(۳۸٤)
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )
باز گشت و بامداد روز دیگر باز برپشته مذکوره فراز شده اثری از اسباب محاربه ندیده فرود شد و آسوده خاطر
ذکر کشکاش
هواخواهان
امیر شیر علی
خان
مواظبت امور مهمه سپاه و کاروبار خویش پرداخت - کشکاش کردن کار گذاران و هواخواهان امیر شیر علیخان
باینکه سردار محمد افضل خانرا ببرادر و پسرش سپرده کار را بمسالمت انجام کنند و در روز پس از صعود وهبوط
سردار عبدالرحمن خان بر پشته مزبوره و دولتخواهان امیر شیر علیخان خود را مغلوب دیده باهم مشورت کرده
قرار دادند که سردار ولی محمد خان را از زندان کشیده وعذر حبس اورا خواسته از راه طلب صلح نزد سردار
محمد اعظم خان وسردار عبدالرحمن خان بفرستند چنانچه از محبس کشیده عذر محبوسیتش را سردار محمد ابراهیم
خان بتقصیر گفتن خویش خواسته نزد سردار محمد اعظم خان و سردار عبدالرحمن خانش فرستاده پیام دادند که
باسپاه در جلال آباد رفته زمستان در آنجا بسر برند تا از امیر شیرعلیخان کس فرستاده مملکت غنایم نقسم دار محمد
افضل خانرا روانه کابل نماید که تا مهد ترکستان رفته آن مملکت بقرار سابق از ان او باشد و کابل وهيرات و قندهار
و غزنین و جلال آباد را از امیر بوده قناعت ورزد و ایشان رها شدن سردار محمد افضل خان و رفتن ترکستان را
پذیرفته از رفتن در جلال آباد ابا کردند زیرا که بخود اندیشیدند که اگر در جلال آباد رویم از ترکستان دور میشویم و
انتظار ما بترکستانست پس اگر در جلال آباد باشیم و امیر شیر علیخان رای هواخواهانش را مسلم ندارد البته متساحل شده
بهیچ جانب دست ستیز و پای گریز نخواهیم داشت پس پیام دادند که از تره خیل کوچیده چهل روز در کوهستان
اقامت گزینم تا که احوال امیر شیر علیخان از قندهار رسد واقامت کوهستان را از بهر آن اختیار کردند که در
صورت عدم قبولیت امیر شیر علیخان صوابدید هواخواهانش را ومغلوبیت ایشان مانع در مراجعت جانب ترکستان
نداشته باشند و کابلیان قبولیت معنی کرده بحوالة ايشيك آقاسی شیردل خانزا در قندهار نزدا میر شیر علیخان فرستادند که سردار
محمد افضل خانرا با خود در کابل آرد وسردار محمد اعظم خان با سردار عبدالرحمن خان از تره خیل بجانب کوهدامن
کوچ داده سردار محمد اعظم در چاریکار و سردار عبد الرحمن خان در قریه قلسچاق کوهدامن فرود کشته
از دورا بدهات تقسیم کردند که از سرما آسیب وزیانی نبینند وعترصد رسیدن احوال از قندهار نشستند .
ذکر رفتن
سردار فتح
محمد خان در
جلال آباد
ذکر رفتن سردار فتح محمد خان
( وسردار یحیی خان مرحوم در جلال آباد )
و پس از احوال مذکوره قرار داد مزبور سردار فتح محمد خان و سردار یحیی خان با چهار فوج پیاده و يك فوج سواره
وشش ضرب توپ و سواره کشاده و جنرال میر حیدرخان و جنرال ولید محمد خان آهنگ رفتن جلال آباد کرده سردار محمد
یوسف خان را نیز تکلیفی همراهی کرد واو قبول کرده لیکن همعنانش نرفت و پس از انکه او وارد جلال آباد شده درباغ
سردار غلام حیدر خان مرحوم منزل گزید وی از عقب او رفته چندی با او بسر برده بعد در موضع کچ بجای عصمت
الله خان خاوی خود رفته گاه گاهی نزد سردار فتح محمد خان میشد و اننگاه که ماه رمضان بسر رسید وايشيك آقاسی شیردل
خان نزد امیرشیر علیخان شرف بار حاصل کرده از سبب وعده وقراریکه با سردار محمد اعظم خان وسردار عبدالرحمن
خان داده بودند مورد عتاب گشت و با مر او بغزنین مراجعت کرده خود امیر شیر علیخان بتهیه لشکر و بسیج سفر کابل
پرداخت و از سفر گفتن ایلچی خلاف قرارداد یکه خیر خواهان امیر شیر علیخان کرده بودند ظاهر گشته سردار
محمد اعظم خان وسردار عبدالرحمن خان در اواخر ماه حوت که دم سردی هو افرو نشست جانب کابل جیش در جنبش
آوردند و سردار محمد رفیق خان را با مردم الوسی تکاب و نجراب از راه تره خیل مأمور کرده خود با تمامت سپاه
وسردار محمد شریف خان راه کاریز میر بر گرفتند که از جانب پغمان وارد شهر کابل شده متصرف شوند
ذکر فتح قلعه
دوده مست
ذکر محاربه سردار عبد الرحمن خان
( وفتح قلعة دوده مست )
و پس از ورود در کاریز میر نخست سردار عبدالرحمن خان با دو هزار سوار و دو بیرق خاصه دار وشش ضرب توپ
صاعقه باره طبری بالای سرتیپ عزیز الله افغان که باده بیرق خاصه دار در قلعه دوده مست قرار داشت حمله نموده دیوار


(٢٨٥)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علی خان ) ( سراج التواریخ )
قلعه را هدف گلوله توپ کرده سرتیپ مذکور را با خاصه دارانش مقهور و غلبه از قلعه کشیده متصرف شد و او با همراهانش
از راه هزیمت بکابل در شده سردار عبدالرحمن خان هردو بیرق خاصه دار را که همراه داشت باصد سوار و دو ضرب
توپ بمحافظت قلعه گماشته خود بکار یز میر مهاجرت کرد و روز دیگر از انجا باعمله و تمامت سپاه کوچیده از راهیکه
سیل بر بود وارد قریه افشار نامک جمی شد و روز دیگر از انجا حرکت کرده در میدان کنار ده مرنك فرود گشت
و سردار محمد اعظم خان داخل کابل شده در جای سردار عبدالغنی خان واقع اندرابی منزل گزید و سردار محمد ابراهیم
خان با امیر شیر علیخان در بالاحصار متحصن گشته قلعه داری پرداخت و سردار عبدالرحمن خان اطراف بالاحصار
را تنگ گرفته بر محاصره افراخت و اعیان کابل کفه میزان سردار عبدالرحمن خانرا گران دیده از طریق اطاعت
نزد سردار محمد اعظم خان شتافته از سردار محمد ابراهيم خان روی دل بتافتند
( ذکر فتح قلعة بالا حصار )
ذکر فتح بالا
و چون نه روز از محاصره گذشت از جمله بزرگان کابل که نزد سردار محمد اعظم خان شده بودند حافظ جی حصار
و سردار شاه دوله خان و میرزا عبدالرزاق خان مستوفی در بالا حصار نزد سردار محمد ابراهیم خان رفته او را با جنرال
شیخ میر بم نشان داده دروازه بالا حصار را بکشودند و جنرال شیخ میر نزد سردار محمد اعظم خان شده قبول اطاعت
کرده سردار محمد ابراهیم خان در حرمسرای پدرش امیر شیر علیخان در امده بازنان نشست و بالا حصار مفتوح
شده سردار محمد اعظم خان در جای سردار عبدالغنی خان برخواسته داخل بالاحصار گشت و بدرب حرمسرا رفته
سردار محمد ابراهيم خانرا تسلی و دلجوئی داده بیرون کشید بعد سردار عبدالرحمن خان سرتیپ سکندر خان را
با پنج بیرق خاصه دار نزد عمش بمحافظت بالاحصار گماشته خود با تمامت سپاه از کنار ده مرنك کوچ داده در میدان
سياه سنك فرود گردیده اقامه گزید و مدتی جدید نوکر نگاهداشته بزیر دست عبدالرحیم خان مقرر کرده تمام
امور را بوی سپرد و میر محمد حسین خانرا بترلو گر گرفته بنویسند گی او تعین کرد و چهل و پنج روز در انجابسر برد
( ذکر توجه اعلیحضرت امیر شیر علیخان )
ذکر توجه
امیر شیر علی
( از قندهار جانب کابل )
خان جانب
و از جانب قندهار امیر شیر علیخان باهشت فوج پیاده هفتصدی و توپخانه و سردار شیر علیخان قند هاری کابل
و سردار میر افضل خان و سردار خوشدل خان و سواره ملکی روی بسوی کابل نهاد و سردار محمد افضل خان
را همچنان نظر بند باخود برداشته راه بر گرفت و سردار عبد الرحمن خان پس از توقف چهل و پنج روز
در میدان سياه سنك از توجه امیرشیر علیخان واقف گشته ثلث لشکرش را در کابل نزد عمش گذاشته خود با دو ثلث
دیگر و سردار محمد رفیق خان و سردار محمد اسمعیل خان و سردار محمد عزیز خان جرنیل شیخ میر را در کابل
گذاشته راه مدافعه برگرفت و بانه هزار تن مرد پیکار و سی ضرب توپ جلوی و قاطری رهسپار غزنین شد
و خدای نظر خان وردك حاکم انجارا با ايشيك آقاسی شیر دل خان که از قندهار مهاجرت کرده و خبر فتح کابل را
شنیده در غزنین توقف کرده بود بحصار به انداخت و بازده روز بعزم تسخیر غزنین بسر برده چون توپ یزون
نداشت کاری نتوانست از پیش برد تا که امیر شیرعلیخان وارد قره باغ شده سردار عبدالرحمن خان آگاه گشت که
امیر موصوف با لشکر بزرگی از پیاده نظام و توپخانه و سوار کشاده قندهار و پشت رود وفراه و هرات که بجهل
هزارتن منتهی میشود در قره باغ رسیده است و سردار عبدالرحمن خان نظر بقلت سپاه خویش هراسناک گشته
با سردار محمد رفیق خان مشورت کرده از عدم توانائی صلاح کار جست که از دور غزنین برخیزد و اورأی داد که
اگر لشکر خائف گشته حمل برهزیمت نکنند صواب آن است که اطراف شهر را فرو گذاشته در موضع مستعدی (۱) بلفظ
اماده جنك شويم واو که بر لشکرش اعتماد داشت پاسخ داد که فوجی تربیت و ترتیب نکرده ام که بدول شده بخلاف من افغانی سپید
راهی بر گیرند پس از دور غزنین در اوائل ماه ذی الحجه سال ١٢٨٢ هزار و دوصد و هشتاد و دوی هجری ده یعنی دهه
برخواسته ششصد سوار بسر براه اردوی امیرشیرعلیخان که وارد شیفل (۱) اسپین ده شده بود گماشت که فضای لشکر سفید


(۲۸۹)
(جلد دوم) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )
را مستحکم داشته باشند تا براهی راه بر گرفته از حمله خصم ایمن باشند چنانچه در شب همیر شده از دهنه شیر
عبور نکرده بودند که دو هزار تن از سواران قندهاری و هراتی و پشت رودی که امیر شیر علیخان بعزم عقب گیری اردوی
سردار عبدالرحمن خان که از کوچہ داش خبر نداشت کاشته بود که از راه خفا اسپداده در قفای لشکر سردار
(۱) موصوف کین گرفتند با خودش با تمامت سپاه از پیش و ایشان از قفا اردوی او را در میان گرفته (۱) مستاصلش
مستاصل از سازند بانشصد سواره مأموره سردار عبدالرحمن خان که آنجا مذ کور شد دو چار گشته در تاریکی شب باهم در آویختند
بیخ برکنده و هم مأمورین سردار عبدالرحمن خان از کثرت سوار خصم و شعله ور شدن آتش حرب بوی خبر داده پای همت
فشردند و او دوفوج پیاده از راه معاونت سوارانش رجمت داد چنانچه در عین گیرودار ببروقت آنان رسیده
دست بآلات جنك بردند و سواران امیر شیر علیخان را هزیمت داده دو برق و سه نقاره بدست آورده اسلحه
کشتگانرا بغنیمت گرفته مظفر و منصور از عقب اردو راه برداشتند و بلشکر پیوسته بعد از دهنۀ شیر عبور کرده
چون وارد منزل ششگاو شدند امیر شیر علیخان ده هزار سوار دیگر فرستاده ایشان از سپاه سردار عبدالرحمن
خان اثری ندیده مژده دادند که او با لشکرش هزیمت یافته جانب کابل رفته است و امیر شیر علیخان بنوید اخیرشلك
شادیانه کرده سوار بسیاری بتعاقب کاشت که سردار عبدالرحمن خان را در هر جا که بیابند دستگیر کنند و او
از منزل شش کاو برخواسته جنرال نصیر خانرا با عبدالرحیم خان پیش رو لشکر قرار داده سردار محمد رفیق خان را
( ۲ ) ساقه با جمعی از سپاه جانب دست راست کاشته خود باچهار فوج پیاده و دوازده عراده توپ از (۲) ساقه راه بر گرفته
فوج پسینه بود که سواران امیر شیر علیخان در رسید و سردار عبد الرحمن خان تنها اسپ شجاعت تاخته شش تن از ایشان
و آخرین را بضرب کلوله از پا در آورد و لشکرش از مشاهده این جرأت آواز باچهار بار بلند کرده رو بجنك نهادند و در چنين
حالت سردار شجاعت دثار يك فوج پیاده را در مغاکی امر ایستادن کرده فرمود که هروقت صدای توپ بالا
شود ایشان نیز بر خصم حمله کرده شلك تفنك نمایند و خود بثانی راه بر گرفت تا که سواران امیر شیر علیخان
بخاك مذكور راه نزديك كردند انگاه سردار عبدالرحمن خان هر دوازده توپ را که همراه داشت بروی کار
آورده ایشانرا هدف کلوله توپ ساخت و فوج پیاده مزبور نیز از کمین گاه برخواسته دست بآلات حرب بردند
وبيك حمه قریب هزار تن آدم واسپ را بخاك هلال انداخته بقیه السیف پشت بخنک دادند و از کابو له رس توپ دورتر
رفته چپ و راست تردد همیکردند تا که باز فرصت یافته سه صد سوار از دیگران جدا شده بر دنباله اردوی سردار
عبدالرحمن خان تاختند و او ایشانرا هدف کلولۀ توپ ساخته هزار سوار برکاشت که تاخته همه را دست گیر
سازند و هم يك فوج پیاده را صف بسته امر ایستادن کرد که مبادا همه سواران خصم از راه معاونت آن سه صد
سوار پیش با فوج پیاده بتدافعه گرایند و سواران سردار عالی تبار یکصد و پنجاه تن از سواران مذکوره را
دستگیر کرده نزد او آوردند و مابقی از راه فرار بیارانشان پیوستند و او اسیرانرا منت اطلاق بر ذمت نهاده رخصت
داد و ایشان بهمراهان خود پیوسته داستان از رشادت سپاه و مدارای سردار عبدالرحمن خان بپای بردند بعد همه
ایشان از ترکتاز بازمانده روی بسوی قلاع مردم وردك نهادند و مردم مذکور از در آمدن بقلاع خود ایشانرا
مانع کردیده باهم در آویختند وصد تن از مردم وردك را بکشتند و سرهای کشتگان را با خود نزد امیر شیر
علیخان برده منسوب بلشکر سردار عبدالرحمن خان نمودند و از قضای ایشان اقربای کشتگان از راه داد
خواهی نزد امیر شیر علیخان رفته همه را از اظهاریکه کرده بودند خجل ومنفعل ساختند و سرهای کشتگانرا
بازپس آورده دیگر بار خواستن نشد بعد امیر شیرعلیخان از اسپین ده کوچیده درغزنین وسردار عبدالرحمن خان
در هفت آسیا فرود آمده بعد سردار نیکو اطوار وارمید آباد شده در مواضع مستعده سنگرهای سدید برافراخته
آماده جنگ استوار نشست و امیر شیر علیخان چهار روز در غزنین درنگ کرده سردار فتح محمد خان و سردار
یحیی خان را که در جلال آباد بودند فرمان فرستاده تا گهپی داد که با چهار فوج پیاده که همراه دارند و عصمت الله
خان و ارسلاح خان و مردم الوسی جلال آباد و نواحی آن روی بسوی کابل نهند تا از دو جانب خصم را در میان
گرفته بمرام فائق آیند و روز پنجم سردار محمد افضل خانرا با سردار محمد سرور خان بن سردار محمد اعظم خان


( ۲۸۷)
(جلد دوم) (ذکر وقائع اعلیحضرت امیر شیرعلیخان) (سراج التواریخ)

دار غتن بین نزد سردار محمد عمر خان بن سردار محمد اعظم خان و سردار شیندوار خان و سردار سکندر خان
پسران سردار سلطان احمد خان که سابق از هرات آورده و در آنجا محبوس بودند گذاشته خود باسپاه راه کابل
را گرفت و در وقت حرکتش سردار محمد افضلخان کس ترا و فرستاده پیام داد که سردار میر افضل خان و نائب
سلطان خان انگلی زائی را با چند دیگر که مجرب و معتمد باشند نزد او فرستد تا سخنی بدیشان گفته و در نزد او
باز داشته شود و او ایشانرا روانه داشته وی در معرض بیان آورد که اگر چه امیر شیر علیخان سخن مرا حمل
برغرض کرده بگوش قبول نا نخواهد داد باری از طریق العام حجت باو بگوئید که روا ندارد که خون مسلمانان
ریخته شود و دشمنی درین خاندان شاهی بیدار و جاوید ماند زیرا که سردار محمد اعظم خان و سردار عبدالرحمن
خان چندی آواره وطن شده یکی در راولپندی و دیگری در بخارا گرفتار محن بوده که گویا تن بمرك داده بادوطن
کرده اند و هزار بار مرگرا بر زندگی ترجیح داده داد رزم خواهند داد پس صواب آنست که مزارها و رینصت دهد
که رفته ایشانرا بجانب ترکستان رخصت دهم و بدانجا رفته بقرار سابق روز بسر برم و راه اطاعت بسپرم وامیر
شیر علیخان سخنان او را نپذیرفته فرمود که اگر قبول این امر کنم تمامت مردم جل و هراسم کرده اطاعت
و سپاسم نکنند و تا آنوقت دست از جنك باز ندارم که ایشانرا از رود جیحون بگذرانم بعد از یکه امارت را
تقویت کرده خود راه کشا می بگزیرم و حالا همچنانکه هستید نظر بند باشید

ذکر حرکت کردن سردار فتح محمد خان
و سردار یحیی خان از جلال آباد بجانب کابل

وسردار فتح محمد خان بمجرد وصول فرمان امیر شیر علیخان از جلال آباد با سردار یحیی خان و سردار زکریا
خان ومیر آخور احمد خان وعصمت الله خان ولیار صلاح خان وشاه مرد خان حاکم آنجا وسید محمود خان کنری
و لشکر شاپن وجنرال میر حیدر خان وجنرال ولوخان روی بسوی کابل نهاد و سردار محمد اعظم خان که در کابل
بود از توجه او آگاه گشته سرفراز خان بابکر خیل را امر کرد که در موضع دو آبه رفته مردم الوسی را بمدافعه
برانگیزد تا سردار فتح محمد خان را گرفتار پیکار نموده از آمدن بکابلش بازدارند و از قفای او سردار محمد یوسف
خان را نیز که از جلال آباد آمده مورد اشفاق سردار محمد اعظم خان شده بود با دویست پیاده ساخلو و ملك
شیرگل خان مامور کرده از طرفی سردار فتح محمد خان خود را آسوده خاطر ساخت و بخواهش سردار عبد الرحمن خان
که مکتوب فرستاده او را با مداد خویش طلبید از کابل روی باردوی او نهاد و قبل از پیوستن بلشکرگاه سردار
عبدالرحمن خان چون مردم وردك را روی دل جانب امیر شیر علی خان بود علوفه را از سپاه سردار والا تبار
بازداشته او قریه الخی را در روزیکه امیر مذکور در منزل هفت آسیا فروکش کرد تاخته علوفه بیست روزه برای
سپاه خویش آماده کرده باستحکام سنگر و مواضع مستعده پرداخت

ذکر محاربه سید آباد

و مغلوب شدن اعلیحضرت امیر شیر علی خان

واز انسوی امیر شیر علی خان در روز سوم حرکت کردتش از غزنین بمقابل لشکرگاه و سنگر های سردار
عبدالر حمن خان فرود آمده روز را بائین بگشاد دادن توپ بشام رسانیدند وامیر شیر علی خان در شب نیاسوده
سردار شیر علی خان قندهاری را با هشت فوج پیاده و چند ضرب توپ جانب راست لشکرگاه سردار عبد الرحمن خان
تعیین کرده با او قرار داد که در اول طلوع صبح خود را در هر یکاه رسانیده متوصد حمله اوباشد که بمجردیورش
آوردن خودش از پیش روی سنگر های سردار عبدالرحمن خان و او از جانب راست حمله کرده کار را یکسره
کنند چنانچه خود امیر شیر علی خان از جانب مقابل بالشکرگاه برکوشه در وقت سپیده صبح بنزدیك سنگر سردار
شجاعت دثار رسید و با خیال اینکه سردار شیر علی خان در جانب راست سنگر رسیده خواهد بودبدون درنگ آهنك

ذکر توجه
سردار فتح
محمد خان
بجانب کابل

ذکر محاربة
سید آباد


(۲۸۸)
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواريخ )
یورش کرده حمله نمود اما هنوز سردار شیرعلی خان وارد نگشته بلکه در خواب بود که نائرهٔ حرب شعله ور
گردیده از کثرت باریدن گلوله توپ وتفنك و گرمی هنگامهٔ جنگ دوهزارتن از سپاه سردار عبدالرحمن خان وهفت
هزار از لشکر امیر شیرعلی خان کشته و زخمدار شده از نامداران ايشيك آقاسی امیر جان برادر ايشيك آقاسی
شیردلخان مقتول وسردار سیف الله خان بن امیرکبیر مجروح وازان زخم بروح گردید، غلام حسن خان افشار
وايشيك آقاسی شیر دلخان زخم برداشته دستگیر نیز گشت وسردار میرافضل خان زخم خفیف یافته رو از جنك
برتافتند و امیر شیرعلی خان با قامت سپاهش پشت به پیکار داده روبفرار نهاد و این وقت سردار شیرعلی خان که
شب را بخواب بسر برده بود وارد موضعی که امیر شیرعلی خانش فرموده بود شده حال را دیگر گون مشاهده
کرد و متحیرانه بایستاد وهمدرین حال سردار محمد اعظم خان که از کابل براه معاونت برگرفته بوقت اشتعال نائرهٔ
قتال نزديك سنکر شده از پشتهٔ نظارهٔ محاربه میکرد داخل اردوی منصورهٔ سردار عبدالرحمن خان شده از حصول
فتح باهم ملاقات خوش محتانه کردند بعد چند تن از بزرگان اردو را نزد سردار شیرعلی خان که حیرت زده
ایستاده بود فرستاده او را با سردار مدد خان وغیره اعیان نظامی وملکی که همراهش بودند پیام دادند که از عزم
و اراده خود ایشان را آگاه نمایند زیرا که امیر شیرعلیخان را منهزم دیده اگر از راه اطاعت پیش آیند همانا
مورد الطاف خواهند بود واکر مصاف دهند و بآراء خویش پیش گیرند هم مختارند وایشان اطمینان خاطر
خواسته و تسلی یافته حاضر خدمت شدند و سردار محمد اعظم خان با سردار عبدالرحمن خان همه را دلجوئی داده
از سپاهی که همراه داشتند پرسیدند که طریق ملازمت سپارند یا رهنجاب دیار خویش آرند و ایشان چون همه
از قندهار بودند رفتن را اختیار کرده اسلحه بکذاشتند و هر واحدی بخروپیه نقد از خوان احسان سردار
عبدالرحمن خان خرج راه یافته جانب قندهار شتافتند و از قضای آنان بزرگانرا که از راه اطاعت آمده بودند نیز
رخصت قندهار کردند و از الجمله میرعلم خان هوتکی و میدان خان نور زائی و حاجی اختیار خان
شیر زائی بار کرانی ومحمد سرور خان شیر زائی ملازمت سردار عبد الرحمن خان اختیار کردند و دو
هزار سوار که بامر سردار عبدالرحمن خان از عقب امیر شیر علی خان ایلغار کرده بودند و هنوز ایشان بدروازه
بغزنین نرسیده بودند که خبر فتح سردار عبدالرحمن خان سمعی کشته زندان بانان با سردار شهنواز خان و سردار
سکندرخان وسردار محمد عمرخان وسردار محمدرسول خان که محبوس بودند خبر یافته بسردار محمد افضل خان مژده
و تبريك فتح دادند و از زندانش بیرون کشیده در محکمهٔ غزنین بنشانیدند و خدای نظر خان وردك حاکم آنجارا دیگر
خدمهٔ امیر شیر علیخان که درغزنین بودند ترداو بپای خدمت ایستادند بعد امیر شیرعلیخان با سوارن هزیمت یافته اش
بعزم داخل شدن و اقامت جستن در غزنین در رسیده شهر بانش مانع گشته بضرب گلوله تفنگ براندند و او مأیوسانه در
قندهار رفت و غزنین وکابل و ترکستان از ضرب تیغ سردار عبدالرحمن خان بتصرف سردار محمدافضل خان پدر نیکو
اخترش درآمده سواران متعاقبه وارد غزنین گردیده شرف دست بوس از سردار محمد افضل خان حاصل کردند و در خلال
فتح وبست و کشود مذکور سردار محمد یوسف خان که براه افسداد راه سردار فتح محمدخان از کابل با مر سردار محمد
اعظم خان در موضع دو آبه رفته بود تاب مقاومت در خود ندیده بصواب دید ملک شیرگل خان از نیزین بکابل مراجعت
کرد و پس از معاودت او سردار احمد خان و سردار محمد عمر خان و سردار محمدحسن خان پسران امیر کبیر خلد آشیان
با سه فوج پیاده نظام وچند بیرق خاصه دار بعوض او از کابل راه مدافعهٔ سردار فتح محمد خان بر گرفتند و در
کنار پل بگرامی واقع سه کروهی شهر فرو کش کرده استوار نشستند تا که سردار فتح محمد خان وارد خورد
کابل شده از شکست امیر شیر علیخان آگاه گشت و افواج نظام را از خوف اینکه مبادا او را گرفته بدست بسته
بسردار احمدخان سپارند مأمور بکج خورد کابل کرده خود با سردار یحیی خان و سردار زکریا خان و عصمت الله
خان واز سلاح خان و میر آخور احمدخان وسوار و پیادهٔ مردم الوسی جلال آباد مراجعت کرده در موضع حصارك
اقامه گزید وازانجا نیز تاب نیاورده در جلال آباد رفت و مقارن اینحال سردار ولی محمد خان و سردار محمد اسلم خان
وسردار محمد یوسف خان از کابل بعزم همراهی برادران ایشان که در بگرامی اقامت داشتند بیرون شده در کتل


(٢۸٩)
(جلد دوم) (ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علی خان) (سراج التواریخ)
يك تكه خبر یافتند که سردار فتح محمد خان از راه فرار در جلال آباد رفته لشکر نظامی را بی صاحب وسالار
در تنگی خورد کابل گذاشته است وانگاه که وارد بگرامی شدند باتفاق هم کس نزد سپاه بازمانده او فرستاده نزد
خویش طلبیدند و ایشان پس از تسلی یافتن حاضر آمده دوازده ضرب توپرا که با خود داشتند سپردند و باهم داخل
کابل شدند و سردار عبد الرحمن خان مژده فتح را بوالد ماجدش معروض داشته در طی آن استدعای شرفیابی
حضور پدرش را نموده او از حر کتش منع فرموده فرمان کرد که سر گرم مهام لشکر و نظامی بوده اورادر
نزد خویش رسیده داند چنانچه چهار روز اردوی او مشغول تاراج نمودن بنه و آذروق لشکر شکست یافته امیر
شیر علیخان بودند و روز پنجم سردار محمد افضل خان احمد جان آخندزاده اندریرا بحکومت غزنین نگاشته خود
با سردار انیکه باوی محبوس بودند وغیره از غزنین رو بکابل نهاد و در عرض راه سردار شیر علیخان قندهاری
وسردار مدد خان وغیره اعیان وبزر گان سپاه امیر شیر علیخان که از سردار محمد اعظم خان و سردار عبدالرحمن
خان چنانچه مرقوم گشت رخصت قند هار یافته رهسپار آنجا یار بودند بمرز کاب یوس معزز گشته او همه را باز
گردانیده بقسم نظر بند با خود برداشته وارد سید آباد شد و سردار محمد اعظم خان با سردار عبد الرحمن خان
و تما مت سپاه پذیره اش کرده در معسکر فرود آوردند و بعد از احوال پرسی و دست بوسی سر دارعبدالرحمن خان
از پدر نیکو اخترش اجازت طلبید که با سپاه کینه خواه از قفای امیر شیر علیخان راه بر گرفته تا از قندهار
و هرات بیرون نکشد و خارج از مملکتش ننماید باز نایستد و پدرش قبول این معنی کرده سردار محمد اعظم خان
مانع گردیده معطل بوقت دیگر گذاشت بعد از سید آباد رو بکابل نهاده چون وارد چشمه چغنی شدند سردار
و لی محمد خان وسردار محمد حسن خان وسردار احمد خان وسردار محمد اسلم خان وسردار محمد یوسف خان
بایزر گان شهر کابل از راه پذیره وارد آنجا شده شرف دست بوسی و ملاقات حاصل کردند و روز دیگر تما مت سپاه
ومردم سکنه شهر در میدان کبار ده مزنگ صفوف پذیره آراسته شکر پرتو وصول و مراسم استقبال بتقديم
رسانیده در بالا حصارش فرود آوردند و هم در بدو ایصال میان سردار فیض محمد خان و ناظر حیدر خان وجنرال
على عسکر خان در باب حکومت نمله پل مناقشه روی داده ایشان از بدسلو کی سردار مذکور بعرض سردار
عبدالرحمن خان که هنوز در بامیان بود رسانیده او بتصور اینکه مبادا فتنه در تر کستان حادث شود هردوتن را
نزد خود طلبید چنانچه در موضع مذکور بمرز كاب بوس رسیده در همه حوادث مسطور حاضر خدمت بودند
وقایع سال هزار و دوصد و هشتاد وسه هجری *
(وذكر جلوس اعلیحضرت امیر محمد افضل خان بر تخت امارت افغانستان)
چون تما مت سرداران فیروزی نشان بقراریکه آنفاً رقمزد كلك بيان كشت داخل بالا حصار شدند سامان جلوس
میمنت مأنوس اعليحضرت امير محمد افضل خانرا ساز کرده در روز جمعه اوایل ماه محرم سال ۱۲۸۳ هزار و دویست
و هشتاد و سه هجری او را بر تخت امارت جلوس دادند و اعیان واشراف شهر واطراف در مسجد جامع انجمن
شده عقد بیعت و اطاعت بستند و اسمش را بزور منیر ثانی نام طبع تابمبین در خطبه قرائت کرده در هم و دینار
را باسم سعادت رسمش منقش و مروج ساختند بعد خودش بنظم و نسق امور مملکت و باز پرس احوال نزديك
ودور سپاه و رعیت پرداخته بزرگان را علی قدر مراتبهم بنواخت و از آنجمله سردار محمد اسحق خان بن سردار
محمد اعظم خان را بحکومت کوهستان و سردار نصر الله خان برادر نواب محمد زمانخان را بحکومت جلال آباد
وسردار محمد یوسف خان را بحکومت کابل سرافراز ساخت و حکومت هزاره جات را بسردار سکندر خان بن
سردار سلطان احمد خان مرحوم تفویض فرموده سعد الدین خان بن قاضی عبد الرحمن خان قاضی القضاة را از
عطای منصب خالطومى مفتخر گردانید و امور دفتر و دیوان را بمیرزا احمد خان کشمیری مرجوع ومحول نموده
خودبمهام سلطنت مواظب كشت و اينوقت ملا منیر ده افغانی و ملا میر آفتاب کابلی رقمی را که در باب منصب خالطومی
وتوليت اوقاف چنانچه از پیش رقم گشت از سردار محمد اعظم خان برای خود حاصل کرده بودند شبی شرفیاب
ذکر جلوس
اعلیحضرت
امیر محمد افضل
خان بر تخت
امارت
افغانستان
وقائع
سنه ١٢٨٣
هجری


( ۲۹۰ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد افضل خان ) ( سراج التواريخ )
حضور شده از ملاحظه اعلیحضرتش گذرانیده استدعای هردو امر مذکور را کردند واو فرمود که هر کر
قوم خو درا از منصب قضا معزول ودیگریرا منصوب نخواهم فرمود ورقم را از همگی حاصل کرده ام، زواو
برده استدعای مطلب کنند و مقارن اینحال مغفور اسمائك بنام سردار فتح محمد خان شریف صدور یافته طلب حضور
شد و او آمد اش را بلیت و لعل معطل کرده از راه حیله عذرها بپایه سریر سلطنت معروض داشت و امیر محمد افضل
خان از مرض او بفراست دانست که از راه اطاعت پیش نمیآید لاجرم تصمیم عزم کرد که لشکر جانب جلال آباد
گسیل فرموده اورا تنبیه و تهدید نماید و او ازین عزم و اراده امیر محمد افضل خان آگاه گشته راه اطاعت جانب
کابل برگرفت و از حدود حصارك از راه انقیاد منحرف شده در قندهار نزدعمش امیر شیر علیخان رفت و در آنجا
مقدم خدمت او گشت .

ذکر محبوس
شدن سردار
ولی محمد خان
ذکر فتنه جوئی سردار ولی محمد خان
و محبوس شدن او
ومقارن اینحال سردار ولی محمد خان که خود را در امور سلطنت شريك وانباز می پنداشت بفوج و تنخواهیکه
از جانب سلطنت برای او مقرر و مشخص گشته قناعت نکرده خواست که فتنه برانگیخته شورش آغاز کند چنانچه
باسردار محمد اسلم خان وسردار شهنواز خان وسردار جلال الدین خان وسردار محمد رفیق خان که باهم سردوستی
می جنبانیدند کنکاش کرده صوابدید آنان روزی همه را درقلعه خود در بیرون شهر بمهمانی دعوت کرد
و در قلعه خود انجمنی آراسته با ایشان قرار داد که بعضی جانب جلال آباد و برخی طرف دیگر بلاد رفته مردم
را بروی امیر محمد افضل خان برانگیزانند بعد سردار فیض محمد خان را خبر دهند که او از سوی ترکستان و ایشان
از دیگر جوانب روی بکابل نهاده امیر محمد افضل خان را از تخت سلطنت فرود کرده زمام مهام امارت را خود
متصرف شویم و ازین مواضعه (۱) سردار شهنواز خان بامیر محمد افضل خان خبر داده او سردار ولی محمد خان
(۱)
مواضعه باهم
دیگر در
امری قرار
نهادن
را محبوس فرمود وسردار جلال الدین خان جانب شنو از فرار کرده از دیگر اینکه با او همداستان بودند تغافل
نموده هیچيك را چیزی نگفت تا که از جمله سردار محمد رفیق خان را نیز تقاضاهای دیگر بگشت چنانچه وی
ظاهر و آشکارا مصدر اوضاع خلاف شده از سرداران و بزرگان کابل عهد نامه ها گرفته در قندهار نزد امیر شیر علی
خان بی دربی ارسال میداشت وباسید محمود خان کنری که نمک پرورده قدیمی وزیر محمد اکبر خان مرحوم و داماد او
بود و روی دل بجانب امیر شیر علی خان داشت شب و روز مصاحب و در صدد مخالفت میبود و علاوه برهمه مکتوبی
برای شهزاده شاه پور بن شاه شجاع الملك مرحوم مرقوم و مرسول کرد که اگر بامن متحد شوی پادشاه
کابلت کنم واو عظیم گل نام را از راه خفا جهت انعقاد رشته اتحاد نزد سردار محمد رفیق خان فرستاد
واز همه این خطاهای اوسردار محمد اعظم خان خبر یافته چون عظیم گل مذکور وارد منازل جلال آباد شده بود
کس فرستاد که اورا گرفته در کابل آرد واو آگاه گشته فرار کرد و بدست نیفتاد وامیر محمد افضل خان بمكافات
کردارهای مذکوره او در بالا حصارش نزد خویش طلبیده امر بقتلش کرد و ریسمان ابریشمین بگردنش انداخته
بفشردن گلو هلاك ساخت و جسدش را بخندق بالاحصار انداخته بعد کسانش او را دفن کردند و پس از قتل او
سردار محمد اسلم خانرا نیز محبوس فرموده خود را از فتنه ایمن کرد .

ذکر لشکر
کشیدن امیر
شیر علیخان
( ذکر لشکر کشیدن امیر شیر علیخان )
( بعزم استرداد کابل و هزیمتش از قلات )
و در خلال احوال مذکوره امیر شیر علیخان از راه هزیمت که داخل قندهار شده بود تهیه لشکر و ساز سفر
کرده عازم کابل شد وامیر محمد افضل خان پیشتر از راه برگرفتن او از عز مش آگاه گشته سردار عبدالرحمن خانرا
با دوازده هزار مرد پیکار از کابل برای سدراه امیر شیر علیخان مأمور باقامه سرچشمه مقر کرد و نیز امر کرد که
یکماه درغزنین درنك کنند تا سردار محمد اعظم خان اسباب سفر آماده کرده از قفا در رسد بعد باهم رهسپار
گشته سرچشمه مقررالشکرگاه قرار دهند چنانچه وی بالشکرش درغزنین توقف کرده امیر محمد افضل خان پس


(۲۹۱)
(جلد دوم) (ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد افضل خان) (سراج التواریخ)
از راه برگرفتن او سردار محمد یوسف خانرا از عرض و خواهش خودش به کارخانه جات و میگزین مقرر فرموده
سردار احمد خانرا بعوض او بحاکمی کابل مأمور نمود و فرمان طلب بسردار فیض محمد خان فرستاده به کابلش طلبید
و او از حکم پادشاهی سر باز زده سردار محمد سرور خان بن سردار محمد اعظم خان با سردار محمد سلیمان خان بن شاه دوله خان
و سردار نظر محمد خان بن سردار امیر محمد خان و سردار محمد سرور خان بن سردار محمد عثمان خان و نائب غلام احمد خان
و جنرال نصر الله خان و غلام علیجان بن ناظر عبد الوهاب خان و هفت فوج پیاده و سه هزار سوار کشاده که مجموع هشت
هزار تن مرد پیکار میشدند مأمور ترکستان گردیده از کابل راه تقبیه و تهدید سردار فیض محمد خان که در بتوقت
بمحال قطغن با میر جهاندار شاه مشغول کارزار بود برگرفتند و سردار فیض محمد خان آگاه گشته روی مدافعه
ببش راه سردار محمد سرور خان نهاد و لشکر کابل از راه بامیان وارد در آب شاه پسند شده سه فوج پیاده
و چند ضرب توپ با لاری جنرال نصر الله خان و غلام علی خان بامر سردار محمد سرور خان از آنجا پیشتر
از دیگر لشکر مأمور منزل آب کلی شدند و در انجا جای گزیدند و سردار فیض محمد خان از کرد راه در رسیده
باهم در آویختند و سپاه کابل ناتوان شده خود را بسردار فیض محمد خان تسلیم کردند و درین جنگ
غلام علی خان مقتول و نائب غلام احمد خان نخست دستگیر بعد بامر سردار فیض محمد خان کشته گشت
بعد سردار فیض محمد خان سپاه سلام کردگی سردار محمد سرور خان را با خود برداشته جانب بلخ مراجعت کرد
و از وی هیچ اندیشه بدل راه نداد و از صدور اینواقعه سردار محمد سرور خان خوفناک گردیده از در آب شاه پسند
با بقیه لشکرش مراجعت کرده در موضع مدر اقامت گزید و امیر محمد افضل خان آگاه گشته یکفوج پیاده دیگر
بسر کردگی جنرال شیخ میر از کابل بمعاونت او روانه مدر فرمود و از جانب دیگر سردار عبد الرحمن خان بعد
از توقف بیست روز در غزنین از عرض سردار محمد عمر خان حاکم مقر و سردار محمد اسمعیل خان که با دو فوج
پیاده و چهار ضرب توپ و سواره خودش مقدمة الجيش مأمور شده در آنجا اقامت داشت آگاه گشت که امیر
شیر علیخان بالشکر شایان وارد قلات شد و ازین معامله پدر خجسته اخترش را آگهی داده معروض داشت که اگر
سردار محمد اعظم خان سامان سفرش را ساز نکرده معطل داشته باشد چون زبده برسه هزار سوار همراه ندارد
باکی از حرکت نگردانش بیست اماسواران قزلباشه وغیره را که از رهسپردن بازداشته است میباید روانه غزنین
شوند زیرا که سوار بسیار بکار است و از سواره ملکی و نظامی زیاده بر چهار هزار با من نیست اینرا مرقوم
و مبذول داشته خود از غزنین رهسپار سر چشمه مقر شد که مبادا امیر شیر علیخان از قلات تجاوز کند
و دوازده روز در سر چشمه مقر توقف کرده امیر شیر علیخان زوج و باره قلعه قلات را از خوف حمله او
استحکام داد و سنگرهای بسیار در اطراف حصار بر افراخت بعد سردار فتح محمد خانرا باشاه پسند خان و ده
هزار سوار مأمور کرد که دواب و مواشی اردوی سردار عبد الرحمن خان را از اطراف لشکر گاهش تاخته
او را در اضطراب اندازند و ایشان بفاصله سه فرسنگی چشمه پتنگ رسیده کمین گزیدند و سردار عبد الرحمن
خان نیز از سر چشمه مقر برخواسته یکمنزل پیشتر قره کش کرد و بعضی از سواران سر دار فتح محمد خان را که در اطراف
کشتکار تردد داشتند دیده جاسوس برگماشت که کمین گاه ایشانرا معلوم نماید تا گوشمال بسزاداده شوند و پس از معلوم
کردن جای ایشان عبد الرحیم خان و جز ال نصير خان را با هزار سوار نظامی و هزار سوار کشاده در آلی و دو فوج پیاده و شش
عراده توپ جلوی در هنگام نماز شام بعزم شبیخون از لشکر گاه بیرون فرستاد چنانچه در حالتیکه سردار فتح
محمد خان با سوارانش بخواب غفلت بودند ایشان حمله کرده بضرب گلوله توپ وتفنک از کمین گاه هم را برداشته
هزیمت دادند و سه صد تن را بخاک هلاک افگنده هزار تن را دستگیر کردند و از گماشتگان سردار عبد الرحمن خان یکتن
چابکسوار که از همه پیشتر داخل فرار گاه سواران خصم شده بود کشته گشته دیگر هيچيك را آسیب نرسیده با اسیران
مظفر و منصور مراجعت کردند و سردار عبد الرحمن خان اسیران را روانه غزنین فرمود و یازده روز در آنجا درنك
نمود و از جانب امیر شیر علیخان دیگر خدشه ندیده پس از وصول سردار محمد اعظم خان که از عقب راه بر گرفته بود
بصوابدید او قلات را فرو گذاشته راه ارغستان را جانب قندهار اختیار کردند و در روز دوم از حرکت بمحاذی


(۲۹۲)
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد افضل خان ) ( سراج التواريخ )
قلات در دامنه کوهی که مابین ایشان وقلات حائل بود فرود شدند وامیر شیر علیخان آگاه گشته سردار فتح
محمد خانرا باسردار سکندر خان که از حضور امیر محمد افضل خان مأمور حکومت هزاره جات شده وازراه
کافر تصفی درقند هار نزد اورفته بود باپانزده هزار سوار ازقفای ایشان تعیین کرد وسردار محمد اعظم خان
با سردار عبدالرحمن خان روز دیگر از جائیکه فرود شده بودند کوچ کرده رو بمنزل ديوارك نهادند و دروقت راه
پیمودن سردار عبدالرحمن خان ازراه بیرون در چپ اردو جای راه نوردیدن اختیار کرد وعبدالرحیم خان وجنرال
نصیر خانرا باچند تن دیگر ازافسران و جمعی از پیاده وسوار پیشرو لشکر قرار داده امر کرد که بفاصله هزار
و پنجصد گام پیش رفته بایستند و تا که خودش ازپهلودارد وازمیان بدیشان نزديك نشوندد امه نیایند و بافرهدگاه
بهمین منوال ره نورد باشند تا کرسواران امیر شیر علیخان در رسیده حمله کنند خودش ازپهلواوایشان ازپیش
رو ساز مدافعه نمایند و چون نزديك منزل شدند سردار عبدالرحمن خان باده بست سوار و دوضرب توپ عنان باز
کشیده درعقب اردو در آمد ودیگرانرا اسپ پیش رفتن فرمود وتا که تمامت سپاه وارد منزل شده فرو کش کرد
سردار عبدالرحمن خان درعقب از اسب فرود شده جای همی نوشید که ناگهان چند سوار ازدور پدیدارگشت
واو دویست سواررا که همراه داشت بپنج پنج بهرپشته ومواضع مستعده مأمور کرده فرمود که ازهرپنج سوار
یکی فراز شده پس از لحظه فرود و دیگری برشده هبوط نماید و چهار دیگر در خفا ایستاده باشند که سوار مخالف
گمان سوار بسیار کرده حمله را دشوار دانند وهم در ارد و سواری را فرستاده كمك طلبيد وعبدالرحیم خان وجنرال
نصیر خانرا خبرداده امر کرد که سواران خودم رژیر پشتها درنظر شما از اردوی امیرشیر علیخان می نماید زنهار
دردل اندیشه راه نداده باسوار. وپیاده وتوپخانه آسوده حال جانب من آئید که گروه مخالف از آمدن شم اواقف
نشوند که قبل از وصول شما بدانند که درین وادی کسی در نزد من نیست واینوقت تمامت سواران مخالف نمودار
گشته راه بسردار عبدالرحمن خان نزديك کردند وهمراهان او خائف گشته عرض و استدعا نمودند که میباید
سوار شده جانب ار دو راه برگرفت که ضائع نشويم اما او درنك را بهتر از حرکت دانسته خواهش همراهانش را
رد کرد وسواران خصم بفاصله گلوله رس توپ رسیده ایستادند تا که كمك ازاردورسیده گروه مخالف را یقین حاصل شد
که لشکری تاکنون در نجا نبوده پس برهردو توپیکه باسردار عبدالرحمن خان ومقدار هزارکام ازخودش دور
بودند حمله کردند واو بعزم مدافعه سوار اسب شده دلیرا به بایستاد وتوپچیان سه بهار گلوله توپ جانب یورشینان
رها داده ایشان روی برنتافتند تا که توپچیان خودرا زبون پنداشته هردوتوپ را بگذاشتند وسوار اسپان توپ
شده خودرا بسردار عبدالرحمن خان رسانیدند و آنان بتوپ رسیده دوتن توپچی را که درزیر توپ در آمده
بودند یکه را کشته و یکی را مجروح نموده هر دو توپ را متصرف شدند و بکش کردن آنها پرداختند و در بحال عبدالرحیم
خان وجنرال نصیر خان که باهمراهان ایشان ازراه امداد رسیده و از سرعت راه پیمودن بسی تشنه شده بودند سردار
عبدالرحمن خان همه را ازواقتیها که باخود داشتند امر آشامیدن آب کرده پس ازسیراب گفتن دوفوج پیاده را
ازافواج ماتحت عبدالرحیم خان بایکترن کرنیل ودوفوج پیاده دیگر ازغیره افواج ازراه خفا جانب سواران خصم
که بکش کردن هردوتوپ مشغول بودند کماشت چنانچه نزديك آنان شده دفعةً ایشانرا هدف گلوله توپ وتفنك
ساختند و به فیر ششصد تن آدم وهزار راس اسپ دراطراف توپ بخاک هلاک انداختند و مابقی توپها را که متصرف
شده بودند فرو گذاشته راه فرار جانب قلات برداشتند وسردار عبدالرحمن خان باسپاه خويش راه تعاقب پیش
گرفته تا فراز کوه طبق سر وقلعۀ خالا ایلغار کرد و برزیر پشتها صفها آراسته سواد لشکر وتوپخانه اش را بسپاه
امیر شیرعلیخان که دراندرون وبیرون قلعۀ قلات جایداشتند نشان داده ایشان نیزازخوف اینکه برقلعه وسنگر
یورش خواهد برد بسنگرها پس از رسیدن شکست یافتگان استوار ایستادند وسردارعبدالرحمن خان باده ارده فوج پیاده
ودوهزار سوار نظام وهزار سوار کشاده ازمردم درانی تاوقت تاریکی شب همچنان صفوف آراسته بایستاد بعد
جانب لشکر گاهش مراجعت کرده سوار را دوحصه نموده بساقه بداشت وامر کرد که حصۀ ایستاده حصۀ دیگر بقدر
هزار گام راه پیموده باز ایستند تا حصۀ اولین راه بر گرفته هزار گام پیشتر رفته بدینمنوال رهسپار باشند و افواج
پیاده را با توپخانه پیش رو راه رفتن فرمود ودرهنگام سحروارد معسکر شد و چون از کثرت باران همه اعمال


(۲۹۳)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد افضل خان ) ( سراج التواریخ )
والبسه ایشان تر کشته بود دوروز مکث کرده بعد به نورد دیار قندهار گردید و امیر شیر علیخان نیز از قلات روی
مراجعت بسوی قندهار نهاده جانبین گاهی چهار هزار و گاهی شش هزار گام از هم دور پهلو پهلو راه پیموده یکدیگر را
گزند نمیرسانیدند تا که روز پنجم هر کدام بمقامی فرود شده سپاه امیر شیر علیخان نشانهای تمام رسیدن اردو را نصب
نموده سردار عبدالرحمن خان یمنه و آخروق را فرونشدن نگذاشته امراء بیرون کرد و اندکی از لشکرش را در محل ابراز
جلالت وباقی تمامت سپاه را عقب جبال وتلال حکم کمین گزیدن کرد و عبدالرحیم خانرا با سه فوج پیاده نظام وده بیرق
خاصه دار در معا کهای مقابل اردوی امیر شیر علیخان مخفی بداشت و در وقت ظهر این روز با آنکه امیر شیر علیخان اراده
جنگ نداشت از تفتن سردار عبدالرحمن خان و سپاهش دلتنک شده آهنک محاربه کرد و همۀ لشکرش را امر یورش
نمود که با جمعی اندک از سپاه سردار عبدالر حمن خان که صف آراسته ایستاده بودند در آویزند چنانچه بمجرد
حمله کردن آتش حرب شعله ور گشته آلات ضرب بکار افتاد و در عین گیرودار سپاهیکه از سردار عبدالرحمن خان
کمین گزیده بودند با صراو بر خواسته بمحاربه گرائیدند و از طرف راست عبد الرحیم خان و جنرال نصیر خان که
در پشت پشنها پنهان بود بتاختند و از مشاهده آنحالت سپاه امیر شیر علیخان خود را گرفتار چهار موجه بحر هلاکت
دیده پشت بحرب داده رو بهزیمت نهادند و با امیر شیر علیخان از راه فرار داخل قندهار شدند و همه احمال واثقال
اردو با خیام وسی و پنج ضرب توپ همه بدست سردار عبدالرحمن خان ولشکرش افتاد واین فتح در روز نهم ماه
رمضان سال ۱۲۸۳ هزار و دویست و هشتاد وسه هجری نصیب وی کشت واز حربیگاه مظفراً رو بلشکرگاه که
سه فرسنك مسافت داشت نهاد و پس از نصف شب بمعسکر خویش رسیده امیر شیر علیخان در قندهار نیز اقامت نتواسته
در هرات نزد سردار محمد یعقوب خان پسرش رفت و سردار محمد اعظم خان با سردار عبد الرحمن خان بهالق
داخل قندهار شده بار سفر بگشودند و زمستانرا در انجا رحل اقامت انداخته بسر بردند و در بهار سردار محمداعظم خان
خواست که سردار عبدالرحمن خان را بحکومت قندهار گذاشته خود بکابل مراجعت کند اما او سر باززده نپذیرفت
ذکر شورش
سردار فیض
محمد خان
( ذکر شورش سردار فیض محمد خان )
( بن امیر كبير خلف مسير )
ومقارن اینحال سردار فیض محمد خان را هوای قتال در سر افتاده از بلخ بعزم رزم سردار محمد سرور خان
لشکر جانب مدر کشید و امیر محمد افضل خان آگاه کشته سردار عبدالر حمن خان را برای دفع او طلب کابل فرمود
و اوهنوز از قندهار رهسپار نشده بود که سردار محمد سرور خان از مدر بمدافعه سردار فیض محمد خان برخواسته
در موضع باجکاه تلاقی جانبین رخ داده جنگ سخت در پیوست وسردار محمد سرورخان مغلوب کشته با معدودی از راه فرار
داخل کابل شد و سر دارفیض محمدخان فتحیاب گردیده تمامت سرداران محمدزائی وافسران نظام وخوانين ملكى را که
با سردار محمد سرورخان بودند بالشکر وتوپ خانه وقورخانه او متصرف شده منصورا جانب بلخ مراجعت کرد و از انجاروی
تسخير جانب قطغن و بدخشان نهاده اند وولایت را از دست میر جهاندار شاه وسلطان مراد کشیده در هر جا حاکمی
از طرف خود گماشته لوای معاودت جانب بلخ افراشت و پس از باز گشتن او میرجهاندار شاه بواسطه که خواهرش
را بمیاله نکاح سردار محمد اعظم خان در آورده بود از راه سوات فرار کرده وارد کابل شد و از انسوی چون فرمان
امیر محمد افضل خان بسردار عبدالرحمن خان رسید با آنکه بدرد گرده گرفتار بود از قندهار روی بسوی کابل نهاد
و دو منزل یکی اسب رانده روزهفتم وارد فراه باغ شده روز هشتم در غزنین پرتو وصول افگند و در انجا فرمان دیگر
از پدر والا گهرش شرف وصول بخشید که سردار فیض محمد خان جانب بلخ مراجعت کرده است بتأنی جاده پیمای
کابل شود تا متوهم ده وخسته نگردد و او آسوده خاطر شده پنجروز در غزنین توقف کرده از زحمت ره نوردی بیاسائید
و پس ازان وارد کابل کشته اعیان واشراف شهر واطراف با تمامت سپاه نظام در میدان كنار ده مزنك پذیره اش
کرده بحد شرف دست بوس حاصل کرد


(٢٩٤)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد افضل خان ) ( سراج التواریخ )
وقایع سنه
١٢٨٤ هجری
وقائع سال هزار و دویست و هشتاد و چهار هجری
درین سال امیر شیر علیخان که از ضرب دست سردار عبدالرحمن خان چنانچه از پیش رقم کشت شکست یافته
و ار دهراب شده در انجا اوازه فتح سردار فیض محمد خان را شنیده مکتوبی بصحابت نائب محمد علم خان از هرات
نزداو فرستاد که اگر در خاطر آن برادر چیزی نرسد و اورا یارو مدد کارش پندارد هر آینه راه بلخ برگرفته وارد
آنجلا خواهم شد و او مشعوفانه معروض داشت
بیا که گوشه چشم من آشیانه تست کرم نما و فرود آ که خانه خانه توست
و امیر شیر علیخان پس از وصول این نامه با سردار فتح محمد خان و سردار محمد ابراهیم خان و سردار یحیی
خان و سردار سکندر خان و چهار هزار سوار کشاده هیاتی از راه میمنه وارد بلخ شد و سردار فیض محمد خان
مقدمش را گرامی داشته مراسم پذیره و لوازم میهمانی بتقدیم رسانیده بیست لك روپیه از طلاو نقره مسكوك
پیش کشید و او از تمام آن مبلغ تکه را برداشته همه را پس بدو عطا کرده فرمود که امروز همبچه خودم داشته
باشم صرف راه تنك وكم كنم باینکه از شما گرفته اند وخته نمایم خلاصه پس از رفع خستگی راه بتهیه آلات
حرب و فراهم نمودن سپاه پرداخته سامان تسخیر کابل ساز کردن نمود و امیر محمدافضل خان از ورود او بترکستان
و هجومش بر تسخیر کابل آگاه گشته سردار محمد یوسف خان را با دو فوج پیاده نظام و چهارده ضرب توپ و چهار
صد سوار نظام و پتحصد پیاده خاصه دار و پنصد سوار کشاده از کابل بعزم انسداد راه جانب چار یکار گسیل
فرمود که نز دسردار محمد اسحق خان حاکم آنجا اقامه گزیده با او در حفاظت راه ترکستان مواظب باشند که اگر
امیر شیر علی خان و سردار فیض محمد خان از ان راه روی بسوی کابل آرند بمدافعه و خواسته نگذارند که پاپیش گذارند
تا سپاه دیگر از کابل رسیده دمار از روزگار ایشان برآرند و پس از رفتن او در چاریکار مرض وبا در کابل حادث
شده مردم سکنه شهر و اطراف را ذله از جان بید و از سموم مرض مذکور امیر محمد افضل خان نیز جرعه نوش باده
اجل گشته به بستر ناتوانی افتاد و در چنین حالت خبر حرکت امیر شیر علیخان و سردار فیض محمد خان از ترکستان
بجانب کابل گوش خراشش شده سردار عبدالرحمن خان در قندهار مکتوب فرستاده سردار محمد اعظم خان را
از حال پدر خویش و احوال رهسپار شدن امیر شیر علیخان آگهی داد که بسرعت و شتاب وارد کابل شده
بمحافظت شهر و اطراف مواظبت نماید تا او برایت مدافعه امیر شیر علیخان برافراخته جانب ترکستان راه برگیرد
و او در آمدنش اهمال نمود زیرا که سردار محمد سرور خان پسر خود را از کابل در قندهار طلبیده و بجای خویش
در آنجا گذاشته بعد عازم کابل شده و رویش بطول انجامید و سردار عبدالرحمن خان نیز از سبب گرفتاری در چار
داری پدر نیکو سیرش که بر بستر بیماری افتاده بود فرصت حرکت نیافت منکو جاسوس تعین فرمود که لشکر مخا لف را
(۱) مراقب
نگهبان
مراقب (۱) بوده از هر راه که وارد شود او را آگاه نماید تاراه مدافعه بر گیرد خلاصه سپاه امیر شیر علیخان راه
نزديك كرده فوج پیاده که در تحت لوای سردار محمد یوسف خان و از نوکران جان فشان سابقه امیر شیر علیخان
بودند با هم مشورت کرده قرار دادند که در شب آتش بخون خانه زده همه را بسوزند و سردار محمد یوسف خان
آگاه گشته محافظان قور خانه را تغیر داده دیگر محافظ گماشت و مقارن اینحال سپاه امیر شیر علی خان در خنجان راه
نزديك كرده سردار محمد یوسف خان آگاه شده عرض پرداز پا به سر ر سلطنت گشت و هم بر طبق عرض او جاسوس سردار
عبدالرحمن خان خبر آورد و درینجال مردم کوهستان که ابواب مکاتیب را با امیر شیر علیخان کشوده هر کدام نامه
متضمن بر خدمت گذاری و اخلاص شعاری ارسال داشتند بیخود را فرمان پذیر او بحساب آوردند -
ذکر محاربه
غپشیرو کشته
شدن سردار
فیض محمدخان
ذکر مأمور شدن سردار عبدالرحمن خان
( بمدافعه امیر شیر علیخان و کشته شدن سردار فیض محمد خان )
و ازین سوی امیر محمد افضل خان با وجود علیل بودنش سردار عبدالرحمن خانرا با پنج فوج پیاده نظام و توپخانه
از راه كلك سردار محمد یوسف خان گسیل فرموده جلال نصیر خان را با پنج فوج پیاده نظام و توپخانه دیگر


(۲۹۰)
(جلد دوم) (ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد افضل خان) (سراج التواریخ)
از قفای اوامیرجان بود و همیدون متابعا (۱) اسپ رانده باردوی سردار محمد یوسف خان پیوستند و مقارن
اینحال سردار محمد اعظم خان نیز از قندهار راه ترکواقه وارد غزنین شد ونامعلوم شدن احوال فتح و شکست
یکی از جانبین در آنجا درنگ کرد و چون سردار عبدالرحمن خان در قلعه اللهداد و گل بهار بچشم خیمه زدازانسوی
امیر شیرعلیخان در موضع بازارك بچشم فروکش نموده سردار فیض محمد خان برفراز کوهيكه مشرف ببر قلعه
اللهداد است بر شده قلل (۲) جبل را بمردان کار استحکام داد و روز دیگر سردار عبدالرحمن خان آهنگ جنك
کرده سردار محمد یوسف خان را با یکفوج پیاده و هفت بیرق خاصه دار و پینجصد سوار و دو ضرب توپ بدره
بقدم کاشت و دو فوج پیاده دیگر باشش ضرب توپ بسالاری جنرال محمد زمانخان امر کرد که از کنار دریاومامن
کوهیکه سردار فیض محمد خان برفراز آن جای گزیده بود رهنورد شده در عقب آن جای گیرد وخودش
باجنرال نصیر خان و بقیه سپاه راه مقابل برداشته و چون جنرال محمد زمانخان بآن سوی کوه رسیده هنوز وارد
موضع مقصود نگشته بود که بچشم سردار فیض محمد خان افتاده هدف گلوله توپش ساخت و آلات جنك
از دوسو بکار شده آواز توپ و تفنگ بالا گشت وسردار محمد یوسف خان ازدره بقد م بکشاد دادن توپ پرداخت
و جنرال محمد زمانخان باهردو فوج پیاده وتوپ که همراه داشت راه فراز کوه برداشت و چند جارا که در دست
دسته های سپاه سردار فیض محمد خان بودند متصرف شده سردار فیض محمد خان از اقامت کاهش روی بسوی
او کرده خواست که مواضع مستعده را بازپس متصرف شوم وسپاه را ترغیب حرب کند که ناگهان گلوله توپی
بر زمین خورده و برجسته بشکم او رسیده هلاکش کرد و سپاه سردار عبدالرحمن خان و سردار عبدالرحمن خان
از کشته گشتن او آگاه گردیده از چهار جانب حمله نموده همۀ همراهانش را که سه هزار تن بودند دست گیر کردند
و اسلحه و توپخانه اش را تمام بگرفتند و نعش او را برداشته بلشکر گاه خویش مراجعت نمودند و جنازه او را
در محمل نهاده بکابل نزد مادرش فرستادند و جسدش را در مزار سید مهدی کابل دفن کردند و این بیت از لوح
مزارش که ماده تاریخ قتل اوست مرقوم شد
يك كوله توپ آتش فشان شد    تن برك نسرین او از غوانی
بعین جوانی چوشد کشته ناگه    بتاریخ گفتم دریغ جوانی
۱۲۸۴
(۱) متابعا بهم پیوستن
(۲) قلل سرهای کوه
و چون وی کشته گشته سردار عبدالرحمن خان فتحیاب شدامیر شیر علیخان از موضع بازارك بچشم با سواران
همانی که همراه داشت از راه فرار لوای ناکامی جانب بلخ و تخار بل افراشت و سردار عبدالرحمن خان سردار محمد
یوسف خان را با دو فوج پیاده نظام در انجا گذاشته بکابل مراجعت کرد وسردار محمد اعظم خان نیز که در غزنین
توقف کرده بود وارد کابل شد و سه روز پس از وصول سردار عبدالرحمن خان در سحر گاه شب جمعه از ماه
جمادی الثانی سال ۱۲۸۴ هزارو دوصد و هشتاد و چهار هجری اعلیحضرت امیر محمد افضل خان را ایام عمر
سپری شده پس از سلطنت یکسال و پنج ماه و چند روز بعمر پنجاه و چهار سالگی پدر و دجهان کرد
(ذکر تجهیز و دفن اعلیحضرت امیر محمد افضل خان)
(مرحوم و جلوس اعلیحضرت محمد اعظم خان)
و در روز جمعه جسد او را غسل داده بکفن در پیچیده در باغ قلعه هوشمند خانش دفن کردند و پس از
چیدن بساط سوگواری در روز جمعه دیگر اعیان واشراف شهر واطراف را بامر سردار عبدالرحمن خان دعوت
بیعت اعلیحضرت امیر محمد اعظم خان نموده همه در مسجد جامع انجمن شدند بعد خود سردار عبدالرحمن خان
شمشیر وعصای پدرش را نزد عم مکرمش نهاده از تمامت بزرگان بیعت امارت او را گرفته بر تخت سلطنتش
جلوس داد و خطبه زیر منبر و سکه زر رابنام او بخوانده رائج گردانید و او پس از ادای مراسم جلوس همۀ بزرگان
را بعطای خلعت ومنصب نواخته برتبول و تنخواه هر کدام بیفزود وسردار محمد اسمعیل خان بن سردار محمد امین خانرا
بحکومت هزاره جات مأمور فرموده دوفوج پیاده و پنچصد سوار نظام با او همراه نمود و سهراب خان را با چهار صد
سوار نظام و چهار ضرب توپ قاطری مأمور اقعه بامیان کرد که اگر امیر شیر علیخان عازم کابل شود مدافعه گراید
ذکر دفن امیر محمد افضلخان و جلوس امیر محمد اعظم خان


( ٢٩٦ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد اعظم خان ) ( سراج التواریخ )
(ذکر تفویض نمودن امیر شیر علیخان)
(مملکت ترکستان را بپیران سابقه آنجا)
ذکر تفویض نمودن امیر شیر علیخان ترکستان را بپیران سابقه آنجا
چون تمکنت امیر شیر علیخان در محاربات عدیده که مذکور گشت بتاراج رفته از حشمت واقتدار باز مانده تهی دست شد تدبیری برای حصول وجه نقد اندیشیده میران سابقه بلخ وسر پل و آقچه وشبرغان و اندخوی و تاشقرغانرا که از دست سردار عبدالرحمن خان در وقت اقامه‌اش بترکستان از راه عدم اطاعت فرار کولاب وبخارا وغیره ولایات خارجه شده بودند پیش خوانده پشت ایشانرا بانگشت تدبیر نخارید وهمه ولایات را با ابوابیکه در بلدان آنجا بود بایشان سپرده از هردم سکنه هم شهر واطرافش بواسطه میرسابقه اش مبلغ گزافی باسم بهای مملکت وابواب بگرفت وسعیاء در تحصیل وجه بسر برد و در خلال امر مذکور بزرگان بارچون سرفراز خان غلجائی وصاحبزاده غلام جان اندرابی و ملک شیر گل خان غلجائی ونواب خان استرنجی وسوقی خان بابائی ومحمدا کبرخان تره‌خیل ومیر اکبر خان کوهستانی و میرزا عبد الخالق خان کشمیری که در پیرامون پایه سریر سلطنت قیام داشتند بوسایل و وسایط حیله هائیکه روی دل امیر محمد اعظم خان‌را از سردار عبد الرحمن خان بگر دانیدند واورا از وی بیم و خوف نشان داده ترغیب کردند که بترکستانش فرستد و بعوض او پسران خویش را بنظم ونسق امور سپاه ورعیت گماشته خاطر آسوده دارد و این امر را بنام اغراض نفسانی خودها بروی کار آوردند که در اقامه داشتن سردار عبدالرحمن خان بکابل چون زیرک و زیور عقل آراسته بود بحیف و میل نمودن مال ومنال دولت و آزار واذیت رعیت کامر وا نتوانند شد و امیر معظم الیه را گفته گفته چنان ازوی آشفته خاطر ساختند که روزی بعزم سلام عم کرامش حاضر شده خواست که در اندرون بارگاه شود دربان بفرموده خود امیر محمد اعظم خان که اورا گفته بود هر زمان که سردار عبدالرحمن خان حاضر آید از شرفیاب شدن حضورش باز دارد مانع از دخول گشته گفت امیر بخوابست رفتن بتزوش ناصواب پس سردار عبدالرحمن خان برای معلوم کردن صدق و کذب گفته حاجب تا نصف روز بدرب بارگاه مترصد بنشست تا که خوانسالار طعام حاضر آورده داخل بار گاه کرد وقبل از طعام نیز خدمه را در آمد شد دیده یقین بر کذب حاجب حاصل کرد و چون طعام را در اندرون بردند اذن دخول برای او نیز صادر گشت و در آمده همه خوانین مذکوره را باملك جبار خان دم در ( ۱ ) وغلام جان حاضر محفل دیده شاد در گوشه نشسته طعام بخورد تا دیگران با امیر طعام خورده بساط خوردنی چیده شید ایشان بمکالمه سر پنهانی پرداخته سردار عبدالرحمن خان گره برجبین از مجلس بیرون شد و پس از سه روز امیر محمد اعظم خانش طلب حضور کرده تکلیف رفتن ترکستان نمود و او عرض والتماس کرد که سردار عبدالله خان پسر او را با جنرال نصیر خان و عبدالرحیم خان واقوا جیکه خانه دار ترکستانند و بیست و چهار ضرب توپ کمبل آنجا فرماید تا خودش برای تمشیت امور بحضور باشد و امیر محمد اعظم خان ازین عرض و خواهش اورضا نبوداش را برفتن ترکستان فهمیده بتدبیر در احسان برویش گشود که برفتن ترکستانش راضی سازد چنانچه هر دفعه که امر رفتن آن مملکت میکرد و او احمال می نمود یکلاخ و دولك روپیه عطا میفرمود تا که برفتن ترکستان راضیش ساخت و عیال و ملحقات خود را در کابل گذاشته عازم آنولاشد .
( ۱ ) د‌مرد داشته لشکر کتاب بند نامة دنیا و دین نقل شده
ذکر توجه سردار عبدالرحمن خان جانب ترکستان
ذکر توجه سردار عبد الرحمن خان جانب ترکستان
( و فرار کردن امیر شیر علیخان )
چون سردار عبدالرحمن خان با سپاه شایان از کابل روی بسوی ترکستان نهاد امیر شیر علیخان از توجه او آگاه گشته وجه نقد یرا که از بهای مملکت ترکستان و ابواب آنجا فراهم کرده بود باعیال و اطفال سردار فیض محمد خان از تخته پل با خود برداشته از راه میمنه جانب هرات گریخت و سردار عبدالرحمن خان از کثرت برف و شدت سرما بصعوبت وزحمت بسیار وارد منزل باجگاه شده قریب سه صدتن از اردویش را دست و پا از سرما بیکار گشت و همدرین اوقات سردار محمد یوسف خان بفرمان طلب از شمشیر بکابل مراجعت کرد و در منزل باجگاه سردار محمد


(۲۹۷)
(جلد دوم) (ذكر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد اعظم خان) (سراج التواريخ)
اسمعیل خان از بامیان بپغمان آمده باسهراب خان که در آنجا بود شرف ملاقات حاصل کرد واو هم دو تن را
تکلیف همراهی کرد که باتفاق ایشان مردم اوزبکیه بلخ را که پس از فرار کردن امیر شیر علیخان افاغنه مقیم
آنجارا بخریدگی خویش پنداشته اذیت و آزاری دادند سرزنش یابد نمود بعد ایشان بقرارگاه خود آیند چنانچه
همدوتن را باسوار و پیاده که باخود داشتند همراه برداشت و مقارن انحال منشوری از امیر محمد اعظم خان
بسهراب خان رسید که اگر بتواند برخصت والا از نزد سردار عبدالرحمن خان بقرار خود را کنار کرده رهسپار
کابل شود واو از تردوی فرار کرده بکابل آمد و پس ازوی عریضه از حاکم هزاره بهسود که یکی از نوکران
سردار عبدالرحمن خان بود بوی رسید که او را باسم حساب دادن در کابل خواسته دیگر را بعوض او مأمور حکومت
آنجا نموده اند واو ارقام فرمود که نیکو کرده اند بعد از فیصله حساب خویش راه ترکستان پیش گیرد و اینجواب
را فرستاده وارد آيق بيك شد و در انجا میر سلطان مراد از قطغن بشرف رکاب بوس رسیده هزار مر اسپ و چهار
صد نفر شتر با دیگر اشیاء و سی تحفه پیش کشیده مورد نوازش گشت و از انجا براد بر گرفته وارد تاشقرغان شد و چون میرانیکه
وجه داده ترکستان و ابواب سلطنتی را متصرف شده دست تعدی بر مردم افغان گشوده قلعه محلك را استحکام داده خودشان
در آقچه و شبرغان و سرپل و اندخود و میمنه جهت تهيه اسباب کارزار رفته بودند سردار عبدالرحمن خان وارد مزار
گردیده از انجادر تخته پل بر تو نزول افگنده رحل اقامت کشود و مقارن اینحال افسران سپاه سردار محمد اسمعیل خان
بعرض سردار عبدالرحمن خان رسانیدند که وی خیال فتنه در دل و هوای مفسده در سر دارد میخواهیم که از ورو
برتافته در تحت رایت عالی طریق خدمت سپاریم و او از خود جواب نفرموده چون امیر محمد اعظم خان ایشانر ا در زیر لوای
سردار محمد اسمعیل خان جای داده بود غرض پرداز بیه سر سلطنت شده آگهی داد و او توقیع منبع صادر فرمود
که بارباب نوز چشمی سردار محمد اسمعیل خان متوجه بعنته اند بهتان و دروغست و او حکم عیش را بافسرانیکه عرض
کرده بودند نشان داده ایشانرا ساکت ساخت و سردار محمد اسمعیل خان هنوز چشمی نیارید روز کار شد
(ذكر فتح کردن سردار عبدالرحمن خان قلعه محلك را )
پس از ان سردار عبدالرحمن خان از تخته پل حرکت کرده راه تسخیر محلك بر گرفته وارد آنجا شد و نخست کس ذکر فتح قلعه محلك
فرستاده قلعه گیان را دعوت اطاعت کرد و ایشان سرباز زده دوباره قر آن روانه کرده با شرفقرآن نیز ندانسته
از جهالت و ضلالت نگذشتند بعد سردار والا تبار مواضع توپ نهادنرا معین فرموده روزدیگر دیوار حصار را
هدف کلوله توپ ساخته قطعه کشانی پرداخت و بچهار ساعت دروازۀ قلعه را با دو برج هم دوطرف آن از ضرب
گلوله توپ پست نموده قرب يشك جوال پرکاه در خندق انداخته راه یورش آماده ساخت و لشکر را امر یورش
کرده قلعه گیان بارهای نی را آتش زده برسر یورشیان همی انداختند و ایشان از آتش باك نکرده داخل قلعه شدند
و دست بقتل عام دراز کرده تا که فتح میسر گردید هفتصد تن از دلیران سپاه مقتول و مجروح شده هزار تن از قلعه گیان
عرضه تیغ هلاك و دمار گشت و از جمه یکتن در چاهی پناه گزیده زنده دست گیر شد و از شرارت میران فتنه جوی
مفسده خوی داستانی نزد سردار عبدالرحمن خان بیانی رد که از ورود لشکر پادشاهی میران حال خود را در تباهی
دیده دست از آزار افاغنه باز کشیده از راه بیم و هراس با یازده هزار سوار و پیاده درین قلعه آمده دو هزار و
نجصد تن را باستحکام قلعه گذاشته خود با بقیه سواران جانب میمنه واند خود و سرپل و آقچه و شبرغان راه برداشتند
که تهیه کار نموده اسباب کارزار آماده کنند و هنوز توفیق رفیق ایشان نگشته بود که ایحادثه رخ نموده فراخان
ن ایشان صدور که سالار قلعه گیان بود با این جمع راه آخرت پیمود و سردار عبدالرحمن خان مکتوبی بدست او داده
نزد میرانش فرستاد که راه غوایت فروهشته طریق اطاعت اختیار نمایند و الا گرفتار خسارت و ادبار شده سودی
نبی یهودی نمی بینند و آن مرد مکتوب را رسانیده قصه از شجاعت دلیران افاغنه نیز بیانی رده میرانرا دل از جای بکند
و سر دار و الاتبار محافظ در قلعه مفتوحه محلك كاشته با سپاه منصور رایت حرکت افراشته وارد آقچه شد و مردم آنجا
پذیرماش کرده مورد الطاف بیکرانه گردیده عذر شرارت و اغوای شانرا خود سردار عبدالرحمن خان حواله خطای
امیر شیر علیخان نموده فرمود که اگر او مملکت را با ابواب دولتی بمیران نمیسپرد و وجه نمیگرفت ایشان هرگز سلسله


(۲۹۸)
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد اعظم خان ) ( سراج التواريخ )
پنهان شوم و فغان نمیکشید و غامت رعایا ازین تمرد دلپذیر او از قصور خوانی آسوده خاطر شدند و مهران که نظر به کردار
خود هراسان بودند بجانب میمنه طریق فرار سپردند الامیر حکیم خان شبرغانی که پرهنمونی بخت شرفیاب حضور سردار
رفیع مقدار گردیده عفو شده بحکومت شبرغان سرافراز گشت و میر محمد خان سرپلی نیز تحفه و هدیه فرستاده چون خودش
نیامد الوفغانش را نپذیرفته احکام فرمود که سرپل را فرو گذاشته از ولایت بیرون شود و اینحکم را مصحوب حاکم
جدید روانه کرده امر نمود که او را کشیده بکار حکومت پردازد و پس ازان اندقايه رله بزگرفته در شبرغان شرف
نزول افگند و از آنجا یکی از خدامش را بحکومت اندخود مأمور کرد
ذکر نامزد
شدن دختر
میر حکیم خان
باسردار عبد
الرحمن خان
ذکر نامزد فرمودن سردار عبدالرحمن خان
( دختر میر حکیم خانرا بخواهش پدرش )
و پس از ورود سردار عبدالرحمن خان در شبرغان میرحکیم خان بازای احسان او که عفو تقصیرش کرده حکومت
آنجا را تفویض او فرمود نزد عبدالرحمن خان شده اظهار و استدعا کرد که دخترش را سردار عبدالرحمن خان بزنی
قبول کرده منت بر عهده اش گذارد و او بعرض رسانیده نُخست پذیرفته نگشت و بعد از الحاح بنكاح دخترش
سرافراز شده شرف صهریت سردار والا تبار را ازین فرخنده شادی ومبارک نامزدی و خجسته دامادی حاصل
کرده بمراد خویش واصل گشت و مقارن اینحال بیگو مال باز چندی از رجال فوج ماتحت سردار محمد اسمعیل خان
بعرض سردار عبدالرحمن خان رسانیدند که وی بدخواه و محرک شور وغوغاست که آخرالامر مصدر کینه وعناد
خواهد شد واو از اظهار ایشان بمریضة پدر خود ایشان گرفته وعريضة از جانب خود نیز نگاشته بپایه سریر
سلطنت ارسال داشت و امیر محمد اعظم خان عرایض ایشانرا حمل برغرض وبهتان کرده انکار فرمود که همۀ این
سخنان نسبت بنور چشمی سردار محمد اسمعیل خان از محن مزخرفات است وهم حکم دیگر بنام سردار عبدالرحمن خان
اصدار فرمود که راه تسخیر جانب میمنه بر گیرد
وقایع
سنه ۱۲۸۵
هجری
وقایع سال هزار و دو صد وهشتاد و پنج هجری
چون نامه امیر محمد اعظم خان در باب لشکر کشیدن جانب میمنه بسردار عبدالرحمن خان رسید وی میز باز
زده عرض پرداز پایه سریر سلطنت شد که لشکر هنوز از زحمت سفر و قتال بغاة این بوم وبرنيا را میده و امور
مملکت چنانچه باید انتظام نگرفته است چگونه جانب میمنه رهسپر شوم و کاری را انجام نکرده بانجام امر دیگر
پردازم و از پیشگاه حضور در جواب عرض او شرف صدور یافت که اگر بالشکر جانب میمنه رهسپر نشود هرآینه
امیر شیرعلیخان از طرف ترکستان مطمیئن خاطر شده از هرات قصد قندهار خواهد کرد و خلل بکار سردار محمد
عمرخان وسردار عبدالرسول خان و سردار محمد سرور خان حاکمان فراه و پشت رود و قندهار خواهد انداخت
و این خلل از نارفض جانب میمنه ولت ولعل شما خواهد بود و او هرچند عذر معقول آورده معروض داشت که
در وقت عازم شدن امیر شیرعلیخان جانب قندهار چون تخطیل نزدیکت زودتر بسر وقت حاکمان مذکوره خواهم
رسید و اگر در میمنه رفته گرفتار محاربه ومحاصره شوم امیر شیر علیخان از گرفتار شدن من در میمنه زیاده تر
آسوده خاطر گشته راه قندهار پیش خواهد گرفت و امیر محمد اعظم خان که طبیعتش بواسطه اهل غرض از
سردار عبدالرحمن خان منحرف گشته بود سخنان اورا نشنود و پیاپی فرمان اصدار فرمود که بهر صورت که
باشد راه میمنه بر گیرد
ذکر توجه
سردار عبد
الرحمن خان
جانب میمنه
( ذكر توجه سردار عبدالرحمن خان جانب میمنه وحرکت سردار محمد یعقوب خان )
( جانب قندهار و دست گیرشدن سردار محمد عمرخان و سردار محمد عثمان خان )
خلاصه سردار عبدالرحمن خان از کثرت فرمان فرستادن امیر محمد اعظم خان ناچار راه تسخیر میمنه بر گرفت
و مقارن اینحال سردار محمد یعقوب خان بامر پدرش امیر شیرعلیخان بالشکر شایان از هرات رو بجانب قندهار نهاد
و امیر محمد اعظم خان آگاه گشته سردار محمد عثمان خان را بفرمان نزده که الامیرعمرمند بدینموی عبور کرده اقامه


(۲۹۹)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد اعظم خان ) ( سراج التواریخ )
گزینند زیرا که تا آب بسیار است گذشتن سردار محمد یعقوب خان از نهر مذکور دشوار و تا هنگامیکه آب بکشود
لشکر از کابل بمعاونت او خواهد رسید و فرمان دیگر بنام سردار عبدالرحمن خان اصدار فرموده از حرکت سردار
محمد یعقوب خانش آگهی داده امر کرد که نیم لشکر را نزد خود نگاهداشته نصف دیگر را با سردار محمد اسمعیل
خان وفوج خود اوروانه کابل نماید وازانسر سردار محمد عزیز خان عمل بحکم پدرش نکرده از رود هیرمند عبور نکرد
تا که سردار محمد یعقوب خان در رسیده با هم در آویختند و درعین گیرودار سردار محمد عمرخان و سردار محمد عزیز خان
دست گیر سپاه سردار محمد یعقوب خان شده او هر دوتن را برپشت پیل برنشانیده ترفیقه امجدش در هرات فرستاد
و او سردار محمد عزیز خان را محبوس کرده سردار محمد عمرخان را از راه برادری عفو کرده با سردار محمد اسلم خان مقرر فرمود
و در خلال این احوال منشور مذکور امیر محمد اعظم خان بيك منزلی میمنه نزد سردار عبدالرحمن خان رسیده وی در جواب
معروض داشت که از پیش بصدر راینو اقعه آگاهی داده بودم حسن قبول نپذیرفت اکنون نمیتوانم که نصف لشکر را
فرستاده با نصف دیگر قلعه میمنه را محاصره نمایم وانجوا ب را ارسال داشته بعد لشکرش را کوچداده بمقابل میمنه
فرود آمد و جای سنگر افراشتن و اقامه گزیدن را معین کرده در شب اطراف قلعه را گرفته بمحاصره انداخت
وخیمه خویش برتل عاشقان افراخته قلعه گیان را از تشدید محاصره بغایت مضطر ساخت و درین وقت فرمان دیگر
امیر محمد اعظم خان بسردار عبدالرحمن خان رسید که سردار محمد یعقوب خان سردار محمد عزیز خان را دستگیر
کرده در هرات فرستاده است میباید که نور چشمی سردار محمد اسمعیل خان بانصف لشکر روانه کابل شود و او
در جواب عریضه فرستاد که کار ازین گذشته که محاصره میمنه را گذاشته لشکر بکابل گماشته آید زیراکه تمامت
سپاه شب و روز مشغول محاصره اند بجز اینکه جانبین از حال یکدیگر آگاه بوده در مخاطره نباشیم دیگر امر را
اختیار نمیتوان کرد و اینرا فرستاده زیاده تر بمحاصره میمنه مواظب گشت وسردار محمد یعقوب خان پس از فرستادن
هردو سردار در هرات سردار فتح محمد خان را از نهر هیرمند با مر عبور و تسخیر قندهار کرده سردار محمد
سرور خان حاکم قندهار از گرفتار شدن برادرش سردار محمد عزیز خان و توجه سردار فتح محمد خان بجانب
قندهار آگاه شده از راه فراز رو بجانب کابل نهاده چون وارد غزنین شد ازین عتاب پدرش امیر محمد اعظم
خان نزد سردار محمد حسن خان بن سردار خوشدل خان حاکم آنجا توقف کرد وسردار فتح محمد خان بیبا کی
داخل قندهار شده از قفای او سردار محمد یعقوب خان نیز بقندهار وارد گردیده مژده فتح قندهار را خدمت
والد ماجدش نگار داد واو شاد خاطر شده عزم سفر قندهار جزم کرد

ذکر توجه امیر شیر علیخان از هرات بجانب قندهار

چون امیر شیر علیخان از عرض سردار محمد یعقوب خان برفتح قندهار آگهی حاصل کرد سردار محمد ابراهیم
خان فرزند ارجمند خویش را بحکومت هرات گماشته خود باسردار محمد اسلم خان و سردار محمد حسین خان و سردار
محمد عمر خان وسردار شیر علیخان قندهاری وغیره و لشکر آراسته راه قندهار پیش گرفت و مقارن اینحال امیر
محمد اعظم خان از دست رفتن قندهار وفرار کردن سردار محمد سرور خان آگاه گردیده سردار محمد شریف خان
برادر اعیان امیر شیرعلیخانرا محبوس فرموده بعد از سه روز محبوساً روانه ترکستانش نمود که سردار عبدالر
حمن خان حفاظتش نماید و مقارن اینحال قاضی عبدالرحمن خان خالطوم بعرض امیر محمد اعظم خان رسانیده از
راه دولت خواهی اظهار کرد که میباید پنجاه تن مرد هوشمند از راه جاسوسی در قندهار رفته از خیال امیر
شیر علیخان عرض پرداز پایه سریر سلطنت شوند تا برطبق عزم واراده اونهیه کار شود و لشکری که در کابل است
جهت انسداد راه او و مدافعه اش باقامه سر چشمه مقر مامور گردد ونیز سردار عبد الرحمن خان بفرمان طلب
جریده از میمنه راه کابل برگیرد که شکست امیر شیر علیخان برقیضه تیغ اوبسته است و او جاسوس گماشتن را بگوش
قبول شنیده از فرستادن لشکر بسبب عدم تکمیل اسباب و آلات حرب عذر آورده فرمود که تا کی بشجاعت
سردار عبدالرحمن خان امارت کنم اینرا گفته خواستن اورا نیز نپذیرفت و سردار محمد یوسف خانرا بدوفوج
پیاده و پجصد سوار مامور غزنین کرد و پس از ورود او در آنجا چون سردار شیر علیخان سباغوری بامردم

ذکر توجه امیر شیر علی خان بجانب قندهار


( ٣٠٠ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد اعظم خان ) ( سراج التواريخ )

ایلجاری قوم خویش از راه هوا خواهی امیر شیر علیخان وارد قراباغ شده سیف الله خان و جلندر خان با دیگرانی
عمر خان زائی را که از غزنین با دو بیرق خاصه دایر جهت قراولی در انجا رفته بقلعه سفید خواج حسین خان
هزاره جای گزیده بودند محاصره کرده بود سردار محمد یوسف خان و سردار محمد حسن خان حاکم غزنین آگاه
گشته ایشان و سردار محمد سرور خان با دو فوج پیاده و چهار صد سوار نظامی و پيصد سوار کشاده و هفت
بیرق خاصه دار و چهار ضرب توپ نصف شبی از غزنین براه واغد روی بسوی قراباغ نهادند ولیلقدر نموده
هنگام ظهر از جیل معروف بکیچه غلامان که مشرف بتوده گلستان خان است بدشت قراباغ فرود شدند و از قلاع
گلستان خان سواره نظام را بامر تاختن کرده میمنه تن سردار با فوپها و فوج پیاده نظام ودسته های خاصه دار
از قفای سوار بسرعت راه برگرفتند و نزديك قلعة سفيد خواجه رسیده با هم در آویختند و بيك حمله مردم جاغوری
را از پیش برداشته دست بقتل ایشان کشودند و از جانب دیگر مردم ناصری کوچی که باتمام هزاره معاند واینوقت
قبائل شان در قراباغ بودند در قتل هزاره شريك لشكر پادشاهی شده بسیار تن از مردم قراباغ را نیز با مردم
جاغوری بکشتند و دو صد تن از کشتگانرا سر بریده سرهای ایشانرا بکابل فرستادند و ایصال تاکنون بسال سر بریده
نامزد و زبان زد ایام است و پس از انجام کار هزاره علوفه و آذوقة سیف الله خان و جلندر خان را آماده نموده
در قلعه مذکوره گذاشته خود شان از راه موشکی بغزنین مراجعت کردند و در خلال احوال مذکوره امیر شیر
علیخان که از هرات روی بسوی قندهار نهاده و حکومت فراه را بسردار میر افضل خان داده وارد قندهار
شده بود آهنگ کابل کرد

ذکر توجه امیر شیر علیخان
( از قندهار جانب کابل )
چون امیر شیر علیخان وارد قندهار گردیده مکث و اقامترا استوار مشاهده کرد سردار محمد هاشم
خان را بحکومت قندهار گماشته خود با سپاه آراسته راه کابل برگرفت و امیر محمد اعظم خان از توجه او آگاه گشته
سردار شمس الدین خان بن سردار امیر محمد خان مرحوم را بحکومت کابل مأمور فرموده منشوری بنام سردار محمد اسمعیل
خان اصدار نمود که بهیچ طغرا فرمان بنام شما اصدار یافته که ره نورد کابل شوید و تاکنون احوالدیکی ظاهر نگشت
حالا میباید که بلادرنك آهنك كابل نمائی و پس از ارسال این فرمان مستوفی عبدالرزاق خان را که از سبب هوا
خواه بودنش با میر شیر علیخان محبوس کرده و پنجاه هزار روپیه از و جریمه گرفته بود در قداقش هلاك ساخته
بعد با سپاهی که در کابل بود بعزم دفع امیر شیر علیخان راه غزنین برگرفت و فرمانی بنام سردار عبدالرحمن خان اصدار
فرمود که کار میمنه را فرو گذاشته بتعجیل هر چه تمامتر جانب غزنین رهسپر شود و سردار محمد اسمعیل خان را
از خود پیشتر روانه دارد و احکام او در هنگا میکه میر محمد حسین خان والی میمنه اطاعت کرده بود بسردار
عبدالرحمن خان رسید و میر مذکورد که قرآن فرستاده طالب امان شده و چهل هزار مثقال طلای مسكوك برژمه
گرفته بود که در هر سال مبلغ مزبور را بکار گذاران پادشاهی برساند چنانچه یکساله را با دیگر تحف و هدايا رسانيده
و پیش کشیده بود که منشور مسطور امير محمد اعظم خان پر تو وصول افگنده سردار عبدالرحمن خان بشفاعت
والی میمنه از تقصیرات میران ترکستان که در انجا پناه گزیده بودند در گذشته شش عراده اکواب والی میمنه را نیز
برگرفت و مقارن ايصال منشور مذکور از پایه سریر سلطنت بسردار محمد اسمعیل خان رسیده از ملاحظة سردار
عبدالرحمن خان گذارش داده چون فرامین سابقه را با و نشان نداده و امیر محمد اعظم خان چنانچه گذشت مرقوم فرموده
بود از سردار عبدالرحمن خان گله کرده راه کابل بر گرفت و از قفای او سردار عبدالرحمن خان نیز بامر امیر محمد
اعظم خان از میمنه در بلخ مراجعت کرد و سردار محمد اسمعیل خان باراده اینکه دست بردی بمال رعایای ترکستان
نماید دو منزل یکی راه بریده خواست که خود را از سردار عبدالرحمن خان دور کند اما او بفراست عنیم او را دانسته
از دنبال او عنان سرعت باز نکشید تا که هر دو تن با هم وارد شبرغان شدند و در نجا عریضة كرنيل سهراب خان
و فرمانی که امیر محمد اعظم خان با سردار محمد شریف خان که محبوس نموده بترکستان فرستاده بود از تخته پل بسردار

ذکر توجه امیر شیر علی خان از قندهار جانب کابل


( ۳۰۱ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد اعظم خان ) ( سراج التواریخ )
عبدالرحمن خان رسید و او چون سردار محمد شریف خان را در انجا بمحافظت نگاهداشته فرمان و عریضه خودرا
فرستاده بود در حال دو فوج پیاده و شش عراده توپ از سپاهیکه همراه داشت پنهان از سردار محمد اسمعیل خان جانب
تخته پل کاشت که در شب راه نوردیده وارد تخته پل شوند تا سردار محمد اسمعیل خان در وقت ورودش باناچار دار
محمد شریف خان محبوسش را از زندان کشیده فتنه نانگیزد بعد در نیمروز از هم جدا گشته سردار محمد اسمعیل خان راه
تخته پل بر گرفت و سردار عبدالرحمن خان که از فرستادن لشکر در تخته پل چنانچه انفا مرقوم گشت مطمئن خاطر بود از قفای
او بتانی رهسپر شد و سردار محمد اسمعیل خان بقرب تخته پل رسیده کس در اندرون شهر فرستاد که بخود معلوم نماید که اگر
فوج نباشد سردار محمد شریف خانرا از زندان کشیده با خود در کابل ببرد و چون همدمی فوج پیاده و توپخانه که
سردار عبد الرحمن خان فرستاده و پیشتر رسیده در تخته پل جای گزیده بودند بر مقصدش کامیاب نگردیده داخل
مزار شریف شد و سی هزار تنکه پستم از حاکم آنجا گرفته روی بسوی تاشقرغان نهاد که در انجا نیز همین معامله
کند اما مردم انجا در برویش بسته بشهر راهش ندادند چنانچه از انجا مایوسانه راه بر گرفته رعایای عرض طریق
را تاخته و تاراج کرده وارد بامیان گردید و در انجا فرمان امیر محمد اعظم خان بوی رسید که همچنان از بامیان رهسپار
غزنین شود که موکب پادشاهی نیز بعزم مدافعه امیر شیر علیخان که وارد قلات شده مرحله پیمای آنسو یست
و او عذر خواست پیام داد که افواج نظامی و سواران کشاده از همراهی من عنان باز کشیده خواهان یکساله تنخواهند
که بدون آن با من ره نورد نشوند و امیر محمد اعظم خان ازین امر سردار عبد الرحمن خان را بذریعه فرمان
خبر داده مرقوم نمود که عرایض شما در باب حیله وری اواز در صدق بوده چنانچه ثمره اش بروز کرد
و چون از بامیان وارد غوربند شد کرنیل سهراب خان را که سردار عبدالرحمن خان از تخته پل با پنجصد راس
اسپ و غیره تحف وهدایا روانه پایه سریر سلطنت نموده و او در جنب اردوی سردار محمد اسمعیل خان فرود شده
بود کرنیل سهراب خانرا دستگیر کرده اسپان و هدایا را که باو بودند متصرف شده او را محبوس کرد و مقارن
اینحال سردار ذو الفقار خان و سردار صالح محمد خان برادران کوچك سردار محمد اسمعیل خان که بحکومت چاریکار
و کوهستان مأمور بودند روی از دولت امیر محمد اعظم خان بر تافته ببرادر ایشان پیوستند و سردار عبدالرحمن خان
بمجرد مطالعه فرمان مذکور امیر محمد اعظم خان دو هزار سوار یساولی غلام محمد خان از راه امداد مخش بایلمغار
فرستاده پیام داد که صداقت نور چشمی خوبتر ظاهر خواهد شد و میباید که تا وصول من وارد غزنین نشوید
و چون امیر شیر علیخان نزديك رسیده بود امیر محمد اعظم خان قبل از رسیدن سوار و پیام سردار عبدالرحمن خان
وارد غزنین گشت و از انجا در موضع چهل دختران و از انجا در منزل اسپین ده فرود شد و امیر شیر علیخان از منزل
موشکی راه منحرف از سپاه و فرقه دکاه امیر محمد اعظم خان اختیار کرده در کجیه مرسل فروکش کرد و امیر محمد
اعظم خان نیز باسپاه خویش و سواران ایلجاری طوائف اندوی و هزاره و وردك و تاجکیه غزنین از راه موضع
ارزو و منکر رو بجانب کجیه مرسل نهاده بمقابل اردوی امیر شیر علیخان فرودگاه قرارداد و بیست روز هر کدام
بمقام خویش بسر برده یکی مزاحم دیگری نشد
ذکر تصرف نمودن سردار محمد اسمعیل خان کابل را
و سردار محمد اسمعیل خان در خلال احوال مذکوره از غوربند داخل کوهستان کابل شده مردم هنگامه جوی
مفسده خوی آنجا تردا و انجمن گشته با ایشان وارد کابل شد و سردار شمس الدینخان را که باتفاق از سپاه در بالا حصار بود
بمحاصره انداخت و پس از شش روز مردم سکنه بالا حصار باب مسالت بروی سردار محمد اسمعیل خان کشوده
سردار شمس الدینخان و جنرال امرالله خان و علی عسکر خان قرن که با مرامیر محمد اعظم خان محافظت کابل قیام داشتند
از مدافعت سردار محمد اسمعیل خان و ممانعت پادگان بالا حصار عاجز شده دست و پائی نبردند تا که شبی میر اعظم شاه خان
کوهستانی با فکر کوهستانیان برج عقابین معروف بيك لاغورا كه حفاظتش بر عهده محمود رحیم خان با یکر خیل
بود یورش نموده او را با خاصه دارا کش قهر و غلبه از برج فرود آورده متصرف شد و ازین امر سردار شمس الدینخان
و جنرال امرالله خان و علی عسکر خان واله وحیران شده دست از جنگ کشیده تن بحبس در دادند چنانچه میرداد
ذکر تصرف
نمودن سردار
محمد اسمعیل
خان کابل را


( ٣٠٢)
(جلد دوم) ( ذكر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر محمد اعظم خان ) ( سراج التواریخ )
محمد اسمعیل خان با سپاهش داخل بالاحصار شده ایشان را بزندان فرستاد و عیال و اطفال امیر محمد اعظم خان
و سردار عبدالرحمن خان را بیرون کشیده سکه و خطبه را دوباره بنام اعلیحضرت امیر شیر علیخان رواج داده بنظم
و نسق امو رمهمه کابل پرداخت

ذكر قاصد
فرستادن
مادر سردار
عبد الرحمن
خان
ذکر قاصد فرستادن مادر سردار عبدالرحمن خان
نزد پسرش وشكست امیر محمد اعظم خان
ووالده ماجده سردار عبد الرحمن خان حاجبش را که رنقه بندکی بگردن داشت از راه اطلاع دهی و اخفا نزد پسرش
فرستاد که او را از قصه سردار محمد اسمعیل خان و از دست رفتن کابل آگاه کند و مقارن اینحال سپاه امیر محمد اعظم
خان از واقعه کابل خبر یافته دسته دسته روی از برتافته راه شتافتن جانب امیر شیر علیخان بر گرفته باردوی او همی
پیوستند و امیر محمد اعظم خان مضطرب و هراسان کشته با سران سپاه و برادران خویش کنکاش کرده صلاح کار جست
و از عدم علوفه که زیاده بر چهار روزه در بنه چیزی نداشت بصوابدید ایشان پنج فوج پیاده نظام و انز جمله هشت
فوج که همراه داشت از لشکر گاه بعزم در آمدن بغزنین بیرون کشید که در انجا تا ورود سردار عبدالرحمن خان
خودداری کند و بقیه سپاهش از بیرون شدن افواج مذکوره اندیشه ناک کشته با هم گفتند که از سبب رفتن بعضی
سپاهیان نزد امیر شیر علیخان امیر صاحب ما را مخالف و از راه خدمتش منحرف پنداشته درینجا گذاشته راه هزیمت
پیش خواهد گرفت پس در ساعت هشت شب بیست و هشتم ماه جمادی الثانی سال ١٢٨٥ هزار و دو صد و هشتاد و پنج هجری
که یکسال و چند روز از امارتش گذشته بود دفعه از تصوير بکه کرده بودند توپ وتفنك کشاد دادن آغاز کردند و نوای
شوروغوغای مخالف ساز نمودند و امیر محمد اعظم خان سراسیمه از خیمه بیرون شده براسب فرار سوار گشت و در چنین
حالت سردار محمد یوسف خان که اسپش ترسیده بود خواهش اسپ سواری کرده امیرش یکی از اسپان
يدك خویش مرحمت فرموده باهم از اردو بیرون گردیده رو بفرار نهادند و از تمامت سپاه قریب هزار سوار
با ایشان همراه شده وارد دشت ناچاك زار کشتند و از انجا طریق مغالطه اختیار کرده در بيد مشك و از انجا براه
کردن مسجد داخل خوات ورمك كرديدند و از قلاچ کوره عبور کرده بعلاقه هزاره بورجگی وجیغتو ومميك
در آمده از انجا وارد ورث هزاره دای زنگی شدند و میرناصر بيك مقدم ایشانرا گرامی داشته چند راس اسپ برسم
هدیه پیش کشیده رقم صداقت و اخلاص حاصل کرد بعد از انجا در اخضرات رفته و از کرمان و سرچنگل وقوم
آیه ویلخاب عبور کرده در مزار شریف عنان باز کشیدند و تا که وارد آنجا شدند از همه همراهان ایشان سردار
محمد یوسف خان و سردار محمد اسحق خان و جنرال صالح محمد خان وکرنیل محراب خان وايشيك آقا سی محمد
اکبر خان و برکت الله خان کپیتان سواره نظام وميرزا عبد الخالق خان مستوفی ومیرزا عبدالصمد خان وغيره
سپاهیان نظام وخدمه حضور که مجموع یکصد و سی تن سوار بودند همرکابی کرده دیگران همه از ملازمتش روی
برتافته رفته بودند و پس از فرار کردن امیر محمد اعظم خان اردويش بنه و آهروق را تاراج کرده بسیار تن از
دست همدیگر کشته وزخدار شدند و از جمله محمد افضل خان بن علی عسکر خان قزت دست گیر مردم قریه رامك
شده نزد امیر شیر علیخانش بردند و او نخست امر بقتلش نموده ثانیاً بشفاعت سردار محمد علیخان بن سردار
پیر محمد خان مرحوم از قتل خلاصی یافته بیرق و نقاره و سوار از وی باز داشته موقوف خدمتش ساخت
وسردار فتح محمد خان که راه تعاقب امير محمد اعظم خان بر گرفته بود با او دو چار نشده غلام محمد خان را از
همراهانش در علاقه سوخته علاء الدین هزاره دستکیر نموده بقتل رسانید دیگر رهسپر فاتر نگشته مراجعت کرده
سردار احمد خان و سردار محمد زمانخان را که از همعنانی امیر محمد اعظم خان در قعله شاه علی اکبر بازمانده بودند
با خود برداشته شرفیاب حضور امیر شیر علیخان کرد و او ایشانرا عفو نموده دیگر چیزی نفرمود و پس از اطفای
نایره شور وغو غابقیه سپاه امیر محمد اعظم خان را از طریق تسلی داخل لشکر خویش فرموده راه غزنین پیش
گرفت و از انجا روانه شده بامکنت و حشمت پادشاهی وارد کابل گردید


( ۳۰۳ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت دوباره اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )

ذکر خبر یافتن
سردار عبد
الرحمن خان
از فتح کابل
و شکست امیر
محمد اعظم
خان

ذکر خبر یافتن سردار عبد الرحمن خان از فتح کابل
( و شکست امیر محمد اعظم خان )
چون سردار عبد الرحمن خان ناظر حیدر را در تخته پل و ناظر جهاندار را بمزار شریف و تاشک هند و را بحکومت
تاشقرغان مأمور فرموده از قفای سردار محمد اسمعیل خان چنانچه از پیش رقم کشت بفرمان امیر محمد اعظم خان
راه غزنین بر گرفته و در عرض راه بیمار شده از حرکت بازمانده بود و پس از بیست روز صحت یافته ره نورد منزل
مقصود شده در عرض راه اى بيك فتح کابل را از قاصدیکه مادرش فرستاده بود شنیده در آی بيك از نامه سردار
محمد سرور خان که از راه فرار وارد غوری گردیده نامه فرستاده بود بر شکست امیر محمد اعظم خان و معلوم نبودن او که کدام جا
رفته است آگاه گشته مهموم شد و بدریعه نامه ناظر حیدر خان حاکم تخته پل را اعلام فرمود که بفرس حال و تجسس
احوال امیر هزیمت یافته را نموده باو اطلاع دهد و او از ورودش بمزار شریف خبر داده دوباره سردار والا تبار
حاکم مزبور را فرمان کرد که باسك شكه باو بدهد و هم هر چه از اسپ و اسلحه نقص داشته باشد آماده و تمام نماید
و خود سردار نیکو اطوار از جانب کابل و غزنین صرف عنان کرده وارد غوری شده با سردار محمد سرور خان
با دامن صبوری بچید و جنرال نصیر خانرا که با دو هزار سوار بنظام مقدمة الجيش قرار داده و اینوقت در قره کتل
رسیده بود نامه فرستاده از کماهی حال آگاهی داده امر فرمود که از آنجا که وارد گردیده است تا باجگاه وزیر کتل
دندان شکن همه را در زیر حفاظت داشته مترصد احوال بوده اقامه گزیند و مقارن اینحال میر محمود شاه که سردار
فیض محمد خان مرحومش پس از گریختن میر جهاندار شاه و آمدنش بکابل بحکومت بدخشان مأمور کرده بود بتحف
و هدایای شایان نزد سردار عبدالرحمن خان فرستاده پذیرفته نگشت و بپاس خاطر میر جهاندار شاه که همراهش
بود و هم دختر او را گرفته بود هدایای میر محمود شاه را رد کرده فرمان فرستاد که حکومت بدخشانرا بمیر جهاندار
شاه فرو گذاشته از راه اطاعت حاضر در کاه شود والا هم بطرقی که خواهد برود و شهاب الدينخانرا با دو صد سوار
همراه میر جهاندار شاه روانه بدخشان فرموده بنظم و نسق محال قطغن پرداخت و نامه بخدمت امیر محمد اعظم
خان ارسال داشته استدعای آمدنش را در غوری کرده مهموم نمود که پس از ملاقات به تخته پل مراجعت فرماید
و او عازم غوری نشده سردار عبد الرحمن خانرا طلب تخته پل فرمود او نیز از سیب امیر شیر علیخان که مبادا آهنگ
ترکستان کند از رفتن تخته پل ابا کرد بعد امیر محمد اعظم خان سردار محمد اسحق خانرا در تخته پل گذاشته خود
با دیگر سرداران راه غوری بر گرفته باردوی سردار عبدالرحمن خان پیوست

ذکر کنکاش
کردن امیر
محمد اعظم
خان و سردار
عبدالرحمن
خان

(۱) محاظت
دفع الوقت
و فرصت
نمودن و پس
افگندن کار

ذکر کنکاش کردن امیر محمد اعظم خان
( و سردار عبدالرحمن خان و توجه ایشان جانب غزنين )
چون امیر محمد اعظم خان وارد غوری شده استراحت حاصل کرد با سردار عبدالرحمن خان مشورت کرده صلاح
کار در ان دید که جانب کابل جیش در جنبش آورده با امیر شیر علیخان در آویزد و سردار عبد الرحمن خان شدت
سرمای زمستانرا عذر نهاده رای عمش را نپسندیده بهتری ایام بهار را برای پیکار اظهار کرد و او الزامش باین نمود که هرگاه
(۱) محاظت در حرکت شود هم آینه سرخویش گیریم و راه بخارا پیش و سردار عبدالرحمن خان ازین گفته او ناچار
سفر زمستان اختیار نمود بجنرال نصیر خان که با دو هزار سوار بمحافظت قره کتل و باجگاه اقامت داشت بر نگاشت
که راه کیمرد و سیقان برگیرد و خود با امیر محمد اعظم خان و لشکری که همراه داشت از غوری راه بامیان برداشت
و از منازل شلوكتو و بادقاق عبور کرده در کیمرد و سیغان با جنرال نصیر خان و سوارانش یکجا شده همگنان
وارد بامیان گردیدند و هجده روز در آنجا درنگ کرده بعد از انجا رهسپار گشته وارد گردن دیوار شدند و امیر
شیر علیخان سه هزار سوار هراتی را مأمور باقامه منزل مذکور فرموده بود که سد راه باشند اما ایشان از نزديك
شدن سردار عبدالرحمن خان تاب اقامت و توان مدافعت را در خود ندیده قبل از ورود سردار باقتدار راه فرار
برگرفته بکابل اولی عنان باز کشیده اقامت گزیدند و مقارن اینحال امیر شیر علیخان مضطرب احوال گردیده


(۳۰۱)

(جلد دوم) (ذکر وقائع عهد امارت دوبارة اعلیحضرت امیر شیر علیخان) (سراج التواریخ)

سردار محمد اسلم خانرا بالشکر شایان مأمور غوربند فرموده خود باسپاه آراسته از کابل بیرون شده در قلعۀ قاضی
عسکرگاه ساخت وامیر محمد اعظم خان فرزندش سردار محمد سرور خان را از کردن دیوار با دوصد سوار در تیزین
نزد سرفراز خان غلجائی خائین فرستاد که باتفاق او بمردم غلجائی نواحی کابل وجلال آباد را بعناد امیر شیر علیخان
برانگیزد و خود باسردار عبدالرحمن خان محاربه را در کابل با امیر شیر علیخان بنیروی بازویش ندیده از راه سر
تالاب وباد آسیاب وقرغه وارده ناهور شدند و از آنجا براه آبدره وسوخته اسپ رانده در بید مشك غزنین فرود
گشتند و خدای نظر خان وردك حاكم غزنین دروازههای شهر را ببسته بعزم قلعه داری استوار نشست و سردار
عبدالرحمن خان باختن از بید مشك کوچیده در روضهٔ سلطان محمود انار الله برهانه فروکش کردند وسردار محمد
سرور خان که از کردن دیوار ره نورد تیزین شده بود از طریق خفا وارد بیگتوت گشته از انجا براه کتل خرس
خانه حال موسوم بخیر خانه وارد دستپز شده از انجا در تیزین رفت وامیر شیر علیخان از ورود او در آنجا آگاه گشته
سردار محمد اسلم خانرا که مأمور غوربند کرده و اینوقت هنوز در کوهستان کابل بود فرمان کرد که با چهار فوج
پیاده و سه فوج سوارهٔ نظام و توپخانه وسوارهٔ کشاده که همراه دارد راه تعاقب سردار محمد سرور خان
بردارد تا اگر بتواند او را بدست آرد که فتنه حادث نکند واو وارد تیزین شده سردار محمد سرور خانرا
در قلعۀ سرفراز خان محاصره نمود وسرفراز خان از راه حیله طریق صلح بر گرفته با سردار محمد اسلم خان
قرار داد که سردار محمد سرور خانرا از قلعهٔ خویش بیرون کشد بشرط آنکه او یکمنزل پس کوچ دهد
آنکاه او را از قلعه خارج نماید تا سالماً هر طرف که خواهد راه پیماید واو این قرار داد سر فراز خانرا بخواست
آلوده بحیلت دانسته ظاهراً قبول کرده یکمنزل مراجعت نمود وباطناً ازین کوچیدن سردار محمد سرور خان
وسرفراز خانرا غافل ساخته در عقب هر سواری یکتن از پیاده نظام ردیف سوار نموده شباشب باچند ضرب توپ
قاطری بر قلاع تیزین تاخته بامدادان از گرد راه در رسیدند ودست بقتل وتاراج کشوده سردار محمد سرور خان
و سرفراز خان از بیم آنکه مبادا دستگیر شوند بگریختند وسردار محمد اسلم خان مال و منال عموم تیزین را غارت کرده
از راهیکه رفته بود بکوهستان مراجعت نمود وازینجا چون امیر محمد اعظم خان و سردار عبد الرحمن خان وارد
غزنین شده بودند از جانب ترکستان آسوده خاطر گشته براه قلعهٔ قاضی بر گرفته باردوی امیر شیر علیخان
پیوسته معاضدش شد و اینوقت امیر شیر علیخان نائب محمد عمر خان توخیزا را با قلیلی از سپاه وغیره خدام کار آگاه

ذکر توجه
امیر شیر علی
خان بجانب
غزنین و محاربهٔ
منزل شش گاو

مأمور بامیان کرد که در آنجا رفته توای شور و آوای مخالف ساز کرده در ترکستان شورش اندازد تا امیر محمد
اعظم خان وسردار عبدالرحمن خان را از انصوب دل از جای شده پای حیرت در گل شود واز قتال وجدال بازمانند
و او در بامیان رفته نخست مردم هزاره را مستمال ساخته بعد باتفاق میران هزاره در خلل انداختن کار ترکستان
پرداخت

(۱) خفتان
نوعی از جامهٔ
سپاهیان (۲)
خیل سواران
وگروه مردم
و گله اسپان
(۳) برگستوان
قسمی از لحاف
که بر سر اسپ
اندازند (٤)
زمهریر سرمای
سخت

( ذکر توجه امیر شیر علیخان بجانب غزنین )
( ومحاربهٔ منزل شش گاو )

و امیر شیر علیخان پس از فرستادن نائب محمد علم خان در بامیان از قلعۀ قاضی باسپاه کینه خواه جاده پیمای غزنین
شده چون برونق افزای منزل لوره گشت یکذرع برف در انوادی از آسمان ریخته کوه و شر را خفتان (۱) یخ در بر نموده
خیل (۲) سحرا را بر کستوان (۳) زمهریر (٤) برسر انداخت که گویا ازدم سردی هوا زنده راجان ومرده را
استخوان زحمت میشد و در چنین حالت امیر شیر علیخان قریب ده هزار سوار جهت تاراج نمودن مال و مواشی اردوی
امیر محمد اعظم خان وسردار عبدالرحمن خان که با دو فوج پیاده و شش ضرب توپ قاطری در قلاع مردم وردك
برای علوفه رفته و آزوقه بار کرده روی مراجعت بالشکرگاه نهاده بودند بکاشت چنانچه بدیشان نزديك شده در ینوقت
سردار عبد الرحمن خان بفرار کو هیکه جانب شمال شهر غزنین واقع ومشرف بروضه است نشسته آنسر زمین را
بدور بین میدید که سواران امیر شیر علیخان راه نزديك نموده بس دوهزار سوار که نزدش حاضر بود از طریق
ایلغار بمعاونت حاملین علوفه کماشت چنانچه ایشان بسرعت وشتاب اسپ رانده در مقابل سواران امیر شیر علیخان


(٣٠٥)
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت دوبارهٔ اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )
رسیده استوار ایستادند و سوارهٔ امیرمذکور با چهار ضرب توپ قاطری که همراه داشتند ایشانرا آماج گلوله توپ
ساخته جانین بکشاد دادن توپ پرداختند وفوج پیاده از پهلوی بار گیرهای خود فیر کرده جمیعیت سواران امیر
شیر علیخان را در حدود منزل ششگاو پراکنده ساختند و در اثنای گیرودار و گشاد دادن تفنگها و اقراب آتشبار
دوهزار سواریکه سردار عبدالرحمن خان كُـمك فرستاده بود باشمشیر های آخته بتاختند و بسیار تن را خاک هلاک
انداخته بسیار مراسب غنیمت گرفتند و بقيه السيف را مغلوب نموده بسالان دشت گریز کرده مظفر ومنصور
ازراه مراجعت داخل لشکرگاه خویش شدند وسردار عبدالرحمن خان اسیرانرا درسرایی بجوار روضهٔ سلطان محمود
اطاب الله ثراه محبوس فرمود ودوروز پس از واقعهٔ مذکوره سردار فتح محمدخان از حضور امیر شیر علیخان مأمور
ترکتاز گشته بپانزده هزار سوار ازمنزل ششگاو در شب راه برفته ازراه خفانا لشکرگاه امیر محمد اعظم خان
وسردار عبدالرحمن خان گذشته در نواحی اسفنده وتارگین گزیده وسردارعبد الرحمن خان آگاه گشته چند
تن را ازراه جاسوسی بفرستاد وکمین گاه ایشان را بخود معلوم نموده دوهزار ازسوران نظام باشش عراده توپ جلوی
وشش ضرب توپ قاطری ودوفوج پیاده نظام وپنج بیرق خاصه دار تعیین فرمود چنانچه بوقت سپیده صبح راه
بکمین گاه نزديك كرده بخیر حمله نمودند وسردار فتح محمدخان از هیاهوی دلیران سراسیمه از خواب غفلت بیدار
شده خودرا دوچار تیغ آبدار وتوپ وتفنك آتشبار ديده با همراهانش بعضی پیاده وبرخی سواره رویبوادی فرار
نهاد و چون قدری از دم تیغ دورشد بادوصمد سوار ازطريق انبار وارد مقر گردیده مأمن گزید وسواران
سردار عبدالرحمن خان مظفر ومنصور جانب عسکرگاه خویش بازگشته مورد تحسین و آفرین شدند

ذکر نامه
فرستادن
سردار عبد
الرحمن خان
برای لشکریان
امیر شیر
علی خان

( ذکر نامه فرستادن سردار عبدالرحمن خان بلشكر امیر شیرعلیخان )
( وفتح نایب محمد علم خان ترکستان متعلقهٔ افغانستان را )
پس از گریختن سردار فتح محمدخان سردار عبدالرحمن خان تدبیری اندیشیده خواست که نفاق در میان
لشكر امیر شیرعلیخان اندازد پس نامهُ بکار داده بلشکریان امیر شیرعلیخان فرستاد که روی ازو برتافته سوی
اردوی او شتابند تا هرکدام بقدر مقام خویش جائزه ورتبه یابند وایشان مرقوماً پیام دادند که ما از امیر محمد اعظم
خان ناخوشنودیم که راه خدمت با امیر شیرعلیخان می پیمایم اگر او با شها بپیوندد همراسته رهسپار خدمت شما میشدیم
و او نوشتهٔ آنانرا بامیر محمد اعظم خان نشان داده بر سلوکش متنیه ساخت و پانزده روز دیگر پس از امر مذکور
هر يك از جانين در لشکرگاه خویش بسر برده مزاحم یکدیگر نشدند ودر خلال سوانح وحوادث مذکوره نائب محمد
علم خان که وارد بامیان شده چنانچه از پیش رقم كشت باختلال کارترکستان پرداخته بود با مردم ایلجاری و میران
هزاره از بامیان برخاسته وارد غوری گشت و مردم آنجا را مطیع ومنقاد ساخته راه بلخ برگرفت وسردار محمد
اسحق خان با ناظر حیدر خان از توجه او آگاه کشته لشکر بدفعش کاشت ودر حدود تاشقرغان با هم ملاقی شده
جنك درپیوست ودر اثنای اشتعال نائرهٔ پیکار سپاه سردار محمد اسحق خان خود را تسلیم نائب محمد علم خان
نموده سر بیرق فرود کرده بلشکر او ملحق شدند واز مشاهدهٔ اینحالت سردار محمد اسحق خان ازراه هزیمت
داخل تخت پل گردید واز انجا نیز تاب اقامت در خود ندیده در بخارا رفت و پسران خدای نظرخان وردك كه ايشانرا
سردار عبد الرحمن خان در زندان تخت پل انداخته مقید ساخته بود از گریختن سردار مذکور فرصت یافته از
زندان بیرون شتافتند وداخل خانهٔ ناظر حیدر گشته بقتلش رسانیدند و ناظر جانداد خان ازین کار واقف
شده وارد تخت پل كشت وپسران خدای نظر خان را بمکافات قتل ناظر حیدر خان بکشت وبعد از آنکه نائب
محمد علم خان شهر تخته پل را متصرف شد جانداد خان را بازنجیر روانهٔ کابل نموده کارترکستان را یکسره ساخته
بتمشیت امور مملکت پرداخت


( ٣٠٦ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت دوباره اعلیحضرت امیر شیرعلیخان ) ( سراج التواریخ )
ذکر محاربهٔ بزنه خان و هزیمت یافتن امیر محمد اعظم خان و سردار عبدالرحمن خان
ذکر محاربهٔ بزمه‌خان وهزیمت یافتن امیر محمد اعظم خان و سردار عبد الرحمن خان
ومقارن مسخر نمودن نایب محمد علم خان ترکستان را امیر محمد اعظم خان که با لشکر در روضهٔ اعلیحضرت سلطان محمود نور الله مضجعه اقامت داشت با سردار عبدالرحمن خان سخن از محاربه در میان آورده فرمود که میباید قلعهٔ بزنه خان را که خاصه داران امیر شیرعلیخان در ان اقامه دارند غارت نمود تا خلل در کار امیر شیرعلیخان افتاده متزلزل شود و سردار عبد الرحمن خان از سبب کثرت برف وشدت سرما وبعد مسافت وقرب اردوی امیر شیرعلیخان نخست رای عمش را نپسندیده بعد از اصرار و ترغیب او راه بر گرفته هنگام عصر نزدیک قلعه رسیده خاصه دارانرا بمحاصره انداخت و هر چند از جهالت بسوی اطاعتشان هدایت کرد قلعه گیان نپذیرفته قلعه را هدف گلولهٔ توپ ساخته قلعه کشائی پرداخت وتا که شب شده جهان تاریک گشت کاری از پیش نبرده شب را همچنان در میان برف بدون آتش بسر برده جنرال نصیر خانرا با پنج فوج پیاده وبیست وچهار ضرب توپ وبیست بیرق خاصه‌دار وچهار هزار سوارهٔ نظام بشب (١) حیل ومواضع مستعده بپاسداری گماشت و جا‌های جنك فردا را بلوح خاطر نقش بسته کس در لشکر که فرستاده امیر محمد اعظم خانرا باهزار سوارهٔ نظام و پنجصد سوار کشاده از سواران قطغن که سالار ایشان میر سلطان مراد خان بود وسه فوج پیاده و هجده ضرب توپ جلوی از لشکر گاه بمعاونت طلبیده پیام داد که بتعجیل وشتاب خود را تاطلوع آفتاب بزنه خان برساند واو از شدت سرما در شب حرکت نکرده تصمیم عزم نمود که در وقت طلوع آفتاب راه معاضدت بر گیرد وجنرال نصیرخان نیز در تکاپوی حفاظت وپاسداری طریقهٔ نا استواری اختیار کرده مواضع نهادن اثواب را که سردار عبدالرحمن خان معین فرموده بود ترك کرده از کمالت حفاظت وهوشداری تفود چنانچه بامدادان که امیر شیرعلیخان بآهنگ جنك از منزل شش گاو روی بسوی بزنه خان نهاد هنوز جنرال نصیر خان از خواب غفلت بیدار واز بادهٔ تمیزی هوشیار نشده بود که سپاه امیر شیرعلیخان راه نزديك کرده آگاه گشت و سواری نزد سردار عبدالرحمن خان فرستاده آگاهش کرد واو با چهل سواریکه حاضر رکابش بود بسرعت راه فراز شدن بر گرفته بکوه برشد و اتواب وجباخانه را بدون محافظ و اسپ و توپچی بروی هم ریخته مشاهده کرده از جنرال نصیرخان جویای حال شد وجواب شنید که آحاد وافراد پیادهٔ نظام و توپچیانرا از شدت سرما رخصت لشکر گاه داده است و هردو باهم سرگرم این گفتگو بودند وهنوز اتواب را آماده نساخته ملازمان آنها تکاپوی مینمودند که بروی کار آرند که سپاه امیر شیرعلیخان در رسیده سر‌های کوه را تمام فرا گرفته سه هزار سواران نظام را که در دامنهٔ کوه قیام داشتند هدف گلولهٔ توپ وتفنك ساخته تمام سپاه سردار عبدالرحمن خانرا در تزلزل واضطراب انداخت واز کثرت گلوله‌های توپ وتفنك سواران مذکوره تاب درنك نياورده راه هزیمت بر گرفتند و از مشاهدهٔ اینحال سوارانیکه حاضر رکاب سردار عبدالرحمن خان بودند نیز فرار اختیار کرده بجز ده سوار دیگران همه رفتند وسه صد سوار از سپاه امیر شیرعلیخان راه تعاقب بر گرفته بتاختن از سردار عبدالرحمن خان در گذشته او نیز با ایشان همعنان شد و ایشان که سرگرم تاخت و تاز بودند امتیاز ان نکردند که سردار عبدالرحمن خان همعنان ایشانست یا سالار خود ایشان وسردار مذکور همچنان اسپ میراند تا که از سواران متعاقبین امیر شیرعلیخان جدا گشته بسواران هزیمت یافتهٔ خویش که یکجا شده در جستجوی او بودند پیوست و پس از ملحق شدن او سواران شکست خورده اش از هر گوشه و کنار فراهم گردیده جمعی زیاد شده سواران امیر شیرعلیخان از جرات وجسارت بازمانده مراجعت کردند وسردار والا تبار پس از باز گشتن سواران امیر شیرعلیخان با همراهانش بتان ره نورد گشته بامیبر محمد اعظم خان که از بنواقعه بخبر بود پیوست آگاهش کرد و از سمر گشتن اینخبر سوارانیکه در رکاب امیر محمد اعظم خان بودند فرار کرده از تمامت سپاه سه صد سوار با ایشان همراه مانده دیگران همه سر خویش وطریق هزیمت پیش گرفتند وسردار عبدالرحمن خان در چنین حالت از عمش از چهل صندوق طلای مسكوك که در بنه داشت پرسیده جواب واقف نبودنش را از و شنیده ساکت شد ومقارن اینحال سوار بسیاری نمودار گشت که از عقب ایشان راه بر گرفته بودند پس امیر محمد اعظم خان با سوارانیکه حاضر بودند طریق فرار اختیار

(١) شب یکسرشین را میگویند کوه رکه


( ۳۰۷ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت مستقلهٔ امیر شیرعلیخان ) ( سراج التواریخ )
کرده سردار عبدالرحمن خان باچهار سوار از تپهٔ بغهٔ گذشته بآرامی رحیل کردند وسواران امیر شیرعلیخان
از عقب امیر محمد اعظم خان وغیره هزیمتیان که چپ وراست راه فرار برگرفته بودند تاخته وبسیاری را بخاك هلاك انداخته
خود را از مال واسباب اردوی امیر محمد اعظم خان وسردار عبدالرحمن خان قران بپا ساختند وبعضی از هزیمتیان
که از دم تیغ جسته واز قتل رسته بود سردار عبدالرحمن خان را دیده از هر کنار رکاب او فراهم شده امیر محمد اعظم
خان نیز با او در پیوست وهر دوتن باینصد سوار نظام وسوار کشاده وغیره خدمه وعبدالرحیم خان رو در بادیهٔ گمنامی
نهاده از راه زرمت وازد سر روضه شد بدو مردم آنجا ایشانرا خصم خویش پنداشته از راه مدافعه پیش آمدند وپس از انکه
ایشانرا شناختند عذر خواسته طعام ویکعدد آفتابهٔ مسین ویکعدد جام را بکان بایشان داده یکعدد قلیان نیز به بیع
فروختند و نقد و جنسی که از ایشان باز مانده در تصرف امیر شیرعلیخان در آمد هشتاد هزار مثقال طلای سکهٔ بخارا و بیست
هزار طلای دالکه و بیست هزار مثقال طلای بی سکه ویازده لك روپیهٔ کابلی و پنج لك روپیهٔ قندهاری که معادل روپیهٔ
کله دار انگلیس است وده هزار دست خلعت از اقسام اقشمهٔ نفیسه وهزار نقراشتر وخیام وغیره اسباب واسلحه
و اثواب وتفنك بسیار و چند هزار سراسپ وقاطر وقور خانه بحساب آمد و غیر از اینکه تحویل دیوان سلطنت شد
بتاراج نیز رفته بحساب در نیامد و از احاد وافراد سپاه ایشان بسیاری مقتول ومجروح و دستگیر گشته در اواخر ماه
رمضان سال ١٢٨٥ هزار و دوصد وهشتاد وپنج هجری فتح برای امیر شیرعلیخان حاصل وکارش بمراد دل شده اسیر نرا
که یکی از ایشان میرزا عبدالرحمن خان طبيب ومجروح بود نزد امیر شیر علیخان حاضر کرده دیگرانرا محبوس و میرزا
عبدالرحمن خانرا امر معالجه نمود واز سر داران سردار محمد یوسف خان با کیچهٔ مرسل از التزامیر محمد اعظم خان وسردار
عبدالرحمن خان رفته ایشانرا نیافته باجنرال نصیر خان دوچار گشت و از عزم وارادهٔ او پرسیده جواب شنید که از راه
تپك خوارك طريق مواسات میپیمایم که بآقای خود رسیده در غربت سفر خدمتی نمایم وا کر از رفتن عنان باز کشم
مرآینه مقتول دست امیر شیرعلیخان ایم وشما که با او رشته اخوت در میان دارید از چه بیم ژندارید که از قفای گرفتار
ان وادی حرمان راه ناکامی میپو بید و او باین گفتهٔ جنرال نصیر خان اعتنا نکرده از خان جلال زائی خواهش سواری برای
راه نمائی کرد که تاکشور از قفای امیر محمد اعظم خان و سردار عبدالرحمن خان رهسپار شده شاید که ایشان را
دریافته همراهی کنند و او از بیم امیر شیرعلیخان عذر خواسته سوار همراهش نکرد و سردار محمد یوسف خان
از عدم توشه و راه نما ناچار راه قریه کندر بر گرفت و در خانه آخوند مشکین معروف بمشك عالم أندرى فرود
شده عرض پرداز حضور امیر شیرعلیخان کردیده عفو تقصیر خواست و او عصمت الله خان غافلجائی را مامور نمود که
او را تسلی داده از راه اطمینان خاطر بحضور حاضر کند و خود در روز سوم فتح رایات با آیات فیروزی سمات
را جانب کابل شقه کشا فرموده از منزل شش کاوراه مراجعت بر گرفت وسردار محمد یوسف خان از عقب مریضه اش
آخند مذکور را جهت شفاعت با خود همراه گرفته بلا درنك آهنك اردوى امیر شیرعلیخان کرد واز دشت
تايجك زار او را از سبب ضعف پیری باز گردانیده بدون شفیع رهسپار و در دهنهٔ شير با عصمت الله خان که امیر
شیرعلیخانش نزد او مامور کرده بود دوچار شده آسوده خاطر گشت و در منزل حیدر خیل شرف بار حاصل
نموده تسلی یافت و امير شير عليخان با مکنت وحشمت شاهی داخل کابل شده نماز عید فطر را بدارالسلطنه ادا کرد
واعيان واشراف شهر واطراف را نيك نواخته ناظر جهانداد خانرا که از سبب قتل پسران خدای نظر خان
چنانچه از پیش رقم گشت تائب محمد عالم خانش محبوس و از ترکستان روانهٔ کابل نموده بود بخدای نظر خانش سپرد
و او بقصاص خون فرزندانش او را بکشت .

ذكر سر گذشت امیر محمد اعظم خان
وسردار عبدالرحمن خان در عرض راه سر روضه ومآور
وامير محمد اعظم خان وسردار عبدالرحمن خان از سر روضه امير محمد نامیرا راه شناس برداشته وار دفرمل شدند
و مردم آنجا بطمع اسباب واسلحهٔ ايشان بكشاد دادن تفنك پرداخته همۀ را بهزيمت رهسپر ساختند و از جهه سردار
عبدالرحمن خان که از دود قلیان فتوری در اعصابش روی داده بود از همراهانش باز مانده چون بخود آمد دیگرانرا

ذکر
سر گذشت
امیر محمد
اعظم خان
وسردار عبد
الرحمن خان


( ٣٠٨ )
( جلد دوم ) ( ذكر وقایع عهد امارت مستقله اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواريخ )
ندیده متحیرانه سوار اسب شد و بدیشان پیوسته همعنان در مغاکی فرود شدند و آتش افروخته خواستند كه
دست و پا و اعضای خود را گرم كنند و محردی آنجا كه مشغول كشاده دادن تفنك بودند از دیدن شعله آتش آرام
كشته دست از تفنك زدن باز داشتند و درینوقت چهل تن از مردم خروتی سز روضه كه از آواز تفنك قرمتیان
برخواسته راه بركرفته بودند بروشنی آتش نزد ایشان وارد كردید. در قلاع خود بردند و از شیوهٔ مهمان نوازی
آنان شب را نيك بسر برده با مدادان راه نمائی از ایشان گرفته قلعهٔ موسوم به بركتی فرود كشتند و چای آشامیده
رهسپار شدند و از بسیاری راههای باريك كه با یكدیگر تقاطع كرده بهر جانب رفته طریق مستقیمی معین نبود
متحیرانه راه می پیمودند تا كه شخصی از كوهی فرود كشته بدیشان پیوسته معلوم كشت كه در وقتی خادم والد
ماجد سردار عبد الرحمن خان بوده است و آنمرد بپاس حقوق نمك خوار كی سابقه‌راه نمائی ایشان را اختیار كرد
و در بین راه سه تن از بازماندگان خدمه ایشان از طریق شتاب اسب رانده بدیشان پیوستند و اینرا كفته بتاخت
از ایشان در كذشتند كه لشكر از قفا در رسید و ازین كفته آنان امیر محمد اعظم خان و دیگران را دل از جای
این وقت شده رو بفرار نهادند و سردار عبد الرحمن خان با چند تن چون عبد الرحیم خان و پروانه خان و سردار عبدالله خان
لقب سرداری و جان محمد خان و فرامرز خان و سید مؤمن خان و محمد بشیر خان و احمد خان رساله دار و مجد الله خان رساله‌دار
نداشته است و حیدر خان توخی و میر علم خان جامه دار و نجیب الله خان كبدیان نواده سردار جهان خان و ناصر علی خان
و محراب خان كرنیل و بیست و شش تن از سپاهیان كه مجموع چهل سوار میشدند عنان از فرار باز كشیده آسوده
خاطر راه همی پیمود تا كه ده تن پیاده بطمع كرفتن چیزی در رسیده ایشان عطف عنان كرده هجده تن را هدف
كلولهٔ تفنك ساختند و بقیه را بخاك هلاك انداخته بجعتر دیگر از راه فرار بكوه برشدند و ایشان قدری درنك كرده دیگر
كسی را در قفا ندیده رهسپار كشتند و بدیكران كه فرار نموده در آبادی فرود شده بودند رسیده ماجرا باز داشتند و پس ازان
بر فراز كوهی برشده دوصد تن از كسان پنج نفر مقتولین سرراه بر ایشان تنك كرفته سردار عبد الرحمن خان
باسه صد تن از همراهانش از اسب فرود كفته بمدافعه كرايید و دو بیست تن را از دو جانب كوه امر فراز شدن كرده
خود باصد تن دیكر راه مقابل بركرفته از سه طرف بكشاده دادن تفنك پرداختند و ایشانرا هزیمت داده‌راه خویش
پیش كرفتند و قدری اسب رانده قلاع مردم وزیری واقع سمینه را دیده امیر محمد اعظم خان كه با ملكان آنجا
از پیش معرفت و شناسائی داشت چند نامه نوشته بصحابت آن مرد راه نما فرستاده از ورودش در آنجا خبرداد
و بزرگان علاقه سمینه باصد سوار از راه پذیره پیش آمده مراسم اعزاز و اكرام بجای آوردند و از قفای بزرگان
هزار تن دیكر پیاده دهل زنان و خیر مقدم كویان بشرف ملاقات مشرف كردیده بعد با هم وارد علاقه‌سمینه‌شدند
و دو روز را در انجا بمهمانی بسر برده نظر بشفقت آنان از دوصد دانه طلا ئيكه عبد الله خان با خود داشت خواستند
كه بایشان در بهای علوفه چیزی بدهند و ایشان كه خرج بمهمانی داده بودند هیچ نكرفته از انجا وارد منزل
دیكر شدند و از طلاهای مذكوره كه جزازان چیزی و پشیزی با خود نداشتند چند دانه داده از مردم آن منزل خواهش
علوفه كردند و ایشان از عدم معرفت طلا را رد كرده روپیه بهای علوفه خواستند و چون روپیه نداشتند دیری
معطل ماندند تا كه دانستند كه هزار روپیه نزد شیر جان نامی از سپاهیان میباشد بعد سردار عبد الرحمن خان او را
تكلیف مبادله طلا بروپیه كرده اولیا نموده كفت كه در چنین جایكه طلا را بپول نستانند همه‌كز روپیه را داده
طلا نستانم و او برگشته جبراً هزار روپیه او را كرفته صد دانه طلا عوض داد و آزوقه خریده شب را بسر برده
از آنجا در خانهٔ آدم خان وزیری فرود شدند و او اعزاز و اكرام شان نموده از انجا خود نیز بایشان همراه كشته
در خانهٔ كد خدای قومیكه با آدم خان بودند نزول كردند و او نیز مقدم ایشانرا كرامي داشته بپاس خاطر ایشان
آدم خانرا نیز چیزی نكفتند و از انجا راه افتاده از بین راه هشتو تن میزبان را كه نقیض هم بودند رخصت
مراجعت داده وارد علاقه داور كه در سر حد افغانسان واقع است شدند و در انجا كه قریب اضلاع بنو و دامان است
قلعه جای كزیده چند روز توقف كردند و سردار محمد سرور خان كه از بنرین چنانچه سابقاً مذكور كشت فرار
كرده بود بدیشان پیوست .


( ۳۰۹ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت مستقله اعلیحضرت امیر شیرعلیخان ) ( سراج التواریخ )

ذکر آمدن
فرستادن
سردار عبد
الرحمن خان
در پشو و
دامان

ذکر آمدن فرستادن سردار عبدالرحمن خان
در پشو ودامان برای خریدن بعضی اشیاء ضروریه
چون سردار محمدسرور خان باجنرال علی عسکر خان و معاذالله خان بارکزائی و چهل سوار بدخشان پیوست
عید سعید فطر را گذرانیده و بمردم آنجا شیرینی روز عید و لقمی خلعت داده بعد سردار عبدالرحمن خان صدهزار
طلا را که بجز ازان هیچ نداشتند بمحراب خان کرنیل و نجیب الله خان کمیدان سپرده برای خریداری بعض اشیای
ضروریه در پشو و دامان فرستاد و مقارن اینحال هر دو تن سردار و امیر که ششصد سوار همراه داشتند و از توشه
هیچ باقی نگذاشته پشیزی نداشتند از اتفاقات حسنه رضا گمنام نوکر عبدالرحمن خان که دو هزار دانه طلای مسكوك
از اندوخته آقایش برداشته از کابل راه خدمت بر گرفته بود پیاده و پای در آبله در رسیده طلاها بسپرد و اسپ سواری
قبول نکرده همچنان پیاده راه خدمت خانه آقایش جانب کابل گرفته مراجعت کرد و سردار عبدالرحمن خان
طلا را در بازار داور فروخته بیست هزار روپیه بگرفت و سامان رهسپردن ساز کرد و در نچال دو نامه از حاکمان
پشاور و پشو بایشان رسید که از جائیکه وارد شده اند روانه پشو پشاور شوند و امیر محمد اعظم خان بجواب هر دو
مکتوب فرمود که اگر مارا از آب سند بعبور نموده عبرت ندهند البته خواهیم آمد والا نتوانیم که روی بدانسی
نهیم و صبر کرده سردار عبدالرحمن خانرا نیز تکلیف کرد که خاتم و نهد و او سر باز زده از استحقاق و بیهری دولت
انگلیس که در سال ۱۲۸۱ هزار و دو بیست و هشتاد و يك هجری مطابق سنه ١٨٦٥ هزار و هشتصد و شصت و پنج
میلادی که نسبت بخود امیر محمد اعظم خان نموده بودند بیاد آورده گفت بنویسد که چون مارا امیدی بدولت
شما نیست نیاینست آمد و محض بمهر نهادن اصرار کرده آخر الامر بر آشفته نگین خاتم خود را برشکسته زبانی پیام
فرستاد که دولت برطانیه عظمی از سبب دوست بودنش با دشمن ما دشمن ماست زیرا که دوست دشمن دشمن است
فقط و پس از فرستادن این نامه و پیام هشت روز درنك كرده از داور آهلك كان کوزه نمودند و در آنجا هر دو
کیک در پشو و دامان جهت خرید اشیای ضروریه رفته بودند مراجعت کرده بدیشان پیوستند و پس از توقف پنج روز
در موضع مذکور سردار عبدالرحمن خان را تب شدید عارض گشته هفده روز دیگر از راه پیمودن بازماندند و پس
ازان همچنان تبدار رهسپار شده وارد وانه گردیدند و در انجا سردار والاتبار را نصفت صحت حاصل گشته پس
از توقف سه روز از آب گومل عبور کرده بکنار آب برای آشامیدن چای فرود شدند و در انجا دوشیزه از قوم
ترکی متوطنه مقر که در صغارتش مردم وزیری باسیری برده بودند بعزم همراهی نزد ایشان رسیده حکایت اسیر
شدنش را بسردار و سردار سعادت اطوارش اطمینان خاطر رسانیدن قوم و دیارش داده با خود برداشته داخل
علاقه قوم سریانی شدند و در کوه کاسی نزول کرده تا انجا از همه همراهان شان سه صد تن بازمانده دیگر ان هر کدام
از مقامی رخصت حاصل کرده جانب پشو و دامان رفتند و در نجا یکراس گوسپند و چهار سر بز و سه قطعه مرغ باقدری
برنج از دو خانه که متوطن آنجا بودند خریده شب را بعسرت و زحمت بروز رسانیدند -

ذکر سر
گذشت امیر
محمد اعظم
خان و سردار
عبدالرحمن
خان در علاقه
کاکر

ذکر سر گذشت امیر محمد اعظم خان وسردار عبدالرحمن خان
( در میان قوم کا کر )
و با مدا دان از کوه کاسی راه بر گرفته در علاقه کاکر بموضع ژوب فرود شدند و از سبب عسرت و سختی
منزل گذشته نان روغنين بسيار پخته باخود واجب شمردند که همیشه دو روزه نان پخته همرا ه داشته باشند و از نجا وارد
علاقه بریچ شده مردم آنجا غنم سیورسات علوفه حاضر آوردند و چون ایشان بارگیر نداشتند چیزی نخریده صاحبان
علوفه بارهای خود را بنظر نشانی کرده شب در خانه های خویش رفتند و سردار عبد الرحمن خان همه
همراهانش را قدغن فرمود که ببارهای آنان دست نزنند که مبادا مناقشه روی دهد و بامدادان صاحبان آزوقه
حاضر گشته بار های خود را سالم دیده سقط گفته مراجعت کردند و علوفه خود را باز پس بردند و از انجا راه


(۳۱۰)
( جلد دوم ) ( ذكر وقایع عهد امارت مستقلة اعليحضرت امير شير عليخان ) ( سراج التواريخ )
برگرفته بقدر فرسنگی راه رفته دو هزار تن مشاهده کردند كه سر راه تفنگ گرفته نشسته اند و از جهه يكش
عنان اسپ امير محمد اعظم خان را چنگ زده از رفتن باز داشت و سردار عبدالرحمن خان دهن تفنگ بر سينه او
نهاده وی از خوف جان عنان فرو گذاشت و چون نیمیداه گرفتن رسیدند مكشوف گشت كه برسم خویش از هر یکی
بیست روپیه انگلیزی خراج میخواهند و بایشان طریق مقاتله پیش گرفته هر چند امیر محمد اعظم خان بدادن هزار
روپیه راضی شد که بدهد سردار عبدالرحمن خان از جهت آنکه اینخبر سمر گشته در هر منزل چنین معامله روی
خواهد داد مانع گردیده آهنگ جنگ کرد و آنان کار را دیگر گون دیده از راه کناره گزیدند و ایشان سالماً
گذشته نزول نمودند و درین منزل شیخی بالباس اهل صلاح کشكول بدست حاضر آمده با دو زانوی ادب نزد
امیر محمد اعظم خان بنشست و دو تن از همراهانش که بنام بزرگ قوم پیشتر وارد شده و در مجلس نشسته بودند
او را تعظیم کردند و ده تن دیگر از پیروانش بکنار مجلس بپا ایستادند و پس از پرسش باز داشتند که مشار اليه
سید است وامیر محمد اعظم خان اسم سیادت را شنیده دست او را بوسیده در پهلوی خویش جای نشستن داد
و سردار عبدالرحمن خان که در هر منزل یکی از مردم فرودگاه را از يك تاده روپیه داده از حالت مردم منزل ازو
پرسیده خود را آگاه میکرد درینجا نیز بعادت مستمره یکی را روپیه عطا کرده از احوال شیخ جویا شده مكشوف
نمود که او دزدیست معروف و دو صد تن از دزدان زبردست دارد که از جمله چپاول زنان همراه آورده است و سردار
هوشيار این امر را بمدش اظهار کرده ویرا باور نیامد چنانچه سردار محمد سرور خان پسر خود را امر کرد که
شیخ را گرامی داشته در شب مهمان نموده اعزاز و احترامش کند و هنگام شام که اسپان را بآب دادن در سرحیاه
بردند همراهان شیخ جمع گشته از آب کشیدن مانع آمدند و نوکران سردار عبدالرحمن خان صد راس اسپ را
که از خود ایشان بود بحیله سیرآب کرده بقدر كفاف خودشان نیز آب برداشته بفرودگاه باز گشتند و پنجاه
راس اسپ امیر محمد اعظم خان و پسرش از آب آشامیدن باز ماندند تا که خود شیخ بر خواسته از امیر اجازت
آب دادن اسپانش را حاصل کرد و بانو کران او هر يك دو راس اسپ را عنان بر گرفته سرحیاه شد و ایشان بعضی
عنان اسپانرا گرفته ایستادند و برخی مشغول آب کشیدن شده شیخ فرصت یافته با همراهانش حمله کرده پنج تن از
نوکران امیر را زخمدار ساختند و سی راس اسپ را بر گرفته از راه غارت ببردند و سردار عبدالرحمن خان از
گفته خویش درباره شیخ و نپذیرفتن عمش او را متنيه ساخته شب را بسر بردند و بامدادان هر دو تن از نوکران
امير محمد اعظم خان که اسپان ایشان را برده بودند بيك اسپ سوار شده رهسپار گشتند و پس از ده روز بقلعه
از قلاع مردم فرود گردیده بیست راس گوسفند و علوفه خریده بره فربی را سردار عبدالرحمن خان از صاحبش
بده روپیه خریداری نموده امر ذبحش کرد و چون نوکرانش آن بره را بسوی مسلخ کشیدند صاحبش بازگشته
بها نیکه گرفته بود بسردار عبد الرحمن خان رد کرده رفت که بره را باز پس ستاند اما قبل از رسیدن او در ذبح
گاه بره را کشته بودند پس نزد سردار شده بتندی و درشتی از وی خواستار گشت که بره را زنده کند و او در
جوابش گفت که بجز قادر دانا کسی بجان دادن توانا نیست که بره ات را زنده کند و بهای آنرا داده فرمود
که بره خود را نیز ببرد و او از جهالتش باز نگردیده بگفته خویش محکم شد و سردار عبد الرحمن خان خواست
که خود را از چنگ نادان خلاص نماید پس حیلت انگیخته گفت که گفتگو با من داری آخند را چرا لخش و
ناسزا میگوئی و ملائی از مردم ده که دران نزدیکی نشسته بود این را شنیده او را دشنام داده با هم در آویختند
و بمشت وسلی بسر و روی یکدیگر زدن آغاز کردند و مردم ده آگاه گردیده نمی جانبدار آخند و نصبی مددکار
صاحب بره شده کار به پیکار انجامید تا که موسفیدان ده باصلاح برخواسته جانبین را از هم کنار ساختند
و سردار عبد الرحمن خان در اثنای قیل و قال و پرخاش و جدال مردم ده فرصت یافته بانو کرانش بره و بهای
آنرا که بزمین انداخته بود برداشته در گوشه مشغول کار خویش گشت بعد صاحب بره گوسفندی با دو ظرف
ماست و دو سفره نان و يك بره بریان نزد سردار عبدالرحمن خان آورده از کاریکه کرده بود عفو تقصیر خواست