( ١٠٢٤ )
(جلد سوم) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
جان جنرال که هنوز براه کابل برنگرفته بود فرستاده از ماجرا پیام دادند واو ایشانرا مکتوب کرده از محاربه
با روسیان منع نمود و نامه مذکوره را ارسال کابل داشته بحضرت والا آگهی داد و از آنسوی روسیان
در ساعت سه از نصف روزی باصدتن سواره و پیاده از مردم قرغز و شاخ دره چمنو باله خود را در سر پل
مذکور رسانیدند و افسران مزبوره افغانی را که هنوز مکتوب ممانعت از مقاتلت با روسیان کامسید
شاه خان فرستاده و بایشان نرسیده بود هدف گلوله تفنگ ساخته ایشان باسیاهیانیکه در اندرون قلعه
بودند در عقب سنگها خزیده پناه گزیدند و روسیان پس از فیرتفنگ باز گشته در ساحل نهرپنج در قشلاق
ريوك بمقابل ایشان بفاصله نیم تیر پرتاب فرد کش کردند و افغانان هرچند از در صلح پیام فرستادند نقل مكتوب افغان نگار داد که عالیجاه كپتان اید محمد احمدين سلامي بامير عبد الرحمن خان بعد سلام بمراسلين وعميم سرکردگان
روسیان بجز از جدال و قتال دیگر جوابی ندادند و درینان کار پس از اصرار بسیار بعینه این عبارت را بافسران
افسر روسی رسد از طرف طوزها بمدها معلوم سرکرده کپتان باشد که از روشنتاشقلان بمملکت ما میباشد و درمیان افغانستان
و دولت روس ملك بخش میشود و از دریای پنج اینطرف از ما میباشد چرا که مابین بیوردغ داریم که ملك ماست
ما برای شما معلوم میکنیم که لشکر خود را گرفته بروید در قلعه برنجه چرا که ما کاغذ کردیم که همین کار بدیدشاه
خان جرنیل معلومست وباید که بزودی برخاسته در قلعه برنجه بروید که فرمایش ما همین میباشد وباید یکی با دیگر
خون ریزی نکنیم که در مابین ماوشما خون ریزی نشود چرا که در مابین ما و شما خون ریزی نشد دوست میشویم
یار دامان میشویم چونکه آق پادشاه دلاما میباشد ما هم بشما دلاسا میکنیم باید که جواب همین کاغذ ما را همین روز
رسیدن کاغذ درینجا برسانيد البته از همین روز نگذرایند فقط و ایشان این مکتوب درشت معاندت اسلوب را
نزدسید شاه خان فرستاده از ماجرای مذکور نیز بوی آگاهی دادند و او مکتوب مذکور افسر روسی را بارقیمه
سرحد داران مزبوره افغانی ارسال پایه اریکه خلافت داشته حضرت والا بخامه خاص بسيد شاه خان رقم کرد
که زنهار با روسی جنگ نکرده از مقصد و مدعای ایشان علم حاصل نموده معروض بدارد تا نخست از زبان خامه
وفرستادن نامه سخن گفته بعد که ثمر برنگير و تبر روسیان حاصل کشت از دهن توپ وتفنك ومدافع وطنستان
دلیران جنك سخن رانده خواهد شد -- تايار كدرا خواهد و ميلش بكجا شد -- ونقل این نامه افسر روسی را
بجرنيل غلام رسول خان سفیر ایندولت ارسال کلکته فرموده اورا امروارقام نمود که بلینکم لارن سکرتر دولت
انگلیس نشان داده از جسارت و خشونت کتابت روسیانش آگاه کند و عریضه سیدشاه خان نیزباو فرستاده
شکار داد که بویسرای نموده حرکات مخالفانه روسهارا مفهومش نماید و هم نامه شاهانه بویسرای کشور هند رقم
فرموده از نامه که چندی قبلا بن افسر روسی نزد سیدشاه خان فرستاده نگار داده بود که اما با هیچ مکالمه و مذاکره
با دولت افغانستان نداریم بویسرای نوشته نقل آنرا ملفوف نامه خسروانه در روز سیزدهم صفر ارسال داشت
که فوج روس بخلاف نوشته سابقه افسر خود چگونه از سه راه روی تصرف بسوى خاك شمال شرقى افغانستان
نهاده و گویا این نامه را علم کبد نکار داده دولت افغانستانرا از تجهيز آلات جنگ مطمئن و آسوده ساخته اينك سارقانه
حمله میکنند و مفسارن اینحال بکشف از طوزهای روسیه در شهر حصار و پامیر دیگر در یسار داخل شده باغوا فوت واخلاز کار آن مردم پرداختند و هم در روز چهاردهم صفر سرهیپ محمد حسن خان غوری که
سر هیپ محمد در موضع لاش و جوین اقامت خدمت داشت بدرود جهان کرده مرده اش را بامس و فرمان
حسن خان حضرت والا حمل و نقل داده در قبرستان اجدادش دفن کردند و از آنسوی میر اسلم خان کپتان و محمد كبير
خان صوبه دار ورحمدل خان كوتحوالدار با صد تن از پیاده نظام راه مخالفت روسیان پیش گرفته وارد حدود موضع
ریوک که روسیان در آنجا چنانچه گذشت فرو کش کرده بودند شدند و روسیان ایشانرا دیده از قشلاق ریوک پیش
نهاده موضع غار جوین و قشلاق غند را متصرف گشتند و افسران مذکوره افغانی محمد صادق نامی از مردم آقغام را
برای تفتیش حال و تجسس احوال در ریوک فرستادند و او تا نصف روز بازنگشته محمد کبیرخان صوبه دار از قفای


(۱۰۲۵)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)

او راه بر گرفته چون بوی رسید او مانع از پیش رفتن صوبه دار گردیده گفت اينك فوج روس در رسید و او
باز گشته پل را جهة آنکه روسیان عبور نکنند از روی آب برداشته خراب کرد و چون با همراهان خویش پیوست
روز دیگر از قرول گاه خود کوچ نموده در موضع زیرك فرود شدند و جانین در دو طرف نهر بمقابل هم قراولکش
کرده بمذاکره زبان پرداخته و یکی تلفظ وتکلم دیگر را نفهمیده باهم روز مقارت ومخالفت بسر همی بردند
تاکه افسران روسیه سه قطعه مکتوب معذرت اسلوب بعبارت درشت وزشت چنانچه بیاید بدر کردکان افغان
فرستادند اما در بنوقت هرکدام بمقام خویش زبان رجز خوانی ختم کلام باهم همی نمودند و محمد صادق نام فرستاده
ایشان که جهة تجسس و آوردن احوال چنانچه گذشت بنزدیک روسیان رفته بود با آقمقال نوروز نامی که هر دو تن
تا اینروز بدست خدمت کفش پیش پای هواخواهان ایندولت می نهادند داخل اردوی روسیان شده خدمت ایشان
اختیار کردند و ازینسوی حضرت والا از مکتوبات میر اسلم خان کپتان و محمد کبر خان صوبه دار ورجمدل خان
کرنیل اله دار وتیمورشاه خان کپیتان و سید احازت شاه خان شغنانی که نزد جنرال سید شاه خان فرستاده بودند
واو ارسالپایه سریر سلطنت داشت وماجرای مذکور آگاه گردیده همه خطوط وعرایض امنای مذکوره را
در روز چهاردهم مذکور ماه صفر در کلکته نزد کرنیل غلام رسو ل خان فرستاده امر نمود که همه را بکپتیانم
نشان داده از جسارت و درشت گوئی ومخالفت وزشت خوانی روسیان او را آگاه کند ومحمدد جلال اختلالیکه بشرح
رفت عبد المجید خان نواده (۱) سردار سلطان احمد خان مرحوم که فتنه جوئی و نکوهیده خویی و محبوس شدن و رها
کردیدنش در مشهد مقدس از پیش گذشت باز آهنگ فتنه کرده با شهزاده فغفور سدوزائی و سعید احمد بيك
جمشیدی وسیف الدینخان و بیست و هشت سوار از اشرار از مشهد فرار کرد و به رأس اسپ علی اکبر خان سرتیپ
را که در مرغزار آنجا می چریدند بسرقت برداشته یکتن کله بان را جراحت رسانیدند و ابا خان نامی راجمی از سواران
کشاده خراسانی بامر والی مشهد راه تعاقب او بر گرفته و در موضع پس کمر واقع قرب دهنه ذو الفقار از قفا
در رسیده باهم دو چار پیکار شدند و یکتن از تبعه ابا خان باده رأس اسپ از سوارانش جراحت برداشته و یکتن
از همراهان عبدالمجید خان دستگیر گردیده در این کار عبدالمجید خان مغلوب گشته با یاران خسارت پیشگان خویش روی
هزیمت بسوی پل خاتون نهاد و ابا خان او را تعاقب کرده در کوه واقع موضع گرماب در سنگری که برپا کرده بود متحصن
ساخت واز آنجا نیز بحیلت و مکیدت خود را از تنگنای محاصره رها داده و هشت رأس اسپ را از محافظین موقع
توره شیخ بسرقت متصرف گردیده از راه فراز در مهر و رفت و از همراهانش شهزاده فغفور در توجیکه ذکر شد
بدست ابا خان افتاد و خودش را روسیان با هفت تن رفقایش نخست در مرو محبوس نموده بعد رها داده در ماهی هفتصد قرآن
برای مصارف او معین کردند و مادرش از شنیدن اینخبر مشعوف گردیده از مشهد رهسپار مرو شده بوی پیوست و در خلال
ماجرای مذکور قبل از آنکه مخذول ومنکوب گردیده در مرو نپناه با سعید احمد خان جمشیدی مکتوبی مصحوب
شخصی برای فرازیان هزاره قلعه نو که در عهده پناه گزین بودند فرستاده بایشان و آقا حسین نام که از همه شریرتر
بود پیام دادند که شرار مواضعه که در بین معین گردیده است مستعد و آماده بوده در وقتیکه ایشان بقر ب سرحد
خاك هرات رسند حاضر آمده بعد بالاتفاق داخل ایل واحشام فیروز کوهی و اوماق شده و با مردم میمنه و غورات
وغیره طرح وفاق انداخته فتنه بر انگیزند و ایشان اینمکتوب را بامید اینکه خدمتی نسبت بدولت ظاهر و وانموده
خود را اخلاص کیش صداقت اندیش و هواخواه سلطنت بشمار آرند بفرستاده قاضی سعد الدینخان حکمران هرات
که از راه جاسوسی در پنجده کاشته بوده اند و او در هرات ارسال داشته حکمران مذکور آنرا در کابل روانه (۱)
کرد و حضرت والا آنرا امر پس فرستادن نموده رقم فرمودند چون بار بار وبکرار از شرارت و مفسدت عبد المجید
خان با کرنیل ست انگلیس مقیم مشهد مکاتبه و مذاکره شده و او سند فتنه جوئی وی را میخواست که در نزد
والی خراسان آرا حبت ساخته عبد المجید خان را از سرقت ومفسدتش باز دارد اکنون مکتوب او را در مشهد
نزد کرنیل مذکور بفرستد تا آنر ابزهان مذاکره خویش قرار داده آتش ر را از ضلالت باز دارد و حکمران هرات

شرح
شرارت و
مفسدت عبد
المجید خان

(۱) نواده
بمعنی نبیره

(۲) روانه
مرادف
روان
و روند.
و روان
جاری و
رونده ونفس
ناطقہ و جان
و روح را
گویند


( ١٠٣٦ )
(۱) ظهور
چشمه نفت
در رودخانه
هرات واقع
قریب کوسان

(۲) کوسان
را کوسویه
مینویسند

(۳) شرع
عدالت
و داد دهی
حضرت والا

(٤) شرع
ورود مستر
اونی انکلیس
در جلال آباد

(٥) تنکید
و تهدید
فرمودن
حضرت والا
حاکم و قاضی
و کوتوال
جلال آباد را

(٦) تار
بنای منطقه
یعنی خون
خواهی

(۷) بکابل
آمدن بعضی
از فراریان

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

آوا در مشهد فرستاده وقتی بكر نیل بیت رسید که عبدالمجیدخان چنانچه گذشت در مرو جای اقامت گزید و مقصد
فرصت در آنجا مدتی بسر برده باز میمنگی فتنه شد که انشاءالله تعالی در موقعش بشرح خواهد رفت (١) و همدرین
هنگام چشمه نفت در رودخانه هرات واقع قرب كهسان (٢) روی روز افتاد و حکمران هرات دو قرا به را صاف
واز آب جدا کرده در کابل فرستاد و مكشوف كشت که در سوختن و افروختن و بورو روشنی مساوی با نفت
چشمة اهواز ایرانست که از راه هند در کابل می آید و حضرت والا حکمران هرات را فرمان و تا کید کرد که
جد و جهد نماید که آب نهر چشمه آنرا مفقود و معدوم نسازد ولیکن از طغیان آب این کنج روان ناپدید
گردیده بتفحص و جستجو دیگر هویدا نگشت (٣) و همدر خلال احوال مسطور شیر جان نام تاجر و داد محمد نام سپاهی
از فوج پیاده نظام غزنوی را در سر او چت و مناکفت مسماة فیروزه زوجه شخص آجری موتی دعوی رخ داده و داد محمد
تاریخ ایجاب وقبول خود وصيغة مذكوره را از روز پنجم جمادی الاولی و شیر جان از روز یازدهم شعبان سال گذشته
در نزد قاضی محكمة شرعية هيأت راند را ثبات شهود شرعیه ثابت کردند وقاضی جانب داری شیر جان را نظر بمكنت
تجار تش اختیار کرده داد محمد را تحقیر نمود و بحق نرسانید تا که او عریضه نکار پایه سرير سلطنت شده ما جرا بکار
کنان حضور انور بازداشت و حضرت والا بفرمان طلب هر دوتن مدعی را با زن مدعی بها در کابل خواسته زنرا
بر طبق اسم شریعت غرایداد محمد که نكاحش در تاریخ اسبق بود داده شیر جان را امرد و ساله محبوس زندان سیاست
کرد (٤) واز آنسوی مستر اونی کشورشاور مأمور تعيين خط و نقاط فاصله سرحد که از روز حرکت و ورودش
بپشاور در ذکر ورود نفری اردو ودواب و مواشی خود بسیه سالار غلام حیدر خان مکتوب فرستاده چنانچه
گذشت خبر داده بود در روز چهاردهم مذکور ماه صفر کا حضرت والا بعمايش سرحدداران بدخشان را در
کلگته فرستاد وارد متول وكثد واز انجا راه جلال آباد بر گرفته وسيه سالار غلام حیدرخان از راه پذیره رفتنش
تا موضع خوش گنبد واقع جنوبی شهر جلال آباد رفته مراسم استقبال بجای آورد و محبت کنان طی مسافت کرده
در قصر اندرون باغ شاهی فرودش نموده خود در منزل خویش رفت و هنگام عصر خواهش ملاقات را در جای
سپه سالار کرده واو ملتمسش را پذیرفته چون باهم در مجلس ملاقات نشسته ودیمی صحبت کردند مستر اونی که
غرض و مدعای زیاد در باب طوايف واقوام سكته كهسار سرحد در نهاد داشت از صحبت و حکایت سپه سالار
استنباط خلاف مقصود و مرام خویش نموده پس از دو سه روزى آهنك مراجعت جانب پشاور كرد و بسپه سالار
گفت که از آمدنم معلوم نیست اگر مأمور باز آمدن شدم اطلاع خواهم داد اما انتظار ورودم را نداشته بمدعينينى
از جانب دولت دارید بپردازید و اینمراجعت او از سبب پیش نهادن افواج روس در سرحد بدخشان بود و از پیش
آمدن دولت روس تصور کرد که دولت افغانستان از پاسخ اسوله روسیان عاجز گردیده دولت انگلیس در تعیین
حدود سرحد به کامیاب خواهد گشت با اینکه از رحل و ترحل نمودن قشون انگلیس در بطن انخیال که تا کنون حق مداخلت
وتصرف نداشت اندیشید که مبادا در بین دولتین روس و انگلیس قتال وجدال دست داده باعث اخلال کشور هندشود
او حال روی باز گشت بسوی پشاور نهاد وسپہ سالار جمعی از سواره نظام بدرقه او قرار داده تامنزل دکه رسانید و او
دو هزار و ششصد روپیه انگلیسی بسواران بدرقه برسم انعام داده در پشاور رفت وایشان اینوجه را قسمت کرده
در جلال آباد باز آمدند (٥) ومقارن اینحال از عریضه محمد گل خان جبار خیل سر کرده بعضی از وقایع نگاران
جلال آباد و پشاور بگوش دادنیوش حضرت والا رسید که در جلال آباد و نواحی آن از جهت ریت
و دستارن قتل رسیده وورثه مقتولین از راه داد خواهی حاضر محکمه شرعی و حکومتی جلالت مآب شده طالب ديه
وتار (٦) کشتگان خویشند کسی نمپرسد و داد نمیدهد و حضرت والا برآشفته نامه شبیه و تهدید حاکم و قاضی
و كوتوال جلال آباد را فرمان نکار داده پرسید و ایشان از بیم عتاب و سیاست حکومت در داد کشوده مبلغ
گزافی از جریمة مقتولین داخل خزانه نموده و کسان را که شرعاً حکم دیت میشددیه را بورثه مقتول رسانیده
و مستوجبان قصاص را بتمثیل کابل نموده سد رخنه سفك دماء كردند (٧) و همدرين ايام امير محمد خان بن سردار
زکریا خان که از مخمصه و استدای خودش فرمان اجازت آمدن او در کابل شرف اصدار یافته بود بقصد و


(۱۰۲۷)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) (سراج التواريخ )
هشتاد روپیه کابلی بامر حضرت والا ازبابت سیرخان مامور فروش بادام جبه زاد وتوشه راه گرفته با محمد کریم
خان پسر محمد حسن خان ومادر او که هردوتن نیز اجازت آمدن حاصل کرده بودند از پشاور روی بسوی کابل
نهاده پس از وصول بمأمول در سایه حمایت دولت آسوده حال جای تر دند و همدرین ایام باز محمد خان گماشته این تکامل رسیدن
دولت که در بمبئی مقام داشت سه صد و یازده توپ ماهوت بامر و فرمان حضرت والا بهیجده هزار وشصت و پنجروپیه ما هوت و
انگلیسی جبه لباس سپاه نظام خریده بتدریج در کابل فرستاد و هم اتوامیکه از فرنگستان ودولت انگلیس خریده اتواب دولتی
شده بودند از هند رهسپار کابل گردیده پی هم رسیده داخل توپخانه دولت شدند از آنسوی نجیب (لی گیرال )
و ( اف استا کیتان ) و ( امگرسکا ) نامان افسران فوج سرحدیه دولت روس با دویست تن از پیاده نظام که
هزار تن در موضع غند مامور اقامت کرده و هفتصد تن را از راه شاخ دره امر قدم پیش نهادن نموده بودند وارد
موضع خرگوشی شدند و هم هزار تن دیگر در موضع مرغابی فرود شدند وافسران افغانی با عبیدالله خان حاکم
شغنان از جای که اقامت داشتند برخاسته در موضع واش قلعه بواقع شاخ دره رسیده در کنار پلیکه صوبه دار هم بکنجیر خشونت
طاش چنانچه گذشت خراب کرده بود فروکش کردند و هر چند کس فرستاده نامه نگار دادند جوابی نگفته نمودن
روسیان
فرستادگان ایشانرا نگاهداشتند و چند تفنگ جانب یکدیگر کشاد داده جرح وقتلی واقع نگشت و هم ایشان بامر حد
مير اعظم خان از اقامتگاه خویش بیست و شش ضرب تفنگ جانب افسران مذکوره که وارد موضع خرگوشی داران افغانی
شدند کشاد داد و ایشان چیزی نگفته از آنجا یکمنزل بازگشته در روز شانزدهم ماه صفر بمر کرد کان افغانی
این عبارات خشونت آیات را نگار دادند که سرداران افغان مکتوب شمار وزجمعه شانزدهم ماه رسید وبریما نقل نامه
معلوم میکنم که سخن روشن گفتن را اجازت ندارم زیرا که زامدرمیان مایز دیرگان شما آمده اند چنان مکشوف خشونت
ومعلوم نمودند که دیگر مذاکره و سخن گفتن ما باشما هیچ معنی ندارد و اینرا نیز دانسته باشید که برما اجازت شانه افسران
جنگ نیست چنانچه ایستادن نزديك آمده اند نیز ما از شما میانید رو ما حرکتی نکردیم و باوجودیکه موقع تیرانداختن روسیه
درمیان آمد وما يند اختیم و دیگر دانسته خواهید بود که روز چهاردهم صفر سالقا نهائی شما امر و اطاعت سردار خود را
قبول نموده جانب ماتیر انداختند و اگر حالت بدینمنوال باشد در بین دو پادشاه خصومت پیدا خواهد شد و نیکوتر اینست
که آنمان شها مواضع فاصله را بخالشان داده پس رفته بدشت بوده باشند واز طرف شما در یغیاب هیچ خطاب وجواب
مفهوم نیامده معلوم نگشت پس ما بتصور آنکه کرحرفی باشد باید بازیرگان شما گفته شود بازاندرمیان خود پیش
آمدیم که با هم سخن بگوئیم دیگر مدعا نبود که سخن ناگفته زود بار گشتیم واز گیرو دارهای شما غماحاصل نمودیم
فقط واز قفای این مکتوب نامه دیگر فرستاده نگار دادند که حاکم موضع شاخدرۀ افغان من بشما نوشته بودم که نقل مکتوب
چون اختیار داده نشده است بی مدعا ازینجا برخاسته در دگرجا نبروید و باز معلوم باد که آمدن شما با این گیرودار دوم روسیان
که ما بین خیمه های ما خود را در آتش میزنید کویا میفهمم که گیرودارهای شما چون گیرودار دشمن است پس
ازین هر وقت كه نزديك بيائيد شعار انوباران میگنیم تا که برخاسته بدشت بروید وشما را دشمن میدانم و هر چه لازم
این گیرودار باشد آنرا می کنم و دیگر گفته اید اسب سرکاری را پاس بدهید نمیدانم کجاست پرسان میکنم که در پاسخ
کجاست فقط سردار فوج گلزا داستا کیتان واسکر سکا سرسوار روسیه دستخط نهادیم و ازینسوی افسران افغانیه سر کرد کان
افغان
در پاسخ هر دو نامه روسیان نوشتند که چون فوج شما از حدود فاصله که درج نقشه ممضی علیه است پای جسارت پیش نهاده
داخل خاك ما شدند و فرستادگان مارا نگاهداشته هر چند سوال کردیم جواب نداده مغرورانه پیش آمدند ناچار
دهن تفنگ بر هوا کشاد دادیم تا مقصد و مدعای شما را بدانیم که بر چیست واز خاك خوديك قدم بدون امر واجازت
پادشاه خود بازپس بدشت نخواهیم شد وروسیان در روز هفدهم ماه صفر باز بسرکردگان افغانی نوشتند که خط نقل مکتوب
شما رسید و همینکه ما روزشنبه هفدهم نوشته فرستاده بودیم معنی آنرا خوب نفهمیده اید زیرا که من نوشته بودم دیگر
که از نجا که ایستاده ام یکقدم پاپس نمی نهم تا کشته باز گشته بدشت نروید زیرا که شما را دشمن می شمارم روسیان
واکنون از حرف گفتن بسیار آدمها را در دسر میدهم و پس ازین باید که شما را تیرباران کنم و بدانید که ما


(۱۰۲۸)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

ورود جنرال تاج محمد خان در بدخشان
مدت پس تروبید نوشته شما را اعتبار نمیکنم و هم پاسخ مکتوبات شما را نمی نویسم اما وقتیکه درینجا درنگ نکرده پس دشت رفتید راه نیکی و احسان در بین کشوده خواهد شد و مقارن اینحال جنرال تاج محمد خان که مأمور بدخشان گردیده از کابل راه آنجا برگرفته بود در روز نوزدهم صفر وارد فیض آباد گشت و جنرال سیدشاه خان که طلب کابل شده معطل رسیدن او بود مقدم وی را گرامی داشته مراتب پذیره بتقدیم رسانید و سامان سفر ساز کرده رهسپار کابل شد و مارچونوف افسر فوج سرحدیه روس نامه تبريك و تهنيت منصب جنرالی و ورود جنرال تاج محمد خانرا در بدخشان انگار داده نزد او فرستاد و او در پاسخ وی مکتوب تشکر و امتنان بخامه دوستانه رقم کرد.

کوچ دادن روسیان بعض از رعایای این دولت را
و در اثنای این ماجرا روسیا ئیکه از راه جسارت و پیش قدمی در موضع غند رو نهاده بودند دست تطاول گشوده چند خانه از رعایای ایندولت را با آقسقال شاه دلیل نام و دولت خان برادر زاده آئینه محمد و نو روز عم زاده مخيز بيك غلام بچه گان حضرت والا کرهاً با خود برداشته ببردند و حضرت والا از عرایض سیدشاه خان جنرال وافسرانیکه از پیش نامزده شدند بر ماجرای مسطوره آگاه گردیده در روز بیست و یکم ماه صفر فرمان کرد که فوج افغانیرا از انسوی نهر پنج کوچ داده در قلعه شغنان جای اقامت دهند و در جنك را بافوج روسیه نکشایند

دخل دو ماه و بیست و پنچروزه معدن لعل بدخشان
و هم در خلال اختلال مذکور دوصد و بیست و دو مثقال و بیست نخود لعل اعلی واوسط وادنی وسه صد و نوزده مثقال ونه نخود لعل اوسط وادنی وزرد بدست یاری کاریگران کان واهتمام علی محمد خان از معدن بدخشان روی روز افتاده از عريضه علی محمد خان مذکور حالی رای والا شد که اینمقدار لعل در عرصه دوماه و بیست و پنجروز از کان بدخشان حاصل گردید

ظهور خیانت کارگذاران قندهار
و همدرین ایام پنجاه هزار روپيه از درک پرداخت سردار عبدالله خان حکمران سابق قندهار و يك لك روپيه خیانت محمد علم خان کاکری که اعداد تربین و سی و پنجهزار روپیه غدر ميرزا غلام صدیق خان و عبد العزیز خان و پنجاه هزار روپیه سرقت محمد عثمانخان بارکزائی و سی و هشت هزار و هفتصد و سی روپیه خسارت امیر محمد خان پوپل زائی و سی و پنجهزار ونهصد و هشتاد و پنجروپیه خیانت عبد القيوم خان عامل بندر چخابور غير از وجوهیکه از پیش بشرح رفت بمنصه ظهور پیوسته از عریضه محمد نادرخان وغيره ممیزان بگوش راست نیوش حضرت والا رسید کاین خیانت از اسامی مذکوره دیوان لعل چند هندو وشاه سعید رساله دار نسبت بدولت رسیده است حضرت والا در پاسخ عريضه ایشان رقم فرمود که اینهمان کلمات و ملحماتی اند که بدیوان سداشید بزیان شما میداد و می نوشت و شما خوش و غوزه کرده در نوشته او مهر می نهادید و ارسال کابل میداشتید و تا حال از احوال خود ندانستید که بجهة كدام خدمت مأمور قندهار شده و در آنجا رفته اید و نام ممیز بر خود نهاده معنی آن و صورت حساب گیری و سنجش و متمتّی را ندانستید که چیست اکنون بدانید که شما ممیزید باید منصفانه و خالی از غرض و عاری از خواهش نفس مميز حق و باطل را نموده پس از سنجش و حساب شرعی وعرفی که بیرون از راه صواب نباشد وجوهیکه ثابت شود بخاتم اقرار برنهاده از روی الزام شرعی و عرفی و حساب قبول کنند ببرگ محمد صادق خان حواله بدهید که تحصیل نماید و الا بمجرد گفتن و نوشتن شما یا دیگری بدون ثبوت وتحقیق اگر خیال کرده باشید که حکم بقتل و تاراج کسی بدهم غلط تصور کرده اید زیرا که کاهی این گونه حکم از پیشگاه سرير معدلت سلطنت بصدور نپیوسته ونخواهد پیوست و در باب اشخاص بی بضاعت و استطاعت که مال دولت را تلف کرده باشند چون وجه بيت المال و حق دو کرور نفس اسلامست سوختی ندارد و من نمی توانم که خود را مشغول الذمة اینقدر خلق که خدای تبارك وتعالی مراد اعی و حامی ایشان قرار داده است بسازم وحق ایشانرا بکدام و که کار کان آدم خوار تلف و حیف و میل کنند پس از کسانیکه ضامن ایشان شده و چنین اشخاص را باعتبار ضمانت خود در کارهای دولت دخیل ساخته اند بمصول رسانند واز قوم وخویش ایشان نیز که از تنگدستی وفرومایگی آنها آگاه بوده و در روزیكه داخل کار شده و بدولت طلاع نداده اند بگیرند تا دیگر از فرومایگان وسفله کان در امور بزرك مداخلت نتوانند کنند و از قفای عريضه مذکور مميزان مزبور وصدور این منشور معدلت دستور عريضه عطامحمد خان مميز كه بادِكران در مخالفت می جنبایند


(۱۰۲۹)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

بواسطه بازی و محضر سازی ایشان شراکت نمی ورزید بپایهٔ اریکهٔ خلافت رسیده از مطالعهٔ ساطعهٔ حضرت والا
شرف نگارش یافت که در دو روز نو و هزار روپیه از خیانات دیوان سدا نند بخصهٔ ظهور پیوسته بعد از ان کسی
نگذاشت که کارهای او دیده و سنجیده میشد ازینجه که ملا عبدالشکور خان قاضی که زمام حکومت شهر و امر قضا
می درزا بدست دارد و با محمد نادر خان و محمد اسمعیل خان مميزان راه رفاقت و یاری می پیماید نمیگذارد که غبن او
روی روز آمده مکتوبی نگردد چنانچه دوازده روز پس از مانع گردیدن این سه تن سنجیدن حساب دیوان مذکور
را بایشان گفته شد که او را بگذارند که حاضر آمده کاغذهای زمان کارداری خود را تفویض کند که علم بعمل
و دخل و خسارت و خیانت او آورده شود و ایشان از بیم بازخواست پادشاهی در اینقول نتوانسته او را با دو صندوق
مملو از کاغذهایش در محضر باز پرس خواسته چون دیدند که احتمال حاصل گردید که خیانت بسیار روی روز خواهد
آمد و ازجمله سه قطعه مکتوب که یکی ازسید دوست علی شاه و یکی از قاضی عبدالشکور خان و یکی در باب انبار
غلهٔ حاکمز بود از بین کاغذهای او مشعر بر غدر و خیانت ظاهر گشت و علاوه بران ضعیفه کیبه شخصی را
بشوهر اختیار نموده چون باقربای شوهرش از راه مرافعه نزد قاضی عبدالشکور خان شد او را خطاب و عتاب کرده
گفت که اگر نام او را بشوهری گرفتی سرت را تراشیده سنگسار میکنم بعد آنزن حاضریان گردیده بشوهر
مذکور خود در محضر عام دادزده فریاد برآوردند که قاضی عبدالشکور خان دو صد و چهل روپیه از ما گرفته
و حالا بخلاف احکام شرع شریف ما را حکم برافتراق میکند و نیز زن زانیه را رها داده و پدرش را محبوس کرده
ازینگونه امور صدها را بصدور آورده و میآورد و با تفاق مميزان ولایت و رعیت را در ورطهٔ ذلت و مطرودیت
انداخته و می اندازد و حضرت والا از خواندن اینعریضهٔ عبدالصمد خان از قاضی عبدالشکور خان و هر دو تن مميزان
مذکور ان که با دیوان سدانند رفیق شفیق بودند نامی از عطا محمد خان نبوده بنام مسموعی فرمان کرده استفسار
فرمود و ایشان در بنوقت از کردار ناستودهٔ خویش انکار نمودند و دربیان کار از هفت فقرهٔ دیگر که وقایع نگار
قندهار معروض داشتند و ترکه محمد صادق خان چنانچه بیاید تصدیق آن فقرات نمود حضرت والا
ایشان را بشأن و آرامی درواخیده فرمود و هم در خلال احوال مسطور سید تجیم خان هوفیانی
از حضور انور مأمور کوتوالی قصبهٔ چاریکار شد و هم چهار صد و شانزده روپیه دده عباسی مأمور شدن
برای سید محمود خان تاجر همان که در وقت تمرد و طغیان اشرار میمنه خدمت کرده و تصدیق آنرا بمهر سید نجیم
افسران سپاه نظام حاصل کرده بود از دولت تنخواه مرحمت و معین گشت و هم هزار و ششصد و شش روپیه بکوتوالی
و ده عباسی تنخواه سالیانه برای میرحسام الدین خان نبیرهٔ حافظ جی صاحب مرحوم که چد امجدش را شاه شجاع چاریکار و میر
سدو زئی برخلاف اطاعت خود دیده بقتل رسانیده بود مرحمت و مشخص گردیده بمنصب احتساب شهر کابل حسام الدین
ممتازشد و هم سه صدوسی و سه روپیه و یکعباسی جههٔ میرحسین خان بن میرعلیجان خان بن میرعثمان خان باسم تنخواه
ثبت دفتر تشخیص آمد و همدر روز بیست و پنجم صفر ایب باشور خان و افغانی که با چهاوتین از زیرکان مردم آنجا احرام محتسب کابل
بند کعبهٔ آمال و امانی شده بشرف تقبیم سدهٔ علیای سلطنت نایل و واصل گشت حضرت والا هر یکن را بعطای خلاع
فاخره سربلند ساخته رخصت مراجعت داد و هم در ینوقت محمدکریم بای تاجر باشی بدخشان که از راه تقبیل سدهٔ
علیا در کابل آمده و يك نافه مشك و دوازده دانه جدوار و ده قبضه بازمانه و ده ثوب الجوه و هشت طاقه کلام مقبول عواطف
بدخشی و تاشکندی و یکجلد پوست خرس و چهار عدد کاسه نیمخت و هشت پیاله کاشغری برسم هدیه با خود شدن ایب
آورده بود شرف بار حاصل کرده همه را پیش کشید و منظور نظر کیمیا اثر حضرت والا گردید در روز بیست باشور وا
و پنجم مذکور ماه مزبور رخصت باز گشت یافته در بدخشان رفت و از آنسوی پس از وصول عرایض افسران فغانی
فوج سرحد افغان و مکتوبات افسران روسی که از پیش بشرح رفت بپایهٔ اریکهٔ خلافت حضرت والا همه را
در هند فرستاده در باب شفغان جنرال تاج محمد خا نرا فرمان کرد که فوج سرحدیه ایندولت را از ساحل شمالی نهر شرح بیاد
جیحون کوچداده در قلعهٔ شفغان مأمور اقامت کند و از صدور این منشور مواضع قشلاق جاشنو و قشلاق مبدأ گره
حدود سر
حدیهٔ
بدخشان


( ۱۰۳۰ )
( جلسه ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
ده شار وقشلاق مرغان و انار که از مضافات شقنان و بجانب جنوب نهر واقعند متعلق بدولت افغانستان شده طرف اثبات
ان ضمیمه خاک مقبوضه دولت روس گشت و در خصوص دیگر مواضع انگاه که کرنیل غلامرسول خان مکاتیب افسران
روسیه را بوی سرای کشور هند نمود وی اگریپل جارج کرزن را مامور کرد که حدود فاصله مواضع شقنان و درواز
و پامیر را از روی نقشه که باعضای دولتین رسیده است مشاهده و معاینه نموده برفع منازعه و دفع مناقشه کدد و هم حضرت
والا را از مامور شدن جارج مذکور در سرحدات مزبور بذریعه نامه اگهی داد و حضرت والا چنانچه باید جنرال تاج
محمد خانرا با میرزا عبدالوهابخان بسردقزیل بشان فرمان کرده بامر و اعزاز و اکرام و مهمان نوازی و احترام او نمود
شرح شرارت و همدر اثنای قصه که بشرح رفت مردم سکنه موضع چلس واقع کهستان آندرا به سرقت و شرارت بر گرفته چهار صدو اس
مردم سکنه از دواب ومواشی مردم سکنه ده ستن واقع دره تور را بغارت برداشته و سه تن را کشته جانب مسکن خویش باز گشتند و یکتن
چلس از سارقین مذکور که قبل از این برای امری در خانه محمد نام ساکی موضع برلام رفته بود از رویداد اینمعامله صاحب خانه
اورا از اشرار کشته محبوسانه نگاهداشت و مردم چلس دو صد روپیه بمحمد مذکور بشرط رها دادن گرفتار شده
مزبور وعده دادند و او ازین امر بسید حبیب نامی که در آنجا مقام داشت خبرداد و او که بواسطه اسم سیادت مقتدای
آنمردم بود بطمع حصول وجه موعود آنمرد را از خانه محمد کشیده خواست که در خانه خود برده وجه
را از مردم سکنه چلس گرفته او را رها دهد ولیکن مردم ده ستن که از منهوب شدن دواب خود در متألم بودند
آنمرد را در عرض راه عبور واکراه از دست سید موصوف کشیده بکشتند و سید را که گرفتار عالم طمع شده بود
بضرب چوب خستند و سر و پای برهنه و روی و دهن خون آلود نزد محمد صدیق خان حاکم دره تور حاضر نموده
از وی طالب اموال مسروقه و دیه خون کشتگان خود شدند و نزد حاکم اظهار کرده داد طلبیدند و گفتند که مردم
موضع چلس بجاسوسی و ایما و القای این سید دواب ومواشی ایشانرا غارت کرده اند و سید از طمع خویش در
غصه و تشویش افتاد تا که حضرت والا از عریضه حاکم مذکور بر ماجرا آگاه گشته در روز بیست و هشتم ماه
صفر سپهسالار غلام حیدر خان را فرمان کرد که بازخواست خون مقتولین و استرداد مال مسروقه را از سارقین
نموده مردم ده ستن را بحق رساند و او بر طبق امر اقدس مردم سکنه چلس را در معرض مواخذه حاضر آورده
اجرای حکم پادشاهی را بر وفق شریعت حضرت رسالت پناهی صلی الله علیه وسلم بپای برد و سید مذکور از داء
شرح تجدید طمع رها گشت و همدرین ایام مردم هزاره مالستان که حضرت والا بفقره عرض ایشانر اخاصه مرحمت شیم عدالت
عهد نمودن رقم بلیغ و شکار داده و چنانچه گذشت مردم افغان کوچی را از مداخلت در جبال و مراتع و مزارع واودیه و قفار
مردم هزاره منع وقدغن فرموده حد فاصل در بین جانبین معین نموده بود بمقام شکر گذاری برآمده و شرمی از خدمات خود
مالستان با را که در وقت تمرد و طغیان هزاره باغستان با محمد جعفر خان برادر محمد نبی خان رئیس ایشان باتفاق افواج منصوره
دولت نظامیه ای برده بودند معروض داشتند و هم بخامه اطاعت در صفحه انقیاد رقم کرده ختم اقرار واعتراف بر نهادند
که عهدی را که در سابق با دولت موفق داشته اند اکنون بتجدید آن پرداخته و بسوگند غلیظ و تعهد خدای قهار
و رسول مختار و چهار یار کبار واهلبیت و پنج تن اهل عبا که همه اطهارند موکد ساخته
مقر و معترفند باینکه تا جان در تن و رمق در بدن داشته باشند از راه اطاعت دولت بیرون نرفته از او
امر و نواهی آلهی و احکام شریعت رسالت پناهی و فرمان پادشاهی کالق السابق مطیع و منقاد بوده سرباز نزنند
واگر خلاف این پیمان کنند بلعنت خدا و نفرین رسول او تعالی گرفتار آیند و حضرت والا
پس از شرف وصول یافتن این عریضه وعهد نامه آنمردم در پاسخ ایشان رقم فرمود و از احسانات
پاسخ حضرت دولت که از بدو جلوس میمنت مانوس تا وقت بغاوت هزاره نسبت بایشان بروی روز آورده بود یکیک برشمرده رقم
والا بمردم
مالستان رقم عهد که در اول جبال پرورش و نوازش اینقوم بزرگ امکنون بخاطر داشتم با نکه خرید و فروش دختران و پسران ایشانرا
فرمود که مروج بود منع و قدغن کردم و میخواستم وعزم داشتم که مردم هزاره وافغانرا که در حقیقت و نفس الامر خون
شريك هند بيك نظر دیده فرق در بین نگذارم این بود و جزاین نبود که تمامت زنان بزرگان ایشان خلاع فاخره


(۱۰۴۱)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)
و حلل وافره از زریاب ارسال میفرمودم و آناً فآناً براشیای نفیسه از قبیل کلخواب واطلس که میفرستادم می افزودم و در هر سال بپهران و میرزادگان ایشان خلعت و انعام بخشش و عطا می نمودم واقسام نوازش وانواع پرورش درباره ایشان مبذول میداشتم تا کار بجائی رسید که چون در کابل آمده شرفیاب یافته رخصت مراجعت حاصل میکردند عقای مکفل بالماس و کمر مرصع و شمشیر اسباب طلا و خلع فاخره گرانبایه از لباس خانه خاص پادشاهی بایشان می بخشیدم و بار بار بتکرار بایشان گفته و فرموده میشد که از مقوم افواج سواره و پیاده آباد و در سپاه نظام انتظام و ترتیب خواهیم داد که اسلحه و توپخانه وقورخانه دولت را اکثر تفویض ایشان کنیم تا روز مصاف با مردم افغان پاره پاره و پهلو بپهلو در مقابل خصم دین و دولت ایستاده در مقاتلت با هم انباز باشند تا که ایشان کفران نعمت کرده طغیان ورزیدند و سر از جیب تمرد کشیده دیدند هر چه دیدند و تمام قوم را ذلیل و خوار و زبون نموده قدر و منزلت خویش بکاستند و مردم مالستان که نسبت بدولت صداقت کیش و اخلاص اندیشند همیشه بر طبق تصور من خدمت خواهند کرد و در ارانی آن مورد الطاف و احسان پادشاهی خواهند شد و مقارن اینحال (۱) راد محمد خان حاکم دای زنگی ابراهیم نام برادرزاده زوار علیخان تبه افشار متوطن تیبه چهارده کابل را که گوسپند و روغن برسم تجارت از هزار جات در کابل آورده تحصیل امر معاش می نمود و در وقت بغاوت مردم هزاره در تیاب عصیان شده بود بفرمان طلب باده بیست راس گوسپند و دو راس مرکب و شش و نیمسیر روغن از مال خودش در کابل فرستاده تمام با ملك و میرایش بضبط دیوان دراست گردیده خودش محبوس گشت و و جوهرا که بر سر ده طلب داشت تمام از بده (۲) کارانش حصول و تحویل خزانه دولت نموده خواهر او را بامر حضرت والا بنظر محمد بن آدینه نام بدخشی که در سلك غلامان پادشاهی مسلك بود و بانو ، نعیم خان کپتان نسبت برادرزادگی داشت دادند و نظر محمد ویرا از باب طلب دین متصرف شد و همدرستوه (۳) از عریضه ملا محمد سعید قاضی وملا محمد نظیف مفتی محكمه شرعيه هزاره بهسود که مردم آنجا را بامر و فرمان حضرت والا بقيد قهار آوردند حالی رای والا گشت که از بیست هزار خانوار شش هزار و چهار صد خانه که پای گریز ایشان زنجیر منع حکومت بسته بود در مسکن و ماوای خود مانده سیزده هزار و ششصد خانوار فرار و گرفتار و قتل و غارت شده اند و همدر اثنای این ماجرا کهندل خان حاکم هزاره بهسود کشته شده بود و د و مبل تفنك و یازده ميل تفنگچه و بیست قبضه سیلاوه و هشت قبضه شمشیر غیر از اسلحه که قبل برین از مردم آنجا گرفته و فرستاده بود در روز بیست و نهم صفر مصحوب عبد الرحمن نام پیاده ساخلو کابل کمال نموده تحویل مذکرین دولتشد و همدر روز (٤) دوشنبه دوم ربیع الاول منشور منصب دغبائی از همیشه واشدهای پیاده گان ساخلوی مقیم ترکستان بنام برات علی خان و میربازخان و رحمت الله خان و شاد محمد خان و محمد کریم خان و سید تاج علی خان که در بازبان سابقه ایشان فوت شده بودند شرف صدور یافته همگنان سرافراز و ممتاز گردیدند و هم در خلال (۵) احوالی که که بشرح رفت مردم افغان کوچی که بیست هزار روپیه بدولت التزام داده بودند که از خط فاصله یچیمزان بامر حضرت والا معین کرده و سنگ علامت فاصل در زمین نصب نموده قرار داده بودند که هر گاه افغان کوچی از خط مذکور جانب کهسار و علف زار مردم مالستان تجاوز کنند بیست هزار روپیه برسم جریمه بدولت بدهند نقض عهد و قرار داد کرده داخل مالستان شدند علاوه بر ان مراتع و مزارع آنمردم را علف دواب و مواشی خود ساخته تلف نمودند و حضرت والا از عریضه مردم آنجا بر ماجرا آگاه گشته در روز نهم ماه ربیع الاول جنرال شیر محمد خان اندری را فرمان و امر کرد که مردم مالستان را داد داده از مردم کوچی از خوانت نماید و از اقصوی (۶) نایب پادشاه کل خان که در ارزگان شده و از آنجا چنانچه گذشت راه گیزاب بر گرفته روی بسوی هزاره سه پای دای زنگی نهاده چون وارد آنجاشد میركایی بيك متوطن گیروی موضع بر گردا با میر دولت حسين بيك ساكن آنجا و اهل و عیال هردوتن که چهارده تن منیئی میشدند و محمد امين بن محمد وحسین بن کریم داد بيك متوطن موضع شنية دای کندی و صالح ساکن جوره مجموع بیست تن و بیست و چهار میل تفنك از مير كاپی بيك مذكور تفويض کپدان عبد الصمدخان کرده او همه را در کابل فرستاد

(۱)
محبوس شدن
ابراهیم نام
افشار
(۲)
اصطلاح
قرضداری
را گویند که
بقرض خود
مقر باشد
(۳)
تعداد خانوار
هزاره بهسود
که در ملك
مانده و فرار
و گرفتار
شده بودند
(٤)
منصب ده
باشی سر افراز
شدن شش تن
از پیاد گان
ساخلو
(ه)
تعدی و
تجاوز کردن
افغان کوچی
(۶)
شرح ورود
نایب پادشاه کل
در سه پای
و گرفتار
نمودن اشرار
هزاره انجا را


( ۱۰۳۳ )
(جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
تعیین محمول
رقعه حیاتی
تنخواه خوا
ران ملکی
و هم در روز دهم ربیع الاول بنا بر آنکه بعضی بمغالطه برات تنخواه قوتی و فراری تنخواه خواران ملکی را
حاصل کرده حواله میکرفت حضرت والا بنارسد باب این خیانت دفتری باسم دفتر حیاتی تشکیل داده اصرفرمود
که هريك از تنخواه خواران ملکی فی صدو دو روپیه کابلی برای مخارج دفتر مذکور باسم محصول رقعه حیاتی و هم حاضری
خود را در وقت اجرای تنخواه بدفتر مذکور داده رقعه حیاتی گرفته در دفتر تشخیص رده برات تنخواه خود را حاصل
عطا نمودن
حضرت والا
كمر مرصع
وغيره اشياء
بیتیم زاده
غلام علی خان
دارد و هم در روز یازدهم ربیع الاول حضرت والا يك عقد كمر مرصع اسباب طلا، که کل آن یکدانه الماس شکل مثلث
و بيست قطعه الماس كوچك در دورش صورت ترصيع یافته بود باسه توپ کمخواب ويك توپ بنارسی و يك توپ اطلس
و چهار توپ الوان وسه توپ صحن کاغذ پیچ و چهار توپ دا که برسم یاد آوری بجهة شهزادۀ آزاده سردار غلام
علی خان که جده ماجده اش شش طاقه شب کلاه ارثه رومی و هشت عدد دستمال ابریشمین رومی و شانزده عدد دستمال صحن
سپید چکن دوزی و خاعك روزی و شانزده عدد دستمال الوان چکن دوزی و سی قطی ثبات مصری و شش شیشه عطر از راه
هدیه ارسال حضور انور بوده بود در مزار شریف ارسال فرمود و هم درین احیان از عریضه محمد رحیم خان بن سردار محمد
سرور خان حاكم میمنه که از موضع ديره دون ارسال داشته تکاشفه بود که ناوقت حیات دختر سردار یحی خان که نسبت زنا
شوئی باوی داشت کفالت مؤنت و معیشتش را او می نمود و پس از فوت آن بنا بر خبط دماغ او وی از خانه خود او را
کشیده قرین ذلت وعسرت گردیده است و چون استدعای عفو تقصیر و اجازت آمدن در کابل کرده بود حضرت
والا بذريعة فرمان از پدر او استفسار حال جير وعیر او را فرموده پس از حصول اجازت در کابل آمده رحل استراحت
موردالطاف
شاهانه شدن
بعضی از هوا
خواهان
و چاکران
دولت
شرح حال
سازی قاضی
و نیز دو نقدی
قندهار
مواجهه یعنی
مشاوره
در ظل حمایت دولت كسترد و مقارن اینحال در روز دوازدهم ماه ربیع الاول حضرت والا نایب میرزا را فرمان
کرد که سه صد روپیه کابلی بعظیم الله خان که خدمت وقایع نگاریرا در پشاور بپای میبرد و طریق زادنی می سپرد
باسم موهبت از جانب دولت بدهد که اسب سواری برای خویش خریده در بین امثال واقران گردن فراز عه او احسان
پادشاهی کرده و هم يكصد روپیه برای شامل نام نجار مقرر پشاور بود و از عریضه واستدعای خودش قرین
عفو و رهین عطا آمد برسم بخشش عنایت کرده به فرمان رفت که از نایب مذکور اخذ وقبض نموده راه کابل برگیرد
و همدرین احیان محمد حسنخان فرستاده نوروز حان بلوچ خارانى بشش غراشترمهاری و پاری مکمل اسباب بازین
روکش مخمل نقره کاری وغيره نفایس اشیاء ولطایف اجناس که خان معزی الیه از راه هدیه مصحوب او ارسال
پیشگاه عتبه علیا نموده بود در کابل رسیده و هدا یا پیش کشیده مطبوع طبع کینی آرا آمد و در ازای آن حضرت
والا روز دوازدهم ماه مذکور ربیع الاول يك تخته پتوی كابلى ويك طاقه شال خليل خاني ويك توپ چوحۀ ابرة
السج كشمير و يكتوپ چوحۀ كمخواب هردولیس و چرمه زردوزی بصحابت او بجهة خان موصوف ارسال فرمود
و مقارن اینحال قاضی عبدالشکور خان و محمد نادر خان ممیز با شیر محمد خان وقایع نگار قندهار ودیوان ساد، که محبوس
کردیده و بضمانت پدر و برادرش رها یافته نظر بدر بار و حضرت والا چنانچه گذشت از کردار ناپسندیده واطوار
و گفتار ناسنجیدهایشان استفسار فرموده ایشان انکار نمودند در بی رد ذمایم افعال و قبایح اعمال خویش افتاده
خواستند که دفع امور زشت و نازیبائی را که بروی روز آورده بودند نموده خویش را در کردار کسان پایه سریر
امارت بری از خطا و عاری از کناه بشمار آرند و حرفیرا مشعر بركردار و رفتار نيك قدمت بخويش ساخته
معروض پیشگاه حضور انور دارند چنانچه هر چهار تن در خلوت خانه که داشتند بعزم موامرت (۱)
جمع آمدند و از جمله قاضی عبدالشکور خان که اس اساس سخن سازان بود مخفیانه به محمد نادر خان گفت اگر
مسوده مجالیکه دفعه اول در باب سردار عبدالله خان ساخته و در کابل فرستاده شده یافت منزل وحبس او كشت
نزلت باشد بدهید که از روی آن پاسخ استفسار حضرت والا ساخته شود وی آهسته پاسخ داد که آن مسوده نزد
دیوان سعد الله است بعد قاضی عبدالشکور خان سر در گوش او برده طالب مسوده مذکوره شد و او نیز گفت که
آن مسوده با کاغذ هایم ضبط است و وقایع نگاران قندهار جست و پنج فقره از ینگونه افعال نکوهیده مميزان
و قاضي عبد الشکور خان و دیوان سعد الله را معروض پایه سریر سلطنت داشته و حضرت والا از جمله راست و دروغ


(۱۰۳۳)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

بودن هفت فقره را از درگاه محمد صادق خان بذریعه فرمان پرسیده او همه را بر طبق نوشته وقایع نگاران تصدیق
کرده مفصل ومشروح معروض داشت وحضرت والا هموادر مکمن خاطر جاداده از هر کدام در محل ومقامش
چنانچه بیاید بزبان سیاست بپرسید و همدر اثنای این مقاوله سپهسالار غلام حیدر خان که از راه بفرده و ملاقات مراجعت
مستر اونی انگلیس چنانچه گذشت از اسمار وارد جلال آباد شد وبدو ومستر مذکور بزك امین خط و نقاط فاصله سپهسالار از
سرحد کرده باز گشت اونیو از جلال آباد در روز چهارم ربیع الاول راه مراجعت جانب ادنهاز برگرفت و از جلال آباد
آنسوی قاضی عبدالشکور خان وحسام الدینخان کوتوال شش تن از اشرار هزاره میان نشین را که از کوه گرفتار در ادنهار
دست هواخواهان دولت شده بودند با محمد حلیم بيك برادر محمد محسن خان هزاره کیزاب از قندهار بکابل کابل نوازش یافتن
نمود و همدر روز شانزدهم ماه مذکور حضرت والا در سال ششصد روپیه نقد و یکخروار کندم برای محمد بيك بعضی از
دیوانه بن احمد بيك هزارۀ دای کندی که در وقت تمرد وطغیان اشرار هزاره نسبت بدولت خدمت کرده تصدیق خدام دولت
آنرا از افسران سپاه نظام حاصل نموده بود تنخواه معین فرمود و همدرین وقت خواهر ومنصب سواری پهلوانخان فرستادن
نورزائی که فوت شده بود بنام محمد شاهخان پسرش بر حال گشت و هم غلام حیدر خان سپهسالار سوم دختر سپهسالار
غلام حیدر
جنرال غلام حیدر خان قوم وردك قاتل سردار محمد سرور خان بن امیر محمد اعظم خان مرحوم را که شرح حالش خان دختر
از پیش گذشت و فرار بخارا بود بامر وفرمان حضرت والا در روز شانزدهم مزبور ماه مسطور از مزار جنرال غلام
شریف زن بدرتی کابل کرد و همدرین وقت سه تن از جاسوسان عبدالحمید خان وسعید احمد بيك جغتیدی حیدر خانرا
که قبل از ورود ایشان در سرحد هیأت که از پیش بشرح رفت بخجا سوسی رفته و یکی در هرات از بخارا
ودوی دیگر در میمنه کرفتار شده بودند بامر و فرمان حضرت والا بدار سیاست کشیده شدند وهمدرین ایام بیاد ارسیدن
از عریضه واستدعای دختر علی اصغر خان نیوه سردار پیر محمد خان مفقود و دختر نور محمد خان نیوه سردار جاسوسان
عبدالحميد
سلطان محمد خان مبرور که فرار پشاور بودند فرمان اجازت آمدن کابل بنام ایشان صادر کردید چنانچه خان
از آنجا آمده در ظل حمایت ایندولت آرامیدند و هم مقارن اعمال محمد کل خان جبار خیل که روز خدمت وقایع مشمول عفو
نکاری جلال آباد و نواحی و کوهستان آنرا بسری برد مصادر خطائی شده و بفرمان طلب در کابل آمده محبوس شدن زوجه
ومال وملکش ضبط دیوان سلطنت کشت و دربان کار نظر محمد نامیکه کرده بود ومیرا بوالقاسم خان سرهنگ محمد عیسی
نارالانشاء يكيك از خدماتش را بعز عرض رسانید قرین عفو پادشاهی کردیده از حابس رها ومال و ملکش خان بن
مسترد کشت وهمدرين، وقع محمد حسن خان میر بوست قلعه واقع شتوار که مالکان آن از راه تمرد وطغیان سردار سعید
فرار تیرا شده وبامر حضرت والا مردم خربون دران جای توطّن گزیده بودند قلعه را فروخته از راه پنهانی محمد خان
وترك خدمت مرجوعه خویش در خانه خود رفته از خرابت قلعه دست بداشته با ستراحت کرائید و مالکان قلعه ودختر علی
اصغر خان
فرصت یافته با چند تن از اشرار مردم تیرا در شب نوزدهم ربیع الاول سارقي آسا بر قلعه تاخته پنج تن از مردم خربونرا
از ضرب تیغ بخاك هلاك انداختند و چند تن از زنان و دختران و پسران ایشان را بمال ومتاع و دواب و مواشی شرح زجر
که در اندرون قلعه بودند بغارت و اسیری بردند و حکمران جلال آباد با سروفرمان حضرت والا محمد حسنخانرا وتوبيخ بعضی
از حد متان
بزندان ترك خدمت انداخته زجر وتوبيخ زیادش نمود تا دیگری از خدمه دولت در امور مرجوعه خود غفلت
وکسالت نورزد و از بدسوی حضرت والا از نامه ویسراي کشور هند و مامور شدن آن در پل جارج کرزن صدور منشور
اعزاز و اکرام
جهة مشاهده سرحد بدخشان که از پیش اشارت رفت آگاه کردیده در روز نوزدهم مذکور ربيع الاول جنرال آن در پل
تاج محمد خان را با میرزا عبدالوهاب خان در دفتر بدخشان فرمان کرد که در وقت ورود جارج مذکور در آن جارج کرزن
حدود مراسم اعزاز واکرام را نسبت باو بتقديم رسانیده لوازم مهمان نوازی بجای آرند و از آنسوی ارباب الزام وزیر
با رغمت دولت انگلیس مقیم لندن در باب جسارت روسیان که در سرحد بدخشان چنانچه گذشت نموده بودند باوزیر دول خارجه
دول خارجه روس مذاکره کرده از اقدامیکه فوج روسی در تصرف موضع غند وشاخ دره نموده بود الزامش روس و
کردند چنانچه او بذریعه تلگراف بامنای پای تخت دولت خویش خبر داده فوج مذکور را از اقدامات اقدام فوج
سرحد
خود در انراش باز داشت وویسرای کشور هند از غضنانه که در لندن فیصله یافت بحضرت والا آگهی داد
ادو لت


(١٠٣٤)
(جلد سوم) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ)

شرح جسارت و خود سری روسیان
و حضرت والا از نوشته و يسرا نجنرال تاج محمد خان خبر داده از خود سری و بیباکی فوج روسش آسوده خاطر فرمود اما روسیان قبل از آنکه از مواضع مذکوره با سرحدات خویش باز گردند سی و پنج تن از سواران نظام را با یکتنی از مردم فرغین از موضع دهار تخت شغنان که فرو کش کرده بودند مأمور موقع غاران کرده علی محمد خان سر پرست معدن لعل واقع آنجا را با دو تن معدن کار بندلیکى و يكتن از سواران نظام گرفته و دولت نام فاز آن را بخواست کان لعل کاشته گرفتار ان مذکور را با خود بر داشته در شغنان منطقه دولت روس بردند و چون در حد موضع فارغ رسیدند دوازده تن از افسران روسیه با یکتنی بر کدیر سپاه نظام برسم پذيره پيش آمده جوقه احترام مقدم على محمد خان همه کلاه از سر کشیده مراسم اعزاز واکرام او را بنا بر اینکه خادم دولت افغانستان بود بپای بردند ولیکن او از گرفتار کردن و ضحبت دادن روسیان متعجب کردیده در زیر لب می خندید که اینچه رفتار و محتیبانه است که روسیان میکنند که از یکطرف دست مخالفت در از مینمایند و از دیگر جانب در آئین واحد ساز موالفت مى نوازند خلاصه او را با هم سه تن همراهانش همی بردند تا که در میدان مشقی و قواعد گاه اردوی خویش رسانیده فرود آوردند بعد دو صدتن پیاده و چندتن سوارۀ نظام که در آنجا فرو کش کرده بودند و یکضرب توپ با خود داشتند شليك تبريك ورود او نمودند بعد ايشان را بقلعه شغنان پس آورده بازگشتند و ازین ماجرا او وامام ویردی و پاينده محمد وحبیب الله بيك و ملا طره بای نامان مکتوب نزدجنرال تاج محمد خان فرستاده آگهی دادند واو مكتوب ایشانرا ارسال پایه سریر سلطنت داشته حضرت والا در کلکته برای آرل اف الكن گونر جنرال ویسړای کشور هند فرستاده نگار داد که دولت افغانستان با این اقدامات جسورانه روسیان معدن لعل واقع موضع غاران را نمی گذارد که متصرف شوند و اگر دولت روس أهلك جنگ داشته باشد دولت افغان بدون هراس و وسواس اساس محاربه را نهاده از مقابله پای همت پس نمیکشد و اينك خبر داده شد كه دولت افغان عزم رزم را جزم کرده تا رسیدن پاسخ این نامه امور حربيه را بروی روز آورده بعد لشکر فیروز را دستور جنگ میدهد و از این مکتوب جنرال تاج محمد خان را نیز فرمان فرستاده آگهی داد که آمادۀ کار شده مهیمات و آلات پیکار را استوار کند که دولت افغانستان از کان لعل غاران رایگان نمیگذرد و اگر دولت روس آرزو و آهنگ جنگ داشته باشد دولت افغان پای مجادله باز نمیکشد و پس از وصول پاسخ ویسراى انشاء الله تعالى ساز حرب ساز کرده عساکر نصرت دثار و اثواب صاعقه آثار آتش بار را از کابل و اطراف رهسپار آدیار نموده به نیروی دین مبين وقوت بازوی دلیران میدان كين خاك آن سرزمین را از خون رنگین خواهد ساخت و دست تصرف روس را از معدن لعل کوتاه خواهند نمود اما ويسرای کشور هند که از قتال دولت افغانستان با روس امور کشور هند را در اختلال و اضمحلال میداست بهرچه که توانست اسباب رفع نزاع و فسخ محنۀ حضرت والا را چنانچه بیاید در میان آورده دفع جدال کرد و هم در روز نوزدهم مذکور

افزون شدن مواجب مير آغا عبد الغفور خان
ربيع الاول لحضرت والا در ماهی یکصد روپیه براصل یکصد روپیه تنخواه میرزا عبد الغفور خان بن ميرزا حبیب الله خان مستوفى مرحوم که روی خدمت از سردار محمد ایوبخان بر تافته بسوی ایندولت ذی رأفت نهاده و مواجب یافته بود و در راولپندی روز وقایع نگاری بسر برده از حالت سردار مومی الیه بکارکنان پایه سریر سلطنت خبر میداد افزوده میر محمد حسین خان سر دفتر تشخیص را فرمان کرد که در ماهی دویست روپیه بنام کارکنان دولت که در هند اقامت خدمت

ذکر آمدن بعضی از اشرار هزاره در کابل
دارند حواله داده تفویض محمد علی خان وکیل سیفان نماید که در راولپندی برای او بفرستد و مقارن اینحال در روز بیست و چهارم ربیع الاول میرزا گل اندام جان آبادی از تلو و مخبند ميرزا نیاز گل که روپیه گرفته اشرار هزاره را سند را هداری داده و در بلد خود فراریان هزاره بدست میرابو طالب خان افتاده بودند و او بفرمان طلب در کابل آمده محبوس شده بود از حضور انور والا مأمور نویسندگی بکا ولنگ شد و ازین سوی حضرت آفریدگار كون ومكان شهزادۀ گردون و ساده میرداد حبیب الله خان را از پیکر کرده بود چنانچه گذشت صحت بخشیده در روز پنجشنبه بیست و ششم ربیع الاول بذر یعه عریضه اجازت زیارت قبله امجدش را التماس نموده باجابت مقرون


( ۱۰۴۰ )

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

آمد و از فیض دست بوس حضرت و الا مستسعد گردید و همدرین هنگام از عریضه کیدای محمد حسنخان مقیم سنخمانه
جاغوری بگوش راست نیوش حضرت و الا رسید که گرفتاران هزاره که نایب پادشاه کل خان ایشان را تفویض
او نموده گفته بود که کابل قایل نمایدسه تن دختر او داده اند و حضرت والا هرسه‌تن را از وی در کابل خواسته داخل
جرگه پرستاران حرم محترم پادشاهی فرمود و هم جنرال میرعطاخان چهارده تن هزارء را که ملا عبدالوهاب خان
مفتی ومیرزا عبدالحمید خان همراة مفسد کشته نزداو فرستاده بودند کابل قایل نموده داخل زندان سیاست شدند
و همدرین ایام شخص گوسپند فروشی ازمردم انگلیس که حضرت والا در باب گوسپند لنکوس بذریعهٔ فرمان چای
صدور امر
هرو احمدی از رو ماده آنرا از وی استفسار فرموده بود بعریضه بخط و لفظ انگلیسی ارسال پایه سریر سلطنت
اقدس برای
داشته هریگی از پرسه گوسپند مذکور را شصت وسه روپیه کابلی وماده را بیست و یکروپیه نگاشت وحضرت والا
خریدن
در روز سلخ ربیع الاول میرزاجان نام قوم خروتی افغان مقیم استرالیه (۱) را به در هندبده فرمان فرستاده نگار داد
گوسپند
که پانزده هزار روپیه چهره شاهی انگلیسی از کرنیل غلام رسول خان سفیر گرفته و گوسپند خریده کابل
لنگوس
قایل نماید که پشم آن برای نسج ماهوت و کشمیره اعلا بکار برده شودو در پیلان کار این گوسپندان که از را خریداری
در افغانستان آورده شدند بهیچ وجه تولد وتناسل از آنها بوجود نیامد همه سقط وتلف گردیدند کار یکه خواسته شده بودند
رفتند و همدرین اوقات کسان غمر اخان باجاور ی با صرو القاءا و یکی از چونیای باریک بافته و در حدود موضع چنک بروی
شرح
نهر انداخته ساخته غارت و تاراج مال و متاع ومواشی و دواب مردم جدیدالاسلام متوطن فرید، نواجاباد، از رعایای
شرارت
این دولت شدند و غلام حیدر خان سپه سالار اول از این عزم واراده تبعه عمراخان آگاه گردیده سی‌تن مردم سلح از مردم
مردم باجور
اسمار را بحراست و معاونت مردم جدیدالاسلام نگاشت وایشان رفته و پل را از روی آب برداشته لوای اقامت افراشتند
وزیر دستان عمرا خان هجوم شبیخون نموده در وقت خواب برایشان تاختند و جنک خفیفی رو بداده هر کدام بمقام خود
شدندور وزدیگر با جاوریان از پارپار ۱ از دور هدف گلوله تفنگ ساخته و بکش را بخاك هلاك انداخته دیگر هیچ یکی از جانین
بمقابله نپرداخته هر کدام در مقامیکه بود کمین همدیگر جای گزیده با نتظار فرصت رحل اقامت گسترد. مترصد کین نشستند
مسئول نمودن شاه ایران وزیر دول خارجه دولت انگلیس را  مسئول دولت
و همدر تضاعیف واقما تیکه بشرح رفت قتل وغارت اشرار هزاره در اطراف واکناف سمر کشته ومیرزا
ایران شدن
حسن شیرازی مجتهد فرقه امامیه اثنا عشریه قتال وجدال دولت افغانستان را بابتغاة واشرار نیکوهیده کار هزاره
وزیر دول
از راه بخبوی عمل برقتل و نهب مذهبی کرده اعلیحضرت ناصرالدین شاه را بذریعهٔ تلگراف خبر داده استدعا نمود
خارجه
که با دولت انگلیس طرح مذاکره انداخته استفسار سبب قتل تمرد نماید و او که بمضمون : « تو دانی که دردن
دولت
بد از آبگیست :- همیشه درین عقیدین نیست :- ازبذل واحسان حضرت والا نسبت باقوام دون وکفران
انگلیس
نعمت نمودن و تمرد و طغیان ورزیدن آغرتد زیون آگاه نبود وزیر دول خارجه انگلیسی را که در طهران اقامت
داشت دریاباب مسئول داشته واو بررای کشور هند نگاشته وی بذریعه نامه از حضرت والا استدعای تفصیل
سببهای نهب وغارت اشرار هزاره کرد نه بوجه صواب جواب شاه ایران گفته آید و حضرت والا که قبل از بغاوت مردم
هزاره احسانها با قوم نموده ومیل خاطر بتربیت و رفاهیت ایشان داشت برآشفته اعیان و بزرگان قزلباش کابل را
که هم مشرب و مذهب آنمردم بودند و درین ایام بسعی و کوشش و تفحص وتجسس میرزا محمد حسین خان کوتوال
کتب چند که در بعضی از آنها نسبت طعن ببرخی از خلفای راشدین حضرت سیدالمرسلین مرقوم ودر ایران
باسمه وطبع شده بود از خانه مولوی محمد شریف نامی وغیره بدست آمد در قصر سعادت حصر واقع اندرون باغ سفیر
پادشاه مقتول طلبیده میرابوالقاسم خان از سادات قزلباشیه که منصب سره مقری دارالانشاء و شرف حصول باردرگاه
و پیشگاه داشت بمرضه‌عمر رسانید. احادیث پاسخ نوشتن شاه ایران را برای بزرگان مردم قزلباش حاصل کرد چنانچه
روز دیگر درباغ خالتیه بن خان انجمن تردیده احسانهای دولت افغانستان را که از بدو آمدن بمیعاد و ایام
خود درین مملکت شنیده و تا این زمان بچشم سردیده بودند يكايك رقم نمودند و از اعتزا تیکه از جانب دولت
داشتند و از اعتباراتیکه از مأموریت آحاد و افراد ایشان بامور مهمه و بزرك سلطنتی از قبیل دبیری
(۱) استرالیه باسترل ایشیه جزیره بیو هماله است و نام همه آن جزائر را که در محیط پاسيفيك و محيط هند منتشراند
استرال ایشیه و پولی نشیه میگویند زیرا که استرل دلالت بطرف جنوب وپولی دلالت بچندین دارد و این جزیره در
جغرافیا تفصیل دارد درین جا همین قدر کافی است


(١٠٣٦)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواريخ)
مراجعت لارد کرزن از سرحد بدخشان بجانب هند
شرح خط و کرۀ دولتين در باب خلاف جوئى وراء انحراف پویى بعضی دانایان
نقل مضمون نامه و يسرای
و استیفای دیوان اعلی و سپهسالاری و غیره مناصب ارجمند ملکی و نظامی و خدمات برومند بابل بودند
در پاسخ شاه ایران رقم زده وخاتم نهاده بدولت سپرده که باو ارسال دارد و پس از يفروز شهزادۀ آزاده سردار
حبیب الله خان که از تب محرقه صحت یافته بود در امام بارۀ بزرك ايشان را مسجد قرار داده موضع محراب آنرا خود
بکلند کچی تراشیده دیوار را بخراشید و امام و موذن از مردم اهل سنت و جماعت در مساجد ایشان کاشت و ازینروا
بدعات باطنیه را که طایفۀ اثنا عشریه مقیم افغانستان برپا میداشتند قدغن فرمود و جمعی از پسران بزرگان قزلباش
را که در وقت بی نورخول افکندن شهزاده ممدوح در خیمۀ جداول جهتۀ مسجد قرار دادن حسینیه (۱) های ایشانم
بنام غلامی پیش کشیدند پذیرفته نگاشتند و از آنسوی در اثنای قصص و حکایاتیکه رقم و كلك بيان شد السنح ديل
خارج کرزن که مأمور سر حد بدخشان شد اثری پیش ازین شرح رفت از راه گنجو پاکتنجاب وارد و اخان گردیده و در آنحدود
گردش کرده مواضعرا که روسیان بخلاف نقشه امضا یافته چنانچه گذشت ضم تصرف کراه بودند مشاهده
نموده پس از حصول مطلب و مدعای خویش از راه چترار علیا و سفلی راه مراجعت بجانب هند پیش گرفت و بعد از
چندی چنانچه بیاید مأمور کابل شد و فوج روسی از جاییکه غاصبانه اقامت ورزیده بود کوچیده از راه باز گشت
در موضوع سخن معطوف بسنجای گردید و درین هنگام از خلاف ورزیدن و توطائف انگلیس که تصفیه بعضی
مواضع را که در نقشه نام برده نشده و خارج از خط فاصل اتفاق افتاده و موطن و مرتع و مزرع رعایای ایدولت بود
و او از دولت انگلیس گفته امضای فیصله آنرا بسردار شیرندل خان مفوض و مرجوع برای حضرت والا
در پسرا چنانچه گذشت نموده و حضرت والا نامه بويسرا فرستاده از اختلاف بموقع مسترداند بيا بندد و او نقشه
را که در وقت معاهدۀ دولتين دو برند و حضرت والا دستخط و امضا کرده و نقل آن در هند باسمه وطبع شده بود
ا پاسخ نامۀ حضرت والا ارسال کابل نمود و حضرت والا در روز سوم ماه ربیع الثانی سردار شیرندل خانرا فرمان
کرده رقم نمود که شش قطعه نقشه جایی متضمن بر مواضع و نقاط و خط فاصل سرحدی را نایب السلطنۀ هند ارسال
داشته و نوشته است که چون در امور تعیین حدود مابين كميشن های مأمور خدمت تقسیم سرحد در بعضی از مواضع
اختلاف واقع میشود این نقش هارا از اصل نقشه زمان انعقاد معاهده که در کابل حضور والا و دیورند بران دستخط
کرده اید نقل برداشته فرستاده شد که بيك قطعه بهر يك از افسران دولت افغانستان داده شود تا رفع
و مضا کره و مقاولۀ بی سببیکه در بين افسران بوقوع مییابد رفع شود و چون ویسرای نقشۀ اصل را
تغیر داده بطبع رسانیده بود حضرت والا در ذیل عبارت مذكور نامۀ ویسرای بسردار شیرندل خان نوشت که این
نقشه ای از سالماشته از فاصل نقشۀ زمان معاهده که در کابل حاضر و موجود است مقابله فرموده شد اختلاف زیاد ظاهر
گردید بنا بران نقشهای ارسالی و یسرا را نگاه داشته و نقل اصل نقشه زمان معاهده را که دیورند بران دستخط کرده است
بصيح وطبق النعل بالنعل (۲) برداشته و پسر الیر سال داشتند و چون از تصدیق نقشۀ ارسالی حضرت والا را کرده دو نامه اخیر
خود نگار داده بود که این نقشۀ مرسوله آنمهربان صحیح و بی تفاوت و در نقشهای ارسالی خود که بغلط سهو و ناشی
نشان داده بودم از این شبی بود که خط فاصل سر حد را در هم جا بوضاحت نشان بدهند و الا اصل نقشه همانست که
در کابل دستخط شده و نقل آن را برای ما فرستاده اید و افسران دولت بهیه که مأمور تعیین حدود سرحد انداز
همان نقشۀ اصل عدول نمینمایند و در بعضی از سخنان جزوی دل مردم افغانستانرا نمیخراشند حضرت والا نقل
آن را با نقل اصل نقشه برای سردار شیرندلخان فرستاده نگار داد که از این نوشته ویسرای نيك خواهی
یافت که افسران مأمورۀ دولت خود را تأکید نموده که از نقشۀ اصل عدول نکرده رسای خاطر شمارا مد
نظر داشته باشند و شما نیز در هر موضع که رسیدید نقل نقشۀ اصل را مشاهده و ملاحظه کرده حدود و نقاط
متعلقۀ دولت خود را نيك شناخته و نصب علائم فاصله نموده از حق خود نگذرید فقط و همچنین نقل نامۀ
مذکوره ویسرای با نقل نقشه اصل از حضور انور برای سردار کل محمد خان فرستاده شد اما شبيکه برای سردار
شیرندلخان ارسال گشت در حدود ( بورك ) لهو گرد از نزد ملازم فیض الله خان سوار کشادۀ درانی حامل
خريطة بست خانه مفقود گردیده او محبوس شده دیگر نقل برای سردار معزی اليه فرستاده شد چنانچه
سردار موصوف پس از وصول آن باستقرا اند نقاط فاصلۀ کلیه را در بین طوائف حاجی و طوری و جکمنی
(۱) حسینیه باصطلاح مجالس ماتم واقعه عاشورا را گویند (۲) دو چیز را که با هم مطابقت و موافقت نام داشته باشند
باصطلاح طبق النعل بالنعل ميگويند.


(۱۰۳۷)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان )
( سراج التواريخ )
احداث
بروج و قلاع
در بنادر جهة
اقامه محافظ
مشمول
مرا حم
ملوکانه شدن
خوانین اندر
مأمور شدن
ملك امير محمد
خان بحکومت
قندهار
صدور منشور
بنام علامان
محو امور دار
محمد ابراهیم
خان
ذکر
سر گذشت
سردار کل
محمد خان
و مکمهان
(۱) رحل
و ترحال بمعنی
کوچ و بار
و طوری و معبدم خوستی وطوری و مقبل وطوری معین نموده اختلاف جبرئی که از غرض جوئی
مستردانند روی روز آمد همچنان معوق و معلق و ناتمام بماند و مقارن اینحال حضرت والا از عریضه واسته های
سردار شیرند خان قلاع و بروج بنادر ( شغال جری ) و ( برکوی ) و ( پتان ) و ( غنی کری )و ( معبر در والز مکی )
و ( ولی چینه ) و ( سورکونج ) و ( اسپره نیکه ) واقع سرزری کنی ) و ( کفر کاه ) و ( ترکریه )و (کتل شوی )
را امرا حداث و آبادی فرموده فرمان کرد که باندازه اقامت صدتن و ده تن و پانزده تن بروج مشيده وقلاع مضاعفه
متینه برافرازد چنانچه او بتعمیل حکم والا پرداخته در مواضع مذکوره قلاع و بروج مستحکمه رافراخت واثر
آنسوی در اثنای وقایعیکه شرح رفت حق نواز خان وعبدالرحیم خان وجهانگیر خان نامان از خدمه کپتان
دولت انگلیس که در نزد مکمهان طریق خدمت میسپردند نواده سردار کل محمد خانرا که شیرجانخان بن امیر محمد خان
ترکی او را با پدر و مادرش از عرض راه قندهار اسیر و دستگیر کرده و پدرش را بتیغ ستم کشته ما درش را
جداگانه کذاشت در آغوش تصرف خویش کشیده بود در روز نهم ربیع الثانی نزد چاوش حاضر آوردند و او
شاد خاطر کردیده بوی پسر مرحموتش را از سر وروى او بشنيد و مقارن اینحال حضرت والا بزرگان قوم
اندر چون عبد الصمد خان و محمد کریم آخندزاده بن ملا مشك عالم مرحوم و بهاول خان هسته ئی جلال زائی
وکلعذار خان موسى خيل ومحمد حسين خان لكند خيل وشير خان را که در وقت تمرد و طغیان قوم اندر
سر کردکان شروفساد واز خوا بودند و مدتی در آنجا مقر داشتند و از عریضه و استدعای خودایشان از خطائیکه کرده
بودند عفو کردند و بفرمان اجازت در کابل آمده روز عشرت و ذلت بسر می بردند قرین مراحم ملوکانه فرمود
و در روز دهم ربیع الثانی دوهزار و بصد و بیست وشش روپیه کابلی و دو عباسی وهشت فلوس حاصل اراضی و املاک
ایشان را که تا نبوقت ضبط دولت بود برای ایشان تنخواه معین نمود و محمد روز مذکور ملك امير محمد خان آبهو کردی
از حبس سردار عبدالله خان تیموری که عزیزش از پیش بشرح رفت و از روز معزول شدن او تا نبوقت قاضی عبدالشکور
خان و حسام الدین خان امور با وری قندهار را بنای می بردند مامور حکومت آنجا شده دويست
و چهل تومان براصل تنخواه او که در سالی هفتاد تومان بود افزون کردند مجموع تجهیز او دوصد
و شصت و شش روپیه و دو عباسی مرحمت و معین کشت و در اثنای اینحال حضرت والا از عریضه و استدعای شهزاده
رفیع رساده سردار محمد ابراهيم خان بن اعلیحضرت امیر شیر علیخان مرحوم که در هند اقامت داشت و در سالی چهل
وهشت هزار روپیه از پندوان تنخواه برایش عنایت شده بود میر محمد حسین خان سر دفتر تشخیص را فرمان کرد که
در ماهی چهار هزار روپیه بشاه کرنیل غلام رسول خان در کلکته حواله بدهد و از آنسوی سردار کل محمد خان
پس از دیدار نواده خود که اشارت رفت در روز یازدهم ربیع الثانی او را از ژوه رهسپار کابل نمود و خودش نیز
از ژوه بعزم تعیین خط و نقاط فاصله کو چیده و مسافت هفت میل طی طریق نموده در کنار غبرق بهر ژوه فرود
کشت و در پنجا نامه مکمهان انگلیس که با منصور خان حاکم مقر مشغول تعیین حدود موضع بربکری بود بسردار
کل محمد خان رسید که از آنجا که برخاست در موضع خضر جاه فرود شود که خود او وارد ژوه میشود وسردار
کل محمد خان نامه او را نپذیرفته پیام داد که خودش در منزل خضر جاه فرود شوید چنانچه برخلاف نوشته مکمهان
از آنجا برخاسته راه موضع زخه که در داخل خاک افغانستان واقعست بر گرفت و مکمهان در ژوه طریق تحیر در پیش
شده در عرض راه هر دو اردو با هم ملحق کردیده وسردار کل محمد خان این باهم پیوستن را بعید از قواعد
حزم و احتیاط دیده کسان مکمهان را خطاب کرده زبان الزام کشاد که دیگر چنین کار اختیار نکنند چه مبادا که
امر خلاف زودبده نزاع وقوع با بد اینرا کشته در موضع زخه و از آنجا (۱) رحل و ترحال نموده در موقع سور جنگل
فرود کشت و روز دوازدهم ربیع الثانی او از آنجا و مکمهان از خضر جاه او بر گرفته در سرزمین موضع کند بار چاه ند
و با هم قرار دادند که از آنجا راه کردش جانب کوه خاس بر گرفته و همه مواضع را مشاهده ومعاينه کرده بعد بر طبق نقشه
محض بهاند تعیین خط و نقاط فاصل بين دولتين پردازند که انشاءالله بکار تعیین حدود و پرداختن ایشان در


(١٠٣٨)

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

مورد الطاف
شاهانه شدن
ملك اسمعيل
خان و غیره
بزرگان قوم
منگل

شرح نتیجه
و ثمرۀ
شرارت
و طغیان
هزاره

شرح حال
شاه نظر
شیر بكه شیر
محمد خانرا
كشته بود

موقفش رقم خواهد شد و هم درین وقت ملك اسمعیل خان قوم ممبر على خيل منگل که با جمعی از بزرگان طوایف منگل
از راه قبیل سدۀ علیا در كابل واصل شده بود از حصول شرف بار برحیام نایل گردیده همگنان از عطای خلعت
که حضرت والا مرحمت کرد سرافراز و ممتاز جانب مساکن خود باز گشته زاد و توشه راه نیز از دولت بایشان
عنایت شد واز جانب دیگر جنرال شیر محمد خان مقیم ارزگان در روز چهاردهم ربیع الثانی زنان و پسران و دختران
چهل و هفت تن از اشرار هزاره سکنه چنارتو را که مردان ایشان در زندان کابل محبوس بودند بفرمان طلب
کسیل در گاه عالم پناه کرد و در اثنای اینحال کیدان محمد حسنخان مقیم سنگماشه جاغوری سه تن خواهران خود
را که از جمله یکتن نامزد محمد عمر خان بن ایشيك آقاسی شیر د خان مرحوم بود و ذکر طلب کابل شدن ایشان از
پیش بشرح رفت باسه تن كنيز هزارگی و مادر خود مصحوب قطب نام برادر خویش در کابل فرستاد و حضرت
والا همدر با اعزاز و اکرام فرموده مادر و برادرش را علیحده و خواهرانش را در اندرون حرمسرای امیر مکن
نموده مصارف ایشانرا از دولت عنایت و عطا کرد و نیز از قفای خواهران خود عیال و اطفال یکصد و نود و دو تن
گرفتار شدگان هزارۀ سكنۀ چوره و چنارتو و غیره را که در زندان کابل محبوس بودند با بیست و يكراس الاغ
و سه فرد گاو که جنرال شیر محمد خان و سمندر خان حاکم ارزگان در سنگماشه فرستاده بودند بکسیل کابل کرده
همه داخل امان وعید دولت شدند و همدرینوقت عبد الكريم خان حاکم يكه اولنك صد خانوار از سید و کربلائی
وزوار و بزرگان آنجا را بفرمانیکه بنامش شرف اصدار یافته بود بکسیل کابل نموده معروض پایه سریر سلطنت
داشت که از جمله مردم سکنه يكا ولنك هزار خانوار سید و زوار فرار کرده و دو هزار و یکصد نفر از دست سپاه
دولت وجوع و ذات هلاک گردیده هفتصد خانوار که نمدیدند و نه گربلان و نه زوار در موطن و مسکن خویش
مقیم و بقرار اند و بس و حضرت والا اورا از راه ترحم و ملاطفت فرمان کرد که مواظب حال و احوال آنان بوده
متوجه باشد که فرار اختیار نکنند و مقارن اینحال نایب پادشاه گل خان که وارد علاقه سمیای دای زنگی چنانچه
گذشت شده بود چهل و نه تن از اشرار هزاره دای زنگی را که بالتسوقت رشوت دادن در ملک مانده بودند
گرفتار کرده با هشتصد و سی و چهار میل تفنك و ششصد و بیست قبضه کارد گزی و گاو و گوسفند کمی که از
مردم افغان تا موضع غياب فراهم آورده بود در کابل فرستاد و هم هزار و هشتصد روپیه را که اشرار علاقه
نیزان باد داده و استدعا کرده بودند که ایشانرا بکسیل کابل نکنند تحویل خزانه آنجانموده خود ایشانرا محبوس
و روانۀ كابل كرده راه يكه او لنك بر گرفت و چهارده تن از مفسدان اشرار را با آنکه عبدالکریم
خان حاکم آنجا چنانچه آنفاً گذشت معروض داشته بود که دیگری از اشرار و سید و کربلائی و زوار در ملک
باقی نمانده است گرفتار ساخته با نصد و چهل میل تفنك و يكصد و چهل قبضه کارد و پنج سير
باروت و دوازده سیر سرب نیز بدست آورده تفویض حاكم مذکور کرده امر نمود که بکابل قایل
نماید و این چارده تن از رشوت خواری عبد الکریم خان تا این ایام بجا و ما وای خود مانده بودند یا اینکه
نایب پادشاه گل خان ایشانرا از اشرار قرار داده گرفتار نمود بهر حال در کابل آمده محبوس شدند و هم در خلال اینجال
شاه نظر نام بلوچ متوطن جاکی که شیر محمد خان نامی از هوا خواهان ایندولت را چنانچه گذشت کشته و باعث و بانیش
شده از محبوس ورهسپار کابل کشته از عرض راه گریخته بود راه بسرقت بر گرفته با جهند نام در درۀ از کوهبندمان رعایای ایندولت
را از حدود کوه سلطان بسرقت برداشت و محمد خان برادر شیر محمد خان مرحوم مذکور که بر حدداری موضع
جاکی مأمور بود بتعاقب برخاسته در موضع چشمۀ عیسی طوائف مجارین از همراهان شاه نظر که گوسفندان را
می راند ند رسیده دو تن را از دم تیغ گذرانیده گوسفندانرا باز گردانید و از عقب خود شاه نظر که بیست نفر شتر
را از کوه سلطان بسرقت برداشته بود بتاخت و از گرد راه در رسیده سه تن از یاران شاه نظر را مجالد هلاك غلطانیده
یکتن از یاوران خودش نیز مقتول و یکتن مجروح گشت و در پایان کار پس ازین گیر و دار شاه نظر گرفتار دست
سعید یا محمد خان شده و پنج نفر دیگر از اشرار که با و رهسپار طریق ناهنجار بود بقتل رسیده و خود آن متمرد با جهند


(۱۰۳۹)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
شرح ستم
حاکم مردم
ترکان و داد
رسی شہزادہ
حبیب الله
خان
ذکر آمدن
جارچ کرزن
در کابل
آمدن
خواهر مس
هامل تن
انگلیس در
کابل
تعیین حدود
نمودن
سردار
شیرندلخان
بامس تر دانلد
نام دزد محبوس در کابل آمده بدار سیاست آویخته شده هلاک گردید و همدر اثنای واقعاتی که بشرح رفت نور احمد
خان حاکم ترکان سید غلام حسین نامی از سادات آنجا را از سیدهای متوطنه هزار جات بشمره محبوس کرد و تمامت
مال ومتاع ونقد و جنس مایملکش را بتصرف غاصبانه خویش در آورد و نسبت باهل وعیالش جور و ستم زیاد
از قوه بفعل آورد تا که حضرت والا از عریضه زنان مستمغثه او بر ماجرا آگاه گردیده در روز بیست و یکم ربیع الثانی
شهزاده سعادت مند سردار حبیب الله خان را فرمان و امر تحقیق و بازخواست کرد و شهزاده مراسم تحقیقات بادلاء
بیای زده مرهم باربری بجراحت سینه آن سید ستمدیده نهاد و همدرین اثنا جمعی از سادات سکنه یاده خواب لبو ترد
که از سبب تو گیر و دن دون بار ایشان در نزد سردار محمد اسحاق خان و مکتوب فرستادن ایشان نزد اشرار هزاره
محبوس زندان کوتوالی کابل شده بودند با مر حضرت والا با اهل وعیال از راه اخراج در فراه رفتند و از آنجا اکثر
چنانچه بیاید گریخته در سیستان رفتند و همدرین هنگام آن رپیل جارچ کرزن بکهخواهی و بسرا و اجازت حضرت والا
مأمور کابل شده بود از کلکته راه بر گرفته چون وارد پشاور شد مستر اوتی کمشنر آنجا نامه در اظهار نزدم سپهسالار
غلام حیدر خان فرستاده از ورود او بروز دوازدهم ماه جمادی الاولی در جلال آباد آگهی داد و او از انهار رحب بآرایئه
اسباب استقبال گردیده در روز پنجم جمادی الاولی در موضع چغنی(۱) سرای فرود کشت و عذرینه عبرینه از امریکا در باب
پذیره و اعزاز و احترام جارج کرزن موصوف ناموضع لندیخانه رفتن پیشنهاد خاطر داشت بحضرت والا آگهی داد
و حضرت والا از عریضه او و نامۂ ویسرای که بدر بار مطامعه ساطعه پیوست میرزا محمد حسین خان برادر میرزا محمد حسین
خان کوتوال کابل را بمهمانداری نامزد فرموده امر نمود که خیام و اقسام حلويات وغيره اسباب از کابل برداشته و تا منزل
دکه واقعه قریه موضع فاصل سر حد رفته مراسم احترام جارج کرزن را تقدیم رساند و هم شاد محمد خان حکمران
جلال آباد بفرمانی که بنامش شرف نفاذ یافته بود شیرزمانخان کوتوال آنجا را جبهه تهيه سامان آلات وعلوفه مهمانی
از منزل کردی کچ تا دکه و شاه دوله خان صد باشی را از منزل بهاولی و خیر آباد تا جکدلک مامور کرده امر نمود
که همه اشیای خوردی و اشامیدنی وغیره را در خور و شایان شان مهمان بزرك دولتی آماده کنند و هم درین
ایام یار محمد خان کاشته اباد ولت که جهه خریدن بعضی اشیاء واسباب در بمبئی اقامت داشت یکصدونه باب خیمه
افسری بزرك وكوچك با مر وفرمان حضرت والا خریده ارسال کابل نمود و هم خواهر مس ها ملتن انگلیس
که بفرمان طلب از هند راه کابل بر گرفته بود چون وارد پشاور شد کار گذاران دولت انگلیس او را از عدم
سند اجازت آمدن کابل بازداشتند تا که بفرمان حضرت والا از محکمه پارلمنت هند سند اجازت باو رسید بعد
راه کابل بر گرفته از تمبیل سده علیا برسام خویش واصل گشت و از آنسوی سپهسالار غلام حیدر خان از منزل
چغنی سرای برخاسته چون وارد جلال آبا شد اسباب استقبال جارج کرزن را آماده کرده روز هشتم جمادی الاولی
ره نورد منزل مقصود گردیده شب را در تمر خیل بسر برد وروز جمعه دهم ماه مذکور وارد منزل بساول شد
و از انجا برخاسته بامید ورود جارج کرزن که روز دوازدهم ماه مزبور را در د که چنانچه آنها گذشت نوشته
و قرار داده بود وارد آنجا شد و او از سبب بعضی امور خالف وعده نموده در روز موعود مذکور وارد منزل
مزبور نشد و سپهسالار بانتظار ورود او در آنجا درنگ کرد ومقارن اینحال سردار شیرندلخان از پرتو وصول
افگندن منشوریکه با قل اصل نقشه سر حد یه چنانچه گذشت بنام او شرف اصدار و محن ارسال یافته بود نامد
ترد دانلد انگلیس فرستاده برای تعیین حدود فاصله از موضع سیگارام ناموقع نقطه کرم کرد خویش دعوت کرد
و در روز یازدهم جمادی الاولی باهم وارد سرحد در وازه ژور گردیده اجرای کار تعیین حدود فاصله را از
موضع دری در نك تا رود گرم که اراضی و جبال و قلعه بین بنان و خربطی اند شروع کردند و از کنار رود کرم
تا دامنه کوه مقبل تعلق بینان علایم فاصله نصب نمودند و همچنین سرکوه سیگارام را تا موضع چری کتل قروش
و مشاهده کرده و همه جا را با نقشه تطبیق داده خط فاصل را معین نمودند و همچنان حدود حاجی میدان را
با نقطه کرم مشخص کرده روی تصفیه بسوی موضع دویمدی نهادند که انشاء الله تحدید حدود آنجا در موقعش
(۱) چغنی سرای در زمان سلطنت خانه دان چغتای البته آبادی دران موضع بوده باشد چنانچه حال هم
بعضی آثار قدیمه ظاهر میشود فقط تشریح این لغت از خامه اعلیحضرت سراج الملة والدین میباشد


(١٠٤٠)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواريخ)

شبیخون زدن قوم مسعود بر اردوی با فر و شکوه انگلیس
رقم خواهد گشت و در خلال این احوال مردم عبد الرحمن خیل و غیره دلیران قوم مسعود بعزم رزم لشکر انگلیس انجمن گردیده در ساعت دویم از نصف شب روی بشبیخون بسوی اوچ بیاده کور کی که در مرکز موضع واڼه و خسیاره فرو کش کرده بود نهاده یکتن کپتان و مجدون از آحاد و افراد سپاه پو مکنت و دستگاه دولت انگلیس را با هفتاد تن از خدمهٔ ایشان و ساربانان لشکر بقتل رسانیدند و بطن کپتان و سه تن لفٹنت و سی و دو تن از اعداد فوج پیاده کورکی را مجروح ساختند و یکصد و چهل میل تفنك نسیمن بدست آورده اسباب کام را که بهزار روپیه گله دار خریده برای دواب و مواشی اردو اندوخته بودند آتش زده بسوختند و سه صد تن از دلیران قوم مسعود کشته گشتند و از وقوع اینواقعه کار گذاران دولت انگلیس را خوف و دهشت رخ داده چهار فوج سواره و پیاده با توپخانه از موضع تنك راهیار سر حد تاختند که مبادا از دست برد دلیران افغانان سکنهٔ سرحد سپاه سابق ایشان که مأمور اقامت سرحد است تباه کشته نام دولت ایشان پست گردد والقصه از مشاهدهٔ
ورود جارج کرزن در منزل دکه
رسیدن كمك در بنوقت بآرامی باطل لمیده دیگر حمله و یورش نکردند و از آنسوی در عین این گیرودار جارج کرزن در روز چهار دهم جمادی الاولی از منزل لوارگی ره نورد مهبط دکه شده و سپهسالار غلام حیدر خان و میر برده ناموضع لندیخانه اسپ استقبال رانده پس از ادای لوازم پذیره با هم طی مسافت کرده بساعت یازده قبل از نصف روز سه شنبه چهار دهم ماه مذکور در منزل دکه فرود شدند و بعد از صرف نهار بساعت یک پس از نصف روز مزبور از آنجا رعایت منزل بمنزل طی مراحل کرده وارد جلال آباد شدند و جارج کرزن از آنجا راه کابل برگرفته سپهسالار غلام حیدر خان عبد الکریمخان کرنیل نظامی را با میرزا محمد حسن خان که از کابل چنانچه گذشت مأمور پذیره شده بود و مجاهدین سوار انتظام و سپرده بقه مأمور مهمانی او کرده در روز شانزدهم جمادی الاولی بصدور بسیار ثقیل سدهٔ علیا
شرح واقعات جزئیه متفرقه
ساخت که انشاءالله شرح وصول ایشان در کابل بموقعش رقم خواهد گشت و مقارن اینحال در روز هجدهم ماه مذکور محمد نبی نام برادر زادهٔ محمد نعیم خان کندانی که در سلك غلامان درب بار شرف انسلاك داشت از حضور انور رخصت زیارت پدر و مادر خویش یافته از کابل رهسپار بدخشان شده و ميرزا عبد الوهاب خان میر دفتر آنجا با مر و فرمان حضرت والا او را با که در نزد پدر و مادر خود بود در ماهی سی روپیه از خزانهٔ دولت بنام شرف یاب و روزش عنانی کرد و همدرینوقت عبد الرحمن قلی تو کان با همراس اسپ که شاه قلی خان برادرش از راه هدیه مصحوب او گسیل پایهٔ سریر سلطنت نموده بود شرف اندو زبار گردیده اسبانش مطبوع طبع گیتی آرا آمد و هم کرنیل محمد عمر خان که از وقت تمرد و طغیان طوائف هزاره بآشتمان در بامیان اقامت داشت بفرمان شهزاده آزاده سردار حبیب الله خان بعزم اندراپ قطغن باسیاه تحت رایت خویش براه جاریه کار پیش گرفت و همدرین ایام حضرت والا درباب اراضی و عقار ملك رحمت شاه خان وزیری که دخترش در سلك پرده نشینان حرم محترم شاهی شرف انسلاک داشت و مخیمرت اختیار کرده با اهل و عیالش از موضع تل در خوست آمده بسایهٔ حمایت ایندولت قرار گرفته خودش چنانچه از پیش بشرح رفت کشته گشته بود نامه بکار گذاران دولت انگلیس فرستاده بموجب قرارداد دولتین که در خصوص هجرت کردن رعایای سرحدین جانبین در بین بود پیام داد که بهای املاك او را خواه دولت و خواه رعیت خریده ارسال پایهٔ سریر این سلطنت نمایند که بورثهٔ ملك مذكور تفویض شود چنانچه کار گذاران آندولت در اجرای این امر پرداخته تارکشان دو پیه بار معدلت مدار را آگاه ساختند بعد حضرت والا در روز بیستم جمادى الاولى سردار شیریندلخان را فرمان کرد که بر طبق امر شرع شریف اینوجه را در بین وارثان ذکور واناث ملك رحمت شاه خان قسمت نماید و نیز پنجاه جریب زمین اعلای سر آب از جانب ایندولت بایشان عطا و عنایت کند که بزراعت و فلاحت تحصیل امر معیشت و مؤنت کنند و هم در روز مذکور یکدست گاه ساعت از جان حاجی
(۱) مضیف بضاد معجمه مهمانخانه
رحیم بخش نام ملازم کارخانهٔ ساعت سازی انگلیس که از ایندولت چنانچه گذشت خلعت بدو عطا و مرحمت شده بود شرف وصول محفل حضور و عز قبول یافت و هم در روز بیست و یکم ماه مذکور حضرت والا لشکر خان بن شہباز خان مستاجر فروش چوب که از پشاور در کابل آمده و چندی در مضیف (۱) عزت مآب فرقاب خواجه نیکو اخو شهریار تاجدار بود پیش خوانده بقدر حالش بنواخت و در ماهی چهل روپیه تنخواه برایش


( ١٠٤١ )
( سراج التواريخ )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( جلد سوم )

معین فرموده در پلن کار شهنوازخان دروی ازراه نسیان احسان خیانت اختیار کرده بیست هزار روپیه چهره شاهی
از وجوه ایندولت را حیف ومیل نموده کرایه سرای خود را که چوب دران انداخته وفروخته بود بخیال
باطل خود عوض این مبلغ شمرد ومعامله را بخطا کرده ودعوی منجر ساخته فیصله او را بمحکمه حکومتی کشانید
وقرار مجنیکه داده وبیست هزار روپیه جهة تجارت باسم تقاوی گرفته بود ملزم گردیده از وی گرفته شد
و مقارن اینحال درروز بیست ودوم جمادی الاولی لارد کرزن که ازجلال آباد چنانچه گذشت راه کابل راگرفته
بود وارد دارالسلطنه گردیده در بعضی از خانهای سلامخانه عام برایش جای فرود معین گشت و پس از
حصول استراحت شرف بار یافته کاری را که مکنون خاطر داشت واز جانب دولت انگلیس مأمور اجرای
آن شده بود بعز عرض رسانیده و پیامی را که از راه دوستی دولتیین آورده بود نگارده بعد از چندی
رخصت مراجعت حاصل کرده از راه قندهار وسند چنانچه بیاید در هند رفت و همدرین هنگام
جهة آنکه ذکر تعیین حدود فاصله سرحديه در میان بود وایسرای کشور هند از کلکته در پشاور
آمده و از انجا براه مشاهده نقطه فاصله دره خیبر بر گرفته و در روز مذکور ماه مزبور تا کتل لندیخانه
گردشی کرده باز گشت و همدر خلال احوالیکه بشرح رفت یار محمد خان کاشته ایندولت که در بمبئی اقامت
داشت باصروفرمان حضرت والا بیست و دو زنجیر پیل بجهل و یکهزار و پصد روپیه چهره شاهی انگلیسی خرید
در ریل حمل کرده جانب پشاور نقل داد و ازجمله یکی درراه سقط شده دیگران پس از چندی درکابل رسیده داخل
پیل خانه شدند واز آنسوی در خلال اینحال مستراوتی کمشنر پشاور که از راه قمبین سرحد قبل ازین چنانچه گذشت
درجلال آباد آمده و باز گشته بود نامه نزدسپسالارغلام حیدر خان فرستاده ازتعداد افراد خدمه همرکاب خود ابو
وعده ورود خود را درروز چهارم ماه جمادی الثانیه نهاد و سپهسالارغلام حیدر خان نامه اورا باکفته کوتیکیکه
حضرت والا جهة تقویم نقاط فاصله سرحدیه ازروی نقشه امضایافته دولتين نقل و ارسال کرده بود در روزیست
و دوم مذکور ماه جمادی الاولی مصحوب احمدخان خان طبيب ارسال کابل نمود و اورا امر کرده از هدایت و تعلیم
حضرت والا درکشته علم حاصل نموده تاروز موعود ورودمستراوتی درجلال آباد باز آید و همدرین اوان حضرت
والا سی ودوهزار روپیه چهره شاهی انگلیسی از خزانه ایندولت پرکیق از اهل هنود سکنه کلکته که بمقام نام
گنواری ومحمد علی نام برادر زاده او برسبیل مضاربت داده و ایشان آنرا تلف کرده انکارنموده بودند و در
محکمه حکومت آنجابر هر دو تن ثابت گشت عطا و مرحمت و ادا فرموده نخواست که دوتن مسلمان مدیون یکتن هندو
باشند و همدرین ایام میرزا علیجان خان قزلباش از قلمی میرزا جلال الدینخان که از درگاه جهة قطع محاسبة آش نغزمان
طلب در کابل آمده در دفتر سنجش حساب میداد و میرزا عبدالاحد خان برای اجرای کاردفترغزنین چنانچه گذشت
مأمورگردیده تا اینوقت روز خدمت بسرمی برد از حضور شهزاده رفیع مقدار سردار نصر الله خان بمنصب سردفتری
غزنين سرافراز گشت و چون در انجا رفته بکار پرداخت حاجی محمدین خان غروصاحب اراضی وعقار رعایای سکنه
غزنین واطراف آن ازشیعه بودن او معروض پایه سریر سلطنت معدلت مسیر داشت و هم مکتوبی بخط و لفظ
انگلیسی از خانه سیداحمد علی نامی ازسادات سکنه مارقول بدست آورده اورا با مکتوب مذکور درزیر حراست
کابيل کابل کرد و چون عبارت آن از کلمات مخالف عاری بود ونقصی نداشت ودرسال هزارو دویستو نودوهفت
هجری جنرال را برتس انگلیسی جهة تصدیق خدمت وی داده بود سید مذکور رخصت خانه خویش شد
و هم درباب میرزا علیجان عرض حاجی بی موصوف پذیرفته نگشت و از انسوی در تضاعیف واقعاتی که رقم گشت
سردار گل محمد خان قندهرا که حضرت والاابرء ایلقر موده بود رومعهبان فرستاده پیام داد که حدو دو خوط فاصله اسما را
ملاحظه کرده ترك مبدا کرد مخالفا نه کنند و چون از جاییکه فرودشده بود برخاسته درقلعه رباط واقع کنار آب
کند فرو کش نمود و با نگهبان اراضی و جبال واودیه و قفاری را کاوید بین کوه مخاس و کنارنهرکند واقع ابد
نام وضع بگرجهان و موقع سم تری که خط فاصل و نقشه امضایافته دولتین از انحدود نگذشته بود گردش ومشاهده

ورود کرزن
در کابل

مشاهده
نمودن
و یسر ای
نقطة فاصلة
واقع لندی
خانه را

شرح نامه
مستر اوتی
انگلیس

ذکر عطا
ومرحمای
حضرت والا

شرح تعین
حدود نمودن
سردار گل
محمد خان


(١٠٤٢)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
(۱) لوره کرده تمامت مواضع مذکوره حق وحصهٔ افغانستان آمد چنانچه بعضی اراضی موات لامزروع یا برخي از مزارع
زمین سیلاب که مردم توخی وسین زراعت میکردند واین وقت دولت انگليس از خاك مقبوضهٔ خود تصور کرده متصرف شده
کننده که بود از تصرف دولت موصوفه خارج گردیده بخاك افغانستان ملحق وداخل گشت وزمین مطموره واقع دامن کوه را
باصطلاح آب کند که آلسوی خط فاصل مندرج نقشه است جانب خاك مقبوضهٔ دولت انگليس قراردادند وعلایم فاصله را
مسی دم پار گذار نهر کند بخط مستقیم تا قلهٔ کوه نحاس نصب کردند و ازین تعیین و تقسیم حدود که بپای رفته انجام
افغانستان واختتام پذیرفت و خط فاصل بمسافت دومیل از قلعهٔ رشید و کنار (۱) لورهٔ چوپان جانب کوه نحاس گذشته موضع
شیله گویند
چوپان و کشت زار مردم سین کاملا بخاك افغانستان ملحق و متعلق گردیدند واز آنجا در جانب شرق کوه نحاس
علایم فاصله را تا موضع الاجرغه برافراخته از کوه نحاس تا كدنه مال که منبع نهر ده ری قندهار است مطابق
شرح حال نقشهٔ کمامنای دولتین رسید، بود خط فاصل معین گردیده نصب علایم پرداخته وساخته آمد وهمدر خلال این احوال
لعل محمد خان لعل محمدخان وخواجه محمدخان پسران گل محمدخان جم سردار شیرندل خان که از راه معاندت دولت در کراچی
رفته اقامت گزیده بودند و روزذلت بسر میبردند از عریضه واستدعای خود ایشان مشمول عفو شهر یار مجرم بخش
خطا پوش گردیده اجازت آمدن در افغانستان یافته آنگاه که وارد وطن اصلی خود شده مدخل حمایت دولت
آرمیدند مورد تفقد شاهانه گردیده در پای کار لعل محمدخان قرین بذل واحسان پادشاه عدالت آئین اعلیحضرت
سراج الملةوالدین گشته چنانچه در جلد چهارم بشرح خواهد رفت بمنصب عمله باشی گری حضور سرافرازوممتاز گردید
وشرح تعیین و پس از اندك زمانيكه روز خدمت و صداقت بسر برد بدرود جهان کرد و همدر اثنای واقعاتیکه رقم گشت سردار
حدود بن شیرندل خان که با مستر دانلد انگلیس مشغول تعیین وتقسیم مواضع سرحد بود با هم از موضع ولده که تا آنجا
سردار شیرین حدود هر يك از دولتين را معین کرده بودند برخاسته تا کتل شوی خط فاصل را در بین قرار داده بنیاد علایم فاصله
دل خان نهاده بپرداختند بعد مستر دانلد فوجی را که همراه وتحت رایت داشت مأمور اقامت کرم کرده خود با کپتان
مکمج و بیست وهفت تن سواره و بیست وهشت تن پیادهٔ نظام وهشتاد تن خادم و برز کار قوم طوری با سردار
شیرندل خان همعنان راه سرحد گومل بر گرفته و دو روز در جال واقعهٔ آنجا بکار تعیین حدود بسر برده تا موقع
لزم کامسته مذكور مأمور امر مزبور بود نصب علایم فاصله کردند و در روز پنجشنبه بیست و سوم ماه جمادی الاول
با هم وداع کرده سردار شیرندل خان راه سماجعت جانب خوست بر گرفت ومستر دانلد در موضع سيقك واقع علاقهٔ
شرح رعیت کرم رفت و هم در ینوقت از عریضهٔ میرزا عبدالحکیم خان میرشب غزنین بمسامع فیض مجمع حضرت والا رسید که
نوا زی سردار غلام علیخان حکمران آنجا آرد وروغن و گوسپند وغیره مصارف عیالداری خود را بنام خریداری حواله
وعدالت کرده از بهای مروج مضاعف جنس گرفته تجارت میکند و اینحواله را بنام مخارج خویش تحصیل مینماید و حضرت
پروی والا سخت بر آشفته حکمران غزنین و جمیع حکام ولايات بزرك وكوچك را برسيل اشتهار فرمان کرده نگار داد
حضرت والا
که همۀ حکام وعمال وضباط واهل ديوان غدر کفایت و گذران روزگار خویش از دولت تنخواه دارند و بر رعیت
بیرون از عشر وزکوة ومالیات ديگر تکلیفی در شریعت وقانون سلطنت و حکومت نیست وهم بدون رضای مالك
ماليكه بيع و شرای آن مجوز ومجاز نداده باشد حلال کشته نمیشود لهذا هیچ چیز را از رعیت بدون رضای خاطر
خودش بكمال ومتاع خویش را در معرض بيع وشراء آورد نخرند وازجائيكه محمل اقامت حکومت و خدمت دارند
و آحاد وافراد رعیت اجناس خود را بقراريكه رواج غلهست از راه ابتیاع در آنجا حاضر میآورند بر طبق دیگر
مردم اشیاء محتاج الیهای خود را خریده بهای آنرا نقد بدهند و ترك زياده ستانی کرده بازار جور را بروی روز
گار مردم نگشایند و اگر بعدازینکه دارندوخو گرفته اند دست آزار این امر وغیره اموریکه اساس آن برجور وستم
اندماست بازندارند هیآینة بشكنجة مواخذه وعقاب گرفتار خواهند شد وازصدور این حکم ضعفای رعیت از
تقاضای مخالف ونجای حکام واقویا مأمون کردیدند ومقارن اینحال در روز دوم جمادی الثانی شهزاده آزاده
سردار حبيب الله خان در باب کشته شدگان اعداد وافراد سپاهیان نظام که در محاربات بخدمت دولت بقتل میرسند


(۱۰۴۳)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)

و وظیفه برای بازماندگان ایشان مرحمت میشود عرض و راز حضور انور شده از مدت بر سال بودن آن التماس کرد
و حضرت والا بخط خاص نوشت که بدر و مادر مقتول باوقات زندگی و پسرتا کبیرشدن او ریش برآوردن و دختر تا
شوهر کردن داده شوند و بعد موقوف گردد و محمد بن ایام ان دریل جارج ترزن وزیر باکشت لندن که و رووش
در کابل از پیش بشرح رفت امور یرا که مامور انجام آن شده بود با حضرت والا انجام نموده از راه قندهار رخصت
باز گشت بجانب هندیافت و در روز دوشنبه سوم ماه جمادی الثانیه با میرزا محمد حسن خان برادر میرزا محمد حسین خان
کوتوال و سر دفتر سنجش که مامور خدمت و مهمانداری او بود از کابل راه منزل مقصود بر گرفت
و هم در روز چهارم ماه مذکور حضرت والا باد شه گل خان بن رحمت شاه خان مرحوم وزیر را تفقد و مرحمت
نموده به پاه تن پیاده را مجاز دولت تنخواه می بردند و در تحت اسپردز مرور مذکوز اوطریق خدمت
میپردند بر حال و تفویض وی فرمود و محمد بن هنگام بیست و دو تن از (۱) دیروان و نهی دستان مردم هزاره
از راه بدبختی و کم سعادتی روی خواری بسوی شالکوت نهاده صدباشی نور گل خان بفرمانیکه بنام همه حکام
ولایات و محافظین بنادر چنانچه گذشت اصدار یافته و قدغن اکید رفته بود نماز همی بندر یکه احاد و افراد مردم
هزاره جانب ممالک خارجه عبور کنند محافظ آن بندر را حکم قتل است بباز داشتن آنها از رفتن در شالکوت پرداخته
و هزارگان که دست از جان شسته بودند طرح جنگ انداختند تا که نظر تبانی از ایشان کشته گشته و دوازده نفر از راه
فرار داخل خاك خارج از سرحد مملکت شدند و نایان اسیر و دستگیر گردیده با غل و زنجیر در قندهار فرستاده شدند
و کدهدای قریه غیاث آباد که نظر نام طفل او را در قلعه خود جای داده و او هزارگان مذکور را با خود در شالکوت
می برد با میرفاشی عبد الشکورخان با گرفتارشذگان هزاره محبوس گشت و همچنین غلام حسین نام هزاره نه تن از
هزارگان بی آب و نان را که در وادی حرمان سرکردان همیگشتند با خود برداشته از قندهار جانب شالکوت وجهه
هت برفتن نگاشت و از موضع میل در گذشته با همراهانش گرفتار دست محافظین بندرکات گردیده در قندهار بر آورده
شد و قاضی عبد الشکور خان هم را محبوس و روانه کابل نموده اکثر دوزخمان ببردند و هم درینوقت نجم الدین
وشمس الدین نامان قوم علی زائی از مردم افغان درانی که در فوج پیاده نظام جدید مردم مذکوز سالك مسلك
خدمت دولت شده بودند از راه ترك اطاعت با سلاح دولتی که با خود داشتند جانب شالکوت فرار کردند و اجنت
بلوچستان سلاح هردو تن را گرفته در قندهار فرستاد و خود ایشان را در خاك مقبوضه دولت انگلیس مطلق العنان
فرمود که هرکس میخواهند بکنند و هرجائیکه بخواهند بروند و محمد ین ایام سید حسین نام شیخ السادات از مدینه
منوره بعزم حصول منفعتی روی امید بسوی آستان ایندولت نهاده چون وارد پشاور شد عریضه نگار پایه سریر
سلطنت گردیده استدعای اجازت آمدن در کابل و تقبیل سده علیا نمود و حضرت والا که او را میشناخت و رایگان
اندوخته بیت المال را بکیسه آرزو و آز هر شخص مجهول الحالی نمی انداخت در روز هفتم ماه جمادی الثانیه فرمان
فرستاده نگار داد که در کابل نیامده راه خویش جانب جایکه دارد پیش گیرد و محمد ین وقت دو سیر وزن کابل
یاقوت که از کان جگدلك حاصل شده بود با مر حضرت والا در چند تره کرنیل غلام رسول خان از سال کر دیده
فرمان شد که بفروشد و همدر روز مذکور ماه مزبور حضرت والا در مرحمت و نوازش را روی عبد الوهاب خان
و عبد الواحد خان برادرش که از هند چنانچه گذشت بفرمان اجازت در کابل آمده بودند بگشوده

ذکر
مراجعت
لارد کرزن
جانب هند

برحال شدن
پیاده گان
رحمت شاه
خان وزیری
(۱) زبون
عاجز و
خوار و
ضعیف

شرح حال
هزارگان
دست شسته
از جان

ذکر واقعات
متفرقه این
هنگام

در سالی هزار و شش صد روپیه برای عبد الوهاب خان و هزار روپیه برای عبد الواحد خان باهم
تنخواه معین فرمود و هفتصد روپیه برای عبد الهادی خان و هشت صد روپیه برای عبد القادر خان
و چار صد روپیه برای عبد العزیز خان برادران ایشان و چار صد روپیه برای عبد الحکیم خان
پسر عبد الوهاب خان که هنوز از هند نیامده بودند مقرر نموده فرمان کرد که برای هم چهازتی نامبر کار گذاران
ایندولت که در هند مقیمند حواله بدهند و این عبد الوهاب خان در زمان کار حکومت هزاره دای زنگی و عبد الواحد
خان بحکومت کتراب مأمور شده چنانچه بیاید هر دوتن خیانت ورزیده گرفتار سلاسل واغلال سیاست گشتند
واز آنسوی سردار شیر محمد خان حکمران جلال آباد با مر و فرمان حضرت والا و اشاره سپهسالار غلام حیدرخان

ذکر ورود
مستوفیاتی در
جلال آباد
و مذاکرات
او با سپهسالار


( ۱۰٤٤ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
غلوغه و ازوقۀ عرض راه کیشن دولت انگلیس را که مأمور تعیین حدود سر حد شده و مستر اوی افسر آن کمیشن
نامه فرستاده روز ورود جلال آباد خود را در روز چهارم ماه جمادی الثانیه چنانچه گذشت قرار داده بود آماده
و مهیا ساخت و مقارن انحال احمد جان خان طبیب که جهة اطلاع بر حدود نقشۀ امضا یافتۀ دولتین چنانچه گذشت
بطلب کابل شده بود هدایات حضرت والا را حاصل کرده در روز ششم ماه جمادی الثانیه وارد جلال آباد شد و مستر
مذکور بر خلاف وعده و مواضعۀ خویش در روز هشتم ماه مذکور وارد جلال آباد گردیده با من سپهسالار
در باغ شاهی منزل گزید و سپهسالار که راه استقبال او را با چپاول نظام پیموده مراسم پذیره بجای آورده بود همراه
گاه خویش شد و قبل از آنکه میان از اسپ فرود آمده هم کلام راه فرموده و مقدام خویش پیش گیرد
مستراوی در بین صحبت و حکایت دوستانه سخن از تشریف بردن حضرت والا کبدولت انگلیس التماس انرا
نموده بود در میان آورده فواید چند از رفتن شم بار سهر وقار در ان بپارجۀ استحکام حصار اتحاد دولتین برشمرده
سپهسالار همه گفتارش را پاسخ سزاوار گفت و پس از فرود شدن و صرف فواکه و حلویاة هنگام عصر از راه
بازدید در منزل او شد و چون در منزل خویش باز گشت و محمد دینوقف بروز نهم ماه مذکور شهزاده رفیع مقدار
سردار حبیب الله خان که کتبود اعداد سپاهیان و منصب داران تو بخانه و فوج پیادۀ هراتی را حسب الامر حضرت
والا تکمیل داده بود بدریعۀ عریضه از حضور انور التماس کرد که در هر صدتن از فوج پیاده نظام پنچ تن حواله دار
و پنج نفر نايك بکار است بنابراین از بین هر صد تن اشخاصی را که در محاربات جراحت برداشته و علم شجاعت افراشته اند
منتخب کرده و ده تن را بقرار تقسیم در زیر اسم ایشان قرار داده نام حواله داری و نایکی را برایشان نهاده موقوف
بامر و اجازت حضرت والا گذاشته ام که منصب و مواجب حواله داری و نایکی ایشانرا منظور میفرمایند
یا نمیفرمایند و حضرت والا بخط خاص نوشت که بسیار خوب کرده اید و در روز یازدهم ماه جمادی الثانیه مستراوی از
وی خواهش حرکت کرده و در ایام توقف دوتن عکاس مهندس را مأمور کرده عکس پنج موضع از اندرون
و بیرون شهر و در وازه و بازار را برداشته پس از اجازت حرکت دادن مستر مذکور سپهسالار
از روی خود را بعزم رفتن اسمار کوچ داده در موضع شیوه اسپ فرود شدن کرد و مستر مزبور در روز دوازدهم
ماه مسطور با سپهسالار رهسپار منزل مقصود گردیده روز سیزدهم از شیوه کوچیده در موضع تورگل فرود کفت
و درینروز مکتوبی بتوسط سپهسالار نزد محمد اجان در باجور فرستاده او را دعوت آمدن و حاضر شدن در نزد خود
کرد و هم اینرا از سپهسالار التماس نمود که یکتن کرنیل از همراهان او را اجازت عنایت کند که بقرار کوه شده
عکس حدود یرا که بمشاهده در آیند بردارد و سپهسالار پاسخ داد که اگر خیال شما حصول عکس جبال اندرود
باشد همه در مقابل نظر وازای مشاهده واقفند که در وقت شروع بتعیین حدود از موضع چنك بدون حایل و مانعی
در نظر می آیند پس در پیمایش و نقشه گرفتن آنها حاجتی نیست و تعیین حدود فاصله با آن معطل نمیماند بعد بالحاج و التجاى
زیا دیکه مستر اوی نمود با یکتن کرنیلیکه مأمور امر مذ کور شد بدرقه مقرر کرده و فراز کوه شده در عرض
یکساعت عکس اودیه و جبال را گرفته باز گشت و همچنین یکتن نقشه کش مسلمان که با مستر اوی طریق خدمت
می سپرد در حالت طی مسافت منازل مذکوره چند موضع را عکس برداشته خدمت خویش بپای برد و روز
چهار دهم ماه جمادی الثانیه باز مستراوی در نزد سپهسالار شده اجازت نقشه گرفتن کوهی را که مقابل فرودگاه
اردو بود التماس نموده گفت که نقشه گرفتن مفید امر تعیین حدود است و سپهسالار لب بپاسخ کشوده گفت
من نقشه گرفتن رضا نمیدهم لیکن بپاس خاطر شما و لحاظ آنکه مهمان شمرده میشوید چیزی نمیگویم و مستر
اوی پس از شنیدن این کلام بسپهسالار گفت من کار مساحت و نقشه را نمیدانم اما کرنیل میگوید که نقشه فایده
بخش تعیین حدود است و خودم بسیار احتیاط میکنم که از من رنجه خاطر نشوی و بدل راه ندهی که نقشه ملك
ما را میگیرد سپهسالار در پاسخ این مقوله او گفت که این نقشهها که شما حاصل میکنید بکار تعیین حدود هیچ
فائده ندارد و در نقشه گرفتن ما را اشتباه دست نمیدهد چنانچه با کتن را از نقشه کشان در عرض راه مشاهده کرده


( ١٠٤٥ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

که نقشه میگرفت من چیزی نگفتم زیرا که ابتدا نیز نيك میدانستم که پیش ازینروز چه پنهان و چه آشکار نقشهٔ
تمامیت این جبال و اودیه و قفار را گرفته خواهید بود و حالا تکمیل نقایص آنرا خواهید نمود و مستر اولی
در پاسخ این گفتار سپهسالار گفت پس ازین امر نقشه کشی را موقوف میدارم و سپهسالار در جواب او گفت
شما اجازت نقشه کشیدن و عکس گرفتن خواستید من ابراز حقیقت حال نموده راست گفتم و این را نسپر
میگویم که اگر نقشه کشان و مهندسان شما نقشه برداشته ببرند کاغذی را برده خواهند بود افغانستان
را بردن نخواهند توانست باز هم اگر نقشه کدام موضع را لازم بدانید صریح بگوئید عیب و ایرادی
نخواهد بود نه اینکه میگوئید نقشه کشیدن لازم و مفید امر تقسیم حدود است زیرا که این سخن مطمع است
و دخل بتعیین حدود ندارد و راضی نیستم که امر مأمور به را فرو گذاشته در کار دیگر اقدام نمائید و آنگاه که مذاکرهٔ
جانبین بفرجام رسید مستر اولی بزبان التماس اجازت خواست که بهای علوفه اردوی خود را که از بدو التئام عطیه
داده میشد از جانب دولت انگلیس بدهد و سپهسالار نپذیرفته گفت که این از وفور از خوان دولت افغانستان
برسم میهمان صرف میشود و اگر ناگوار باشد هم آینه وجه نقد داده از انبار دار علوفه بگیرید و او بترغیب دیگر
اظهاری نکرده گفت آیا حضرت والا نخواهند که دولت انگلیس کرده است در هند بالندن تشریف خواهند برد
و سپهسالار جوابیکه میبایست بوجهیکه می شایست ادا نمود و تمامت مذاکره و مکالمه را که بشرح رفت معروض پایهٔ
سریر سلطنت داشت و حضرت والا از اجوبه او مشعوف گردید. خطاب ارجمندی سرافرازش فرموده تادیه و تبین
در احکام و فرامین ارجمند نگار همی داده میشد و پس از حکایتیکه برای رفتن سپهسالار مغزی الیه با مستر اولی
از منزل نور گل برخاسته در چمن سرای خیمه زد و در روز شانزدهم ماه جمادی الثانیه از آنجا راه بر گرفته وارد
شیکل شد و در عرض راه واقع حدود معروف وشنگرك چندتن پاص واشاره مستراولی از راه منحرف شده جبههٔ
مشاهده مواضع کننار و نواحی راه جابه جای مطلب و مدعای خویش گردیدند و سپهسالار بتصور اینکه آسیبی
از مردم آن حدود بدیشان نرسدکس فرستاده بازپس در راه آورد و در عین راه نوردیدن سخن از علاقه باجاور
و عمر اخان در میان آمده مستراولی اظهار کرد که دولت انگلیس عزم تصرف باجاور را در خاطر ندارد و سپهسالار
در پاسخ این اظهار او گفت که علاقه وزیری را نیز دولت مذکوره در اوایل حال اظهار عدم تصرف کرده در پایان
کار چرا ختم تصاحب کرد و مستر اولی ازین در دیگر سخن نگفته مباحثه مدافعة دولت روس و استحکام نمودن
راه چترار و پامیر و بدخشان را در میان آورده پاسخ ثابت و راسخ از سپهسالار شنید و در وقت ورود بمنزل
مذکور هر کدام در فرودگاه خویش شد که انشاء الله باقی مذاکرات و تعیین حدود ایشان در موقعش بشرح خواهد
رفت و همدر خلال اینحال شهزاده سپهر و ساده سردار حبیب الله خان که نظر مرحمت اثرش آفتاب آسا برسیاه
و سفید یکسان می تابید و بقانون عدالت مسلمان و هندو را بیکمنوال میدید طوطانام برهمن اهل هندورا که احرام
بنده مطلق محلهٔ خویش شده راه زیارت گاه گنگاپیش گرفت یکر اس اسپ سواری از اصطبل شاهی عنایت فرمود
و چون در سرین اسپ مذکور نشان داغ دولت بود محافظین مرس راه را فرمان کرد که مزاحم بر همن مذکور نشوند و اسپ
رامال دولت گفته او را آزار و اذیت نکنند و هم در ینوقت محمد عثمان خان طاسان خان فوفل زائی که در محاربه اشرار
هزاره بر ساعد راستش جراحت رسیده بود مشمول عاطفت گردیده پنجسوار افزون از پنجسوار سابق وی از
حضور حضرت والا مرحمت شده بمنصب ده سواری سرافراز گشت و همدرین ایام خواجه محمد خان پیشخدمت که
در اوایل سلطنت حضرت والا منصب عرض بیگی داشت و از خیانت خویش تغیر یافته در سلك پیشخدمتان مسلك
گردیده و چنانچه گذشت مأمور تحصیل وجوه بقایای قندهار شده و در آنجا نیز خسارت ورزیده فرمان طلب بنامش
اصدار یافته بود از بیم باز پرس پادشاهی در بست خرقه متبرکه در آمد و شرحی از جور و ستم قاضی عبدالشکور خان
و محمد نادر خان مميز که جویای خیانت و خسارت او شده بودند معروض پایهٔ سریر سلطنت داشت و حضرت والا


(١٠٤٦)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
رسیدن هر دو توپ بزرگ در کابل
برآشفته باز او را فرمان کرد تا اگر خود را در قندهار گرفته بلا درنك آهنگ آمدن کابل بنکرد همانا محبوس و مغلول خواسته خواهد شد و او در شب از باره شهر فرود گفته بطریق فراز در کابل آمد و با آنکه حضرت والا او را سیاست و مؤاخذه نفرمود از مکافات کردار خویش گرفتار و دوچار ذلت شده روزعسرت بسر می برد و همدرین هنگام دو ضرب توپ بزرگ که دولت از فرنگستان خریده و دولت انگلیس معطل کرده بود و هم پیش درطول سه ذرع و يكچارك كابل و از اتواپ نه دوشش بوندی و دنبه پر بود و پس از مذاکره ومکاتبه حضرت والا با ویسراى کلپور هند از راه قندهار ارسال کابل شدید با یکصد و نوز صندوق کاوله که هر واحد آن ده من بوزن قندهار بود و هفده صندوق كارتوس وبيست و دو پیپ باروت و چهار صندوق بناتی و چند صندوق اسباب متفرق و انجنی که توپ مذکور را با حوض آنکه در عقب توپ برعراده سوار است حرکت و نقل میدهد وارده منزل چمن شدند و از آنجا محمد یوسف خان کماز قندهار مأمور آوردن هر دو توپ شد با تفاق محمد یعقوب خان اجمك زائی وجمع کثیر از رعایا توپ ها و سامان آنرا بجانب قندهار کشیدند و در منزل کائی کرنیل نور احمد خان نیز که از قندهار براه آوردن هر دو توپ بر گرفته بود با نفری مزبور ملحق گشت و هم حضرت والا استاد مدار بخش و امیر محمد ونو نامان هندی را با یکرن دیگر که در کارخانه کابل روز بخدمت دولت بسر می بردند برای آوردن هر دو توپ مأمور قندهار کرد و ایشان در آنجا شده بمعاضدت و معاونت رعایای عرض راه در کابل آوردند اما کنون در مقابل دروازه ارک شاهی پیش روی چپاول نظام در جائیکه حضرت والا امنیهادن فرمود آماده وموجودند وهمدرین اوان تنخواه سرو منصب پنج سواری محمد کریمخان که از دست دولت معاندین دولت کشته گشته و قاتلانش بیاسا رسیده بودند بنام محمد رحیم خان برادرش و تنخواه سر و منصب پنج سواری لعل محمد خان که بدرود جهان کرده بود بجهاندیکر خان پسرش و همچنین تنخواه سر و منصب هشت سواری بهادر خان بارکاب شاه نیاز خان و تنخواه سرو منصب پنج سواری جهان بيك خان برحمت الله خان برادرش و تنخواه سر ومنصب پنج سواری محمد عظیم خان نورزائی به تیمورخان پسرش و تنخواه سر ومنصب پنج سواری دین محمد خان هراتی بلعل محمدخان برادرش و تنخواهمسرو منصب دو و نیم سواری عبدالواحد خان تاجيك بعبد الباقی خان پسرش و تنخواه سر ومنصب سه سواری شمس الدینخان بجلال الدینخان پسرش که بصداقت واخلاص طریق خدمت دولت سپرد بودند برجال گشت و هم از عرض و استدعای محمد اکبرخان کاکری باشاس قاضی سعدالدینخان حکمران هرات در سالی چهار صدوپیه تنخواه او که بسبب اسیری معطل شده بود برجال گردید و هم از جمله وظیفه خواجه احمد حوض کرباسی هرات در سالی یکهزار و چهل روپیه قرآن بنام خواجه قطب الدین بن خواجه معین الدین برادر خواجه احمد مذکور که از راه ظلم سه طعلیا در کابل آمده و از شرفیابی باریز صیام خویش واصل گشت برجال و پنجاه خروار و نوزده من وظیفه جنسی مرحوم مذکور موقوف شد و هم تنخواه سرو منصب پنج سواری محمد اعظم خان جمشیدی که فوت شده بود بشیر نواز خان پسرش عنایت و مرحمت گشت و همدرین هنگام امپراطور روس پدرودجهان کرده ولیعهدش متمکن سریر سلطنت شد و كورا پاتکین خبرفوت او را باشش عدد پیاله چای نوشی و یکقاب آینه و یکعدد سرشانه مصحوب تاج نظر نامی بحکمران هرات فرستاد و اواز جمله بیبرشانه را ببهساءلار فرامرز خان داده مابقی را خود متصرف شد و بنآب حکام تورك تعزیت نامه ننگار واده مصحوب فرستاده مذکور نزد كورا پاتکین فرستاد و مقارن اینحال هشتصد روپیه قندهاری وظیفه سالیانه محمد زمان خان بارك زائی خواهی زائی که فوت شده بود بنام پور محمد خان پسر و برادرش و تنخواه سر ومنصب ده سواری لطف محمدخان بن غلام رسول خان علیزائی که از سبب خطای خود او معطل شده و در وقت طغیان و شرارت هزاره باغلیجان بیشتر ترس نابزه بیش محاربت کرده بود برجال گشت و هم تنخواه سرو منصب دوازده و نیم سواری نجیب الله خان که بدرود جهان کرده بود بعطاءالله خان پسر او مفوض گردیده دوازده تومان وظیفة سالیانه آدم خان علی زائی که در جمع وظیفه خواران معطل شده بود بر حال شد و هم در خلال احوالیکه رقم گشت شهزاده
برجال شدن مناصب و تنخواه بعضی از سرکردگان سواران که تباه هیات رای ورته واقارب شان
فوت امپرا طور روس
مشمول مرحمت پادشاهانه شدن بعضی از خدمه دولت
ذکر تشریف بردن سردار حبیب الله خان در کوهستان کابل


(١٠٤٧)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان)
(سراج التواریخ)
آزاده شهر و ساده سردار حبیب‌الله خان کمهاس و فرمان حضرت والا کرنیل محمد عمر خان را بافوج تحت رایتش
از بامیان در چاریکار طلبیده و باو حسب الفرمان شهراد‌ۀ سپهر وساده وارد آنجا شده بود بایما و اشارۀ حضرت والا
در چاریکار تشریف برده و تکمیل اسلحه و اسباب و تفری کمبود فوج مذکور را فرموده رخصت انصراف نمود
و خودش چون اجازت سیر و شکار کوهستان کابل را از حضرت والا حاصل کرده بود با جمعی از خاصان و خدمه خویش
راه سیر رسید و تفرج بر گرفته در روز بیستم ماه جمادی الثانیه هفت قطعه کبک و هشت قطعه سیسی (۱) که بتفنک (۱) سیسی نام
[ILL] افکنده بود ارسال پیشگاه حضور انور نمود و در روز بیست و یکم ماه مذکور وارد قلعۀ جبار خان شده نوعی از کبک
بعریضۀ عرضۀ از حضرت والا اجازت رفتن در نجراب و تکاب و مراجعت از راه سنگی غار و خواست و حضرت والا
از سبب برودت هوا بتصور اینکه مبادا برف باریده باعث زحمت او گردد و نا تمام بودن راه سنگی غار و
[ILL] عدم پل اجازت نداده فرمان کرد که از راه دشت قلعۀ حاجی بغرا بباغ در کابل باز گردد و شهرزاده قبل از
پرتو وصول افکندن این منشور عزم شکار کرده بیست قطعه كبک از جمله صد یک هدف كوله تفنك خاص نمود
ارسال حضور انور داشت و در روز بیست و چهارم ماه مزبور راه مراجعت از دشت قلعۀ حاجی سپر دن گرفت
واز فیض دست بوس والا برضاۀ دنیوی و اخروی نایل آمد و از آنسوی كرنيل محمد عمر خان که با فوج تحت رایت مأمور شدن
خویش چنانچه گذشت بفرمان سردار حبیب‌الله خان از بامیان راه کابل بر گرفته و تا چاریکار راه نوردیده از انجا كرنيل محمد
از جانب سردار ممدوح مامور اقامت قطغن گردیده بود از راه كوتل خاواك واقع جبل هندوكش روی بدان‌سوی عمرخان در
قطغن
نهاد و در كوتل مذكور از ریختن برف زیاد و وزیدن باد دوچار زحمت و مشقت شده بصعوبت از كوتل گذشت
و خون در عروق پاهای ده تن از پیادگان سپاه نظام از برودت افسرده گشت و در روز بیست و پنجم ماه جمادی
الثانی وارد بنوی اندراب گردیده از زحمت و مضرت سرما بیار مید و از آنجا در خان آباد شده جای اقامت گزید
و همدر تصادیف و افعالیكه تحریر شد ملا سید امین نامی ميهرمهر آباد حضرت والا را از نیام فرمان بريده شرح خیانت
ملا سید
و منشوری از مامور شدن خویش بقضای محكمۀ شرعيۀ برمل نگار داده و کاغذی را كه مهر بران نهاده و بریده امین نام
شده بود بكرنک خسارت و خیانت تراشیده و بغایت نازك ساخته در فرمان‌كه نوشته بود چسپانیده نزد محمد عمر
خان حاكم آنجا بردكه او را فریفته مسند قضا متمكن شود و او ا بخدمت انور ادانسته و را با پسرش محبوس و بافرمان
مذكور روانۀ کابل كرد و سخت مواخذه شده در بابی گار بیا بیا رمید و همدرينوقت ببرك خان جدرانی با چهل زجر و تو بیخ
تن از پیاد گان‌كه در تحت امر او طريق خدمت دولت می سپردند بامر سردار شيرندل خان راه بر دو چهارده نمودن ببرك
خانوار از مردم وزیری سكنۀ موضع مسيت لوى واقع پشت لومان که بسرقت اختیار کرده مردم را آزار و اذیت خان دزدان
قوم وزیر را
می نمودند پر گرفته دو تن از ان نيكو عهده خویان را کشته و يك تن را جراحت رسانید و نصد راس گوسفند
و شانزده فرد گاو و مال و متاع زیاد بغارت برداشته باز گشت و از جمله بیست راس گوسفند و نه فرد گاو و دو فرد
گاو میش از مال خود برسم خیرات صحت كه حضرت والا از درد نقرس بیماری سخت كشيده وصحت یافته بود
بايك جلد پوست پلنگ باسم تحفه ارسال درگاه خلایق پناه داشته مقبول و منظور رای كیتی آرا گشت و هميدر
خلال ایجاب بنا بر اختلاف و اختلالی‌كه در بین سردار گل محمد خان و مكهمان وسردار شیریند لخان و دانند در باب
بعض مواضع سر حد روی داده رجوع فیصلۀ آن چنانچه بكيفيت بدا تن شده بود و پسرای كشورهند از
استدعای حضرت والا دانند را تغییر داده مستر پروس را مامور رفع نزاع و ادعای بجای دانند و فیصلۀ دعوى كرده
بکار كشان پایه سرير سلطنت آگهی داد و حضرت والا همدرین سردار را فرمان واصلی كرد كه هروقت مستر شرح تعين
پروس وارد شده بایشان خبر از ورود خویش دهد بقرار نقشۀ امضا یافتۀ دولتين كه در دست دارند حدود حدود نمودن
و مواضع متنازع فیها را تعین كرده رفع منازعه نمایند وسردار گل محمد خان قبل از وصول این فرمان با آيتان مكهمان سردار گل
محمد خان
بامکهمان
راه مشاهده و فیصلۀ نزاع معدود و مواضع متنازع فیها بر گرفته و از جائيكه نصب علامۀ فاصله شده بود تا موقع كيدلوره
نصب علایم فاصله كردند و از موضع فتوات منبع كوچيد، در کنان كینه لوره فرود شدید و سه روز در انجا يكفتكوی


(١٠٤٨)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

(١) مفروزه
بفاو زای
معجمه بمعنی
امتیاز یافته
و جدا شده

شرح تعیین
حدود، دادن
سردار شیرین
دلخان باسمقر
روسی

روسیه موضع واقع جانب شمال گندکوره که مقبوضات افغانستان ومسکن بعضی از مردم کاکڑ است بسر برده و آخر
الامر آنرا امیر جزئی پنداشته ترك مقاوله کردند و نهر کند را خط فاصل قرار داده ومواضع كفتك وطلب امطال
گذاشته بمدراء موطن مردم بیان زائی روانشند و پس از مباحثه زیاد املاك مردم بيان زائی واقع جانب شمالی رود
کندئ واراضی واقع طرف جنوبی آنرا مكتميان دولت افغانستان وا گذاشته ترك مشاجره کرده روز دیگر علایم
فاصله اراضی مردم بیان زائی وجانب جنوب رود کندی را نصب کرده خط فاصل را از دربا طرف شمال موضع بابر
واقع سر آبشار کندی که موطن قوم خواجه زائیست کشیده قرار دادند وفقیر محمدخان حاکم کلات باسر سردار
گل محمد خان نصب علایم فاصله وتفریق حدود قوم اچك زائی و خواجه زائی را بپای برده بعد سردار گل محمد خان
ومكتهمان باهم جانب جنوب رود کندی موطن مردم خواجه زائی را مشاهده و از اراضی قوم اجك زائی منطق
موضع کندی جدا کردند و علایم مفروزه (۱) قرارداده استوار نمودند سپس علایم فاصله طرف شمال کندی را نصب
کرده خط فاصل را در بین مردم خواجه زائی و اچك زائی متوطن طرف بالای آبشار سالسون و کندی کشیده
معین کردند و همچنین تفریق وتعیین حدود اقوام غل زائی والکوزائی و نور زائی را تا موضع چین کرده تصدیه
وتعيين حدود متعلقه خویش را بانجام و اختتام رسانیده و طبق نقشه که در دست داشتند بپای بردند و سردار شیر بندلخان
نیز از بر تو وصول افگندن منشوریکه آقا بشرح رفت بکار تعیین حدود پرداخته و بروفق نقشه مذکوره خط
فاصل را از ما بين کتل پیوار وپتان وسر کوه مندیعری بوز درهی شاخه غندی قرار داد و در حدود حاجی میدان
در موضع هموار واقع مابين جرا كاه مردم مذكور معین نمود و در حد کوه ساوی از سر این کوه و مابین
کوه زر ریحی شبك غرواوم خط فاصل را گذار انیده از همواری نفس علاقه خوست کشیده بعض جرا کاه مردم
حاجی و خوستی داخل خاک مقبوضه انگلیس شد و سردار شیریندلخان نظر باضرار کلیه اکثرمواضع واقع آنطرف
خط فاصل را از مستردانند که هنوز برهنه و هعۀ مخالفت را اومی نمود دستخط بنام خاک افغانستان گرفته بعضی از مواضع
را بر سبیل معاوضه بدولت انگلیس گذاشت و خط فاصل را از مواضع مذکوره که بقرار نقشه عبور کرده
بود تحریف داده از سر کوه مند هیر و بوزه دری شاخه غندی و سر کوه وا قع مابین
استيا و کرم قرار داده از دنباله استیا بطرف کرم فرود برده و از همواری واقع حدود حاجی میدان و کرم
گذرانیده و از کوه ساوی جانب کرم فرود آورده از دامنه کوه عبور داده در حدود كوشيك وارم از همواری
علاقه جانب حسن خیل کیتو محل مرور آنرا قرارداده و در سر کوه واقع ما بین تنگی خوست و حسن خیل بر آورده
و از تره کی تنگی یعنی دهن دره کیتو تا لرم برده در مواضع شایان از جبال واودیه و قفار و مرابع و تلال قرار داد
و ازین قرارداد خط فاصل و عبور آن در مواضع مذکوره ثلث میل از نوك سبكدار تا موضع افزن و ثلث میل از کتل
پيوار تا مغانی کند و سه میل و ربع از موضع سون تا خواجه خضر یعنی سر کوه خواجه خرم و ثلث میل در حد
غند چشری و یکمیل و ربع از شینه کنل تاکرم و دوميل ونصف در حد اسپین تنگی مجموع هفت میل وسه ربع
بقرار نقشه از خاك افغانستان داخل خاک مقبوضه دولت انگلیس شد و دومیل ونصف از موضع افزن تا کتل پیوار
وسی و دومیل و دو ثلث ازمانی کند تا بوری خوله و تین میل در حد کلدی سر و هفتاد میل و هفت ثمن از شيك غو
تألويم مجموع يكصد و پنجاه و یکمیل و سه ربع از خاك مقبوضه دولت انگلیس داخل خاک متعلقه دولت افغانستان
گردیده دستخط وسند مکتوبی از ماند گرفته شد و آنگاه که تفصیل مذکور از عریضۀ سردار شیریندلخان عالی
رای ممالک آرای والا گشت در روز بیست و هشتم ماه جمادی الثانیه این کلمات را نگار داده نزد سردار
مومی الیه فرستاد که اینوائيك با مدعاست که مواضعی را که انگلیسان بکار داشتند اگرچه از افغانستان دانسته
از خود نمی پنداشتند بغير يك هفت ميل و كسرى را از خاك افغانستان داخل خاك مقبوضۀ خویش کرده یکصد و پنجاه و
یکمیل و کسری را از خاک خویش که در بین جانیین واقع و موقتی فتنه و بهانه بود بافغانستان گذاشته در ظاهر
شما را خوش ساخته در باطن مدعای خویش را حاصل کردند و اینرا رقم فرموده چیزی بروظیفه صاحی زاده


(۱۰٤۹)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
عبداللطیف که دربیان کار چنانچه در جلد چهارم بیاید ازسبب اختیار مذهب غلام احمد قادیان بفتوای علماء
سنگسار شد و درین وقت بامر دار موحی الیه طریق خدمت سپرده بود بیفزود و بمدر بنوقت حضرت والا از عریضه
سپهسالار غلام حیدر خان تجدید حیل بوستپنچه از کابل رای اعتباد سوار و پیاده نظام که جهت تعیین حدود فاصله با او
رهسپار خدمت بودند ارسال فرمود واو باستقرارتی افسر کمیشن دولت انگلیس وارد اسپارشده فردکش کرد که
انشاءالله بکار پرداختن جانبین در محفلی رقم خواهد گشت ومقارن اینحال در روز بیست و نهم جمادی الثانی کرنیل
محمداکرم خان که از تغییر سفیر سابق مأمور اقامت کابل شده بود از پشاور برخاسته پس از طی منازل و قطع مراحل
وارد کابل گشت و همدرینوقت ملا میرسلیمان نام لهوگردی تعلیم و تلقین دیوان رنجیتداس کرنیل افرازی و سر دفتر
وجوهات و دفتر جنوبی برسم وقایع نگاران معروضداشته برنگاشت که درزمین مقابل دفتر ومحجرات اهل دیوان
سجاده گسترده مشغول نماز شدم و درحالت قیام وقعود ورکوع وسجود که سربالا وفرود میکردم چندتن
از اعیان وبزرگان برلب جوی پیش روی دفتر باهم نشسته صحبت داشتند و میگفتند که اگر در همین روزها سررشته
امور دیوان ندانسته دفتری سابق قندهار وغیره نویسندگان اهل هنود نشود واعتباری روی روزگار ایشان نباید
ازعهده کاری برنتوانند آمد و حضرت والا که از خیانت دیوان ندانند آگاه و او را بفرمان طلب وعتاب چنانچه
گذشت ازقندهار درکابل خواسته بود در روز سوم ماه رجب بخامه خاص درپاسخ عریضه این میر سلیمان رقم
کرد که برپدرت لعنت این را بپدرنویس که میدانند و تو بحق چند بنوداده است که برطبق مدعا وغرض ایشان
چنین معروض داشته و همدرین روز نخواه کرنیل نور محمد خان نبیره گلستان خان هزاره محمد خواجه افسر
فوج سفرمینما که یکهزار و یکصد و شصت وشش روپیه ودونلت یاروپیه غیراز تنخواه منصبیکه درنظام داشت وفوت
شده بود توفیق میراث بنام غلامعلیخان و مهرعلیخان پسران وزنان و دخترانش برحال گردیده بامر حضرت والا
بقرار حصص شرعی تقسیم ومعین شد وهمدر بروز سوم مذکور باحضوبور شهزاده کامل الشعور سردار حبیب الله
خان شرحی از عدم تکمیل و نادرستی افواج مقیمه کابل بحضور انور معروض داشته و از حواله نار وتفنگ وکپتان
و صوبه دار نداشتن ایشان نگاشته اجازت سان بینی وازفوج برون کشیدن اشخاص چربی و بالائی را نموده استدعا
کرد که سپاهه کمبود منصب داررا ازکرنیل الی نایك بحضور اقدس حاضر کرده برطبق امر حضرت والا ایشان
بمر منصبی که سرافراز شوند معمول داشته آیند وهم تکمیل انواب و اسلحه را اجازت طلبیده رقم کرد که کامل
بودن منصبدار وسلاح در فوج لازم وضروراست و حضرت والا بخط خاص نوشت که بسیار خوب میشود اما
بکسی وعده منصب را نکنید چراکه در هرفوج باید جای های منصب خالی باشد تاگرکسی خدمت کند منصب
داده در جای خالی نصب کرده شود ومقارن اینحال در روز ششم ماه رجب حضرت والا محمدعمر خان نورزائی
را که وعده ذکر مأمور تعیین حدود سرحد شلتاش پیش ازین شده بود پیش خوانده برکرسی اعتماد و اعتبار برنشانده
بوازش فرموده مأمور تعیین حدود از موضع کدلی واقعه مقابل چمن تا موقم جاق وتوشكي ومامند هلالی
کوه ملك سيستان نمود و او سه هزار روپیه بامر وفرمان آنحضرت والا ازقبلى محمد خان خزانه دار
جهت تجهيز سامان سفر بر گرفته و یکباب خیمه دوستونه بزرك افترانه و ده باب سپاهیانه
بافرش و اسباب وبارگیر از دولت بوی عنایت شد ونظام الدین خان قوفل زائی وشیرین خان ورستم خان و حیدر خان
و محمدحسن خان و مزورخان و صفدر جنگ خان الکوزائی که قوم بارکزائی سکنه ساحل نهر هیرمند و خانجهان خان اچك
زائی که بفرمان طلب در کابل آمده بودند مأمور همراهی او شدند وهفت طغرا فرمان بنام بزرگان طوائف بارکزائی
ونورزائی واچکزائی وقوفل زائی و تریچی ومحدم سکنه كشك نخود شرف اصدار و بمن ارسال یافته امر اقدس
بنفاذ پیوست که چندان با محمدعمر خان همنان تعیین حدود سرحديه شوندچنانچه مجموع بزرگان اقوام مذکوره
که با او تر هیاب [تخددت] شدند هفتاد و نه تن بحساب آمدند و ازجمله در ماهی پنجاه روپیه برای نظام الدین خان و برای

ورود
سپه سالار
ومستراون
در اسپار

شرح تعليم
دادن رنجیت
داس هندو
عريضه
کردن میر
سليمان

برحال شدن
تنخواه کرنیل
نورمحمدخان
مرحوم

مأمور تعيين
حدود شدن
محمدعمرخان
نورزائی