لشکر را کوچ داده ایم زیرا اگر بداند
عزم حمله کردن را که نداشته باشد هم حمل برخوف و رعب دولت افغانستان کرده جسورانه حرکت میکند
باید ما ملزم نباشیم و بدون آن اگر حمله کنند و ما با او در آویزیم و خونها بریزیم ملامت دول معظمه نمیشویم و آنوقت
اگر مردم اسلامیه ماوراءالنهر و غیره را که همواره عرایض ایشان بمطالعه پیوسته و همیشه ملتمس شورشند و ما منع
میکنیم بغزا برانگیزیم مورد ایراد جهانیان نخواهیم بود فقط و همدرین هنگام نامه وارغان قندهاری کشانی که
بامر حضرت والا در کرمان و قائنات مملکت ایران برای خرید کلاه کرک و نمدی جهت سپاه عالیجاه رفته بود
مكتوبی از راه خدمت گذاری و اخلاص شعاری دولت انگلیس و اظهار شکر گذاری از دولت موصوفه بلفوف
نامه میرزا میرهاشم نام خادم دولت مزبوره بکار گذاران مقیمه شالکوت فرستاد و چون از راه قندهار روان
کرده بود از دا کخانه بدست حکمران قندهار افتاده ارسال پایه سریر سلطنت کرد و از حضور اشرف والا در
روز جمعه پنجم ماه شعبان حکمران قندهار را ارقام فرمود که زاهد زنی سرمایی کرده صد جا گرو
دین بدنیا داده را ایمان شیطان برده را و در ذیل این بیت بنگاشت که شخصی را مأمور خرید کلاه کرده


(٥٤٧)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
حساب شال و کلاه خرید کرده اورا قطع و فیصله نموده در تنپالپوش بفرستند تا از ناموس محروم نگردد و او
قدرت الله نام خادم خود را مأمور این مذکرر کرده امیر حضرت والا را معمول داشته از قندهار بفعل آورد
و از اندوی جنرال غلام حیدر خان که کار مردم علی خیل و ترکی را باعداد هزاره جاغوری راست کرده چنانچه
گذشت وارد منزل شینکی شده بود از آنجا سپاه را کوچ داده دو روز جمعه مذکرر وارد ناوه گیلان شده در
قلعه مرتضی خان فرود گفت و مفسدین فتنه آگین از ورود او در آنجا با و قرین گردیده از آنجا فرار کرده در
علاقه تروه (۱) قرار گرفتند و جنرال غلام حیدر خان در روز یکشنبه هفتم ماه شعبان از قلعه مرتضی خان اردو (۱)
رهسپار شده در موضع جعفر دائره کرد و همدر روز مذکور اشتهارات عدیده بلفظ افغانی وفارسی در باب بنی بلفظ افغانی
و تمرد بعضی از مردم غلجائی از حضور انور والا شرف اصدار و محن ارقام یافته برسبیل انذار در تمامت ولایات تره بست
و امصار ارسال شد که همه خواص و عوام متمردین و باغیان دین حضرت سیدالمرسلین را بدانند و بشناسند و آگاه وسیله جمع
شوند که اسباب سرزنش و کوشمالی ایشان روی کار آمده و از فضل خداوند بیامند آلات دمار ایشان آماده و استوار یعنی زمین
های شور
گردیده و کار ازان گذشته که دیگر طریق مدارا با آن قوم چیواسا پیش گرفته شود زیرا که پیش ازین اگر مدارا است
کرده شود کسر شان ملت و نقصان دولت خواهد بود بنابران در ذمت همت خویش لازم شمرده ایم که تخم فساد را
از عرصه مملکت افغانستان چنان بر چینیم که کبوتر کنجد را تا سالیان دراز این گیاه ناچیز نروید و کسی نام افغانتن اورا
جای بقاء نگوید فقط و از اندوی جنرال غلام حیدر خان در روز چهار شنبه دهم ماه شعبان با افواج قاهره وارد
علاقه احمد شاه خیل شده چون اردو فرود گشته جابجا گردید خودش باجمعی از سواره نظام راه دره سوری
که میدم سعادت کم در کوه مشرف بر دره مذکوره مقام گزیده بودند بر گرفته و چیزی از دواب و مواشی مقاند را
با چند تن از مردان وزنان ایشان غنیمت واسیر کرده در لشکر گاه آورد و نامه مبنی بر هدایت و امهات نوشته
و اسیر انرا رها داده مصحوب ایشان بمتمردین شرارت قرین فرستاد که طریق جهالت وضلالت را فرو گذاشته
از در اطاعت بمنازل ومساکن خویش مراجعت کنند و بیهوده بتلف مال و جان خود راضی نشوند و ایشان که
بجز از ضراعت وانانیت مایه نداشتند نابکار سبل اطاعت بر گرفته از کوه شرارت فرود کردیده در مساکن
خویش قرار گرفتند و همدر خلال این اختلال سردار محمد حسن خان حکمران غزنین از مکاتب جواسیس علاقه
زرمت و کتواژ وغیره مواضع از گردش مفسدین اندری و همراهان نور محمد خان بن سردار ولی محمد خان و اغوا
کردن ایشان مردم آن نواحی را آگاه گشته باد و بست تن از سواران نظام و پیادگان ساخوری گرد یزی که بامر
حضرت والا در غزنین رفته اقامت گزیده بودند و حیدر خان کپتان و مجدی پیاده نظام بعزم گرفتار ساختن
اشرار از غزنین جانب زرمت و کتواژ رهسپار شید، کوهستانات مردم سلیمان خیل و وزیری را پیموده چون
مفسدین از رو آوردن او بآنستر زمین خبریافته از راه کریز بدیگر جانب شتافته بودند کسی را از معاندین دولت
ندیده روزیکشنبه چهار دهم ماه شعبان وارد علاقه علی شیر خیل ترکی شده جهت تسلیت مردم ترکی وغیره امور
متعلقه دولت در آنجا مکث کرد و از انسوی چون مردم هوتك بمسكن وماوای خود قرار گرفتند مردم تهر
متزلزل گردیده قرین یأس و هر اس شدند چنانچه مرقوم شده می آید و از جانب دیگر سپهسالار غلام حیدر خان
که جنرال میرعطا جانرا چنانچه از پیش گذشت باسیاه کینه خواه مأمور شنو از کرد پس از وی خودش نیز ذگر
بامر حضرت والا باالشكر قطام وتوپخانه از جلال آباد در مزینه رفته چون از سفك دماء وقتل واسر عبيد سر زنش
واماء (۲) بغایت هراس داشت نخواست که بی تأملانه خونها ریخته شود نخست امهات نامه فرستاده با طرا دلالت مردم شنو از
اطاعت نمود و از فضای نامه از مزینه کوچ داده در موضع ده بالا فروکش کرد و لشکریان بتلف کردن زراعات (۲) عبد
مردم آنجا که بکوه جهالت بالا شده بودند پرداخته همه را علف دواب و مواشی ساختند و سواران نظامی بامر جمع عبد بمعنی
بنده واماء
سپهسالار بالای متمردین که نامۀ مذکوره اورا بدرشتی وزشتی جواب دادند تاخته تا تن اسیر بايك رمه گوسفند بکسر اول
نزد او آوردند وسهسالار اسیر انرا محبوس و گوسفند انرا داخل رمهای پادشاهی کرد و مقارين ايجال عريض، جمع آمه
امان الملك مهتر چترال مشعر بر عجز و انکسار و اطاعت و انقياد بايك بهله باز شکاری و چرهاره، تن برده یعنی کنیز
ويك تخته شال کی کاشمری مصحوب امب علیخان خادمش به پیشگاه حضور اقدس والا رسيده شرف قبولیتی


( ٥٤٨ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
یافت و فرستاده اش را بجای خوش فضایی منزل داده برسم مهمانی خرج برایش مرحمت شد و هم در ینوقت نور
محمد خان بن سردار ولی محمد خان که از راه فته جوئی داخل کوهستان سر حد شده بود چنانچه گذشت مردم
را اغوا کرده فتنه می انگیخت از تمرد و سر کشی مردم شنو ار خبر یافته مکتوبی بشنواریان فرستاده پیام داد که
در شرارت و غوایت خویش محکم و استوار بوده او را با جمعیت مردم نموزائی و آفریدی پس از دو سه روزی
بمعرکه کار زار رسیده دانند و اینمکتوب او بدست سپهسالار غلام حیدر خان افتاده بپایه سریر سلطنت فرستاده
نامة بمردم شنو ار نگار داد که زنهار بواهيات و ترهات نور محمد خان فريفته نشوند که او پسر همان شخص است
که با وجود یاری و مدد کاری سپاه دولت انگلیس نتوانست کاری از پیش برد و قوم و قبیله شاهی را که او نیز
بيك واسطه از اعمام خاندان شاهی یاد میشود بد نام ساخته بدی خویش را بیاد کار گذاشت و همچنان بود تا که
راه فرار بجانب کشور هند برداشت و کمر تخریب دولت اسلام بر بست و بهر سر زمین که او مکین باشد با کی نیست
و هر طائفه که او را راه داده قرین و همپاش شود گویا خود را بجاه مذلت انداخته گرفتار نکبت خواهد ساخت
چنانچه مردم تیراهی اور ا از میان خود بیرون کشیده از خرمیکه داشت عجز و و تباهی حاصل نکرده پس از فرستادن این
نامه در موضع ده بالا قلعه محکی با مروا لا احداث نموده جهت اقامت سپاه با نداز عمارتی آباد کرد و در روز سه شنبه
شانزدهم ماه شعبان از عرض و استدعای سپهسالار غلام حیدر خان حکم اشرف و الا شرف صدور یافت که اراضی و کشت زار
اشرار شنو ار را بمردم خو گیانی و مهمند و تیراهی سکنه رود کوت سپرده درسه چهار جا قراوله متین بنیاد و آباد
کنند که در هر يك از آنها صدتن پیاده نظام جای گزیده برای سرزنش اشرار شنو ار استوار باشند و مردمیر ا
که زمین شنواریانر ا متصرف میشوند آگاه نمایند که تا دو سال مالیه دیوانی را نداده بعد از ان بقرار پیمایش
و مساحت اراضی رود خو گیانی مالیه بسته بدولت آیا بکار گذاران پادشاهی رسانیده يك تشش را مبمفوع القلم
شمارند و همدرین روز یعنی شانزدهم ماه شعبان فرستاده میر چترار رخصت باز گشت یافته از حضور انور والا
مخلعت گرانمایه به افتخار حاصل کرده دو طاقه شال خلیل خانی و دو طاقه لنگی زرین و یکنوب چوخة ابرة
کشمیری ویکنوب چوخة كطواب كجراتي و چهار جوخة شاهی و چهار توپ جوخة ابر بخارائی مصحوب او
برای میر چترار و يک طاقه شال خلیل خانی و يك طاقه لنگی زری و یکتوب چوخة كمطواب كجراتی و دوتوپ
جو خه شاهی برای شاه الملك پسروی از راه مرحمت ارسال شد و در باب انعقاد رشته ازدواج یکی از دوشیزه اوباشهزاده
آزاده سردار حبیب الله خان که عرض و استدعا کرده بود چون دو ساله و سه ساله بودند پذیرفته نگشت و مقارن
اینحال نامه از پارشین نام انگلیسی کمشنر پشاور در باب نا امنی راه دره خیبر بسرتیپ محمد حسین خان سرحد دار مقیم قلعه
منزل دکه رسیده او نزد سپهسالارش فرستاد و او بنجاه سوار وصد تن پیاده از تبعه محمد اکبر خان لعل پورة نزد
سرتیپ مذکور امر رفتن کرد که در تحت حکم او بوده از راه بدرقگی قوافل و مسافرین را تا سر حد متعلقه
دولت انگلیس برسانند تا آسیبی از دزدان و رهزنان نبینند و هم سه زوج زاویه نامه راس با نوجهت سقایت ایشان
مأمور کرده چون هيچيك از بزرك و كوچك كارپردازان ادارة مملکت بدون امر اقدس والا اختیاری در هیچ
امر نداشت و همه امور کلیه و جزئیه سلطنت را خود والا امر و اجرا میفرمود پس از مامور کردن سواره و پیاده
مذکوره در روز هیجدهم ماه شعبان سپهسالار موصوف عرض پرداز حضور والا شده شرف منظوریث حاصل
کرد و همدر نروز سردار محمد حسن خان حکمران غزنین که وارد علاقه على شير خیل ترکی شده بود مردم آن
نواحی را هدایت و ارشاد نموده و تأکید بر گرفتار ساختن مفسدین فرموده و احمد خان پدین خیل و زرکان علی
خیل تر کی را نامها فرستاده تأکید کرد که موضع اوشلان را که واقع بیان آب بند و راه آمدند مقدین است.
نيك محافظت داشته باشند تا احدی در ان حدود رفت و آمد نکنند و خود از انجا راه بر گرفته در روز هجدهم ماه
مذکور وارد شال خیل و روز نوزدهم ماه مزبور در قلعه میری با یزید خیل رسیده و مردم آنجا را هدایت
و ارشاد و تعلیم و تلقینیکه در باب گرفتار ساختن و در اندرون مملکت نگذاشتن مفسدین در کار بود کرده بعد راه
مراجعت بجانب غزنین بر گرفت و همدرین هنگام مردم ناصری که از راه جبالت داخل وادی خودسری گردیده
با مانة تركى وعلى خيل و موشکی و غیره الیاز و دمساز مخالفت دولت هم آواز شده بودند از کردار ناهنجار خود


(٥٤٩)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
نادم و پشیمان گشته نامه بسر دار محمد حسن خان حکمران غزنین و جنرال غلام حیدر خان نوشته عفو تقصیر
و اجازت آمدن در مملکت افغانستان خواستند وایشان بتوسط همدیگر مکتوب آنها را از راه اطلاعدهی بپایهٔ
سریر سلطنت فرستادند والایحضور حضرت والا در روز نوزدهم مذکور ماه مسطور برای مردم ناصری این نقل
منشور شرف صدور یافت که چون من از راست گفتن وسخن راست وحق را پنهان نداشتن چاره ندارم و باهیچ منشوریکه از
طائفه و قوم زبان زمانه سازی متکلم نشده ام بنابران شما را از حالات خود تان ومكنونات خاطر خویش خبر حضور اقدس
میدهم که اگر شما قوم قدردان وجود پادشاه اسلام و غم خوار مسلمانان افغانستان می بودید کار شما باینجا نمی بنام مردم
کشید که آمدن شما را در مملکت افغانستان نه خیر دولت اقوام سکنه اینمملکت و نه خیر خود شما میدانستم ناصری شرف
صدور یافت
در اول حال که وارد مملکت افغانستان شدم ابتدا بکاری کردم که خیر دولت وملت اسلام دران مضمر بود
و آن این بود که بلحاظ متحد ومتفق شدن اقوام و طوائف سکنه مملکت افغانستان که باهم عداوت و دشمنی
داشتند در اتحاد و اتفاق ایشان پرداختم و چندین طوائف را باهم یکدل و یکجهت ساخته رشتهٔ موافقت را ارتباط
دادم تا نوبت بشما و مردم خروتی و سلیمان خیل رسیده در ماه شوال سال ١٣٠٠ هزار و سه صد هجری بزرگان
هر سه طائفه را در جلال آباد طلبیده بزلال صافیه نصایح مشفقانه غبار کینه دیرینه را از دامن خاطر ایشان شستم
چنانچه عهد نامه ها در بین خود نوشته بهمدیگر و بما دادید ومتعهد بخدا ورسول او و قرآن مجید شدید که خلاف
عهد و پیمان خود رفتار نکنید و در صورت خلاف جوئی اقرار برجریمه نمودید و در عهد نامه خود که بما داده اید
نوشته اید که هرگاه شخص واحد یا جمع متعدد از میان دزد و بد کار و بدخواه دولت شود و نصیحت مارا نشنود
او را بدست و گردن بسته بحاکمیکه از جانب پادشاهی مأمور باشد بسپاریم تا شعلهٔ آتش بدکاری او دامن اعتبار
مارا نگیرد و پس ازین عهد و میثاق من مطمئن و آسوده خاطر و خرسند شدم که چه نیکو کاری شد که در بین
سه طائفه از طوائف افغان که چندین آدم کشته و هزاران مال و مواشی تلف کشته بود رشتهٔ صلح ودوستی
انعقاد پذیرفت و تا یکسال شما آرام و ما فارغ بال بودیم بعد مأمور انصواب پرداخته اسباب نقض عهد را از گوشه
وکنار بروی کار آوردید تا که در سنه ایت ئیل ١٣٠٣ هزار و سه صد و سه از دادن زکوۃ شرعی سرباز زده
عامل زکوة را جواب دادید و با او بمحاربه و نزاع برخاستید و بدان اکتفا نکرده برمردم سلیمان خیل تاخته
پانزده تن از ایشان را بخاك هلاك انداخته شصت نفر ایشانرا غارت بردید و ازین امر عریضهٔ مورخهٔ ماه ذیقعدهٔ
سال ١٣٠٣ هزار و سه صدو سه مرده مذکور از راه داد خواهی رسیده ایشانرا از انتقام کشیدن منع فرموده
چند تن از بزرگان شما و آنها را طلب حضور نمودم که بنصحی گفتگوی جانبین را از هم بگذرانم که دوستی
و صلاحیت طرفین شکسته برقرار بماند و بزرگان سلیمان خیل بفرمان طلب میرزا قدم ساخته شرفیاب حضور
شدند و شما نافرمانی کرده نیامدید و نقض عهد وشكث میثاق را بدو خطای بزرك و دیگر چندین خطایا ظاهر کردید
و مردم اندری وتركى وضع ناشایست شمارا دیده و شنیده بادولت مخالفت آغاز کردند وبحركات جاهلانه وخیالات
مفسدانه گرائیده کردند هرچه کردند و دیدند آنچه دیدند و اکنون اگر چه شما از موافقت و مو احدت آن اهل
ضلالت انکار دارید اما از سمر ساختن و شهرت دادن آنها یا از ظهور احوال خود شماست که در تمامت مردم
افغانستان مشتهر گردیده که طائفهٔ ناصری با مفسدین تركى واندری وهوتكى سخن دوستی و راه یکجهتی در میان
دارد و این خبر آتش غیرت را بکانون ضمیر تمامت مردم افغانستان شعله ور ساخته و باهم میگویند که مردم
کوچی را که هشت ماه رعیت دیگر دولتند واز سال چهار ماه را از راه چرایش مال و مواشی خود ها باین
حدود می آیند چه هوای باطل در سر است که از پله برآمده با دشمنان خانگی ما رفتار دوستی میکنند پس وقتیکه
کار باینجا رسیده باشد شمارا از داخل شدن در مملکت افغانستان چه حاصل و مارا از راه دادن شما غیر از نقصان
چه منفعت پس بهتر اینست که نه شما داخل ملك وسرحد ما بشوید و نه مردم هر قومیکه شمارا بد میدانند بدشمنی
شما برخیزند و بی سبب خونها ریخته شود امروز امر شما ازان گذشته که باظهارات انابت آیات شما اعتماد کنم
ومردم اطراف و نواحی شما هم اسباب خصمی شمارا آماده کرده اند که بمجرد مداخلت شما درخاك افغانستان


(٥٥٠)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
محاربه می پردازند و مانیز لطر تحریکات شما ایشانرا فرمان فرستاده وعده داده ایم که بلشکر ایشانرا معاونت کنیم
چنانچه لشکر در هسیر جد گسیل نموده و هم از هر طرف خواسته ایم که ایشانرا باشما محاربه روی دهد سپاه
پادشاهی از راه صدق وعده بكمك ایشان برسد زیرا که خلاف وعده کردن غلط است خصوص از پادشاه که
از يك خلاف وعده کردن بسی معائب بروی خویش آوردن و بباد کار گذاشتن است واگر نام پادشاهی را
از خود دور کرده خلاف وعده نمایم چندین قوم را باید از خود آزرده بسازم و آزرده ساختن آنها بیجهت
و راه ندادن شما بسیار آسانست و نفع شما اگر چه زكوة بدهيد قليل است و ضرر شما کثیر و خطرات چند در آمدن
بافغانستان برای شما متصور است بنابران بنقصان اقوام خود و بغارت رفتن مال و منال شما رضا نیستم و خیر را
در همین امر ملاحظه کرده ام که در افغانستان نیائید و فتنه و فساد را هر دم از گوشه و کنار بر خود آماده و استوار
نسازید دیگر اینکه مالدار مردم نفس افغانستان نیز زیاد شده علف مملکت خودرا خود بکار دارند و برشما نمی
گذارند در افغانستان مردم کوچی قدغن است که نیایند و سودا گرایشان اگر از راه پشاور در کابل بیایند منع نیست
دیگران زنهار نیایند و هر گاه بزور و زبردستی آمدند هر چه از دولت بینند از خود دانند فقط و همدرین روز یعنی
روز نوزدهم ماه شعبان جنرال غلام حیدرخان که وارد علاقه احمد شاه خیل هوتکی شده و چنانچه گذشت مردم
هوتکی را اسهالت نموده جابجا کرده از انجا راه بر گرفته بود بداخل علاقه مرغه شده مردم اسحق زائی و طوخی
زائی را پیام داد که چهار دون دستگیر شدگان خدمه پادشاهی را رها داده خود ایشان نیز از کوه جهالت فرود
شده از راه اطاعت جانب مسکن وموطن خویش مراجعت کنند والا آمادۀ قتل وغارت باشند وایشان که بیرون
از انقیاد راه نجات نداشتند پیام اورا الهام غیبی و انعام لاریبی دانسته فوراً هشت تن از بارك زائيان و سه تن میرزا
و دوتن سواره نظام ویکتن دیگر از مردم ایلجار را که در وقت محاربه وقتل عیسی خان حاکم هوتک که از پیش
بشرح رفت دست گیر نموده و تالینوقت نگاهداشته بودند نزد جنرال غلام حیدر خان فرستاده خود ایشان نیز
با اهل وعيال از راه غوايت بازگشته در مسا کن خویش قرار گرفتند و همچنین عبدالحمید خان حاکم تر کی سه تن
احمد كل ماما وملك غفار وملك كلى نامانرا نزد مردم طوائف فجر خيل ومحمد خيل وخواجه خيل ومالى خيل
سکنه ناوه فرستاده استمالت نمود و ایشان نیز که سوده وخسته شده بودند طریقه ضلالت فرو گذاشته از راه
اطاعت بمسا کن ایشان باز گشتند و شیر جانخان ترکی کس نزد ایشان فرستاده از اطاعت بسوی ضلالت دلالت
کرد وملك كلى فرستاده عبدالحمید خان حاکم با دوتن همراهان خود فرستاده او را دو زخم شمشیر رسانیده باز
گردانید و مردم گیلان نیز بی آنکه کسی دلالت و هدایت کنند باز گشته بمسا کن اطاعت و انقیاد جای گزیدند
و در روز بیستم ماه شعبان ملك غوتو نام پانی زائی که سر در بیابان گمراهی نهاده با اشرار اندری و ترکی و غیره
در فتنه انگیزی یار و مدد گار بود از اطاعت کردن قومش مقیدین شرارت آئین را گذاشته نزد جنرال غلام
حیدر خان آمد و او پیش نظر بند نگاهداشت و همچنین هر روزه چهار نفر پنجنفر از اقوام غلام قادر خان و خانجهان
خان گرفتار دست دلیران سپاه میشدند و همدرینروز یعنی بیستم ماه شعبان يك رمه گوسپند و بیست فرد گاو از
مردم اسحق زائی هوتکی که از آمدن در مسا کن ایشان سرباز زده در هسار کوهسار جهالت بودند با دو تن
ضعیفه جوان از خیل غلام قادر وخان جهان بدست سپاهیان نظام افتاده هردوتن ضعیفه را غلام حیدر خان جنرال
باختر محمد حس ن رفو خان ترکی سپرده امر کرد که در نزد عیال خویش نگاهدارد تا پرده عفت ایشان دریده
نشود و هم مقارن اینحال بزرگان مردم وزیری و علاقه داور از راه اطاعت نزد عبدالواحد خان حاکم خوست
آمده داد عرض بر دائر پایۀ سریر سلطنت شده از حضور اقدس والا در روز مذکور او را فرمان شد که با بزرگان
مردم مذکور رشته پیوست اطاعت ایشان را بر وفق صواب انعقاد داده معروض بدارد و چون آنمردم بدون
از خلعت و انعام گرفتن و دولت را فریب دادن دیگر امری را در نهاد ندارند پس از حصول مدعایشان همچنانکه
بودند راه غوایت پیموده اطاعت نمودند القصه چون مردم علاقه جات گیلان و ناوه و سوری از راه اطاعت پیش
آمده چنانچه گذشت سر بخط فرمان نهادند كسانيكه از بزر كان طوائف اندری و ترکی وهوتکی وغیره مردم را اغوا
کرده بفتنه می انگیختند قرین یاس و هراس گشته با دیگر فتنه جویان چون سید یزدان محمد افضل خان و شش تن


( ٥٥١ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
باز ملکان شرارت نشان وعبد الله خان بن میرعلم خان ودوستن پسرانش ومحمد شاه خان وملا دین محمد خان احمد
زائی وسه تن همراهان او وغلام قادرخان تفر وچهار صد خانه وار قوم او وغیره از راه فرار داخل علاقه کاکر
شدند وحضرت والا جنرال غلام حیدر خان را ارقام واعلام فرمود که هرچند ازبزرکان با غیان که فرار نکرده
در مساکن خود باز مانده باشند چون کار جمعیت ومک از دست طلب پریشان و تمامت مردم خانه ویران
میباشد از دست نرفته همه گرفته و محبوس شوند و پس از حبس آنها اسلحه آلات حتی چاقو و کارد را نزد آنمردم
نگذاشته تمام را اخذ وقبض نماید ومقارن ایحال که هنوز سه روز از اطاعت نمودن وانقیاد ورزیدن مردم
کیلان نگذشته بود که مفسدان اندری و شرارت پیشکان ناوه ترکی و شیر جان خان بن میر احمد خان مردم
گيلان را دوباره اغوا کرده روی غارت و تاراج بسوی عبدالرشید خان و عبدالمجید خان حاکمان ترکی وغلیلجئی
نهادند و در بین راه آگاه گشتند که عبد الرحمن خان بن سردار گل محمد خان بازوجه وخدمه اش از کابل
رهسار قندهار ونزديك اين دیار گردیده است پس نخست از عرض راه بالای او تاخته خود و عیال
و خاندانش را اسیر ودستگیر ساخته در ناوه فرستادند که شاید عیالهای بعض ایشان که در کابل محبوس وگرفتارند
بواسطة او وعیالش رها کشته بدیشان برسد بعد اورا رهاد هند و پس از فرستادن او از راه تاراج ولرد اقامت
کاه حاکمان مذکوران کشته میرزا علاء الدین خان عامل علاقه علی خیل را کشته و دو هزار و دوصد روپیه
نقد از عبدالرشید خان حاکم عوض بهای دوراس مادیان شیر جانخان که در هنگام رفتن او از راه رسته جانب
سنگر بقاء على خيل وترکی وبعضی از هزاره جاغوری چنانچه از پیش رقم کشت بدست سپاهیان نظام تحت
رایت جنرال غلام حیدر خان افتاده بودند قهراً گرفته راه علاقه مقر برگرفتند و هر دوتن حاکم مزبوران جان
خود را غنیمت دانسته از راه فرار وارد غزنین شدند و پس از صدور اشواقعه حضرت والا جنرال غلام حیدر
خان را درروز پنجشنبه بیست وپنجم ماه شعبان فرمان کرد که زنهار کار را سهل ندانسته تمامت اسلحه آنمردم شریررا
وطبق حکمیکه سابقاً اصدار یافته است با جزية زیاد گرفته همه ملکانرا محبوس نموده در کابل بفرستد زیرا که
بزرکان غلجائی هوای پادشاهی در سر دارند تا دهن ودندان ایشان نشکند هرگز مطیع و منقاد نشوند واگر مردم
کاکر عبدالکریم پسر ملا(مشك عالم ) اندری را با دیگر شرارت پیشکان که پناه بایشان برده اند بدست ندهند
پس از وصول فوجيكه از هرات رهسار آنسرزمین شده است دمار از روز کار مردم کاکر نیز بکشد و هم بدستخط
خاص نکار فرمود که در علاقه تفر قلعة بزرگی باندازه گنجایش چهار فوج پیاده وهشتصد تن سوارة نظام
و دوازده ضرب توپ ودویست تن پیاده ساخلوه انبار خانه غله وفور خانه و مریض خانه بغایت متانت بنیاد نموده آباد
کند وعایایش را تمام از خشت کته ساخته بپردازد و هم مرقوم داشت که شما میخواهید عذر آنمردم را
نموده پرده بروی کار ناهنجار ایشان بیندازید من اینطور بند وبست سست را قبول ندارم چنانچه لشکر از
هرات خواسته ام که دهن ودندان آن هار! بشکنانم و نامردم کاکرى پسر مشك عالم و دیگر اشرار را گرفتار
ساخته بدست ندهند من از قتل وتاراج ایشان دست بردار نیستم شما مردانرا چه شده است که باز خواست را
چنین سهل گرفته اید هر قدر لشکر که بکار شود پی هم از هر طرف خواسته میفرستم زیرا که اگر جان ما
بام وات روس اتفاق افتد این دشمنان خانگی کاررا خراب میکنند میباید ناخن و پنجة نداشته باشند که کسی را
با آن بتوانند رنجه سازند هوش کنید که باز خواست را سهل نگیرید و این خط مرا همۀ منصبداران یکجا شده
و خوانده جواب بنویسید فقط و هم در خلال حالات مذکوره هفت تن از سواران نظام و یکتن توپچی ویکتین
کپتان که از جنك كاه کریمخه در کلات رفته بودند و کیطمان از نزد فضل الدینخان حاکم آنجا فرار اختیار کرده
دیگرانرا محبوس وامر ایشانرا موقوف بحكم حضرت والا گذاشته بود حسب الامر اقدس والا هشت تن را
مصحوب حاجی گلخان کرنیل که فوج دوم پیاده نظام طوائف درانی را فراهم کرده پس از بفرمان از قندهار
رهسیار کابل ساخت بدارالسلطنه فرستاده بپاستر سپدند و محمد افضل خان رساله دار که از معرکه کاوزار کریخته
با محمد شاه خان و امیر خان سرکردکان اشرار پیوسته بود معدوم الاثر گشته بدست نیامد و هم پس از قتل میرزا
علاء الدینخان که مذکور گشت احمد جان خان برادر سپهسالار غلام حیدر خان توپچی مرحجوم که شرج حالش

نقل دستخط
مبارك حضرت
والا

ذکر پاسا
رسیدگان
کر بختگان
سپاه نظام


(٥٥٢)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
از پیش گذشت که از کابل گریخته بود بعزم وارادۀ اغوا کردن مردم آندود و بخته برانگیختن ایشان داخل
علاقه شاه جوی واقع عرض راه مقر وقندهار شده جنرال غلام حیدر خان ازین امر خبردار گشت چنانچه
کرنیل غلام حسن خان را با چهار صد سوارۀ نظام از لشکرگاه درخت رایت داشت جانب شاه جوی گماشت
واحمد جان خان از ده آوردیدن او بجانب موضع مذکور خبر یافته از راه فرار جانب دیگر شتافت و جنرال
غلام حیدر خان نیز از سبب قتل میرزا علاء الدینخان وشورش مردم ناوگی که آنجاً مذکور گشت از جایکه
فروکش کرده بود باسپاه ظفر همراه کوچ کرده وارد منزل گاه شد و از آنجا براه افتاده بتمامت افواج قاهره
که درمواضع متعدده طریق خدمت می سپردند بامر او در موضع لواړکی واقع خندان وشنی که سرحد مردم
هوتك و بندر مردم توخی وسرراه مرور و عبور مردم ناصری و کاکرست جمع آمده یکجا فروکش کردند
ذکر ورود ومحیدر خاناب اختلال مذکور، نور محمد خان و همر اهانش که از علاقۀ تیراه چنانچه گذشت دوحصه شده
نور محمد خان چند تن راه اغوا جانب وزیری و چند تن طرف کرم و شنو از و مردم منگل بر گرفته بودند در اخیر ماه شعبان
در بلند خیل وارد علاقۀ بلند خیل وزیری و کرم گردیده مردم اسپین گند وزیری را از در فتنه انگیزی هده یکعده خیاه تن
وزیری از قوم ملك رحمت شاه خان وزیری با ایشان کمر مفسده بربسته با سلاح جنك نزد نور محمد خان قرار گرفتند
و عبد الواحد خان حاکم خوست از نوشته میرزا محمد حسن نام خوستی که اورا بجاسوسی نور محمد خان و همراهانش
گماشته بود باین امر خبر گشته لاجرم مصحوب ملك قيوم وشيخ امير خان بآمان وغیره و زیر بان که درین وقت
شرفی بودند بزرگان طوائف سکنۀ علاقۀ وزیری پیام داده همه را نزد خود در خوست طلبید چنانچه چهل
تن سواره و پنجاه تن پیاده از بزرگان قوم وزیری نزد او حاضر آمده مصارف ایشان را برسم مهمانی از جانب
دولت مقرر کرد و ایشان سر بخط فرمان نهاده عهدنامه و اقرار دادند که عامل از طرف پادشاهی مأمور علاقه وزیری
شده عشر شرعی و حاصل كان آهن را حصول نماید وهم بنور محال از مردم انجا در خوست روان کند و همچنین مرده داور
قرارداد مردم وزیری را برذمه قبول نهاده همگنان بعهده گرفتند که نور محمد خان و همراها نش را از ملك بیرون
کشیده با ایشان شريك فتنه نشوند واز آنسوی عبدالرشید خان و عبدالمجید خان حاکمان تركى وعلى خيل كه از دست برد
مفسدین اندری وترکی و مردم ناوگی چنانچه مذکور گشت روی فرار جانب غزنین نهاده بودند در روز جمعه
سوم ماه رمضان سال ١٣٠٤ هزاروسه صدو چار وارد غزنین شده فرمان عزل حکومت بنام آندوتن از حضور
اقدس والا بصدور پیوسته منشور حکومت بنام میرزا محمد اسمعیل خان نویسنده مالیات مردم ترکی که در وقت
حمله بغاة بالای حاکمان مذکوران داد مردانگی داده بود شرف صدور یافت و در روز شنبه چهارم ماه رمضان
سردار محمد حسن خان حکمران غزنین با چهارصد تن از فوج پیادۀ جاردزی و رحمت خان کرنیل و پیادگان ساخلو
کردیزی و صدتن از پیادگان فوج جدید ودوسد تن سوارۀ نظام و چهار ضرب توپ جلوی راه علاقه ناوگی
برگرفت و هردو تن حاکمان معزول شده را که ازنيك و بد آنمردم واقف بودند جهت امتیاز حال خوب وزشت
آنمردم با خود همراه برداشت اما از سبب درد زنجیر و پیچش شکم مدت نه روز از راه پیمودن بازمانده توقف
مریضانه گزید

شرح حمله نور محمد خان بر قلعه خوست
و از جانب دیگر نور محمد خان بن سردار ولی محمد خان ویاز محمد خان بن سردار فیض محمد خان وسعدوى
تصرف شدن کرد جيل وجنك نام دزد وچند تن دیگر که داخل کوهستان سرحد شده و مردم را بفتنه برانگیخته بودند
نور محمد در روز سه شنبه هفتم ماه رمضان با جمع کثیری بالای عبدالواحد خان حاکم خوست تاخته آب را از قلعه که حاکم
خان قلعه در اندرون آن جای داشت بازداشتند و او خود را مغلوب ومقهور پنداشته از راه فرار در موضع غلنك منگل
خوست را پناه بپناه گزید و قلعۀ خوست بادو عراده توپ پادشاهی و غیره اسباب و سامانیکه در قلعه بود تمام بتصرف نور محمد
خان و همراهانش درآمد و از صدور اینواقعه سردار شیرندلخان آگاه گشته لعل کل خان را بادویست تن از سواره
و پیادۀ مردم گردیزی مأمور استحکام مواضع مستعده و حفاظت تهانه واقع میرز که کرد وهم مقارن اینحال
دین دوست خان احمد زائی که در اوایل حال بامسدو رهسیار طریق گمراهی بود و پس از زمانی بتائید بخت بیدار


(٥٥٣)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
رفاقت او را فرو گذاشته بطریق خدمت دولت برداشت چنانچه دوست محمد نام برادر زاده خود را بی آنکه کسی
از هواخواهان دولت او را امر کند باصدتن پیادۀ مسلح از راه خدمت و یاری دولت بمحافظت تهانۀ مذکوره
گماشت و در خلال این احوال تلاقی اشرار باخادمان دولت سعادت آثار در قلعۀ مهر دخان اتفاق افتاده جنگ سخت
رویداد و هفتاد تن از تابعان عبدالواحد خان وشش تن از پیروان نور محمد خان کشته گشته در پایان کار لشکر
عبدالواحد خان حاکم خوست مغلوب گردیده چون مردم اومی بودند از راه هزیمت جانب مساکن خویش رفتند
و عبدالواحد خان نیز فراراً داخل مردم اسمعیل خیل شده و در آنجا درنك نتوانسته دوباره در غلنك رفته
پناه گزید و سعدو با اشرار نکوهیده خو او را تعاقب نموده عبدالواحد خان را از غلنك نيز بیرون کشیده در بین
مردم موضع متون در آوردو از آنجا نیز چون او را دل از جای شده بود گریخته در بین مردم محمود خیل پناه برد
وسعد و همچنان از قفای او بآهنگ گرفتار ساختنش وارد باقر خیل و صبری شد و بتمامیت مردم اسمعیل خیل
و محمود خیل باستدعای عبدالواحد خان بدفع سعدو برخاسته باهم در آویختند و سعدو چیره دست گردید
یاوران حاکم را از پیش برداشته غائیانه روی بسوی قلعچۀ باغ که مردم شمل بمحافظت آن قیام داشتند نهاد
وقلعه را از کرد راه بمحاصره انداخته از صبح تا شام بازار گیر و دار را گرم ساخته چون گلوله و باروت قلعه
گیان تمام گشت همراهان سعدو دیوار قلعه را در شب بی آنکه از ضرب گلوله منع شوند سوراخ کرده بقهر
وغلبه داخل قلعه شدند و تمامت قلعه گیان را که دویست تن بودند از دم تیغ گذرانیده اسلحه آلات ایشانرا
بتمام غارت کردند و روز دیگر عبدالواحد خان دست و پای زده با مردم اسمعیل خیل که همراه داشت و مردم
مندو زائی قوم تنی که جدید بعزم كمك او رسیدند بمحاربه برخاسته و با هم ساز جنگ با آواز در آورده شصت تن
از تبعۀ اووسی تن همراهان سعدو از ضرب گلوله و شمشیر کشته و بخاك و خون آغشته گشتند وعاقبت الامر پای ثبات
عبدالواحد خان ویارانش لغزیده دست از جنگ کشیده پشت به پیکار داده ورو بفرار نهادند و از راه هزیمت
در موضع درك طائفۀ تنی رسیده نفس باز کشیدند و در کوهستان تنی آرمیده با مردم آنجا که چارصد تن وهمه
مسلح در نزد حاکم بودند قرار داد که مترصد و منتظر افواج قاهره بوده چون نزديك شوند بزدو دو حمله کرده
گروه اشرار را از میان بردارند اما بخلاف تدبیر ایشان عبدالوهاب خان سرتیپ و شهداد خان و عبدالمجید خان
صد باشی که از راه دیگر رهسپار گشت او شده بودند ازره نوردی ایشان نور محمد خان و سعدو خبر یافته
ودلیرا نه تاخته در وقتیکه ایشان نزديك پناه گاه رسیده بودند از کرد راه در رسیده بازار کارزار رواج گرفت
و عبدالواحد خان نیز عزم پیکار کرده بآثرة قتال از دو سو بشدت شعله ور گشت و چهار روز هنگامه حرب
بزیو استوار مانده در روز پنجم نور محمد خان و سعدو با مردم سپره خیل منگل و وزیری و تیراهی که اغوا کرده همراه
داشتند هزیمت یافته از راه کرمز جانب علاقه صبری شتافتند و بسیاری از ایشان دست گیر هواخواهان دولت
گردیده یکصد وشصت تن از جماعۀ عبدالواحد خان کشته و زخمی شدند و پس از هزیمت یافتن مخالفین عبدالواحد
خان مرد احدی از کشتگانرا بخروپیه برای تکفین و هریك از زخمداران را ده بخروپیه جهت مرهم جراحتش عطا
نموده مردگانرا دفن نمود و حضرت والا از عرایض سردار شیرین دل خان و عبدالواحد خان وغيره خادمان مقیمه
آنجا برین قضیه آگاه گشته در روز پنجشنبه نهم ماه رمضان سید اصغر خان کرنیل را باد و فوج پیاده و شش عراده
توپ از کابل مأمور رفتن خوست کرد و در روز یازدهم ماه مذکور بدستخط مبارك خویش بسردار شیریندل
خان مرقوم و مرسول داشت که احوال حاکم خوست خوب بمانا معلومست میباید هزار تن مرد جنگی از راه
امداد نزد او بفرستید که تا رسیدن لشکر کابل او را حمایت نمایند و از آنسوی سرعان محمد حسن خان حکمران
غزنین که بعزم اطفای نائرۀ شور وشین مردم بلوکی چنانچه مرقوم گشت رهسپار شده از سبب مرض پیچش شکم
از راه چورن باز مانده بود صحت یافته در روز سیزدهم ماه رمضان ره نورد منزل مقصود گشت و در روز هفدهم
ماه مذکور وارد قلعۀ باز محمد خان ترکی گردیده درنك كرد و هم درین روز سید اصغر خان كرنيل با سپاه و اتوابیکه
با خود داشت وارد قلعۀ سرخ شده سردار شیریندل خان عطا محمد خان پسر خود را در گردیز جهت انتظام مهام
ملکی گذاشته خود با ار دوی کرنیل سید اصغر خان همراه گردیده از قلعه سرخ راه آور دیده در موضع شالی


(٥٥٤)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

خیل قوم احمدزائی باهم فرود شدند و از آنجا چون روی بسوی منگل نهادند چهار هزار مرد بیکار مسلح
بسلاح کار زار از مردم سکنهٔ زرمت برکاب ایشان پیوستند و از آنسوی نور محمد خان بمردم منگل پیام داد
که عبدالواحد خانرا بدست و پای بسته بدوسپارند و منگلیان برای وی جواب فرستادند که تنها دزد خسارت مزدی
هستید و ما تا کنون از تنگ آنکه درین ما آمدید طریق مخالفت دولت پیش گرفته بروی سپاه پادشاهی ایستاده
شمارا بخانمان سلطنت ندادیم پس چگونه عبدالواحد خانرا که رهسپار خدمت دین و دولتست بتو خواهیم سپرد
و مقارن این سوال و جواب عبدالواحد خان نیز سه هزار مرد جرار آماده کرده عزم کرد که بالای نور محمد
خان و همراهانش تاخته وجود ایشانرا نابود سازد اما اواز نزديك شدن سپاه کابل و مردم ایلجاری زرمت
خوفناک گردیده قلعهٔ خوست را که از راه هزیمت داخل صبری شده و از آنجا دوباره بقلعهٔ مذکور باز گشته
بود درشب آتش زده بسوخت و مال و متالیکه در قلعه بود همه را با خود برداشته با همراهانش راه تیراه
بر گرفت و مردم تیراهی و وزیری که بعزم خلاص کردن بکدن ملای مردم مقبل که در خوست محبوس بود با او
همراه آمده گرفتار پیکار شده بودند از موضع سندی منگل از ووهمراهانش جدا گشته راه موطن خویش
پیش گرفته پراکنده شدند و شانزده راس قاطر که سعد و از مال تاراجی قلعهٔ خوست بار کرده جانب تیراه
رهسپار ساخته بود از عرض راه بدست گل نور و حضرت نور و محمد اکبر نامان افتاده بدربار شیرین دل خان
سپردند و او ایشانرا تحسین کرده افزائید اینکه مبادا نور محمد خان و همراهانش از راه مقاطعه در تیراه نرفته
مردم منگل را دوباره اغوا کنند نامهٔ از طرف بزرگان زرمت که باچهار هزار تن مرد خونخوار دررکابش بود
بعموم مردم منگل نگار داده و طایفهای ایشانرا بران نهاده ارسال داشت که بایشان از در صدق جواب بفرستند
که چه اندیشه دارند و از راه اطاعت و غوایت کدام يك را میسپارند و پس از وصول این نامه هفده تن
از بزرگان طوایف خجودی و ایوب خیل و میاکی و جانی خیل منگل جواب فرستادند که ما مردم مطیع امر و نهی
پادشاه اسلام و یاغیهای دولت در صدد انتقامیم فقط و همدر خلال احوال مذکوره نامهٔ مورخهٔ بیست و سوم
ماه می مطابق روز سیزدهم ماه رمضان از علیجا نواب حاکم مرو بقاضی سعد الدین خان حکمران از شکایت مردم
یهودیهٔ آنجا رسید که یهودان سکنهٔ مرو از نوشتهٔ مردم یهودیهٔ هرات که بایشان رسیده دریافته‌اند که حکمران
هرات حکم نموده است که از مردم یهودیهٔ هرات را هر قدر که در مملکت دولت روس باشد خبر بدهند که اگر
تا دو ماه از راه باز گشت بخانه و جای خود رسیدند فهو المطلوب والا تمامت هستی و مملوکات ایشان ضبط و عیال
و اطفال ایشان اخراج و مساکن ایشان خراب و تاراج میشود و هرگاه این امر راست و مطابق واقع باشد پس
در طریقهٔ مملکت داری و فرمان گذاری بغایت قبیح و فضیح است و حکمران هرات بنابر آنکه این امر بواسطهٔ
سگت یعنی رقعهٔ راهداری که میباید طبع و نشر شده و مردم مملکت افغانستان که تاکنون آزادانه هر طرف
که میخواستند میرفتند این امر را دشوار خصوص یهودیهٔ هرات ناگوار پنداشته بودند در جواب او نگار داد
که این گفتار و اظهار سراسر دروغ و مانند چراغ کذب بی فروغست و امریکه از طرف دولت صادر گردیده
است اینست که تاجران و مسافر انیکه در مملکت روس و ایران وغیره میروند از محکمهٔ کوتوالی سند دولتی حاصل
کرده روند تا اگر آسیب و ضرری در ممالک خارجه یا داخله بایشان رسد دولت در صدد باز خواست شده ایذا
و آزار ایشانرا بپرسد که ایمن باشند دیگر چیزی امر نشده و نه چشم طمع دولت بسوی مال کسی باز است
و نه دست اذیتش جانب احدی دراز فقط و مقارن ایحال کرنیل حاجی گل خان از قندهار با فوج پیاده درانی
که جدید بطریق انداز قومی ملازمت اختیار کرده بودند و مبلغ يكلک و هشت هزار روپیه کابلی که حکمران
قندهار برای مواجب سپاه نظام تحت رایت جنرال غلام حیدر خان بدو سپرده بود از قندهار رهسپار شده روز
هجدهم ماه رمضان وارد کلات گردید و هم کمال الدینخان رساله دار که با صدتن سواره نظام جهت آنکه این وجه
را در اردو برساند بامر جنرال غلام حیدر خان از لشکرگاه راه بر گرفته بود در روز مذکور وارد کلات شده
بحاجی گل خان مکشوف داشت که اگر وجه را تا هنگام شام در عسکرگاه می توان رسانید خوب والا در کلات
نگاهدارد که مبادا در شب از دست اشرار که تازه فساد را در اشتعال آورده اند حادثهٔ بروی کار آید و او از اظهار


( ٥٥٥ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
رساله دار مذکور وجه را از فرستادن در اردو باز داشته بدیعهٔ مکتوب اول از جنرال غلام حیدر خان
مشورت خواسته بمجباستصواب رأی او وجه را از کلات بار کرده در لشکر گاه رسانید و تفویض جنرال مذکور
کرده خود راه کابل برگرفت و بافوج جدید وارد کابل شده شرف بارحاصل کرد
ذکر فتنهٔ تیمور شاه خان نائب سالار در هرات
ذکر فتنهٔ تیمور شاه خان نائب سالار
وهمدر خلال احوال مذکوره تیمور شاه خان نائب سالار سپاه نظام هرات که هوای فتنه در سر داشت
از شورش صیدمالدری وترکمن وعلی خیل وهوتک وفساد نورمحمد خان درخوست وشرارت مردم شینواروغیره
که تحریر در آمده وهنوز نائرهٔ قتال دراشتغال بود فرصت بدست آورده از راه خفا بسردار محمد ایوب خان
بن اعلیحضرت امیر شیرعلیخان مرحوم وسردار محمداشم خان بن سردار محمدشریف خان که باچندی ازخادمان
معتمد امیر مذکور چنانچه از پیش بشرح رفت ازراه عداوت ودشمنی فرار مملکت ایران شده درطهران قرار
داشتند پیام فرستاده بایشان قرار داد که بهرطوریکه بدانند وبنوانند خودرا درهرات برسانند وروز ورود
خودرامشخص دارند تا در همان روزوی سپاه نظام را اغوا کرده لوای بلوا برافراخته شهر هرات را بدیشان
سپارد وایشان روز هجدهم شوال را روز ورود خود درهرات قرار داده بوی جواب فرستادندکه اگر زمام
فائز شوند اورا سپهسالار اول افغانستان شمارند واز تقدیرات خداوند بمانند تیمور شاه خان هجدهم ماه رمضان
فهمیده چون افواج پیادهٔ هزاری اندری وفوج سعید محمد خان وفوج خاکی وفوج قندهاری همه را ازویرگاه
اغوا کرده قرار داده بود که سپهسالارفرامرزخان را کشته شهر هرات را غارت کنند وبسردارمحمدایوب خان
سپرده رهسپار خدمت او شوند چنانچه درروز هجدهم ماه رمضان بخیال اینکه سردار محمد ایوبخان درینروز
وارد هرات میشود فوج پیاده هزاری اندری که بسبب بغاوت قوم ایشان آزرده دل وافسرده خاطر بودند
درشورش از دیگر افواج سبقت کرده آهنگ قتل سپهسالار فرامرز خان نمودند وبیاولان وچوب داران وغیره
خادمان او بمدافعه برخاسته آلات حرب بکار افتاد واز طرفین چند تن مقتول ومجروح شده آخرالامر بلوائیان
سپهسالار را آسیبی نرسانیده روی تاراج بفور خانهٔ دولتی نهادند وتفنک وپتشنک یعنی کارطوس وغیره اسباب
حرب را از قورخانه بغارت برداشتند وروی غارت بشهر وبازار نهاده فوج پیادهٔ خاکی که بافتنه انگیزان
معاهده کرده بودند از ایشان رو برتافته لوای مدافعت افراشتند ودست تاراج ایشان را بازداشته همت برحفاظت
گماشتند چنانچه گروه اشرار دست بروی نتوانسته غاسبانه جانب چپاوتی که محل اقامت ایشان بود باز گشتند
وچون اثر وخبری ازسردار محمد ایوبخان ندیدند ونشنیدند ناچارروی فرار جانب قندهار نهادند وجنرال اله داد
خان وبر گد زبردست خان ونظام الدینخان وقاضی ملاحسین خان وخلیفه محمدحسین خان وخوانین سواران کشاده
فارسی وافغان بکشش وکوشش مردانه بتقديم رسانیدند وخود تیمور شاه خان طریق فرار جانب مملکت ایران
پیش گرفته درموضع شبش دست گیر عطا محمد بيك شبشی گردیده سواران او ورا درهرات آورده بامر قاضی
سعدالدینخان وسپهسالار فرامرز خان او را از کنار شهر عبور داده دراوبه برده بمحافظت نگاهداشتند
ومحمد اخلاص خان کپدان باسلطان محمدخان نواسهٔ ارسلاج خان غلجائی که نیز فرار اختیارکرده بودند درموضع
شاغلان دست گیر شدند وقاضی سعد الدینخان وسپهسالار فرامرز خان گرفتار شدگان مذکوره را بمحافظت
غلام محمد خان بن ولی محمد خان جمشیدی ومیريوسف بيك كُرحى رهسپار کابل ساخته رحمت الله بيك وسيفور
بيك برادران فتح الله بيك وميرداود پسر میرحامدرأ که ازسبب شرارت ونامهٔ که بسردار محمد ایوبخان نوشته
دعوت آمدن بهرات کرده واز درگاه محبوس بودند باایشان همراه فرستادند ونیز بیست ویکتن از سواران ترك
محافظ قرار دادند وپس از رسیدن ایشان درکابل تیمور شاه خان واخلاص خان و سلطان محمد خان را چون
افسران فوج بودند سپاهیان نظام سنگسار کردند وسی ودوتن دیگر از بلوائیان را که سپاهیان نظام و مردم
هرات دست گیر کرده بودند چندی محبوس نگاهداشته ازجمله یکتن را که قندهاری بود افسران فوج قندهاری
جهت رفع اشتباه اولیای دولت که ایشانرا بد راکت وانبازی اهل غوایت نسبت ندهند هدف گلولهٔ تفنك


( ٥٥٦ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الر حمن خان ) ( سراج التواريخ )

نمودند و از جانب دیگر بر کند عبد الاحد خان که با دو عراده توپ و چیزی از سواره نظام بتعاقب بلوائیان
برخاسته بود چندتن را دست گیر کرده باقی بنهایت اسپتاهی از راه کبراهای روی بسوی مردم هوتک تو خی که هنگامه آرای
میدان شقاوت و رو سیاهی بودند آوردند و خالقداد خان با سوار کشاده اسفزار و غلام محمد خان با سواران اوبه و خواجه محمد
خان با سواران مردم کوهی ادرس کشی ور حمت خان با سواران علاقه شهرك و اسمعیل خان برادر سردار البیاء خان
با سواران رکاب اشنای که باتفاق حاجی را د محمد خان و تمامت سواران کشاده جلگای هرات همهنان بر کند عبد الاحد خان
ره نورد تعاقب گردیده بودند نیز مهری از اشرار را گرفتار ساخته باقی را در موضع بفرستان در آورده بمحاصره
انداختند و تاج محمد خان جديد الاسلام جراحت برداشته بخت روانش نشانیده در هرات فرستادند و تا انجا تعداد
گرفتار شدگان اشرار ب٥٧٠ وهشت تن رسیده بفرمان اشرف والا که بنام سردار انبیاء خان و اسمعیل خان
برادر او شرف اصدار یافت همه را با تفاق یکصد و پنجاه سوار تبعه خویش پیش انداخته راه کابل بر گرفتند و ایشان
بموجب حكم اقدس منزل بمنزل از اعداد ایشان کشته و در زیر خاك و گل کرده آنچه را که از کشتار باز ماندند
در کابل رسانیده تمام کشته گشتند و دیگر اینکه در بفرستان دو چار تنگنای انحصار شده بودند بحرکت مذبوحی
دست و پائی زده از منزل هلاکت خودرا بیرون کشیده راهیکه در دل داشتند پیش گرفتند ومقان اينحال گل احمد
خان کرنیل که با هر دو فوج لهو گردی و فوج عبد الرشید خان کرنیل از هرات بامر حضرت والا راه تسخیر مردم
شریر هو نکی و توخی را بر گرفته بودند در منزل خاشرود روز نوزدهم ماه را مضان از رقیمه سپهسالار فرامرز
خان که برای او نگار داده بچاپاری فرستاده و تا کید راه گیری کرده بود از بلوای اشقیای فوج پیاده هزاری
اندری آگاه کشته مصمم راه گیری شد ولیکن گروه اشرار که از بودن او در عرض راه راست قندهار خبردار
بودند طريق بیراهه اختیار کرده بوی دو چار نشدند ولیکن مؤلا داد خان حاکم پشت رود که محمد عمر خان عامل
با غمران را جهت فیصله حسابش در كركتك خواست بود از حادثه هرات واقف شده بلا توقف در با غمرانش فرستاد
و او بمجرد ورود در آنجا با مردم باغمران سر راه بر بلوائیان تنك كرفته چندین آهنگ جنك كردند و معاذالدین
و سعاد الدین پسران ملایار محمد خان خلوزای با غمرانی پای مردی فشرده مقتول و دوتن زبرداد و محمد صديق نامان
مجروح شدند و پنج تن از بلوائیان را کشته وشش تن را زخمدار ساختند و جز توحین با شانزده تن دست گیر کشته
دیگران روی تجبال هزاره جات نهاده از پشول جان بسلامت بردند و یکین از ایشان در قندهار گرفتار آمده
چهار تن را در غلام رضابيك بن اسمعیل خان هزاه دست گیر ساخته سه تن از زخم داران ایشان در علاقه
ترین و دوتن در دهراود بدست افتاده همه را با یازده میل تفك بغل پر در قندهار فرستادند و حضرت والا برای
کسان کشته شدگان مردم با غمرانی که خویش را در راه دین و دولت قربانی کرده بودند هريك از مادران مقتولين
را سالیانه دو صد روپیه کی و برای هريك از مجروحین سه صد روپیه کی از روز کشته وزخمی شدن آنها بطریق
مستمری مرحمت و عنایت فرموده ستار الدین برادر علاء الدین را که هنوز كوچك بود مزده و نوید آن داد که
پس از وصول بسن بلوغ شرفیاب حضور گردیده از مأمور شدن بخدمتی کامیاب آیند و آنگاه که جماعة بلوائیان
از موضع با غمران گذشته در علاقه دروان رسیدند صنم الله خان سرتيپ مقیم علاقه دهراود آگاه کشته مردم هزاره
و چوپانیه را جمع کرده امر نمود که سر راه ایشان را گرفته نگذارند که پای گریز بدیگر جانب گذارند و خود
با صد تن پیاده ساخلو و محمد کریم خان نورزائی و چند تن از بزرگان مردم دهراود و پیادگان اوسی روی بسوی
دروان نهاد و هم مردم ترین را خبر داده امر کرد که راه عبور بلوائیان را نيك محافظت نمایند که از آنحدود
مرور نمایند و هم درینوقت حکمران قندهار نیز دوصد تن سواره نظام از سواران میر آقای ناب یعنی احیدن
و دویست تن پیاده نظام از قندهار مأمور علاقه دهنه کرد و تمامت این استحکامات وتدبيرات با تقدیر موافقت
نکرده از کمالات در حانت داری صنم الله خان سرتیپ که از راه قومیت با مردم توخی سکنه دهراود نخواست که
(۱) مستأصل | بلوائیان مستصل و مستاصل (۱) شوند چنانچه راه گریز را بایشان نشان داده و راه را نگرفته از اند حدود سالم
یعنى از بيخ | گذشتند و در علاقه میزان بقلعه ولی محمد خان شاه علم خیل رسیده پناه گزیدند واحمد گل خان کرنیل که قبل
بر کنده شده |


(٥٥٧)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواريخ)
از ورود ایشان در قلعه مذکوره دو صد تن سوار از مردم درانی را بدو یست تن پیاده نظام مأمور انسداد راه کرده
بود با ایشان دو چار نشده آنگاه که قلعه مزبوره در امدند از قفای ایشان در رسیده قلعه را محاصره انداختند
وولی محمد خان از چار صد تن سواره و پیاده درانیه و نظام که در دور قلعه دائره کرده بودند هیچ در خاطر راه نداده
با هفت تن سوار از قلعه بیرون تاخته شکست بمحاصرین انداخت و همه را از پیش برداشته از قلعه دور ساخت و سه تن
را از دم تیغ گذرانیده دلیرانه فتح حاصل کرد و پس از گریختن درانیان و سپاه نظام با نوایان از قلعه بیرون گردیده
از راه فرار بالشرار هودتکی و ترکی و غیره همعنان و مدد کار گشت و چون حوادث مذکوره از عرایض حکمران
قندهار و غیره هواخواهان دولت سعادت آثار بگوش حق نیوش والانرسید حکمران قندهار را ارقام و ارشاد
فرموده عزم الدیخان سرتیپ خاین را با يك پسرش در قندهار خواسته محبوس كرد و هم يك پسر ديگرش را كندر
فوج عبدالرشید خان منصب كپتانی داشت بزندان فرستاده در پاين كار هر سه تن را روانه کابل نموده کیفرکار و مکافات
کردار خودرا يافتند وزحمداران و دست كير شدگان كه مردم باغران گرفتار ساخته در كوشك نزد مولادادخان
فرستاده بودند او همه را با مر حضرت والا بیاسا رسانيد و از جانب ديگر چون افواج قاهره زرقاهی قدری از مردم
انر از ترکی و هودتکی دور شده چنانچه از پیش رقم كشت از سبب فتنه شير جانخان و همراهانش روی بسوی ناوکی
نهادند پادشاه كى خان وارد علاقه شكى شده همت باغوای مردم آنجا كماشت اما مردم آنجا فريفته ترهات او نكشته شرح حال مفسدین ترکی و هودتکی و غیره.
با او بمجادله برخاستند چنانچه يك تن از مردم شكى مقتول و شش تن مجروح شد ند و از همراهان پادشاه كى خان نيز
يك تن بقتل رسيده هفت تن جراحت يافتند بعد پادشاه كى از آنجا خائبانه بيرون شده داخل علاقه كيلان كشت و ازين
سوى سردار محمد حسن خان حكمران غزنين و كرنيل رحمت خان که در روز هفدهم ماه رمضان چنانچه از پیش
رقم كشت وارد قلعه باز محمد ترکی شده بودند از آنجا رهسپار گردیده در روز نوزدهم مذکور ماه رمضان که
گذشت و آن روز دوم بلوای فوج اندری در هرات بود وارد علاقه مقر شدند و درين اثنا شير جانخان واحمد
جانخان برادر سپه سالار غلام حيدرخان توخی دوباره باراده اغوا کردن مردم داخل علاقه شاه جوی شده علوفه
و آذوقه سپاه پادشاهی را كه در آنجا گذاشته رهسپار ناوکی گشته بودند غارت کردند و غلام حيدر خان جنرال
آگاه گرديده بهلول خان را با سوار نظام مأمور سرزنش آن دو تن کرد و ایشان از مأموریت او خبر یافته قبل از
وصول اردو شاه جوی از آنجا فرار کرده و بهلول خان در موضع خا كه رسيده از گریختن آنها آگاه گشته مراجعت
كرد و در عرض راه باز گشت بنك گرديده در قلعه محمد افضل خان در نك بتوده سواران نظام را كه همراه
داشت رخصت داده باردو پیوستند و خودش را سواران مردم هوتك از قلعه مذکوره گرفتار ساخته بدست امير
نظامى سپرده و او محبوسش كرده با خود در بين اشرار برد و جنرال غلام حيدرخان باستصواب آراءابی دیگر افسران
چون سرهنك سكندرخان بدرخود و سر بلند خان كرنيل فوج پياده اردل و غلام حسن خان كرنيل سواره نظام
وعبدالغنی خان وولى الله خان كرنيلان دیگر افواج پیاده در روز بیست و سوم ماه رمضان هزار و دو یست تن
پیاده از تمامت افواجیکه همراه داشت بر گزيده با دو یست تن سواره نظامی و دو ضرب توپ و دو صد تن پیاده خاجلو
و بوری از سواران اوزبکیه با خود همراه گرفته از راه تخمس و نچیس باغیان که بداند در کجا مقام دارند صبحدم
نهادند و چون بخدود وازخوا و راه دامان رسيد دو كتلار رود زيزكه جانب شرق وازخوا وطرف جنوب تروه
والنعمت جمعی از مفسدین ترکی و ناصر را دیده دو صد تن سواره نظام را پیش رو لشكريكه همراه داشت قرار داده
خود از قفای ایشان راه بر گرفت و آنگاه که سواران هراول نزديك جماعه اشرار رسيدند ايشان بمدافعه برخاسته
بمحاربه گراييدند و در عين گيرو دار بقیه سوار نيز از گرد راه وارد حزب گاه شده دليرانه دست بآلات جنگ زدند
و تا سه ساعت نجومی بازار کار زار را گرم ساخته سه صد تن از بغاة را بخاك هلاك انداخته چار تن را دستگیر
نمودند ورمه گوسفندان و گله كاوان و اشتران ايشانرا تمام بغنيمت گرفته اشرار را از پیش برداشتند و آنگاه که
فتحیاب شده مفسدين پشت بجنك داده و اکثر از مقتولین و مجروحین خودرا برداشته رو بگریز نهادند ایشان
شصت تن از كشتگانرا كه باز مانده بودند سر بریدند و از سپاه پادشاهی شش تن مقتول وسی تن مجروح گردیده
دیگران مظفر و منصور باز گشته از رؤوس كشتگان در موضع زرين خيل ناوه ترکی مناری بیادگار افراشتند


( ٥٥٨ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
و از انسوی محمد حسن خان مستاجر ناوه پهلول خانرا که امیر خان چنانچه گذشت گرفتار کرده و باحمد جانخان
سپرده بود سی هزار روپیه هجت داده از نزد او خلاصش کرد و با خود برداشته کوه بکوه و گریوه بگریوه از
بیراهه در اردو رسانید و از جهة کشتگان یکی عبد الغنی خان برادر عبد الله خان سر خیل قوم ناصری بود
و در همین روز بیست و سوم ماه رمضان پس از حصول فتح مذکور جنرال غلام حیدر خان غوغو نام شریر را
که با هشتاد و پنج تن از مردم ترکی و شانزده تن از مردم سایمان خیل و خروتی و یکتن از مردم ناصری از ابتداء
تا اینوقت بدفعات گرفتار دست دلیران کار زارشده بودند بحفاظت و با زنجیر روانه کابل نموده دوباره رو بمقاتله
نهاد و در دره نعمتی و ششپر هنگامه قتال را بر پا کرده هزار تن دیگر از مخالفین را بقتل رسانیده صد تن
اسیر گرفت و بقیة السیف هزیمت یافته از راه کریز جانب وادی ضلالت شتافتند و چون روز بیگاه شد جنرال
موصوف شب را در وادی پسر برده بامداد روز بیست و چهارم ماه رمضان سواران نظام را مأمور سربریدن
کشتگان گروه لئام نموده امر کرد که هم سر ببرند و هم هزیمتیان اشرار را معلوم نمایند که در کجایشند
تا بالای ایشان تاخته زمین را از لوث وجود ایشان پاك ساخته از شرارت و مفسدت ایشان بیاسایند و ایشان
چار صد و پنجاه سر از اجساد کشتگان جدا ساخته باقی را که از تابش و حرارت آفتاب بغایت بوی ناك گشته
بودند بریدن نتوانسته در لشکرگاه باز گشتند و از حال شکست یافتگان نیز که معلوم کرده بودند بجنرال غلام
حیدر خان آگهی دادند که محمد شاه خان در علاقه کاکر و شیر جانخان واحمد جانخان واسلم خان وامیر خان
و غیره در علاقه ژوب قرار گرفته اند و سرهای کشتگانرا بامر جنرال مزبور در قرب قلعه کتال خان توخی
مناری ساخته بپرداختند و در ینوقت سردار محمد حسن خان حکمران غزنین راه تسلیت مردم ترکی و هوتکی
بر گرفته و استمالت نموده از دلهای او اطمینان خاطر حاصل کرده يك بعد دیگر بمساکن خویش بازهمی گشتند
و در اثنای هدایت و استمالت مردم مذکور محمد انور خان برادر خود را که بامورد ایلجاری درانی وفارسی
قندهار رهسپار خدمت شده در اردوی جنرال غلام حیدر خان قرار داشت نزد خود طلبیده و پس از ملاقات
رخصت مراجعتش نزد جنرال غلام حیدر خان داد و در روز بیست و چهارم ماه مذکور رمضان که سواران
نظام مشغول قطع کردن رؤوس کشتگان بودند برادر شیر جان خان ترکی که روز گذشته هزیمت یافته هزارتن
ذکر قتل عبد از همراهانش را قتیل وصد تن را اسیر دیده بود عبد الرحمن خان پسر سردار گل محمد خان را که گرفتار
الرحمن خان شدنش از پیش بشرح رفت بقتل رسانیده وشیر جانخان عیال آنمظلوم را باسریه هایش خود متصرف شده
پسر سردار گل محمد خان و با کی از ایام عده ایشان نکرده روی خود را در نزد صاحب شریعت سیاه نمود و آن مظلومه ها را پس از تصرف
شدن با خود در چشمه بید برده از آنجا در موضع پشکی علاقه کا کر رفت و یکتن از کنیزانش را بسلطان محمد
نام قوم نا خیل و یکتن را ببرادر شیر نام نوروز خیل و یکتن را بمرجان نام قوم ناجیل داده یکتن را با عیال
وسریه هایش خود نگاهداشت و این سر گذشت سردار شهیده را غفار نام نوکرش که بچشم سر دیده و گریخته
بود بيك نزد جنرال غلام حیدر خان بر شمرد و گفت که شیر جانخان قبل از قتل او در حیاتش نیز جبراً
بازوجه او در يك بستر میخت و همدر خلال احوال مذکوره از روز ورود سپهسالار غلام حیدر خان در موضع
ده بالای شنو از که از پیش رقم گشت تا روز بیست و چهارم مذکور که روز شهادت سردار مزبور است بیست
و چهار تن از اشرار شنو از بدفعات گرفتار گشته همه بامر او بگنگاری قلعه جدید ده بالا روز ابر همی زدند
واز جمله یکتن را که در اخیر گرفتار گشت چون یکتن از خدام دولت را جراحت رسانیده بود سپهسالار بدهن
توپ بسته از صدمه آتش باروت پاره پاره ساخت و هم درینروز چند تن از مفسدین شرارت قرین شنوار در
موضع جودره بالای خاصه داران تحت رایت شهباز خان و پیادگان مردم خوگیانی وغیره که بحفاظت راه قیام
داشتند تاخته و ایشان بمدافعه برخاسته دوازده تن از اشرار را شربت ناگوار مرگ چشانیده پنجتن را جراحت
مامور شدن رسانیده سرهای کشتگانرا بریده نزد سپهسالار آورده خود ایشان آسیبی ندیدند و هم در خلال قتال و جدال مذکور شاه
سردار ولی محمد خان رمضان میر حیدر خان از سر رشته داری دا کخانه اسلامیه پشاور معزول شده طلب کابل گشت و از حضور اقدس والا
میرزا فقیر محمد خان مأمور کار مذکور گردیده در پشاور رفت و مقارن اینحال سردار ولی محمد خان که از درگاه
بدیره دون


( ٥٥٩ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
در هری پور و پشاور اقامت داشت از شرارت نور محمد خان پدرش که در خوست و نواحی آن چنانچه مرقوم
گشت آتش فتنه برافروخته بود بایما و اشاره حضرت والا اورا کار گذاران دولت انگلیس با عیال و اطفال
و تعلقاتش در اصیت سر مسکن و مأوی دادند و در تحت حفاظت نظر آوردند و هم سردار محمد ابراهیم
خان بن امیر شیر علیخان مرحوم را با عیال و تعلقاتش از پشاور بیرون کرده در حسن ابدال جای دادند و ازین
ماجرا سردار جانوخان وزوجه اش که دختر اعلیحضرت امیر کبیر و فرار پشاور بودند و راه عداوت با دولت
میپیمودند هراسنال گشته مال و متالیکه همراه داشتند مخفیه کشیده از راه خفیا از شهر پشاور بیرون شده در حدود
یوسف زائی مسکن گزین گردید که مبادا چون سردار ولی محمد خان تحت نظر بشوند و هم در خلال این
احوال با وجود اشتعال نائره قتال وجدال بناء امریکا از حضور اقدس بنام جنرال غلام حیدرخان چنانچه از پیش
رقم گشت بصدور پیوسته بود که در علافه صیغه لغز قلعه منبعی احداث و آباد کنند و او باستشاره خان پدرش
موضع شنگی را که تا باوه لوارگی واقع علاقه غندك طائفه توخی دو کروه و تاباوه سوری چهار کروه و تا کلات
هفت گروه و تاکوه علاقه تفرنك گروه و تادمن وميان واخيرناوه تركى دوازده و سیزده و بیست کروه و تا علاقه
کاکر بیست و پنج گروه مسافت دارد و هم بندر کل اطراف و محل عبور و مرور مردم نامبردست پسندیده پس
از عرصه نمودن و منظور فرمودن حضرت والا قلعه در موضع شنگی بنیاد نهاده بکار آن پرداختند و هم درین
هنگام مردم ترکانیه علاقه نجده از خط فاصله قدری پای پیش گذاشته بسر چشمه که بخاك افغانستان واقعست برای
چرایش دواب ومواشی ایشان فرود کشته قرار گرفتند واز جمله مقصود بای نامی جهت زیاد کردن آب دست
بکار چشمه مذکور برده ومير محمد حسین خان والی میمنه آگاه گشته سرحد داران را بذریعه مکتوب خبر داده
امر بازداشتن از کار چشمه و بیرون کشیدن آنمردم را از خاك متعلقه افغانستان کرد و سرحد داران ایشان را
بشدت و درشتی از موضعیکه پیلاق گزیده خارج نموده در خاك متعلقه دولت روس فرستادند و مقصود بای که
چیزی صرف باد کردن چشمه نموده بود از راه دادخواهی نزد حاکم نجده شده خواهش مصروقات خویش کرد
و او نامه مشتمل بر عبارت که برعایت دوستی و همسایگی بدی از تعلقداران افغان ندیده و نخواهیم دید بکار داده
مصحوب دو تن از ترکمان نزد میر محمد حسین خان والی میمنه فرستاده استدعای مصارف مقصود بای را بروی
کار آورد واو هردوتن فرستادگان حاکم نجده را محبوس کرده بدرشتی پیام داد وهم سردار محمد اسحق خان
حکمران ترکستان را از ماجرا آگهی داده از سبب درشتیی که کرده بود معاتب گشت و بامر او فرستادگان حاکم
نجده را رها داده عذر تقصیر خواست و هم وجه مصارف مقصود بای را بامر حضرت والا ادا نمود و از آنسوی
در روز بیست و نهم ماه رمضان چند تن از بزرگان بابکر خیل که در فتنه باتور محمد خان وسعد واقبال ودخيل
بودند در موضع پتان نزد سردار شیر یندل خان حاضر آمده اظهار انابت و قبول اطاعت کردند و هم در معرض
بیان آوردند که دویست و بیست خانوار از تعلق مپردل خان شرير قوم لکند و پنجصد و پنجاه خانوار از علاقه
متون تعلق سعيد على ومحمد اكبر وقاضي عبدالرحمن ومحمد امين وصورت نامان و پنجصد خانوار از مردم صبری
و کوه مل خيل وغيره وسه صد خانوار تعلق پسر حاجی نام از راه فرار بکهسار حسن خیل قوم وزیری وغلبك
منگل برشده پناه گزیده اند و سردار شیر یندلخان پیش آمدگانرا نيك نواخته تسلیت داد و اندرز نامها برای
کوه پرشدگان بنگار داده مصحوب ایشان بهريك از مردم تور گند و اسپن گند فرستاده پیام داد که بمسا کن
خویش مراجعت کنند و هنوز ایشان رهسپار اطاعت نشده بودند که ملا علاء الدین که اشر (۱) مفسدین بود
از مکتوبات تسلیت آیات سردان شیریندلخان خوفناک گشت که مردم اغوا کرده شده او و دیگران راه اطاعت
دولت پیش گرفته مبادا او را بدست خدام بارگاه سلطنت سپارند با عیالش گریخته در موضع تنك منگل پناه گزید
و مقارن اینحال نور محمد خان وسعد و و چك نام دزد وغیره مفسدین شرارت قرین دوباره داخل علاقه صبری
شده چندی از دزدان مردم صبری و منگل را باخود یار و مددگار ساخته و باهم قرار دادند که پس از فراهم شدن
دزدان وانجمن گشتن راه زنان بلشکر پادشاهی از یکسو شبیخون زده از دیگر سوبیرون شوند تا سپاه باهم در آویخته
بشب تار خون هم بریزند وملا علاؤ الدین مذكور نیز با آنان همعنان گشت وسردار شیریندلخان از حیله
احداث قلعه
شنگی
گفتگوی
حاکم نجده
با میر محمد
حسین خان
والی میمنه
تتمه کار مردم
مخالفت
خوست
(۱) اشر
شریرترین


( ٥٦٠ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

محبوسين عيال و تعلقات تیمورشاه را گرفتار رشته و سلسله زنجیر ادبار ساخته در کوز ایشان را محبوس و روانه
کابل کرد و اثاثیه را در کرویز فرستاد و هم قاضی محمد افضل خان را که از ناحیه حالش آثار معاندت دولت
و علامات معاضدت اهل شرارت هویدا بود و با اشرار طریق موافقت می پیمود گرفتار کرده بکابل فرستاد و ازین
گرفته و گذار سردار شیرندلخان و استواری و هوشیاری سپاه جرأت همه و شبیخون نتوانسته از فساد کده خویش
بیرون شده بپاداش سبیل گناهی جانب نیراه پیش گرفت و سردار شیرندل خان باستحکام مواضع عبور و مرور
(١) اشقياء پرداخته همه جا از اعداد مردان کار محکم و استوار نموده از آنجمله لعل گل خان کرویزی را با دو بست
تھانه بجای تن از پیادگان فوج جانبازی و مردم الوسی کرویز در زمت محافظت تهانه (۱) مینو که کاشت و خنود بتمشيات عاقلانه
هندی محافظ و هدایات خردانه تمامت مردم آن کوهستان را رام نمود
خانه
شرح
حال مفسدین
شرح حال خسران مال مردم هوتکی و ترکی و غیره *

و هم در خلال حوادث مذکوره کرنیل گل احمد خان که بامر حضرت والا چنانچه از پیش رقم کشت با دو فوج
ترکی و هوتکی پیاده نظام از هرات جانب علاقه هوتکی و ترکی راه بر گرفته بود در روز عید سعید فطر سال هزار و سه صد و چهار
و غیره وارد قند هار گشت و از انجا بسرعت و شتاب راه نورد علاقه منزگی شد و از آنسوی مردم نازکی و غیره که
با غوای مفسدین اندری و ترکی چنانچه در تضاعیف واقعات ماه شعبان نگارش یافت سر بوادی غوایت نهاده
(٢) شمار و از دست جنرال غلام حیدر خان خود را بباد هلاك و دمار (۲) داده و سر بوادی ادبار کشیده بودند باز دامن
نیز معنی هلاك آتش فتنه زده روی ستیز جانب معروف که موطن مردم درانیست آوردند و مقارن اینحال بلوانیان فوج هزاری
است مردم اندری که از هرات روی گریز جانب علاقه هوتکی نهاده بودند و چنانچه از پیش اشارت رفت سی و پنج
تن از ایشان در روز بلوا در هرات کشته گشته و شصت تن از خریش راه فرار گرفتار دست سواران کشاده
همانی شده و سی تن در تنگی بغرستان بقتل رسیده و بیست و پنج تن دست گیر مردم باخران و غیره گردیده
مابقی در ویران قلعه ولی محمد خان وارد شد و او را پس از شکست دادن مردم درانی سر کرده قرار داده از
قلعه برآمده دست بگرفتن سرخانه مردم آن نواحی دراز کردند و سردار نور محمد خان حکمران قندهار ازین
امر آگاه گشته پدریده نامه حکمران غزنین را خبر داد و او كرنيل فيض محمد خانرا با چار صد تن سواره نظام
مأمور منزل اتك رباط کرد که در آنجا برفته همت بر حفاظت راه عبور مفسدین کاشته اقامت ورزد و هم درین
وقت جنرال غلام حیدر خان که مردم نازکی را چنانچه گذشت گوشمالی به سزا داده و قراری بکار دیگر مردم آنجا
نهاده از ورود بلوانیان فوج اندری در علاقه میزان خبر یافته و راه کلات بر گرفته بود با سپاه رزم خواه وارد
آنجا شد و کرنیل گل احمد خان نیز که با دو فوج پیاده و یک فوج سواره از قندهار راه آنجا بر گرفته بود در
علاقه میزان رسیده بعزم دفع اشرار فروکش کرد و بزرگان فتنه جویان اندری و ترکی و غیره چون محمد اسلم خان
و احمد جانخان و ولی محمد خان و محمد کریم خان و شیر جان خان و امیر محمد خان و عبد الله خان با محمد اكرم خان و محمد
بدير خان و عبدالله خان و شهزاده نام و محمد صدیق خان و احمد خان امان الله مران فوج بلوائی اندری که با هم پیوسته
و چپ و راست ترددات مخالفانه میکردند از ورود افواج قاهره در کلات و میزان خوفناك گردیده با دامن ناامیدی
مچیدند و نامه مشتمل بر عفو تقصير بتكابر داده باقرآن شریف نزد کرنیل گل احمد خان و کرنيل عبدالرشيد خان
مصحوب خلیفه ملاعظیم نام ساکن خان خیل فرستادند که (خدا) و (رسول) و(کلام مجید) را شفیع ساخته استدعا داریم
که هر وجه که بدانند امری را با ایشان قرار دهند که باعث زیستن ایشان بوده شب خود را روز رسانند و ایشان جواب
فرستاده پیام دادند که بجز از اطاعت نمودن پادشاه و از راه انابت آمدن در لشکرگاه و رفتن بحضور اقدس و الا
دیگر چاره نیست که روی کار شما آورده شود و چون گروه اشرار بنا بکردار ناهنجار خود از عفو پادشاهی ناامید
بودند ازین پیام قرین یأس و هراس گردیده بکاریکه پیشنهاد خاطر داشتند پرداختند چنانچه بیاید انشاء الله تعالی

ذکر فرار
کردن سردار ( ذکر فرار کردن سردار محمد ایوبخان از طهران )
محمد ايوبخان
و غائب باز کشتنش از هرات
و همدر خلال احوال مسطوره ماه شوال سردار محمد ایوبخان بن امیر شیر علیخان مرحوم که هزیمت
از طهران یافتنش از قندهار و رفتنش در مملکت ایران از پیش مرقوم شد بنا بوعده و قرار دادیکه با تیمور شاه خان نائب
بعزم هرات


( 561 )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
سالار افواج نظام هرات در میان نهاده بود واو بروز هجدهم ماه رمضان بامید وصول سردار مذکور فتنه
بر انگیخته خالد بدیهای و سپه روئی را سرش ریخته دید آنچه دیدوی که روز مذکور را موعد گریختنش از
طهران دانسته بافتح محمد خان قندهاری و امیر محمد خان خسرزادهٔ خویش و جنرال تاج محمد خان بن ارسلاح خان
قلجائی و جنرال ولی محمد خان وردك و برکد احمد نور خان و محمد اعظم خان قوم سپاك و میر غچه خان کوهستانی
که شرح فتنه انگیزی او در نواحی جلال آباد سابقاً گذشت واز آنجا در نزد او رفته بود و غلام جان نام غلام بچه
و کرنیل میر علم خان وسلطان محمد خان آبدار و جمعه خان ارغندابی وعثمان غنی نام خاصه دار قوم احمد زائی
و غیره که مجموع نوزده تن میشدند فرار اختیار کرده از ارقام واقعه نگاران آنجا قبل از ورود او بسر حد
هرات قاضی سعد الدینخان حکمران آنجا وسپه‌سالار فرامرز خان را آگهی دست داده رجبعلی خان رساله دار
بیکتوتی را با سوارهٔ نظام وصالح محمد خان ونائب خداداد و دولت بيك غوریاتی وپدر عطاء الله خان ساقی سلمانی
ویعقوب بيك هزاره را با سوار کشاده از هرات بعزم راه گیری و دفع او تافتند وان جمله رجبعلی خان رساله
دار باسوارانش پیشتر از همه بغرب فرودگاه سردار محمد ایوبخان رسیده واو سوارانرا دیده بفرار پشت بر شده
تا خواست که سوار اسب فرار شود رجبعلی خان با سوارانش از گرد راه در رسیده اطراف پشته را دائره آسا
بگرفت و بعزم دست گیر ساختن سردار نامدار استوار ایستاد واو عرصه را تنك وپای چاره را لنگ دانسته
ناچار (قرآن شریف) را که با خود داشت شفیع فرستاده پیام داد که بپاس حرمت(کلام مجید) اورا وا گذارد تا
بطریق گمنامی سپارد ورجبعلی خان جواب داد که خودرا از قتل در امان دانسته باوی راه هیات پیش گیرد
و از آنجا در کابل نزد حضرت والا شده ترك معاندت و آواره گردی کرده در ظل حمایت ورأفت پادشاهی روز
بسر برد واو ازین جواب که در طبیعتش ناصواب می نمود مرگی را بر اطاعت ترجیح داده بکشاد دادن تفنگ
پرداخته آهنگ جنك کرد وسردانه بکوشید تا که ظلمت شب پرده بروی کارش کشیده سه تن از همراهانش
بقتل رسید و چماو - دیاری تاریکی شب بصد رنج و تعب راه گریز یافته بی شهانه جانب وادی ادبار شتافت و در
وقت فرار از سرآسیمگی شمشیر و کمر بند ودور بینش را فرو گذاشته با همراهانش طریق گریز برداشت واز
یارانش جدا افتاده يك راس اسب سواری خودرا غلام علی نام رساله دار برعایت شهزادگی که اسبش از ره
وردیدن باز مانده بود از قفایایش در رسیده بعوض آنکه مینماید گرفتار ش میساخت باو داده آوازه
انداخت که او را جراحت رسانیده اسبش را با خود برد خلاصه سردار والا تبار و همراهانش بزحمت ومشقت
بسیار از بیابان چول(1) جان بسلامت گذرانیدند و از جملهٔ همراهانش میر علم خان کرنیل وسلطان محمد خان آبدار (1) چول
و سلطان محمد خان بن محمد اسلم خان ارغندابی وعثمان غنی نام دست گیر سواران کشاده و نظام گردیده دیگران بمعنی بیابان
وریك زاریکه
گرفتار دام تقدیر نشدند و شمشیر وکمربند و دوربین سردار نامداررا سواران هراتی و نظامی نزد قاضی سعد آدمی دران
الدینخان و سپه‌سالار فرامرز خان آورده ایشان با دست گیر شدگان و غلام علی نام که اسبش را بسردار مذکور نباشد
داده و محبوس گردیده بود در کابل بحضور اقدس فرستادند و همدر اثنای این حادثه که مردم اشرار روی بخراج
جانب علاقهٔ معروف چنانچه گذشت نهاده بودند مردم الوسى آن علاقه که از روی خدمت گذاری حاضر اردوی
پادشاهی بودند رخصت باز گشت جانب مساکن خویش یافتند که دست تاراج اشرار را از مال و منال ایشان باز محاربهٔ
مفسدین با
دارند چنانچه با باغیان مردم لغر و ناصری که وارد علاقهٔ معروف شدند در آویخته خون بسیار تن از ایشان را مردم علاقهٔ
ریخته همرا مخذول ومنكوب ساختند وایشان جز اینکه اکثر خود را بقتل دادند دیگر کاری از پیش نبرده بی نیل مرام معروف
روی بسوی بادیهٔ ناکامی نهادند و مقارن اینحال از حضور اقدس والا برای بزرگان طائفهٔ مهمند باستدعای
سپه‌سالار غلام حیدر خان که شرحی از خدمت گذاری و اخلاص شعاری ایشان معروض داشته بود ده طاقه
لنگی زری وبیست طاقه نیم زری وپنجاه طاقه لودهیانه و بیست طاقه شال مرینه وده توپ چوخهٔ ماهوت پنج
مثقاله و چهل توپ چوخهٔ پهمك زرى وپنجاه توپ ساده بصحابت حمزه خان قاقله باشی ارسال جلال آباد شده
امر والا بنام سپه‌سالار شرف اصدار یافت که هريك از بزرگان مردم مذ کوررا باندازهٔ شأنش از طرف دولت
عطا نماید چنانچه او همرا خلعت داده ممنون احسان حضرت والا ساخت


(٥٦٢)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

ذکر فرار کردن جناب ملانجم الدین
ذکر فرار کردن جناب آخوند زاده نجم الدین

و هم در خلال وقائع مسطوره جناب ملا نجم الدین آخوند زاده که از در پارسائی مرجع شیخ و شاب بود روزی حاضر محفل سعادت موصل حضرت والا شده و نظر باحترامی که از حضور انور نسبت باوی تقدیم رسید و با مراقدس بتقرب نشستنگاه شاهی جای نشستن گزید در بین مذاکرات شاهانه که روی زبان لطف بیای رفت اجازت زیارت شهزادگان ثریا مکان بندگان والا شان سردار حبیب الله خان و سردار نصر الله خان که در عمارت جهان نما واقع کنار قریه هندکی حال موسوم بچهل ستون که بامر شهزاده آزاده سردار حبیب الله خان بنیاد نهاده شده و اینوقت هردو برادر در آنجا ییلاق داشتند حاصل کرده اینرا نیز استدعا کرده رخصت یافت که پس از درک شرف ملاقات هر دوتن سردار چندی در قراباغ کوهدامن شده بکابل باز گردد چنانچه از محفل حضور اقدس والا راه بیرون شدن بر گرفته در عمارت مذکور شرفیاب حضور شهزاده رفیع مکان سردار حبیب الله خان و شهزاده سعادت توامان سردار نصر الله خان شد و پس از استفاضه ملاقات هر دوتن شهزاده بنام رفتن قراباغ کوهدامن از آنجا راه بر گرفته از عرض راه شهر و عمارت مزبور سایر انکه بعض حاسد پیش او را واهمه نشان داده بود که حضرت والاش گرفتار بند و زندان خواهد فرمود فرار اختیار کرد و از راه جلال اباد در موضع میدانک شنوار شد و درینوقت نور محمد خان بن سردار ولی محمد خان و یار محمد خان بن سردار فیض محمد خان نیز که از حدود خوست و منگل چنانچه از پیش رقم شد راه فرار جانب وادی ادبار بر گرفته و از شورش مردم شنوار خبریافته داخل طائفه سنگو خیل شده بودند و رود جناب ملا نجم الدین را بامعول خویش قرین دیده یار محمد خان از راه امید واری نزد قونشله اخنساخ دعای نصرت کرد و از نظر بشارت وی که کوه کرد معاندت دولت بود بعوض آنکه دعای نصرت در مفسداش بنمود نفرینش کرده گفت که خداوندت مخذول و منکوب کند که (۱) ترغیب پادشاه اسلام ستیزه داری و او غائبانه باز گشته بر فیقش نور محمد خان پیوست و ملا صالح محمد نام ایشانرا ترسانیدن با همراهانش با تش فتنه افروختن نگذاشته مردم سنگو خیل شنوار را تهدید و ترغیب (۱) نموده از میان بیرون کشیدند و ایشان از آنجا نا امید گردیده در بین صبدم سه پای در آمدند و ملای مذکور مردم سنگو خیل را که بغی ورزیده بودند دلالت و هدایت باطاعت نموده و سه تن از بزرگان ایشانرا چون آزاد خان و مستمند خان و کاشف خان با خود نزد سپهسالار غلام حیدر خان آورده بزبان شفاعت خواهش عفو تقصیر ایشانرا کرده عفو گردیدند و سر بخط فرمان نهاده رهسپار اطاعت شدند و مقارن اینحال حادثه مهلکه و با در پشاور عارض گشته سپهسالار غلام حیدر خان آمد شد مسافرانرا بامر حضرت والا قدغن کرده عابرین را از ورود در نواحی جلال آباد بازداشت و از انسوی ملا نجم الدین آخوند زاده مردم اشرار شنوار را که در نزدش انجمن شده خواهش یاوری کردند اندرز و نصیحت نموده بدیشان گفت که مراز خط فرمان پادشاه اسلام بیرون کشیدن خود را شرمسار دنیا و آخرت ساختن است و این پند را بمردم اشرار شنوار گفته چون نشنیدند طریق بیرون شدن از میان انقوم دون پیش گرفته جانب لغمان بوره كوجك رفت چنانچه بقیه سر گذشت آنجناب وعرض پرداز شدنش بحضور اقدس والا در موقعش ذکر میشود انشاء الله تعالی و درین اثنا سردار گل محمد خان حاکم لغمان عیال و اطفال واحمال و اثقال سردار محمد شعیب خان بن اعلیحضرت امیر کبیر را که خود او بتخریب بدرود جهان کرده بود بامر حضرت والا از لغمان در کابل فرستاد و حضرت والاهم را تعزیت گفته و تسلیت داده بنواخت

ذکر بغاوت مردم فیروز کوه

ذکر بغاوت مردم شرارت و عداوت نهاد فیروز کوه

درین اثنا که هنوز شورش مردم شنوار وفتنه نور محمد خان و مردم هوتک و ترکی و مفسدین اندری و بلوا کردن و وارد شدن فوج هزاری در علاقه هوتك و ورود سردار محمد ایوب خان در سر حد هرات و گریختن ملا نجم الدین از کابل چنانچه باید بانجام نرسیده کار مملکت از شورش انتظام نگرفته و مردم آرام نشده بود که مردم نكوهيده خوی فیروز کوه نیز سر از جیب تمرد کشیده بغی ورزیدند و دست تاراج بمال و مواشی و دواب مردم کوچی طائفه درانی که مأمور اقامه با دغیسات هرات شده بودند دراز کردند چنانچه پسران محمد


(٥٦٣)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواريخ)

جان بيك وسيدال بيك بپانصد سوار تاخته هشت تن از کوچیان قوم درانی را کشته ونه هزار گوسفند و یکصد و پنجاه نفر اشتر وشصت رأس مرکب و یکشتر ضعیفه را از ایشان بیغما بردند و یکصد و ده سوار هراتی وفراهی که به بدرقه همراه ایشان ره نورد بودند نتوانستند که فیروز کوهیها را از تاراج باز دارند ومردم کوچی بی پناه از رود هرات گذشته در حدود شهرك و علاقه تا یمنی مقام گزیدند و یکهزار و دوصد رأس گوسفند ایشانرا آنهم نهر هرات ببرد وفیروز کوهیان عنان باز نکشیده تا شهرك تعاقب کرده دو رمۀ دیگر را از آنجا بغارت بردند و افغانان بمدافعه برخاسته پسر محمد جان بيك و پسر سيدال بيك را با هفت تن ديگر بکشتند آنگاه فیروزکوهیان زبانه غارت برتافته بجانب مقام خویش شتافتند و ازین امر حکمران هرات خیر بافته ایشان بمجنون خواجه را که آنمردم نسبت باو اخلاص وارادت داشتند بپانه موعظت و نصیحت شمامه نزد باغیان فرستاد که شاید بپاس احترام واندرز او بشاهراه هدایت واطاعت قدم نهاده از راه غوایت و ضلالت باز گردند وهم چپهار صد تن پیاده نظام از فوج سعيد محمد خان را با چهار ضرب توپ قاطری از قفای او رهسپار فیروز کوه ساخت تا اگر مردم فیروز کوه باندرز خواجه موصوف ره گرای طریق اطاعت نشوند بضرب گلوله توپ وتفنك جنك ایشانرا گوشمال بسزا دهند و از قفای این فوج رستم علیخان برادر حسن سیدالار فرامرز خان نیز بادویست تن سواره نظام راه تدمیر آن گروه بد فرجام بر گرفت واز آنسوی مردم شریر فیروز کوه نصیحت پذیر نگشته همچنان بر جهالت خود محكم واستوار ماندند و دوصد سواره دیگر از افغان وهزاره نیز از عقب رستم علیخان بامر حکمران هرات راه معاونت پیش رفتگان بر گرفت و خیره چشمی مردم فیروز کوه بالا گرفته مردم سعداللهى وباب اقصی نیز در گمراهی با ایشان یار ومددکار شدند ومقارين الحال جنرال غوث الدینخان که از دیگر طرف رهسپار تنبیه و تهدید گروه اشرار شده و از تاخت و تاز ایشان اندیشناک گشته بود دل بخوف داده از هرات كمك خواست وحكمران هرات باسپسالار فرامرز خان بقیه فوج پیاده سعید محمد خان را باصدتن سواره نظام وصد تن پیاده ساخلو و يكضرب توپ و دویست تن سوار کشاده بسالاری برگد زبر دست خان نزد جنرال موصوف فرستادند و همدر خلال این اغتشاش واختلال قاضی سعدالدینخان حکمران هرات محمد اسلم خان برادر کرنیل محمد اکرم خان خسرزاده خود را از سبب فتنه برادرش که در وقت بلوای فوج اندری مرتکب شده بود در کابل فرستاده و هم سید دوست محمد نام مشوانی واقعه نگار هرات را که از مراوده ومكاتبه عطا محمد بيك شيخی که نائب سالار تیمور شاه خانرا در وقت فرار گردنش جانب ایران چنانچه از پیش گذشت گرفته و خدمت نمایان بدولت کرده بود با معاندین سلطنت که فرار مملکت ایران بودند بحضور حضرت والا خبر داده بود بفرمان طلب از راه خسارت خویش که تهمت برخادم دولت بسته بود بکابل آمده نخست محبوس و پس از چندی رها شده شرف افسانه خوانی حضور اقدس والا را دریافت و آخرالامر بواسطه دیگر خسارت که نسبت بدولت مرتکب شده بود دوباره گرفتار شکنجه عقاب کردار خویش گشته در زندان بمرد و از آنسوی مردم اشرار فیروز کوه از مشاهده افواجیکه از چار جانب رهسپار تنبیه و تهدید ایشان شده و راه نزديك کردند سراسیمه گردیده با عیال واطفال خویش راه فرار پیش گرفته در موضع کوچه وجون پناه گزیدند و از دارالنصرت هرات بتوسط محمد كريم خان چاپار بپردار محمد اسحق خان حکمران ترکستان نیز خبر داده شد که از مزار و میمنه لشكر بتدمیر گروه شریر فیروز کوه که در هپد و موضع مذكور جای گزیده اند بگمارد که ایشان را از هر طرف راه چاره مسدود گردیده ره گرای اطاعت شوند چنانچه حکمران ترکستان لشکر شایانی مأمور نموده هنوز بسروقت کار نرسیده بودند که احمد گل خان سرتیپ با پنجاه تن پیاده ساخلو که جهت حفاظت آن حدود در موضع کوچه اقامت داشت باپناه گزینند گان فیروز کوهی بمحاربه گرائیده چون همراهانش اندک بودند جای اقامت خود را فرو گذاشته از راه هزیمت وارد موضع خير خانه گردیده درنگ کرد و اشرار فیروز کوه ظفر یافته در هپد و موضع مذكور خالی از وجود غیر جای گزیدند و درین وقت فوجی که از هیات طریق كمك و یارى جنرال غوث الدینخان بر گرفته بود بوی ملحق شده از همه پیشتر سردار بهرام خان با سواران کشاده


( 594 )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
خود داخل کوچه شده مخالفین را مغلوب و منکوب ساخته از پناه گاه ایشان قهراً بیرون کشیده
خود متصرف گردید و در پایان کار اشرار فیروزکوه از عسرت و پریشانی بستوه آمده طالب امان شدند و پس از حصول
تسلیت مطمئن خاطر گشته بمساکن خود باز گشتند و سر بخط فرمان نهاده پذیراى امر و نهی پادشاهی شدند
و رستم علیخان با فوجی که همراه داشت باز گشته در موضع اوبه توقف کرد تا اگر امری روى دهد بدفع آن گراید
و مقاون ایخان خواهر سردار محمد ایوب خان که در خانه پسر میرکازرگاه بود با پسر بزرگ عمر جان صاحب زاده و دختر
سردار میرا فضل خان بامر اقدس والا از هرات در ایران نزد برادران ایشان فرستاده شدند و همدر ینوقت از تغییر
فضل الدینخان حاکم کلات که در وقت شورش مردم هوتك و تغر از خدمت دولت باز مانده و هم ضعیفه جدید
الاسلام از اهل هنود را که نزد او بداد خواهی آمده شب نزد خود نگاهداشته و از عریضه قاضی آنجا بگوش
داد نیوش حضرت والا رسیده معزول شده بود غلام سرور خان بحکومت کلات مأمور شد و همدر روزسه شنبه
چهارم ماه ذیقعده سال 1304 هزار و دویست و چهار هجرى نوراحمد خان بن جنرال امیر احمد خان سفیر
دولت افغانستان مقیم کلکته از حضور اقدس والا بمنصب کرنیلی توپخانه قندهار سرافرازى يافته رهسپار
خروج عریضه
حکمران
قندهار
و صدور حكم
عدالت آثار
آندیار شده قدم بخدمت دولت نهاده روز بسر می برد و هم عریضه از تاریخ روز مذکور از حکمران قندهار
بپایه سرير سلطنت رسیده از مطالعه ساطعه حضرت والا شرف گذارش یافته میر سلطانخان کوتوال کابل که
باعث آن امر شده بود بغایت معاتب گشت و آن بمیانه این عبارات بود که محض خوف از حضرت كبريا و توکل
بذات او تعالى و خوشنودی شافع روز جزا عرض میشود که مردم سکنه شهر قندهار از ابتدا و تا ا رو کرفت
و گذار میرزا سلطان محمد نام نویسنده محكمه کوتوالی گرفتار آه و فغان گشته صبح و مسا از خالق ارض و سما
سايل نجات و طالب ممات و از آنجمله سه سال است که والاشانی از صرافان اهل هنود باجل موعود جهان را
بدرود کرده و کسی بكوتوال کابل خبر داده که سی هزار روپیه از قیمت هجده هزار دانه طلاى بخارائی مال
سید نور محمد شاه خان صدر اعظم عهد امیر شیرعلیخان مرحوم که باو فروخته در نزدش باقیمانده بنابران از کوتوالی
کابل حكم صادر گردیده كه از زن و فرزند و اقربای والاشام مذكور حصول نمایند چنانچه میرزا سلطان محمد
پسر و تعلقات او را محبوس نموده و از بختی تمامت اهل هنود قندهار بدرب دربار آتش افروخته دودآه را
بآسمان افراخته اند و هرچند محصلان کوتوالی از جانب حکومت امر برخاستن شد نشنیدند و تمام تاجران شهر
از هندو و مسلمان شهادت بکذب و افترای این امر داده بمحل صدق نه پیوست تا كه مأجلك كرفتار انرا تمام
فروخته ده هزار روپیه بحصول پیوسته تحويل خزانه کوتوالی شد و همچنین حکم ضبط مال و ملك سید دوست
محمد شاه از محكمه کوتوالی کابل رسیده و همه استعداد او را کارکنان کوتوالی قندهار ضبط کرده واکتفابآن
نموده زن و دختر سید مذکور را با بنسج تن از زنان نزدیکان او از خانه کشیده در سرای بندی خانه برده
و از جهة زوجه او را در شکنجه زحمت و عذاب انداخته زجر و توبیخ زیادر وی کار آورده اند و از صدور این امر
واهمه بردیگر زنان مستولی شده سه تن از ایشان چادر کهنه بسر انداخته از راه خفا حاضر دربار عام شده گریه
کنان داد طلبیدند بنابراین بسر عرض حضور اقدس نگاشته آمد و از حضور أنور والا حکم رهایی گرفتاران
مذکوره شرف اصدار يافته نائب میر سلطانخان کوتوال كابل مورد عتاب شاهانه گشت و از ینگونه امور بود
که در پایان کار بمکافات کردارش که نسبت بصغار و کبار ادارة مملكت بروى کار آورد بدرخت آویخته شده
جزای اعمالش را دریافت چنانچه در موقعش مذكور میشود انشاء الله
ذكر مکافات کار خویش گرفتار شدن بلواپیان فوج اندری
ذكر دو جار
نکبت شدن
فوج اندری
در روز پنجشنبه ششم ماه ذیقعده جنرال غلام حیدر خان و کرنیل غلام حسن خان وغیره صاحب منصبان
و افسران افواج منصوره نظام که از پیش بشرح رفت راه سرداش و کوتهال مفسدین هوتکی و اندرى و تركى
و ناصری که در آن نیز فرستاده طالب امان شده بودند بر گرفته در موضع دپ با هم دوچار کردیده تازه حرب
شعله ور گشت و محمد اکرم خان کمیدان فوج بلوائی کشته گشته باقی همراهانش هزیمت یافتند و شصت تن از ایشان


( ٥٦٥ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
گرفتار دست دلیران سپاه ظفر همراه گردیده همه را سر بریده رؤس ایشانرا در قندهار و بنر کپتان مذکور را
روانه دارالسلطنه کابل نمودند و آن حدود را از وجود عنود ایشان پاك ساخته از کار ستیز و آویز بپرداختند و از
اعداد سپاه ظفر همراه درین جنگ گاه یازده تن جراحت یافته دو تن از سواران فوج سوارۀ ترکی با محمد حسین خان
قندهاری بقتل رسیدند و سکندرخان سرهنك با کرنیل غلام حسن خان و سپاهیکه در تحت رایت داشتند و دو ضرب
توپ با غارت و رخصت جنرال غلام حیدرخان در قندهار باز گشته تفنگیکه از پیش مأمور بودند مواظبت ورزیدند
و هم جنرال غلام حیدر خان با لشکر نصرت اثر که همراه داشت از موضع دب باز گردیده در قلعه جدید موضع
شنکی که احداث آن از پیش رقم گشت اقامت ورزیده بقیه مفسدین اندری و ترکی و هوتکی و ناصری دیگر نیروی انجمن
شدن و مردم را اغوا کردن در زبان و بازوی خود ندیده فرار وادی گمنامی گردیده پراکنده شدند و همدر خلال
احداث
اختلال مذکوره ایصال عمارات عالیه که در خور و شایان شأن پادشاهیست در موضع بغلان بامر حضرت والا
عمارات
بمهندسی برگد میرالسیدجان خان هندی احداث و در عرض دو سال آباد شد و انگاه که فتحیاب گردیدن سپاه پادشاهی
ییلاقیه بادشاهی
در موضع دب از عریضه جنرال غلام حیدر خان وغیره سران و افسران لشکر ظفر پیکر بسمع لطف مجمع حضرت
در بغلان
والا رسید بدستخط مبارك خویش همه را تفقد و تلطف فرموده بکار داد که برخورداران سپاه از افسر و سپاهی
در حفظ الهی باشند از خدمات بپاس خدا و رسول از شما راضیست زیرا که نیکان افغانستان در دول خارجه از سعی
و کوشش شما نیکنام شدند و مرا نیز نیکنام ساختید و از خداوند چنل و مانند نیکنامی دنیا و آخرت را برای شما
میخواهم فقط و پس از حصول فتح هشتاد و دو تن دیگر از اشرار ناصری و کاکری و توخی را که گرفتار شده
و تا اینوقت در اردو محبوس بودند در قندهار فرستادند و مقارن اینحال کرنیل سربلند خان که با فوج پیاده نظام
تحت رایتش در علاقه معروف قیام داشت با محمد صدیق خان کپتان و آخوندزاده عبدالکریم خان بزرگان اشرار
هوتکی ونغر را از راه استمالت و تسلیت مطمئن خواطر ساخته نزد خود طلبیدند و ایشانرا دل بجای آورده پذیرا
ورود
ساختند که مال تاراج شده مردم درانی را که غارت کرده اند تمام بدهند و اگر دوباره مصدر خطا شوند هفتاد
فرستادگان
هزار روپیه بصیغه جریمه بکار گذاران دولت برسانند و ازین اقرار خود سند مکتوبی داده باز گشتند و بمساکن
مردم بنیر
در دربار پادشاه
خویش آمده قرار گرفتند و سر بخط فرمان نهادند

* ذکر شرف بار یافتن فرستادگان بزرگان علاقۀ بنیر *
در روز شنبه دوازدهم ماه ذیقعده سه تن عالم خان وهاشم خان و محبت خان نامان فرستادگان بزرگان علاقۀ
بنیر با عریضه از جبار خان و امیر خان وغیره بیست و هشت تن رؤسای مردم آنجا حاضر در گاه عالم پناه شده
بار یاب گشتند و چون عریضه ایشان مشعر برسپاه و توپ خواستن و کوشمال دادن مردم باجور وغيره ومطيع
دولت افغانستان ساختن آنها بود حضرت والا ایشانرا رخصت باز گشت داده بزرگان بنیر را بکار فرمود
که تا جمهور مردم اسلام آن حدود و نواحی عهد نامه بدست ندهند کار ایشان باندیشه و خیال راست
نمیگردد زیرا که بدون پیمان و عهدنامه چون دولت انگلیس دوست ایندولت است نگران حال و متوجه خوف گرفتار شدن
احوال ایشان نخواهد شد والا آنها را راهی و ما را ادعائی در پیش است که کاهی مداخلت در امور آن مردم سه تن از
مفسدین
نخواهیم کرد فقط و همدرین اوقات پسر کل محمد خان جلال زائی اندری و پسر گل زار خان میر خیل و ملأ محمد سعید
اندری
خان قاضی کلات گرفتار دست ولات دولت گردیده از حضور اقدس والا سی تن از سواران نظام مأمور گشته
هر سه تن را با غل و زنجیر بپایه سریر سعادت مصیر سلطنت حاضر آورده تحویل شحنه عقاب و زندان عذاب شدند
و در روز بیستم ماه ذی قعده مردم منگل متوطنه اینطرف تهانه میورکه که شرح شرارت و مفسدت ایشان از
پیش گذشت برلشکر ایلجاری حمله کرده از هنگام ظهر تا شام بازار کارزار را گرم ساخته وقت شام که تاریکی غلبه شرارت
مردم منگل
شب حایل دم تیغ خون آشام گشت راه باز گشت بر گرفته دوتن از ایشان مقتول و دوتن دستگیر گردیده مغلول
شدند و از مردم ایلجاری شتکی بالغ بر محمود خیل و گربز و تیلی و درك چهل و پنج تن مقتول و چهل و شش تن


( ٥٦٦ )

(جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

مجروح شدند و در پایان کار چون عساکر فیروزی مآثر پادشاهی تمام اطراف جبال منگل را حصار داده و راه
گریز منگلیانرا از همه جهت مسدود ساخته بودند و حکم حضرت والا شرف اصدار یافته بود که تاخر من هستی
شانرا بباد فنا ندهند و دمار از روز کار ایشان برنیارند دست از پیکار برندارند منگلیانرا راه چاره تنك كرديده
لاجرم آهنگ اطاعت کرده ترك جنك نمودند واز جمله مردم خوست که باخصهای دولت چون دومغز دريك
پوست بودند بهدایت و استمالت سردار شیریندلخان از کوه جهالت فرود گفته طریق اطاعت پیش گرفتند و بمساكن
خویش باز گردیده مقام گزیدند و سردار شیریندلخان برادر و پسر هر يك از بزرگان ایشانرا ظاهراً بنام نوکر
وباطناً برسم يور شمال نگاهداشته بمزده ونويد ملازمت حضور اقدس والا همه را دل بجای آورد که روانه
دارالسلطنه همی کند و مردم منگل نیز حالت درك سعادت آنها را ديده و شنیده بزرگان ایشان چون ملك قاضی
و گل امیر و وزیر وصاحبخان ولعل ميرنامان با سی تن از بزرگان موضع غلنگ منگل بتوسط قاضی عبدالرحمن
وسعيد على متوفی از راه ضراعت بعزم اطاعت نزد سردار شیریندلخان آمدند و هر كدام يکيك تن از برادر و برادر
زادگان خود را بمثابه مردم خوست بسردار شير يندلخان دادند وقرآن مجید را حجت ترك معاندت دولت قرار
داده بمواجهه بزرگان خوست و جدران ووزیری وغیره عهد و پیمان درمیان نهادند که هیچنگ اهريك بخلاف
امرونهی سلطنت باشد نشوند و نیز اقرار و اعتراف نمودند که هرگاه دیگر مرده منگلی از اطاعت امر پادشاهی
سرباز زده پسران و برادران بزرگان خودرا برای ملازمت و خدمت دولت ندهند ایشان از پیش و سپاه پادشاهی
از قفه کار را بدیشان تنك نموده بدم تیغ همه را آشنا سازند و سردار شیریندلخان همه را بسخنان چرب و شیرین
دل بدست آورده رخصت مراجعت داد و خود بانتظام مهام مردم آنمقام پرداخت .

( ذكر ورود داکتر اومیر انام دندان ساز )
شرح حال
مرشد عارف
کامل ملا نجم الدین آخوند زاده

( در پشاور و شرح حال ملا نجم الدین رخ )

در روز یکشنبه بیست و سوم ماه ذی قعده داکتر اومیر انام دندان ساز که ملازمت دولت افغانستان را
اختیار کرده رهسپار خدمت شده بود وارد پشاور گرديده وميرزا عبد الخالق خان مأمور فروش بادام پاس
حضرت والا تهیه سفر او را نموده با اعزاز واکرام ره نورد کابل ساخت و شرفیاب حضور اقدس گشته بخدمت
محوله خویش پرداخت و هم بعریضه مورخه روز مذکور سپهسالار غلام حیدر خان که در باب جناب آخندزاده
ملا نجم الدین تکار داده خواهش وقوف گریختن یا رخصت واجازت وارد شدنش را در آنجا کرده بود از شرف
مطالعه ساطعه حضرت والا شرف کذارش یافته ارقام رفت که ملای موصوف بدون اجازت و بیرخصت
شرح حال از راه فرار وارد اندیار گردیده میدانید مترصد حال واحوال او بوده متوجه باشید که مرتکب فتنه شده
نور محمد خان حادثه بروی کارنیارد ومقارن اینحال نور محمد خان که روی فتنه چنانچه از پیش گذشت بسوی مردم
بن سر دار ولی سه پای نهاده بود وارد موضع لدم واقع اخیر دره نیاز پان شده و مردم سه پای وشه خیل وعبدالخیل
محمدخان

بدور او انجمن شدند واوهر پنج تن را در روزی يك روپیه انگلیسی داده ببزرگان هريك از طوائف
سه کانه مذکوره صد روپیه انعام عطا کرده ایشانرا مزده ونوید همی داد و همیگفت که از مردم افریدی جمعی
را نوکر نگاهداشته ازشما نیز ملازم گرفته در ماهی دوازده روپیه انگلیسی بهر واحدی میرسانم و سی لك روپيه
با خود حاضر دارم و آنمردم فریفته این ترهات وواهیات او شده اینقدر بخود نیندیشیدند که حمل ونقل اینقدر
مبلغ بدون صدها راحله متعسر بل متعذر است واگر کاغذی نوت انگلیسی و منات روسی باشد هم در ان محال
وجبال به پشیزی و چیزی نگیرند و نخرند بهرحال مردميكا بدورش گرد آمده بودند بگفتارهای کاذبه او اعتماد
کرده تصمیم عزم کردند که طوائف سه کانه عبد الرحيم خيل وعبد الخيل وسنکو خیل را نیز در فساد و عناد
باخود متحد و متفق ساخته آتش فتنه برافرو ند ولیکن ملا محمد رسول نام شنواری از طریق دینداری در بین
طوائف مذکوره درآمده بزلال صافية ينابيع نصيحت وموعظت ايشانرا از موالفت وموافقت نور محمد خان
و یارانش بازداشت چنانچه در گفتار سعادت آثار ملای مذکور نفاق در بین آنانیکه دل بمسراهی نور محمد خان


(٥٦٧)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
داده بودند و کسانیکه بادردارۀ ایشان ننهاده بودند افتاده منجر بمناقشه گشت و این کفتار و کردار نور محمد خان
از رقیمۀ ملای مزبور بسپه‌سالار غلام حیدر خان مکشوف افتاده او عریضه انگار پایۀ سریر سلطنت شد چنانچه
بقیه احوال نور محمد خان و حکم حضرت والا که درباره او شرف صدور یافت در جای وقوعش رقم میگردد
و مقارن انحال از عریضۀ تاجوجان اسحاق زائی رئیس مردم کوچی مأمورۀ بادغیس هرات که بغارت رفتن مال شرح حال
و مواشی ایشان از دست مردم فیروز کوه سابقاً بشرح رفت گوش زد حضرت والا گشت که در موسم بهار مردم کوچی
و تابستان بدون از آب مرغاب آب شیرین در باد غیس دستیاب نمیشود که انسان و حیوان در آنجا زیست بتوانند و هم مأمورۀ باد
پشه و مگس اشترانرا تلف میسازد که بهیچ گونه مردم مالدار در آنجا مقام گزیده نمی توانند و سرحد آنجا که غیس
چراگاه خوبیست زیاده بر توطن دویست خانه وار وسعت و گنجایش ندارد و اگر از مردم غیبر مالدار که
در تابستان از مگس و در زمستان از برف و یخ دواب و مواشی ایشان چون اندکاند و در خانه جای میگیرند سقط
و تلف نمیشود مسکن داده شوند نیکوست و حضرت والا در جواب این عریضه ارقام فرمود که مردم کوچی
نتوانستند حریف میدان نبرد چاوین از مردم بی نام سر فیروز کوه شوند پس چگونه در وقت بنهادن دولت روس
بآن حدود همت بر مدافعت خواهند تافت بنابراین مردم مالدار در باد غیس سکنا و قرار داده نمیشود هر جا که
میروند بروند تا دواب و مواشی ایشانرا مگس و خود ایشان را كيك در نفس کشیده نکشد فقط ویس از پیروز
مردم مذکور در زمستان به ییلاقات میمنه و ترکستان و در بهار و تابستان در هزاره جات رفت و آمد کرده ایذا
و آزار بسیار بمردم رعیت هر دو ولایت از قبیل تاراج مال و تلف زراعت وقتل نفس وغیره میرسانند و چون
حکومت در صدد بازخواست می برآید از آنجا که کوچی و خانه بدوشند از يك موضع بکوچیده در دیگر جا فروکش
نموده از راه مغالطه خود را بدست نمیدهند و اگر احیاناً گرفتار شوند پول بسیار بحکام داده خویش را
خلاص کنند
بقیه احوال جناب ملا نجم الدین آخوند زاده و نور محمد خان
بقیه احوال
ملا نجم الدین
در روز سه شنبه سوم ماه ذی حجه سال هزار و سه صد و چهار هجری پس از وصول عرایض سپه‌سالار غلام حیدر خان اخند زاده
و نقل عریضۀ
او با نقل
بپایه سریر سلطنت وشرف گذارش یافتن از حضور اقدس والا سپه‌سالار را ارقام رفت که در باب نور محمد خان
و ملاولی الله نیرنجی هر امری را که صواب داند در محل اجرا آرد و ملا نجم الدین که در لعل پوره کو چت اقامت گزیده حکم اقدس
و اثبت ورود نور محمدخان از تیراه در شنیوار تحريك او خواهد بود لهذا میباید سوار گماشته او را از خاک افغانستان که بنام او
بیرون کند یا گرفتارش ساخته محبوس نگاهدارد و مقارن انحال عریضۀ جناب ملای موصوف بشرف مطالعۀ حضرت شرف صدور
والا پیوست که مجبوراً فرار اختیار کردم که مبادا حضرت سلطانی بگفته حاسدان و غرض جویان مال دیگر مفسد پیش یافت
دانسته بقتل رسانند و یا بزندان بسپارند چنانچه مردم ظاهر بین ساخته و از خیالات کاذبه بهر یانه بودند که دایم هوای
شام پدر سردار دو راه بفاوت پادشاه واجب الاطاعت خواهد سپار دو حال آنکه پس از گذشتن شصت سال و بحال اوجود
عدم اولاد و عیال چگونه بقباحت این افعال بر میطیورد و بدان اقدام می نمود غلط و حضرت والا برای او مرقوم فرموده
مرسول داشت که شما را این جد و مرتبه نبوده و نیست و هر چند اهل غرض گفته باشند هم احتمال و گمان سروری
و بزرگی و برتری بر شما نخواهد رفت و اگر چنانچه شما را اینمرتبه و مقام حاصل میبود چرا در وقتیکه امارت افغانستان
معطل و تخت بی وارث و مردم افغانستان بی سر و امیر بودند این قبا و قامت شما راست نیامد حالا که پای ما در میان
و از فضل قادر سبحان رشته امارت مستحکم و کار سلطنت منتظم است از کجا ارباب غرض اینجامه را براندام شما
راست می آوردند کار همیافتده و حلاج نیست اگر خود بر نفس خویش این کا را کرده باشید جای شک نخواهد
بود چنانچه فرار کردن شما برهان آنست که خود را مجرمی قرار داده و ناطقید از تکبر ابو مسلمانه گردعوی نبوت
کرد جز اینجه سود که خوانند خلق کذابش گرفتم آنکه بشب کرمق همی تابد چه جای آنکه بیارز کی
بمهتابش خیالات خود شما این پرده‌ای وهم و پندار را در نظر شما کشیده و الاشمارا میدانستم که قدرت و توان
اینگونه افعال را ندارید اما وقتیکه حاضر محفل حضور شدید باشما از در لطف و مهربانی مکالمه و مخاطبه فرمودیم
و خود شما باعیان و السن و طعن گفته دشنام دادید پس چه روی داد که گفتار شما با کردار شما راست نیامد


( ٥٦٨)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
و بقول خدای عزوجل عمل نکردید که میفرماید لم تقولون مالاتفعلون این اندیشه غلط که شما را بقتل میرسانیدیم
یا زندان میسپردیم وقتی در خاطر شما خطور میکرد که دست رس برشما نمیداشتیم مدتی در شهر بودید و باز بحضور
آمدید و از محفل حضور رخصت رفتن در جای نور محمد خان کامگاران سردار حبیب الله خان و سردار نصر الله خان
خواستید و بعزت از مجلس برخاسته مرخص شدید آیا کدام لشکر چین و جلت حارس و نگاهبان شما بود که کار
گذاران دولت خدا داد درگاه و پیشگاه قبل از ملاقات و بعد ازان شما را گرفتار نمیکردند هیچ در اندیشه و خیال
ما و تعلقداران ما نگذشته و راه نیافته بود که بی سبب شما را بندی و گرفتار کنیم اگر اهل غرض است از پهلوی
خود شما برخاسته و اگر اندیشه باطل است از خاطر خود شما سر زده چنانچه بادعوی عارفی و پارسائی و اهل اللهی
گرفتید و از دربار پادشاهی روی برتافته رفتید زهی معرفت و ایقان که بالاف هدایت و ارشاد داخل طائفه باغیه
شنواری شدید و گردید هر چه گردید بر همه عالم مکشوف و ظاهر گشت که خیالات شما دیگرگون بود و خداوند
ما را از ملامتی نسبت بشما که بی حجت ظاهری متصدی ضرر و نقصان شما میشدیم محفوظ داشت و خوب شد که
از فرار کردن شما را شناختیم و هم شناخته خلق شدید حال شرم شما در بودن بداخل مملکت افغانستان نمیدانم
بهتر آنست که در ولایت خارجه بروید و هرگز توقف يك شب را بآن حدود جائز ندانید چه اگر در مملکت
افغانستان باشید جمی از لشکر ورعیت درباره شما بدکان شده مبادا بشما ضرر برسد و بودن شما باعث ضرر و نقصان
ترا باید حال شما میسازد پس در هر کجا باشید بسم الله قدمی برداشته از آنحدود برآئید و خود و ما را آسوده خاطر
نمائید باقی هم اعمال و افعالیکه در خیال داشته باشید خداوند بیدار و شحنه در بازار است فقط. و او پس از پرتو
وصول این منشور از اهل پوره كوچك برخاسته در علاقه سواد مشهور به صوات رفته جای گزید و از آنسوی
نور محمد خان که درین سه پای در آمده چنانچه بشرح رفت ملا محمد رسول نام مردم را از اتحاد و اتفاق او باز
داشته نفاق در میان ایشان افتاد و سپهسالار غلام حیدر خان از مکتوب او بر ماجرا واقف گشته باستحکام مواضع
مستعده پرداخت چنانچه فوراً صدتن از پیادگان ساخلو که با سپاه نظام در تحت رایت داشت با دو ضرب توپ از ده
بالا در بشبلاق فرستاد و هم ١٢٥ تن از سواران نظام بایشان همراه کرد و از قفای ایشان دویست تن دیگر
(۱) معابر از پیادگان ساخلو وصدتن پیاده از مردم ایلیجاری رهسپار ساخت که محافظت معابر (۱) و شوارع مواظب بوده
جمع معبر یعنی مترصد عبور و مرور نور محمد خان و همراهانش باشند تا اگر از راه فتنه انگیزی وارد آن حدود شود با او
جای عبور در آویخته از فساد بازش دارند و پاگرفتارش سازند و هم دویست تن پیاده از مردم مهمند تعلقه محمد اکبر خان لعل
و مرور و پوره را مأمور متولده که کرد که باسه صدتن پیاده ساخلو مقیمه آنجا پیوسته مترصد ورود نور محمد خان اقامت ورزند
شوارع جمع و نور محمد خان که با همراهانش از سبب نفاق طوائف سه گانه عبدالرحیم خیل و عبد الخیل و منگو خیل افسولتی
شارع یعنی در اغوا کردن آنها کار گر ننگردیده بسرعت و شتاب راه تیراه بر گرفته و از آنجا نیز بواسطه هم چشمی و معاندت
راه عام بطائكى مردم تیراه که با غوای ملا ولی الله عمل نکرده ترك یاری و مدد کاری او را نمودند خائباً به باسدو و هشتاد
تن دزدان ننگرهیده خو دوباره روی بسوی شنو ار نهاده بود در بین مردم عادل خیل در آمده مرده شنو ار که
اینگونه کردار و رفتار ناهنجار را از خداوند خواستار بودند نزد او انجمن گردیده عزم اشتعال نائره پیکار جزم
کردند و سپهسالار غلام حیدر خان از ورود او در آنجا خبر یافته عبد الکریم خان کیخانی را که در مزیشه بود
با دویست تن از پیاده نظام که در نزد او اقامت داشتند و جمعی از مردم ایلیجاری امر کرد که در بشبلاق رفته به پیادگان
ملحق شود و هم ملا محمد رسول را دوباره نزد مردم منگو خیل فرستاد که بهر حیله و واسطه که بداند و بتواند
نگذارد که آنمردم بانور محمد خان متفق و همداستان شوند و او در بین مردم منگو خیل رفته باتفاق ملك ازاد خان
مردم مذکور را که چند روز قبل ازین نور محمد خان از میان ایشان ناامید بیرون شده بود اندرز و هدایت کرده
با ایشان قرار داد که از راه اطاعت و خدمت دولت نور محمد خانرا بقهر وقسر (۱) از میان طائفه عادل خیل برون
(۱) قسر کنند و ایشان این امر را برعهده گرفته کوبا خراج او از حدود شنوار بر بستند چنانچه بپایه انشا، ا لله تعالى
حرکت خلاف و مقارن اینحال در شب دهم ماه ذیحجه زمان مردم مندین زائی که اراضی و املاک ایشان بمردم خوگیانی و غیره
طبیعت چنانچه از پیش بشرح رفت بامر اقدس والا داده شده بود از راه انابت نزد سپهسالار غلام حیدر خان آمده بزبان


(٥٦٩)
( جلد سوم ) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
ضراعت عفو تقصیر مردمان خود را خواسته طالب امان گشتند و چند فرد گاو که باسم قربانی با خود آورده بودند
پذیرفته نگردیده لکن از طرف سپهسالار تسلیت و دلجوئی یافته باز گشتند و در روز عید سعید مردمان ایشان نیز
حاضر آمده بزبان انابت و معذرت طالب خدمت شدند که بآب اخلاص وصداقت غبار عصیان وطغیانرا که
کرده بودند بشویند سپهسالار مسئول ایشانرا بگوش قبول شنیده همه را امید وار احسان شهریار جرم بخش
نمیته کار ساخت و باایشان قرار داد که آنگاه موطن و مسکن و مزارع شما مسترد خواهد گشت که با مردمیکه نور
محمد خان رادر شرارت یار و مدد کار شده اند در آویخته و خون ایشانرا ریخته خدمتی نسبت بدولت بتقديم رسانند
و ایشان نیز بمثابه مردم سنکو خیل اینمعنی را بعهده قبول نهاده بخرمی و خوشدلی رخصت مراجعت یافتند و ازین
سوی حضرت والا قانون مستمره نماز عید را باقامت مردم سکنه شهر و اطراف که حاضر دارالسلطنه بودند
در چمن کنار شمال شرقی بالا حصار بجای آورده و پس از شلیک یکصد و یکضرب توپ شادمانه عید بسلامخانه عام
پرتو نزول افکنده تمامت بزرك و كوچك افسران نظام و بزرگان عموم انام را از مأكولات ومشروبات غیر حرام
و فواکه و حلويات متلذذ وشیرین کام فرموده پس از ورود مسعود در دیوان خانه خاص اطفال بزرگان شهر
و خادمان اخلاص شعار را از عطای پنج الی ده و بیست دانه طلا و حلويات كيسه اميد بر آمود (۱) وهيچيك را (۱)
از خوان احسان مستمر محروم نفرمود ومقارن اینزمان چهل تن از بزرگان مردم سنکوخیل که ملا محمد رسول ترا مسوختن
دلالت وهدايت براطاعت دولت کرده بود با نصف مردم حیدر خیل و رحیمداد خیل و چهارتن از بزرگان عادل بعضی بر کردن
خیل نیز که نور محمد خان در بین مردم ایشان بود نزد سپهسالار حاضر آمده از اخلاص وصداقت خواهش خدمت
کردند وسپهسالار برفق مردم متدین ذاتی عفو تقصیرات همگنان را مشروط به بیرون کردن نور محمد خان
از میان مردم عادل خیل گماشته اینرا نیز برعهده ایشان نهاد که مساکن کساننرا که با او یکدل و در فتنه یکجهت
شده اند آتش زده بسوزند و ایشان که شوق خدمت از صدق در سر داشتند کشتن نورمحمد خان را برذمت همت
خود گرفته شب شانزدهم ماه ذیحجه را وعده قتل او باسپهسالار قرار دادند و هم درین ایام میان کل نام پسر فوت
ارشد احمد کل صاحب سوات بمرض و با بدرود جهان کرده سید کاظم بن سید محمود کنری را نیز از مرض مذکور پیران احمد
در حسن ابدال اجل موعود در رسیده جسدش را از آنجا در علافه مقم نقل داده در قبرستان اجدادش بخاك کل صاحب
سپردند وسپهسالار غلام حیدر خان پس از آنکه بزرگان حیدر خيل و سنكو خيل ورحيمداد خيل وعادل خيل وسید محمود
کنری
را از عطای خلعت دل بجای آورده قتل نور محمد خان و سوختن اما کن همراهانش را وعده گرفته رخصت
مراجعت داد كل محمد خان حاکم هزينه و سردار محمد عزیز خان برادر سردار شمس الدین خان را نیز که خواهش
خدمت کردند با ایشان همراه فرستاد و ایشان رفته در موضع چپل گزی مجرای پیران همراهان مترصد فرصت
محاربت فروکش کردند ناگاه شب موعود پیش آمده از جهته زر فامیکه و عده قتل نور محمد خان را بسپهسالار
داده بودند شیرزی نام عادل خیل با چندتن دیگر کمر بقتل او بسته در شب سه شنبه شانزدهم ماه ذی حجه دلیرا نه راه
بر گرفت و نزدیک قلعه که نور محمد خان دران جا گزیده بود رسیده طمینیکه داشتند و نتوانستند خودرا غریب
خوابگاه او کشیده دهن دوازده میل تفنگ را بجانب او کرده کشاد دادند و از قضا يكى باو نرسيده کزندی نیافت
واز آواز تفنگ مردم عادل خیل بدون از چهار شیکه نزد سپهسالار آمده قبول اطاعت کرده بودند تمام بمعاونت
نور محمد خان که با او همدستان بودند برخو استه باشاره او خانه شیرزی مذکور را آتش زده بسوختند وخود
شیرزی کریخته بده سرک رفته پناه گزید و بواسطه مردم آنجا از آسیب نور محمد خان ویارانش مأمون ماند و در
باین کار مردم عر شمشیر خیل از راه یاری نور محمد خان با مردم متدین ذاتی بمحاربه کرائیده دوتن از جانبین
کشته شده آتش فتنه افروخته گشت چنانچه بیاید انشاء الله تعالى وهمدرین آوان مردم کفتار قریه بخشیر
شبیخون زده هجده فرد کار از مردم هزاره متوطنه آنجا را غارت بردند و خواجه محمد خان فوجدار دره مذکور
با مردم اداره حکومتش راه انتقام بر گرفته یازده تن از کافران را کشته و شش تن از پسران و دختران ایشان را
اسیر گرفته با خود آوردند واعیان را که چپاولتی کیفر ودوتن برده بودند سراج الدینخان حاکم پخیشر از نزد
غزاه خریده بمحدد وهدیه بجناب مستطاب حرم احترام شاهی نمود و همچنین مردم ساید چبر ی مجتمع بقریه تی لو
کفار تاخته سه صد رأس بز و گوسپند وسیزده فرد گاو و دو تن دوشیزه بالغه با دوتن مرد پیر زمین غنیمت


( ٥٧٠ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
واسیری گرفته یازده تن را بکشتند وازجمله یکتن جاریه را بسراج الدینخان حاکم برسم سوغات دادند و او جهت
امیری در کابل آمده بخطه حضور انورش نمود و مقارن اینحال که نائره فتنه در شنو ار باشتعال بود چندین از دزدان
ورهزنان قوم کروخیل باهم سعد ویک خودش با نور محمد خان سالسله جنبان طغیان بود در نواحی تیزین آمده
بعزم دزدی و رهزنی جای گزیدند و مردم پایکرخیل ازین امر آگاه گردیده رهسپار گرفتار ساختن ایشان شدند
و آنها خبر یافته از نواحی تیزین برخاسته فراراً جانب سمد و شتافتند و همدرین هنگام سردار عبدالقدوس خان که
از هرات آمده چنانچه گذشت خانه نشین گردیده و پس از چندی مشمول مراحم شاهانه گشته از حضور انور
باهتمام صندوق عدالت سرافرازی یافته مأمور گشت که عرایض مردم ولایت و بلدان بعیده را که در سال دو دفعه
بذریعه صندوق مذکور بپایه سریر سلطنت میرسد از شرف مطالعه والا گذارش داده هر امری که عزصدور یابد
باجرای آن پردازد چنانچه او ازنجا اندك اندك اعتبار یافته در پایان کار بمنصب ایشيك آقاسی دربار معدلت مدار
و حضور شهریار تاجدار معزز گشته گردن افتخار برافراخت
فرار کردن ذکر فرار کردن سردار محمد ایوب خان بار دوم از طهران
سردار محمد و خود را بدولت انگلیس سپردن او
ایوب خان و همدرین آوان از اخبارات وقایع نگاران مقیمۀ طهران که طریق خدمت دولت افغانستان میسپردند خبر
دفعه دوم از عزم سردار محمد ایوب خان بکار گذاران دولت سعادت آیت رسیده از انجمله قاضی سعد الدینخان حکمران هرات
طهران بمجرد سمعن كفتن ایلچی درویش محمد خان بن لاله اسمعیل خان را بايك رأس اسپ و دو توپ گزك ويك توپ
پرند هراتی ظاهراً بعوض يك مبل تفنك كه كرنيل مكلين انگليس از پیش وی داده بود از هرات در مشهد فرستاد
وباطناً او را تعلیم کرد که نزد میرزا یوسف خادم دولت افغانستان جای گزیده از عزم واراده سردار محمد ایوب
خان وغیره فراریان بزرگان افغان که در مملکت ایران هستند علم حاصل کرده بوی آگهی دهد و پس از رفتن
او در مشهد فرار کردن سردار محمد ایوب خان با چند تن خادمانش از طهران مشتهر گردیده كرنيل مكلين از
فرار کردن و روی بسوی افغانستان نهادن او بمیرزا یعقوب علیخان خادم دولت انگلیس که در هرات بخدمت
واقعه نگاری اقامت داشت برنگاشت واو بقاضی سعد الدین خان حکمران آنجا اطلاع داده وی فورا باستحکام
سرحد وثغور وانسداد راه عبور سردار مذکور بجانب افغانستان پرداخت چنانچه بنامه محرمانه بسردار محمد
یوسف خان حکمران فراه وسردار نور محمدخان حکمران قندهار خبر داد که محافظت سرحدات کراشیده غافل
از ورود سردار محمد ایوبخان در خاك افغانستان نشوند وازآنسوی سردار نامدار مذکور وارد علاقه خواف
گشته خبر ورودش در انجا بحکمران هرات رسید و او بسرعت هرچه تمامتر فیض محمد خانرا باصدتن سواره نظام
و پنجاه تن سوارۀ کشاده ومير اسمعيل خان از هرات رهسپار دفع اوساخت چنانچه میراسمعیل خان در حدودخواف
رفته کمین گزید وجنرال غوث الدین خان در موضع منو بانتظار ورود سردار محمد ایوب خان استوار نشست واز انجا
تاوهۀ ذوالقار وپل خاتون راتيك درزیر حفاظت آورد وخالقداد خان مأمور حدود اسفزار گشت که ازانجا
تا ولایت قاین حارس باشد وحيدر قلیخان جمشیدی راه حفاظت حدود قلعه کاه وانار دره برگرفت و جنرال
غوث الدینخان حدود بادغیس وغیره مواضع متعلقه خودرا در تحت حفاظت گرفت وسردار محمدایوب خان وارد
خواف شده بود جرأت داخل شدن درخاك افغان را نتوانسته واز استحکام معابر نیروی پیش آمدن را در خود
ندیده ناچاراز آنجا در مشهد نزد کرنيل مكلين رفته خودرا بدولت انگلیس سپرده ازایران برفتنش در هندوستان
رضا داد وکرنيل مذکور مژده ونوید این امر را بذریعۀ مكتوب بحكمران هرات داده او بعرضه نگاریه سرير
سلطنت شده در شام روز پنجشنبه نوزدهم ماه ذیحجه جينيكه حضرت والا در یکتوت مهمان شهزاده آزاده
فرزند ارجمند برومندش سردار حبیب الله خان بود بعرضه او بشرف مطالعه اقدس پیوسته از خارخار فتنه سردار
مذکور خاطر انور آرمیده گشت و مقارن اینحال احمد نور خان بر کزئد قوم باری که از سردار محمدایوب خان
جدا افتاده بود بامید وروداو درهرات داخل جلگای هرات کشته در قریه بغنی غلام محمد خان بن ولی محمد خان
جمشیدی قصد گرفتن او را کرده باهم در آویختند وغلام محمد خان از دست او بقتل رسیده آخرالامر خود او را


( ٥٧١ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
نیز رجب علیخان رساله دار وسواران نظام که باو همراه بودند کشته جسدش را در مرکز سقف گنبد چارسوق
هرات آویخته عبرة للناظرین ساختند و همدر خلال واقعات مذکوره عنائت نامهٔ با بتهٔ حضرت والا که
بنام میر محمد عظیم بيك سه پای هزاره دای زنگی وغیره چنانچه از پیش گذشت شرف اصدار یافته بود بتوسط میر یوسف
بيك و محمد امیر بيك ايلخانی وابراهیم بيك سرجنگل بایشان رسیده وازهمه مردم باغستان که فرمان بنام ایشان
رفته بود میر محمد عظیم بيك نامهٔ بمیران مذکوره فرستاده پیام داد که هر آئینه پذیرای اطاعت وجاده پیمای طریق
انقیاد سلطنت میباشم اگر چنانچه دیگر مردم هزاره که تاکنون سر بخط فرمان ندارند از اطاعت پادشاهی سر
بتابند و افواج قاهره رهسپار تنبیه وتهدید آنها شوند سر را قدم ساخته باتفاق سپاه ظفر همراه با جان در تن
ورمق در بدن داشته باشم بخدمت بکوشم ومیران موصوفه این نامه و پیام او را با عریضهٔ از خودها ارسال پایهٔ
سریر سلطنت نمودند وحضرت والا از راه چاکر نوازی وذره پروری بقلم خاص نگار فرموده میرانسی را که
واسطهٔ این کار کرده بود اعلام نمود که شما از طرف من مأمورید که با او سخن رانده وامیدوار احسان دولتش
ساخته وتسلّیت داده مطمئن خاطرش نمائید که خلعت و خطاب سرداری را بشرط خدمت وظهور صداقت سزا
وار خواهد بود واکنون میباید عهد وپیمان اطاعت از او بینو کنند خدا ورسول ودوازده امام گرفته ارسال
حضور نمایند وانشاء الله تعالی رقم وخلعت سرداری برای او مرحمت میشود و باعث سرافرازی ونیکنامی شما
که واسطهٔ کار اوهستید نیز خواهد شد زیرا که ما خدمتگار بکار داریم والبته خدام را سر افرازی بکار است
فقط وپس از پرتو وصول افکندن این رقیمه سعادت شمیه جان محمد خان حاکم دای زنگی و هرسه‌تن میران هزاره
که مذکور شد با فرمان مهرافشان دستخطی حضرت والا راه علاقهٔ سه پای برگرفتند ومیر محمد عظیم بيك ازين
امر آگاه شده طریق استقبال برداشت وبترناز کتل چرخ واقع ابتدای علاقهٔ سه پای با جان محمد خان حاکم
وهمراهانش ملاقی گشته عهدنامهٔ اطاعت مرقوم وبحالیف خدا ورسول وقرآن مجید ودوازده امام رضوان الله
علیهم که حضرت والا رقم فرموده بود مؤکد ساخته بدیشان سپرد واظهار کرد که اول رقم و خطاب سرداری
از پیشگاه حضور فیض گنجور اعلیحضرت شهریاری بنامش شرف صدور یابد وهم مسماة شاه ناز آغه خواهر
محمد عظيم بيك بن آقا حسین بيك که از وقت برادر مذکورش بواسطهٔ امری گرفتار زندان کابل است ازمرحمت
حضرت والا بحوالهٔ از دواجش درآید بعد بواسطهٔ اعتبار رقم وخطاب سرداری که حضرت شهریاری اورا
مفتخر ساخته بنوازد رهسپار طریق خدمت شود وایشان مأمول اورا قبول نموده بوی گفتند براه شرفیاب
شدن حضور اقدس والا برگیرد و یا مالیات اراضی متعلقهٔ خود را بکار گذاران دولت سپارد واو با ایشان قرار
داد که پس از روزسی‌ودهم ماه محرم الحرام ساله‌قبه امانی و آمال کشته جبین ضراعت بعتبهٔ علیا سوده بتیم سدهٔ
سنیه بتقديم خواهد رسانید چون سخن بدینجا رسیده گفتار ایشان بپای رفت جان محمد خان حاکم اورا وهمراهانش
ازالبسهٔ خویش خلعت عطا کرده از هم وداع کردند و در روز بیست ونهم ماه ذیحجه ماجرا را معروض پایهٔ سریر سلطنت
نمودند چنانچه امریکه از پیشگاه حضور اقدس شرف نفاذ یافت در موقعش رقم میگردد انشاء الله تعالی
* ذکر صدور منشور ملاطفت دستور بنام *
( بزرگان هزارهٔ جاغوری )
وهمدرین آوان عریضهٔ از بزرگان هزارهٔ جاغوری مبنی (۱) بر اظهار خدمت وعدم مداخلت در قتل میرزا محب‌علیخان
حاکم ایشان بپایهٔ سریر سلطنت رسیده از شرف مطالعهٔ حضرت والا گذارش یافته ازحضور ساطع النور فرمان
رفت که شرح ارادت ودولتخواهی خود را از ابتدای بغی طایفهٔ الدری وترکی وغیره معروض داشته وگواه
خدمات واخلاص خود ها جنرال غلام حیدر خان وقاضی میر نعمت‌الله خان وسید علی تقی شاه وسید قاسم
وغلام حسین خان ونور محمد خان پسر ولدهٔ گلستانخان را که خادمان دولتند یاد کرده و خویش را از سه طایفهٔ
دیگر که مرتکب فتنه وشر شده بودند جدا وبیدخل نگاشته اید سراسر حالی رای ماشد واگر چه تصدیق
خدمات شما مشروط بتحقيق وادای شهادت اسامی مذکورهٔ فوق بود که جویا میشدم ولیکن چون بخم کلام
خود را بسوگند کرده اعتراف نموده اید که بخدا ونجف آل عبا قسم است که ما مردم جان دسته جان فشانی
وخون ریختن خود را در راه دین ودولت فرض میدانیم اطمینان کامل دست داده سوگند شما را راست واز

شرح حال
میر محمد
عظيم بيك
سه پای

ذکر مراحم
ملوکانه نسبت
بمردم جاغوری

(١) مبنی
بتقديم نون
وبا مشتق از
نباء بمعنی خبر
است یعنی خبر
دهنده واینکه
بتقديم باپر
نون میخوانند
غلط است