( ۸١٥ )
( جلد سوم ) ( تاریخ سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ)

در شهر واطراف کابل وغزنین حواله گشت وامر شد که باهتمام نورمحمد خان کوت دفعدار سواران نظام شاهی
اول اینوجه را حصول کرده موصول خزانه عامره سازند و چون سر کردگان دفتومد کور عهد نامه بدولت
چنانچه گذشت داده بودند که حبه ودیناری وصد هزاری ومثقالی وخرواری از نقد وجنس حق دولت را فرو
گذاشت نکنند و در باره رعیت نیز اغماض جایز نشمرده باغراض نفسانی نگرانیند وا گر خلاف پیمان کنند
دشمن خدا ورسول و واجب القتل باشند دولت عرض و داد احاد وافراد رعیت را از راه عدالت بر عهده سنجشیان
نهاده ونظر بمسلمانی ایشان و عهدیکه موثق داشته بودند رجوع جواب عرض همه را در باب حواله که میکردند
بایشان می نمود و ایشان بدلایل حق دولت را بزیان صداقت و بیان خدمت ثابت کرده عرض و داد رعایا را باطل ووجوه
حواله شدکی را حاصل میکردند و همدر تضاعیف واقعاتیکه بشرح رفت حضرت والا که از خدمت هیچ
يك از خادمان وهواخواهان دولت صرف نظر و اغماض نمی نمود در روز بیست و یکم ربیع الثانی بمنصوب بيك
سرجنگلی بن حسن بيك پیشخدمت دربار معلی را که با برادر و پسر عم و سه تن نوکرش خدمات شایسته نسبت
بدولت کرده و سند تصدیق خدمت از سپهسالار غلام حیدر خان و غیره افسران افواج نظام ماموره هزار جات
حاصل کرده بود بمنصب میری سر جنگلی سرافراز ساخته از عطای رقم بنواخت و در روز بیست و دوم ماه مذکور
تمامت حکام وافسران سپاه نظام مقیمه هزارجات را فرامین عدیده اکیده ارقام وارسال شد که میران و میرزادگان
وسیدان و کربلائیان وزواران طوایف هزاره را برطبق مناشیریکه از پیش شرف اصدار وعز ارسال یافته اند
در ملك نگذاشته بکابل قايل نمایند که در اطراف مملکت زمین برای زراعت و تحصیل مؤنت ومعیشت ایشان داده
شود تا دیگر فتنه بروی کار نیاورند و مقارن اینحال برکه امیر محمد خان که شرف اختصاص یافتنش به منصب جنرالی
از پیش اشارت شد در روز بیست و چهارم ربیع الثانی از دیوار قول بفرمان طلب راه کابل برگرفته در روز
غره جمادی الاولی وارد قلعه حاجی هاشم خان شده شرف اندوز تقبیل سده علیا گشت و بجائزه خدمات شایسته
که در هزارجات بپای برده بود بمنصب جنرالی سرافراز وممتاز گردید و همدر خلال احوال مذکور حضرت والا
از عرایض وقایع نگاران قندهار ومیرزا محمد حسن خان سر دفتر آنجا از خدمتی که میرزای مذكور باندك
زمان بتقديم رسانیده مبالغی را از کیسه خیانت عمال وضباط بیرون کشید اطلاع یافته برای او ارقام فرمود که
آنچه را معروض داشته و نگاشته اید همه صحیح وراستست انشاء الله تعالى مبالغی کلی از مساعی ومجاهده شما
عايد بیت المال خواهد شد واز صداقت وحسن خدمت شما که بظهور رسد من بانچه در باره شما گفته ام راست
کو میشوم و هم از بازخواست مال خدا ورسول او سهل نمیگذرم زیرا که برمن فرض است که وجوه بیت المال
را جهته حراست سرحدات مملکت وصيانت وحمايت ناموس دین وملت فراهم کنم واگر نکنم ترك فرض کرده
در یوم قیام جوابده شوم ومقارن اينحال تجار شهر قندهار هفتاد هزار روپیه کابلی محصول جدید آرت را که
دوست محمد خان توخی باجاره گرفته بود بزمه خود قبول کرده عرض پرداز پایه سریر سلطنت گردیده استدعا
کردند که در هر سال مبلغ مذکور را بدون از محصول مال التجاره از وجوه نقدیکه برای خرید اجناس در ممالك
خارجه بفرستند بدون اهمال تحویل خزانه بیت المال کنند وحضرت والا نظر باینکه مردم تجار از اشر افتند
و در فشار هم اهل و نا اهل گرفتار نشوند قبول این امر کرده منظور نظر عاطفت گستر فرمود واز جانب دیگر در
روز یکشنبه بیست و پنجم ماه ربیع الثانی که یکروز قبل ازان برکه امیر محمد خان چنانچه گذشت از دیوار قول
راه کابل برگرفت از زلزله اکثر عمارات مرتفعه وقلاع مسقفه وجبال شامخه علاقه غوری وبغلان از يك روی
بدیگر روی شده خراب و پست گردید و داتر حرکت ان شهر کابل را نیز جنبشی داده در بعضی از عمارات قدیمه
فرسوده کم وزیاد شکستی واقع گشت و دیگر اسیب وزیانی نرسانید و همدر خلال سوانحیکه بشرح رفت میرزا یوسف
خان وقایع نگار مشهد مقدس بفرمان حضرت والا که از همت بلند واندیشه برومند مواظب تدبیر ملك وملت
و تدبیر خصهای دولت و مشغول كثرت شيعت ورفاهيت و وسعت معیشت رعیت و متوجه استحکام سلطنت بود و اهل حرفت

بمنصب
میری سر
افراز شدن
میر یعقوب
بيك

بمنصب
جنرالی
سرافراز
شدن برکه
امیر محمدخان
تا كيدو
ترغیب کردن
حضرت والا
میرزا محمد
حسن خارا
بظهور
آوردن
وجوه بيت
المال

بر عهده
گرفتن تجار
قندهار
محصول آرت
را

حدوث
زلزله در
غوری
و بغلان

ملازمت
ایبدولت
اختیار کردن
استاد محمد
چرمگر


(٩٤٦)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
وشفاعت رد الوجهین بصرف مبالغ خطيره از ممالك خارجه در کابل دعوت می نمود استاد محمد نام چرمگر همدانی
با عباس و محمود نامان شما گر دانش که از همدان راه طواف مرقد مطهر و مضجع منور علی بن موسی
رضی الله عنهما برگرفته وارد مشهد مقدس شده بودند بمژده احسانات وافره این دولت امید وار
ساخت وزاد راه و راحله داده از مشهد کعبه کابل کرد و هر سه تن پس از وصول در کابل روز
بیست و هفتم ماه ربیع الثانی شرف بار حاصل نموده بامر حضرت والا دست بکار چرم سازی زدند
و پس از چندی از جلود گاو و گوسپند واسپ واشتر چرمها ساخته تقدیم حضور اقدس کردند و همه مطبوع طبع
دشوار پسند والا گردیده هر سه تن مشمول عواطف پادشاهی شده از حضور انور علاوه بر مصارف شبانه روز ایشان
که از دولت میبردند در سال یکصد و بیست تومان ایران معادل ششصد روپیه کابلی برای مشهدی محمد و یکصد
بیست تومان موصوفی برای مشهدی عباس و شصت تومان که مساوی از سه صد روپیه کابلی باشد برای مشهدی محمود
تنخواه معین گشت و در پایان کار عباس و محمود رخصت بازگشت حاصل کرده در همدان رفتند و استاد محمد ترك
احسان ایندولت نکرده از خوان نوال پادشاهی مالك سرای و زمین وباغ و صاحب زن و فرزند و کالسکه و سامان
آمدن عیال و برك مختار گشت و در همدان نرفته بعد از سالیان چند در کابل ودیعت حیات سپرد و همدرین ایام اهل وعیال واطفال
و اطفال سردار محمد حسن خان نبیره وزیر فتح خان مرحوم که خودش چنانچه گذشت بفرمان امارت در کابل آمده بود
سردار محمد از سیستان راه افغانستان بر گرفته چون وارد فراه شدند مولاداد خان حاکم آنجا بامر و فرمان حضرت والا
حسن خان بکیه حمل ودوباب خیمه وزادراه و راحله از دولت بایشان داده تا قلعه سعادت که ملك پدر وجد ایشان بود
در کابل رسانیده ازانجا در کابل آمدند و از جانب دولت سرای و برج واقع گوشه ضلع مغربی قلعه هزاراهای نجفداول
را برای نشیمن ایشان تعمیر کرده دران جای داده شدند و روزگاری درانجا بسر بردند
ذکر در پیغابله نمودن حضرت والا واظهار کردن مذاکرات دیورند را
ذکر ( که در خلوت بیای رفته بود )
مذاکراتی و آنگاه که مذاکرات دولتی در باب تعیین خط ونقاط فاصله سرحد دولتین افغانستان وانگلیس وغیره از روز
که در بین ورود دیورند در بین او وحضرت والا تا اینوقت بیپای رفته وامضا و مستحفظ جانین بران شده بود حضرت والا
و دیورند در روز دوشنبه سوم ماه جمادی الاول در سلام خانه عام بر کرسی زرین مقام گزیده و بزرگان اقوام وافسران بزرك بیای رفته افواج قاهره نظام و اعیان واشراف از خواص و عوام سکنه شهر و اطراف قریبه را دعوت بار فرموده چون بود همه بکدام بمقام خویش جای گزیدند دیورند و رفقایش نیز بکرسی برنشستند حضرت والا بحواشیه ایشان زبان گفتار در صدق پیرا را بگفتار سخنانیکه با دیورند در محفل خلوت گفته شده و امضا پذیرفته بود گشوده خواص وعوام حاضره بار حضرت مجلس بار را چنین آگاه نمود که نخست لازم و متحتم است که ما وشما اقوام سکنه مملکت افغانستان بخوشی وخرمی والا شکر اینوقت را بدرگاه باری تعالی گذاریده ممنون نعمها وآلای نامتناهی الهی باشیم چه تمامت اقوام و ملل بمالك
ودول خارجه انتظام مهام خویش را آماده واستوار کرده اند الا افغانستان که تا کنون آلات و ادوات لازمه را بر طبق
اسباب زمانه حال رو براه و دلخواه نداشت والحمدلله عرصه چارده سال یعنی سیزده سال و هشت ماه و دو روز منصرم
و منقضی گردیده که من بار اورنك امارت نهاده شغل خطير جهان بانی را بزدمت همت خود قرار داده ام وآسئك
فرمان فرمای شما و حاضرم وشما را بهتر و نیکوتر معلوم و مفهوم خواهد بود که بقدر طاقت وسعى بشرى فعلا
وقولا" جد وجهد کافی در تربیت حال و اصلاح احوال شما نموده صرف نظر نکردم تا که بتائید خداوند جا شد
کار را بمقامی رسانیدم که برای شما قوم دوست شایسته و شريك سود وزیان باشم و چون درین هنگام صاحبان
دولت هر مخدوت بخلاف دشمنان خویش راه اتصال با دوستانش پیش گرفته یکدل و یکجهت شده اند لاجرم شما
مردم افغانستان را نیز لازم و متحتم بود که چنین دوستیکه بواسطه من بشما رشته مودت واتحاد را ارتباط داده اساس
موالات را در بین نهاد دریافت می نمودید زیرا که در عالم وجود بدون دوستان یکدل و یکجهت ایمن بودن از فشار


(٩٤٧)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

دشمنان متصور و مخالفت و عناد ممالک از انواع دوستان و اقسام دشمنان ناشی تواند شد بعضی از دشمنان دشمن ملک و برخی دشمن جان و نبذی دشمن مالست ولیکن حالا از تنگی وقت و عدم فرصت مجال تفصیل اقسام دوست و دشمن نیست که شرح داده و در محل توضیح آورده شود باری باینقدر هم مشتاقین خواهند دانست که بخردان گفته اند علاج واقعه پیش از وقوع باید کرد زیرا که
سرچشمه شاید گرفتن ببیل ، چو پر شد نشاید گذشتن بپیل
و اگر چنانچه قبل از وقوع علاج واقعه نشود بعد ازان بغایت صعب و دشوار بلکه عدیم الامکان و محال است و از وقتیکه من درین مملکت آمده و تقریباً چهارده سال است که سختیها کشتم و شبها نخفتم روز من و تمامت سپاه را بجنگ و پیکار گذرانیدیم و اگر گفتار مرا بگوش دلهای داده اصغای نمودید و از در نفاق پیش آمده نطاق اتحاد یکمر و فاق می بستید در آیینه کارها بر وفق مرام و انتظام انجام مییافت اما چون شما قوم عادت بدرا آموخته و خو گرفته بودید که بسر با یکد متفق نبودید و در تحت طاق چنان ریشه عدم اتفاق را محکم ساخته بود که زحمات بسیار کشیده و اوقات بیشمار صرف اصلاح حال شما کردم تا از عادات ذمیمه شما را بسوی اخلاق حسنه آوردم و بیخ نفاق را بر کندم و اگر قبل ازین بواسطه همان عادات مذمومه خراب و یباب میشدید همانا یاری و غمگساری نداشتید که شما را در وقت ایغان مدد کار میگشت و امروز از فضل خداوند کار بجایی رسیده که بآسانی مضمحل و مستأصل نمیشوید زیرا که دوست شفیق ولایق یافتید که در وقت حاجت شما را یاری و غم خواری کند و بامداد دوستانه انتقام از دشمن شما بکشد و چون ماحصل معاهده دولتین بمواجهه دیورند بوجه مذکور گوش زد بزرگان حاضره باد که از نزدیک و دور آمده بودند شد حضرت والا عنان بیان را جانب مقصدی که امضا پذیرفته بود منعطف گردانیده و حاضرین بار را مخاطب ساخته لب بگفتار کشود که چون دوست لایق میسر گردیده در نفع و ضر و ضامن و کفیل دوست و دشمن نباشد لازم دیدم که حدود اطراف واقعین دولتین تقسیم و خطوط و نقاط فاصله تعیین شوند تا خلل و اشتباه و اختلافی جزئی از بین هر دو دولت مرفوع و مدفوع گردد و امروز کسیکه باشما دوست و در خوشی و غم شریک باشد او را دوست دانسته غیر ازوی را دوست مپندارید بهر حال من با دولت انگلیس سخنان مناسب و دوست گفتم و کار گذاران آن دولت نیز در مجالس و محافل خویش سخنها گفته و شنفتند تا بحرفی بجائی رسید که طرف شمال مملکت شما را بواسطه همین دوست شما که در میان بود خط و نقاط فاصله را با دولت روس تعیین و حدود سرحد تقسیم پذیرفته اینسوی خط فاصل که حدود حق شماست تمام دشت و صحرای هموار میباشد و پس ازان بواسطه همین دوست شما تعیین حدود مغرب مملکت شما با دولت ایران بپای رفت و اندک اشتراك سرحدیه که با دولت خدای داشتید بنابه و پیام انجام یافت و از ابتدا تا حال که من متکفل احوال شمایم با همسایگان شما کاررابه پیکار نرسانیده بمدار او مواسا رفتار کردم چنانچه دشمنی حجت و سند جنك نیافته خاموش و دوست آهنگ خلاقی نشنیده از وفا داری نه کرده ام با خرس هم آغوش است و در سالیکه من از راه استیصال سردار محمد اسحق خان در بلخ رفته و پس از انتظام مهام آنجا بآرمس آمدم بنماد سخن را از نو و کهن با دولت انگلیس چنین نهاده قرار دادم که در عهد سلطنت امینای سابق خواه از عدم قابلیت سر کردگان افغانستان و خواه از خطا و خبط انگلیسیان جنگها در میان آمد و پس ازین باید ترك كینه دیرینه کرده با هم دوست و غم شريك باشیم تا غبار آن کینه از آیینه ضمایر جانبین بصیقل مودت زدوده گردد و ازین اظهار من پایه سخن بجائی رسید که از دولت انگلیس برای اثبات ایقمنی هیچ و براهین مواعد دوستی و یگانگی خواه زبانی خواه مکتوبی حاصل کردم چنانچه از علیاحضرت ملکه معظمه و کتوریا و امنای دولت موصوفه دست آویزهای مواعید را باین عبارت بدست آوردم که تا بگر و پیه در خزانه دولت برطانیه موجود شود نصف ان در وقت حاجت و ضرورت بصرف غم خواری و نگاهداری افغانستان برسد پس چنین تمسکات با هم غم شريك كشتيم تا با هم که دشمن باشند بیگلند و یکجهت مقابله و مقاتله کنیم و بعد از انعقاد رشته مذکور با هم گفتیم که از عدم تقسیم و تعیین خط فاصل سر حد دولتین بعض غرض جویان و دشمنان ناخن فتنه و خلل در کار جانین زده دوستی را بدشمنی بدل خواهند


( جلـد سـوم )
( تـاريـخ سـلـطنـت اعـلـیـحـضـرت امـیـر عـبـدالـرحمـن خـان )
( سـراج الـتـواريـخ )
کرده باين انديشه وانديشۀ انكه دوست يكدل ودر راحت و راحت شريكيم خواستيم كه برخلاف پندار ديگر
دول كه با ايشان بواسطۀ ايندوست خود تقسيم وتعيين حدود را كرده ايم باهم در خانه خويش بدون واسطۀ
غيري دوستانه تقسيم حدود نموده خطفاصله را تعيين نمائيم و برين مدعا نخست خواهش كپشن كرده وكار گذاران
آندولت ازمن اجازت مأموريت سرومريد را خواستند ومن اورا نفرستادي هرچه تمامتر وبدلايل چند اجازت
آمدن دركابل دادم اول اينكه وی شخص لايق ودانشمند است دویم راست رفتار وراست كردار است سوم تجربه
كار وواقف درون وبيرون كار است و در راولپندی اورا ديده از اوضاع وسير وسلوکش نيك آگاهم چهارم
فارسی را ميداند وبطلاقت لسان وعذوبت بيان سخن ميراند پنجم خيرخواه جانبین است وشوراعی پسندد ونیز
چند تن ازجوانان آزموده کارجرار انگليس بااو مأمور آمدن كابل شدند والحمد لله ازدانشمندی او ورفقايش
چنين نتيجه روی كار آمد كه امروز دوستان جانبين شاد وازقيد غم آزادشده دشمنان سخن تراش دل خراش
بد انديش قرين پشيماني وغصه وتشویش گشتند وتقسيم وتعيين حدود دربين جانبين امضاشد كه نخست دولت روس
اينسوي نهر جيحون از علاقه وصفحه مارا متصرف گرديده ومابعوض آن انسوی نهر مذکور را در تصرف
آوردیم واکنون دیورند وعدۀ استرداد حق هر يك از جانبين را بالكش داده پيمان درميان نهاد که عقده سخن
را بادولت روس گشوده رفع مناقشه كنند ومابين كتله اورا كه دوست لايغست پذيرفته بگوش قبول جاداديم
وبعد ازان حدموضع چنك اينسوی را كه كافرستان نيز داخل انست امضاسپار وعهديكه آب كتر ازانجا بر خاسته
بکنر ميريزد ودر سابق هم از مضافات كتر بود تا كوهيكه سلسله ان جانب موضع شبرن ومهمند میهمند ممتداست
وهمچنین ناحیه سیستان كه بكوه ملك سياه موسومست ودر عهد سلطنت امير شيرعلي خان مرحوم سخن آن گفته
واعرش بپاي زده شده كه همانا با گاه خواهيد بودهمه جارا نقشه كشيده وحد محمد مواضع فاصله را معين نموده
محن سپردند واز مردم قوم وزيری که سخن شنو نبودند دست رواشتيم ومردم فرمل را كه با قوم چدران پشت
درپشت هم سكنا دارند بافغانستان گذاشتند وباين گونه تاسبستان تقسيم وتعيين حدود امضا يافته بعد ازين از
هردو جانب کپشن مأمورخواهد گشت كه قطعات زمین مشترکه رعایای طرفین را ازهم جدا كرده منار های مشيد
ازحجرو آجر و گج و آهك برنقاط خط فاصل خواهند افراخت ودرين خصوص دیورند عهد نامه بخط خویش رقم
کرده بمن تفویض نمود كه در هیچ وقت كار كنان دولت بهيه برطانيه از خط فاصل سرحد خویش باينطرف
تجاوز ومداخلت ودست اندازي نكنند وهمچنين من وثيقه پیمان باو تسلیم كردم كه ازجانب دولت عليۀ مستقله
افغانستان نيز تجاوز متصرفانه از خط فاصل بدانوی روی روز نخواهد آمد چه دشمن هردو دولت يكيست
ودر عداوت باهيچيك فرق ومباينتي ندارد بايد هردو باهم متفق ومتحد باشند چه جای انكه در عالم دوستي در خاك
يك ديگر دخل وتصرف كنند ودر روز عهد نامه جانبين امضا و دستخط شده من تنها مردم افغا نستانرا از
عواقب کار آگاه میسازم که بدون ایندوست چاره ندارید زیرا که از بندوبست بحر او عهدیكه بادولت افغانستان
درمیان نهاده است بجز ازامداد جاني ومالي و دادن اسلحه واسباب وقوی ساختن افغانستان دیگر هیچ تكليفي برشما
نیست ونخواهد بود وازروی تحقیق ویقین شما را مژده خوشی ومبارکی داده واقف وا گاه می کنم که انشاءالله تعالی
خیر بسیار ونفع بشمار ازین دوستي حاصل و واصل روزگار شماخواهد شد چون حضرت والانحامت گفتار مذكور را
زبان مبارك اظهارو بیان كرده بپای ره بزرگان حاضر محفل بار از اقوام و طوايف سكنه مملكت ذی دولت افغانستان
عریضه مشکوریت وممنونیت وقبولیت این انتظام خیریت و میمنت انجام را بروی دست اجابت گرفته بشرف
تقديم حضور انور رسانیدند که فدای وجود ذیجود ميمنت وسعادت امود قبله انام ومرجع خواص وعوام شويم
ماچاکران در گاه وهوا خواهان بار گاه سپهر پایگاه با عموم برادران اسلام ورهروان شریعت حضرت خير الانام
که زبان ادای سپاس نعمهای آلای وبیان مراحم بیقیاس پاد شاهی را بجز از شرم تقرير و ازره تحریر در كام


( ٩٤٩ )
(جلد سوم) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیرعبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ)

نداریم و بهیچ گونه اظهار نمی توانیم باری از زبان خاصه انجیه را که درین نامه نگار داده ایم بمسز
عرض میرسانیم که اول بقاعدۀ محکمۀ دین و آئین محمدی (ص) اطاعت و متابعت پاد شاه اسلام در همۀ
امور که خیر وصلاح حال جمهور باشد فرض وپاسداری و شکر وسپاس گذاری وجود مسعود ان واجب است وترك
آن عصیان و نامناسب دوم علاوه از امر اول چون از عرصه هشتاد سال است که آبا و اجدادما پرورش و نشو
و نمایافتۀ نعمت اجدادان بزرك و دودمان سترگ بوده و روزنك و ناموس دینی و دنیوی را در ظل حمایت و حراست
ایشان نيك بسر برده اند و تا حال که نوبت اطاعت و خدمت برسبیل میراث با نرسیده و در زیر رایت حمایت سعادت آیت
پادشاه ذی درایت و کفایت خود امیر عبدالرحمن خان جالس سرير امارت حالیۀ افغانستان بخرمی و بشاشت
آرمیده ایم ممنون و بسى مشکوریم که از سلف و خلف و سابق و لاحق در مهدامن و امان غنوده از تطاول وتسلط
دول خارجه آسوده ایم و روز معیشت باستراحت بسر برده و میبریم سوم پس از نزاع و دفاع و عناد آبا واجداد
و خود مامردم که بادولت انگلیس بنای رخنه و عداوت و خصومت استحکام پذیرفته بود در سال هزارو دوسدو
نودو هشت هجری که اعلیحضرت پادشاه ما از ممکلت روس پابماد خاك افغانستان شده براورنگ سلطنت جلوس نمود
عداوت ديرينه را به نیکوتر صورتی بدل بصلح و خلت و هم شریکی کرد و در مدت سیزده سال و چند ماه از همت
شاهانه و توجه عارفانه و کمال مسلمان و مردانگی در انتظام و استحکام ملك و ملت ودين ودولت بقددر معنى وجه
در صورت نسبت بما وساير مسلمانان چنان مساعی جميله ومجاهدات نبیله بکار برد که از توان قوۀ بشر و اندازهٔ نظر
بیرون و افزونست چنانچه واضح و روشن معلومست که از مرحمت خداوند پاك وعزم واراده پاداش واذرال
شهريار ملك كبر خصم شكار امور دولت وملت رو بترقی و تزايد است و شكايت وادبار متمايل بسوى تباعدو هنوز
بادوام حیات و صحت وجود محمود بافيض وبرکات پادشاه دانش همراه خود افزونی علو مرتبۀ ملت و دولت را از
حضرت احدیت امید واریم که روز بروز ترقی نموده بمدارج بلند و درجات ارجمند نايل و واصل شویم چهارم
دوستی را بملاحظه خير ما ملت افغان بادو دولت بزرك بيگانه از کیش و آئین که در یسار و یمین مملکت میگویند ما
جدید جای گزیده اند اختیار نموده فراخور حال باهر یکی از هردو رشته و داد و اتحاد را چنان منعقد فرمود
که در هیچ آن و زمان از جانب ایشان تكليف ملكی و ملتی برما نباشد و علاوه بر همه این تقسیم وتعيين حدود را
که رواج مللت و بمحل و مهمل گذاشتن آن باعث نزاع ولجاج امم بوجه شایسته بنیاد نهاده در عهد نامها نگار
داد که در هیچ وقت هم شریکی ما مردم و دولت انگلیس منجر بمنازع نخواهد گشت و ملامت
دوست و شرمنده دشمن نخواهد شدیم و تمیز قواعد خیر و شر دنیا باری و دوست و دشمن شناسی
و فرض جوتی و هم شریکی را بدلايل عقلی ونقلی با تعليم و تلقین نمود که اکنون خیر خواه وبد خواه خود را
نيك میشناسیم ومیدانیم و پیرو برنا و سفیه ودانا حقوق شناسی همه این احسانات وتلطفلات پادشاه خود را بمقرر
و معترفیم وا گرچه تمام اسلام بقران امرشریعت غرا وملت بيضاى مصطفوى مرهون احسان و مطيع فرمان پادشاه
خود ايد بود و از امر و نهیش که مطابق امر خدا و رسول باشد ابا و امتناع نماید قود خصوص مامردم افغانستان که
سبقت در اطاعت و بیعت کرده و عهد نامه های شرعی بپادشاه خود داده ایم هر آینه بهمان عهد و پیمان خود را سنجدم
و ثابت قدميم وعلاوه بر عهدیکه کرده و پیمانیکه نهاده ایم اکنون نظر باحسانها و هم کاریهای حضرت والا که
نسبت بما همواره از قوه بفعل آورده و می آورد تجدیداً ترالازم دانسته بتمامه شکر گذاری و احسان شناسی از روی عهد
و ميثاق می نگاریم که بهمان عهدیکه از پیش موثق ومحكم و در سول و قرآن مو کد داشته ايم ثابت و استواريم كه‌على الدوام
گذارنده سپاس بوده مطیع و منقاد امر و نهی پادشاه حق شناس خود امیر عبدالرحمن خان باشیم و هم بند وبست
و پیوند و شکستی که بر طبق قانون شرعی و وفق قاعدهٔ عرفی با دول خارجۀ جهت اصلاح کار و اندیشهٔ خیر عاقبت روزگار


(۹۰)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)

ما فرموده باشد سمعاً وطاعة وطوعاً لا كرهاً پذیرائیم بلکه این شیوه را بزبان وصیت باولاد و احفاد خود
میسپاریم که پس از ما در استحکام عهود و مواثیق که بصوابدید حضرت والا با دول خارجه منعقد کردیده باشند مستقیم
و استوار باشند زیرا که خیرسکالی و عاقبت اندیشی وقاعده دانی و صداقت و راست گفتاری و درست کرداری
پادشاه خودرا می خواهیم که شایع شوند و بانکه یقین داریم که تلافی این همه احسان و امتنان او را
میتوانیم باز هم سرو مال و جان خود را شایان نثار حکم و فرمان خدایکان خویش میدانیم که اگر آنهم
شرف قبول یابد عین سعادت جا گران خواهد بود زیاده از حضرت مجیب الدعوات استدعای اجابت و قضای
این حاجات را داریم که بمقبولان درگاه خویش این پادشاه خیراندیش را سالهای بسیار مظفر و منصور و برتخت
سلطنت برقرار دارد و ما را چشم بینا و دل دانا و بندگی خدای توانا و استقامت در راه دین عطا کند تا شرمنده دوست
و دشمن نکردیم و آنکاه بحضرت والا آن بیانرا بجهر قراءت نموده نامه اتفاق قوم و ملت را مهرای کوش هوش حاضرین
رسانید سر مار تیمر دیورند وزیر خارجه کشور هند بیای خاسته مؤدبانه در حضور حضرت والا زبان بگفتار کشوده
در عرض رسانید که جناب امیر صاحب بسیار مهربانی فرمودید ا کر اجازت باشد چیزی در معرض بیان ارم و چون
حضرت والایش اجازت عنایت کرد گفت جناب امیر صاحب کلیه حالات را چنان مناسب و مفصل بیان کرد که کفتن اندك
چیزی را برای من باقی کذاشت اینرا گفته بمقصد کرائید و کویا کفت و کفت امیر صاحب نیافرمودید که در نقص
و نفع ما و شما شریکیم این سخن خالی از شك و سراپا راستست و ما هردم بخوبی میدانیم که در سود و زیان با هم شریکیم
واکنون که امر سرحدی فصل شد امید دارم که پس ازین وقت بروز بروز دوستی و دل کرمی زیاد خواهد شد
و امروز در حالتیکه بمحفل بار می آمدم خبر تلکراف از ویسرای رسید که بعد از سلام از جناب من با میر صاحب
بکوئید بسیار خرسند شدم که کلیه حرفهای دوستانه بخوبی منفصل کشت حضرت والا فرمود من نیز بسیار
خرسند شدم دیورند کفت و یسرای اینرا نیز کفت که امروز بجهته ندن و مشید کردیدن دوستی افغانستان و انگلیس
در تمام عالم واضح و مبرهن شد و بخاطر خواهد تردد و مدام در حالت بختی خواهد ماند و خبر دیگر نیز رسید
که در خود پارلمنت بسیار اظهار خوشی و بشاشت شد که حالا افغانستان و انگلترا را اساس دوستی محکم و استوار
کشت و مدام استوار خواهد بود چون سخن را بدینجا رسانید کفت دیگر چیزی نیست که بکوییم و حرفیرا
که در باب من فرمودید بسیار ممنون شدم حضرت والا فرمود راست کفتم دیورند کفت من چیزی چشم لائی
وعده میکنم که اگر بتوانم مدام دوستی دولتین را افزایش دهم و چیزی دیگر می کویم که از وقت داخل شدن
در افغانستان آنقدر محبت و مهربانی از طرف شما نسبت بمن بپای رفت که هرکز ادای شکر آنرا نمیتوان کنم
حضرت والا فرمود در عالم دوستی من بعد اظهار محبت شود کست و هنوز امیدوارم و پیشنهاد خاطر دارم که بوجوه
محبت افزون شود دیورند کفت بسیار مهربانی فرمودید و امروز بغایت خرسندم و امید دوستی بسیار دارم اینرا کفت
و تعظیم کرده بجای خویش نشست و از محفل بار عام بکمال خوش بختی رخصت حاصل نموده در عمارت جهان نما که حال
موسوم بقصر چهل ستون است و محل اقامتش بود رفت و حضرت والا تمامت مذاکره و تقریر دلیله پر دولت و اشراف رعیت
و پاسخ دیورند رساله امر چاپ کرده چنانچه بیاید باشتهار عدیده در سایل متعدده در تمام ولایات انتشار داد که اگر
اشتهار نیست و نابود کرده رساله در دست بزرکان هر قوم موجود باشد و در روز چهارم ماه جمادی الاولی راه
مراجعت جانب هند بر گرفته سپهسالار غلام حیدر خان هم چنانکه از منزل دکه تا کابل رفیق راه و مصاحب کام و بیگاهش بود
باوی همراه شد و او خدمه را بتمامی حضرت والا در قصر جهان نما مراسم خدمت و اعزاز و احترام بیای برده بودند از
عطای زر دل خوش ساخته از جمله عبدالله خان خانه سامان را سه صد روپیه انگلیسی جایزه خدمت داده شب پنجم
ماه جمادی الاولی را در منزل بتخاک پر پرده روز نهم ماه مذکور وارد جلال آباد شده بارطنابش در اندرون باغ

کفتار دیورند در پاسخ اظهار حضرت والا


(٩٥١)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
شاهی یکروزه رحل اقامت گسترد و سپه سالار در باغ وزیر محمد اکبرخان حال موسوم به کوکب فرود گشت و دینورند
باغبانان باغ موصوف را سه صد روپیه انعام داده در روز یازدهم ماه جمادی الاولی خودش بادیکر اننکلیفزان و
سپه سالار غلام حیدر خان بسواری پیاله از راه نهر واردویش براه بیابان روی بسوی منزل باساول نهاد و از انجا
براه منزل دکه بر گرفته چون بقرپ آن رسیدند در موضعیکه فرش نهار گسترده بودند فرود گشته بصرف غذا
مشغول شدند و درینوقت عبدالرحیم خان طبیب چهار هزار روپیهٔ اننکلیسی از طرف دینورند باسم ورسم هدیه
نزد سپه سالار که قدری دورتر مشغول صرف نهار بود آورده بنهاد واو نخست نپذیرفته پس از اصرار بسیار
که ما وزند در میان آورد گرفته هدرا بالقسم انیکه با او همراه و جاده پیما بودند تقسیم نمود و چون از انجا ره نورد
اندریا به شدند در عرض راه دینورند از سپه سالار عذر حاضر نبودن چیزی را برای تحفه دادن باو خواست
گفت از هند ارسال خواهد شد و از آنجا چنانچه بیاید یکراس اسپ بايك حلقه انکفترینکین الماس برای سپه سالار
فرستاد الغرض چون در موضع اندخا به واقع نقطه فاصله سرحد رسیدند باهم از اسپ فرود کشته و دینورند تمثال
سپه سالار را بآیینه عکسی برداشته و او را وداع کرده در منزل لوارکی رفت و سپه سالار در دکه باز گردیده از انجا
برای انتظام بعضی از مهام سپاه نظام مقیم شنوار و غیره امور آن کهسار در موضع ده بالا شد و محمد جلال
اخوالمعد کورهٔ ایصال دوصدتن از فرومایگان هزاره ارزکان ریشه و شیرداغ و قلندر را که از بی بضاعتی وعدم
مايحتاج شب وروز خودرا در کوه و بیابان بسر می بردند كرك نموده و این قضیه از عریضه مورخه دهم ماه جما
دى الاولی جنرال شیر محمد خان که دینورند درین روز از راه باز گشت چنانچه گذشت از جلال آباد جانب پشاور
براه افتاد بمسمع فیض مجمع حضرت والا رسیده برای جنرال مذکور رقم فرمود که این همه نتیجه وثمره
فتنه وعمده خود آنمردم است که خداوند درندگان کوه و صحرا را بشیر ایشان گماشته هلاك ميسازد و لوث وجود
ایشانرا ازروی خاك پاك مینماید - ومقارن اینحال در روز دوازدهم جمادی الاولی ملا ( احمد جان ) توخی و ملا
(گل احمد ) احمزائی که هردوتن در همه علوم عقلیه ونقلیه قديمه ماهرو آراسته اوصاف حسنه باطن وظاهر و بفرمان
طلب در کابل آمده بودند شرفیاب بار گردیده از حضور انور بجای ملا ابو بکر اسحق زائی قندهاری و ملا غلام
محمد جلال آبادی مدرسان مدرسه مذکوره که فوت شده بودند مأمور تدریس کشتند و تنخواه آن دوتن بایشان
مرحمت گردیده هفت باب حجره از حجرات مدرسهٔ شاهی که بطلبهٔ ملا ابوبکر مرحوم متعلق بود بملا احمد جان و هفت
باب حجره طلبه ملاغلام محمد مغفور بملا گل احمد مفوض کشت و هم پنصد و ده روپیه نقدوسه خروار و چهل وهفت ونیم
آثار جواری باسم مستمری برای بازماندگان سیزده تن مقتول و مجروح بزرگان قوم آ کاخیل که در محاربات اشرار هزاره
در تحت رأیت جنرال امیر محمد خان بقتل و جرح رسیده بودند مقرر و بامر حضرت والاثبت دفتر شد و همدر
روز مذ کور چهار هزار وسه صد وسی وسه روپیه کابلی ودوتلت يكروپیه نقد و پنجاه و چهار خروار کابلی
غله مستمری اولاد واحفاد سردار شیر علیخان جاغوری که از سبب بغاوت اشرار هزاره معطل شده بود
وسلطان علیخان بن سردار سرور مذ کور خدمات شایسته بتقديم رسانیده اکثر از بزرگان اشرار هزاره را
بحیلت و وساطت قومی بدست آورده و تسلیم خدمه دولت کرده تصدیق خدماتش را از جنرال شیر محمد خان و محمد
حسن خان كرنيل ومحمد حسن خان کپتان وسکندر خان حاکم ارزکان حاصل نموده بشرف مطالعهٔ حضرت والا
رسانید برحال گشت و مقارن اینحال قالیبها ئیکه از شانزده الی بیست ذرع کابل طول وازشش الى هشت ذرع
عرض حضرت والا بمیرا بوطالب خان فرمایش نموده و او در آقچه نساجان قالین را فراهم کرده وساخته و پرداخته
ومصحوب میرزا محمد یعقوب خان نویسنده خود برای فرش سلامخانه عام وغیره محافل بزم پادشاهی کبیل کابل
طعمه كرك
شدن فروما
يگان هزار
مأمور
تدريس مد
رسه شاهی
شدن ملا
احمد جان
وملا گل
احمد خان
مشمول
عواطف
خسروانه
شدن بعض
کسانیکه در
هزار جات
خدمت کرده
بودند
فرستادن
میرابوطالب
فرش سلام
خانه عام را


( ٩٥٢ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت اميرعبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
واصل خزانه شدن جریمهٔ مردم کوچی
نائب کوتوال شدن میرزا محمد حسن خان
ضبط شدن مایملك بعضی از قزلباشان کابل
شرح حال قاری نيك محمد خان
تعیین تنخواه صالح محمد خان قاضی
شرح حال اشرار چار صده
بروی روز افتادن جام طلای در هرات
داشته بود از پیشگاه حضور انور شرف گذارش یافته همه مطبوع طبع دشوار پسند جهان آرا گشت و همدرین هنگام هجده هزار وسه صد وسی وسه روپیه کابلی ازدرك جريمه بزرگان مردم کوچی افغان که ازلشکر ملکی پادشاهی در محاربات اشرار هزاره گریخته بودند و بامر حضرت والا بتحصيل شيردلخان احمد زائی حواله شده بود با چهل هزار روپیه دیگر از وجوه زكوة دواب ومواشی مردم کوچی واصل وعايد خزانه عامره شد وهمدرین اثنا میرزا محمد حسن خان بنيايت ميرزا محمد حسین خان برادرش که سر دفتر سنجش وكوتوال کابل بود مأمور بمحكمه كوتوالی شد و همدر سالی چهارصد روپیه از حضور برای میر اقبال بيك ديوانه هزاره تره بلاق مرحمت ومعین گشت و همدرین ایام میرزا محمد حسین خان كوتوال کسانبرا که از مردم قزلباش در هزاره جات زمین وملك داشتند بامال ومتاع وقلاع وسراهای ایشان ضبط محكمة كوتوالی کرده خود ایشان را محبوس نمود وهم قاری نيك محمد کابلی ساکن قریه دولانه چاریکار که استشهاد خطی بجواهر وتقاريظ عبدالحق شریفی و ابراهيم سعد و حضرت نور و عبدالله ومحمود وعبدالله غیر مذکور وابوالفضل عبدالله ولطف الله وبدرالاسلام نامان وغيره علمای مدینه منوره از تاریخ ماه رجب سال هزار وسه صد و دوی هجری که داخل مدرسه مولوی رحمت الله مجددی شده و تحصیل علم قراءت وصرف ونحو ومنطق کرده در علوم مذكوره تصدیق مهارت حاصل نموده بود بمطالعه ساطعه حضرت والا رسانیده چون ادعای ترك در تعليم وتعلم كرد نظر بند گرديده امر والا بنفاذ پیوست که اورا تا امتحان نمودن علمای دار السلطنه از علوم مزبوره محفوظ دارند و او بجز از علم قراءت در دیگر علومیکه درج نامه تصدیق کرده بود چنانچه باید مهارتی نداشت پس ازامتحان علما ازقید نظر آزاد گردیده درمدرسه شاهی مأمور بتعليم علم تجويد شد وجهی از اطفال درمایه تدرس اوجمع آمد و دربیان کار رساله درعلم مذكور برشته نظم در آورده بامر و خرج دولت بچاپ رسانید و چون در رموزات قرآن شریف که مدون ومروج قراءتست كم وزيادی از دلایل وبراهین قواعد قرای سهمیه کرده بوداگر چه باقوال قراء موافق بودوليكن از رموزات مروجه مخالف می نمود ناظر محمد صفرخان مدعی اختلافات او شده رساله اش را متروك وزحمتش راکه درتصنيف آن کشیده بود ضایع ساخته نگذاشت که شایع شود و همدر تضاعیف وقايع مسطوره صالح محمد خان قاضی که ازراه فرار درهرات آمده وقزانجا بفرمان طلب باسدالله خان پسرش راه كابل برگرفته بود بعتبه بوسی سده علیا واصل و نایل گردیده از حضور انوروالا در روز دوازدهم مذکور ماه جمادی الاولی چهار هزار روپیه قرآن تنخواه سالیانه برای او مرحمت ومعين گرديده ربع يكزوج زمین مزروعی از جمله پانزده زوج اراضی خالصه واقع سیغان برسبيل دهیی بوی عنایت گشت و هم سرای محمد اکبر خان فوفل زائی از سراهای ضبطی قریه سیاهو سنگ جهت نشیمن اهل وعیالش ازدولت داده شده ازراه مهاجرت در هرات رفت و همچنين برای منشی محمد ابراهيم خان قاضی که آمدنش در هرات از پیش بشرح رفت بقدر کفایت مؤنتش از اراضی سیغان مذكور بطريق دهيئی از دولت عطا گردیده کار گذاران هرات را فرمان رفت که در سال اول و دوم او را از جميع تكاليف مرفوع القلم داشته در سال سوم تقاوی را که از دولت باو میدهند برطبق دیگر مهاجرین از وی گرفته در سال چهارم مالیه زمینی را که زراعت میکنند حواله و حصول کنند وهمدر خلال احوالی که بشرح رفت اشرار چارصده که از قندز گریخته در جبال فیروز کوه جای سرقت گزیده بودند دست تاراج بمال و متاع رعایای اندخود دراز کرده ترکتاز آغاز نهادند وسپهسالار فرامرز خان کپتان علی محمد خان را با يكنی صو بدار وصدتن پیاده نظام که در قلعه کوهی مقام داشت نامه فرستاده پیام داد که راه تدمیر آن دزدان شریر بر گرفته ایشانرا دستگیر نموده در غل وزنجیر اندازد ونیز با تن صدباشی که باصدتن پیاده ساخلو در آنجا بود باشکرملکی و پیادگان ساخلو ازسرحد چقچران بکوه برشده بطريق جستجوی آن جماعة نكوهيده خوی برگرفت و پیش ازانکه صدباشی برهماءنایل کردد کیان علی محمدخان بیست وسه تن اشراررا از مغارات کهسار گرفتارساخته غل بگردن ایشان انداخت و نامحدود را ازسرقت ومفسدت ایشان بپرداخت و همدرین ایام جامی بوزن نود و پنج مثقال


( ٩٥٣ )

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
از زریاب واسپکری از شخص روستائی نما از خرابهای هرات بدستش آمده بود میکروپیه خریده داروی زرگری
بدست آورده برای اسپری از امور زرگری بکارش برده مکشوف افتاد که طلای خالص خالی از غش است
وسپهسالار فرامرز خان آنرا از شخص زرگر گرفته ارسال کابل نمود وچون بغایت خوش نما ساخته شده بود
از شکستن آن کار پردازان پیشگاه حضور متأسف شدند و هم در اثنای احوال مسطور کدخدا نور محمد نامی
از مردم سیستان دست سرقت بمال و متاع ودواب ومواشی رعایای سکنه چخانسور کشوده گرفتار گردید و در
نزد آخندزاده فقیر محمد خان حاکم وسرحد دار آنجا محبوس گشت و میر معصوم خان حاکم سیستان در بی اطلاقی
او افتاده میراسمعیل خان ومیر زین العابدین بيك نامان را از راه رسالت نزد آخندزاده مذکور فرستاده التماس
کرد تا محبوس مزبور را رها دهد و آخند زاده اش رها نداد تا که اموال مسروقه را تمام استرداد نموده بصاحبانش
رسانیده بعد رها داد ومقارن اینحال پیغمبر قلی خان بن همتو سردار تکان قالیچه را که از راه تحفه ارسالد اشته
و در مطبوع طبع جهان آرا گردیده قصر سعادت حصر پادشاهی سزاوار را که نشیمن گاه خاص پادشاهی بود برای
سعادت پیرا اقتضا کرد تا از قسم قالیچه مذکور فرش بگستراند چنانچه مهندسان را در حال امر نموده جایهای
زرین و برین قصر مزبور را پیمایش کرد و خانه بزرك زرین در طول نه ذرع کابل وده کره ودر عرض شش
ذرع و نیم خانه آن در طول شش و در عرض سه ذرع و خانه بزرك زیرین در طول نه ذرع و دوازده گره ودر
عرض شش ذرع وخلوت خانه آن در طول شش ذرع و نیم کره و در عرض چهار ذرع و خانه سه دهنه زیرین
در طول هفت ذرع وهشت گره ودرعرض سه ذرع بحساب آمده از مساحت سطحیه خانهای مذکوره بحکمران
هرات خبر داده او را فرمان رفت که هر قدر وجه نقد بخرج رود از خزانه هرات نقد به پیغمبر قلی خان داده باندازه
عرضا و بطول پیمایشیکه در شمار آمده است جداگانه فرمایش کند تا از رقم قالیچه که تحفه فرستاده است ساخته
ارسال کابل نماید و او چنانچه بباید وجه از خزانه هرات داده امر حضرت والا را بپای برد و این قصر در میان
کار مدفن ومضجع (١) حضرت والا گردیده عمارات عالیه مذکوره اش تا بلکها روبه ساخته و پرداخته شده بود
بامر اعلیحضرت سراج الملة والدین تغییر داده شده بصرف مبالغ زیادی قبّه امارتهای قشنك و دلربا بطرح مزارات
سلاطين بزرك افراخته گشت و همدرین هنگام از عریضه سید جعفر خان کنری حاکم غوری بگوش داد نیوش
حضرت والا رسید که مواضع درۀ ترمن ودرۀ وادو و درۀ اشرف ودرۀ سینه خوك ودرۀ مرق ودشت ناله ودره
کرمن ده و آهنگران ودره دیوارت و تبرتزان و دره پنچان و زرشك برفك موطن ومسكن هزارۀ شیخعلی از
وجود نابود خود ایشان و غیره مردم تهی و خالی گردیده همه زراعت نشده اند و چون قاطنین و متوطنین اویه (٢)
مذکوره از شرارتی که در نهاد داشتند لوای بغاوت برداشته چنانچه گذشت بقتل وتاراج رفته و بقية السيف ايشان
در لاهو کرد و قندهار زمین برای فلاحت داده شده بودند حضرت والا در روز سیزدهم ماه جمادی الاول حاکم
مذکور را فرمان کرد که از مردم افاغنة سکنه غوری وبغلان در مواضع مذکوره جای دهد تا زراعت کرده
روز معیشت بسر برند و هم بمردم افغان هر دو علاقۀ مزبوره را ارقام و اعلام فرمود که این مواضع مرغوب زر
خیز غله بیز تا اینزمان بدست دشمنان دین مبین و درندگان پرده ناموس رهروان شریعت حضرت سید المرسلين
بودند تا که از حکم پادشاهی سر باز زده دو چار قهر الهی شدند و اگر خدای ناخواسته چیره دست میشدند
وشکست نمییافتند هرآینه از سر و مال و ناموس افغانان صرف نظر نکرده در قتل وغارت مضایقه نمی نمودند اما
در وقتی که گرفتار سلاسل و اغلال ادبار شدند دولت قلاع و اراضی ایشان را بتمها وا گذاشت و حالا
شما مردم افغان را چه شده و چرا هوش بسر آورده ملك و زمین گروه روافض را که دشمن دین شمایند متصرف
نمیشوید و ازین نمی اندیشید که باز دشمنان شما رفته رفته در موطن خویش جا گرفته و فرصت یافته اسیری را
که در نهاد دارند بروی کار آورده شما را برباد تاراج دهند پس میباید که افاغنه غوری وبغلان این اراضی را رایگان ضبط
و تصرف آنرا از ضروریات دین وایمان دانسته متصرف شوند و از صدور این حکم سعادت دستور افغانان

شرح حال
کدخدا نور
محمد سیستان

فرمایش
کردن
حضرت والا
در باب فرش
بوستان سرا

(١) مضجع
جای خواب
و خوابگاه

عطا کردن
حضرت والا
املاک هزاره
شیخ علی را
بمردم افغان

(٢) او یه
جمع وادى
یعنی وادیها


( ۸۰۱ )
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواریخ )

سیاست کردن حضرت والا داکیان عرض راه قطغن و بدخشان را
سکنه غوری و بغلان اراضی مواضع را که بشرح رفت تصاحب کردند و همدر خلال این حال از کارنج نوشته لفافهای عرایض کار گذاران قطغن و بدخشان حاکی از ایصال و انشاذ کاغذ غفلت پیادگان داک خانهای عرض راه از فیض آباد بدخشان تا خان آباد قطغن بهشت روز و از انجا تاکابل بخلاف عرایض مستمره بچهار روز رسیده اند پس حضرت والا جارسد روپیه سیاسة برو اکیان عرض راه قطغن جرم حواله فرموده امر کرد که تحویل خزانه انحا کنند تا بعد ازین چنین تغافل نکرده در رسانیدن مکتوبات کسالت را شعار خویش نسازند و از ینگو نه سیاست حضرت والا بود که مکتوب هیچکس مفقود نمیشد و در روز موعود بصاحبش میرسید و در اثنای سوانحیکه درج کتاب شد نهر جدیدی که در علاقه غوری بامر و فرمان حضرت والا واهتمام میرزا عبدالرحیم خان برادر زاده مستوفی عبدالرزاق خان مرحوم از سال گذشته شروع در حفر آن شده بود در ین وقت اتمام و انجام یافته هزار جفت زمین موات در زیر آن برای زراعت آباد گشت و همچنین جدول اجیل بغلان را میرزای مذکور احداث و اجرا نموده هشتاد جفت زمین را قابل زراعت و معمور ساخت و مقارن اینحال محمد امیر خان کرنیل برادر سپهسالار سوم غلام حیدر خان اور کزای از حضور انور والا در روز شانزدهم ماه جمادی الاولی بمنصب بر کدی سرافراز و ممتاز
احداث و اجرای نهر غوری و اجیل
منصب بر کدی سرافراز شدن محمد امیر خان
گردیده مأمور ترکستان شد و یکعقد کمر اسباب طلا با یکقبضه شمشیر مصحوب او برسم انعام و جائزه خدمتیکه در هزار جات بیپای برده بود برای سپهسالار غلام حیدرخان برادرش از اسلحه خانه خاص ارسال شد و همدرین ایام هنوز عمارت بنای تاجر هشت سیر وزن بخارا تخم پنبه آمریکائی را با مروفرمان حضرت والا از بخارا خریده کرایه داده از انجا بذریعه پیادگان پست خانهای عرض راه در کابل رسیده در قندهار و جلال آباد فرستاده شده حکام آن مواضع را فرمان رفت که بکارد تا نفع آن عام و باعث ترفه حال انام گردد و همدرین وقت بعضی از بزرگان قوم علی خیل چون سیف الدینخان شیرخان خیل و سعید نظام خان سلیمان زائی و فیض طلب خان کدای خیل و عبدالرحیم خان مردان خیل و طره باز خان اودخیل که در ولت چنانچه گذشت جنگها کرده و از راه بغاوت فتنه روی روز آورده و دربیان کار فرار اختیار کرده بودند و با اینوقت در خاك مقبوضه دولت انگلیس جای گزیده روز ذلت بسر می بردند از هم پیشه و استدعای جود ایشان قرین عفو گردیده بفرمان اجازت مراجعت در کابل آمدند و بکار کنان پایه سریر سلطنت شامتهای معتمد از ینکه شرارت و مفسدت نکنند و بجز اطاعت راهی نروند داده از عطای خلاع گرانمایه سرافراز و ممتاز گردیده بمنزل و ماوای خود رفتند و روز بیستم جمادی الاولی بموطن اصلی خویش رسیده قرار گرفتند و مقارن اینحال ملا عبد الباقی حامل عریضه و عهد نامه غلام حیدر خان توخی و غیره که در شالکوت چنانچه از پیش بشرح رفت محبوس کار گذاران دولت انگلیس شده بود رها گشته در مقر بقر خود آمد و همدر نحال روز بیست و چهارم ماه مذکور چهل و هفت هزار و هشتصد و چهار روپیه کابلی نقد و سی و هفت خروار و پانزده سیر کابل گندم تنخواه سالانه محمدا کبرخان لعل بوره قوم مهمند که از سبب امری معطل و ملک و مالش ضبط شده بفرمان طلب در کابل آمده بود از مراحم ملوکانه حضرت والا بر حال گردیده میر محمد حسین خان میردفتر تشیخص را فرمان شد که از جمله مبلغ مذکور دوازده هزار روپیه را برای مادر واهل وعيال او و هفده هزار و هشتصد و چار روپیه را با تمامت مقداری گندم بنام تنخواه سر او و هفده هزار روپیه را باسم مواجب یکصد و هفتاد و پنج نفر سواره و پیاده زیر دست او ثبت دفتر نموده بطريق مستمری حواله و برات بدهد وملك و مال ضبط شده اش نیز مرحمت و مسترد گشته بنزدکی لعل پوره و منصب خانی قوم مهمند همچنان که بود سربلند گردید و بزرگان قوم سینمه سکنه لعل پوره و جبال نواحی ا تر فرمان رفت که او را بزرگ و رئیس خود دانسته از امر و نهیش در باب خدمت دولت سر باز نزنند و همدرین ایام سپهسالار اول غلام حیدر خان که پسی از دفاع باجور ند چنانچه گذشت در شتو ار رفته بود کا ر سپاه نظام مقیم انجار الانتظام داده در روز مذکور ماه مزبور وارد

(۱) مکاری بضم میم کرایه کش
مشمول عواطف خسروانه شدن فراریان قوم علی خیل
رها شدن ملا عبد الباقی از قید انگلیسان
بر حال شدن تنخواه محمد اکبر خان لعل پوره
ورود سپهسالار اول در جلال آباد


(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)
(۹۵۵)

مکتوب
افتادن مال
و متاعی که
عبدالرشید
خان برده
بود

نامه
فرستادن
مردم وزیری
نزد سردار
گل محمد خان

پاسخ
سردار گل
محمد خان که
بمردم وزیری
نوشت

از جلال آباد
بازگشتن سید
محمد رشید
نام قاری

جلال آباد شد و هم در خلال احوال مسطوره که عبدالرشید خان قاماق اسلحه دار وشیر علیخان خانه سامان چنانچه گذشت فرار
کردند و مال و متاع تحویلی هر دو تن را کارکنان حضور موجودی نمودند از جمله یک قطعه تمغای بزرك بوزن نه توله و دو
ماشه طلا و یکدانه الماس بزرك میانه آن و سی قطعه الماس كوچك دور آن با تمغای كوچك پنج توله و هشت ماشه وزن
از طلا و قطعه الماس بزرك میانه و نوزده قطعه الماس اطراف آن و گل کمر چپار در توله و شانزده ماشه وزن از طلا
که بازده دانه زمرد بزرك و یازده قطعه الماس مرصع و مزین بود با تمغای مرصع كوچك دیگر و نشان مرصع
و مکال کلاه حضرت والا که تمغاها از آویزه سینۀ بی کینه همایونی بودند و یکدست کاه ساعت قاب طلا و چهار هزار
و هشتصد و پنج روپیه نقد که دانهای الماس تمغاها بوزن سه مثقال و بیست نخود و زمرد آن بوزن یکمثقال بود
و هزار مثقال طلا از آلات کمر و تمغاها و شمشیر و تلوار وسیلاوه بودند و یکدست کاساعت قاب نقره که همه را
از مال دولت با خود برده بودند در حساب کم آمد و از حصه دو قطعه تمغای اولین را که بشرح رفت باقطعات الماس
و زمردش شهزاده اسمعیل خان نامی که بمك خواز خوان احسان ایندولت بود از نزد عبدالرشید خان گرفته
بمیر محمد علیخان مهتمم پستخانۀ اسلامیه پشاور سپرد و او ارسال کابل نمود و مابقی را از شهزاده موصوف مخفی
داشته و یک قطعه تمغا و هر دو ساعت قاب طلا و نقره را از مال خود گفته بوی نسپرد و حضرت والا در روز بیست
و دوم جمادی الاولی پس از رسیدن هر دو تمغا بحضور میر محمد علیخان را فرمان کرد که بقیه اسباب و آلات مشروحه را
که از نوشته جات خود عبدالرشید که مطابق ثبت دفتر پادشاهی میباشند اگر در پشاور باشد و انکار نکند از او
گرفته ارسال نماید والا فلا اما در وقتی که این منشور برتوایکی وصول شد چون عبدالرشید خان از پشاور
رفته بود دیگر چیزی بدست نیامد و درین هنگام کشموری نامی از قوم تاجی خیل وزیری سکنه همالافه وانه
با نامۀ از تمامت بزرگان قوم وزیری که همه تنخواه خوار ایندولت بودند در روز سلخ جمادی الاولی نزد سردار گل
محمد خان که در دازه خوا اقامت داشت حاضر آمده چون نوشته بودند که بعضی از هواخواهان دولت انگلیس
میگویند حضرت والا با معتمدای دیورند که در کابل رفته بود زمین وانه را بدولت انگلیس عطا کرده است
اگر راست باشد مردم وزیری از اطاعت پذیری دولت مذکوره ابا دارند و از سردار رفیع مقدار امید وارند که
از صدق و کذب این امر ایشانرا اگاه کنند تا فکری بکار خویش کرده راهی که صواب باشد پیش گیرند پس سردار
مومی الیه در پاسخ ایشان نوشت که تا کانون حضرت والا بیش از تقدیم و تعیین حدود و خطوط فاصله آگاه نفرموده
و اگر تصفیه حدود در بین دولتین بوقوع پیوسته انجام یافته باشد هر آینه کار گذاران دولت انگلیس سند فیصلۀ
انجام پذیر با لخط خاص و مهر شرافت اختصاص حضرت والا حاصل کرده بدست خواهند داشت والا گفتار
ایشان را مخاطبی نپنداده راست نباید پنداشت و آنگاه که این امر از عریضۀ سردار گل محمد خان و خلیفه نور محمد
خان وقایع نگار با مجذور بحضرت والا مکشوف گشت هر دو تن را فرمان فرستاده نگار داد که بمردم وزیری بگویند
که غیر از هردو موضع در مده و برمل دیگر مواضع مسکونۀ قوم وزیری و دوری و مسعود متعلق بدولت انگلیسند
زیرا که مردم طوایف مذکوره از چار ده سال است که حضرت والا را رنجیده خاطر ساخته هر چند بایشان
اظهار از خودی و هم دینی وقومی کرد گوش بگفتار سعادت آثارش نداده و هر قدر اندرز و نصیحت فرمود
نشنیدند پس ناچار ملك ایشانرا بدولت انگلیس وا گذاشته حالا بخود میدانند و کار ایشان و حضرت والا بدون
از مردم در مده و برمل وغیره که اینطرف خط فاصله افتند در امور دیگر عموم که انسوی خط باشند مداخلت
نمیکند و چون تا کنون تعیین خط فاصل و نصب علایم منقضه نشده و هنوز حد جانبين نيك معلوم نبود
حضرت والا در ذیل کلمات مذکوره بخامۀ خاص رقم کرد که اگر فرستادۀ مردم وزیری باز نگشته
باشد سخنان فوق را زبانی باو بگوید والا بچند تن از بزرگان مردم وانه از طرف خود بنویسند و همدرینایام
اخفای سید محمد رشید نام بغدادی که قاری کلام الله شریف بود از راه کنور هند بعزم واراده تقبیل


( ٩٥٦ )

(جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

سدۀ علیا وارد جلال آباد گردیده و نزد محمد گل خان جبار خیل اقامت گزیده بعریضۀ عریضه سپهسالار غلام
حیدرخان اجازت آمدن کابل خواست و حضرت والا در روز دوم جمادی الثانیه سپهسالار را ارقام نموده اعلام
فرمود که شما را چه شده هیشخصیکه از مملکت و دولتی بتغییر لباس و زبان آمده و از راه مقصد و مدعائیکه دارد

(۱) مراد داخل اینمملکت شده و به بیان خود ستائی خویش را در نظر شما بزرك جلوه میدهد و اینقدر نمیدانید که اگر این
از پیرصاحب شخص یاغی یی بزرك و دانسته یی بود چرا کلید قفل دروازۀ مزار فیض آثار جناب پیر (۱) صاحب را که نزد
حضرت شیخ
عبد القادر شما اظهار کرده است باخود می آورد و شهر بشهر وملك بملك گردانیده از يك دولت بدیگر دولت بهوای نفس
جیلانی قدس تردد و گردش میکرد و شما اینگونه مردم را نمی شناسید و حال آنکه خدا داناست که بچه مدعا امده خواهد بود
الله سره باری او را بورو د اینفرمان از خاك ایندولت بکشید که کلید دروازۀ حضرت ( غوث ) الاعظم علیه الرحمه را
العزیز که در نمایش رسانیده دروازه اش را بروی زوارانش چنانچه بسته است نه بندد و سپهسالار او را از جلال آباد بجانب
بغداد شریف پشاور اخراج کرد و خونی که از شنوار چنانچه گذشت وارد جلال آباد شده بود از انجا راه اسمار بر گرفته
فون هستند
میباشد چون در موضع شیوه کنیز شد شاه مردخان و حاجی نامان بزرگان مردم ابله سکنه شیوه را که با هم از در نزاع
بمأمور شدن محبیده و چند تن را مقتول و مجروح کرده بودند چهار هزار روپیه جرم کرد و محمد صدیق خان حاکم آنجا را
خواجه میران امر تحصیل نمود و از آنجا در اسمار شده بکاریکه داشت قیام ورزید و مقارن ایحال در روز پنجم جمادی الثانیه
بدار الخفانه میرزاخواجه میران خان یسنی بواسطه میرزا محمد حسین خان سنجنی بمنصب مهتممی پست خانه اسلامیه پشاور
پشاور مأمور گردیده میر محمد علیخان بفرمان طلب بنام سنجنی و فیضه حسابش در کابل خواسته شد و همدرینوقت
مشمول
الطاف شاهانه
شدن بزرگان
هزاره بهسود

شرح حال
هزار کانیکه
که بدره
صوف پناهیده
بودند

دوست محمد نام جبارخیل که بدخواه و معاند دولت بود و بطریق شرارت می نمود گرفتار دست هوا خواهان
دولت شده محبوس در کابل امد و داخل زندان گردیده در روز هفتم جمادی الثانیه محمد یعقوب خان حاکم لغمان
را فرمان رفت که شغنن از نوکران او چون محمد امین و امانخان وعلا محمد امین ونورگل و سر فراز و يك نفر سید
و غلام را گرفتار نواز لغمان رهسپار کابل کند چنانچه او همه را بدار السلطنه فرستاده داخل زندان سیاست
شدند و همدرین ایام بعضی از بزرگان هزاره بهسود که در وقت بغاوت و شرارت هزاره خدمت کرده سند تصدیق
از حاکم بهسود وافسران نظام حاصل نموده بودند در قلعه هاشم خان بشرف استان بوس نایل و واصل گشتند
و حضرت والا در نوازش روی ایشان گشوده از عطای خلعت و تعیین تنخواه مفتخر وسربلند ساخت چنانچه
هزار روپیه جهت ترمیم قلعه ارباب حسن چوپان که اشرار هزاره از سبب اقدامش بخدمت دولت خراب کرده
بودند از خزانه عنایت نمود و هم هزار روپیه نقد و چهار خروار کابل گندم برای او و دوصد و چهل روپیه
برای غلام حسن دولتشاهی و چار صد روپیه برای سید محمد امین و صد روپیه برای ارباب جمعه وهشتاد روپیه
برای قربانعلی عم حسن چوپان و هشتاد روپیه برای درویشعلی پسرعم او وهشتاد روپیه برای غلام محمد پسر
عم دیگر اوو هزار و چارصدروپیه برای محمد بيك عم دیگر حسن چوپان وهشتاد روپیه برای رجبملی برادر حسن
مذکور وششصد روپیه برای سیاف قوم بهلول و دوصد و چهل روپیه برای محبعلی قوم دولت پای وششصد روپیه
برای محمد حنیف قوم قنبر علی و یکصد و بیست روپیه برای سعید محمد برادر محمد حسن و دو صد و چهل روپیه
برای فیض محمد قوم خالقداد وصد روپیه برای خداداد قوم التمور وششصد روپیه برای ارباب عاشور و یکصدو
بیست روپیه برای خدابرحم جمله پنجهزار وهشتصد وهشتاد روپیه نقد و چهار خروار گندم غیر از
هزار روپیه که برای مرمت قلعه حسن چوپان بخشود تنخواه سالیانه معین فرمود و هر کدام را جداگانه
رقم تصدیق خدمت بیاد کار نگار داده تفویض کرد و همدرین هنگام حاجی محمد علی خان خسبر زاده
قاضی سعدالدینخان که از راه عناددت دولت فرار هند شده و بشفاعت شیوخی سواتمرش قرین عفو گردیده پس
از مأمور شدن شفیع مذکور بحکومت هرات بحکومت دره صوف سر افراز وممتاز گشته بود اگاه شد


(٩٥٧)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواريخ)

که جمعی از فرومایگان هزاره دایزنگی از واهمه جان در بین هزاره دای میر داد تعلق اکبریك وخاك محمد بيك وملا
باقر بيك پناه گزیده اند بنابران باشرف علی و داراب علی و امام قلی و فیض محمد و غلام نیاز زاده دست گیر نمودن
هزارگان مذکوره بر گرفت وصدرن میروزن و پسر و دختر از نزد دایر بيك پسر ملا باقر بيك مذكور وعلى محمد
بيك مزبور بدست آورده همه را محبوس کرد و حضرت والا که کدخدایان منطقه حاجی محمد علی خان را از سبب
آنکه با کدخدایان مذکوره که هزارگان در نزدایشان جای گزیده بودند عناد داشتند و عریضها بشکایت یکدیگر
ارسال پایه سریر سلطنت نموده و می نمودند خصم آنها پنداشته رجوع رفع تهمت آنرا که هزارگان را جاو
بکابل
پناه داده بودند بولی محمد خان بمیز فرمود و محمدر خلال ابدال سردار شیرندل خان هفده تن از دشمنان تیمرخان
فرستادن
وزیری را که بقتل او اقدام کرده چنانچه گذشت گرفتار ساخته بود بدوصد و دوازده تن از جوانان قوم چغارانی
سردار
که برسم گروگان گرفته بود بفرمان طلب مصحوب خاشمر نجان کپتان کبیل درگاه عالم پناه نموده نظری گروگان شیرندل خان
داخل فوج پیاده نظام بدرانی شده خصمای تیمرخان تفویض زندان بان سیاست گردیدند و مقارن انجمال میر عطا
دشمنان
تیمر خان را خان جنرال يك جلد كلام الله شريف كه سی ورق وهر ورقش یکجزو وبغایت خوشخط وخوانا و ازترزنان
هزاره بدست او آمده بود با دو قبضه شمشیر جوهر دار ایرانی که شایان کمر بزرگان و آنرا نیز از ترزنان هزاره
گرفته بود ارسال پیشگاه سریر سلطنت نمود و چون از اشیای عمده نادره بودند مقبول نظر عاطفت گستر
ذکر کلام الله
حضرت والا گشتند و همدرین وقت مکتوبی بنام برتر کان مردم طوری سکنه کرم باینام سردار محمد ایوب خان
سی ورق که
بانواب ناصر علیخان قوم قزلباش مقیم لاهور که سلطان احمد خان بن علیجانخان شکوه از بند ولت نوشته بود هر ورق آن
یک جزو بود از دست محمد عظیم خان و عبدالله خان وعبدالحسین خان قوم طوری شلوزان بدست کار گذاران پایه سرير امارت
افتاده وبحضور انور رسیده سلطان احمد مذکور با محمد سرور برادر زاده اش محبوس گردیده بپامیا، رسیدند و تمام
ملاك ومال ومتاع وسرايش را ضبط محكمه کوتوالی کردند و چون مکتوب مذکور بمشاهده تیفتاد که بنام کدام يك
ضبط شدن
از معاندین دولت رقم کرده بود برسبیل تردد ثبت کتاب شد و محتمل که خطای بزرك كرده بنام یکی از کسانیکه
ملك ومال
رقم شد نوشته باشد که سزاوار قتل و غارت وضبط شد و همچنین زمان شاه نام قوم وردك وعبدالرزاق خان داماد سلطان احمد
(ملا رمضان خان مفتی) وغلام رسول خان هم او بنام اینکه از راه عداوت دولت احوال خرابی و آبادی مملکت
خان
وشئون نيك وبد سلطنت را در راولپندی بسردار محمدایوب خان خبر میدهند وازاو مكتوبات مفسدت آيات
مخالفان دولت می آورند گرفتار سلاسل واغلال محکمه کوتوالی گردیده چون بعضی از مکتوبات آورده کی
شرح حال
ایشان بدست هواخواهان دولت و خدمه سلطنت بمثابه مکتوب سلطان احمد خان افتاده بود مال و متاع ایشان ضبط
بعضی از
گشته خودایشان بیاما رسیدند (و ملا رمضان خان) خسر عبدالرزاق خان را که در نزد شهزاده آزاده سردار خائنان دولت
حبيب الله خان رتبه و مقامی و اعزاز و احترامی داشت بسياق (لا تزر وازرة وزر اخرى) هيچ آسیبی نرسیده
قدرش کاسته نگشت تا که بمرد ورحمت حق پیوست معزز ومکرم بود وهم در روز نوزدهم ماه جمادى الثانيه
حضرت والا حكام ملکی وافسران نظامی مقیمی هزارجات را از مأمور شدن پادشاه گل خان نائب فراشخانه پادشاهی مأمور شدن
نائب پادشاه
فرمان کرده نگارداد که مشارالیه از راه ناهیس وتفتیش میران ومیرزادگان وسیدان و کربلائیان وزواران مردم
گل خان در
هزاره که در نفس الامر اقوم بزرك از فتنه جوئی آنان خراب و یباب شدند وارد میگردد و آنها را که خود را
هزارجات
در بین عموم قوم پنهان کرده بدست آورده محاکمان و افسران سپرده رسید حاصل میکنند وایشان همه را کبیل
کابل میدارند تا هر کدام که لایق وقابل خدمت دولت باشد بنوکری مأمور گردد والا همه را در اطراف مملکت پراکنده بكابل آمدن
زمین برای زراعت از دولت عنایت شود که دیگر فتنه نکنند زیرا که ایشان دشمن هزاره وافغانند و این نفاق را مه تران بغران
ترزکان
در بین هر دو قوم ایشان انداختند باید که در ملك نباشند وایشان نیز در فرستادن آنها بكابل بايد كسالت نورزند
ومقارن اینحال دو تن دختران باقربيك ويكر تن دختر حسين على بيك که بدست قاضی سر بلند افتاده بودند بفرمان هزاره


(٩٥٨)
(۱)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
طلب در کابل آمده داخل جاریه خانه دولت شدند و هم درین وقت يك عرابه (۱) عرق کافور که با سیاهه ترکیب اجزای
مشمول
شرح شرارت
منع طبابت آن میر محمد اسحق خان طبيب ويك تخته میز پوش از مزار شریف هدیه تسهیل درگاه عالم پناه نموده بود
و جراحی
شرف وصول محفل حضور یافته باعث انبساط خاطر اقدس گشت و در روز نوزدهم مزبور ماه مذکور برای او
رقم فرمود که از مهارت شما در فن طب خرسند شدم زیرا که از دست طبیبان حضور کاری بصدور نمی پیوندد
مراحم ملوکانه که باعث خرمی خاطر ما باشد و چون اوان اجریا از قوه بفعل آورده اجراست که تاواه شش ماه از سال خودرا
شدن میر محمد که تا حال از سردار محمد عزیز خان حکمران ترکستان گرفته با میگیرد از خزانه دولت گرفته رهسپار کابل شود
اسحق خان
طبيب
تا در رشته کافی در امور معیشت و مؤنتش نهاده اید چنانچه در پایان کار مشمول عواطف شهریار عدالت شعار
گردید و هم در بنوقت یارو نام وردك با محمد اسمعیل خان حاکم در باب علوفه سپاه نظام مقیم غزنین که برقوم
وردك وغيره اقوام تحت حکومت غزنین حواله شده بود ستیزه با صا ك گفتگو کرده در پایان کار از خوف سیاست
یار وی وردك پادشاهی با حاکم مذکور قرار داد که از دیگر مواضع غله خریده بفوج غزنین برساند و محمد اسمعیل خان نپذیرفته کار
به پیکار کشید چنانچه سکندر نام امان خیل که در قفای یارو بپا ایستاده بود دست بگشاد دادن تفنگچه که با خود
داشت برده خواست حواله حاکم کند و حاکم چیره دستی نموده تفنگچه و سیلاوه او را بقهر وعنف بگرفت
و حاضران از مشاهده ایحالت حاکم را سنگ باران کرده گرد نزاع از میدان جنك برخاست و باهم زد و خوردی
نموده از هم جدا شدند و هر كدام براه مقام خویش بر گرفتند و جنرال میر عطا خان از ماجرا آگاه گردید.
شهباز خان رساله دار را از غزنین فرستاده امر کرد که یارو و یارانش را حاضر کند و او شانزده تن از بلوائیان
را گرفتار ساخته چون یارو و برادرش با چند تن از بزرگان قوم وردك راه داد خواهی جانب کابل بر گرفته
حاضر در بهار شهزاده سپهر وقار سردار حبیب الله خان شده بود که حرکت ناسزاوار خود را مخفی داشته
از بیداد حاکم داد زن بدست نیفتاد لاجرم همان شانزده تن را نزد جنرال میر عطا خان حاضر کرده او همه
را در زندان انداخت و محمد اسمعیل خان را با بزرگان وردک از راه تحقیق نمودن این امر در غزنین طلبید و از
جمله عبد الغياث خان و محمد الله خان بزرگان میردم کوره و حبیب الله خان دندك و مير علم خان افغنی و جبار خان تکیه
و غلام نبی خان تنگی و شیر جانخان پتان خیل و محمد دین و ملا مهربان و محمد يقين بامان بمواجهه گرفتار شدگان
مذکوره گواهی برا نها ویارو و برادرش وفضل الدین خان برادر جلال الدینخان و محمد حسن گچ قلعه و كلندار
حیدر خیل و الف خان تره خیل داده گفتند که این شانزده تن با اسامی مذکوره و جمع دیگر تن بسلاح از دسته
نزد حاکم حاضر شده او را سنك باران کردند و جنرال میرعطا خان پس از گواهی دادن خوانین مذکوره هر شانزده
تن محبوس را با فضل الدين ومحمد حسن وكلندار والف خان وگرچه اديبك بن میرناصر بيك هزاره دای زنگی
که در تزش بود بفرمان طلب در کابل فرستاده از جمله یارو را بامر حضرت والا بدار سیاست کشید دیگران داخل
زندان شدند و در این ایام حال از عریضه وقایع نگار منزل د که جانی رای والا شد که میرزا خواجه جان نامی
و اهتمام
در موضع مذکور بامر باج گیری مأمور گردیده و در حقیقت مفلس بوده اکنون بیست هزار روپیه را در لعل
حضرت والا
بوره وغیره مواضع زمین خریده است و حضرت والا در روز سلخ جمادى الثانيه سپهسالار غلام حیدر خان را
در باب وجه
بیت المال
فرمان فرستاده نگار داد که تحقیق و تفتیش لازمه را بتقديم رسانیده هرگاه واقعاً زمین از وجوه دولت خریده
شرح انضباط
(۲)
و در اصل مفلس و نادار بوده باشد زمین و مال و متاع او را ضبط کند زیرا که او از نادانی خود حق مسلمانان
را متصرف شده میداند مشمول الذمه نباشد چه شبیه غافل و از شاد جاهل وكذا (۲) وكامل جهودص بپادشاه عادل
کا ماخذ كامل لاز مست اگر چنانچه بازپرس وجه بيت المال را نه کردم مجنان در نزد عمال جاهل وضابط غافل بگذارد و احیای حق
بمعنی ناقص و اماته باطل نکند هر آینه خداوند باك در عقبی مواخذه اش خواهد كرد و در دنیا خزانه بيت المال از
و ناتمام
وجوه مستحقه خویش تھی گردیده ملت ومملکت دست خوش ذلت وغارت خواهند شد.
و سپهسالار امر پادشاهی را در محمل اجرا آورده پس از تحقیق کشف و به ثبوت پیوستن انکه


( ٨٥٩ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
از وجوه بیت المال بخواجه جان زمین خریده است همه را ضبط نمود و محمد بنوقت قاضی مشکو بزادن قاضی میر بدل
خان بدون سند دولتی باشخاص رفیق در ممالک خارجه بود برهداری میروح داشته بملکت از راه سفر حج در راولپندی
نزد سردار محمد ایوبخان و کسان قاضی عبدالسلام معاندان دولت شده و از احوال مملکت و سلطنت راست و دروغی
بآنها گفته بعد بارادهٔ اینکه رفتنش را در نزد خصمای دولت از کار کنان سلطنت مخفی دارد بهمان مخوم مکهٔ معظمه
در ممبئی رفت و ماجرا از عرایض وقایع نگاران راولپندی و ممبئی بگوش راست نیوش حضرت والا رسیده قاضی
میربدل خان و پنج نفر ضامنان او را که در محکمهٔ رهداری ضامن شده بودند محبوس فرمود و بعد از مدتی که در زندان
روز بسر بردند شهر یار جرم بخش خطاپوش همه را عفو فرموده رها نمود و هم در خلال احوال مذکوره ۱ کتر از
ترکان قزلباشیهٔ قندهار را بنابر رفت و آمد در نزد میرزا محمد تقی خان خادم دولت انگلیس که بوقایع نگاری آنجا
قیام و اقدام داشت حکمران قندهار گرفتار زندان سیاست کرد و رفته رفته دست باهل حرفت بازاز دراز نموده
محمد صادق بزاز (۱) و صفدر زرگر و محبعلی خیاط و مراد علی بقال را مأخوذ داشته محبوس کرد و کار بجائی رسید که
مردم قزلباش قندهار میرزا محمد تقی خان مذکور را در کوی و برزن (۲) و بازار که در وقت عبورش بدیدار میپیوست
دشنام داده میگفتند که از نام نامعادت فرجام او گرفتار شکنجهٔ عقاب و عذاب میشوند و او از بفحامله ترلا کرمش
کرده بخانه نشین و زاویه گزین شد تا که حسام الدینخان کوتوال قندهار در روز غرهٔ ماه رجب عریضه نگار پایهٔ
سریر سلطنت شده معروض داشت که سردار عبدالله خان نائب الحکومه آحاد و افراد مردم قزلباشیه را گرفتار
زنجیر اتهام ساخته و رشوت گرفته بمحرمها میدهد چنانچه من چهار تن بزاز و زرگر و خیاط و بقال را که بتهمت
گرفته بود چون رشوت ندادند بکابل روان نموده هشت تن دیگر را که بهمین نام محبوس کرده بود رها داده است
و هنوز حکمی در بابیاب از پیشگاه سر یر سلطنت صادر نگردیده بود که میرزا محمد تقی خان بستوه آمده عرض بردار
پایهٔ اریکه امارت شد و حضرت والا از عریضه واغشتهای خود او ازامنی و عقار و سرائی را که در قندهار داشت
از وجه دولت خریده او در شالکوت رفت و بجای او سیدی از اهل هند چنانچه بپایهاز جانب کار گذاران دولت
انگلیس مأمور اقامت قندهار گشت و رفتن میرزا محمد تقی باعث امن و امان قزلباشیهٔ آن دیار شد و از ینموی نایب
پادشاه گل خان در روز سوم ماه رجب داخل هزارهٔ جاغوری شده با اینکه آنمردم بغاوت نکرده طریق خدمت
دولت سپرده بودند یکصد و نود و هفت نفر از بزرگان ایشانرا بنام فرستادن کابل شش دوز قید کرده بعد همه را
بکمیدان محمد حسن خان مقیم سنگماشه سپرده رسید حاصل نموده امر کرد که ایشانرا بکابل گسیل کند چنانچه او
همه را در کابل فرستاده در پای کار چون خدمت کرده تصدیق آنرا بخط بومهر افسران سپاه نظام بدست داشتند
حضرت والا همه را از عطای خلعت و رقم تصدیق خدمت دلبجای آورده باز بوطنشان گسیل و رخصت مراجعت داد و نایب پادشاه
گل خان پس از تفویض آنان بکمیدان مذکور محرم نام قصیر القامه دین کرم نامی از مردم سکنهٔ موضع خرکتی
را که بنوفوت طولو قامت آن بود و از عجایب روزگار می نمود بکابل در پناه علم پناه آورده باعث تماشای خلق شد و حضرت
والا در سالی دو صد و چهل روپیه تنخواه برای او معین فرموده و زنیرا از اسیران هزاره بداده سرائی از سراهای
ضبطی عنایت کرده پسری از وی بچه (۳) کامل انسان مستوی الخلقه از زوجهٔ مذکوره خدایش عنایت کرده چون
بقرار تنخواه جیره از کارخانه طبابخی پادشاهی برای او مرحمت شده بود و هم بزرگان کابل از مرد و زن بمحض تماشا
نقد و جنسی بوی عطا می نمود روز معیشت و مرگانش بوسعت میگذشت تا که بعمر افزون از شصت سال بمرد
و پسرش بسن رشد رسیده در موطن پدر خویش رفت و هم در خلال وقایعیکه بشرح رفت خان محمد خان خزانه
دار شاهی که حضرت والا یش در فوج غلام بپایهٔ افسری رتبدی تومانه داده بود از تکانیدن توپی که در وقت ده
بگ یک برسپل مشق کشاده میداد هلاک شد و همدرین هنگام میرزا محمد یوسف خان سرجان میجر درباغ مقیم
پادشاه حبه امتحان بارود بکار حضور شهزاده سپهر وساده سردار حبیب الله خان شده و در وقت امتحان آتش از
درجه بر جسته در بشقابی که بارود بود افتاده روی او از صدمهٔ آتش بارود بسوخت و آسیبی دیگر از شین وعیب

شرح حال
قزل باشیهٔ
قندهار
(۱)
جامه فروش
(۲)
کوی و برزن
کوچه و محله
دست بردن
نایب پادشاه
گل خان به
گرفتار
ساختن بزگان
هزاره
(۳)
بچه
با كسر با
التشديد نون
و جين مروم
هلال شدن
خان محمد
خان
(٤)
تز قیدن
مبدل
تز کیدن
بمعنی شکافته
شدن ۱۲


( ٩٩٠ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
در ده یش نرسیده و از آنسوی نائب پادشاه گلخان شصت و شش نفر دیگر از مردم قوم آلۀ جاغوری و سی و هفت تن
از زیرکان هزاره قلندر را با مجموع یکصد و سه نفر بودند غیر از کسانیکه تسلیم کیدان محمد حسن خان کرده بود گرفتار
ساخته سپرد سعید محمد خان حاکم جاغوری نموده راه مالستان و میرآدینه را گرفت و هر سه تن از اشرار هزاره را که تغیر لباس
کرده خود را بپادشاه خواندم نهاده بودند گرفتار کرده نزد جنرال شیر محمد خان در ارزکان فرستاد و و او کسبیل بابل داشته هر سه
تن را بدار سیدند و همدرین وقت مکتوبیکه محمد شریف خان پسر والی میمنه با زردکان متمرده انجا که در وقت بغاوت
ایشان نزد میران قلعه جوی هزار مفرستاده از معاونت خویش مژده داده دلالت بر عدم اطاعت کرده و بدست هواخواهان
دولت افتاده بود بمطالعه ساطعه حضرت والا رسیده در روز سوم مذكور ماه رجب جنرال غوث الدینخان مقیم میمنه را
فرمان فرستاده و نامهای کسانرا که در مکتوب مذکور خاتم نهاده بودند نگار داد هامر کرد که همه را گرفتار
و رهسپار کابل سازد و هم درین روز از حضور انور والابرای هفتاد و دو تن زنان و دختران و پسران میران هزاره که
شوهران و پدران ایشان بیاسا رسیده بودند در ماهی دوصد و نود و پنج روپیه و نصف یکر و پیه اضافه از جیره مأکول
موقوف شدن و ملبوس ایشان جهت چوب و زغال مقرر و معین گردیده هم در روز نهم ماه رجب فقیر محمد خان بن سردار محمد ناصر خان
سردار محمد مرحوم و محمد حسنخان بن سردار محمد عثمانخان مغفور از تغیر سردار محمد یوسف خان بن امیر کبیر خط سیر که مبلغ
یوسف خان گزافی از دفتر سنجش بمساعی سنجشیان کابل از در کلت مصارف روز ورود موکب همایونی در کابل و جلوس
از سره گی میمنت مانوسش بر تخت امارت و تنخواه سواران کشاده و خوانین فراه و حلاج واقعا میکه در زمان حکومت
ماشین خانه فراهش از مال دولت بمردم داده وصرف کرده بود روی روز افتاده چون سندی در مصار فیکه آورده بود بیرون
از دست دفتر بدست نداشت او را مجری نداده حواله کردند و از سر کردگی کارخانه بخار معز ول گشت آندوتن مامور
سر کردگی کارخانه موصوف شدند و از جمله تنخواهیکه داشت و از دولت میبردسی و شش هزار آن بکفارۀ خود
سربیکه کرده مال دولت را بدون سند پادشاهی صرف نموده بود کاسته شده دوازده هزار آنرا حضرت والا
همچنان برحال گذاشت و چون اکثر ایندوازده هزار را نیز قرض دارانش میبرد روز کارش چنان بذلت و تنگی
معیشت کشید که با وجود شهزادگی و نسبت عمی که بحضرت والا داشت بزرگی از مردم قابل ندید که بخانه آن
از در طلب قرض نرفت تا که لطف شهر یار نصف آئین اعلیحضرت سراج الملة والدین شامل حالش گردیده از افزو
دن تنخواه روز کارش راقرین وسعت و رهین احسان و مرحمت ساخته از ذلتش چنانچه در جلد چهارم رقم خواهد
عزم نهضت گشت رهانید ه اهنگام وفات بکمال فراخی معیشت روز زندگانی بسر میبرد و همدرین هنگام حضرت والا سفر
فرمودن مو جلال آباد را تصمیم عزم کرده سپهسالار غلام حیدر خانرا فرمان کرده رقم نمود که برای اردوی معنی تهیه علوفه
کب شهزاده نموده در منازل عرض راه آذوقه آ ماده و مهیا کند اما از سبب بعض امور مهمه فسخ عزم کرده در روز دهم
ازاده سردار
حبیب الله خان ماه رجب مبین فرزند ارجمندش شهزاد ه ازاده خردمند سردار حبیب الله خانرا پیش خوانده نیک بنواخت و امر رفتن
جانب جلال در جلال آبادش کرد و سپهسالار غلام حیدر خان را از شقه کشاو ا مهمان ساختن و ایالت عالیات شهزاده رفیع درجات
آباد آگهی داده رقم فرمود که چون باو گفته شده بود که اعلام نصرت التسام از راه اهتمام انتظام مهام جلال آباد
و نظم و نسق امور جمهور ایام ورتق وفتق سرحد و ثغور انموضع و مقام شقه کشا و تشریف فرمای آن بلدة
مینو نهاد شده ایام زمستان را در باغ و بوستان رسم قشلاق بسر خواهد برد اکنون از کثرت گرفتاری در امور
ضروریه دولت و مملکت که پیشنهاد خاطر سعادت دستور است زمان فراغت واو ان سیر گل و استراحت و تفرج
و طی مسافت را فرصت حاصل نگشت که پرتو نزول در انجا افگنده بساط انبساط گسترده اید لاجرم فسخ عزم دست
داده شهزاده از جمند سعادت مند سردار حبیب الله خان مأمور انحا گشت و عنقریب واصل خواهد شد و شهزاده
ممدوح از امر حضرت والا که بنام جلا لت فرجا مش شرف صدور یافت بخرمی و بشاشت هر چه تمامتر تهیه
سامان و اسباب سفر پرداخت و ساز وبرك شاهانه ساز نموده چنانچه بیاید با در حلقه رکاب ظفر انتساب نهاد


( ٩٦١ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

در گرفتن انگلیختن با بو عبد الرحمن ومحاربه سر حد داران با مردم علیزائی

فتنه کردن و تحريك
مفسده نمودن بابو عبد
الرحمن

(۱) بفتح سين وسكون را وكسره كاف بطريق اماله وسكون پاى مجهول وفتح تا وكسر را وسكون پاى محاله وفتح لام وسكون پاى معروف و بلفظ افغانى نام موضعی
شرح وجوه قضا پای ترکستان که از دفتر سنجش حواله شده بود
شرح خسارت میرزا نیاز گل نام
صدور اشتهار بنام قضاة امصار

وهمدر خلال احواليكه رقم كشت بابو عبد الرحمن نامی از خدام دولت انگلیس بعزم اینکه فتنه روی کار آرد لعل بيك وامل كي وكوه نورنامان را با پسران سید و خان میران زائی از میمنه سکنه موضع سرکی(۱)تریلی بایذا و آزار زارعان اراضی زر خرید ایندولت واقع موضع مذکور برانگیخته و میجر نور علم محافظ بندر ريك آگاه کردیده کس فرستاد و پیام داد که مزاحم حال زرگران و آب و زمین ایشان نشوند و ایشان پیام او را وقعی نگذاشته بتحريك بابو عبدالرحمن پاسخ دادند که پس ازین آب را از کشت زار دهقانان افغانیه بازداشته هرگز نخواهند گذاشت که زراعت خود را آبیاری کنند و هنوز این امر بیپای نرفته در تحت مذاکره ومقاوله بود که محمد اکرم خان حاكم كدني باقاضی محکمه شرعیه آنجا وصدباشی خیرالله خان و بیست تن پیاده ساخلو وهشت نفر خدمه خویش راه حصول محصول وعشر مردم سکنه چین مرغه پیش گرفته چون و اردا نجاشدند مردم قوم علی زائی از دادن باج و خراج سرباز زده تمرد ورزیدند و نیم ساعت با هم بمحاربت بسر برده بعد غلبه اتیان تفنك بان زهر تت کشان فرار کوه و شده دو تن از ایشان اسیر و دستگیر گفتند و محمد اکرم خان با یارانش باز گردیده در قریه جمعه خان ترکانیان فرو کش کرد و پس از سه روز از آنجا نیز بر خاسته در قریه خیل قاضی شد و متمردین علیزائی سرباز زدن را از حکم پادشاهی موجب سخط و غضب الهی دانسته از راه امانت نزد محمد اکرم خان امده وجوه دولت را که بر ذمت ایشان بود تمام ادا نمودند وهمدو تن اسیر خود را گرفته با خود بردند و انگاه که ماجرا از عریضه حکمران قندهار حالی رای و الا شد در روز چهاردهم ماه رجب اورا فرمان کرد که از طرف خود باجنت بلوچستان مکتوب فرستاده نگار دهد که بابو عبد الرحمن را از برانگیختن اشرار سکنه نواحی موضع سرکی تریلی باز دارد تا بواسطه مذاکره جزئی مخاطره کلی در بین دولتین واقع نگردد چنانچه از نوشته حکمران قندهار اجنت بلوچستان رفع اشرار اشرار کرد وحضرت والا در ازای این رفتار آدمیت آثار دوستانه او در پلان کار از امتدحا والتماس دولت انگلیس کار بز واقع موضع سرکی تریلی را بدولت موصوفه واگذار شده منت نگذاشت و همدر روز مذکور ماه رجب که حکمران قندهار را فرمان مکتوب فرستادن باجنت بلوچستان رفت سجل ارسالی سر دفتر تحویلات تر کستان مشتمل بر مبلغ هفتاد و پنج لك و پنجاه هزار و نهصد و هفت تنکه از درك بقایای آتصفیحه و سامان که از دفتر سنجش کابل روی روز افتاده حواله شده و تا انز بعهده تعویق افتاده و بوصول نپیوسته بود بمطالعه ساطعه حضرت والارسیده سردار محمد عمرز خان حکمران آنجا را فرمان شد که از حصول و عدم وصول وجوه مذکور که مردم آنجا اظهار حواله ناحق وعدم قبول کرده اند مفصل و مشروح معروض دارد که از حواله حق و ناحق آن استحضار حاصل کرده و در پلان کار چون سنجشیان کابل همه را حق گفتند اکثر آن بوصول رسید و مقارن اینحال پنجاه و چهار نفر از مردم هزاره دای زنگی هم واحدی بیست روپیه و بی مکتوب يك میرزا نیاز کل نام نویسنده و عامل بكاولتك داده سندر هداری بخط و مهر او حاصل کرده از راه فرار وارد اندخوی شدند و خواستند که از نهر جیحون عبور کرده داخل خاك طيوقية دولت روس شوند اما میر ابوطالب خان ایشانرا گرفتار و محبوس کرده و سندات راهداری همه را که میرز انیاز کل داده و روپیه وبرك گرفته بود ضبط نموده ارسال کابل نمود و حضرت والا نظر ب شرارت مردم هزاره میرزا نیاز کل را هیچ نگفت ولكن خود او از اعمال و افعال زشتیکه در نهاد داشت و از قوه بفعل آورده در پایان کار کر فتار سلاسل واغلال سیاست شد و همدر روز چهاردهم مذکور ماه رجب اشتهارات عدیده بتعداد قضاة واهل افتاء امصار وولايات همه بيك عبارت ومشتمل بر چهار شرط شرف اصدار وعز اصدار یافته از حضور انور فرمان رفت که از شروط چار کانه مندرجه اشتهار عهد نامه بخط خود نکار داده و بخاتم بر نهاده ارسال دار الانشای پایه سریر سلطنت نمایند که هيچيك از شروط را فوت نکرده مواظب اجرا و اجرای آن باشند و الا سزاوار ضبط و قتل گردیده بمکافات نقض پیمان خویش برسند شرط اول بر طبق احکام مندرجه کتاب اساس القضاة که از جانب دولت بهر کدام تفویض شده


( ٩٩٢ )

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

رفتار کرده طریق خلاف و انحراف نورزند والا سزاوار عقاب و عذاب سیاست سلطنت باشند دوم از احدی
رشوت نگیرند و تحفه و هدیه از هیچکس نپذیرند والا سزاوار قتل باشند سوم هرگاه حاکم بکسی ظلم و ستم کند
قاضی و مفتی جور او را معروض حضور بدارد تا مراسم سیاست بروی کار آورده از حاکم بازخواست شود چهارم
از حوادث و عوارض و واردات و صادرات خیر و شر و نفع و ضر که باید و واصل ولایت ورعیت شود که ابقاء
و اجرای آن منوط بشریعت و دولت باشد ایشان از کاهی آن آگاهی حاصل کرده مستمراً بکار کشان عتبه علیا

انتشار رسایل
و اشتهار مکالمه
حضرت والا
و دیورند

خبردهند والا در صورت اهمال و اغفال سزاوار عقوبت و نکال باشند و همدرینوقت رسالهٔ مکالمهٔ حضرت والا
کهبا سر ماتیمر دیورند فرستادهٔ دولت انگلیس بپای رفته و بامر طبع شده بود و وعده انتشار آن از پیش داده آمد
از مطبع برآمده در روز هفدهم رجب با اشتهار سعادت آثاری در تمام ولایت شرف انتشار پذیرفت و رقم شد که
درینزمان چندتن از منصبداران معتمد و معتبر دولت انگلیس که زبان بومی ایشان را خیمامعه زا کیپتن میگویند
از راه رسالت بشرف تقبیل سدهٔ علیای سلطنت نایل و واصل گردیده چون مخبر یار یافتند
اظهار مطلب اصل و مأرب فصل خویش کردند و آن این بود که در بین دولتین افغانشان
و انگلستان تجدید مودت و تشیید قواعد مواحدت را منعقد و مرتبط گردانیده متعهد گشتند
که مبلغین و هواخواهان دولتین متینین رسم و آئین دوستانه و یکجهتانه با هم رشتهٔ محت و سلسلهٔ مودت را مدام
محکم و مستحکم داشته باشند و از آنجا که منظور نظر آفتاب مظهر ما همیشه آرامی و نیکنامی رعایا و برایای سکنهٔ
ممالک ذی دیانت افغانستان بوده و هست که تمامت انام از خواص و عوام روز زیست خود را بر فاهیت و امنیت
بسر برده از دست برد حوادث روزگار در مهد آسایش باشند و پردهٔ عصمت دین و ناموس و آئین ایشان برحال
و استوار مانده عظمی در اقطار و وفقی در اقطار عالم حاصل کنند و سخنانیکه درین خصوص در بین جانبین گفته
شده و امضا پذیرفته بود لازم شمردم که بگوش هوش همه عشایر و احشام و اقوام خویش بدون کم و زیاد برسد که
حد و فاصله و داخلهٔ مملکت متوطنهٔ خود را نیک شناخته و دوست و دشمن را از هم تمیز نمایند پس همهٔ سوال و اجوبهٔ
را که در بین رفته بود درج رسالهٔ جداگانه مشتملهٔ چهل و هشت صفحه نموده امر چاپ کردم و از طبع برآمده
ارسال فرمودم که مطالعه کرده بمسامع آفاق مجامع بزرك و كوچك رسانید انتهی و همدر روز بیست و یکم رجب
المرتجب عبدالخالق خان مأمور فروش بادام که بلجاجت و خیانت او در نزد خواص و عوام پشاور مکشوف افتاده و از
حمله با شهبازخان مستاجر چوب ارچه چنانچه گذشت بتماد گفته و عناد نهاده بود نایب سرخام مأمور اقامت پشاور شد

از کابل جانب
جلال آباد
حرکت
کردن
شهزاده
حبیب الله
خان

< ذکر حرکت موکب سعادت کوکب شهزاده حبیب الله خان جانب جلال آباد >

و از پسوی چون سامان سفر شهزادهٔ آزاده کوهن درج جلال و اختر برج کمال محیط فضل و نوال مجمع حسن و جمال
سردار حبیب الله خان آراسته و پیراسته گشت بساعت سعد از روز بیست و دویم ماه رجب با در رکاب ظفر انتساب
بهادر و باسواره و پیاده نظام و خدام که از جمله مؤلف و محرر این فرخنده کتاب نیز فیض یاب رکاب سعادت اکتساب
بود و احشام و توپخانه و سامان پرویه نقد ( در حالیکه آسمان از شدت برف و باران سیم سپید نثار ذات شوکت مبالش
میکرد و سقای سحاب سرد اهش آب می پاشید ) رایات عالیات را یامن حضرت والا از کابل جانب جلال آباد شقه
گشا و آسمان سا فرموده مهبط مرحلهٔ اول منزل بتخاک را قرار داده و از آنجا در موضع سموچها بار و نزول
افگنده روز سوم زوالق افزای هرود که باران آب شد و در روز بیست و پنجم رجب زینت بخش سرزمین جگدلک
گردیده فرح افزای قلوب مردم نواح آنجا گشت و همدرینروز حضرت والا جمعه خان و رحمدل خان و امیر محمد
خان و محمد علی خان و بهرام الدخان کپتانان فوج نظام را که در محاربات هزاره جات خدمات شایسته بتقدیم رسانیده
بودند بمنصب کپدانی ممتاز و سرافراز فرمود و از انسوی شهزادهٔ نیکوخوی با اردوی منزل بونی خویش در موضع
سرخپیل وارد گشته روز بیست و هفتم ماه رجب در باغ نمله شرف وصول انداخت و سید عطا الرادون غلام حیدر خان طرخانیکه از


(٨٦٣)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) (سراج التواریخ )
از حضور انور والاچنانچه گذشت بغامش شرف اصدار وغز ارسال یافته بود از اسپار بلیغغار وارد جلال آباد گردید
و بعض امور را که برای روز ورود شهزاده در جلال آباد ضرور بود آماده کرده راه استقبال بر گرفت و در منزل
تپۀ شرف رکاب بوس حاصل نموده چون علیل و در بستر شهزاده روی باز گشت بسوی جلال آباد نهاده وارد
آنجا شد و شهزاده روز بیست و هشتم رجب موضع خربا باد را مضرب خیام اردوی ظفر التیام ساخته رحل
(۱) میت انداخت و روز بیست و نهم ماه مذکور با کوکبه و دبدبۀ شاهی اعلام نصرت فرجام را جانب جلال آباد (۱) میت
پرچم نما و شقه کشا ساخت و تمام سپاه نظام و اعیان و اشراف شهر و اطراف در حدود حوض انبار با کاو و گوسپند بفتح میم
خیرات و کیسه های زرنثار جهة تبريك مقدم شهزادۀ بزرگوار صفوف پذیره آراسته مراسم استقبال بپای بردند و کسر پای
موحده جای
و دعا و ثنای دوام دولت و بقای سلطنت ادا نموده و جنود مسعود شهزاده را خیر مقدم گویان مستودع راز تحفه شب کند را
و هدیه و صدقه و زرنثار که پیش کشیدند شرف قبول حاصل کردند بعد شهزاده در عمارت اندرون باغ شاهی بزم گویند
نزول افگنده بار سفر بکشود و رحل اقامت گسترده تنظم و نسق امور ولایت و عرض و داد مردم نزديك و دور
رعیت پرداخت و تا چندیکه بزرگان مردم سکنه شمال و جبال از راه سلام حاضر بار معدلت مدار میشدند بوجبه تحایف
و هدايا از اسپ و گوسپند و برنج دگر و شکر پیش کشیده شرف منظوری حاصل می کردند و شهزاده در داد کشوده
فرو ماندگانرا درون شاد کرد ز روز فرو ماندگی یاد کرد
بدر سینه را سایه بر سر فگند غبارش چمشاطه عارض بکند
و از دیگر سوی در خلال واقعاتی که رقم گشت ملا محمد سعید خان مفتی محکمه شرعیه تالقان با سعید احمد نام بخشبری قتل
و شیر دل نام نوکر ملا غلام محمد خان قاضی انجا بقتل قاضی مذکور اتفاق و اقدام کرده شبی سعید احمد و شیر دل ملا غلام محمد
مذکوران بتحريك و القای مفتی مزبور در خانه قاضی شده از بستر خوابش بمقتل کشیده در اندرون خانه اش خان قاضی
بکشتند و مقارن اینحال منشی محمد یوسف خان حاکم کهمرد و سیغان که از عرض و استغاثه رعایای زیر دستش بفرمان تالقان
طلب در کابل آمده و جود و ستمی که بمردم رعیت کرده و نقد و جنس زیاد بمصادره و بیداد گرفته و ضعفای رعیت عرض
کرده بود از انجا که اینگونه وجوه را حاکم سنده و سیله رعیت میدهد و به مردم رعیتی شاهدی غیر از مردم خود نداشته رحال شدن
و ذمة او ثابت نگشته از راه برحالی حکومتش در کهمرد و سیغان بازگشت و هم در ینوقت کمال خان بن تاجو خان اسحق زائی منشی محمد
که سابق مأمور حکومت بلخاب شده و از ظلم و ستمی که نسبت برعایای انجا کرده معزول گردیده و پس از محباش یوسف خان
چنانچه گذشت بامر سپهسالار غلام حیدر خان باسلحه گرفتن مردم هزاره پرداخته و جور وستم زیاد از قوم مغل بحکومت
کههردو
آورده چندی از زنان و دختران هزاره را با بیست هزار روپیه متصرف شده بود بفرمان طلب محبوس و مغلول سیغان
در کابل آمده بداخل زندان سیاست شد و در اثنای اینحال یکصد و هفتاد و يك راس مادیان و چهل و يك راس اسپ نریان
با چیزی اسلحه که از هیزم بیکل و قزغنه تو و شهیدان واق رباط بدست خدابخش خان حاکم بامیان پس از بغاوت
و اطاعت ایشان افتاده بود کیمپل کابل کرد و هم پیادگان ساخلوی مقیم یگاولنك كه سی تن از دختران و زنان هزاره را محبوس شدن
اسیر گرفته و از باب ملك يمين متصرف شده بودند بفرمان حضرت والاحو بردوختهای نفوذ فرستادند تا از صحبت کمال خان
احق زائی
حرام جنابتها از خدمت باز نمانند و همچنین هشتاد تن زن و دختری را که احاد فوج يسادله حواله داری تحت رایت
کیدان محمد حسن خان متصرف شده بودند بخانه های خود روان کردند و هم هفت رأس اسپ نره ماده و سیزده میل تفنگ
که از مردم هزاره بدست قاضی سر بلند خان امده بود ارسال کابل نمود و هم هشت هزار روپیه کهنه خان حاکم هزار د بهسود
را مردم جرحی و نبی محمد که در حین بغاوت ایشان قبول خانه بادشاهی را از عرض راه محبوستان غارت کرده بود د ینام جبره
حواله و حصول کرد و هم در خلال احوال مذکور علی محمد خان ضابط جا و مزار شریف بفرمانیکه پس از محبوس شدن
میر احمد شاه خان دریاب خیانت و غشاوث میر محمد حسین خان و میرعبد الرحیم خان برادران او شرف اصدار یافتم


(٩٦٤)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)

درین امر تحقیق شده بود چهار فقره از خیانات ایشان که هر دوتن در بدخشان وتالقان دولـ دول کرده
بودند معروض پایهٔ سریر سلطنت نمود که ازجمله سه هزار وسه صدوسی وسه راس گوسپند بود که میر محمد حسین
خان در زمان حکومت فیض آبادش بدون بایع خراج در تالقان فرستاده او در ماوراءالنهر
که بردن گوسپند در انجا قدغن بود بفروش رسانید و همچنین پنجاه بار اشتر برنج وروغن بود که بدون محصول
از بدخشان در کابل ارسال داشته بود وحضرت والا در روز غرهٔ شعبان فقرات معروضهٔ اورا محول تحقیق میرزا
محمد حسین خان سر دفتر سنجش وکوتوال کابل فرموده در باب کار قیل از انکه او سنجش و بعوض اموال ضبط شده او
مجری ومحسوب شود شهريار جرم بخش خطاپوش داد نیوش چنانچه بپای میر احمد شاه خانرا عفو واز حبس رها

شرح عریضهٔ سردار حبیب الله خان
فرموده مال ومتاعش را مسترد کرد واز لسوی شهزاده آزاده سردار حبیب الله خان که در روز بیست ونهم
شعبان چنانکه گذشت رونق افزای جلال آباد شد با آنکه بادر مرحلهٔ بیست و دو سالگی نهاده زمان عنفوان
شبابش بود استرضای خاطر پدر در نظرش از اقتضای طبیعت جوانی مرجح مینمود نظم ونسق امور سپاه و
رعیت را پشنهاد ضمیر منیر ساخته بعرض ندیدن و داد دادن ضعفای آن ولایت پرداخت و در روز غرهٔ مذکور
ماه شعبان عریضه نگار حضور معدلت دستور حضرت والا شده میرزا محمد قاسم خان سر دفتر مشرق را با دفتر
سال گذشته جلال آباد برای جواب گفتن حواله جایکه از دفتر سنجش برسردم آنجا شده بود استدعا نمود که
دلیل حواله را بداد خوا هان گفته از اشغاغت خاموش کند و اگر برهان در باب حواله ثبت دفتر نباشد مسترد
کند وحضرت والا در شب یکشنبه چهارم ماه شعبان در پاسخ عرض شهزاده ممدوح رقم فرمود که باید خود
ما درین خصوص غورو مىوداد رسى فقرات معروضهٔ اداد و افراد رعیت را نموده ان ارچند تاجائیکه اهل
دیوان انجا جواب گفته بتواند کاررا اجرا کند والا انهی داده از حضور جواب بطلبد و این نوشته میرزا

ماهواره معین کردن والدهٔ شهزاده محمد عمر خان برای شهزاده غلام علیخان
محمد قاسم خانرا نفرستاد و محدد خلال سوانحیکه مسطور گشت جناب قرنقاب بانوی مشکوی حرم عفت احتجاب ما
در شهزاده محمد عمرخان درماهی دوصد روپیه نقد ودو دست لباس یکی ساده و دیگری لبس و چرمه دوزی زرین
از مخمل و ماهوت وکشمیره و يك زوج بوت و دوزوج جورب (۱) ويك طاقه کلاه قره کلی ويك دستمال ابریشمین
با پیرهن و زیر جامه از صحن سفید برطبق شهزادگان رفیع مکان سردار امین الله خان و سردار حفیظ الله خان که
هر کدام از مادر جدا بودند برای شهزاده غلامعلیخان معين فرمود و برای هر يك از غلام بچه کانش در ماهی

(۱) جودپ بفتح جيم وسكون واو یعنی جواب است
شصت روپیه نقد و در سالی چهار دست لباس سرا پا از( افزار وکلاه و پیرهن وزبر جامه صحن سفید و ماهوت
وکشمیرهٔ ساده و برای کنیزالش در سالی شصت روپیه نقد مقرر نموده سردار محمد عزیز خان حکمران ترکستانرا
فرمان کرد که بدستور مذکور مصارف شهزاده مزبور را با خدمه اش از طپوس منظور داشته ماه بماه وسال
بسال از دولت برساند واو عریضه نگار پایهٔ سرير سلطنت شده از صدور حکم حرم محترم موصوفه اگهی داد
و حضرت والا در روز پنجم ماه شعبان فرمان فرستاده از جملهٔ نقد وجنس مذکور در ماهی صد روپیه نقد
ودو دست لباس زرین وساده با کلاه و بوت برای شهزاده موصوف و سالی چهار دست لباس از ماهوت شکن ساده
ورنگ برای غلام بچها وسالی شصت روپیه را برای لباس کنیزان او منظور فرموده نگار داد که چون
مصارف ماکولات غلام بچه گانش از دولت مقرر است در ماهی دو روپیه نقد نیز بهريك از ايشان بدهد

سیاست حضرت والا در باب دزدان
و همدرین هنگام چهار تن از دزدانیکه سه تن از رهروان سفر را در دشت آبدان کشته و هشت راس مادیانرا
نیز از جای دیگر بسرقت برداشته بودند در موضع شبقلی گرفتار سواران نظام و کشاده که رو براه تعاقب ایشان
نهاده بودند شده در مزار شریف آوردند و حضرت والا از عریضهٔ حکمران انجا بر ماجرا اگاه گردیده در روز
نجم مذکور ماه شعبان فرمان فرستاده نگار داد که هريك از چهار تن دزد را در قفس آهنین جداگانه
انداخته در موضعی از دشت آبدان که سه تن از رهروان را خون ریخته اند بفاصله صد گام از راه


( ٩٦٥ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
عبور انام بروازهای بلند آویخته نان و آب بایشان ندهد تا که بمیرند و دارها را همچنانکه ایشان در آنها آویخته
باشند برپا و استوار بدارد که بدیدار اشرار پیوسته دیگری مرتکب چنین کار ناهنجار نشود و پدر و مادر و برادر
و همزادگان و نزدیکان ایشان را محبوس و کبیل کابل نماید که در زندان مقید بوده مطلق العنان گردش یابند که کاشی
نباشند و هم رفقا و هم پیشهای ایشانرا هر حیلۀ که بداند و وسیلۀ که تواند بدست آرد و الامال و ملک و متاع
ایشانرا که گرفته و بدست بیایند ضبط دیوان سیاست کنند و مقارن اینحال ماهی صد روپیه که در سالی هزار و
دوصد روپیه شود از دفتر سنجش کابل بنام جنرال غوث الدینخان مقیم میمنه که از درگاه افزون از نخواهیکه داشت
از خزانه هیات و میمنه برده و سالها خورده بود روی روز افتاده حواله شد و امر اقدس بنفاذ پیوست که همه
را تحویل خزانۀ میمنه کرده رسید حاصل نماید زیرا که دو تنخواه بشخص واحد از بیت المال داده نمیشود و همدرین
اوقات محمد عظیم خان بن صوفی خان با یکی که از راه عداوت دولت فرار کرده و در کراچی جای گزیده روز غربت
وذلت بسر می برد از عریضه و استدعای خودش مشمول عفو خسروانه شده بفرمان اجازت با اهل و عیال خویش
از راه پشاور در کابل آمده در موطن اصلی خویش متمکن گردیده طریق خدمت دولت پیش گرفت و مقارن اینحال
شهزاده بلند اقبال سردار حبیب الله خان در روز هشتم ماه شعبان از باغ شاهی بر اسب سبزه تفرح سوار گشته با جمعی
از خدمۀ اخلاص شعار بعزم شکار داخل یخ (۱) زار میرخیل شد و نوزده قطعه نارو (۲) بتفنك خاص افگنده از جمله
چهار قطعه را ارسال حضور انور نمود و همچنین در وقت دیگر سیر کنان وصیاد صفتان در قلعه شاهی واقع در بتور
شده هفتاد قطعه كبك بتفنك خاص افکنده از جمله یازده قطعه را نسیل درگاه عالم پناه نمود و همدرین هنگام
محمود خان تایمنی که از راه معاندت دولت فرار هند شده بود از عریضه مقصرعانه خودش که عفو تقصیر خواسته
بود مشمول عفو شهریار جرم بخش خطاپوش گردیده بفرمان اجازت بدلاور خان پسر عم و برادران خویش راه
کابل پیش گرفت و آنگاه که باشرف تقبیل سدۀ علیا واصل و نایل گشت چنانچه بیاید کاهی بحکومت هزاره شهسوار
و هنگامی بحکومت لهو گرد مأمور گردیده در ابان کار در عهد سلطنت اعلیحضرت سراج الملة والدين اعلى محمد
خان پسرش صندوقدار جنسی دولت گردیده خودش مهماندار مبعوثين وفرستادگان دولتين عليتين عثمانى والمان
نیز گشت کما انشاالله تفصیلاتش در جلد چهارم این کتاب میمنت نصاب رقم خواهدشد و همدرین ایام از عریضه
کینگم نام نایب فاول سکرتر دیورند انگلیس که در کابل آمده و چنانچه گذشت در وقت مراجعتش باسپ سالار غلام
حیدرخان چغن هدیه هدیه را خواسته وعده فرستادن آنرا از هند داده بود حالی رای والا شد که و پسرای
کشور هند يك راس اسپ هری بايك حلقه انگشتر طلای نگین الماس از راه وعده که دیورند سپهسالار داده بود
برسم هدیه ارسال میدارد واو بدون امر واجازت حضرت والا قبول نخواهد کرد بنابران بعرض می رسانیدم
متوقع آنست که سپهسالار را امر پذیرفتن این تحفه صادر گردد و حضرت والا در روز دوازدهم شعبان او را از
التماس کینکم مذکور خبرداده امر کرد که هدیه و پسرای را پذیرفته رد نکنند چنانچه اسپ وانگشتر مزبور را
در وقتیکه نزد سپهسالار حاضر آورد اوردنکرده دو صد روپیه نقد با يك طاقه لنگی زرین پشاوری و يك ثوب چوبغه
بفرستاده ویسراى عطا کرده نامه از رسیدن هدیه بعبارت دوستانه مصحوب او بویسرا فرستاد و ازینموی
حضرت والا در روز یازدهم شعبان يك صد و چهل و چهار خانوار از هزاره بهسود را که بفرمان طلب در کابل
آمده و محبوس شده بودند مأمور اقامت مواضع تکاب و اوزبین و تگاو کرده امر زراعت و فلاحت نمود
و ایشان در ابان کار مشمول مراحم شهریار دشمن گداز دوست نواز اعلیحضرت سراج الملة والدين شده
چنانچه بیاید بموطن و مسکن خویش بازگشته باستراحت و رفاهیت دمساز آمدند و همدرین وقت چهـار لك
و هفتاد و پنج هزار و هفتصد و نودو سه تنکاره که میرزا شاه محمد خان و میرزا محمد حسین خان هیاتی گماشتگان
دولت هشتصد و چهل و نه ونیم نقره باجواز تجار را خریده و با هفت ثوب قاقم فرمایشی حضرت والا كه بيك هزار
(۱) یغ باشم گیاهیست که ازان بوریا بافند (۲) نارو باصطلاح اهل این دیار طا یریست مشابه بكبك

باز گشت
فرمودن
حضرت والا یکی
از دو تنخواه
جنرال غوث
الدينخان

مشمول عفو
خسروانه
شدن محمد
عظیم خان
بایاتی

مشمول عفو
خسروانه
شدن محمود
خان تایمنی

شرح اهدای
و پسرای
بنو عـدة
خویش

مأمون
زراعت و
فلاحت شدن
گرفتاران
هزاره بهسود

بمخزانه عامره
واصل شدن
وجوه بهای
پوست قره
نمی


( ٩٦٦ )
( حصه سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
مشمول عنایت ملوکانه شدن بعضی از خدمه و برخی از خصه دولت
ونصد تنکه اشترا نموده کیپ درکاه خلایق پناه داشته بودند در روز پانزدهم مذکور ماه مزبور واصل خزانه
عامره گشت و همدرین روز تجهیز ار و چهار صد روپیه کابلی تنخواه مرو سالیانه با زعلیخان برادر سردار شیر علیخان
هزاره جاغوری که خویش از درگاه فوت شده بود بر حال گردیده بامر حضرت والا برسيل ارث باولاد ذكور
واناثش تقسیم و ثبت دفتر گشت و هم در سالی پنجہزار و چهار صد و سی روپیه و دولت یکروپیه برای احمد جانخان
برادر سپهسالار غلام حیدر خان توخی که چندی از دولت و سعادت رو برتافته چنانچه گذشت در شالکوت رفته
و عریض و ضر اعتض پذیرفته گشته بفرمان اجازت در کابل آمده بود معین و مقرر شد و این تنخواه بنام او و هده تن
منسوبانش و ده تن منسوبهای غلام محی الدینخان بن بکار خان عم زاده او که همه فرار شالکوت بودند ثبت
دفتر گردیده اراضی و عقار ایشان که ضبط دیوان سلطنت بود مسترد شد و همدر سالی هزار و دوصد روپیه برای
محمد رحیم خان نواده سردار سعید محمد خان مرحوم که دیری در پشاور روز عداوت بدولت بسر برده و آخر الامر
از در انابت پیش آمده قرین عفو شده بود تنخواه معین گردید و هم نور محمد خان اجك زائی از دربار در شالکوت
رفته با دولت تباه ساز مخالفت بود و راه راست نمی پیمود تا که دوچار عسرت و ذلت شده مجامه ضراعت عريضه
نیکار پایه سریر سلطنت گردیده بزبان انابت عفو تقصیر خواست و شهر بارض عفو فرموده بفرمان طلب دعوت
کابل نمود چنانچه در ینوقت از شالکوت در قندهار امد و حکمران آنجا بفرمان حضرت والا ششصد روپیه
از خزانه دولت برای زاد راه او داده بکابل درگاه دوست و دشمن پناهش نمود و مبذول الطاف شاهانه امد
شرح غدر و خیانت عبدالله خان غائی زائی
و مقارن اینحال عبدالله خان غائی زائی عامل كيساب هزاره که ششهزار روپیه کابلی از مال دولت را بنام تاراج
هزاره نهفته و مخیال خام از خود گفته بود در محکمه شرعیه قندهار غارت کردن وجه مذکور را بر رعایای هزاره
کیساب ثبوت نتوانسته از خودش حواله و حصول شد و هم در ین ایام ملا رمضان نام توخی و رحمت الله نام مشهدی
جاسوسان دولت روس که در هرات گرفتار هواخواهان دولت گردیده و از آنجا براه قندهار در کابل فرستاده
اخراج شدن جاسوسان روس
شده بودند بامر حضرت والا اخراج پشاور گشتند و همدر روز پانزدهم مذکور ماه شعبان احمد جانخان بن
محمد اسلم خان حاکم حضرت امام از افوت پدرش بامر حضرت والا مأمور حکومت آنجا شده هشتصد و سی و
سه روپیه و ثلث يك روپيه تنخواه سالیانه پدرش نیز بنام او بحال گشت و همدرین ایام هفت بنجه باز باشبقا ول و اسباب نقره
ارسالی جنرال سید شاه خان با دو بچه دیگر که حیت محمد خان حاکم شغان فرستاده بود بكابل رسيده بتفويض
مأمور شدن احمد جانخان بحکومت حضرت امام
باز بانان پاد شاهی شدند و از قفای آن جنرال مذکور بامر و فرمان حضرت والا شیر افضل خان چتراری را
بایكصد و پنجاه و هشت تن از بزرك و كوچك و نریم و مادهش از فیض آباد بدخشان ببدرقی و حراست محمد حسن
خان کوت دفعدار و جمعی از سواره نظام بكابل كامل نمود و بهشت و دو راس از اسپان او را در اصطبل شاهی
رد آورده بخراش را بایلغار باش با بوی بار گیر بخودش گذاشت و اسلحه که با خود داشت از جمله ده میل تفنگ
صدور حکم اقدس در باب دزد آن ترکستان
نیم قنداقه انگلیسی و ده کده کار طوس و سه میل تفنك دنبانه بزويك میل دهن بر همه انگلیسی و پنج میل فتیله و بیست
و هشت قبضه شمشیر و دو قبه سپر او را امانت در نزد شخصی نهاد و همدرین احیان در شب مجدههم شعبان دزد
در نحویلخانه ابواب جمع طالقدا و خان واقع مزار شریف در آمده دو قبضه خنجر اسباب نقره وسه ميل تفنگچه
ويك دست لباس نظامی از ماهوت و مکتوب بطوق را از میان و متاع امیرزا محمد اکرم خان که ضبط شده بود
با دو توپ برك و يكساو شسم انداز (۱) بربود و انکاه که این امر از عریضه سردار محمد عزیز خان حکمران
ترکستان بگوش راست نیوش حضرت والا رسید چون از خزایض وقایع نگار آنولا رکوت دران
آگاهی یافته فرامین عدیده در باب دفع دزدان بی هم فرستاده بود براشفته حکمران مذکور را
فرمان کرده نکار فرمود که این همه خسارت و خجالت از مجبزی خود اوست که بر رعیت

(۱) سم انداز بضمتی و هموش که بپندی شش گویا و فراخی شان گونید ( منه )


(٩٦٧)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیرعبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
و حکومت روی داده ومیدهد چه بار بار پیشتر از عرایض وقایع نگاران آندیار بکثرت دزدان واشرار
اطلاع دست داده ارقام و اعلام فرمودم که در صفحه ترکستان سرقت زیاد روی داده ومیدهد باید این رخنه را
مسدود نمود وشما امر و احکام پادشاهی را بواسطه رشوت خواری در زاویه نسیان وبی پروائی نهاده دروازه
دستی را بر بستید واگر دزد را گرفتار و حاضر دربار کردند چند روزی محبوس کرده وحصه خود را ازمال
ومتاع دزدیده او گرفته رها میدادید و در پاسخ حکم پادشاهی معروض داشته نگارش نمودید که چنین امر روی
نداده است تا که سه هزار و ششصد وشش روپیه نقد را ازمحل دوخل سایر مزار شریف با اسباب اندرون میگزین
با وجود محافظ و پاسبان دزدیدند وشما از خواب غفلت بیدار نشدید و همچنان خانه شرف بای و میرزا میر هادی
را دزد زده مال ومنال ایشان را ببردند و دزدان آنرا اول محبوس نموده بعد رها دادید اکنون از باز پرس سلطنت
اندیشیده امریرا که از وجودش انکار کرده معروض میداشتید حالا برسر اقرار آمده برمن از چاکی وکدالت
وغفلت خود سرا پا مکشوف داشتید پس دزد را از شما میخواهم و بازخواست اینفقره را از شما میکنم زیرا
که بار بار بشما ارقام و احکام شد باز خواست ننمودید و باسپهسالار کار را بجائی رسانیدید که اکنون دزدان در
روز روشن البسه شما را کشیده عریان کنند اگر چنین نیست پس چگونه با وجود کشک و پاسبان که ممر بممر
و معبر بمعبر ایستاده اند دزدان از تحویل خانه و میگزین پادشاهی نقد و جنسی را دزدیده میبرند و در حالتی که احوال
خود شما بدین منوال باشد که خویش را نگاهبانی نتوانید آیا رعایای بیچاره را چه تسلی از پاسبانی شما حاصل شده
ارام خواهند خوابید دزدان را حکماً از شما میخواهم والا مال دزدیده شده دولتی ورعیتی را ازجراً ازشما میگیرم
ودر خاتمه این تنبیهات و تهدیدات بخامه خاص نگار داد که
سخن سود مند است اگر بشنوی بمردان رسی گر طریقت روی
بباید بعوض کردن از سر بدر که دور هوس بازی امد بسر
و پس از پرتو وصول افگندن این منشور هر دوتن حکمران و سپهسالار ترکستان مواظب حال دزدان گردیده
بیدار و هوشیار شدند واز قفای عریضه که ارسال داشت وحضرت والا در پاسخش کلمات فوق را نگاشت
از جمله مال ومتاع ضبط شده میرعبد الرحیم خان برادر میر احمد شاه خان بك جلد کتاب تاریخ را که بلفظ
و عبارت ترکی بود بفرمان طلب ارسال پیشگاه حضور سعادت پایگاه حضرت والا نموده دیگر همه را نیلام نموده محبوس شدن
و جهش را تفویض خزانه ترکستان کرد و هم درینوقت حاجی محمد طعالم خان خسرزاده قاضی سعد الدین خان که حاجی محمد طعالم
خان
محکومت دره صوف قیام داشت از غرض و استغاثه رعایای آنجا که ظلما وجنس زیادی بمصادره از ایشان گرفته
و بفرمان طلب درکابل آمده بوریاس حضرت والا محبوس زندان خیانت شد و در پایان کار وجوه ذمکی او بون
بدون از يك سرای نشیمن دیگر هیچ نداشت و وجه را نهفته بود چنانچه ببیاید بر قاضی سعد الدینخان حکمران
هراب بنام خویشی حواله شد واو دوتن از خویشان دیگر او را نموده حصول شد و در اثنای این حال ومقارن بازگشتن
سردار حبیب
اقبال شهزاده ستوده خصال سردار حبیب الله خان که از راه سبز و تفرج در قلعه شاهی واقع دره نور شده
الله خان
چنانچه گذشت مشغول شکار بود بتشریف فرما وروان افزای موضع شیوه گردیده روز بیست و یکم و بیست و دوم در جلال آباد
وبیست سوم شعبان را در جنگل قریه كريك بشب رسانیده از آنجا سیر کنان براه دریا بسواری حانه خنان از دره نور
مراجعت بجانب باغ شاهی جلال آباد منعطف ساخته در اواخر ماه مذکوره وارد باغ مسطور گردیده بشاد کامی
ورعیت پروری پرداخت ومقارن اینحال عمه محترمه حضرت والا اعنی مادرزنکو سیر محمد سعیدخان و محمد یعقوبخان آمدن مادر
محمد سعید
که از راه بدخواهی دولت اخراج پشاور شده روز ذلت بسر می برد از خریطه و استدعای خودش که بخامه خان درکابل
آیت از آن مه ضراعت پر صفحه استسکات نگار داده و نیا به سریر سلطنت فرستاده عفو تقصیر و اجازت


(٩٦٨)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواريخ)

مراجعت خواسته بود بفرمان طلب در کابل آمده بر حل استراحت در ظل رأفت دولت گسترده روز محنت بسر
آهنگ فتنه می برد تا که بمرد والا آنسوی عمر خان که بشرح حالش جابجا رقم شده آمد آهنگ فتنه کرده با هشتصد تن مرد
کردن عمر مسلح براه موضع دیر از آب عبور کرده فرو کش نمود و از قفایش دسته دسته و فوج فوج از مردم سکنه باجور
خان باجوری و نواحی آن آمده بوی ملحق میشدند و اعلان یورش و کفار قاموز میکردند تا که سپهسالار غلام حیدرخان
از عزم واراده او آگاه گشته پیام داد که دست از حمله کافرستان بازداشته ازین وادی پای پس کشد اما او از غرور
و پنداریکه در کاخ دماغ داشت پیام سپهسالار را وقعی نگذاشته با دو هزار تن مرد پیکار راه یورش جانب کفار
کو دیش بر گرفت و باهم در آویخته دوازده تن از مردان و زنان کفار را خون بریخت و شصت تن از تبعه عمر خان
مقتول و مجروح گشته و کاری از پیش نبرده شرمسار باز گشت و دوباره عزم رزم کفار کرد و هنوز راه پیکار
پیش نگرفته بود که حضرت والا از عریضه سپهسالار غلام حیدر خان بوقعه جولی و نیکوهیده خوئی عمرا خان
آگاه گردیده چون ملته باجور را از شرارت و مفسدت عمرا خان که در سالها حضرت والا بزبان خیر خواهی اندرز
و نصیحت کرده و او لطی در وخامت عاقبت کار نموده گفتار درر بار حضرت والا را بگوش هوش جا نداده
نشنود در وقت نقشه کشیدن تعیین حدود باجورند بدولت انگلیس واگذار شده بود بپسرای کشور هند نامه
فرستاده نگار داد که عمرا خانرا از فتنه بازدارد والا دولت افغانستان ناچار است که بدفع آن پرداخته دمار از
روزگارش برآرد و ویسر را اورا بخلاف آنچه تاکنون هوا خواهان دولت انگلیس مژده و نوید داده بودند که
اگر اطاعت دولت افغانستان نکند و چه قدر توپ و تفنگش داده باجور را بوی گذارند که جان انجا بل فرمان
فرمانی تمامت انجبال باشد چنان از شرارت و فتنه اش بازداشت که باجور را بدولت انگلیس فروهشته از راه فرار
چنانچه بیاید در کابل آمده در سایه حمایت ایندولت پناه گزید و تا که مرد باجور را ندید و اروز نیکه داشت
اجرای ندید بد و هدر بتوقت نهر تیری بیشه که بامر حضرت والا از سال گذشته بعضی از پیادگان فوج سفرمینا در حفر
جوی تیری آن اقدام نموده بود دوصد ذرع طول سنگ درا بریده به نیروی بازوی خارا شگاف جاری ساخته یادگاری بنام
بیشه فرخ فرجام حضرت والا بروزگار پرداخته گشت و از انسوی جنرال سید شاه خان در روز بیست و چهارم ماه
شعبان بیصد خانوار مردم قزاق را که از توابع اور گنج هجرت اختیار کرده پناه بایندولت آورده بودند از
حضرت امام که از مضافات بدخشان است بفرمان حضرت والا مصحوب سلطانعلی خان رساله دار جانب غوری
اقامت کردن رهسپار ساخت و حاکم انجا بفرمان حضرت والا که بنامش اصدار یافت همه را بابی خانوار دیگر که از قفای
مهاجرین پیشینگان رهسپار ان موضع و مکان شده بودند جیره و تقاوی و زمین برای زراعت و فلاحت ایشان برطبق دیگر
قزاق در مهاجرین از جانب دولت عنایت کرد و ایشان درین کار چنانچه بیاید کامران قدمت نموده از راه اطاعت دولت
غوری
روس بوطن اصلی خویش معاودت کردند و مقارن وقایع این ایام حاجی میرزا محمد ابراهیم خان از قوم قزلباشیه
هیات که پس از فوت میرزا جیلانی خان سر دفتر انجا بامر حکمران ولایت مذکور چنانچه گذشت بکار دیوان
پرداخته بود كاريك هفته خود را كه يك لك و پنجاه و پنجهزار و چهل و يك روپيه يخته قرآن و يك صدو هشت دينار
شرح خدمت از درك غبن و خیانت میرزا جیلانی خان و عمال و ضابطی که او مأمور کار کرده بود روی بروز آورده در روز بیست و
حاجی میرزا هشتم ماه شعبان معروض پایه سریر سلطنت داشت و از بنروز تا ماه ذیقعده سال هزار و سه صدو چهارده هجری
محمد ابراهیم افزون از هفتاد لك روپيه بخته قرآن از همان خیانت و خسارت میرزا جیلانی خان مذکور وعمال وضباطی که او
خان هیاتی
مأمور کار دولت کرده و بغبن وغدر آلوده بودند بمنصه ظهور و حصول رسانید و از حواله اینقدر
مبلغ خطير عرض و استغاثه احدی چون حق بود بگوش داد نیوش حضرت والا نرسید و هفتصدار در ماهی چهار
دفعه هر قدر مبلغی که مکشوف نموده حواله میکرد معروض پیشگاه حضور معدلت دستور حضرت والا میداشت
مگر در پایان کار چنانچه بیاید از هرپایض وقایع نکاران هرات که بتعلیم و تلقین بعضی از غمازان سیاه


(۹۹۹)
( جلدسوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
اریکه سلطنت نگاشته اند که حاجی موصوف اسب فرار آماده کرده روی از سعادت و خدمت دولت برتافته نجایی
خواهد شتافت بفرمان طلب محبوس در کابل آمد و چون بتهمت گرفتار غمت شده بود باندك زمان از محبس بر آمده
پس از چندی بمنصب سره دفتری بدخشان سر افراز و ممتاز گردیده تا سال روز خدمت به نیکو نامی بسر برد که
انشاء الله در محلش بشرح خواهد رفت و همدر اثنای اینحال از عریضه فیض محمد خان انبار دار (۱) مزار شریف که  قدغن شدن
معروض داشته و اجازت خواسته بود که در هر سیری يك خورد و در خرواری يك سير و يك چارك بنام موش خواره از  افزون از
رعیت بگیرد حال رای معدلت پیرای والا شده در روز بیست و نهم شعبان توقیع منیع صادر فرمود كه يك متقال وزن گرفتن
افزون از وزنیکه مردم رعیت از مالیات ملك وضيعت خود میدهند نگرفته گندم و جو و جواری و برنج را باك غله کدام
کرده و بمیزان عدل و قسطاس (۲) مستقیم شرع قویم وزن نموده بگیرد و زنهار افزون نگیرد که مواخذه سخت میشود
و کدامداران با وجود صدور اینفرمان معدلت ترجمان طریق خلاف و انحراف حکم پادشاهی پیش گرفته در هر سیری
يك پاو و در خرواری پنجسير کابل از رعیت گرفته در پاين کار هر کدام از صد الی هزار خروار در غله کدام با قیده
میشود و این نیست مگر از خسارت عمال ديوان وعدم ديانت كدامداران که با هم در ساخته و مال دولت را ناخته
حيف ومیل می کنند و دولت بهمان بهانیکه موافق میدارند اکتفا کرده و از ینکه ادعای مسلمانی دارند مطمئن
خاطر بوده بعد از آنکه حساب ایشان سنجیده شده خیانت ایشان ظاهر می گردد مطالبة حق بيت المال را میفرماید
و ایشان بداون رشوت روز بسر برده وجه ذمتی خود را در عهده تعویق می اندازند .
( وقایع ماه رمضان سال هزار و سه صد و یازده هجری نبوی صلعم )   وقايع ماه
واز آنسوی شهزاده حمیده خصال باند اقبال سردار حبیب الله خان که زمانی و آنی طریق خلاف نص قبله رمضان
المبارك سنه
امجدش نمی پیمود و سر موئی از استرضای خاطر انور انحرافی نمی نمود و پیوسته از حضرت داور خواستار خوش ۱۳۱۱
نودی پدر تاجور بود در روز غره ماه رمضان سبدی را از انواع ریاحین گلستان و باغ وبوستان جلال آباد که
زمستانش بهار دیگر بلاد است دسته دسته پر آکنده تحفه حضور انور نمود چنانچه در روز سوم رمضان بمحفل
سعادت دستور رسیده مقبول طبع گلهآ را گشت و حضرت والا در ازای آن دو زوج موزه روسی با کلوش (۳) آن
که از ترکستان در همین دم رسیده بود روز چهارم رمضان برای شهزاده ممدوح ارسال فرموده منبسط خاطرش
نمود و همدر ینروز شهزاده آزاده قبل از وصول موزه های مذکور دو قطعه مرغ کوهی از طیوریکه برسم تحفه
محضورش آورده بودند وا کش از شناختن آنها عاجزمی نمودند از راه انبساط خاطر انور ارسال کابل فرمود
و حضرت والا بشناخته نام آنها را کوکر بشهزاده ارقام نمود و هم در ینوقت قبل وقال ونزاع وجدال کار داران  مأمور شدن
خان قندهار و میرزا محمد حسن خان سر دفتر و جوهات انجا از عرایض جانبين گوش خراش حضرت والا شده  مميز در
بنهارتن از آحاد و افراد فرقة جلية محرزا تی چون عطا محمد خان و محمد اسمعیل خان وغیره که خود را منسوب قندهار
بخاصان شاهی نموده چنانچه گذشت استدعای خدمت و مميزی کرده عهدنامه بدولت داده بودند از حضور انور
بممیزی قندهار مأمور و مفتخر شدند و چنانچه باید کار نکرده و بر خلاف عهدیکه بادولت در میان نهاده بودند رفتار
نمودند که انشاء الله در موقعش رقم شده خواهد آمد و كاريكه بروی روز آوردند ثبت کتاب خواهد شد و همدر صدور اشتهار
روز چهارم مذكور ماه رمضان اشتهار محصول خرید و فروش اما و عبید یکه از مردم هزاره بتجارت در در باب
محصول
اطراف می بردند شرف اصدار و عما انتشار پذیرفت که هر که از زنان و دختران هزاره را بخرد چه نظامی كنيز وغلام
و چه ملکی باشد ده يك بهای آنرا که از هر تومانی دو روپیه شود شخص مشتری محصول بکار گذاران دولت بدهد
و از انتشار این اشتهار بدون دیگر ولایت تنها در قندهار محصول ايندرك كه هر واحدی از زن و دختر افزون  آشفار
برشصت الى صد ويكصدو بیست روپیه فروخته نشد بهفتاد هزار روپیه رسید که این هفتاد هزار روپیه  سپاهیان
چنانچه بیاید از عریضه حاجی اسد خان مستأجر وجوهات قندهار دانسته کار گذاران نیه اریکه امارت گشت
و هم درین ایام چهار تن از سپاهیان فوج پیاده نظام در موضع مار آباد واقع کشاد نهر هیرمند رسیده
نظام بچند
تن هزاره را
(۱) انبار دار را در اصطلاح بومیان این مملکت کدام دار گویند (۲) قسطاس ترازوی بزرك كه باصطلاح اهل
این دیار قبان می گویند (۳) کلوش یعنی چرموق که بالای موزه می پوشند .


(۹۷۰)

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ)

نوزده تن مرد وزن و پسر ودختر مردم هزاره را که در شناوری عادت و دلاوری داشتند بآنسوی نهر دیده
مردان ایشان را برای عبور خویش نزد خود طلبیده چون بدستیاری شناوری هزار کان از آب گذشتند
بعوض آنکه از آب منت پذیری بپای برده مشکور عبور خویش میشدند هر نوزده تن را به تیغ جفا کشته
اجساد ایشانرا در آب انداخته راه خویش پیش گرفتند و آنگاه که این امر از عریضه جنرال شیر محمد خان
بسمع فیض مجمع حضرت والا رسید بر آشفته بخامه تنبیه و تهدید ارقام فرمود که از ینگو نه رفتار و کردار
ناهنجار سپاهیان وغفلت افسران نظام بود که مردم هزاره در اول بدون مقاتله قبول اطاعت کرده سر برخط
فرمان نهادند بعد انواع جور و ستم از افسر و سپاهی دیده بتفاوت گرائیدند تا که از دست برد سپاه و حدوث مرض
و با مکافات شرارت خویش رسیدند وحالا باز سپاهیان از غفلت و جهالت افسران تاخت و تاز آغازیده اند که
بقیه آنمردم را کم کنند باری قاتلان این هزار کانرا دولت از افسران نظامی که در ان حدود مقام دارند
میخواهد که بدست آورده در معرض انتقام حاضر آورند والا خود ایشان مواخذه خواهند شد و افسران
نظام در مقام تفحص وتجسس برآمده هرچند جد وجهد کردند قاتلارا نیافته و پیافته عذر نیافتن از دولت

صدور اشتهار
مامور شدن
کمیشن دولتین
برای تعیین
خط ونقاط
فاصل سرحد

(۱)
قفاز بكسر
اول زمین بی
آب و گیاه

نقل قرارداد
دو لتین در
باب تعیین خط
ونقاط سرحد

خواسته خودرا از باز خواست رهانیدند ومقارن اینحال در روز نهم ماه رمضان حضرت والا از مأمور شدن
کار گذاران دولت علیه افغانستان وانگلیس بتقسیم وتعيين حدود فاصله مماکت ولایت را از مذاکره که درین
باب بد و رند فرستاده دولت انگلیس بپای رفته ونقشه آن چنانچه گذشت امضا پذیرفته بذر يعۀ اشتهاريكه بلفظ
افغانی و پارسی باسمه شده از طبع برآمد آگهی داد که چون درین اوقات شروع وافتتاح بكار تصفيه وتعيين
حدود سرحديه واقع بین دولتین میشود و ازین امر چندی قبل بدریعه رساله كوچكيكه بلفظ افغانی و پارسی
طبع و نشر و بعموم مردم افغانستان خبر داده شده بود و حالا از تعیین کسانیکه برای این کار شرف انتخاب یافته
و مامور شده اند آگهی داده می نگارد که غلام حیدر خان سپهسالار اول وسردار گل محمد خان وسردار
شیرندخان مامور امر مذکور شدند و هر کدام را دستور العمل ومنشور رفت که باغیان و بزرگان هر موضعیکه
بقرب سرحد واقعست و از سهول وجبال واوديه وقفاز (۱) وصحارى و براری وهامون وكشت زار ومراتع
و انهارييك آگاه بوده علم ومعرفت داشته باشند و از روی نقشه امضايانه حدود داخله و فاصله و خارجه را
بدانند با خود همراه گرفته هر کدام در مواضع ومقام مامور بهای خویش رفته با امنای دولت انگلیس که ازراه
انجام و اتمام نمودن این کار پیش می آیند طريق تقسيم وتعيين حدود بر گرفته خطوط ونقاط فاصله را معین
کنند و دستور العملیکه بامر دولت تفويض هر سه تن مأمورين شده است جدا بجهة اطلاع واستحضار خواطر انام
از خواص وعوام طوايف واقوام مرقوم ومرحول گشت که همگنان از صورت ومعنى تقسيم حدود كما ينبغى
دانش بهمرسانیده از حدود و مواضع متعلقۀ افغانستان نيك مستحضر شوند تا طوايف وقبايل واقوام واشخاصيكه
در سرحد وقرب آن موطن ومسکن دارند از حوادث روزگار مرفه الحال وفارغ بال بوده اراضى وعقار
ودشت و کهسار و چراگاه و مرغزار خود را بوجه شایسته بشناسند ورعایای طرفین از خطیکه دولتین در میان
قرار داده علايم فاصله برافراشته استوار میسازند از يك سوى بديگر سوى تجاوز نمایند فقط نقل دستور العمليكه
از روی نقشه امضايانة دولتین باشتهار فوق شرف اصدار و محشیانتشار یافت اینست ( در وقتیکه کمیشن دولت
انگلیس در کابل آمده بودند ورئيس و شر کرده ان لارن سكرتر دیورند بود وهم كرنيل ای اچ ایمی
ود كيتر فن ولفتننت آستنه ولفتننت مکمهان ومستر دانلد ومستر كلاك با او حاضر بودند که چنین قرار داده
شد که خط فاصل از حدود درواز وشغنان وواخان چنانچه در نقشه سابق که بتاریخ شانزدهم ماه
پنجهمه سال اونییل هزار و سه صدونه هجری مطابق یازدهم ماه جولای سنه هزار وهشتصد ونود و روی میلادی


(۸۷۱)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
نشان داده شده است میگذرد و از واخان دو سرحد کافرستان و چترار رفته بموضع صندک میرسد و از آنجا بسرحد
جبال کنر که واقعند در بین مردم کنر و مردم باجاور و از آنجا بجبال مردم مهمند که در میانه طوایف مهمند
و مردم باجاور اتفاق افتاده اند شده و میرسد بکوتل لوارکی و حدود اشکارغلی و از آنجا بالامیشود بحدود سید کوه
و جدا میکند مردم افریدی را از مردم شینوار از قلل جبل سید کوه که بلندتر از ان قله و کوهی نباشد و نشان
نصب میگردد تا بسرحد حدود مردم جاجی و چمکنی وطوری و خوستی باطوری و میرود بسرحد خوست و داور
و از آنجا میرود بسرحد مردم برمل و وزیری و غیره مواضع و زیریان که برمل را با تمام حدود آلش تعلق بافغانستان
میدارد و از آنجا میرود بطرف موضع تروه و کاکړستان و جبال ان که تقسیم میشوند در بین مردم سلیمان خیل و کاکړ
و وزیری و بعد از آنجا میرود در مواضعی که بمقابل سرحد مواطن طوایف ترکئ و اندری و توخی واقعند و قسمت
میکند جبال آن مواضع را در بین طوایف سه گانه مذکوره و مردم کاکړ و از آنجا گذشته میرود در موقع چمن
جدید از راهی که بحضور خودم در کابل بدپورند و بارانش نموده شده و معین کردیده است تا حدود نوشکی بطریقی که
اینطرف خط که از مضافات قندهار است تعلق قندهار بوده آنسوی خط متعلق ببلوچستان باشد و از موضع
مذکور یعنی نوشکی بسبب شدت حرارت هوا تا ملکی و کوه ملك سياه که ولایت کرمسیر است تا زمان زمستان
سال آینده بونت تیل معطل گذاشته میشود زیرا که کار گذاران دولت انگلیس تصمیم حزم کرده اند که وخان
و چترار و کافرستان و باجاور و کنر و مهمند را از هم جدا کنند و بر طبق اختیار من و ذکر فوق حدود کافرستان
و چترار و کنر و باجاور و مهمند و خیبر و شینوار را تامر کوه سپید و کوتل لوارکی سپهسالار غلام حیدرخان باکار
گذاران دولت برطانیه تعیین حدود میکنند و از حدود کوتل پیوار تا حدود تروه را سردار شیریندل خان تصفیه
و فیصله مینماید و سردار گل محمد خان در حدود مذکور معاون و شريك تصفیه خواهد بود و از حدود تروه تا چمن
جدید تنها سردار گل محمد خان کار تعیین حدود را بپای خواهد برد و از آنجا تا كوه ملك سياه در سال آینده
محمد عمر خان نورزائی انجام خواهد نمود و سررشته این تقسیم و تعیین حدود که بمردم افغانستان بدرجه اشتهار
فهمانیده شده و میشود بدستورالعمل که نزد حضور دورند و همراهانش که در کابل بودند گفته شده و ایشان
همه را پذیرفته اند پس تمام طوایف و اقوام سکنه ممالک دولت السام افغانستان بدانند و نيك آگاه باشند که در این
امر زیاد و کم را جای گفت و شنید نیست مگر اقوامی که در دو طرف خط فاصل متوطنند اینقدر حق دارند که در باب
اراضی موروثی و جبال هیمه دار و اودیه و مراتع علفزار دواب و مواشی خود مذاکره و مکالمه نمایند و هیئت
مندان مذکوره فوق که از طرف ایندولت مأمورند تصفیه انرا خواهند کرد وا کر امریزی که روی دهد قرار
داده شده است که خودم با دولت برطانیه گفت و شنود نموده براهی که امضا شود کار گذاران ایندولت را هدایت
و آکاه کنم و همچنین کار کنان اندولت را خود او رهنمونی خواهد کرد و تا اینکه که وقوع مرافعات کوچک که از
میان شده بوقع منازعات بروی روز آمد و هر قوم بحد خود راضی و قانع کشت بامضای امنای هردو دولت تعیین
خط فاصل و نصب علایم بروی کار خواهد آمد این بود حقیقت ابتدای کار تقسیم و تعیین حدود در بین دولتین که
خبر داده شد و درین باب هر چه گفته و نوشته شد تغییر و تبدیلی واقع نخواهد شد فقط و همدرین ایام تمامت بزرگان شرح و نقل
ملت از نظامی و ملکی که رتبه دار و تنخواه خوار دولت بودند بعریضه ننگار پیشگاه سعادت ایگاه تخت نیکوبخت عریضۀ
بزرگان عموم
امارت شده معروض داشتند و ابتدای کلام را مزین به (بسم الله الرحمن الرحیم) ساخته بر نگاشتند كه يك حصه از حصه
ملت در باب
دوازده حصه تنخواه یکساله ایشان را با حصه دوازدهم از تنخواه یکساله عموم مواجب داران که از خوان احسان اسلحه نظام
سلطنت دارند اگر حضرت والا برای بهای اسلحه آلات حرب که دولت از فرنگستان جهت حفاظت ناميك
و ناموس ملت و حراست مملکت اشتراک مینماید منظور فرموده منت قبول بر ذمت ایشان ننهد همسایه
این عرض و استدعای ایشان که شرف منظوریت پذیره باعث تشیید اساس اتفاق و مورث ترسیس ایوان