( ۳۸۹ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
شایسته از راه مودت وموالات گسیل درگاه عالم پناه ساخت واو وارد دارالسلطنه کابل گردیده باریاب شد واز عطای
خلعت شاهانه مفتخرانه مراجعت کرد وازین ملاحظات شاهانه که جاذب قلوب هريك از خود وبیگانه است سردار
شریف خان وسردار تاج محمد خان بلوچ سیستان از دولت ایران رو برتافته بالملاقات خود وارد چخانسور شدند
وعیال واطفال خود را در آنجا با سردار شریف خان گذاشته درویش علیخان برادر زادة او وسردار
تاج محمد خان با سردار سلطان محمد خان متوطن موضع لاش وارد قندهار گردیدند واعلیحضرت والا از عرایض
سردار محمد یوسف خان حکمران فراه وملا یوسف خان کوتوال قندهار برحال سرداران مذکور آگاه گشته
حکمران قندهار را فرمان کرد که هزار روپیه بدرویش علی خان از طرف دولت داده رخصت مراجعت
چخانسور دهد که امور عیالداری خود را منتظم ساخته پس از زمستان در بهار شرفیاب حضور شود و در باب
سردار سلطان محمد خان لاشی امری نفرموده سردار تاج محمد خان را طلب کابل نمود چنانچه پس از اجرای این
حکم اعلیحضرت والا ومشرف شدن سردار تاج محمد خان به تقبیل سدة علیا امیر علم خان حکمران سیستان را
رشك وحسد دامنگیر شده درین چاره وتدبیر افتاد که مبادا تمامت بزرگان سیستان روی امید بما من امن
وامان افغانستان نهند واز تبغی نقص در کار وبار او بدولت ایران روی دهد پس يك راس اسب عربی بسردار
محمد یوسف خان حکمران فراه برسم هدیه فرستاده از نقائص ومعایب سردار تاج محمد خان که در نفس الامر او
عاری ومبرا از آنها بود پیام داد وسردار محمد یوسف خان داستانی از مفاسد سردار تاج محمد خان بغرض کارکنان
پایه سریر سلطنت رسانیده مشار الیه در کابل نظر بند گشته فرمانی بنام حکمران قندهار شرف نفاذ یافت که محراب
خان پسر سردار تاج محمد خان مذکور را با سواران خویش بتبعی روانه کابل نماید که بخود نداند زیرا که بدر وپسر
هوای شور وشر انداختن را در سیستان بسر دارند وحاکم قندهار او را بوفق امر اعلیحضرت والا در کابل فرستاد
و همدرین هنگام عبدالهادی خان خسر زادة سردار میر افضل خان را حکمران قندهار بفرمان شهریار والاتبار از راه
اخراج در مملکت ایران روانه ساخت و مقارن این حال عزیز الله نام ترکان فرستاده خان خوارزم با شش راس اسب که
برسم هدیه مصحوب او روانه کرده بود از راه هرات داخلست شرفیاب حضور اقدس گشته از عطای خلعت وارسال
هدایای پرقیمت که اعلیحضرت والا مرحمت فرمود از طریق افتخار رهسپار مراجعت گشت وبوطن خویش رفت
( ذکر مراجعت سردار محمد حسن خان از عربستان )
( وشرح حال سردار عبدالقدوس خان )
و همدرین اوقات سردار محمد حسن خان بن سردار خوشدل خان مرحوم از طواف مکه معظمه باز گشته
از راه بندر کراچی وشالکوت طی مسافت کرده چون وارد علاقه پوشنج شد از عرایض واقعه نگاران آن محال
بسمع مبارك والارسيده فرمان کرد که ایام زمستانرا در قندهار بسر برده در بهار شرفیاب حضور معدلت دستور
شود چنانچه بر طبق امر والا شرف اندوز سدة علیا گردیده مورد الطاف شاهانه گشت و مقارن اینحال از
عرایض کارکنان پادشاهی که در هرات بودند بر کذاوش امور سردار عبدالقدوس خان خاطر اقدس را استحضار
حاصل گشت که مشار الیه ابواب فضول خرجی را روی عموم انام گشوده بهرکس وناکس رونق هوا
و هوس خویش بذل مال نموده ملتمس احدیرا رد نکرده خلعت وانعام داده از عطای مناصب غیر موقع و مناسب
من سر بر اسالاری و هم در برا درباری قرار داده است وازشنیدن این امور طبیعت غیور اعلیحضرت والا آشفته
گردیده در روز هفتم ماه صفر سال ۱۲۹۹ هزار و دو بیست و تو دو نه هجری منشور معدایت دستور بنام او از پیشگاه
حضور صدور یافت که شما را در مهام ملك و انتظام سپاه همین قدر اختیار است که مداخل ولایت هرات را موافق
ضابطة سلطنت و اندازه مکنت مملکت بمصارف پادشاهی رسانیده و در خرج آن علم کار کنان دولت را آورده
در کم وکاست وظایف ومواجب احدی دخل و تصرف نمائید وزیاده از پژوهش احوال سپاه ومامور داشتن ایشان
بخدمتی و پرسیدن از خطا وجنایتی که مرتکب شوند اختیاری در هیچ کار ندارید که تعلق بذات اقدس شهریاری
دارد چنانچه اگر شما و دیگر حکام ولایات اختیار ادای مطلب وعطای منصب و افزودن تنخواه و برافراختن بزرگان

ذکر مراجعت سردار محمد حسن خان وشرح حال سردار عبد القدوس خان


(۳۹۰)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)
ملك وسپاه را داشته باشید پس کارها بچه خواهد بود باری از مقام نائب الحکومتی هرات قدم نگذارید چنانچه اگر
زمام اختیار را بکف شما مینهایم سردار عبدالوهاب خان را که معاند دولت است حاکم فراه وسردار نور محمد خان
سرپچی را مصاحب ومعاشر خود قرار میدادید فقط ومحمد بن روز احمد علیجان قزلباش که در سلك پيشخدمتان
حضرت والا منسلك بود مأمور كوتوالی هرات شده فرمان محول بنام احمد علی خان تأئبقنیر ثانی که سردار عبدالقدوس
خانش بكوتوالی برداشته بود شرف صدور یافته در ذیل آن تنبیهاً سردار عبدالقدوس خان را ارشاد رفت که
اگر شما اجرای امور را بر طبق دستور العمل که از حضور بآن مأمورید نمائید نيكو والا باعث خرابی ملک خواهد بود
زیرا که هر چند رفتار وکردار شما از راه تقلید مطابق قواعد وقوانين دول خارجه باشد لكن خلاف تقاضای خاك
و آب و هوای افغانستان است بنابران تا کار بر طبق دستورالعمل باشد روزگار پایدار خواهد بود والا خرمن
چوپان فتنه جویان خواهشهای بخردانه کرده در صورت روا داشتن حاجت ایشان بنیاد دولت برباد رود ودر
تسیله رفتن مقصد ایشان خاطر همه رنجه شود پس میباید که بدون صدور حکم والا امر را شامل نشده خود را
نائب الحکومه دانيد فقط و مقارن اینحال سواران امان ترکان باراضی غوریان تاخته سرحد داران که سواران
نائب سلطانخان افشار وغیره و آخوند زاده نظام الدین خان بودند بتعاقب پرداخته تا ساعت مال ومواشی را که
غارت کرده بودند منصرف گردیده یکتن از المانان را کشته وسه تن را با اسب و اسلحه دستگیر ساختند وازین
معنی وهم از اینکه بعضی امور را نائب سلطانخان مذکور از راه خدمتگذاری عرض پرداز حضور اقدس شده
بود اعلیحضرت والا مکتوب خلعت از ايرۀ كشميرى و يكطاقه شال خليل خانی مسحوب ابوالحسن نام فرستاده
ومامل عریضه او از طریق تفقد ونوازش ارسال فرموده سر بلندش نمود و مقارن اینحال عباس خان قونسل
دولت فخیمه انگلیس را که در مشهد اقامت داشت سردار عبد القدوس خان بامر اعلیحضرت والاخویداده قاضی
شمس الدین خان بن قاضی عبدالسلام خان را از ولایت با خرز که پیشۀ زراعت اختیار کرده بود کوچ داده از قرب
سرحد افغانستان دور کرد و هم با ز قسیدۀ که میرزا محمد ابراهیم نام هروی متخلص بگوهرى در مدح اعلیحضرت
والا گفته وارسال پایه سریر سلطنت داشته بود از حضور اقدس بعطاى يكطاقه شال خليل خاني وسال دوصد
روپیه کابلی مستمری بصله اشعار آبدارش مرحمت گشته مورد تحسین خسرو دانش نواز شد

ذکر صدور امر اعلیحضرت ناصر الدین شاه
(در باب حفاظت سردار محمد ایوب خان)

ذکر صدور
حکم شاه
ایران بحفاظت
سردار محمد
ایوب خان

در خلال احوال مذکوره شاه ایران باستدعای دولت انگلیس بتوسط رکن الدوله تلگرافاً نير الدوله
حکمران خراسان را اعلام فرمود که قراری کافی در مؤنت سردار محمد ایوب خان و منسوبانش که مهمانان
دولتند نهاده در حفاظت حرکاتش نیز مواظب باشد که جانب افغانستان شده مصدر فتنه نشود و ازین امر میرزا
یوسف نام خادم دولت خداداد بسردار عبد القدوس خان حکمران هرات آگهی داده سواد جبر تلگراف را
نیز جهت صدق رقيمه اش نزد او فرستاد و او بعزم اینکه رشته و داد و اتحاد رادر بین دولت خدا دادافغانستان
ودولت عليه ایران منوط و مربوط سازد نامه مشعر بزار از دوستی و اظهار یکجهتی مسحوب احمد علیخان کوتوال
هرات در مشهد مقدس بانصت و پنج سوار فرستاد ونیر الدوله والی خراسان از رسالت او برکن الدوله خبر
داده بامر واجازت او احمد علیخان را اعزاز و اکرام نموده نيك بنواخت و پس از ارتباط و انعقاد رشته مودت
واتحاد رخصت مراجعت هراتش داد و او مذاکره وتكلفة خودونیر الدوله را باشرح مجالستش که بپای برده بود
همه را چنانچه نگار داده با چهار ونیم کر ماهوت سلطانی ویك توپ كرك بجستانى ويكعدد قلیان بلور مكمل
اسباب وتيسير بوزن کابل شير خشت وهفت قطی چای لنقه از مال خود برسم ارمغان ارسال حضور انور نمود
واعلیحضرت شهریاری سردار عبد القدوس خانرا که بانی مبانی معانی دوستی دولتین افغانستان و ایران شده احمد
علیخان را در مشهد فرستاده بود مورد تحسین و آفرین فرموده احمد علیخانرا که بنوالی خراسان در پژوهش


(۳۹۱)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
سامان دوستی در آیین جوابهای شگفت و بدیع و نادر گفته و ادا کرده بود از ارسال یکدست لباس از ملبوس
خانه خاص سرافرازش نمود و از هدیه او که همه منظور شد جای لقه مطبوع تر افتاد
ذکر بغی هزاره ترکان و پارسا و شیخعلی
( وقتل چند تن از خدام دولت )
در خلال وقایع مذکوره طوایف هزاره ترکان و پارسا و مقصود و نیغه شادی باغوای هزاره شیخعلی سر
برداشته از راه شرارت و طغیان میر غلام قادر خان حاکم خود را محصور ساختند و چند روز او را بتنگنای
محاصره انداخته بعد چند تن از آقسقالان ایشان بتوسط و میانه روی سید رضا نام سادات متوطنه هزاره شیخ
علی از طریق کید و مکر طالب صلح شده بحاکم پیام دادند که چند تن از قلعه بیرون کشته قراری در مالیات
دیوانی باما نهاده پس از ان راه اطاعت پیش گرفته بسلام آئیم و میر غلام قادر خان که از کید آنان آگاه نبود
میرزا عبد الحمید خان سر دفتر آن ولایت را با میرزا عبد الرشید خان پسرش که احساب کتاب خوان حضور
پادشاهی است و از پست مالیات اراضی آنمردم بقرار دفتریکه با خود داشت بيك مید انست از قلعه عبدالله سلطان که در ان
محصور بودند نزد هزار کان فرستاد و صالح محمد خان کرنیل نظامی و نيك محمد خان یوز باشی را ضابط معدن سرب
و عبد النبی خانرا با هر دو تن پدر و پسر مذکوران همراه ساخت و چون ایشان از قلعه بیرون شده خواستند که
باهزارکان در جائی نشسته سخن آغاز کرده دفتر باز کنند هزارکان برسر ایشان تاخته چهار تن را خون بریختند
و میرزا عبدالرشید خان که اجل موعودش نرسیده بود قلعه گریخته دیگران کشته شدند و پس از قتل آنان روی
یورش در قلعه نهاده قلعگیان همت بر مدافعت تاشته جنگ سخت روی داد و هزارکان پس نشسته همچنان بمحاصره
پرداخته راه چاره را برقلعگیان مسدود کردند تا که اعلیحضرت والا مردم الوسی کوهدامن و کوهستان و غوربند
و پغمان را با فوج شایلی از سپاه نظام و توپخانه بـالارى سردار محمد هاشم خان جنرال با امیر کاثر و سردار شمشیر الدین
خان بن سردار عبد الغفور خان بتدمیران گروه شر برکاشت چنانچه ایشان رفته بسیار تن از هزاره کان را بکشتند و یکصد و
سی تن از اشرار نکوهیده کردار را با سید رضا نام مذکور دستگیر کرده باغل و زنجیر در کابل آوردند و از قضای
مبرمه الهی باران سخت باریده زندان بالای ایشان غلطیده هشتاد تن بمکافات کردار ایشان بزير خاك و چوب بمردند
و آنچه باقی ماندند اعلیحضرت والا بجرایم ملوکانه عفو تقصیر فرموده همه را با عیال و اطفال ایشان در قندهار مامور
اقامت و پیشه زراعت نموده پس از انجام کار و گوشمالی اشرار هزاره ترکان و پارسا هزاره شیخعلی که با آنها در شرارت
متعهد و همداستان بودند از راه سر کشی دست تاراج بمال تاجران و رهروان وغیره کشوده گردن از حلقه اطاعت
پادشاهی بیرون کشیدند و سردار محمد اسحق خان حکمران ترکستان لشکر از مزار شریف بتاخته محاربه شدید رخ
داده صد ضلغیخان قراری از بزرگان سپاه پادشاهی با چند تن از آحاد وافراد سپاهیان و جمعی از هزار کان کشته شدند
و در پایان کار مردم هزاره از در امان امان جان خواستند و سر در قید کشند اطاعت نهاده از کوه جهالت فرود شدند
و اعلیحضرت والا دهمزار روپیه دیه و جرم خون صدد علیخان حواله فرموده سردار محمد اسحق خانرا در یغه ملنتود
امرووصول آن کرد واو بنظر بشقاوت و شرارت آن مردم نکوهیده خویست و چهار هزار روپیه تحصیل کرده
تحویل خزانه پادشاهی نمود و نیز بر عمال واسلحه والتزام نامه از ایشان گرفته قرار داد که بازاری در موضع تاله جهت
خرید و فروش اشیاء ضروریه که مناسب حال قوافل ومترددین باشد برپای داشته دزدان و رهزنان را بکار گذاران
پادشاهی سپارند و بار گیر و لشکر الوسی در وقت حاجت مانند دیگر رعایاد هند و سيد جعفر را که رئيس وبزرك
ایشان است با کر بخواهش خودش در مزار شریف زد و با عیال در آنجا بفرستند و عبد الحميد خان صد باشی را
با محمد اسمعیل نام قزلباش ضامن شرایط مذکوره گرفته التزام نامه موصوفه را با ضامنان مدبو ران
ارسال پیشگاه حضور اقدس نموده منظور نظر با طفت گستر گشت چنانچه پس از ان سردار محمد اسحق خان
بر عمال ایشانرا در مزار شریف جا داده اسلحه آنان شانرا تحویل قور خانه پاد شاهی کردو کشتند کان صمد
علیخانرا دستیاب نموده بیاسا رسانید و بزركانرا ازان قوم شریر که طریق شقاوت به پیموده بودند بعطای خلعت

ذکر بغی
ترکان و پارسا
و شیخعلی


(۲۹۲)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواريخ)
سرافراز گردانیده سید اشرف خانرا بحکومت هزاره شیخعلی نامزد ساخته با دو صد تن از پیادگان ساحلو و مله کاتیکه
خلعت داده بود در تاله و الله هزاره شیخعلی فرستاد و سپاه پادشاهی را که مامور تنبیه و تهدید آنقوم سر کش نموده
بود طلب مزار شریف فرمود و سید جعفر را با عیالش خود مردم شیخعلی در مزار شریف فرستادند
ذکر جشن
ختنه کردن
شهزادگان
* ذکر جشن وسور وسرور ختنه کردن *
( شهزادگان رفیع مکان وغیره واقعات آنزمان )
و همدرین هنگام بامر اعلیحضرت والا جشن شاهانه در باغ عالم گنج مرتب گشته تمامت اعیان واشراف شهر
واطراف حاضر بزم سور وسرور گردیده از شنیدن ساز و نواز مغنیان هندی وایرانی وخوردن وآشامیدن انواع
اغذیه واشریه وحلويات خسروانی متلذذ وشیرین کام شده فقرا ومساکین سکنه شهر از نثار زرکیسه امید ممکو
ساخته امر ختنه شهزاده آزاده سردار حبیب الله خان وشهزاده رفیع مکان سردار نصر الله خان بپای رفت و علماء
وسادات وغیره بنشر یف خلاع فاخره از ملبوس خانه پادشاهی تن بیار است ومبلغ بسیاری صرف این جشن میمون شد
ذکر ورود
خدایار خان
در هرات
و فوت او
در آنجا
و مقارن اینحال خدایار خان جان خوقند که از استیلای دولت روس در خوقند و برانگیختن دولت مذبوره نصر الدین
خان پسر او را با مردم خوقند بر مخالفتش ناچار شده از راه التجا در تاره بك نژد مخشود پادشاه روس عرض حال
و استدعای فرو گذاشتن خوقند را کرده عرضش پذیرفته نگشت و لاجرم در آنجا تمکن اختیار کرده بعد از چندی
از واهمه آنکه مبادا از دولت روس ایذا و آسیبی بوی رسد بهر قسمی که دانست و توانست از آنجا راه هجرت
بر گرفته واز نهر جیحون گذشته وارد مزار شریف شد و از ایشيك آقاسی شیر دحلان لوی ناب حکمران ترکستان
التماس کرد که از اعلیحضرت امیر شیر علیخان استدعا و استجازت نماید که او را از راه کابل اذن حاصل شود که بس
از درك سعادت حضور امیر موصوف راه مکه بر گرفته طواف بیت الله حرام را بجای آرد چنانچه او عرض پرداز
حضور امیر شیر علیخان شده چون در انوقت امیر موصوف را با دولت انگلیس مخالفت دست داده و با دولت روس
طرح وفاق اتفاق افتاده بود عرض او را نپذیرفته فرمان کرد که او را از راه ایران رخصت مکه معظمه نماید
چنانچه مشار الیه از ان راه رفته و مناسك حج را بجای آورده بعد به تغییر لباس بازگشته در موضع خواجه کندی جای گزید
ودرانجا بحالت ناشناسی روز بسر میبرد تا که حضرت والای امیر عبدالرحمن خان رونق افزای تخت سلطنت افغانستان
شده مشار الیه بتوسط حکمران هرات عرض پرداز پایه سریر سلطنت شده عریضه خود را بایکقاب ساعت بسردار عبد القدوس
خان حکمران هرات فرستاده او ارسال پیشگاه حضور اقدس نمود و از حضور اعلیحضرت والا بسردار عبد القدوس خان
را ارشاد رفت که از روز ورود او در هرات در روزی هشتاد غصه روپیه کابلی و کسری از خزانه دولتی تا چندیگه
بخواهشی خودش در آنجا درنگ کند داده هروقت که آهنگ شرفیابی حضور کند با امتیاز وا کرام او را از راه
قند هار کابل درگاه عالم پناه نماید و او پس از ورود در هرات و توقف چند روز چون علیل وگرفتار تب مزمن
شده بود از جهت تغییر آب و هوا وتفریح طبیعت از شهر هرات تبدیل مکان کرده وهم بعزم زیارت مزار حضرت
صوفی اسلام در کرخ نقل نمود و در آنجا ودیعت حیات سپرده مدفنش بامرقده منور حضرت صوفی صافی مجاور
گشت وصورت قبر آن مرحوم از آجر و مجرد امر پادشاهی افراخته شد و لوح مزار و تاریخ فوتش در سنگ مرمر
سپید مثبت گردیده پرداخته گشت و همرا هانش بفرمان طلب شرفیاب حضور گشته تا جهاز ماندگان مرحوم مذکور
در تاشکند رفتند و همچنین تو قتمش بيك برادر بابل بيك شهر سبزی از تاشکند وارد مزار شریف شده سردار
محمد اسحق خانش بامر اعلیحضرت والا اعزاز و اکرام نمود ومقارن این حال سردار محمد حسن خان بن سردار
خوشدل خان مرحوم که از مکه معظمه مراجعت کرده چنانچه از پیش رقم گشت زمستانرا در قندهار بسر برده بفرمان
طلب شرفیاب حضور شده بود بحکومت غزنین مامور گشته سردار محمد سرور خان از ایالت انحا معزول شده
در کابل آمد .
مامور شدن
سردار محمد
حسن خان
بحکومت
غزنین


(٣٩٣)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
( شرح حال سید محمود کنری و اکبر خان لعل پوره )
( و میر بچه خان کوهستانی )

و در خلال احوال مذکوره برادر اکبر خان لعل پوره که بمیرافزون او و سید محمود خان کنری از درك سعادت
شرفیابی پایه سر بر سلطنت سابقاً مذکور گشت از راه عذر خواهی باریاب گردیده از نیامدن برادرش اکبر خان
معذرت خواست که زهرش بکام ریخته از شرف بوسیدن عتبۀ علیا محروم گردانیده اند بنابر آنم گسیل در گاه
داشته است که پس از صحت یافتن از طریق استدعای عفو تقصیر حاضر پیشگاه سر بر شده جبین ضراعت بخاك آستان
ساید و اعلیحضرت والا از مراحم ملوکانه عفو تقصیر او را فرموده از راه دلجوئی رخصت مراجعت نزد برادر مسمومش
داد و هم عریضۀ از میر بچه خان کوهستانی که رو از دولت و سعادت برتافته بادیه گرد دشت حیرانی بود مشعر
برخواهش عفو تقصیر و اجازت مراجعتش بوطن اصلی بتوسط سردار عبدالغفور خان حکمران جلال آباد بشرف
مطالعۀ والا پیوسته پذیرفته نگشت و حاکم مذکور را منشور هدایت دستور شرف صدور یافت که املیحضرت
ما را اعتماد براقتدار و گفتار او نیست و نمیباشد و غلط میگوید و منظورش ازین مذاکرات بجز از اشتباه انداختن
کار پردازان دولت چیزی نیست زنهار از فریب و مکر او که دشمن است ایمن نباید بود و او از صدور این حکم
داخل کوهستان شد و ارشده بفتنه گرائیڈ چنانچه مرقوم شده می آید انشالله تعالی و هم از عرض سید محمود کنری که
همدست پیر محمد نام ملازمش بپایه سر یر سلطنت رسیده و عذر بدترا ز گناه خواسته بود در جوابش نگار فرمود که در هنگام
خلوت مخانه عم مکرم سردار محمد یوسف خان در بارۀ نهاد تمام اهل اسلام چه چیز باق مانده که گفته نشد و کدام تسل بود که
حاصل نگردید اگر سید و دیندارید بهمان عهد و پیمان و سو گند اعتماد کرده طریق خیرسگالی اسلام پیش گیرو الا براه
اندیشه خویش بپاو و پس از وصول این منشور سید محمود که دامن ضمیرش از آلایش فتنه پاك نبود باحمید خان
مهمند و میر بچه خان کوهستانی و فیض محمد خان بانگر خیل مردم شینوار را اغوا کرده فتنه برانگیختند واز مصر
شدن انجیر حکمران جلال آباد را از حضور اقدس شهر یاری از قام و اعلام رفت که سید محمود و اکبر کنری ومیر
بچه خان و عبدالماجد خان برادر عصمت الله خان از اغوا و بدعت پای ایلجاری بیرون کشد و درین امر سرعت
وتعجیل نماید که با هم پیوسته و متحد نشوند که کار بفرستادن لشکر پادشاهی نکشد و او با سپهسالار غلام حیدر خان
نخست از راه هدایت و استمالت بدون لشکر در کنار رفته ابواب مذاکره و مکالمه را باسید محمود گشوده هنوز
سخن بجائی نرسید بود که مغل خان مهمند ساکن رود کامۀ جلال آباد بتحريك سيد محمود باز و بفتنه جوئی کشاد
ودست بتاراج رعایای پادشاهی در از کرده اساس شورش نهاد و سپهسالار غلام حیدر خان باحاکم جلال آباد از حدوث
این فتنه ترك هدايت سيد محمود کرده از جلال آباد لشکر برای دفع مغل خان خواسته روی سر زنش بجانب
او نهادند و هم سردار محمد سلیمان خان باسواره و پیادۀ خود و تهصیلین سواره و پیاده از مردم خوگیانی بعزم سرزنش
و کو شمال مغل خان وارد موضع شکی شد و مغل خان از وصول افواج پادشاهی ولشکر الوسى خود را گرفتار
تنگنای عسرت و پریشانی دیده از راه فرار بکوه نادانی فراز شده در قلعۀ سید محمود انباز گشت و چون از کار
مغل خان کار پردازان دولت را بدون محاربت فراغت موقتی حاصل گشت بامر اعلیحضرت والاسردار حبيب الله
خان بن امیر کبیر که باصد سوار نظامی و میرزا محمد طاهر خان جهت نظم و نسق بعضی امور جلال آباد و ممیزی
رودهای آن مامور شده بود وارد لغمان گردیده فوج پیادۀ نظامی خوگیانی را که با توپخانه و پیادۀ ساخلو در آنجا
بودند عرض دیده و مواجب داده جانب کتبر گسیل داشت و هم جنرال ولی محمدخان بايك فوج نظامی از دار السلطنه
کابل راه تنبیه و تهدید سر کشان بر گرفته در جلال آباد فروکش گردو میر بچه خان از ورد عساکر پادشاهی در جلال آباد
و توجه افواج رکاب سپهسالار غلام حیدر خان از کامه در جلال آباد و از آنجا جانب سفید کوه خوفناك گشته
با همراهانش از کوهستان شینوار جانب تیرا فرار کرد و درین حال سید محمود افواج پادشاهی را از کامه مرحله
پیمای سفید کوه دیده و از فوج پیاده و توپخانه که از لغمان مامور کنر شده بودند پند مشیده در کان طوايف
مهمند را از راه فتنه انگیزی نزد خود انجمن ساخته هنو زبکاری نپرداخته بود که سردار گل محمدخان حاکم لغمان میرزا
محمد شريف خان و کرنيل پاینده محمدخان با فوج دیگر از نظام و توپخانه و جمعی از لشکر ایلجاری بعزم دست گیر

شرح حال در
پرتأفته گان
دولت و سعادت


(٣٩٤)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
ساختن عبدالحمیدخان وعیال وتعلقات عصمت الله خان که درکاشمنده پناهگزیده بودند مأمور آنجاکر دوایشان وارد کوهستان
کاشمنده گردیده جنگ سخت روی داد و بسیار تن ازجانبین مقتول ومجروح شده عبدالحمید خان وتعلقات عصمت الله خان
از هیبت سپاه پادشاهی گریخته داخل کامن شدند ومردم کاشمنده پس از گریختن عیال وتعلقات عصمت الله خان که از راه
تنگ افغان در حمایت ایشان برخواست وباسپاه پادشاهی مصاف دادند از کردار زشت خود نادم گردیدند و ازطریق اطاعت
نزد عبدالغفور خان حاکم جلال آباد آمده پس از عرض او ومنظور فرمودن اعلیحضرت والاشفاعت ویرا قراری در باب
ادای مالیات و راه ندادن تعلقات عصمت الله خان در کاشمنده بامردم مذکور نهاده اسلحه آلاتیکه از گریختگان در نزد آن گروه
بودند همه را بکار گذاران دولت سپردند وسید محمود از گریختن میرجمعه خان جانب تیراو اطاعت مردم کاشمنده
وپناه جستن عبدالحمید خان در کامن هراسناك کشته سید مسعود وسید زکریا پسران خود را از راه عذر خواهی
وعفو تقصیر كیبل پایه سریر پادشاه عذر پذیر کرد چنانچه هردو تن شرفیاب حضور اقدس کشته عذر پذیر ایشان
پذیرفته آمد واز مراحم ملوکانه تسلیت یافته بقاضی محمد حسن خان کرمانی که اعلیحضرتش بدخوئی واطمینان
خاطر سید محمود مامور فرمود از طریق مراجعت وارد کنر شدند وسید محمود نظر بکردار خودش جرأت راه
اطاعت نمودن نتوانسته قاضی محمد حسن خانرا بی نیل مرام مراجعت داد واعلىحضرت والا از نيرنك او دلتنك
شده سپهسالار غلام حیدر خان را فرمان کرد که در تنبیه و تادیب سید محمود و مغل خان مهمند و فیض محمد خان
با بیز خیل پرداخته بنیاد فساد ایشان را براندازد و سپهسالار غلام حیدر خان بالشکر و توپخانه که در تحت رایت
داشت روی بسوی موضع مینی که فتنه جویان مذکوره در آنجا بودند و رای مفسده میزدند نهاده جنك بسيار
سخت واقع گشت وخلق انبوهی از هردو جانب مجروح و مقتول شده در پایان کار باغیان پشت بجنك داده از راه
فرار آهنگ باجاور کردند ودر موضع میان کلی رسیده درنگ نمودند و درین محاربه اسپ سپهسالار در وقت
تاختن از روی سنگ لغزیده از پهلو برسنگ افتاده پای سپهسالار بشکست و با آن چنین برجبین نیاورده پس از انهزام
خصم در جلال آباد مراجعت کرد و ملا امیر الله پسر قاضی میر جمال که درین جنك خدمت شایان بتقدیم رسانید
از حضور حضرت والا بقضاوت طوائف مهمند سرافراز گشت و جنرال ولی محمد خان مامور باقامه کنر شده سعید محمد
خان محاکمی و میرزا احمد علیخان بفر دفتری آنجا سرافراز کشته محمد بشیر خان بحکومت شلوار مامور شده
هر كدام بمحكمه خويش برفت
ذكر آهنگ سردار محمد اسحق خان
(در تسخیر میمنه ومذاکرات او با دلاور خان)
در خلال احوال مذکوره سردار محمد اسحق خان غنیم تسخیر میمنه را پیشهاد خاطر ساخته در مجالس ومحافل
ذکری ازان بلده و بتصرف آوردنش کرده تدابیر فتح آنرا اظهار میکرد ودلاور خان والی میمنه که تاکنون
راه اطاعت پیش نگرفته بود از عزم و ارادهٔ سردار محمد اسحق خان آگاه کشته بقصد اینکه از مکنون خاطر او
بخوبی علوحه ئی کند چیزی از اشیاء نفیسه آنولایت مصحوب ایشان خواجه و اولیاء خان نامان برسم هدیه نزد سردار
محمد اسحق خان فرستاده از درگید پیام داد که هدیه او را ارسال حضور انور نموده معروض دارد که هر امری را
اعلیحضرت والا در باب میمنه قرار دهند معمول داشته آید و او هدیه دلاور خان والی میمنه را باشش جله
پوستین که دو جله التائی ودوجله قره کلی ودوجله قرساق بودند باشش فداق چای از خود بصحابت مهر علی شاه
خان کرنیل وعریضه از خویش بحضور اقدس فرستاد و از گفتار دلاورخان آگهی داده حکم والا شرف صدور
یافت که ازین هدیه وفرستاده او مفهوم میشود که افواج پادشاهی را بچنین وسایل از رهسپار شدن جانب میمنه
باز داشته کار خویش را راست کرده فتنه برانگیزد اگر تخمین است فرستادگان او را روانه حضور دارد تا از
گفتار ایشان صدق وکذب والی را دانسته بروفق خاطر خواه در امور میمنه پرداخت شود واو فرستادگان
والی را بدارالسلطنه روانه کرده از گونه احوال ومقال ایشان آثار خدع وفریب ظاهر گشته فرستادگان او را
رخصت مراجعت داده از قضای ایشان کلمات و عبارات ذیل را که رقم میشود خود اعلیحضرت والا بقلم
خویش مسوده فرموده برای سردار محمد اسحق خان ارسال داشت که بمامتد رعایای ترکستان از طرف خود

ذكر آهنگ سردار محمد اسحق خان در تسخیر میمنه


(٣٩٥)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
نقل این مسوده (۱) را برای دلاورخان و هم برای عموم مردم میمنه نگار دهند تا شاید بندیوکاری ببرند و بخون
ریزی و جنک نکرایند و آن اینست پادشاه ما بدر بپدر حکمران و فرمان روا بوده و از روزگار سابق بآبادی
مملکت و همخواری ملت کوشیده و میکوشد چنانچه درین جز زمان محاسن امور ازو بظهور رسیده و میرسد
که یکی از جمله پرداختن مملکت از ملت بیکانه است و دیگر محکم داشتن سرحد است که همه را بلشکر استحکام
داده سد سدید براه دول خارجه قرار نهاده است تا از متجاوزات و متصرفات ملت بیکانه مملکت اسلام آسیبی ندیده
ناموس دولت و ملت محفوظ و مأمون از حادثات وصا دمات باشند و بدعات سالفه را که نسبت برعایا فوق الطاقه
بود برانداخته محو فرمود و در اطراف و ولایات کسانرا که رو بخداوند و پشت بستم دارند و رعایا را برادر و پیوند
خود میدانند مأمور حکومت نموده تا بعدالت رفتار نموده عیال و اطفال ما باستراحت زیست و زندگانی کنند و با اینهمه
خودش خود را حامل بارگران سلطنت ساخته تن آسائی و استراحت را فروهشته همت بترویج دین کاشته شب و روز
را بدون زحمت کار و پرورش و نوازش صغار و کبار بسر نمیبرد پس دامن احسان چنین پادشاه را چگونه از جنك
امید رهائی دهیم و با خصمش همداه مصاف ندهیم و چنانچه همگی باو طریق خلاف پوید اول بنصایح برادر انه اندرزش
نموده بشاهراه هدایت دعوت کنیم اگر طریق اطاعت پیش نکرفته رهسپار وادی جهالت کردد مر آنیمنده شمشیر
و طعن سنان با مخالف او سخن رانیم و اينك شما مردم میمنه را میگوئیم که قبول امر و نهی پادشاه اسلام را نموده از راه راست
اطاعت منحرف نشوید و بکشتن مسلمانان و تاراج مال واسیرى عیال ایشان رضا نداده در انقیاد و پذیرفتن امر پادشاهی با ما
همدست و همداستان شوید تا باتفاق هم مملکت خود را محافظت کرده دست تصرف غیر را از جان و مال و ناموس خویش باز
داریم نه اینکه با هم در آویزیم و خونها ریزیم بهر حال قراریکه پادشاه خیر خواه رعیت و سپاه در امر میمنه کشارد شما و میرشما
از ان در نگذشته بپذیرید که درینه ورت ماهمه عهد میکنیم و برعهده میگیریم که پرده همیت شما دریده نشود والا
بخداوند سوگند است که تا آنوقت دست از تاراج مال و تیغ از خون شما باز نداریم که یکتن زنده باشیم که حاجت
بلشکر پادشاهی و زحمت سپاهی نشود فقط و این مسوده را بسردار محمد اسحق خان فرستاده نگار داد که قطعات
عدیده نوشته پس از مهر نهادن مردم ترکستان اگر علانیه فرستاده نتواند پنهان در مساجد و معابر و شوارع
بیندازد زیرا که چون مردم میمنه و نواحی آن خطوط مردم رعایای ترکستانرا مطالعه کنند هم آینه اکریشعور
داشته باشند خیر وشر و نفع وضر پاداش خود را ملاحظه خواهند نمود و کار از زبان انجام شده به تیغ و سنان نخواهد
کشید انتهی و هم بدینمضمون و دیگر عبارت منشوری از پیشگاه حضور بشاه دلاور خان و مردم میمنه صادر فرموده
سردار محمد اسحق خانرا ارشاد نمود که از جانب خود ایشانرا پیام دهد که اينك هدايت نامه پاد شاهيست
که بر تو وصول افکنده شما را از صلح و جنگ و متابع اطاعت و غوایت آگاهی میدهد كه هريك از وه امر را اختیار
کنند ثمره و نتیجه اش را امیدوار باشند فقط و سردار محمد اسحق خان پس از فرستادن منشور مذکور و نامهای
متعدده بر طبق امر حضور با چهار هزار تن از سواره و پیاده نظام و توپخانه و احشام ملکی از مزار شریف خیمه
بیرون زده بعزم تسخیر میمنه تا معلوم شدن احوال میمنه کیان که چه جواب میگویند در سرپل درنك كرد و سردار
عبدالله خان توخی حکمران بدخشان و قطغن را نیز از حضور اقدس شهریاری حکم شد که مجهز از سواران مردم
ملکی هردو ولایت بمعاونت سردار محمد اسحق خان کارد و او هنوز بفراهم نمودن سواران ایلجاری نپرداخته
بود که محمد عمرخان رستاقی روی از دولت برتافته فراراً داخل علاقه بدخشان شده با سلطان ابراهیم خان در فتنه همدست
گشت و از شورش ایشان سردار عبدالله خان از فرستادن سوار بیاری سردار محمد اسحق خان باز مانده گرفتار
تنبیه و تهدید و پیکار بدخشانیان شد

ذکر تنبیه و تهدید سرکشان بدخشان

تفصیل این اجمال اینکه چون محمد عمر خان رستاقی با سلطان ابراهيم خان بدخشی همداستان کشته از راه طغیان
در بدخشان شورش آغاز کردند و سردار عبدالله خان بدفع آن فساد ورزيد كان پرداخته جمعیت ایشانرا پراگنده
ساخت چنانچه از بیم جان فرار اختیار کرده در بخارا رفتند و اعلیحضرت والا از پناه بردن فتنه جویان بدخشان

(۱) نقل مسوده
اعلیحضرت
والا

ذکر تنبیه
و تهدید سر
کشان بدخشان


(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
(سراج التواریخ )
در بخارا نامه بپادشاه آنجا فرستاد و نیز موسی خان کاشته دولت خداداد که مقیم بخارای شریف بود نامه مزبور
را در قرشی بمطالعه پادشاه بخارا رسانیده مورد اعتبار و اکرام شد و در باب فراریان بدخشان برطبق نگارش
حضرت والا مستطاب و مطمئن خاطر آمد زیرا که پادشاه ذیجاه بخار با او اظهار کرد که فراریانرا از هر جا که وارد
شده باشند در بخارا طلبیده ایشانرا از شرارت و معاندت باز داشته مواظب حفاظت شود که جائی حرکت کرده
مصدر فتنه و عنادی نشوند و ازین سوی سردار عبدالله خان میر سلطان شاه و بابا خان بدخشی و شاه یوسفلیخان
شغنانی را که با محمد عمر خان رستاقی در مفسده و ترکتاز انباز شده بودند گرفته باعیال و منسوبان ایشان محبوس
و روانه کابل کرد و از حضور اعلیحضرت والا بمیر سلطانشاه و باباخان مامور باقامته قلات شده عیال و تعلقات شاه یوسف
علیخان در کابل مقیم گردیدند و اینوقت سردار محمد اسحق خان که بآهنگ تسخیر میمنه چنانچه مذکور شد در سرپل
درنک داشت از عریضه مفتی محکمه شرعیه میمنه علم باحوال والی آنجا حاصل کرد که وی روز بمرتبه بسر برده قدم
بشاهراه اطاعت نخواهد نهاد و بدون قهر و غلبه براه هدایت نخواهد شد و بخلاف این عریضه مفتی مزبور عریضه
از دلاور خان والی که مشعر برکید و حیله چند بود بخدمت ایشان خواجه وطوره بيك بمطالعه سردار محمد اسحق
خان پیوست و او هر دو مکتوب را که مخالف هم بودند ارسال پایه سریر سلطنت نمود و اعلیحضرت والا خوانین
هرات و میران هزارجات را با بزرگان فراه و پشت رود و سیستان متعلقۀ افغانستان جهت نظم و نسق بعض امور
بفرمان طلب در کابل دعوت فرمود که پس از ارتباط رشته مهام مملکت همگنانرا بنوازد و پیاده ایشان جانب
عهده کفیل دارد و از انجی سردار محمد اسحق خان را نیز ذریعه منشور آگاه فرمود و سردار محمد اسحق خان
از صدور این حکم والا فرستادگان والی میمنه را که معطل بجواب عریضه مذکوره داشت نولاعلام کرده رخصت
مراجعت داد و ایشان نزد دلاور خان شده از عزم اعلیحضرت والا در تسخیر میمنه داستانها بگوش هوش او
رسانیدند که اقامت میرد با قیافت آنرا جانب میمنه کاشته دیاری (۱) درین دیار نخواهد گذاشت و دلاور خان از شنیدن این
(۱)
سخنان هراسان گشته کس نزد سردار محمد اسحق خان فرستاده پیام داد که طاقت اقامت سپاه پادشاهی را در میمنه
دیار
ساکن سرای نداریم و بیرون فوج در خیمه رضا ندهیم و در بازده تن از کار گذاران دولت را میتوانیم که جهت ارتباط رشته
اطاعت و انقیاد در نزد خود جای اقامت داده در عوض چند تن خدمتکار باسم نوکر از آقسقال زادگان با چند خانه
از اعیان بوم برعمال روانه مزار شریف نمائیم و سالیانه بیست هزار تنگه بصیغه خراج بکار گذاران پادشاهی
سپرده زیاده برین متحمل تکلیفی نباشیم زیرا که تعهد رك هیأت را نمیتوانیم ولیکن مکتوبات استمرار به را از میمنه
در قلعه نو و هرات و از آنجا را در سرپل و مزار شریف میرسانیم بشرط اینکه خود والی و پسرش از شرفیابی حضور
اقدس والا و سردار محمد اسحق خان فارغ بوده در کابل یا مزار شریف طلبیده نشوند و سردار محمد اسحق خان
فرستاده او را از راه عتاب رخصت مراجعت داده پیام فرستاد که شما را شایان سوال و جواب نمیدانیم و اینقدر که
درنگ را جائز شمرده بمكالمه و مذاکره روز بسر بردیم محض آن بود که خون مسلمانان ریخته نشود و مال و متاع
غربای رعیت تاراج و پایمال سپاه نگردد دیگر چیزی در خاطر نبود اکنون از قفای این پیام مترصد ورود افواج ظفر
فرجام باشید که بسرعت و شتاب وارد آن مقام خواهند شد و کیفر کار بدکنشان را در کنار ایشان خواهند نهاد و چون
(۲) طپیدن کار بجوش جوش و بزم کونی ظهر و طپش (۲) گرائید ناچار بوزباشی شاه مردان قل از در خیر سگالی و بيك خیالی بمرض
اضطراب سردار محمد اسحق خان رسانیده اجازت خواست که در میمنه رفته دلاور خان و میمنه کیانرا دلالت باطاعت کرده سالیانه
و بیقراری يك لك تنگه از خراج ملك بر ذمه او نهاده عبدالباقی خانرا با پسر والی بجهۀ ساب سنه سنبه علیای سلطنت بیاورد سردار
محمد اسحق خان مسئول او را قبول نموده از سرپل در میمنه اش فرستاد و او در آنجا شده يك لك تنكه سالیانه بر ذمۀ دلاور خان
گذاشت از جمله بیست و دو هزار تنگه رابد د خانوار از افسقالان رسم برعمال و طوره بيك با خود نزدسردار محمد اسحق
خان آورد و درباره تحصیل وجه بقیه مقرره و آویز دن پسر والی مامور میمنه شد و سردار محمد اسحق خان
به همین قدر اکتفا کرده بامر اعلیحضرت والا از سرپل در مزار شریف مراجعت نمود و از آنسوی شاهمردان قل
وارد میمنه شده باخته پای دلاور خان و اتفاق طوره بيك عريضه ننگار حضور سردار محمد اسحق خان گردید
که بالفعل سردار سلطان احمد خان عوض پسر والی تشریف فرمای میمنه شده بعد پسر او باطمینان خاطر رهسپار


( ۳۹۷ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

پیشگاه حضور معدلت دستور کرده و سردار محمد اسحق خان این امر را بامر حضور والا پذیرفته سردار سلطان
احمد خان را بالولیا خان واسفندیار خان وغیره در میمنه فرستاد ووالی که از خوف کردار خویش هردم بخیالی بود
از فرستادن پسرش سر باز زده بزبان عذر و الحاح خواستار شد که در زمان فرصت او را ارسال خدمت نماید
و هم خودش پس از مراجعت پسر و ادای زر مقرر شرفیاب حضور انور شود و این خواهش او از عرض فرستاد
گان سردار محمد اسحق خان منظور نظر عاطفت گستر اعلیحضرت والا شده دلاور خان از اندیشه که در دل داشت
آسوده گشت و بیست و هشت هزار تنکه از جهه وجه مقرره که با وجه ارسالی سابقه او پنجاه هزار تنکه میشد
همدست ایشان میرزا عثمان خان بن خلیفه الله وردی وقاضی نعمت الله خان وخلیفه عصمت الله خان هوا خوا هان
و معتمدان خویش همراه سردار سلطان احمد خان وشا همردان قل فرستاد کان سردار محمد اسحق خان در مزار
شریف فرستاده باقی امور میمنه موقوف بوقت دیگر ماند و همدرین هنگام چند تن روسی با چند تن از مسلمانان بخارا
بعزم زیارت عتبه علیای سلطنت وارد شبرغان شده سردار عبدالله خان حکمران بدخشان اظهار خلوص ایشانرا
بخلاف اراده باطن ایشان که عز توری بحال حکومت ومملکت و رعیت افغانستان بود بفراست دا نسته از راهیکه
آمده بودند رخصت مراجعت جانب مملکت خود ایشان داد وازین معاودت آنان مکتوبی از جرنیف اسکی نام
سرحد دار دولت روس مصحوب یکی از ملازمانش بسردار عبدالله خان رسیده او بامر اعلیحضرت والا چیزی
بافرستاده او اظهار نکرده و خرج راه داده رخصت مراجعتش فرمود ومقارن اینحال نایب عبدالشہید ومحمد نبی
و عاشور و علیمردان ولأله امیر سر قلائی و یعقوب میرشب و حاتم بيك و آقسقال ترسم بدخشی را که محمد عمر خان
رستاقی در وقت شورش و فرار کردن خویش که از پیش رقم شد مکتوب بدیشان فرستاده و ترغیب بفتنه کرده
و مکتوب او بدست سردار عبدالله خان افتاده بود همه را محبوس کرده با عیال و منسوبان ایشان در حضرت امام
جای توقف داده میر سلطان مراد خان رئیس ولایت قطغن را امر کرد که در حفاظت آنان مواظب بوده مأکول
و ملبوسی بایشان بدهد که دیگر جاب شده مصدر فتنه و غائله نگردند و همدرین وقت میر سلطان مراد مذ کور
سه رأس اسب و یکجلد پوست شیر برسم هدیه حضور والا و چندی از اشیای نفیسه باسم تحفه حضور شہزادگان
رفیع مکان و بانوی حرم محترم عفت توامان مصحوب نور بای آدینه خان ارسال داشته همه مقبول و مطبوع
افتاده یکطاقه لنگی زری و یکثوب چوبغه کیخواب بعنوان خلعت از حضور اقدس شہز یادی محمد ست بوژ بائی
مذکور از راه مرحمت برای او فرستاده شد
ذکر
سپهسالاری
فرامرز خان
ذکر سپهسالاری فرامرز خان
( ومامور شدن او از قند هار در هرات )
در روز بیست و دوم ماه جمادی الاولی سال ۱۲۹۹ هزار و دویست و نود ونه هجری سام جنرال
فرامرز خان که با سپاه نظام در قند هار اقامت داشت از حضور فیض گنجور والا بمنشور عاطفت دستورعطای
منصب سپهسالاری رايت افتخار برافراشت ومأمور باقامه هرات شده فصول هفت گانه ذیل از حضور اقدس
جهت دستور العمل برای او شرف نفاذ یافت اول (۱) تا جائیکه خیردین و دولت و آسوده حالی سپاه و رعیت باشد
اطاعت حاكم وقت را لازم دانسته در اموریکه رای حاکم با خیال او موافقت نداشته باشد حاکم را از اجرای آن
بازداشته معروض حضور دارد تا اندیشه هريك که صواب باشد حکم اجرایش صادر شود (۲) دوم افواج نظام
کابلی و هراتی و ترکستانی را که در هراتند در ازای خدمت دولت از عطای نعمت پادشاه امید وار سازد (۳) سوم
افواج سه کانه مذکوره را چنان مهذب و مؤدب ساخته در کردار و رفتار ایشان ربط وضبط داشته باشد کبی
اجازت و امراو توان سکون و حرکت نداشته باشند (٤) چهارم تمامت سپاه آنجا را فرمان شد که تمارا بسہسالاری
شناخته با آن عزل و نصب ارباب مناصب را در اختیار شما بدانند واز هر قرار که امرولا صادر شود مشکورانه
بپذیرند (۵) پنجم جنرال غوثشاه خانرا با خوديك وجود ودوست و چون دو مغز دريك پوست دانسته در امور نظام
نائب خویش شمارد (٦) ششم از افسران فوج تو کستان هر که را بر خلاف قانون نظام مشاهده کند معروض


(۳۹۸)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
پایسری سلطنت نماید که مطلب دارالسلطنه شود (۷) هفتم غواص و هوای نفس خویش و استدعای اهل غرض در کاری
اقدام نکرده حق بگوید و حق بشنود زیرا که اگر گفتار خوب و زشت سپهسالار بگوش مسموع سمع جهان آرا
نگردد اعتبار او چه خواهد بود واگر بگوش قبول جا داده شود و در حقیقت خلاف واقع باشد او منفعل و شرمسار
شده بد نام روز کار خواهد گشت (۸) هشتم کردار و رفتاری اختیار نکند که سردار عبدالقدوس خان حکمران
هرات از کار حکومت بازمانده ورود او را باعث عزل خویش از حکومت داند و او را حاکم ملکی و خود را سالار
نظامی پندارد فقط و سپهسالار فرامرزخان در هرات رفته از غنای او دو لک و شصت هزار و چهارصد و سیزده روپیه
کابل از خزانه قندهار برای مواجب سپاه هرات بامر حضرت والا ارسالشده همچنین از خزانه کابل نیز فرستاده
شد و مقارن اینحال میر ابوطالب خان برادر میر محمد حسین خان مستوفی از حد و راقدس بسر دفتری قندهار شرف
افتخار حاصل کرده در روز پنجشنبه هشتم ماه جمای الثانی سال ۱۲۹۹ هزار و دویست و نود و نه هجری از دارالسلطنه
کابل رهسپار قندهار شد
ذکر تنبیه
و تهدید هزاره
و افغان دهراود
ذکر تنبیه و تهدید قوم نور زائی
( دهراود و هزاره محبت خان )
و هم در خلال احوال مذکوره و اینحال مردم نورزائی افغان علاقه دهراود و هزاره محبت خان که سر در قید اطاعت
فرمان پادشاهی نیاورده و مرتکب بعضی از امور که در حوصله سلطنت نگنجد پیر شده پانوادی نادانی نهادند چنانچه
با سهاك واوسال نامه و کتبات سردار عبدالرسول خان حکمران قندهار رهسپار طریق فرمان پذیری نشدند و احمد شاه
کاگری را که حاکم قندهار بحکومت دهراود نگاشت اطاعت نکردند و عذر نارضائی از حاکمی او بجا نیاوردند نوشتند و او که
اطاعت مردم اقاصه دهراود را بدون مخاربت مد نظر داشت احمد شاه خانرا معزول و ناظر ولی محمد خانرا بحکومت آنجا مامور
کردو نیز ستیپ غنیم الدینخانرا با خاصه دارانش و چندی دیگر از خدمتکاران دولت در علاقه هزاره محبت خان فرستاد
و گفت که تا بتواند آن مردم را بسخن دلالت اطاعت کند و اگر نشود بمحاربت گراید و از قفای غنیم الدین خان
یک فوج پیاده نظام و سه ضرب توپ و چند بیرق پیاده ساخلو مامور دفعه کرد که شاید مردم هزاره محبت خان
از سطوت و مکنت سپاه پادشاهی هراسیده طریق اطاعت پیش گیرند چنانچه هزارکان از ورود لشکردولتی در موضع
دمله خوفناک گشته چند تن از بزرگان ایشان چون محمد رسولخان و یوسف سلطان و علی اکبر خان و شیر بت سلطان
و محی افضل خان و نائب روار و علی گوهر و قربانعلی و محمد حسین و نيك محمد و محمد کریم وغیره از راه اطاعت نزد
حکمران قندهار شدند و چند دیگر که اندیشه خلاف در دل داشتند بهیانه سامان سفر رهسپار قندهار نگردیده
گوش بآواز افغانان دهراود و هوش به بزرگان هزاره که بسلام حاکم قندهار آمدند نهادند که هرچه از نفع و ضرر
عائد حال آنان شود تجویزی حاصل کرده جانب خیر خویش اختیار کنند و در نیحال مردم افغان دهراود که اطاعت
پادشاهی در نظر ایشان زشت می‌نمود از ناظر ولی محمد خان حاکم جدید خودها نیز ناراضی گشته شکایاتها از
جور و ظلم او بحکمران قندهار نوشتند و او احمدجانخان برادر سپهسالار غلام حیدر خان توخی را که پس از عزلش از
حکومت قلات در قندهار نزد برادرش میبود بالاشکر شایانی از مردم ملکی قندهار بدهراود فرستاد که هریک از حاکم
و رعیت را که بد باشد هدایت کند و او وارد علاقه دهراود شده اقاصه قوم نورزائی سکنه آنجا را خلاف شریعت
و سلطنت مشاهده کرده بلایمت و نرم گوئی ایشانرا نصیحت نموده چند تن از بزرگان ایشانرا از راه استمالت با خود
در قندهار آورد که هرگونه قراریکه حکمران قندهار در کار ایشان نهد معمولدارند و بیرون از ان چیزیلی و پشیزی
بحاکم خود ندهند و حکمران قندهار عهدنامه مشتمل بر اطاعت حکومت و ترك مخالفت امر سلطنت از ایشان گرفته
رخصت مراجعت داد و این امر از عرض واقعه نگاران قندهار بگوش اعلیحضرت والا رسیده منظور نظر عاقبت
منظر نگشت و سردار عبدالرسول خان حاکم قندهار را منسوب بخطا فرموده بوی نگار داد که خطا کرده زیرا که
آنان عهدنامه داده خود را از دست کشیدند و بدون قهر و عنف هرگز رامر است اطاعت نخواهند گرائید و از
آنجا که ضمیر منیر والا آینه جهان نما بود آن فتنه اندیشان خالی از خرد بمجردیکه بآنهاد دهراود شدند عصیان ورزیده


(٣٩٩)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
طریق طغیان پیش گرفته و با آنانیکه از هزاره صحبت خان و کوش با آواز شور وطغیان بودند هم دست و همداستان شده
ناطق ولی محمد خان حاکم و برادر زاده مجید خان ومحمد جانخان نورزائی را از ضرب گلوله تفنگ بقتل رسانیدند و از وقوع
این قضیه سپاهیکه در دهنه جای غنزیده بودند با میرسپهسالار غلام حیدر خان که از قندهار بدیشان نگار داده بسیار و همیراود
شده قتال وجدال سخت رویداد وبس از قتل و جرح بسیار مردم هزاره صحبت خان که بزرگان ایشان از راه
اطاعت چنانچه مذکور گشت در قندهار آمده و در آنجا بودند از معرکه کار زار خود را بیرون کشیده نزد صاحبزاده
کان را کر مپناه برده بتصدیق صاحبزادگان آنجا از قتل و تاراج در امان ماندند و هزار کاسبکه با مردم نورزائی
در تفاوت همعنان بودند با افغانان از جهه فوج پادشاهی خسته گشته قهراً سر بخط فرمان نهادند و پنجاه هزار روپیه
جریمه بذمه گرفته امان جان یافتند و اعلیحضرت والا بیست و پنجهزار روپیه آنرا از مراحم ملوکانه بدیشان بخشیده
بیست و پنجهزار آنرا تحویل خزانه نمودند و پایان فساد را نیز بدست دادند بعد جان محمد خان که از حضور اقدس
شهریاری مأمور تمیزی امور قندهار و چور و تعدی حاکم آنجا شده و وارد آن دیار شده بود بصلاح و صوابدیدسپهسالار
غلام حیدر خان و میر ابو طالب خان سر دفتر و ملا یوسف خان کوتوال صاحب خان علی زائی را بحکومت دهراود
مأمور کرده مجید خان و محمد جانخان نورزائی را که خدمت کرده و برادر زاده ایشان براد خدمت جان سپرده بود با فیشو
خان و فضلخان ومحمد يوسف خان همراها و معین نموده بزرگان هزاره را که از پیش نام برده شدند و اطاعت ایشان
صدق پیوسته بود یکسر خلعت داده همره باهم روانه دهراود کردند وصاحب خان حاکم بزرك فقه چوپان نایب
اکرم را که تا اینوقت بدست نیامده بود محبوس ساخته در قندهار فرستاد واز آنجا بدار السلطنه ارسال شد
( شرح حال فتح الله بيك فيروز كوهي ) شرح حال فتح
( ومير سليمان بيك هزاره دای کندی ) الله بيك ومير
سليمان بيك
در خلال واقعات مذکوره از عریضه واقعه نکاران و کار داران دار النصرت هرات بمسمع فیض مجمع
اعلیحضرت والا رسید که فتح الله بيك رئيس مردم فیروز کوه تاکنون ره نورد اطاعت نگشته از طریق جهالت
مسکن خویش را فرهشته پناه گزین کوه شرارت شده است و سردار عبدالقدوس خان حکمران هرات سردار
سعید محمد خان وسردار بهرام خان را که هردو تن همواره در کین کین فتح الله بيك بودند بزهر او رئیس مردم
فيروز کوه قرار داده است فقط و اعلیحضرت والا را این کار سردار عبدالقدوس خان پسند افتاده تمغای افتخار
بنام آن دوتن سردار اصدار فرمود و فتح الله بيك از صدور این منشور رشک برده پس از چندی که روز بذلت
گذرانیده چون و حشیان در کوه و کمره دور بود از راه ندامت طریق امان پیش گرفت و باتفاق سعید محمد مذکور
وسر بلند خان عریضه مشتملبر استدعای عفو تقصیر خویش نکار داده نزد سردار عبدالقدوس خان فرستاد، او روانه حضورش
کرد و نیز خواجه نور الله خان را از راه تسلیت و دلجوئی نزد فتح الله بيك روان کرد و او نیاز بيك پسر خود را با تنها د خواجه
مذکور نزد سردار عبدالقدوس خان فرستاد، از آمدن خودش وعده بوقت دیگر داد وسردار عبدالقدوس خان
پسر او را بموجب فرمان طلبیکه در ماه جمادى الثانى چنانچه از پیش بشرح رفت بنام نزدکان هرات وغيره ولايات
شرف اصدار یافته بود با خوانین هرات بدار السلطنه کابل فرستاد و فتح الله بيك که دلش میل اطاعت نداشت
از روانه کردن پسرش بحضور اقدس والا زیاده تر رهسپر وادی جهالت شده در بین مردم چقچران آتش فتنه
برافروخت و مردم آنجا را با هم در انداخته دوازده تن از ایشان مقتول و مجروح گشت و در پایان کار فتح الله بيك
تاب درنك نیاورده فرار دشت ادبار گردید و سر بصحرای گمنامی کشیده از يحيى نياز بيك پسرش مأمور باقعه
كابل ونظر بند شد و مقارن اینحال مير يوسف بيك هزاره دای زنگی که با میر سلیمان بيك هزاره دای کندی عداوت
قومی و هم چشمی داشت و هنوز میرسلیمان بيك از طريق جهالت قدم باز نکشیده رهسپار اطاعت پادشاهی نشده بود
باهم در آویخته جنگها کردند و در پایان کار قادر خان برادر زاده نائب سلطان خان افشار که نزد محمد علی خان
هم زاده اش رفته بود با صیاد شاهی میریوسف بيك را معاونت کرده میرسلیمان بيك را قلعه بند ساخت و او را در تنگنای
محاصره انداخته هنوز قلعه را مفتوح نساخته بود که سردار عبدالقدوس خان حکمران هرات عرض پرداز پایه
سریر سلطنت شده اجازت لشکر کشیدن از هرات جانب هزاره دای کندی خواست و اعلیحضرت والا که ریختن خون


( ٤٠٠ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
و تاختن مال رعايا اگرچه سر بخط فرمان نمی نهادند سردار عبد القدوس خانرا اجازت لشکر کشیدن
نداده امر تنبیه و تهدید میر سلیمان بيك را موقوف وحواله تدبیر فرمود چنانچه محمد علیخان افشار حاکم دای زنگی ودای
کندی را ازرکان هردوطایفه که طریق اطاعت و خدمت می پیمودند چون محمد امير بيك ايلخانی و حسنعلی بيك و عليجان بيك
وقاسمعلى بيك ويزدان بخش بيك و محمد حسن بيك وحسن بيك وسيدرضابخش و مرتضى بيك و ابراهيم بيك و قنبر علي بيك
بفرمان طلب در کابل خواسته همه را از الطاف شاهانه بعطای خلعت مفتخر ساخته نيك بنواخت واز جمله محمد
حسن بيك را که از امور الا درباب واگذاشتن چیزی زمین زروعی یکی از اقوامش سرباز زد از رفتن درملك
باز داشته با عيال و تعلقاتش مأمور باقامت كابل نموده سه چهار تن از پسران و نبیره گانش را بملازمت سواره نظام
شاهی در یشت و متی در بار معدلت مدار تعیین خدمت فرمود و محمد علیخان اباسته های خودش نزد پدرش نائب سلطانخان
افشار روانه هرات ساخته و بعوض او محمد سعید خان قوشبیگی را از مأموریت حکومت هزاره دای زنگی و دای
کندی بنواخت و با میران مذکور در آنجا فرستاد ومير سلمان بيك از مشاهده این نوازش رشک برده بالخطه
وعده راه اطاعت پیش گرفته از درک سعادت عتبه بوسی سر افتخار برافراخته مورد مراحم ملوکانه شد
ذكر وصول
فرستاد گان
والی خراسان
و امير عليخان
در هرات
(١) قرا نام
طایفه یا نام
جائست در
خراسان
(٢) تقلیم
بوسیدن
( ٣ ) عتبه
چهار چوب
دروازه
ذكر ورود حسینعلی خان فرستاده والی خراسان
( ومير محمد اياز خان فرستاده امير عليخان )
و همدرین هنگام حسین علیخان فرستاده رکن الدوله والی خراسان از سبب هزار و بصد راس گوسفندان
مردم قرائی (١) که دوازده تن فراهی بتاراج آورده بودند وارد هرات شده از سردار عبد القدوس خان حکمران آنجا
التماس استرداد کرد واو معروض پایه سرير سلطنت داشته حكم والا بنام سردار محمد یوسف خان حکمران فراه
شرف نفاذیافت که گوسفندان منهوبه را دستیباب کرده مسترد نماید چنانچه او بر طبق امر والا گوسفندان و دزدا نرا
گرفته در هرات نزد سر دار عبد القدوس خان فرستاده او یکتن از دزدان را که شبان رمۀ مذکور را بقتل رسانیده بود
بدار سیاست کشیده دیگر انرا در زندان هرات محبوس کرده گوسفندان را سپرد حسین علیخان نمود و مقارن اینحال
مير محمد اياز خان فرستاده امير على خان قاینی نیز حاضر دربار هرات شده از سردار عبد القدوس خان استدعای عفو
مالیه زمین واقع قریه کلن کرد برات امير على خان را که هزار و سه صد و هشتاد روپیه قران بود نمود و او بموجب
صدور حکم اقدس و الا که در جواب عرض تلگرافت بصيغه معافی و مرفوع القلمی ثبت دفتر هرات کرده هردوتن
فرستاد کان والی خراسان و امير علي خان را از طریق نوازش خلعت داده متناسب حال والی و امير على خان
هدیه و تحفه از خود مرحمت کرده باعزاز و اکرام رخصت مراجعت داد و در خلال اینحال محمد ابراهيم خان و محمد
اسمعیل خان پسران حاجی حسین علیخان تاجر تربت عیسی خانی که در سال هزار و دویست و هشتاد و پنج هجری
چنانچه در جلد دوم این نگارش نامه مرقوم گشت اعلیحضرت والا را که از آنسروز مین جانب مشهد مقدس
میگذشت خدمت بسزا کرده بود از تقلیم (٢) عتبه (٣) علیای سلطنت مستسعد گشتند و اعليحضرت و الا بازای خدمت حاجی
مذکور پسرانش را بيك نوازش فرمود و از آنوقت تا حال که سال هزار و سه صد و سی و دوي هجری و زمان تأليف
این خجسته کتا بست بآتن دو تن وغیره نبیرگان حاجی موصوف که همه ساله شرفیاب زیارت سده سنیۀ این سلطنت
میشوند زیاده از يك لك و پنجاه هزار روپیه از دولت برده اند و هنوز آمده و میبرند و هم مطابق این ایام پیسر نام روسی
از راه جاسوسی وارد غوریان شده آخوند زاده نظام الدین خان سرحد دار آنجا با او ملاقات کرده جانب خواف
راه عبورش داد و این امر از عرض سردار عبد القدوس خان بگوش داد نیوش اعلیحضرت والا رسیده چون
معروض داشته بود که آخوند زاده مذکور او را ایلچی دانسته راه عبور داده است مورد عتاب شاهانه شد
چنانچه منشور تنبیه و تهدید از حضور والا بنام او بصدور پیوست که غلط کردید و خطای بزرگ نمودید که بدون
امر واجازت ما شخص بیگانه را از سرحد اذن گذشتن دادید بارها ارقام و نهارا اعلام فرموده ایم که احدی را
از عمال سرحد افغانستان مجال عبور و مرور ندهید مگر حاملين مكاتب که بنایه فرستادگان خان خوارزم
و حکمران خراسان و امیر قاین باشند چنانچه ایشان بقانون شایسته نزدهما آمده و اعزاز و اکرام مناسب دیده


( 401 )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
مراجعت کردند و شما اینقدر فهم ندارید که اگر ایلچی می بود و شما را قابل خطاب ومقابل سوال وجواب خود
میدانست واستعداد آن مقام را در انشید میبایست مأمور شرفیابی حضور ما میبود نه از راه هرات بلکه از طرف دیگر
بلادرعتیار کابل میشد و شما که او را ایلچی پنداشته فرو گذاشتید مکتوب نهانی وکلام زبانی او چیست وسرو
کارش با کیست بهر حال چون عقل معنی اثر خود ندارید و اخوند زاده نظام الدین بدشعار چنان شما را از کار دور
ساخته پرده اعتبار را از روی روزگار شما دور انداخته است که بمساعی جمیله و افعاء ذمیمه غبار جهل را از آئینه
خاطر شما بصقل تهذیب دور نتوانستیم جز اینکه شما را بفهمانیم که پس ازین احدی از روسی را اجازت نیست که
بمالک مملکت افغانستان قدم گذارد واگر چنانچه حامل جهت وسندی باشد بدو گفته شود که در نقطه سرحد علاقه
خود توقف ورزیده مکتوب وسند خود را ارسال دارد تا جواب خود را گرفته از جای توقفش باز گردد والا باو
گفته شود که از پادشاه خود اجازت نداریم که کسی را بدون سند در سرحد بگذاریم البته از شنیدن این سخن
ومخالفت نمودن از راهیکه وارد گردیده باشد مراجعت خواهد کرد و از مقولات اخوند زاده که عنان عقل بدست
نفس داده و با لیسس روسی بنیاد عبورش را در سرحد نهاده است گویا نافرمانی از شما بعمل آمده که دیگر اعتماد
سر حقداری برشما نمانده بدون اینکه در امور ملکی وعمل و دخل مالیات وحاصلات ودادهی رعیت پرداخته ساخته
کار دیگر نمیتوانید شد پس نمیتوانیم که شما را دخیل اموریکه هرگز نمیدانید ونيك وبد آن را نمیفهمید نمائیم
زیرا که اخلاص وارادت چیزیست وفهم و درایت چیزی من بعد در کارخانه قبوس وميگرن ومواجب سپاه نظام
وانبار علوفه و كدام مداخلت نکرده رجوع همه را بسپهسالار فرامرز خان بدانید که با و سپردیم و نائب سلطانخان
افشار را سر حددار کوهسان و غوریان فرموده تمامت سواران هرات را بزیر رایت او قرار داده دو ضرب توپ
قاطری وصد تن از سواران نظامی نیز با او معین کردیم که سالار کل سواران هیات بوده متوجه امور سرحد
و قشور باشد فقط و آخوندزاده نظام الدین را از سرحد داری معزول فرموده امر کرد که هرگز در غوریان نرود
و در شهر نیز بکارهای سرکاری مداخلت نماید و هم از عرایض سردار عبداللہ خان تیموری که در نقائص کارهای
سردار عبدالقدوس خان نگار داده و بحضور اقدس والا رسیده بود او را تمیز محاسبات و باز پرس معاملات تعلقات
سردار عبدالقدوس خان که بکارهای سرکاری کاشته بوده أمور نموده سپه سالار را محصل وجوه خیانات مقرر کرد
( ذکر شرارت مردم منگل ومأمور باقلمه کابل شدن ) ذکر شرارت
مردم منگل
( بعضی از بزرگان مملکت که داعیه بد خواهی در دل وهوای مخالفت در سر داشتند ) وغیره وقایع
در خلال واردات مذکوره مردم اسمعیل خیل منگل باسمه وی کرو خیل که از دولت و سعادت آن موقع
رو بر تافته چنانچه از پیش رقم کشت از راه فراد جانب کوهستان منگل شتافته بود در شرارت انباز شده شورش و عمل
آغاز کردند و باصاحبزاده میر آقاخان حاکم خوست بمحاربه گرائیده واوبا مردم حاحی در بنای علاقه خوست پای
مردی فشرده سدو و منگلیان را از پیش برداشته داخل کوهستان منگل نمود و مردم منگل از سبب دشوار گذر
بودن جبال قوی دست گردیده محاربات سخت بتقدیم رسانیدند و از جمله باغیان مردم اسپین کند راه عبور جاجیانرا
تنك گرفته سی تن از مردم جاجی را کشته و شانزده تن از بغاة مقتول شدند و درینان کار لشکر جاجی داخل شدرا
در کوهستان منگل دشوار دیده بمسا کن خود مراجعت کردند و حدوث این فتنه از عریضه صاحبزاده میرآقای
حاکم خوست بمسامع فيض مجمع اعلیحضرت والا رسیده از کابل فوج نظام و توپخانه با ایلجاری محرم اطراف
مأمور آ تولا گشت و مردم منگل از سطوت وهیبت فوج پادشاهی هراسیده بشفاعت قرآن وزنان موسفید ایشان
که نزد صاحبزاده میر آقاخان فرستادند امان جان یافتند مشروط باینکه سعدو و غیره مفسدین را بدست داده دیگر پیرامون
شرارت و مفسدت نگردند و هنوز کار منگل فیصل نشده بود که مردم خوست تمر د ورزیده بمخالفت برخواستند
واز دادن مالیات دیوانی سرباز زده طریق طغیان پیش گرفتند وصاحبزاده میر آقا خان باسپاه نظام و توپخانه راه
سرزنش آن مردم بدمنش برداشته با مردم سبری خیل بجنگید و هفتاد تن را از ایشان مقتول ومجروح و دستگیر
ساخته فتحیاب گشت و همه را بضرب تیغ مطیع ومنقاد نموده مالیات دیوانی را تمام حصول کرد و در اثنای


( ٤٠٢ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
مقابله و پیکار سددو فرصت یافته مبلغ بسیاری باسم مهمانی برائی مردم جکنی فرستاد که ایشان را اغوا کرده
در فتنه با خود همراه سازد و مردم مذکور مهمانی اورانیه نرفته تیر مدعایش بهدف نما راست نیامد و آخر الامر
خودش گریخته برادرزاده اش گرفتار گردیده بغلطانیدن از کوه بپاساریید و مقارن ایحال از هزار و نهصد تن
بزرگان تمام مملکت که بفرمان طلبیکه از پیش در ضمن احوال دلاور خان میرمیمنه اشارت رفت وارد دار السلطنه
شده بودند اکثری از شرف باریابی و عطای خلعت و تعیین مواجب و تنخواه سر و سوار افتخار حاصل کرده
رخصت مراجعت یافتند و بعضی چون گل محمد خان قوم جلال زائی اندری و عبد القادر خان تاجیک غزنین و غیره که
آثار فتنه از ناصیه حال ایشان نمایان بود مأمور باقامه کابل شدند و هم چنین برخی از بزرگان هرات و فراه
و قندهار و غیره برای خدمت حضور در دار السلطنه بامر اعلیحضرت والا مقیم شدند که از ان جمله میر عطا خان و محمد
و محمد خان نظام الدوله و محمد عمر خان نورزائی و محمد عمر خان بارکزائی و سعد الدین خان قاضی قندهار که بموجب امر
جلیل القدر والا ملا عبدالشکور پسر خود را بقضاوت آنجا گذاشته شرف یاب حضور شده بود بودند و از
تمامت مردم هزاره غلام محمد خان بن رجب علیخان را بمنصب صد سواری سر افرازی بخشوده درین اوان
سردار عبدالقدوس خان حکمران هرات که در باب بیرون کشیدن خادمان و هواخواهان سردار محمد ایوب خان
بموجب فرمان پادشاهی اقدام نموده همه را سخت گرفت که از مملکت خارج شوند چند تن از ملازمان نظام
در مزار خواجه عبدالله انصاری بست نشین شدند و از جمله داد محمد نام خود را بدست نداده بگریخت و سید عظیم
شاه نامی که در زاویه خفا مقام گزین و در مفسدت و اغوای انام با دوختن بین روز بسر می برد و سردار عبد القدوس
خان بنابرنام سیادت مزاحم او نشده بود از عرض واقعه نگاران هرات بکوش دادنیوش اعلیحضرت والا رسیده
منشور معاتبت دستور بنام سردار مذکور شرف صدور یافت که چشم تمیز ندارید و مصلح را از مفسد نمیشناسید
و هر که میگریزد و بفتنه می انگیزد واقف نمیشوید و در وقت پرسیدن معروض میدارید که اخراج میشوند زنهار
سید عظیم شاه را بشناس و مدار مده و نظر بدین امور هر که را که محول و نصب کرده اید همه غلط است و مدح
و ذم هر کس را که می نویسید از غفلت و قباحت بعد ازین بگروبیه را بکسی ندهید و در عین اختیار خود را بی
اختیار پندارید و همه واردات جزئی و کلی را از حضور مستور العمل نخواهید زیرا که از فضل خداوند بیمانند
که زمام مهام خلق انبوهی از بندگانش را بکف اختیار ما نهاده و مانند پادشاهان عیاش بیدماغ و استراحت طلب
نیستم که زحمت کار را دشوار دانم و از حالت ملک و مملکت بیخبر بوده ودیعت الهی را پاسداری و حفاظت و حمایت
نکنم و در خود جزء اخیر اینقوله شوم
شبانی که پاس رعیت نگاه میدارد حلال بادخراجش که مزد چوپانیست
وگر نه راعی خلق است زهر مارش باد که هرچه میخورد از جزیه مسلمانیست
اگر چنانچه خواسته باشی هزاران کار را با دلایل و براهین القاص نمائی جواب سنجیده و پسندیده مطابق
قانون سلطنت خواهی شنید و درنك در جواب نخواهی دید
شرح حال مردم خروتی و سلیمان خیل
شرح حال مردم کتو از و خروتی
( و سلیمان خیل و ناصری و غیره وقایع )
در خلال احوال مسطوره مردم سلیمان خیل و ناصری و خروتی از کینه دیرینه که در دل داشتند با هم در آویخته
طائفه سلیمان خیل بر موضع سکنای خروتی تاخته بسیاری از اشتران و گوسپندان را غارت کردند و شش تن
از ساربانان و شبانان را نیز بکشتند و مردم خروتی سر روضه خیر یافته سر راه سلیمان خیل را تنك گرفته
اشتران و گوسپندان را تغالباً باز گرفته یکصد و بیست تن از سلیمان خیل را بکشتند و چهل تن از خروتیان
کشته شدند و از صدور اینواقعه اعلیحضرت والا بزرگان هر دو طائفه را طلب کابل فرموده عداوت ایشان را
بمصالحت فیصله نمود و دو ساله مالیات را که تا این وقت نداده بودند بر عهده ایشان نهاده رخصت مراجعت داد
و سمندر خان را جهت حصول وجه مالیات و استرداد اموال منهوبه طوائف مذکوره با آنان همراه فرستاده


( ٤٠٢ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
بوی امر کرد که بصوابدید سردار محمد حسن خان حکمران غزنین امور مسجوعه خود را انجام نماید چنانچه او سردار شیرین دل خان برادر خودرا مامور این خدمت کرد و او در علاقه مقریا محمد رحیم خان وسید فقیر خان حاکمان کلات ومقر ملاقات نموده باهم رهسپار گنتو از شدند و در عرض راه از مکتوب سمندر خان که با مردم گنتواز وخروتی وسلیمان خیل قرار داده بود که نزد کان ایشان در غزنین نزد سردار محمد حسن خان رفته برطبق تجويز او ماليات را ادا ساخته مال و مواشی منهوبه را بمالکانش بسپارند برحقیقت حال آگاه گشته مراجعت کردند و بزرکان طوائف مزبوره بروفق قراريكه باسمندرخان نهاده بودند وارد غزنین گردیده مالیات دوساله را با اموال تاراج شده همدیگر وعده ادا ورد کردن داده مراجعت کردند وچون بمسا کن خودباز گشتند تمرد ورزیده از قرار داد خود عدول نمودند چنانچه بیاید ومقارن اینحال میر یزدان بخش بن میر صفر علیخان هزاره بهسود که باپسران سردار شیرعلیخان جاغوری وصلت وخویشی داشت و پسران سردار مذکور چنانچه از پیش بشرح رفت با عیان ومنسوبان ایشان درکابل امر اقامت داده شده و آویز بایشان بود بنوعی رخصت حاصل کرده در کور علیاد که مسکنش بود رفته سر از جیب تمرد کشید و محمد حسین خان حاکم هزاره بهسود بامر اعلیحضرت والا با ششصد تن از پیاد کان ساخلو ودو ضرب توپ ومردم ایلجاری هزاره بهسود او را درقلعه اش محاصره نمود و میر یزدان بخش تاب مقاومت در خود ندیده با سعید محمد برادر وغیره تعلقا تش درشب از قلعه بیرون شده از راه فرار در علاقه سه پای هزاره دای زنگی نزدمیر محمدعظیم بیک بن علی زاهد که سر بخط فرمان سلطنت نداشت رفته پناه گزید و محمد حسین خان هر دو قلعه او را متصرف شده هفت تن از برادر وبرادر زادکان او را که از گریختن باز مانده بودند محبوس و روانه کابل نمود و چهل تن از پیادکان ساخلو را بحفاظت قلعهائی او کماشت و از رویداد این واقعه مردم وصی محمود هزاره جرغی نیز که فر از کوه جهالت کردیده و قلاع شانرا فوج پادشاهی آتش زده سوخته بودند از راه انابت باز گشته طریق اطاعت بر گرفتند و فوج وتوپیکه از غزنین بمأمور تنبیه و تهدید میر یزدان بخش شده بودند از عرض راه بغزنین باز گشتند ومقارن اینحال سه دسته هزاره جاغوری چون طوائف پشه وشير داغ وقلندر که رهسپار تمرد وغوایت بودند بدلالت واسطهات باز علیخان برادر سردار شیرعلیخان جاغوری سبیل اطاعت پیش گرفتند ومالیات اراضی خود را بتوسط جعفر علی خان بن باز علی خان به محمد صدیق خان حاکم رسانیدند و محمد دین اوقات عریض انقیض مردم بامیان وسیغان که بپایه سر یرسلطنت رسیده بمطالعه ساطعه حضرت والا پیوست میربدل بيك كه در حق آن مردم ستم کرده بود از حکومت معزول ومير محمد عثمان خان بحکومت وسردفتری آنجا مأمور گشت و هم محب علیخان کشمیری از حضور اقدس بپوشی غزنین سرافراز گشت و سردار شیر یندل خان که از رفتن در گنتواز چنانچه مرقوم شد درمقر بازگشت بامر سردار محمد حسن خان حکمران غزنین جهت اصلاح نزاع هزاره وافغان که دروقت استیلای دولت انگلیس باهم در آویخته و خونها ریخته وزنان و دختران را باسیری و مال ومنال همدیگر را بتاراج برده بودند وارد قلعه گلستانخان هزاره شده پنج دختر از هزاره چهار دسته برسم وصلت بطوائف مرجان خیل و درانی قرا باغ و تركى و خروتی و جلال زائی افغان داده قطع ریشه منازعت کردوهم شش دختر از هزاره ناهور که در حین توجه موکب همایونی جانب قندهار گوسپندان طائفه الوزائی و تركی افغان کوچی را تاخته و شبانان ایشان را کشته بودند با هزار و پانصد روپیه نقد و یقیصد و چهل راس گوسپند گرفته بصاحبان رمه داد و هم گوسپندان تاراجی سادات سراب وهزاره شاخه وعلاء الدینی را که از مردم افغان غارت کرده بودند گرفته بمالکانش سپرد وازبهای دختران یکتن صفیه نام را که باوجه نقد مذکور برسم محصلی حاکم غزنین گرفته بود بامر اعلیحضرت والا پس با قربایش سپرد و ازین روز بعد نزاع و مخالفت و عداوت افغان و هزاره رفع گشت

< ذکر استعفای سردار عبدالقدوس خان >
( از حکومت هرات )
چون فرامین عتاب آمیزیکه بشرح رفت از عرایض سردار عبدالله خان وعلی رضا خان پیشخدمت واحمد علیخان میرشب بدمایم ونقایص کارهای حکمران هرات حاکی خاطر خطیر گردیده شرف صدور پذیرفته سبب خوف

ذکر استعفای سردار عبد القدوس خان از حکومت هرات


( 404 )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
( 1 )
واقفین الیجان
و مهمانان
مقرری ناظر
محمد سرور
با نیابت الحکومتی
هرات
وی شدید چنانچه عریضه مشتمل بر استعفای حکومت هرات و متضمن بر استدعای ترك امور دنیوی و اختیار
گوشه نشینی ارسال پایه سریر سلطنت نموده در طبع انور والا نا گوار افتاد و منشوریکه هادی مردان کار
و حاوی برگفتار گوهربار و دستور العمل حکام روز کار است از حضور فیض گنجور بنام او شرف صدور یافت
که دنیا داری شما بسته باختیارات تامه در حکومت هرات نیست و آن درجه و مقام را ندارید که به مصالح امور
دولتی و کارهای نازک سلطنتی رسیدگی و فهمیدگی داشته هر چه بکنید خالی از شواثب ایراد و اعتراض باشد و ا کر ازینکه شما را
در انجام مهام ملك و سپهسالار فرامرزخان را بانتظام سپاه نظام و نائب سلطان خان افشار را بحفاظت و حراست
سرحد واحمد علی خان را بخدمات کوتوالی و خزانه داری منتخب و مامور فرموده ایم آزرده کشته باشید همۀ
آنان ارباب اسباب پرده داری و حفظ ابروی شما اند که بار شما را سبك و کار شما را از عیوب اصلاح نيك فرموده ایم
و از جانب ما کسری در عزت و نقصی در حرمت شما واقع نشده است و همان خطاب نایب الحکومتی و مدخلیت در کارهای
مملکتی و توجه در مطالب دفاتر و حساب و تعلق در مقاصد شرائع و کتاب و مجالست با خوانین ولایت و واقفین ( 1 ) خارج
از مملکت و باز پرسی برایا و دا درسی رعایا و حفظ آداب حکومت و نظم و نسق و اجرای اوامر و نواهی شریعت
بشما اندك نيست اگر چشم باز کنی و فکری بانجام و آغاز نمائی کار مامورین تمام دول روی زمین را برین نمط
نخواهی دید که گاهی در یکجا کار کنند و هنگامی در دیگر منزل بارنهند و زمانی بنظم سپاه و آنی بنسق حال رعایا
پردازند و در جمیع احوال تغییری در حال و تبدیلی بمال ایشان راه نمییابد و سزاوار خدمت و مستحق نعمت و طالب
عزت و راغب خیر دولتند پس شما نیز بهمان خدمتیکه مأمورید وجهة همت نگاشته خود را مضطرب نسازید و بگفتار
غرض جویان از راه راست خدمت و مأموریت منحرف نگردیده امور مرجوعه خویش را موافق قانون حکومت
در محل اجرا آرید و اینرا نیز غنیم نصیحت و رسم موعظت می نگارم که اگر خواست باشی دوست و دشمن را
بشناسی و نيك را از بد تمیز دهی نظر بکردار و گوش بگفتارش کن اگر چنانچه شما را ترغیب و تحریص خدمت و صداقت
نسبت بدولت و اطاعت امر سلطنت کرده اندازه خود را نیز نگاه دارد هم آئینه دوست خاص و دارای پاس و اخلاص
شما خواهد بود وا کر بکلمات بمغز و مذاکرات ظاهر لغز باطن شما را بلغزاند و راه خلاف نماید یقین بدان
و نيك غور و خوض نما که در چاهت خواهد انداخت زیرا که از راه باطن شیطان را گواه خود ساخته کردار
و رفتار شما را نسبت بدولت اكربيك وا كربد باشد جلوه داده وتاسف نموده خواهد گفت که پاداش چنین و چنان
خدمات این بود پس چنین شخص بهلاک شما راضی و دشمن فانیست و قاعده چنانست که مزد خدمت افزونش
نعمت و عزتیست نه بخشش مملکت و اینقدر بدان و آگاه باش که در صورت شفقت ما نسبت بشما دیگر برا نمرسد که
منت ملاطفت و مرحمت بذمت شما كذارد چنانچه هر که محتاج انفمی بوده و هست وا کر اعلیحضرت سالار شما آزرده
شوند البته همان دوستان شما که دامنها را در نرد شما زد اند روی ارادت از شما برگردانیده معاف و ذمائیکه هر کس
مرتکب آن شده باشید نسبت بشما دهند و کار مرغوب شما را معیوب بنم آرند باری خود را فرزند و نو کر اخلاص مند
دولت پنداشته از خیالات فاسده جوانی دوری گزیده در امور محوله خویش بچشم و گوش و هوش بکوشید
و حرف مالین را بمقابل لطف و قهر ما بهیچ بشمارید و ا کر چنانچه در بحث و طالع شما قصوری باشد هر آئینه بخیال
باطل و هوای فاسد محکم شده خود را باطل ساخته در کابل خواهید آمد و بابرادران خود خواهید نشست و مورد تشنیع
و ملامت خواص و عوام خواهید شد فقط و هم از قفای این منشور ذات خجسته صفات اعليحضرت والا تشر یف فرما شدن
خویش را بجانب هرات تصمیم عزم نهاده سردار عبد القدوس خان را خبر داد که از سبب عدم درایت و قلت
کفایت او نهضت فرمای آنولایت گردیده کار مملکت و امور سپاه و رعیت را راست کنند اما بشرطیکه از دیگر
سوی گرفتاری بدولت روی ندهد و سردار عبدالقدوس خان از وصول این توقیعات موعظت آیات افسرده خاطر
گشته خواست که خود سر رهسپر کابل شود و اعلیحضرت والا قبل از انکه اوراه کابل و بدیگر جای برگیرد
در روز یازدهم ماه شوال سال 1289 هزار و دوصد و نود و نه هجری مبلغ ناظر محمد سرور خانرا بنیابت شهزاده آزاده
سردار حبیب الله خان مامور حکومت هرات فرمود و او در روز چهاردهم ماه مذکور از کابل رهسپار آنجا شده
روز دوشنبه هفدهم ماه ذیقعده وارد هرات کشت و اعیان و بزرگان شهر و افسران سپاه باقواع نظام استقبالش کرده


( ٤٠٥ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
پس از گشاد دادن توپ تبريك او را در ارك هرات فرود آوردند و بعد از وصول او سردار عبدالقدوس خان
و بعضی از عیال و منسوبان خویش از راه فراه و قندهار جانب کابل رهسپار گشت و در خلال احوال مذکور سپهسالار
فرامرز خان که حاکم گشته او را از محال اوبه و کرخیه وغیره جهت بازرس حساب ایشان در هرات طلبیده بود
بعوض آنان برادرزاده نایب سلطان خانا در اسفزار و غلام جانخان فوقلزائی را در اوبه و پیر محمد خان جدیدالاسلام
را در کرخیه و ولی محمد خان جمشیدی را در کرخ بحکومت مأمور کرده خود بنظم و نسق مملکت پرداخت
ذکر ترمیم و بنیاد بعض عمارات در هرات
ذکر مرمت حصار هرات و بنیاد قلعه غوریان
( و عمارت چارباغ وغیره واقعات )
مقارن واردات مذکور سپهسالار فرامرز خان پس از فرستادن کرنیل ولی محمد خان در کابل که از راه فتنه
شورش در بین سواران نظام انداخته بود و تبدیل کرنیل خیر محمد خان و کرنیل محمد خان افسران افواج ترکستان
که با سردار محمد محسن خان چنانچه از پیش بشرح رفت وارد هرات شده با استوفت در انجا بودند و فتنه جوئی
بروی کار آوردند با سپاه فراه و گسیل داشتن هردوتن را با افواج متعلقه ایشان در انجا و نقل دادن سپاه مقیم فراه
در هرات بامر اعلیحضرت والا بترمیم حصار هرات پرداخته بخانه نخست درست کرد و هم عمارت چار باغ را
برای دربار حکومتی بنیاد نهاده آباد ساخت و همچنین قلعه غوریا را احداث نموده غیر از مصارف دولتی بصرف
هشت هزار روپیه از رعایای آنجا که طوعاً معاونت کردند بپرداخت و هشت کاروان سرائی بزرگ تجارتی
در اندرون شهر برافراخت و بازای این خدمت که بجای برده شد مواجب ماهانه سپهسالار و تیمور شاه خان نائب
سالار از حضور انور والا افزوده گشت و در اثنای امور مذکوره فتح الله بيك فيروز کوهی که شرح شورش
و گریختنش از پیش مسطور شد بدستیاری مردم میمنه موضع بند ر را تاخته با مردم فیروز کوه طرح مقاتلت انداخت
و بندر را متصرف گردیده با غوای او مردم جبار صدمه نیز شورش آغاز کرده دست مقتل و غارت دراز نمودند
چنانچه شیر جانخان برادرزاده عباس خان شاهسوند نوکر سردار عبد القدوس خان را که از راه هزاره جات در هرات
میرفت بقتل رسانیده جمعی را از مردم هزاره که بعزم زیارت رهسپار مشهد بودند کشته و اسیر گرفتند و از حدوث
این فتنه اعلیحضرت والا بر آشفته حکمران هرات را فرمان کرد که مردم اشرار نکوهیده خوی جارد صه و فیروز
کوه را تنبیه و تهدید نموده در تحت فرمان کشد واو باراده سرتاسر آن مردم بدکنش بتدارك جنبس جيش
پرداخت چنانچه بیاید انشا الله تعالی و مقارن اینحال میرزا محمد ربیع نام تاجر فرستاده امیر علم خان حشمة الملك
قاین از قیس عتبه بوسی سده سنیه علیا مستسعد گشته عریضه امیر موصوف را که مشتمل بر اظهارات دولت خواهی
بود بادو تخته قالین و چندی و چیزی زعفران وزرشك كه برسم هدیه با خود داشت از حضور انور والا شرف گذارش
داده درجه منظوریت حاصل کرد چنانچه شش طاقه ابره کشمیری و دو طاقه پتوی سفید کابلی محدست او از راه
مرحمت با میر علم خان فرستاده شد و هم در ینوقت سردار محمد اسحق خان حکمران ترکستان مکتوب سردار
عبد القدوس خان را که از هرات برای او فرستاده و بعضی شکوه و حرف های از اندازه خود زیاده نوشته بود نزد
محمد سرور خان نائب الحکومه هرات روان کرد و او ارسال پایه سریر سلطنت نموده ازین مکتوب چون سردار
عبد القدوس خان وارد کابل گشت بامر اعلیحضرت والا محبوس گردیده سپرد پروانه خان شد که سخت محفوظش
بدارد تا متنیه گردد
ذکر عزل سردار عبد الرسول خان
ذکر عزل سردار عبد الرسول خان از حکومت قندهار
( از حکومت قندهار و واقعات ولایت اندیار )
چون بتعبيزی جان محمد خان که از عرض و استغاثه رعایای قندهار چنانچه از پیش اشارت رفت مأمور اکم
شده باشك ونود و نه هزار و یکصد و شصت و یکروپیه از وجوه دولتی و مصادره رعیتی برذمه سردار عبدالرسول
خان ثابت شد از حکومت قندهار معزول گردیده بامر اعلیحضرت والا هشتاد و سه هزار و سه صد و هفتاد و شش


(٤٠٦)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
پسر سردار پردلخان رویه ازو گرفته بستم بندگان رعیت داده شد و از وجه دوانی ده هزار و هجده و چهل و هفت روپیه از وی حصول
نورمحمد خان درین شد دیگر چیزی برای او نمانده بافغانها آیندہ کر دید و بعوض او سردار نورمحمد خان بن سردار سلطان محمد خان مرحوم
حکومت قندهار از حضور اقدس والا مامور حکومت قندهار شده در روز پنجشنبه بیست و ششم ماه ذی الحجه سال ۱۲۹۹ هزار و
دو صد و نودونه هجری وارد آنجا کردید وجنرال علی عسکر خان بافوج نظام و جان محمد خان و میر ابو طالب خان
با بزرگان شهر پذیرائی کرده باغبانها را کرایهاکش فرود آوردند و محمد دین وقت میرزا محمد کاظم نامی از غزنیات بقندهار
قرآن را که بخط کوفی نگاشته قلم حضرت امام حسن ابن علی کرم الله وجهه است از سال حضور انور نموده در کتابخانه
خاص تحویل شد و در خلال احوال مرقومه مردم بتان زائی از قوه ایلیاتیائی تمرد ورزیده با سواران نظامی که جهت انجام
خدمتی دران نواحی گردش داشتند در آویختند و علاء الدین خان دفعد از را کشته یکتن دفعدار دیگر رابا یکتن از سپاهیان دستگیر
ساخته محبوس نگاهداشتند و بقیه سواران از راه فرار در فراه نزد سردار محمد یوسف خان شدند وا و محمد ا کرم خان و فیض محمد
خان و محمد امین خان نایبان رابا سواران فراهی بسر زنش آزرده کوران همراهی گماشته کوتاهی بسر نداد و سید محمود
نام را با شش تن از بزرگان آن شرارت پیشکان بزنجیر در کابل فرستاد و مقارن اینحال سردار شریف خان سیستانی که
دروقت عبور اعلیحضرت والا از سیستان جانب مشهد مقدس چنانچه در ضمن وقایع سال هزار و دوصد و هشتاد و
پنج هجری در جلد دوم این کتاب رقم کشت خدمت وعزتی نسبت بذات اقدس کرده واین وقت از دولت ایران
روبر تافته شرفیار درین دولت یافته بود بمبلغ شانزده هزارو ششصد و شصت روپیه کابلی مواجب سالیانه سرافراز
گردیده از حضور اقدس مأمور باقامه بمخانسور شده از عطای خلعت سردارانه فاخره ممتاز کردید و هم دستور العمل
نقل ششکانه ذیل بخط ومهر پادشاهی زینت پذیر کشته بوی تفویض فرموده آمد (۱) اول تازهائیکه تعیین حدود سیستان در بین
دستورالعمل افغانستان و ایران نشود و سرحدداران طرفین نقاط فاصله بین را نشناسند او که با مردم سیستان معاندت ومغایرت
سردار شریف خان در خط اختیار کرده است از موضع اقامه خود تجاوز ومداخله در هیچ زمین نکند وا کرچه بداند که فلان قطعه از زمین
داد بچخانسور وموضع بموجب نوشته و قرارداد عهد سلطنت اعلیحضرت امیرشیر علیخان مرحوم بتوسط کرنیل پلك انگلیس
وسید نور محمد شاه خان وکیل امیر موصوف ووزیر دول خارجه ایران در حصه وتقسیم افغانستان در آمده اجتناب
از مداخله را لازم داند ثریا که مقصود اصل تجدید نوشته و قرارداد وروشن ساختن نقشه و خریطه تقسیم حدود
سیستان در بین افغانستان و ایران برسبیل مکنون خاطر است که نوشته و قرار داد مجدده بمیان آموز سر حدية دولتين
(۱) منبع علیتین بسالهای دراز بقرار واستوار بماند اکر چنانچه نقشه وتقسيم سابق را اصل بجميع ومأخذ منبع (۱) می بود
باشد ۱۲ رعایای طرفین دست تاراج بمال یکدیگر دراز نمیکردند ( ۲ ) دوم هرکاه قوم وطایفه باشخص واحدی از مردم
سیستان رجوع بدولت خداداد افغانستان کرده بسردار معزی الیه ملحق شود واز مردم متعلقة امير على خان
حشمتة الملك باشد که در جمع و جزو شومار رعایای سیستان تعلقه افغانستان مندرج نباشد او را اختیار نیست که
بی جازت صاحب دولت افغانستان ایشانرا بخود راه دهد باید صورت حال و کیفیت احوال وقصد و اراده ایشان را
معروض پیشکاه سریر سلطنت داشته مطابق امريکه از حضور شرف صدور يابد کار کند ( ۳ ) سوم کسانیکه
از مردم سیستان متعلقة افغانستان متفرق و پراکنده در سیستان متعلقه دولت ایران مسکن گزیده باشند خاصه قوم
و تبار ومنسوبان خود سردار معزی الیه هر وقت بموطن ومقام اصلی خود باز آمده مقیم شوند او را لازمست که بتسلی
ودلجوئی واطمینان خاطر ورفاه حال آنها بکوشد وشيوه همخواری و پرستاری رانسبت بایشان نيك بعمل آرد
وا کر احیانا از طرف امیرقاین رد و منعی درینیاب بوقوع رسد و با مرتکب فتنه و فسادی شود اورا سزاوار نیست
كه بجنك وبيكار كرايد بلكه لازم داند که امیرقاین را بنوشته و پیام از ارتکاب اسباب مغایرت و مخالفت ممانعت
نماید واکر او نپذیرد صورت واقعه را بحکمران فراه واو بحکمران هرات اطلاع بدهد تا حقیقت ماجرارا با ایالت
خراسان از راه اظهار ابلاغ نماید که والی آنجا امير على خانرا از کردارش بازدارد ( ٤ ) چهارم سردار معزی الیه
مأذون نیست که در سیستان متعلقة ایران با قوم و طایفه وفردی ارسال و مرسول مكاتبات نمايد و اکر از کسی
نامه بوی رسد اصل مکتوب را ارسال پایه سریر سلطنت نموده آنچه امر شود معمول دارد ( ه ) پنجم هر قضیه


( ٤٠٧ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
که اتفاق افتد و آگهی دادن آن بحضور ضرور باشد بکار گذاران پایه سرير سلطنت خبر داده امور و اخبار
سرحدیه را از هر باب که باشد در پرده خفا نگذارد و واقعه را که متعلق بحکمران فراه باشد در آنجا خبر دهد
و خبری را که ضرورت رسیدن بحضور داشته باشد بلا مضائقه کابل در گاه نماید (۶) ششم آبادانیکه‌سردار موصوف
در نهر جدید قلعه فتح کرده چون زحمت بکار برده و اخراجات نموده است و سر فراز خان و پسر ابه خان بلوچ
دست مداخلت و مشارکت بدان در از کرده اند رجوع رفع منازعه و قطع مناقشه آردون را نزد حکمران فراه
دانسته در آنجا بایشان فیصله کنند فقط بعد سردار شریف خان رخصت یافته چون وارد چخانسور شد حقیقه اء
در نهر قلعه فتح بثبوت پیوسته سرفراز خان بامر پادشاهی در موضع چاه گی که موطن اصلی وی بود رفته امر شد که
دیگر داخل خاک افغانستان نشود و مقارن اینحال غلام حسین خان بن سردار شکر الله خان از حضور انور برای
تصفیه منازعات و مناقشات طوائف چاخی و مردم اریوب و منگل و غیره مامور خوست شده برفع اسباب عداوت
بين الطوائف پرداخته همه را اصلاح کرد
وقایع سال هزار و سه صد هجری صلم

و قایع سنه
۱۳۰۰ هجری
صلم

(۱) شیوا
فصیح و بلیغ

چون مردم کتو از وزرمت از قراریکه مذکور گشت سردار محمد حسن خان حکمران غزنین را بوعده دادن
ادای مالیات ایشان که دولف روپیه میشد فریب داده از نزد او عساکر خویش باز گشتند چند روزی سمندر
خان را که برای تحصیل وجوه مال دیوانی از حضور اقدس والا مأمور آنجا شده بود بلیت ولعل معطل داشته
در پایان کر از امر پادشاهی سر باز زده جوابش دادند و اعلیحضرت والا از عرض حکمران غزنین که سمندر خانش
آگهی داد و او عرض پرداز پایه سریر سلطنت شد مطلع گشته در ماه محرم که سال سوم سلطنت با سعادتش بود
سردار محمد محسن خان را از حضور مأمور غزنین فرمود که با حکمران آنجا و سواره و پیاده نظام و توپخانه
مقیمه غزنین و مقرو کلات و احشام و ایلات آنولایت بسالاری خویش و سردار شیرندل خان راه سرزنش آن
مردم بدمنش پیش گیرند و از قفای او برگد غلام حیدر خان بن سگندر خان آبو کرالی با صد تن از سواران نظامی
از راه اوبو گرد مأمور خوست شد که با افواج غزنین و مقر و کلات ساز حرکت ساز کرده اساس قنات آغاز نهند
آن مردم بدخوی فتنه جو را بموعظت و نصیحت هدایت نماید و اگر قبول اطاعت نکرده در جهالت محکم
و استوار باشند همانا با وصول لشکر در ان بوم و بر گرفتار کفتار او شده فکری دیگر نیندیشند که کار را دشوار
سازند و با سپاه پادشاهی چنانچه بغی ورزیده اند کینه آغازند چنانچه برگد موصوف وارد آنجا شده بشیوا زبانی (۱)
و شیرین بیانی ملکان قوم صالح خیل را تسلی و اطمینان خاطر داده بمواعيد مراحم و الطاف شاهانه حضرت والا
دل داری کرده رهسپار طریق فرمان برداری ساخت و عریضه مشتمل براستد عای عفو تقصیر و متضمن برادای
مال دیوانی و اطاعت و انقیاد امر و نهی سلطانی از طرف بزرگان مردم مذکور با عریضه مشعر بر التماس شفقت
از جانب خود ارسال پیشگاه حضور اقدس نموده منظور نظر عاطفت گستر گشت چنانچه سردار محمد محسن خان
را امر توقف غزنین صادر شد که در آنجا درنگ کرده نگران کردار و گفتار آن قوم که اظهار ایشان را
چنانچه باید اعتباری نیست باشد تا بر طبق صدق و کذب وعده و اقرار ایشان رفتار نماید و غلام حیدر خان بر گد
بتحصیل بقایای وجوه دیوانی و استرداد اموال تاراجی که آن مردم از یکدیگر غارت کرده بودند پرداخت و در
اثنای اینحال احمد خان لکبند خیل غلجائی بهانه امور زمینداری خویش که در علاقه زرمت داشت در آنجا
رفته باغوای آن مردم کوشش همیکرد که از دادن مال دیوانی و اطاعت پادشاهی سر باز زده شورش آغاز
کنند و دوباره کار بغاوت ساز نمایند و حکمران غزنین بشرارت او از مکتوب بر گد غلام حیدر خان آگاه
گشته مال و ملکش را ضبط دیوان اعلا نمود و ندمت مردم اندری را ازین امر عنان اطمینان از دست
رفته متوهم و هراسناك شدند و حکمران غزنین سلطان محمد خان بن صحبت خان خار جی را نخست در زرمت نزد
احمد خان فرستاد که از راه استمزاج علم با زاده و مقصد او آورد و او با سلطان محمد خان همان اظهار سر رشته امور
زمینداری خود را که بهانه ساخته و در آنجا رفته بود کرده دیگر چیزی مکشوف نداشت اما سلطان محمد خان از ناصیه حال


(٤٠٨)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

او آثار شرارت دریافته بغزنین مراجعت کرد و پس از وصول او حکمران غزنین تمامت بزرگان طوائف اندری
را در غزنین طلبیده بتسلیات شافیه مطمئن الخاطر ساخت و از جمله ملادین محمد خان معروف بمشك عالم را كه
از سبب زندانی بودن عصمت الله خان جبار خیل و جنرال محمد جان خان وبردك ومحمد افضل خان برادرش وغيره بزرگان
خائف تر بود زیاده تر دلجوئی نمود چنانچه سر را بوضع مشك عالم بر اور خود را با ملا محمد روحانی علیخان كوتوال نزد او تسلیت
نزداو فرستاد و در وقت ملاقات او ملادین محمد خان سبب رعب و خوف خود را در محل ابراز آورده اظهار کرد که
سه هزار تن بدون خطا و خيانت وجنا وجنايت از بزرگان افغان وغيره كه در وقت استیلای دولت انگلیس بمدافعت
گرائیده در حمایت ناموس و مملکت اسلام زحمات شاقه بپای برده اند امروز در زندان کابل محبوس و بافت بأس
وهراس ناس شده اند و بنابران تمامت مردم که یکی از ایشان منم خود را در محل خوف و خطر پنداشته ایم فقط
و این گفتار او پس از مراجعت سردار شیرندل خان درغزنین از عريضه حکمران آنجا بگوش حق نیوش
اعلیحضرت والا رسیده منشور تسلیت دستور بنام ملا مشك عالم وغيره بزرگان طوائف اندری در روز چهار
شنبه دوم ماه صفر از حضور انور بصدور پیوست که مردم مملکت افغانستان را عموماً وطوائف اندری را
خصوصاً خادم دولت و خیر خواه سلطنت و پیر و شریعت حضرت پیغمبر ختمی رتبت میدانیم و بخرابی هيچيك
رضا نید هیم و حرکت مخالفانه احمد خان را حجت الزام خلقی نمیسازیم زیرا که او نیز بجز از درایت دولت حالی و پناهی
ندارد واينكه ملا دين محمد خان در محل اظهار از سه هزار تن محبوس سخن رانده و بیم و خوف خود و مردم را
حواله بدان کرده است خلاف واقع شنیده و ذکر بموقع نموده چه اکثر زندانیان موافق امر خداوند تربیت
شافع روز جزا محبوسند و تالی تا چند خطای روشن بروی ثابت نشده زندانی نگشته است چنانچه عصمت الله خان
و غیره بزرگان فتنه جو بواسطۀ بندان محکم و مکتوبات صحیح ومبرم که بدست افتاده محبوس گشته اند که از فساله
خود ملای موصوف و تمامت مردم عذر خواه بهانه طلب مسئول خواهند بود که آیا خدا ورسول وبزرگان دین
و پیشوایان اهل یقین راضی بوده و هستند که پس از بیعت کردن گروهی از مسلمانان با میری واطاعت نمودن
ایشان او را در حالیکه تمامت اسلامیان مملکت بواسطۀ وجود او از صدمات سپاه خارج مملکت و معاند ملت در
حفاظت بمانند و سر ومال و ناموس ايشانرا حمایت کنند چهار تن از جاهلان نا عاقبت اندیش وخانه
سوزان امن وامان وایمان خویش برخیزند وفتنه در مملکت و خاندان سلطنت انگیزند پس خود منصف شوند
و بدیدۀ بصیرت دیده وبگوش هوش بشنوند و نيك بدانند که از روزیکه درین مملکت پای مراجعت نهاده ايم الحمد لله تعالى
بمال وملک وثروت ومكنت احدی چشم طمع نگشوده و دهن از نیا لوده ایم و هزاران هزار روپیه از سبیل تخفیف
و غیره برعایا عطا کرده بر وظائف سادات و علماء آنقدر افزوده ایم که در هیچ عهد باین اندازه ثبت وظائف در دیوان
سلطنت نبوده و نیست و با این همه صرف همت ما هر چه هست در ترقی ملت و ترویج احکام شریعتست چنانچه درین
جزء زمان چه قدر شوکت در مسلمانان پدید آمده و بچه اندازه بدرها بنيكي مبدل گشته و تا کدام پایه زنان مسلمانان
در پرده عصمت وجلباب عفت و حجاب حیا مستور گردیده فاسقان و دزدان وزهزنان ترك اعمال شنيعه كرده اند كه
در تمام ولايات ومحالات از بيم سياست و وا رسیدن بعرض و استغاثت داد خواهان عزامن وامان چنان برپا وافراخته
شده است که توان کسی نیست که اقدام بقتل احدی کند و یا مباشرا مر خلافی شود و اگر احياناً شخصی مرتکب
خطا وجناتی شود فوراً شرعی را بفتوای علماء مطابق امر خدا و رسول جزاداده جنایت دولتی را با معفویت و یا سا
و یا عفو و مواسا جزا وسزا میدهیم و در فقره قتل شفاعت وضراعت قاتل را قبول نفرموده بامر کتاب الهی قصاص
میفرمانیم و اگر در شرع شریف از قصاص مبرا و دیت را سزا باشد دیه شرعی از قاتل گرفته بورثه مقتول میسپاریم
و از ینكونه وجوه دیناری را در خزانه نمیگذاریم وازشنیدن عرض و داد گوش فرو بسته باز خواست مظلوم را
از ظالم بوجهی نموده و مینمانیم که کسی را من بعد قدرت و قوت ستم همگر میسر نشود چنانچه سردار عبدالرسول
خان حکمران قندهار را از سبب رشوت گرفتن معزول کرده مبلغ زیادی ازو گرفته بغرمای رعیت سپردیم و در همه
امور خدای غفور را شاکریم که بقدر طاقت بشریت در حفاظت و حمایت امانت الهی که بار سلطنت و کار


(٤٠٩)
( جلد ستوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
(۱) حراست عرض و ناموس و خون و مال رعیت است کوشیده زحمت را بر خود راحت می‌پنداریم و استراحت معیشت (۱) حالت
را اکو از طبیعت مبذل داریم تا درین ضمن از اراده اعلیحضرت ما هر که بدخواهی و مخالفت را نسبت بدولت و ملت خواستار بعضی بهادری
شود هر آئینه سزاوار غضب کردگار و بعمل خویش گرفتار خواهد شد و یاس کتاب مستطاب رب الارباب خون و شجاعت
چنین شخص هدر و مالش حلال خواهد بود فقط وسند مخالفت بدخواهانیکه در ضمن این نامه مذکور شد یکقطعه
مکتوبی از محمد افضل خان و محمد موسی نامان پسران عبدالکریم خان قوم صافی بود که برای والده ماجده امیر
محمد یعقوب خان که در اوایل سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان در قلعه هوشمند خان مسکن داشت نوشته
و بواسطه ضعیفه که نزد مشارالیها رفت و آمد داشت باو فرستادند که اعلیحضرت والا را در شکار گاه چمن بینی حصار
بضرب گلوله تفنگ از پا در آورند و ازین معنی سلطنت به پسر یار ادر امیر محمد یعقوب خان قرار یابد و آن ضعیفه
مکتوب مذکور را بوالده امیر محمد یعقوب خان نرسانیده بمعرفت میر محمد حسین خان مستوفی الممالک حاضر
حضور اقدس والا کرد و آن دو تن را بخواهش محمد سرور خان و میر عبدالقادر خان کوهستانی که از اعلیحضرت
والا استدعای قتل ایشانرا کردند بدست بزرگان کوهستان سپرده سنگسار کردند و همچنین سردار نيك محمد خان
محمد زائی و عصمت الله خان و بهرام خان جبار خیل غلجائی و جنرال محمد جانخان و محمد افضل خان وردك و غیره
بزرگان در حین توجه موکب همایونی جانب قندهار باهم معاهده کرده قرار دادند که وجود اقدس را گزند رسانند
و نوشته پیمان و قرار داد ایشان بواسطه غلامان دولت بحضور اقدس والا رسیده تمامت ایشان گرفتار و زندانی
شدند و بعد از زمانی بعضی مقتول و برخی از مملکت خارج شدند و پس از ارسال توقیع رفیع مذکور برای ملا
مشك عالم و مردم اندری سردار محمد محسن خان که بجهت تنبیه و تهدید مردم زرمت و کتواژ مامور غزنین شده بود
چون مردم مذکور بهدایت غلام حیدر خان توخی چنانچه رقم گشت اطاعت کرده سرخط فرمان نهادند
بفرمان طلب از غزنین در کابل آمده شرف اندوز حضور شد و در اواخر ماه محرم اینسالستاره ذو ذنب بزرگی که
طول ذنب آن تخمینا چهل درجه فلکی بود بساعت دوی شب طلوع میکرد و تا اواخر ماه صفر مرئی بود
( ذکر توجه موکب همایونی از کابل در جلال آباد )
( و واقعات محال خوست )
ذکر توجه
موکب والا
جانب جلال
آباد
در روز پنجشنبه پانزدهم ماه ربیع الاول سال ۱۳۰۰ هزار و سه صد هجری اعلیحضرت والا بعزم قشلاق از کابل
جانب جلال آباد نهضت فرماندہ شہزاده آزادہ سردار حبیب الله خانرا در کابل برای امور حکومت گذاشته صاحب
زاده غلام حیدرخان بن صاحب زاده غلام جانرا به پیشکاری و محمد اکبر خان پسر نائب کاظم الرؤخیل را بخدمت ایشيك
آقاسی گری او کاشته راه برگرفت و پس از نزول اجلال در جلال آباد باغ وزیر محمد اکبر خان مرحوم حال موسوم
بباغ کوکب را محل استراحت و فرودگاه اقامت قرارداده تمامت سپاه را با خادمان در گاه بکنار رود بزرگ جای فرود شدن
فرمود و مقارن ایصال ارض اقدس واقعه شکاران علاقه هزاره جاعوری بر جورستم محمد صدیق خان توخی حاکم آنجا
بخاطر اقدس را استحضار دست داده فرمان غزل بنام او شرف صدور یافته پیر محمد خان پسر ناظر دین محمد خان بحکومت
آنجا مأمور گشت و هم از عرض سردار محمد حسن خان حکمران غزنین اعلیحضرت والا را بر شرارت و قتل و غارت طوائف
افغان خروتی و سلیمان خیل و ناصری که از قرار داد و اصلاح پادشاهی که قطع رشته معاندت ایشانرا چنانچه گذشت بمصالحت
فرموده بود اطلاع حاصل گشت که از عهدیکه بامر والا در بین ایشان منعقد گشته بود عدول کرده دست بقتل
رجال و غارت مال و منال یکدیگر دراز نموده اند پس اعلیحضرت والا سردار محمد حسن خان را فرمان کرد که
تمامت سواران ملکی را از طوائف افغان و هزاره و تاجیکه غزنین و فوج پیاده نظام هراتی و چهار ضرب توپ
بسالاری سردار شیرین دل خان برادر خویش مأمور کتواژ نماید که در آنجا رفته بقلاع ملك خانکی و اقوامش
جای گزیده چشم بنماز و گوش بآواز طوائف سکنه مذکوره نهند تا هر کدام راه خلاف پیماید جزای کارش
بکنارش نهاده آید واگر از سطوت سپاه پادشاهی مرتكب فتنه و آشوبی نشود افواج قاهره نیز در آنجا اقامت
نماید تا هيچيك از بیم لشکر دولتی بمفسده نگراید چنانچه سردار شیرین دل خان وارد آنجا شده ملک دوست
محمد خان بن خانکی خان را با چندتن از بزرگان سلیمان خیل بکسیل درگاه عالم پناه نموده فضل الدین خان حاکم مقر


(٤١٠)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
نیز بالشکر مقیم علی خیل بامر اعلیحضرت والا از مقرر بسیار زدیت و کشواژ شده برکاب سردار شیرندل خان
پیوست و هردوتن باهم ملکان و بزرگان خروتی سروضه و ناصری مقیم علاقه توخی را از قفای بزرگان سلیمان خیل
در جلال آباد فرستاد و اعلیحضرت والا از بزرگان هرسه طایفه عهدنامه و التزام بترك مخالفت و عقد موالفت گرفته
رخصت مراجعت داد که دیگر پیرامون مخالفت همدیگر نگشته در طریق اطاعت سلطنت رهسپر باشند و درین اثنا
غلام محمد خان هزاره که حاضر اردوی مقیم پومیدرود جهان کرده از حضور اقدس منصب صد سواری او بغلام
حیدر خان پسرش مرحمت شده محمد اکبر خان پسر دیگرش با محمدی خان برادرزاده اش در سلك پشخدمتان اختصاص
یافته گل محمد خان بن ملك شير گل خان غلجایی که تبرج خدمت گزاری پدر مو صو فش نسبت بزمان شهزادگی
حضرت والا که باهم مکرمش امیر محمد اعظم خان مرحوم از ترکستان وارد کابل شده بود در جده دوم مرقوم
گردیده است از حضور انور والا بحکومت مردم توخی سرافراز گشت و هم شهزاده آزاده سردار حبیب الله خانرا
فرمان از حضور اقدس صادر شد که باغ پهلوان محمد اور واقع شمالی شهر را که حضرت والا در سال هزار و دوصد
و نودونه برای تعمیر و احداث ارگ پادشاهی پسند کرده بود اساس ارگ نهاده بتعمیر آن پردازد چنانچه شهزاده با هم
حضرت والا صرف خیرات و مبرات کرده و فاتحه بنیاد نهادن ارك را خوانده بقرار نقشه که از حضور والا برایش
رسیده بود بتوسط معماریان و بنایان بکار آن پرداخته آمد و در خلال این احوال محاربه در بین عبید الله
خان وحبیب الله خان وسعید خان و مردم امینی خیل وزیری که معاندت قدیمی داشتند رخ داده همچنین در بین مغل
و میر هزاره گیان کامرانی سلطان خیل مخالفت اتفاق افتاده چند تن مقتول و مجروح شدند و از تنگیهاز عرض سردار
شیرندل خان بسمع فیض مجمع والارسیده جریدۀ برایشان حوالت فرمود که دیگر قوت جنگ و مکنت خرید اسلحه وتفنك
بایشان نماند و هنوز جریده آنان بوصول نیا انجامیده بود که سعدوی خروتی که بشرح فتنه و فساد و كينه وعناد
او نسبت بدولت از پیش رقم کشت با گل علم نامی متفق شده در نواحی خوست در فتنه باز کرده تاخت و تاز آغاز
نهاد و آخند زاده یحیی جان از دست بیداد خالف و همراهان کشته از سردار شیرندل خان که بالشکر در کشواژ
اقامت داشت معاونت خواست و او بدون صدور حکم پادشاهی كمك نفرستاده از شرارت سعدو و استعانت آخند
زاده نگار پردازان حضور آگاهی داده دوصد سوارۀ نظام از کابل بدفع سعد و مامور خوست شد که در تحت
رایت جنرال کتال خان که با توپخانه و سپاه شایان در آنجا اقامت داشت قرار گرفته با مر او بمدافعه اشرار گرایند
و سعد و از وصول سواران نظامی توان درنگ را در خود ندیده از راه گنامی فرار کرده پس در کوهستان منگل
که محل پناهش بود رفت و بعد از گریختن او لشکر الوسی رخصت مراجعت جانب مساکن خود یافته سپاه پادشاهی
در خوست مقیم گشت و از جهۀ فتنه جویان علاء الدین و قدرت نامان که سعدورا در شرارت بازو و در مفسدت
نیره بودند گرفتار شدند و جنرال کتال خان هردوتن را با بزرگان قوم جدران و منگل که باسهالت سردار غلام
حسین خان اطاعت ورزیده بودند کابل درگاه سعادت پایگاه نمود و آندوتن از عرض راه گریخته با سعد و آمیختند
و دیگران حاضر سدۀ علیا گردیده شرفیاب حاصل کردند و بعهده گرفتند که با سعدو را بقسمی که بتوانند هلاک
کنند و یا قهر و غلبه ازان کوهستانش بیرون کشند و اعلیحضرت والا با زای این و عده و عهده تمامت بزرگان
جدران و منگل را بعطای جامت دلشاد ساخته رخصت مراجعت داد و ایشان پس از وصول در مساکن خویش
باتفاق لشکر پادشاهی و سالاری جنرال کتال خان و سردار غلام حسین خان راه بدفع سعدو جانب کوهستان منگل
برگرفتند و از دو جانب داخل جبال دشوار گذر منگل شده از طرفیکه سپهدار خان رهسپار بود با مردم منگل
که بزرگان ایشان خلعت پوشیده حاضر اردو بودند بمقابله پرداخت و آن مردم برخلاف دعوی بدخو جلحاظ و پای بزرگان
خود را ننگریده سخت محاربه کردند و در ایام کار پشت بکار زار داده رویگریز نهادند و از جانب دیگر سردار غلام
حسین خان با طوایف تن ل پرداکن ساخته و پنجاه سوار نظامی و یکضرب توپ شیب خون زده بیست و یکتن
از منگلیان را مقتول و سی تن را مجروح ساخت و خیمه را از پیش برداشته غنيمت یافته را آتش زده بسوخت
و دو هزار سویز و گوسپند غنیمت گرفت و درین محاربه یکتن از لشکر پادشاهی مقتول و دو تن زخمدار شدند و مردم
منگل از غمر که روبرتافته با مردم مقبل و میاحی موضع الرپوب و طوری علاقه كرم از راه سنك اتفاق يكدست شده


(۴۱۱)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
دست غارت بتاراج مال و قتال رجال مردم چکنی اندازی پادشاهی دراز کردند و مردم جدران نیز با ایشان متفق
و بهمان کینه سال سر دفتر علاقه خوست را تاراج کردند و از جبهه مال و منال کرانچی او دو هزار روپیه را لعل
گل جان و میاواد خان لره تزی به مشایخی طایلی از اجناسش بتقلب از نزد منگلیان و جدرانیان باز گرفته بصاحبش
سپردند و غازیان اینحال منگلیان را مردم میری خیل مجمعه کرده ده تن از جانبین مقتول و مجروح گردیده مردم منگل
هزیمت یافتند و مردم طوری نیز بر تاجران زرغون تاخته سی و سه راس اسپ را به تاراج متصرف شده بعد بمروم
جاجی میدان حمله کرده هشت تن از جاجیها را مجروح و یکتن را مقتول ساخته هشت تن از بلوریان کشته گشتند
و اعلیحضرت والا از صدور اینواقعات بر آشفته از شرارت و قتل و غارت مردم طوری که رعیت دولت انکلیسیه
بکار گذاران دولت موصوفه بشکایت که یا طوریها را از کردار ناهنجار ایشان بازدارید یا دولت افغانستان را در تنبیه
و تهدید آنان مورد ملامت گره نمایند تا کار پردازان دولت افغان دست ایذا و ضرر رسانی آن مردم نکوهیده خوی
فتنه جو را کوتاه سازند و منشور استمالت و بنود دیگر بنام مردم مقبل و منگل و جدران صادر فرمود که دست
از شرارت باز داشته طریق اطاعت سپارند و الا خود را بجرعه تیغ دمارا بنگارند و مردم طوری را پس از ایصال
نامه مذکوره کار گذاران دولت انکلیسیه از شرارت و فتنه جوئی باز داشته مردم مقبل نیز از وصول فرمان والا
ترک ضلالت نموده از راه اطاعت نزد سردار غلام حسین خان شدند و امیر پادشاهی را گردن نهاده زرگان جاجی
میدان را ضامن دادند و سردار غلام حسین خان همه را از عطای خلعت نواخته عهد نامه و التزام گرفت که دیگر
رهزنی و ضرر رسانی بکسی نکرده اگر ایذا و نقصانی از ایشان بمسافران و رهروان وغیره برسد بضمانت مردم جاجی
میدان تاوان ماله تا راجی و قیمت و بهای ضایع پادشاهی را با جریمه بدهند و پس از فیصله امر مردم مذکور در جهت
مراجعت یافتن و باز گشتن ایشان نزاع در بین مردم جدران و طوایف هندو زائی و اسمعیل خیل برفتیه که حدید
جدرانیان در سرحد علاقه طوایف مذکوره احداث کرده بودند افتاده به چند سردار غلام حسین خان ایشانرا
از مناقشه مانع گشت مفید نیفتاد تا که سه صد خان و تیغک شاه جدران با صد تن از پیاده کان رجلو و مردم ایلجاری
اسمعیل خیل و دشی از راه فم نزاع بالای جدرانیان تاختند و جدرانیان از سیاه چشمی بمحاربه برخواسته چار تن
از مردم دشی و اسمعیل خیل را کشته و زخمیار ساخته نه تن از جدرانیان مقتول و شش تن مجروح شدند و در این کار
دو قلاع خویش در آمده محصور گردیدند و سردار غلام حسین خان از صدور اینواقعه خود از قلعه لنگر وارد آنجا
شده مردم جدران از وی طالب امان و از کرده پشیمان شده پس از امان یافتن از راه اطاعت نزد او آمده سر خط فرمان
نهادند و سردار غلام حسین خان با چترال کشاب خان بزرگان ایشانرا روانه حضور اقدس نموده چون قدم رسیده
و ادای بقایای مالیات خود را که تا اینوقت بکار گذاران دولت نداده بودند برعهده گرفته عهد موثق نمودند
همگنان از عطای خلعت نوازش یافته از حضور اعلیحضرت والا مرخص شده بمسا کن خود باز گشتند و سدو
با همراهانش از اینقرار داد و معاهده مردم مذکور چوفان شده از راه فرار داخل جبال باغستان بشد و در ینوقت
قلعه جدید مشتمل بر بازار و حجره های بسیار جهت اقامه افواج پادشاهی بامر اعلیحضرت والا در علاقه خوست
احداث و آباد گردید شد و از آب شمل نهری باندازه کفایت چهار هزار جریب زمین واقع اطراف اینقلعه کشیده
باغ و بوستان نیکو و کشت زار دلجو آراسته گشت و سالیانه مقدار هفت خروار غله عوض حاصل زمین مردم
مزبور که ازین آب بعمل می آمد و از قلت زمین صالح الزرراعت که تا بستگنیان بود زیاده به مقدار مذکور عاید
نداشت از حضور انور امر شد که از حاصلات اراضی جدیده بصاحبان آب برسد

( ذکر پذیرفته نگشتن عریضه سردار عبدالقدوس خان )
( و سر کشی کردن مردم محمدیه و تنبیه و تهدید ایشان زجر و تدمیر )
ذکر واقعات هشت این سال میمون فال
در حین توقف اعلیحضرت والا بجلال آباد سردار عبدالقدوس خان از زندان به روانه خان که حافظش بود
اظهار والتماس نمود که عیال و تعلقات او که در ترکستان و هراتند بقلب کابل شوند و او بر وفق التماس سردار
مذکور عریض پرداز حضور شده امر اعلیحضرت والا بنام پروانه خان شرف صدور یافت که او را همچنان
محبوس داشته سخت محفوظ بدارد که فرار نکند و زندان بان چیزی باده اندریکه بد دانش باشد بجهل اجرا نیارد


( ٤١٢ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
و در باب جیائش اینوقت حکمی صادر نگردیده بعد از چندی بفرمان طلب از ترکستان و هرات در کابل آمدند
و مقارن اینحال ارباب جلال خان و ارباب رحیم خان فراهیجان باهم در آویخته از یمنی مردم آنجا تمرد ورزیده
از اطاعت پادشاهی سرباز زدند و میر عبدالخالق خان حاکم فجرات بکار گذاران حضور اقدس آگهی داده خواهش
لشکر و توپ کرد که آنمردم را گوشمال دهد و اعلیحضرت والا هر دو تن ارباب مفسدت مآب را بفرمان طلب
دعوت حضور فرموده حا کم فجرات را نیز از صدور اینحکم اعلام نمود که اگر از دوش از قبیحه امانی و آمال رو برتافته
در مشرف شدن بحضور اهمال ورزند آنوقت لشکر تاخته وجود نابود ایشان از صفحه روز کار برداشته
خواهد شد والا فرستادن سپاه باعث زحمت و ایذای رعایای آنمحال خواهد گشت و این در قانون سلطنت مقرون
بوخامت است که بی سبب مشتی از ضعفاء با وقاحت را سزا آید و هنوز این واقعه تمام و انجام نشده بود که
یا محمد انکال مردم نجشیر سراز جیب بقساوت کشیده جان گل خان که از تغییر عبد القدوس خان حاکم سابقه آنجا بحکومت
مشغول ومأمور بود به تنبیه و تهدید نجشیریان پرداخته خیمه و یکتان از ان مردم شریر را در غل و زنجیر انداخت
و مال و مواشی زیادی از قبیل گاو و گوسفند غنیمت سپاه کان ساخلو شد و باغهای ایشان تمام قطع گردیده
خانها و مساکن همه از صدمه آتش سوخته گشت و از جمله مردم بیکرانی از هیبت پادشاهی فرار کهسار شده
پسر شفاعت خان از راه استدعای امان و شفاعت نزد حاکم آمده حاکمش در جلال آباد روانه حضور اقدس
والا کرد و محمد سرور خان کوهستانی که از بغاوت مردم نجشیر آگاه شده با هزار تن سواره و پیاده از قوشتی
راه سرزنش جانب نجشیر برداشته بود پس از رفع مجادله راه بدانجا نزديك کرد چنانچه جانگل خان او را مکتوب
فرستاده از دخولش در نجشیر مانع گشت که رعایا پامال نشوند و این نامه در موضع شتل به محمد سرور خان رسیده
سواره و پیاده را که با خود داشت رخصت مراجعت داده خودش با سه صد تن از پیادگان کار خصت باز گشت نداشت
در شتل درنك کرد و مردم آنجارا بنابر انکه باغیان طایفه بیکرانی را پناه داده بودند تماماً محبوس نموده زجر
و توبیخ زیاد بتقدیم رسانید و از کرداریش که نسبت بآن مردم نمود بذریعه عریضه با علیحضرت والا آگهی داده
افعالش منظور و مستحسن افتاد زیرا که جهانی سکنه جبال را بدون از ضرب چوب کردن پندار بزیر بار شریعت
و حکومت در نیاید خلاصه جانگل خان حاکم پنجاه و یکتن محبوس گردنک خویش را مصحوب گل احمد خان
رساله دار و گل حمید خان نامی در کابل نزد شهزاده آزاده سردار حبیب الله خان فرستاده با مر شهزاده داخل زندان
کابل شدند و چند تن دیگر از بزرگان نجشیر که با تفاق نیاز بپویدند از راه نیاز وارد جلال آباد شده شرف بار حاصل کردند
و از الطاف شاهانه تسل یافته مراجعت کردند و مردم بیکرانی که رهسپار طریق گمراهی شده بودند سادات آن نواحی را
شفیع سیئات خود ساخته از در امابت عفو تقصیر خواستند و او ملتمس ایشانرا موقوف با مر حضور والا نموده پس از
نفاذ حكم اهل ایشانرا بموجب صدور منشور در جلال آباد فرستاد و از حضور اقدس جریمه که در خور سر گذشت
برایشان حوالت گشته پس از وصول وجوه جرمانه از تقصیری که کرده بودند معفو شده محبوسین ایشان رهایی یافتند
و جان گل خان حاکم پس از سرزنش و گوشمالی بغاة نجشیر بتحصيل مال دیوانی پرداخته با نصد تن
تفنگ دست وصاحب زاد خان و برد خان مردم نجشیر از بازارك که محل اقامتش بود حرکت کرده وارد قریه
تپه واقع در بشده ماند یوالی را حواله وصول نمود و از حواله او مردم عبد الله خیل کندی ورد از دادن مالیات
سرباز زده حاکم با لشکرش داخل مجل سکنای متمردین گردیده از طوائف چارکانه هزارکان مقیمه دره خواهش
نائیه کرد و قوم هزاره با با علی از مطالبه اوروی بسوی کوه جهالت نهادند و جانگل خان صاحب زادگان را با نادر خان
و بهادر خان وحیدر خان نامان و پیاد کانی که همراه داشت بتعاقب آن گروه شریر کاشت و ایشان هر چند بظاهراه
هدایت دلالتشان کردند سودمند نیفتاده خود آنمردم بمنازل و مسا کن خویش آتش زده بسوختند و از کوه ضلالت
فرود نگشته همچنان بجهالت محکم و استوار ایستادند و کشتگان حاکم بی نیل مقصود مراجعت نموده در حین باز گشت
مردم شرارت پیشه که در قلل جبل جای گزیده بودند دست بآلات جنگ برده لشکرخان و بهادر خان از بزرگان
نجشیر را که طریق خدمت می سپردند بادوتن از پیادگان ساخلو و یکتن از نوکران حاکم از ضرب كلوله تفنك مجروح
ساختند و همچنین چندتن از پیادگان ایلجاری را جراحت رسانیدند و پس از دو روز حاکم و خادمان دولت سامان


(٤١٣)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امير عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
دمار اشرار را ساز کرده از راه پیکار روی بسوی آنمردم بدخوی نهادند و باغیانرا از پیش برداشته بدره فراجغان
در آوردند و از بازماندگان هیچبهار طوائف هزاره ده هزار روپیه الزام گرفتند که ذکر باغیان راه زن خود را
و جادهند مبلغ مذکور را برسبیل جرم بکار گذاران پادشاهی رسانند و حاکم مالیات تمامت دیگر درجات نجدی را
حصول کرده در بار ارك باز گشت نمود و مقارن اینحال مردم دره غسك نجراب نيز سرکشی اختیار کرده از دادن
مالیات دیوانی سر باز زدند و صالح محمد خان که پس از عزل میرعبدالحق خان مأمور حکومت آنجا شده بود با پیادگان
مرد دريزه کوهستان بر سر ایشان تاخته گوشمالی بسزا داده مالیات دیوانی را بوصول رسانید و در خلال اینحال پادشاه خان
احمدزائی که باسعد و طریق وداد و اتحاد می پیمود گرفتار شحنه عتاب پادشاهی شده بعوض او كهندل خان از حضور
انور والا بزرگتر شرف امتیاز یافت و پسران پادشاه خان از راه استشفاع باقران مجيد نزد کهندل خان رئيس جديد التجا
بر د بیا بشدهای او مورد عفو شاهانه گشته از بازگناه پدر خویش سبك دوش گردیدند و مقارن اینحال مردم سنکوخیل
شنوار از اطاعت پادشاهی سر برافراشته طریق بغاوت برداشتند و محمد حسين خان جوانشیر که جهت تحصیل مالیات
و غيره خدمات مأمور آنجا شده بود از راه فرار وارد جلال آباد شده در روز سه شنبه بیست و یکم ماه رجب سال ١٣٠٠
هزار و سیصد هجری شورش آن مردم نکوهیده منش را بعرض عاکفان سده علیای سلطنت رسانید و از حضور
اقدس والا مأمور بازگشت بدانجا گردیده حکمی والا شرف نفاذیافت که در انجا رفته فوج مقیم شنوار را از راه تأدیب
آن قوم خسارت نصیب کوچ داده تنبیه و تهدید نماید و او بافوج نظامی و پیاده الوسی نواحی جلال آباد و طوائف خوگیانی
بر آنجماعت تاخته جمعی را از سرکینه حستی بخاك نیستی انداخته مساکن ایشان را آتش زده تمام بسوخت و بقیه آن شرارت پیشگان
فرار کوی حرمان گشتند و اراضی و مزارع ایشانرا با هم بدخواهی بمردم خوگیانی سپرده مراجعت کرد و از حضور انور مرخصی
هزاره بهسود که محل حکومتش بود شده در آنجا رفت و از قضاى مخيب الار غلام حیدر خان با سپاه نظام و توپخانه از عقب باغیان
خسارت نشان طريق آمده در جبال شامخه که مردم سنکوخیل پناه گزیده بودند بر گرفته مردم الوسی رانز دوجانب امر
بالاشدن بکوه نموده خود با صد تن پیاده از فوج اردل وصدتن از فوج چهار یاری و صدتن از فوج هیاتی وصدسوار
از فوج سوارۀ هجدہ نهری و دو ضرب توپ قاطری از میان دره رهسپار گردیده محاربه سخت روی داد و بسیار تن
از مفسدین را خون بزمین ریخته بیست و دو تن از سپاهیان نظام مجروح و يك تن مقتول گشت و در میان کار کرده
اشرار از راه هزیمت فرار کهسار امان گشته پناه گزین جبالی شدند که راه عبور نداشت چنانچه غلام حیدر خان براه پیش
رفتن نیافته بلشکرگاه دمهلاباز گشت و بقیه املاك آنمردم را که بمردم خوگیانی مرحمت شده و از تقسیم بازمانده بود در بین
مردم تاجکیه پشپلاق قسمت کرد و درين اثنا محمد شاه خان بن ايشيك آقاسی امیرجان بارك زائی از حضور حضرت والا
با يشيك آقاسی گری حضور شهرزادۀ آزاده سردار حبیب الله خان ترقتی برايشيك آقاسی محمد اکبرخان سرافرازی یافته از
جلال آباد رهسپار کابل شده مواظب خدمات حضور شهزاده موصوف گشت و مقارن اینحال ناظر نصیر خان از حضور
مأمور لغمان شد. میرزا محمد شریف خان حاکم و دفتری آنجا را فرمان رفت که باتفاق او پسران ملك بانى خان و صاحبزاده
میرعلم خان و جاندرخان و تیمرکان صوفی خان با پاتی را که در کوه شمیل جای گزیده و مال و مواشی رعایای پادشاهی
را غارت کرده و میکردند دست گیر و یا از ان کوهستان همه را بیرون نمایند و ایشان داخل دره نجیل شده تعلقات
صوفی خان گرفته پسران ملك بانى خان وصاحبزاده میرعلم خان و همراهان او را دست گیر نموده روانه حضور
کردند و از حضور اقدس امر نظر بند شدند و هم درین وقت مردم چغانسرای نیز از حکم پادشاهی سر بر تافته گوشمالی
بسزا يافتند ومقارن اينحال اعليحضرت والا که انضمام ولایت با جاور را بمملکت متصرفه با انقیاد واطاعت مردمش
مکنون خاطر داشت منشوری بنام صاحبزاده محمد سعید خان با جاوری صادر فرمود که بزرگان آنولایت را
از راه اتحاد قومیت افغانی کمیل پیشگاه سعادت پیشگاه نماید که قراری بکار مردم آنولایت نهاده آید
ذكر تشریف بردن اعليحضرت والا از جلال آباد در ما ما خیل
ذكر
تشریف بردن
اعلیحضرت واعيلحضرت والا پس از ارسال فرمان طلب بنام بزرگان با جاور افواج منصورہ را که مأمور تنبیه و تهدید
سرکشانیکه بشرح رفت شده و فتحیاب کشته هر کدام بمقامی چون کنر و بشد و شیوه و جلال آباد وغنی خیل شنوار
والا در ماما
خیل


(٤٢٤)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
اقامت ورزیده بودند بمواضع مذکوره امر جابجا بودن فرموده خود با سپاه رکابی بعزم اینکه ایام تموز را در موضع
ماماخیل علاقه خوگیانی ییلاق نماید در اواخر ماه شعبان سال ۱۳۰۰ هزار و سه صد هجری لوای مراجعت از جلال آباد
جانب کابل شقه کشا فرموده در موضع ماماخیل شرف نزول افگنده بارییلاق کشود و اشتهاری نگار داده مسحوب
آزاد خان مهمند نزد بزرگان باجور فرستاد که اعلیحضرت ما را در ولایت باجور بیرون از اجرای احکام شریعت
حضرت خیر الانام و حفظ سرحد مملکت اسلام و آرامی و رفاه ایام دیگر خیال و منظوری نیست و بزرگی کسی را نسبت
بخودش تغییر نداده پس از پذیرفتن اطاعت و گردن نهادن ایشان در زیر حکم سلطنت همچنان بوده اقدام در اجرای امور
مذکوره را واجب شمرده علاوه بر ان تکلیفی از دولت بدوش ایشان نهاده نخواهد شد و پس از فرستادن این اشتهار و متفرق
شدن خوانین باجور بدر بار معدلت مدار و خلعت و انعام یافتن و امیدوار مهربانیها رفتن و مراجعت کردن ایشان در روز چهار
شنبه هجدهم ماه شوال الاعلام ظفر فرجام از ماما خیل جانب کابل شقه کشا گشته سپهسالار غلام حیدر خانرا پس از پرتو
نزول افگندن در کابل فرمان کرد که بافوج پیاده هماتی و چهار ضرب توپ از جلال آباد رهسپار ماماخیل شده اقامت
گزیند و قلعه و باغی را که بامر اعلیحضرت احداث گردیده است با عمارات و خیابانهای آن پرداخته و افراخته سازد
و میر عطا خان برگدرا که در بنوقت از سبب خدمات گوشمالی و سزاد هی اشرار اطراف جلال آباد بمنصب جنرالی
ارتقا یافته بود امر شد که همچنان در جلال آباد متوقف بوده گوش بآواز فتنه جویان نکو هیده خویان محال و مردم
سکنه جبال داشته باشد تا اگر باز مفسده آغاز کنند ایشان را تادیب نماید و مقارن اینحال اسلحه الا ئیکه از دولت
انگلیس خریداری و از پشاور جانب کابل حمل و جاری شده بود در عرض راه کابل و جلال آباد مردم مهمند
خیل که باباز محمد و امیر محمد نامان در کوه افغانهای گردیده قوافل و بازرگانان را تاراج مینمودند تاخته از استواری
و مدافعت محافظین که با اسلحه همراه بودند دست ردی نتوانسته بی نیل مقصد باز گشتند و هنوز تدبیر گرفتار ساختن
آن شرارت پیشگان بروی کار نیامده بود که باز مردم کوهستان شنو ار باغوای پسران سکندر خان مصدر طغیان شده
روی از اطاعت دولت برتافته و از حدوث این فتنه سپه سالار غلام حیدر خان بامر اعلیحضرت والا از ماما خیل
در جلال آباد مراجعت کرده جریده باصد سوار نظامی رهسپار کابل گردیده شرف اندوز حضور اقدس شد
و از حضور دستور العمل تنبیه و تهدید بغاة را حاصل کرده بلا درنگ آهنگ جلال آباد نمود و از جلال آباد بعزم
گوشمالی مردم شنو ار وغیره متمردین اشرار با سپاه کینه خواه رهسپار گشت و پسران سکندر از توجه لشکر
پادشاهی خود را در ورطه تباهی دیده از راه فراز داخل کوسار طائفه رجیه و ادخیل مهمند شدند و عمر اخان از راه خدمت
گذاری دین و دولت با مردم رجیمداد خیل که آن بد خواهان سلطنت را پناه داده بودند در آویخته خونها ریخته
گشت و در پایان کار عمرا خان ناچار شده از کار گذاران دولت معاونت طلبید چنانچه بامر اعلیحضرت والا افواج
قاهره از جلال آباد رو بدانشو نهاده مفسدین را گوشمالی بسزا داد و پسران سکندر فرار اختیار کرده از ان کهسار
رهسپار بادیه ادبار شدند و مردم شنو ار پس از گریختن اشرار مذکوره طالب امان شده در حاشیه قرآن مجید وثیقه عهد
نگار داده و خاتم بر نهاده بتوسط سپهسالار نزد کار گذاران پایه سریر سلطنت فرستادند که دیگر رهرو فتنه و شر نگشته
با اثر شاهراه اطاعت بیرون نگذارند و اعلیحضرت والا بپاس کتاب قادر دانا از خطا و گناه آن مردم در گذشته نظر
باینکه ایشانرا زبون سازد تا از جاده اطاعت بیرون نروند جریمه زیاد حوالت نموده محصول رسانید و درین بین
مردم وزیری که شرفیاب حضور اقدس والا شده از عطای خلعت و انعام شاد کام گشته حاکم و قاضی و عامل از
دار السلطنه با خود برده بودند در موضع ارگون مردم کابل خیل سد راه گردیده مأمورین پادشاهی را از در آمدن
در بین وزیری باز داشته نگذاشتند که با اجرای او امر و نواهی الهی و احکام پادشاهی پردازند و این امر از عریضه کاشتکان
آنولایت که با بزرگان قوم وزیری رفته بودند بگوش داد نیوش حضرت والا رسیده مرقوم فرمود که در موضع
ارگون درنك كرده مترصد حرکت ایشان جنك باشند زیرا که حيله وری مردم وزیری از پیش دانسته خاطر ما بود
چنانچه با بزرگان آن مردم که حاضر دربار سلطنت شده بودند بکرات و مرات فرموده بودیم که او نمیرنند اقوام
خود را دیده و مطیع و منقاد ساخته بعد حاکم و قاضی برای اجرای حدود و احکام الهی و ادای امور پادشاهی در ان