(۹۷۴)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
نقل اشتهاریکه بزرگان ملت انتشار دادند
وفاق ملت و دولت گردیده آوازه نیکنامی و نیکو سرانجامی قاطنین مملکت شهره آفاق خواهد گشت وابواب
حمله و یورش اهل نفاق را که آهنگ تصرف مملکت کنند مسدود نموده سد سدید خواهد شد و چون عرض
ایشان در طبع کیفی آرا مطبوع و پسندیده آمد سیس جم و رایام از خواص و عوام را بدر باره دولت اعلان و اشتهار
کرده این کار ستوده آثار را در همه بلاد وقصبات وامصار انتشار نمودند که برادران مسلمانان و یاوران حفظ
ناموس و دین و ایمان را پس از استرضای خدای یکتا و ثنای قافله سالار انبیا(ص) و ادای سلام ودعا بجامه غیر مکانی
و بافت اندیشی نگاشته واضح ولایح میداریم که چون حضرت باری جلت عظمته حراست دین مبین و حمایت
كلمه توحید وحفظ عرایس مملکت و نوامیس شریعت و ملت و اطاعت پادشاه را برما وشما و تمامت اهل اسلام فرض
گردانیده و بدرجه بخبر صادق خبرداده است که ذات اقدس او تعالی در محافظت دین قویم و راه مستقیم رسول
واجب التعظيم عليه الصلوة والتسليم(ص) خود ناصر و معین است و هم بازپرس احیای حق و امانه باطل
آن آئین متین را نسبت بجمیع تکالیف شرعیه بیشتر و پیشتر میکند و در دنیا و آخرت بازخواست میفرماید چنانکه
(۱) نقمت بالكسر عقوبت و کینه و عذاب
اگر اهل اسلام دین خود را از همه نعمها بهتر ندانند و در حراست آن تکاهل و تکاسل را جایز شمارند خدای تبارك
و تعالی نعمت دنیای ایشانرا تغییر داده نقمت (۱) عاید حالت ایشان نماید و در آخرت ایشانرا از رحمت خویش دور
گردانیده خجالت و خسارت بهره ایشان کند و قطع نظر از همه نزد تمامت ملل و نحل سکنه کره ارض از بدو
خلقت ابوالبشر آدم علیه السلام تا این هنگام حمایت ناموس و همیت دین و اطاعت دولت وشیوه بشریت تمام ملل
بمقتضای حبلت انسانیت بوده و هست خصوص درینزمان که بمشاهدة نظر ما و شما کرورها نفوس وصدها کشور
مسلمانی از عدم اتفاق و وجود نفاق وترك اتحاد و شقاق افتراق مغلوب و منهوب و دست خوش و غارت دول بیگانه از دین
و آئین گردیده از اوج عزت بحضيض ذلت افتاده دو چار نکبت و ادبار شده اند الا مردم اسلام افغانستان که تا کنون
از فضل وعنایات قادر بیچون بآب و احتجاب اسلامیت خود باقی اند و فرصت آماده کردن اسباب و آلات استحکام
مملکت وسر حد و ثغور آنرا بدست دارند واگر با همه این لوازم درعاقبت اندیشی و غمگساری امور ملك وملت
و دین و دولت بغفلت گرائیم و از دائره بيضه اسلام وشيوه انسان بیرون برائیم هر آینه چون دیگرانیکه ایشانرا
بچشم سردیده ایم گرفتار پنجه ذلت و عسرت آئیم و حالا که الحمد لله اسباب وسامان ترقی و آبادی را از حسن توجه
پادشاه نیکو خواه دین پناه آماده و موجود داریم يك همت مردانه و اراده دلیرانه متفقانه بکار است و بس که
بگوئیم و باده ارزو بنوشیم و درین کار اول خواستار لطف پرور دگاریم که در اجرای امور مدد کار ما شود و
انهم انشاء الله تعالی کفیل حال وشامل احوال ماخواهد بود زیرا که امت پیغمبر (ص) اخرالزمانیم و او تعالی مارا
وعده نصرت داده وضت معاونت بر دوش ما نهاده است چنانچه یاری و مدد کاری او تعالی را معاینه دیده
و شنیده ایم که از سال هزار و دوصد و پنجاه و پنج هجری تا این هنگام که پنجا و شش سال قمری منصرم و منقضی گردیده
دوبار دولت بیکانه روی تصرف بسوی دیار مانهاده و از راه استیلا داخل این مملکت شدند و این نبود مگر از نفاق که
اتفاق افتاد و اخر الامر خدای دانای توانا ایاث و ضراعت و پوزش و توبت مارا اجابت فرموده از ورطه ادبار و دمار
بمنزهازل نجات و رهانید و علاوه بران از لطف و احسان خویش که نسبت باهل اسلام داشته و دارد پادشاه مهربان
مجزیت کارقو اغددان بمدار زحمت کش باهمت از در عطا بر ما گذاشت که بمساعی جمیله اوینای مخرویه افغانستان
از نو صورت ابادی گرفت و از حمله ویورش خارجه و فتنه و شورش داخله مأمون و مصون گشت دوم پس از
لطف پروردگار که شرح رفت اهم مهمات تعمير ملك وملت که ا نهم از جانب حضرت احدیث منوط و مربوط و مشروط
بوجود مسعود پادشاه خیر خواه است و این امر اظهر من الشمس وابين من الامس است که جناب امير يك ضمير
سعادت بختیر امیر عبدالرحمن خان غازی دام ظله العالی در انتظام و استحکام دین و دولت و حمایت ناموس و ملت و حفظ


(۹۷۳)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
مملکت از نفس خود ما وتنها زیاده زحمت کشیده یکدیگرت استراحت کرده زمان و آتی بغفلت و راحت روز بسر نبرده
و غیورانه که سلفنها رابدرجة عليا ورتبة قصوای مآرب ومطالب رسانیده که اینک دارای همه آلامیم سو مبامرد مذکور
راوفورمرد ضروراست که این نیز از مرحمت خداوندغیور درینمملکت اماده ومیسر است وارا كراهوام و مال عام
در امداد وشهار نفوس افروزیم و با اینهمه دو چیز دیگر در کار است که باعث تکمیل وتشيد اسباب مبانی ابدالی اندیکی
آنکه از غفلت و ناسپاسی در نورد کفران نعمت و حق ناشناسی نشویم و شکر گذار پروردگار بوده محافظت دین و ناموس
و ملت و مملکت خودرا اهم ازهمه امور دانسته پیوسته طالب رضای حق باشیم وهواپرستی واستراحت طلبی و حرص
وحسد ونفاق راترک کنیم بلک خرابی ملت اسلام را که از همین اسباب عاید روز کار ایشان شده بنا بدانی ملل
دیگر مد نظر داشته باشیم که از نفاق و ترك تفاق در خیر ملت ومملکت خود کوشیده و زحمات کشیده بعزم و قدم
راسخ وثابت طى منازل ومراحل اخلاص کرده خویش را بمدارج عليا واصل و نایل ساخته هنوز میکوشند که ما
مسلمانان را زیاده تر محتاج گردانیده عبید و امای خود سازند بخلاف ما مردم افغانستان که تا کنون چون دیگر
برادران اسلامیه خود اسیر پنجه غضب بیگانگان نشده روز امن بسر میبریم واینرا باید شکر کنیم که ما مردم افغانستان را
بیشتر و پیشتر خراب وتباب نموده و آينه عبرت دیگران نفرمود پس برهمه ما وفيما لازم ومتحتم است که بقدر
وسع وامکان وطاقت و توان در استحکام بنای دولت وملت و حفظ دین و مملکت خود ساعی و مجاهد بوده روز
غفلت و کسالت بسر نبریم ودر علاج واقعه قبل ازوقوعش بکوشیم زیرا که امور جهان بنزد جمهور مخبرفان اعتماد
واعتباررا نشاید ودوم اینکه ازسلاح جنگ چنانچه باید آراسته نیستیم و نيك ميدانيم كه بااسباب وآلات ما مردم
در مقابل اسباب دیگر اقوام مشابه ومماثل نکرده آهنگ مدافعت واستحکام نمی توانیم چه جل دول روی زمین
امروز از ادوات جدیده مستعد و مستطیعند واقسام انواب ژرند و كوچك وانواع تفنك را مالکیند و دارای جمیع
آلات حربه میباشند وهم كدام لكها توپ و كرورها تفك دارند و همچنین دیگر سامان جنك را دارااند مکر
مامردم مسلمان که اکثر از اسلحه تهی دستیم وا کر بعضی داشته باشیم هم در مقابل اسلحه اینزمان کار نمیدهد واكراهماز
نماييم از اسمان برای ما نمیبارد و از زمین نیز نمیروید و کسی رایگان و برای خداهم نمیدهدپس ضرور است که بخریم
و اگرچه بهای آنرا موجود نداریم واز داشتنش ناچیزیم لاجرم باخود اندیشیده چنین مصلحت دیدیم که خدای
تبارك و تعالی حقوق بیت المال را از قبیل عشر و خمس وخراج و غيره بر مسلمین برای مصارف استحکام دولت
و سرحد وثغور مملكت و تجهيز لشکر فرض و تجویز کرده وماوشها همه سال ازهمین وجوه بیت المال بقرار قسمت
وفرا خور حال بهره برده روز معیشت برای میبریم اگر از دوازده حصه که داریم يك حصه را بنیت خالص و
اراده راسخ جهت اشترای سلاح جدا كنيم تا باعث استحكام حصن دين وحصار مملکت ومورث ارايش وزینت
دولت ما بشود هیچ عیب و نقصی نخواهد داشت بل هر قدر سلاح که بطریق اشترا بدست آریم آنرا غنیمت شمرده
خرسند باشیم و در چنین حالت که از فضل حضرت احدیت در همه عالم ارامی و امنیت است وازنجار هر دولت سلاح
بدست می آید و از طرق بعیده بريه وبحريه در مملکت خویش اورده میتوانیم و ازین يك جزء از جمله دوازده جزو
تنخواه خود را که صرف این امر كنيم در مؤنت معاش تفاوت وتناقصی روی نمیدهد چه هر نفسی که بدوازده
لقمه سیر گردد بیازده لقمه نیز قانع می شود و باینقیاس از همه مصارف خود اکر اندك كم كنيم هیچ معلوم
ومفهوم ما نخواهد شد وازان طرف قطره قطره بهم آمده دریای بوجود خواهد پیوست وانشاء الله تعالى
باندك التفات از اقسام توپ و انواع تفنك هزاران بل لك ها بدست ما میاید و عما قريب بفضل
خداوند وتوجه بادشاه برومند خود و میمنت و برکت عزم و نيت خير و عمل نيك كه پیش نهاد همت ساخته ایم
چنان محکم و موقر و دارای اسباب خواهیم شد که در عالم نظیر ما نخواهد بود و افزون از همه امور منظور
خدا ورسول (ص) او از ما راضی میشود وخودما در مهدامن مصون میشویم و پس از مانازماندگان و اخلاف مارا
تحسین وافرین میکنند و در تمام عالم نيك نام وممتاز وسرافراز میگردیم و مساعی جمیله ی ما که صرف طلب عزت
وجاه ودولت و ثبات مال ومتاع میشود لازم که دو چند آن برای تحصیل اسباب حراست آنها جهد و جهد بکار


( ٩٧٤ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
پرده کامل نکشم چه در صورت کسالت رفراهم نمودن اسباب حفاظت کوشش ماتنها برای افزونی قدمت کویا
برای دیگریست و پس بنابرامورمذ کور که مسطور شد جمهور منصبداران ملکی وافغانان نظامی باتفاق وصوابدید
هم عریضه بکار پیشگاه حضور انور شده بعرضش رسانیدیم که یکحصه از جمله دوازده حصه تنخواه یکساله
مارا برای اسباب کار آمد دین ودولت قبول ومنظور فرموده اسلحه خریده اید وحضرت والا استدعای مارا
لبيك اجابت گفته بعد شها برادر انرا خبردادیم فقط و ازانتشار این اشتهار موافقت اثار همه تنخواه داران ونواله
خواران خوان احسان امارت فخر اخلاص وصداقت عريضه نكار پايه سرير سلطنت شده یکماهه تنخواه سالا پندۀ
باز آمدن نوبت نیل خودرا بدولت دادند و همدرين هنگام عبد الله بيك بن نائب عبد الشهيد رستاقی که از راه معاندت دولت
عبد الله بيك فرار کولاب شده بود از راه انابت باز کردیده چون در موطن خويش رسید در نزد جنرال سيد شاه خان چرين
در رستاق شر اهت رايتام استانه علیای سلطنت خاك ساساخته پس از حصول عفو تقصير بزبان شفاعت عضو خطيئت فراریان ولایت
بدخشان را ارقوم مقول و غیره خواست و او عرض برماز حضور حضرت والا شده درروز چهاردهم ماه رمضان
منشوری بنام مردم مقول و غیره که فرار بماوراء النهر شده بودند شرف صدور یافت که دولت از عصیان ایشان
در گذشته قلم عفو بر جرایم ذمایم افعال همه کشیده اجازت بازگشت درموطن ایشان داد و ایشان پس از پرتو وصول
صدور فرمان افکندن این منشور بموطن خویش باز گردیده بکسب تحصیل امر معاش کراییدند و همدر روز مذکور ماه مزبور
طلب بنام فرامین طلب بنام سردار شیرین دل خان حاكم خوست وسردار کل محمد خان حاکم اركون ومنصور خان جاكم مقر
حکام خوست
و ار گون و فقير محمد خان حاکم کلات شرف اصدار و عتبار سال یافته ارقام و اعلام شد که هر کدام باچندتن از بزرگان مردم
ومقر وكلات موضع ومقام حکومت خویش راه کابل پیش کیرد تا هدایت و ارشادیکه در باب تعیین و تقیسم حدود وقصب بوج
قاسمه دولتین افغانستان و انکلیس پیشهاد خاطر انور است بایشان فرموده شود که با کار کشان ا ندولت بانجام
شرح حال و اتمام رسانند که رعایای جانبین حدود خویش را نيك شناخته از یک وی بدیگرسوی پای مداخله پیش نگذارند
عمر اخان و با مدن ایشان در کابل و مأمور کارمذ کورشدن ایشان انشاء الله تعالی در موقش بشرح خواهد رفت و ازا لسوی
باجاوری عمر اخان باجاوری که فتنه جوئی او از پیش بشرح رفت و حضرت والا بمیرزا نکار داده پیام فرستاد که او را از
شرارت باز دارد و اوقبل از ممانعت ويسرا مصحوب صاحبزاده محمد سعید خان سپه سالار غلام حيدر خان را پیام
(۱)
داد که از جیش جانب کافرستان جنبش دادن وی چیزی بخاطر راه نداده هنگامه ارای ممانعت نشود و صاحبزاده
تذيذب بفتح
اول و ثانی مذکور از سبب ختم ماه رمضان وادای صلوة تراویح نزد سپهسالار غلام حیدرخان نیامده پیام عمر اخانرا بوی
وسكون ذای نوشت و او معروض پایه اریکه امارت داشته حضرت والا در روز چهاردهم مذ کور ماه رمضان سپهسالار را
موحده وضم فرمان کرد که از طرف خود بعمراخان بنویسد که تا ان زمان که تصرف نمودن کافرستان در بین دولتین افغانستان
دوم دووله وانكليس در تذبذب (۱) و وهم چه کرده از قوه بفعل ا ورد كذشت حالا که جبال متوطنة كفار تمامها متعلق افغانستان
شدن و متردد کردید پس ایندولت ناجار است که در حراست حدود خویش مواظب باشد وا گراو دست از حمایه کافرستان
بو دن و باز نداشته پای جسارت پیش نهد همانا ایندولت مانع کردیده جزای کارش را در کنارش بگذارد و در پایان کار
جنبيدن عمراخان نامه سپهسالار را که بامر حضرت والا فرستاد وقعی نهاده حرکت وجنبشی چنانچه بیاید روی روز
جیزیکه بهوا آورده کاری از پیش نبرد مقارن اینحال کمشنر پشاور با نامه و پسرای که از نامه حضرت والا او را تباء (۲) و ا کاه و اشارت
ا و بخته
نمود کس نزد عمرا خان فرستاده پیام داد که دست فتنه کوتاه سازد و محافظ خانهای دولت انگلیس را که کار
باشد (۲) انباء كفارالش درمواضع مستعدۀ باجاوی عزم آباد کردن جزم نموده اند ممانعت نکرده بلکه در بنیاد نهادن و اباد
بكسر اول کردن آنها امداد و معاونت کند و عمراخان ازین پیام کمشنر پشاور سرباز زده فرستاده اش را با پاسخ درشت و نام را
و تقدیم نون باز کردانیده او را شفته مردم سوادرادر پشاور طلبیده بزرکان ایشانرا از عطای خلعت ره گرای معاضدت دولت انگلیس
برای مو ساخته از ایشان در تاختن و تصرف نمودن با جاور و سرزنش کرمن عمراخان معاونت خواست و ایشان خواهش او را پذیرفته
وعده یعنی وعده حمله و يورش با ج اور را بعد از ماه رمضان قرار داده با کمشنر گفتند که دروقت موعود ابراهيم خان كميدان
خبر دادن


( ٨٧٥ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
و شهزاده ابراهیم را بسالاری لشکر همردیف سواد مأمور کرده جانب باجور گسیل نماید و او قبول کرده همه را
رخصت مراجعت داد و همدرین ایام اهل و عیال صالح محمد خان بن سردار محمد امین خان مرحوم از راه اجازت کابل آمدن
وارد جلال آباد گردیدند و شهزاده آزاده سردار حبیب‌الله خان ایشان را اعزاز و اکرام نموده و يك سید از اهل و عیال
صالح محمد خان
دستهای انواع ریاحین ارسال پیشگاه حضور انور فرموده از ورودآنها در جلال‌آباد نیز بحضرت والا آگهی
داد و بفرمانیکه بنام سیادت التیامش شرف اصدار و عن ارسال یافت ایشانرا از جلال آباد کابل کابل کرد
و همدرین وقت فرمان طلب بنام سپه‌سالار غلام حیدر خان جهت تعیین و تقسیم حدود سرحديه بصدور پیوسته صدور فرمان
طلب بنام
پاس اقدس نفاذ یافت که باچند تن از بزرگان مردم سکنه جپال و اودیه و قندار سرحد که از مواضع سرحديه و سپه‌سالار غلام
حقوق محلیه هر قبيله نيك آگاه باشند بلاد و يك آهنگ کابل کند تا دستورالعمل تعیین حدود سر حدیه باو داده حیدر خان
و فرموده شود که با کار گذاران دولت انگلیس آن را بانجام و اتمام رساند و او حرکتش را از جلال آباد سپه‌سالار اول
جانب کابل تاروز بیست و یکم رمضان بسبب فراهم شدن بزرگان مردم متوطنه جپال سرحد معطل داشته بعد
چنانچه بیاید در کابل آمد و همدر روز پانزهم ماه رمضان شهزاده رفیع مکان سردار حبیب‌الله خان سه دانه
خربزه با قدری از بادنجان که یکماه بعد ازین روز موسم کاشتن آن در کابل میرسد از جلال‌آباد که نرسیده بودند
ارسال پیشگاه حضور انور نموده از صحت مزاج وهاجش نیز بحضرت والا آگهی داد و مقارن اینحال در روز
مجد هم ماه مذکور از عریضه شهزاده ممدوح دوصد و چهل روپیه بر تنخواه محمد صادق خان باغبان باشی باغهای
جلال آباد که شرحی از حسن خدمت او بحضور انور والا نگار داده بود افزون گردیده اصل و اضافه آن در
سالی چهار صد روپیه معین و مقرر گشت و همدرین ایام حضرت والا دوصد دانه انار تاشقرقان که در لطافت
و خوش طعمی ثانی ندارد برای شهزاده حبیب‌الله خان از راه لطف و مهربانی فرستاده او بخامه منت پذیری در
روز نوزدهم رمضان عریضه رسید آنرا ارقام و بايك سبد از گلهای رنگارنگ ارسال نمود و از انسوی سپه‌سالار
غلام حیدر خان در روز بیست و یکم ماه رمضان که وعده حرکت داده بود از جلال آباد راه نورد کابل شده مأمور ممیزی
شرف اندوز تقبیل سده علیای خلافت گشت و همدرین روز فیض محمد خان و محمد ناصر خان محمد زائی بر طبق شدن فیض
محمد خان
عريضه و استدعائیکه تمامت اولاد و احفاد سردار پاینده خان مرحوم و سردار رحیمداد خان مفقود از حضرت
و محمد ناصر
والا نموده چنانچه گذشت عهد نامه بدولت داده بودند از حضور انور بمیزی حواله جات حق و باطل وغرض
خان
جوئی و راست گوئی و رشوت خواری و درست رفتاری عمال دیوان و حکام و ضباط وقضاة جلال آباد ومضافت
آن مأمور و سرافراز گردیدند و همچنین نظر محمد خان و عبدالحکیم خان پسران سردار فقیر محمد خان مرحوم
از اخلاف سردار سعید محمد خان مبرور برای تمیز حق و باطل وستم وجوریکه از کار گذاران ناسپاس وحق
ناشناس دولت در مال سلطنت و رعیت قطغن و بدخشان روی داده و از عرایض وقایع نگاران و رعایا بمسدع
فیض مجمع حضرت والا رسیده بود مأمور ممیزی اندو ولایت شده هر کدام را در ماه چهل روپیه غیراز تنخواهیکه
داشت بنام مصارف آب و نانش با اسپ سواری و یا بوی بارگیر از دولت مرحمت گشت و هم بنام مردم هر موضع
و مقام چون خان آباد و قندز و خوست و فرنك و اندراب و خنجان و سال و حضرت امام و حسن تال و نهرین
و چلسکاه و برکه و تیز و اشكمش وسرپل باش و طفل و مغل و بکلاب و مامجی و تاتای و پراگنده و خواجه غار
و ورسج و فرخار و کلنکان و غوری و بغلان و دوشی و کیلیگی و کینه بر قطغن و بدخشان و رود های نقل اشتهاریکه
جلال آباد اشتهارات جداگانه همه يك عبارت اصدار و انتشار یافت که چون منظور نظر داد گستر بنام عموم رعایا
حضرت والا اینست که تمامت رعایا و برایای مملکت افغانستان در مهد امن و امان آسوده حال ومرفه الاحوال انتشار یافت
بوده از دست بردجور وستم وايذا وازار حكام وقضاة و عمال وضباط وخرج بگیران و مستاجران و باج
ستانان و بندر داران و کد خدایان فارغ البال باشند و بیرون از وجوه مالیات و محصولاتیکه در شرع شریف
مقرر و ثبت دیوان و دفتر سلطنت اند حبه و دیناری ندهند و از وجوه مقرره مستمره شرعیه هر چه را


( ۹٧٦ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
که رشوت ایشانست بموجب سند و رسید بدون مساهلت باکمالت بکار گذاران دولت رسانیده داد و فریاد
پیموده نمایند و کار کنان سلطنت را باخذ رشوه ومصادره اگر نگرفته باشند متهم نسازند و نامهای ممترین
مذکورفوق نیز درج اشتهار گردیده رقم کشت که فلان وفلان از راه عدالت برای تمیز حق و باطل از حضور
مأمور شدند که احیای حق و اماته باطل کرده احکام وقضاة وعمال و ضباط وهمه کارداران که در روز مأموریت
ایشان عهدنامه بدولت میدهند باز رسیده شرح جور وستم ایشانرا که نسبت برعیت از قوه بفعل آورده باشند
معروض پایه سریر سلطنت دارند تا برطبق پیمان خود ایشان که با دولت در میان نهاده وانکار داده اعتراف و اقرار
مأمور
کرده اند مواخذه و سیاست شوند فقط و هدر روز مذکور ماه رمضان احمد جانخان بن محمد اسلم خان حاکم
حکومت حضرت امام از فوت پدرش مأمور حکومت آنجا شد و هم میرزا خواجه گل خان نویسنده و عامل سابق خنجان
حضرت امام که راه صداقت در خدمت دولت پیموده بود مأمور تالقان گشت و هدرینوقت در موضع سه کوت غوری چهارده تن
شدن احمد
ترک وكوجك كه دراندرون مسجديكه از خشت خام و گلنبند ساخته شده بود نشسته بودند از صدمه زلزله و خراب
جانخان الخ
شدن آن مسجد درزیر خاک هلاك گرديدند و درين اثنال ميرزا عبدالرحيم خان سر دفتر قطغن باستدعای مردم
شرح نرخ انجا وجه نقد از خزانه دولت داده هر واحدی از روپیه را بطریق بیع سلم دو سیر بوزن کابل پسته بخرید و این
پسته درین
نرخ ابتداء از اجاره گرفتن دادہ خان رویه تنزل نهاده تا که رفته رفته در وقت تاليف وتحریر این خجسته تاریخ
زمان
از دست مستأجران که پسته را در هند فرستاده و میفروشدند و قابل يك روپیه را سه خورد که شصت و چهار خورد
يكسير کابل است یافت نمیشود و گویا از چهل روپیه در جه بيك درجه تنزل نموده است و همدرین ایام هشتصدونود و پنج عمل معادن
بدخشان مثقال ده نخود وزن لعل و يكخروار و چهارده سير ويكچارك لاجورد و دو خروار و نه سير سرب که در عرصه
چهار ماه از معادن بدخشان حاصل شده بودند در کابل رسیده تحویل کار گذاران دولت شد و از معمل با وجود
عدم امین المعادن روی روز افزاد و در پیمان کاران کمال امل تعاق بدولت روس گرفته معدن جديد حصة افغانستان
شد و هدر روز بیست و يكم مذكور ماه رمضان ملامرحمت الله وملاجان محمد وملاخليفه وملا عبد الواحد وملا محمد
مامور شدن
كريم وحاجی محمد عثمان و ملا محمد خان تا مان از علمای اقوام و قبایل بارکزائی و نورزائی والکوزایی و تیرین بمنصب قضاة در محال
قند هار قضاى محکمه های شرعیه ارغستان وشور آبك و كدن و كشك نخود وغورك ونيش وخاكريز ودهله قندهار
ممتاز و سرافراز گردیده برای هريك از حضور انور در سال هشتصد وسی وسه روپیه کابلی وثلاث : گروهیه
شرح
از قرار درجة قضاة اوسط مرحمت و عنایت گشت و مقارن اینحال مبلغی از عريضه ديوان سدانند سر دفتر تشخیص
خسارت
قندهار که معروض پایه سریر سلطنت داشته بود بامر شهریار تاجدار بنام محمد صدیق خان حاكم تيرين وميرزا
کار کنان
شیر محمد خان عامل و نویسنده آنجا که هم دوتن علوفه سپاه را که مأمور سرزنش و نکوهش اشرار هزاره شده
قند هار
بود فروخته وجه آنرا در کیسه سرقت خوداندوخته بودند دو چندحواله شده و هردوتن چهارصد روپیه قندهاری
بدیوان سدانند رشوت داده خواهش دفع این حواله کردند و او که در خصوص این امر عریضه کرده بودو نمیتوانست
که تکذیب قول خود کند لاجرم وجه رشوت ایشانرا تحويل خزانه دولت نمود وحواله را مسترد نکرد
و هم بیست هزار روپیه بنام اسلام نام دلال که از خزانه دولت تقاوی برای تجارت گرفته و از راه فرار
در شالکوت رفته بود حواله شده سردار عبدالله خان حکمران قندهار بفرمانیکه از دفتر سنجش کابل بنامش
رفت دوازده هزار روپیه را از قوم قریب او تحصیل شاه سعید خان رساله دار حصول نموده هشت هزار روپیه
دیگر آن بقلم لا حصول وباقی ثبت دفتر گشت وازجملة دواز ده هزار روپیه حصولی این نیزنه هزار ا تو اسردار
عبدالله خان در کیسه خیانت خویش انداخته سه هزار را تحويل خزانه دولت کرد و چون دیوان سدانند از او
جویا شد همان سه هزار را اظهار وصول کرده از باقی انکار نمود و پاسخ داد که محصل اینوجه شاه سعید رساله دار
بوده از او بپرسدو او که رسید دوازده هزار روپیه را باقوام اسلام خان داده بود انکار نتوانسته و توان دعوی
را با سردار عبدالله خان چون حاکم بود در خود ندیده لاجرم تاوان داد و از یغنوی مميزان قوم خاهان شاهی


( ۹۷۷ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
که برای تمیز حق و باطل اینگونه خیانت و کجروی چنانچه گذشت مأمور قندهار شده بودند وارد آندیار
گردیده بکار پرداخته و هشتصد تن از عملهای رعایای علاقه محله که از جور و ستم امیر محمد خان حاکم آنجا در
ورطه وهله (۱) افتاده بودند از ورود ممیزان آگاه گشته از راه دادخواهی روی بسوی شهر قندهار نهادند و فریاد
زده داد خواستند و محمد انور خان ممیز رجوع تحقیق و تفحص و باز پرس ایشانرا ننهاده سر بلند خان ممیز کرده خویش
را مسئول دیگران ساخت چنانچه عطا محمد خان زبان اعتراض او را گشت معلومست که عنادی در نهاد داری که
رفع مرافعه را خود نموده حواله بسر بلند خان می نمائی و ازین جا نزاع در بین ممیزان افتاده هر يك بهوائیکه در سر
و خیالی که در دل داشتند بدیگری تن در نداد تا که محال قندهار را تقسیم کرده باهم قرار دادند که هر کدام بفیصله
تنازعات و تصفیه خیانات مقام متعلقه خویش پردازد و ازین نفاق ایشان سردار عبدالله خان حکمران قندهار
و دیوان سدانند سردفتر تشخیص و میرزا غلام صدیق خان سردفتر مقرر و دیوان لعل چند سردفتر وجوهات
و خواجه محمد خان تحصیلدار وجوه باقیات که تا ببروز حیف و میل کردن مال دولت و رعیت باهم اتفاق داشتند
اندامیان را در کام دیده قلم اغماض بفساق عريضه نیابه سریر سلطنت نگار دادن آغاز کردند و هر کدام از خیال
خام خیانت خود را حمل براتهام کرده از صداقت و اخلاص خویش ارقام همی نمودند و از جمه قاضی عبدالشکور
خان با سردار محمد انور خان ممیز و دیوان سدانند یار و مددکار گردیده بتصداق فرمایش ان دون صحیفه و سجل های
شرعیه مهر کرده ارسال پیشگاه حضور سعادت دستور همی داشت تا که اجرای دیگر امور شرعیه را ترك نموده
مصاحب شب و روز محمد انور خان و سدانند شده بکینهبازی و حال سازی پرداخت و حضرت والا از عرايض محمد
كريم خان نورزائی و محمد امین خان سلیمان خیل وقایع نگار قندهار بر اطوار قاضی عبدالشکور خان علم حاصل
کرده او را فرمان فرستاده يك يك از ذمايم افعالش را که روی روز با ورد و بزد نگار داده استفسار فرمود که
جواب گویای و رفتار خود را هر چه دارد بنگارد والا بپرسد که مواخذه خواهد شد و او باز صدور اینفرمان ترك
محبت عمال را با رفقاتش کرده در پنهان از معتمدان بگری (۲) ایشان بر هيا و محباستیان گشت و علاوه بران در امور
شرعیه نیز مرافعه را بدون حضور مفتیان قطع کرده در صحت و بطلان حکمی که می کرد هیچ غور و خوض (۳)
نموده مفتیان را مانع از رفع محاسبه و مذاکره مسئله شرعیه میشد چنانچه اجل محكمه شرعية
قندهار نیز از چیاکی او بار بار و بتکرار عریضه نگار پایه اريكه خلافت شدند تا که رفته رفته چنانچه بیاید خواجه
محمد خان تحصیلدار از قندهار گریخته در کابل آمد و دیوان سدانند و دیوان لعل چند و ميرزا غلام صدیق خان
و سردار عبد الله خان و جمعی از عمال وضباط گرفتار زنجیر سیاست آمدند و بعضی در بست حرف تبرعه
پناه گزیده خودش نیز بمضمون کلوخ انداز را پاداش سنك است دو چار مکافات کردار خویش گردیده در پایان
کار محبوس در کابل آمده چندی بزندان سیاست بسر برد و پس از رها شدن با میاد شاه پورش پذیر معدلت آیین
اعلیحضرت سراج الملة والدین از حبس رهائی یافته از عریضه و استدعای پدرش قاضی سعد الدین خان حکم فرما
و مسند آرای محکمۀ شرعیۀ کابل شد و تا حال که زمان تألیف این کتاب فرخنده فالست بزبر دستی و دتیگر سوتی
اجرای امور شرعیه را می نماید و هم در خلال واقعاتیکه بشرح رفت ملا مصری نامی از قاطنین نواحی کرویز جالی خلاف شرع
نام زوجة سيدال نامى از قوم موسى زائی را که شوهرش از راه تحصیل امر معیشت دوهند رفته حیات و مماتش معلوم شر یف
نبود بعلك مخامند نامی فروخته و پس از ظهور این کار ناهنجار ملای مذکور گرفتار پنجه سیاست پادشاهی شد نمودن ملا
و محمد اسلم خان حاکم کرویز او را بفرمان طلب کیبل کابل کرد و مخامد نام مشتری فرار هند شده بدست نیامد مصری خان
و جالی نام مذکوره را با خداداد نام برادر مخامد منز بور در کابل فرستاده هردوتن با مر حضرت والا تفويض حراست
فاروق شاطر باشی که در بتوقت دار وزد و خان کشی در میدان سیاست بحکم پادشاهی افراخته و برپای ساخته بود
شدند و حضرت والا ملا مصری را امر میل کشیدن نموده کور کرد و خداداد برادر مخامد را هزار و دوسد
(۱) وهله ترسیدن و ترس و نوبت و گرت (۲) گری مکاری و حیله وری (۳) حوض داخل شدن در آب
و در رفتن و فرو رفتن در کاری بتفكر


( ۹۷۸ )
( حصه سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
روپیه جریمه بفرموده حکم نمود که مخامده نام پیش از گرفتار آمدن محبوس ومقتول عمری شود تا عبرت دیگران گردد که
مجلی از ذکر کسی مسلمان محبوس زنان شوهردار را نخرد و از چنین امر نامشروع محترز و مجتنب باشد و دار استوار کردن
دار ایستاده بابارق که اشارت رفت از سبب کوتوالان کابل بود که غفلت و بیخبری را عادت و شعار خود ساخته باعث جرأت
نمودن بابارق و دلیری بعضی از دزدان کشته جسور شدند چنانچه صاحبزاده ظهور الدین و صاحبزاده شهاب الدین و سیف و هفت
شاطر باشی تن از دزدان اموال خانهای مردم شهرودکانین بازار ارك مبارك را دزدیده بتوجه حضرت والا گرفتار دست
بابارق شدند و ده تن از دزدان پس از ثبوت کا یکی از جمله محمد ناصر نام نوکر میرزا محمد حسین خان کوتوال بود
بدار مذکور کشیده شده بپاسدار سیزده و شصت و سه هزار و هشتصد و یازده روپیه از جریمانۀ دزدان و غیره عاشقان را با برق
مامور شدن بامر حضرت والا حصول و تحویل خزانه کرد و محمد زمانخان کرفته کدلو بابارق محمد سرور خان بن سردار محمد حسین
محمد سرورخان خان و محمد رحیم خان بن محمد اکبرخان از عرض و استغاثه رعایا مامور مجری علاقه رواد شدند و در ماه محرم روپیه
برای محمد سرور خان و سی و پنجروپیه برای محمد رحیم خان تا انجام کار مجری ایشان اضافه بر تنخواهیکه داشتند از دولت
مرحمت شد که از رعیت خرج نستانند و نان و آب نخواهند و خسارت و خیانت جا که و قاضی وضابط و عامل و کذخدارا
شرح حال تفحص و تحقیق کرده بدون اغماض و لحاظ معروض پایۀ سریر سلطنت دارند تا مردم بیبازخواست نمانده پر سنده محمد رحمان ملا
ملا دادام معلم دادام جلال آقای شرق معلمی غلام بچکان حضور حضرت والا را دریافته سالی یکصد و بیست روپیه تنخواه برای او معین گشت
غلام بچکان و چندروزیکه بپارسائی بسر برده و حضرت والا تقوای اورا باز باز و تکرار از غلام بچکان شنیده دره احتساب
حضرت والا عهده درگاه و خدمه بارگاه معدلت پایگاه را نیز بدستش داد و او که چشمتش بدیدار بزرگان بازشد از ورع بطمع
گرائیده بدون امر و فرمان حضرت والا خودسرانه دست باحتساب شهر و بازار تیز دراز و درب ایذا و آزار
بروی عموم باز کرد و اهل شهر و بازار و مسافرین از رفیع و وضیع وقوی و ضعیف از بیم آنکه تشهیر و تعزیر
نشوند رشوت دادن آغاز کرده و او چاکانه در کیسه آلم انداخته کسانرا که چیزی باو نمیداد تعزیر و تشهیر میکرد
تا که اطوار و کردار و رفتار او بگوش داد نیوش حضرت والا رسیده محبوسش فرمود و امر کرد نادیۀ ارعاب
بتهکاه او بیاویزد و در شهر و بازار و کوی و برزن تشهیر آسایش غل بگردن گردش دهند و منادی ندا در دهد
که هرکس چیزی باز داده باشد سیاهه آنرا در اندرون دره اندازد تا از و گرفته بوی داده شود که دیگر اهل احتساب
از چنین کار ناصواب اجتناب کرده باعث تشویش و اضطراب خلق نگردد و پس از شهره شهر و سخره دهر
ساختنش دیری در زندان سزایش و نکوهش مقید داشته با مر حضرت والا رها داده شد و از نزولش التزام گرفتند
که دیگر بنو کری دولت و امور شریعت اقدام نکند و همدرین هنگام میرزا محمد حسین خان سر دفتر سلجقش و کوتوال
شرح حال که از راه خدمت دولت شب و روز در تفحص و تجسس خائنین و معاندین سلطنت بود از نامزدی دختر سعید حسن
زوجه محمد ایل بیگی با محمد عمرخان پسر ایشیک آقاسی شیر دل خان لوی ناب مرحوم آگاه کشته بکوتوال مزار شریف مکتوب
عمر خان
فرستاده پیام داد که زوجه محمد عمر خانرا کابل نماید چنانچه کوتوال آنجا محصل کاشته امر کرد که زوجه مذکوره
از مزار شریف ره نورد کابل شود و کسان او نامه بکمیدان محمد حسین خان برادرش که بفوج پیاده نظام در سکناهة
هزاره جاغوری مقام داشت فرستاده از ماجرا آگهی دادند و او عریضه نگار پایه اریکه خلافت شده از حضرت
والا استدعای عدم فرستادن خواهرش را در راولپندی نزد محمد عمر خان نموده معروض داشت که اگر خواهرم
در راولپندی فرستاده شود هم آینه غمازان اورا تیراتهام ارسال نامه و پیام بشوهر خواهرش بدنام ساخته مقهور
دولت کنند و از خدمت محرومش نمایند و حضرت والا در روز بیست و یکم مکتوبماه رمضان اورا فرمان کرد
که خواهر خودرا با دیگری عقد مزاوجت بریست نزد محمد عمر خان نفرستد و او باندیشه اینکه محمد عمر خان با بانوی
مشکوی حرم محترم عقیت توام شهزاده سیر و سپا در سردار حبیب الله خان نسبت برادری دارد مبادا روزی بخت
فیروزش یاوری نموده شهرودی یابد و باوی بدی و خصمی آغازد پس او را با دو تن خواهر دیگرش در پایان


( ٨٧٧ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
کار بمکابیل رسانیده اختیار مزاوجت همسه تن را بحضرت والا داد وحضرت والا هم سه تن را
در کابل جا ومقام ولباس وطعام مرحمت فرموده بعزت واحترام نگاه نمود تا که همه پسران ایشيك آقاسی
شیردلیخان مشغول عفو خسرو باجود واحسان عدالت آئین اعلیحضرت سراج الملة والدین کردیده چنانچه
درجلد چهارم سمت تحریر خواهد یافت با اعزاز و احترام هرچه تمامتر درکابل آمده مخدوم خدام درگاه سلطنت شرح حال
شدند و زوجه محمد عمر خان بانوهی واصل کشت و همدرین ایام سی وسه عدد طبرق مسین و پنج میل تفنك ويك مما ندین
دست ستام (۱) سیمین از مال نجم الدینخان جنرال بدست سردار محمد اسحق خان بكوجيده افعال که خودش دولت
بدار سیاست کشیده وهلاك شده بود بمساعی وتجسس منشی محمد یوسف خان حاکم کهمرد وسیغان از نزد
دوست محمد بيك وحبيب الله بيك كهمردی دستیاب شده هر دو تن با برادران و برادرزادگان خود بامر و فرمان
حضرت والا محبوس درکابل آمدند مال و ملك ومتاع ایشان تمام ضبط دیوان سلطنت شد و هم درین وقت میر
مهدى بيك چنگان با دو تن برادرش که انبر از هزاره را یاری کرده بود محمد رحیم خان حاکم كنزاب از کوهسار
قرارش دستیاب کرده نزد نایب پادشاه کلجان فرستاد و او ایشان را با جمشیدخان هزاره دایخوزی که با محمد عظیم
بيك شرير سه پای نسبت خسیری داشت واختر وجهه وغلام حسین پسر اختر که نزد سید سرور مقید بودند بفرمان
طلب محبوس و کبیل کابل کرد و هم از روزیکه از جاغوری چنانچه گذشت در مالستان رفته بود تا اینوقت
دوصد وهفتاد وپنج نفر از بزرگان وسفیدان و زواران هزاره مالستان که طغیان نکرده بل خدمت نموده
بودند وهزاره میر آدینه که راه کیته بدولت بوده بودند و هزاره زاولی را با چند تن از منسوبان محمد عظیم
بيك مذكور وعلى احمد بن عبدالله مهتر هریستان فراهم آورده از جمله پنجاه تن را بمحمد علی خان هزاره
نایب حاکم مالستان سپرده دیگر همه را بغلام محی الدینخان حاکم آنجا تسلیم نمود و هر دو تن ایشانرا بفرمان طلب
رهسپار کابل نمودند و خود نایب پادشاه کلجان پس از تسلیم نمودن آنان راه ارزگان بر گرفته اهل وعيال اشرار برا
که درکابل محبوس بودند با سفیدان وزواران آنجا نیز درکابل فرستاد وهم در ینوقت عبد الكريم خان حاکم
یکه اولنك نيز شصت تن از سیدان وزواران و کربلاییان آنجا را بفرمانیکه بنامش شرف اصدار یافته بود
گرفتار ورهسپار کابل ساخت و همدر خلال احوال مذکور قاضی سعد الدینخان حکمران هرات یازده تن زنان
وملتبویان شهزاده فغفور سدوزائی را که با عبدالمجید خان نواده سردار سلطان احمد خان همداستان شرارت
ومفسدت شده در سر حدات هرات راه شقاوت می پمود بفرمان طلب در کابل فرستاده از دولت برای ایشان
مسکن بوقدر كفاف بخرج تعيين ومقرر كشت و هم پانزده تن از افسران سپاه نظام عهد امارت امیر
شیر علیخان مرحوم مبرور که سکمران هرات بفرمان طلب کبیل کابل کرده بود بامر حضرت والا بتفويض جنرال
امیر محمد خان شده محبوس گردیدند و همدرین هنگام یکدلی روسی باچند تن از مردم ترکان در حدود موضع
کلران از جنگل رود خانه واقع خاك افغانستان سی خراشتر را چوب باد کرده خواستند که درمقام خودنقل دهند
اما سرحددار موضع مذکور مانع شده ایشانرا تهی دست باز گردانید و مورد تحسین وآفرین شهریار باما ودین
عاقبت بین بکت وهمدر روز بیست و پنجم ماه رمضان اشتهارات عدیده بنام مردم فيض آباد وراغ وشك بالا
وينا كوه و چاه آب ورستاق وآب رويه وفرخار بدخشان شرف اصدار و هم انتشار یافت که رای کین آرای داخل نظام
اشرف کیهان متاع چنان اقتضا فرموده است که مردم انولا یات و مضافاتش بمثابه مردم افغان رائيه (۲) دار ونواله شدن های
خوان خوان احسان دولت بوده بشريك وسهيم خزانه سلطنت باشند و در حراست و حمایت دین و ملت و ناموس بچگان
ومملکت اسلام جهد و کوشش کنند پس میباید جوانان شایسته وشایق که لایق خدمت واحسان دولت باشند بدخشان
برای ملازمت فوج نظام منتخب کنند تا آنچه که هرساله ازمحصولات وماليات آنولايات بعايد خزانه سلطنت میکردد
منقسم بدوحصه شده دوحصه آن بسپاهیان نظامی که از انجایند داده شود و يك حصه بهره بزرك زادگان آنمروم
که سالك مسلك نظام می شوند باشد و از اصدار و انتشار این اشتهار آقدخاك زادكان آنمروم از راه شوق وشعف
(۱) ستام ساخت زین یعنی لجام ويراق زین اسپ که محل زر ونقره باشد و زیوریست که خاص تعلق باسپ دارد
(۲) رائعه متقدم نای فوقانی برای موجده بمعنى عطیه مقرری


(۹۸۰)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواريخ)

در کابل آمده صف فوج پیاده بای بچه مرتب و مردف گردید و از دولت بنام هر واحدی ازین فوج دوماهی
پی روپیه تنخواه معین و ثبت دفتر گشت و همدرین ایام شهزادۀ سپهر و ساده سردار حبیب الله خان قدری کچه از
جلال آباد کتبیل درگاه عالم پناه نموده و از وصولی آن بمحفل حضور اقدس خاطر انور بسی از شاهزاده مشعوف
گردیده نظر برضا جوئی و طریق اخلاص بوئی که شهزاده همواره نسبت بپدر مهر گستر پیشنهاد همت داشت
حضرت والا بکرور فیل از صدور اشتهار مذکور بقلم خاص برای شهزادۀ ممدوح نوشت که نور چشم برخوردار
سردار حبیب الله خان در حفظ الهی باشد انشاءالله خط آن نورچشم همراه پارسل کچه رسید از خداوند شمارا
برخوردار میخواهم ازعمر و جوان بهره مند باشید و خدا و رسول او ازشما راضی باشد من از شما راضی هستم
والسلام علیکم و اینمکتوب که باتحایف و طرایف آفاقی برابر است در شب سه شنبه بیست و ششم ماه رمضان
در باغ شاهی جلال آباد پرتو وصول افکنده باعث فخر و مباهات شهزاده گشت زیرا که عموم فرزندان خصوص
شهزادگان آرزوی اصابت اینعنایات کشند ولیکن جزاین شهزادۀ جلالت اختصاص دیگری را تا کنون این رتبه
حاصل نشده خواهد بود که پدر تاجدارش بخامه خاص چنین کلمات را نگار داده اظهار رضامندی و خرسندی
ظاهر شدن لعل از خرابه فیض آباد بدخشان
ابراز کرده باشد و شهزاده انرا بوشنی از زر ناب ساخته بیاد گار نگاهداشت ومقارن اینحال طالبترین نامی زیر
دیوار خرابه واقع قرب خانه یوسف نام جکدلکی معدن کار را برای امری حفر نموده کوزه کوچکی از زیر دیوار
ظاهر گشت که از اقیمال روز افزون دولت دو صد و چهل مثقال لعل آبدار شبوار ازاندرون آن بیدار امده وجنرال
سید شاه خان انرا از مال میران سابقه بدخشان دانسته ارسال کابل نموده بامر حضرت والا تحویل جواهرخانه دولت شد
داخل مالیات شدن رسوم میران هزاره
و همدرین ایام اقوام هزاره دایزنگی و دایکندی و فولادی و دایه که بعضی ازاقوام باسم موطن و مقام ایشان زبان زد خواص و عوامند
و دران ایام اقوام هزارۀ قام وموحد و مقصود وتوخش ومجدیار وجلیل وشریف ومحمدمرداد وقوم سلطان
وجعاب واختیار وقرجه وبطی وسرهنگان وپارتی واوشک و دایچوپان و بابلی دایکندی و بیدل و هوتک و درکوله
وغیره طوایف سکنه بیقر و سرخ جوی و کوادر کنداب ومجاب ودر ازقول ومرکه علیا ومرکه سفلی و تکاب
برك وكرمان و تخت وتكاب برك حسين على وخوردك تخته وغرغرى و ورث وتراس و نريلای واخمر ان ولعل
بفرمان واس حضرت والا نقد وجنس رسوم میران ایشانرا که همه ساله برسبیل استمرار افزون از مالیات
دیوانی که کار گذاران دولت میگرفت بمیران نامتوده کار خود میدادند جزووار معروض پایه سریر سلطنت
شرح حال یار محمد نام افغان
داشته ازین نامروجه زیادی متصدیان دولت گفت ومقارن اینحال ازعریضه یار محمد نام بن بیدل خان قوم درخان
خیل افغان که مذهب شیعه امامیه اختیار کرده از دیرسال در بین هزارۀ جاغوری روز زندگی بسری برده بسمع
فیض مجمع حضرت والا رسید که هشت سالست که در ماه سه شب و در سالی سی وشش بار که مجموع دوصدو هشتادو
هشت بار شود بتکرار خواب دیده که حضرت والا در نماز مقتدا و او مقتدی بوده و پس از سلام والدای صلواتش
امر بگفتن كلمة طيبة (لا اله الا الله محمد رسول الله) کرده تا که در شب چهارشنبه از لیالی ماه شعبان باز اینخواب را
دیده و مستبصر گردیده بشرح خوابش را معروض داشته است که در شیار شخص محاسن سپیدی اورا تنبیه
و تهدید میکند که از هشت سالست که حضرت والاییش نماز میدهد چرا در نزد خلیفه المسلمین حاضر نمیشود
و او در بامداد این شب که از خواب برخاسته این عریضه را نگاشته و ارسال پیشگاه سعادت پایگاه اریکه خلافت
داشته است و حضرت والا در روز بیست و هفتم ماه رمضان برای او ارقام فرمود که چون دراصل و فطرت
افغان و مسلمان بودی و از راه خواهش جیفه دنیا قوم و قبیله خودرا فروگذاشته ترک نماز پنجگانه که در مسجد
باجماعه از مسلمانان میگردی نموده در جوار مردم هزاره که در آنجا نه نماز جماعت است ونه قرائت کلام الله بل
بعوض آن کلمات کفر و علامات ارتداد بزبان مردم جاری وساریست رفته مقام گزیدی والفاظ کفر ایشانرا
بگوش شنیده بچشم دیدی تا که بمصاحبت ایشان از دین خویش بیگانه گردیده آئین هزاره را برگرفتی پس
حضرت والا که مدام همت مصروف احیای حق و اماته باطل دارد و سعی و کوشش خویش را مبذول اجرای


( ۹۸۱ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ)

او امر ومنع نواهی میکنند که در دین ومذهب مردم افغانستان اختلال واختلاف روی ندهد ترا که گمراه شده
بودی نیز در عالم رؤیا بكلمۀ حق گویا نموده تأکید والقا بخاطر کرد وهدایت فرمود که از کیش مردم هزاره
تبرا جسته بمذهب مسلمانی اصل خویش تولا کنی و در بین قوم خود شده بقیه عمر را صرف بندگی خدای عزوجل نمائی
و از اطاعت رسول او تعالی ودعای وجود ما مستفیض خیر دنیا وعقبی شوی انتهی قصت
وقایع ماه شوال سال هزار وسه صدو یازده هجری نبوی صلعم

در شام شب یکشنبه هلال شوال از گوشۀ بام سپهر چهره نموده باعث انبساط خاطر روزه داران گشت و بعادت
مستمره مهره بكهرب توپ تبريك امر شليك پذيرفته و روز غره مذكور بحسرت عید بپای رفت و در روز پنجم
انحاء سدراس اسپ و دو توپ قاقمۀ سرخ که خواجه برهان الدین خان حاکم آبى بيك از راه هدیه حضور حضرت والا
با نگران اسپ و یکتوپ قاقمه سپید برسم تحفه برای شهزاده محمد عمر خان فرستاده بود شرف و صول یافته قبول
خاطر انور وشهزاده والا گهر گردید ومقارن اینحال در عصر روزجمعه ششم ماه مذکور در جلال آباد و نواحی
آن باران شدید باریده و در هنگام شام سیل بسیار از اویه وقغار برخاسته در نهر کبو ریخته و در حینیکه شهزاده حبیب الله
خان با جمعی از خدمه خاصش از سبب باریدن باران رو اق ضلع غربی قصر فرحت حصر باغ شاهی را فرش انبساط گسترده
سرگرم صحبت وحکایت مخصوصانه بود سیل از مجرای نهر باغ مذکور داخل شده و تا کنار رواق قصر موصوف
زیر آب شد وشهزاده در حالت تاریکی شب و ظلمت ابر و شدت باران بپاره خاص برنشست و ازباغ بیرون خرامیده
رخنه سیل را از جانب باغ بربسته دفع فرمود و چون آب در جانب ضلع شرقی باغ شاهی باندازه قامت انسان ریخته
و بهم آمده در نظر فیض گستر شهزاده مزبور باعث خرابی تمام دیوار ضلع مذکور می نمود امر کرده گوشه از
دیوار را که حادر کنار کول واقع است قدری رخنه نموده آب را از باغ خارج فرمود که در بقیه دیوار آسیبی
نرسد چنانچه از توجه شهزاده بیرون از همان رخنه که برای خروج آب سیل فرمود دیگر ضرری باشجار و ریاحین
وعمارات ودیوار باغ نرسید و شهزاده سمت برفع وانسداد دایمی سیل کماشته چند روز با مردم نظامی و ملکی
تشریف برده شصت ذرعه ازسنك و خاك سدسدیدی در معبر سیل افراشت و راه ریختنش را بحسب قدیم آن آماده
واستوار ساخته شهر جلال آباد وباغهای دولت و مزارع رعیت را از آفت سیل مأمون ومصون کرد و درروز
نهم شوال مطابق بیست و هفتم حمل سال یونی ئیل دوازده دانه هندوانه و چهل دانه خبار و چیزی آلوچه از جلال
آباد ارسال پیشگاه قبله اقدس اعلى حضرت والا نمود وهمدرین روز حضرت والا سردار گل محمد خان و سردار
شیرندل خان وسپهسالار غلام حیدر خانرا که از برای تعیین وتقسیم حدود واقع بين دولتين افغانستان وانگلیس
چنانچه گذشت بفرمان طلب در کابل خواسته شده بودند دستور العمل ونقل نقشه سرحد بد را که باونرند فرستاده
دولت انگلیس امضا شده بود جدا گانه بهر یکی از ایشان داده از حضور انور لعل محمد خان لعل پور نقوم مهمند را که زیر
دستی سپهسالار مأمور تعیین حدود کهسار مهمندیه شده بود ارقام و اعلام رفت که از حد مواضع(دوی زائی)(گاجینی)
و(لندكخانه) خودرا زیردست سپهسالار قرارداده وهمراهش بوده تمامت خط ونقاط فاصله را معرفی کند و راه گردش
و مشاهدۀ املاک(ساکی کند)و سرحد (دوی زائی) وکوه سرحد (چغند) و(امروی کند)و(سرکائی)و(ابدا)و(رنك)
واقع سرحد (پل پیل) و(قلعه آکره)واقع سرحد(آلیار) و(شیخ اسمعیل) و(عثمان خیل) (۱) واقع سرحد (جبار کلی)
(و تو ناو زپ) واقع سرحد عیسی خیل و برها خیل و کنار دریای ابازائی تامواضع (مته) واقع سرحد طائفه ترك زائى و (كا)
نکره) واقع قرب علاقه پشاوروسرحد مردم (حلیم زائی)و(بنیخ پای)و(سیحان) خور واقع سرحدترك زائى(وزور
مندی)و(سرخ قلعه) واقع سرحد کمین خیل و(شینیه لوسه) واقع سرحد (مچنی) محل خانهای یعقوبی و(کوردمینه) واقع
میانه خاك متعلقه افغانستان واراضی و جبال مقبوضه دولت انگلیس و(جور دمینه) نقطه مشترکه دولتين و(کتل شلمان)
و(لندی خانه ) را بر گرفته و تمامت مواضع مذکور مزانيك مشاهده نموده و غله حاصل کرده ملحوظ داشته باشد که نه نقصان

وقایع
ماه شوال سنه
۱۳۱۱ هجری

نقل دستور
العمل ونقشه
سرحدیه

(۱) نسخه
بدل او عثمان
خیل


(۹۸۲)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
درخاک افغانستان روی دهد و نه ازانسوی برای اینسوی ادعای حق و مطالبه اضافه متد زیرا کافه این اقوام که
تعین حد و خط نقاط فاصله در میان می‌آید تعلق بدولت افغانستان دارند که بقرار نقشهٔ مخفی جاپکری را
در آنها حق دخل و تصرف نیست وا ناینکه غیر ازطوائف مسکونهٔ مواضع مسطوره اند و تعلق بدولت انگلیس
دارند نیز از راه اتحاد ملت و قومیت مخبر دولت افغانستانند که در روز حاجت شريك هم خواهند بود
و دیگری ایشانرا در راه دین از هم جدا نتوانند نمود چنانچه در سالهای گذشته که تعیین حدود در بین دولتین
افغانستان و انگلیس قرار داده نشده بود دولت افغانستان آنمردم را اندرز و نصیحت بسیار فرمود که شاید خیر
و منفعت دنیا و آخرت خود را دانسته بمضمون صدق مشحون (اطیعو الله واطیعوالرسول واولى الامر منكم)
طریق اطاعت اختیار کرده از جهالت و سرکشی برکنار باشند ولیکن ایشان بگوش قبول جا ندادند تا اینکه
خط و نقاط فاصله در بین دولتین تعیین و تقریر پذیرفت و بنا بران لازم و متحتم گشت که حصهٔ خاك مقبوضهٔ دولت
برطانیه از کهسار واودیه و قفار و صحاری و برازی و مراتع و مزارع افغانستان جدا و برکنار شده تا تشویش در بین
اقوام دولت افغانستان روی ندهد و هرکدام موضع و مقام خویش را شناخته بکی جانب دیگری پای تخلف و تصرف
پیش نگذارد و همچنین سلطان محمدخانرا فرمان رفته دستورالعمل داده شد که از «کتل باوه» تا چناری حدود
و مواضع املاک «کڑوامه» واقع سرحد سوران» و «کوهی» و «قلم‌شاه» را ظریف‌خان جوره و «دیب‌شاه» سرحدات
«متی» و «تیری» و «چناری» واقع سرحد «لیزانی مہمند» را گردش و مشاهده کرده تصفیه حدود مذکوره را بنماید ونیز
سپه‌سالار غلام‌حیدرخان متعلق بخود دانده شمس‌الدین‌خان مستوفی و وضع شته و موره اند را تا امیر «تنواری» گردش
نموده حدود و املاک مبائن مواقع سرحده اندیحانه و مته خیل و در بنده و تونی کنده و مانت پیری و پنی کنده
۵۱۹ نسخه و «موزه‌ئل کنده» و سر نازیان (۱) و «موزکه» و سرکوه «کښ‌دره» و سرکوه «پیشه» و سرکوه «مهمند» و سرکوه «ده
بدل نیازیان بالا» و غیره حدود و امور که در آناقتهای شنو از مشاهده نماید و شمس‌الدین‌خان تا خیل مہمند» خود را مأمور گردش و مشاهدهٔ
چناری تا موضع قندهاری دانسته حدود اراضی و املاک سر کیره کنده و سرحد اسپن تنگی و باغ کنده
واقع سرحد ديدمنی و سر کوه خان‌گاه واقع سرحد باری خیل را مشاهده و معاینه کند و طوطی خان از
حدود کافرستان حال موسوم بنورستان تا اسمار خویش را مأمور ملاحظه و سیر پنداشته حدود اراضی و املاک مواضع
کور دیش کنده و سرحد موطن کفار ویتی گل کنده و سرحد کاموز و «سادیت کنده واقع سرحد کاموز»
و کاتور کنده واقع سرحد کافرستان و چترار و موضع نوی کنده سرحد و اقح میان موضع دیر واسمار و باری کنده
سرحد کهسار انبار را مشاهده و معاینه نماید و حدادداد خان خود را مأمور گردش سرحدات موضع مترین تا کتل باوه دانسته حدود املاک و اراضی مواضع «لمی کنده وسر کوه سنو و «بچی کنده و سرحد چوکان
و غاښ کنده و سرکوه کاکاری واقع سرحد هندو راج و میری واقع سرحد میره دره و خوږدی کنده
و سرحد گنج کل و «باوه کنده و سرحد «دونمی» و سرکوه «چرنه» را سیر و معاینه کند و میرحسن خان اسہاری
خود را مامور گردش سرحدات اسمار تا موضع شرتن پنداشته حدود املاك و اراضی مواضع ملازی واقع سرحد
درول عليا» و «پاشی» و «سازی» واقع سرحد ساو» و «آهنگر کنده و سرحد تهی» و «موزکلو کنده و سرحد
کپه درول» و «تیری چاند کنده و سرحد اسمار و جدل کنده و سرحد کو داقح میان مردم سالارزائی و اسهار و
«دند و کنده و سرحد «وان گامها» و «برهونده واقع سرحد کړنگای» كوچك «وکون» واقع سرحد کړنگای»
بزرگ و «رپکه» واقع سرکوه «سریگای» بزرگ و «لگزه» واقع سرکوه «ماموند باجاور را سیر و مشاهده و معاینه کند
و پس از دادن فرامین و دستورالعملهای فوق حضرت والا هر هفت تن مأمور مذکور را پیش خوانده پیش کرم
فرمود و برای لعل خان ماهانه پنجاه روپیه و برای بیست تن تعلقاتش از قرار هر واحدی در ماه هفت روپیه
مجموع یکصد و چهل روپیه و برای سلطان محمد خان ماهانه پنجاه روپیه و برای بیست تن همراهانش بقرار همراهان


(۹۸۳)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

لعل خان در ماهی یکصد و چهل روپیه و برای شمشال خان و یازده تن رفیقانش در ماهی یکصد و چهل و پنجروپیه
از قرار چهل روپیه خود او و هفت روپیه هر یکی از یاوران او و چهل روپیه در ماهی برای شمس الدینخان و يك
صد و پنجروپیه برای پانزده تن ملحوبان او و در ماهی بیست روپیه برای طوطی خان و هفتاد روپیه برای ده تن
زیر دستانش و چهل روپیه برای خداداد خان و یکصد و پنجروپیه برای پانزده تن مصاحبانش و بیست روپیه
برای میر حسن خان و هفتاد روپیه برای ده تن همراهانش که مجموع یکصد و دوازده تن و در ماهی نهصد و نود
و پنجروپیه شود معین نموده زیر دست سپهسالار مذکور گذاشت و امر کرد که تا انجام کار تعیین و تقسیم حدود
سرحدیه ماه در ماه وجه مذکوره مقرره را بایشان بدهد و هم بدستور مزبور یازده طغرا منشور بنام بزرگان
طوایف (تنی) و (مده خیل) و (بابکر خیل) و (جاجی) و (صبری) و (یحیی خیل) و (دیساری) و (جلال خیل) و
(کاروانی) و (ميزائی) و (خداداد خیل) و (ساربان خیل) و (جلال زائی) و (باز خیل) و (هوش خیل) و (بتو خیل) و کمال
خیل) و (داود خیل) و (ملی زائی) و (ناصری) و (موسی زائی) و (چالاك خیل) و (اسمعیل خیل) و (گر بزوزیری) و (شاه
خیل) و (حسن خیل) و (نبی خیل) و (بارك خيل) و (شمل زائی) توخی و بارك زائی متوطن ناو، چون اسپرلی خان و گل بر
خان و خان بازخان و کلا باز خان و میرصاحبخان و خواجه محمد خان و میر افضل خان و محمد امین خان و محمد اکبر خان و
کانی خان و سلطان محمد خان و میر هزار خان و نور خان و شهاب الدینخان و اختر محمد خان و عبدالله خان و دوست محمد
خان و احمد خان و پیر محمد خان و دل محمد خان و باز محمد خان و جمعه خان و شیر خان و روزی خان و امیر حسن خان و ببرك
خان و عالمشیر خان و کریمخان که با سردار شیرین دل خان و سردار گل محمد خان نائب سالاران اعزازی و فقیر محمد خان
حاکم کلات بفرمان طلب در کابل آمده شرفیاب حاصل کردند طراز اصدار یافته رقم گشت که ایشان برای تعیین خط
و نقاط سرحد زیر دست سرداران و حاکم مذکور مأمورند که هر کدام جبال و مهالع و مزارع قوم و قبیله خود
را بالا بانیکه در آنسوی خط فاصل اتفاق بیفتد منقسم نموده حدود همه جا را تعیین نمایند تا رفع منازعه روی روز
آمده مصالحه دایمی استوار گردد و از موضع (زیارت پیرکی) واقع سر حد قریجات (دوی کی) و (سعید کی) و (داکه
شکه) واقع سر حد قریجات (خرمبین) و (جاتر کلی) واقع سر حد قریجات (کرکری اخته) و سر کوه (دو مانده)
واقع سر حد قشلاق (ملاك ساون نی) و (پیره خیل) واقع سر حد قشلاق (ملاك از یار اختر) و سرکوه (شین کاندی)
واقع سر حدقلعه (اسمعیل کون تی) و سر کوه (اندر) و کشل (شوی) و سر کوه (بطی) و سر کوه (سرکی) و سر
کوه (خوی سر) واقعه سر حدات قریجات (منکی خوست) و سرکوه (زخه) واقع سر حد ملی (در مای حسن خیل)
قاطنین و سکنه (كیتوی) قوم وزیری و (ترکی اغزی) واقع سر حد (ما پیار) محمد حسن خیل وزیری سکنه
(كیتو) و زمین اخم مزارع شادی خیل حسن خیل واقع سر حد زمین مذکور و سر حد کوه (درویشته) واقع
سر حد طایفه نور خیل حسن خیل وزیری سکنه (كیتو) و (سر شین تری) واقع سر حد (دردانی) حسن خیل وزیری
سکنه (کیتو) و سر کوه (خپل تری) واقع سر حد (ملی در دانی) و (مندی خیل حسن خیل وزیری كيتو ) ودهن
(درواز کی) واقع سر حد (ملی منده خیل حسن خیل وزیری) سکنه كيتو و سر کوه (جفتی) و سرکوه (زکوی) واقع
سر حد قریجات احمد خیل جاجی و سرکوه ( کیژن) واقع سر حد ( کنده شیری) جاجی و سر کوه (لته ولتیگه) و
(مانی کند) واقع سر حد (کوت کی زیر دست جاجی) و سر کوه (قیمتی) و (منده‌ئی کند) و سر حدات (پشتیا
غده جاجی ) و سر کوه (سرفو) واقع سر حد قریه منگل قیمتی و سر کوه (دری در لك) واقع سر حد حیدر خیل
پشتیا جاجی واز (روزه) واقع سر حد رشتیای جاجی سفلی و (لواری خوله) و (دری کندی) واقع سر حدات
قریجات پتان جاجی (وراء عام مردم کوچی) غلجائی واقع سر حدات قریجات غن کری و (منه سنگر مقبل )
و سر کوه (کندی خیری ) و سر کوه سمیر و (درواز کی) و (شته در گه) واقع سر حد ات جاجی میدان و سرحد
(دل جینه) و (مشور کوکچ) متعلق جاجی میدان و (زر کر) و (خربلند) واقع سر حد چراگاه قریجات خوست
كوچك و (مانه) و (وانه) و (قل کیره) و (سره توی) و (کرماب) و (شین باقی) و (حسین نیکه) و (لتیه) و (متزاغله)
و (درملك) و ( پتاب ) و (بغمی) و کوه (بومبرك) و (ملیوی) و (گردی واژه) و ( هلال نیگه ) و ( بمی )


( ۹۹۹ )
(جلد سوم) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیرعبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
و(سند را تیه) و(اسپسته) و(دور)و(نیاز و چینه) و(سروان دی)و(کسکی واز خوا، و(لوی وازخوا) و(کوشه)
مواطن سلیمان خیل و(غوالیسری) و(قبره) و(اسپین) و(كوت كی) و(نوی مهین صاحب) و(وانه) و(دهنه)
و(سور خوری) و(خندودور) و(کچ مینه) و(دوش غری) و(ساسولی اوب) و(تنگایتره)و(پلنه)و(ممل كوت)
و(ملخوان كوت) و(ميخ پل) و(سره توی) و(توره) و(كرداب) و(کردن بیوکت توى)و(شين باشی)و(اشيره)
و(حسن تنکه) و(تاوه زن) و(نصف كيتو) و(خوت كندی) و(سره درکه)و(ناله كان)و(اسپه لوت)و(سلطان میری)
و(سرچینه) و(برسر كری) و(شرن توی) و(سره چاهان) و(جينكى وزری دکر) و(غزينك) و(ترون كی)
و(شاه خرم) و(ملا كوت دهنه) و(تروکی) و(سروانا) و(کچ خواره) و(يوسف ترى) و(بیزدانی) و(خزماده)
و(سودی در) و(چينی خواه) و(غو اليخواه) و(مسل) و(كشته وری) و(تنكه وخت) وخارکامی) و(زنه بیزه)
و (خرما) و(گل کچه) و(كری بونك) و(زرزنه) و(دز سك) و(دوبندی) و(منزراغه) و(دزده)و(انكاندی)
و(دوی چینه) و(چالاك) و(قندیل) و(برنجه) و(غندغن) و(کشندروال، کوه) شیخ اسمعیل واقع سرحد
مردم ناصری و سرکوه درستی، واقع سرحد دو خانه قرنجات چرخنی کرز و (سفری) و(ستيل) و(شعه کی)
و(كفوه) واقع سرحدات قرنجات (سعيد كندی) وسر كوه (مندوك خوله) و (كو كه سرناوى غندى)
واقع سرحد درجات، زروی جدران ، و« لال مائی، واقع سرحد ، كچان جدران ، و« متوال خوله » واقع
سرحد ، قلعه تایم بیلی پرمل ، وسركوه « ماش تری ، واقع سرحد ، زیارت موسی ، تنگه وزیری پرمل وسر
کوه تری زی واقع سرحد ملی ، پرمل سفلی ، وسر کوه « مروتی سر ، واقع سرحد ، ملی مردم احمدزائی رمل ،
و « كينوله ، و « كوه خیانه ، و « سرغى ، و « املاك عبد الوهاب ، قوم تركى تاسرحد مردم کا کر
و سرحدات مضافات «كلات ، تاموضع « سين املاك نجاس ، و « دكردیج مشكى ، و « نادى مآمو فق سين
وسرحدات كلات تا «كافرچاه، و «مته على دروی، و چشمه ملخ و « چاهای نانوکی هوتکی، و «قلويه»و «كافرچاه»
واقع سرحد كلات ، تانحاس ملا كنب دروى ، و « ليوه لمهار ، « وسنه کند ، و « كشته تو ، و « نحاس ،
را ننامیدا و محاظا که ذکر شد نقاط وحدود وحق افغانستان دانسته سیاهی و چاه نداشتند كه در مواضع
مزبوره فوق نقصان روی نداده طالب زیادت و منازعت نیز نشوند و پس از تفویض مضامین و دستور
العمل تعيين حدود مسطور درماهی دوصدو شصت روپیه برای شش تن از بزرگان مأموره تعیین و تقسيم
سرحد متعلقه کلات که نز دست فقیر محمد خان حاکم آنجا جامۀ جای امضا بودند و در ماهی دو هزار و سه صدو
شصت و پنجروپیه برای دویست و پنجاه و دو تن بزرگان نز دست سردار کل محمد خان و در ماهی یکهزار و سه صدو
پنجاه و شش روپیه برای یکصد و شصت و سه تن بزرگان نز دست سردار شیرندل خان که همه از طوایف که از پیش
بشرح رفت بودند از دولت بنام مصارف شبانروز ایشان تاتمام واختتام کار تصفية سرحدات معین ومقرر كشت
وهمدرینروز جنرال ميرعطا خان جمعی از سادات وميرزادگان و بزرگان موضع ورت وتخت هزارۀ دای زنگی را که
در کابل
باهل وعیال ایشان اسیر آورده وازسبب شدت سرما و كثرت برف چون همه عریان بودند تا اینوقت در غزنین
فرستادن
جنرال میر
ن نگاهداشته بود باصالح وحسین نامان پسران دهباشی سکندر لاهوری ویقین خادم هردوتن برادران مصحوب
عطا خان
میرتقی شاه جامعه دار کابل کابل گردوایندو پسر سکندر را با سعید محمد وکیل طایفة محمد خواجه والد مؤلف
کزان هزاره
این کتاب میمنت انتساب از بزرگان قوم محمد خواجه سکنه لاهور غزنین باتهام اینکه هر سه تن با هم گفته اند که
را
دولت انگلیس کار گذاران خود را در جلال آباد فرستاده حدودا را با دولت افغانستان تعيين وتقسیم مینماید
محبوس کرده از جمله پدر محرر این اوراق بواسطۀ دادن رشوه وپاره از قید جنرال مذکور آزاد کردیده دوتن
دیگر که توان دادن رشوت نداشتند با یکنفر خادم خود در کابل آمده تفویض ميرزا محمد یوسف خان سار جن
ارسال
فرمودن ميجر قوم تاجيك شدند واو هر سه تن رابقبح انتقام خون آخوندزاده قلعه حاجی که هزار کان نفاق پیشه فساد
حضرت والا انديشه در سال هزار و دوصد ونود و هفت چنانچه در جلد دوم بشرح رفت کشته بودند و در ان لشکر دهباشی
لك و سیب سکندر نیز شامل بود در زندان بکشت و همدر روز نهم مذكور ماه شوال چهار صدو بیست ودودانه لك وسى
برای شهزاده وچند دانه سیب که حضرت والا در ازای هندوانه و خيار وآلوچۀ ارسالی شهزاده آزاده سردار حبیب الله خان
حبیب الله که بگذشت اصغررشتادن برای شهزاده ممدوح کرده و کار کنان میوه دارخانه خاص در دوازده قطی چوبی
خان


( ٩٨٥ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
آمدن بیطار و خیاط انگلیس نوکران این دولت در کابل
انداخته و بآیینه چیده مسحوب یکنفر مهتر اصطبل شاهی ارسال داشته بودند نزد شهزاده موصوف رسیده از التفات و الطاف حضرت قبلة المجدش مشعوف گردید و مقارن ایحال مستر کلیمنس بیطار و مستر والتر خیاط انگلیسی نژاد نوکران ایندولت و یکتن مس هملتن نام داکتره بارن سنگه نام ترجمان ملازم ایندولت که از اهل هندو بود بجهزار و نهصد روپیه انگلیسی بفرمان حضرت والا در پشاور از نایب سیرخان برای زاد راه خویش و طریق کابل پیش گرفته بودند وارد جلال آباد شده و شب را در باغ سردار غلام حیدر خان بسر برده روزی دار الخلافه گردیده پس از وصول بخدمتیکه مأمور بودند مواظب گشتند و همدر خلال وقایع مسطوره حضرت والا می و شش لك گده فشنگ هر کده ده دانه جمله ( ٣٦٠٠٠٠٠) دانه برای تفنگهای سپاه نظام بتوسط لارن سکرتر دیورند که در وقت آمدن کابلش وعده داده رفته بود از دولت انگلیس بخرید و از فیروز بنعد بن هم از هند در کابل آورده در قور خانه دولت نهاده شد و همدرین هنگام میر ثنا کل خان از خواهش کمشنر پشاور بامر و فرمان حضرت والا از راه فیصله مرافعات و استرداد مال و متاع و دواب و مواشی رعایای متوطنه سرحدية دولتین افغانستان و انگلیس که از همدیگر بسرقت و غارت برده بودند در منزل لوارگی واقع وسط دره خیبر شده با افسر مقیم اینوقت آنجا والمسریکه از نقر او در آنجا آمد دفع نزاع و فصل دعوای جانبین را کرده هريك را از استرداد مال و متاعش بحق رسانید و همدرینوقت عبید الله خان فراش باشی شهزاده رفیع و ساده سردار حبیب الله خان میرزا محمد قاسم نامی را از مردم کابل بقتل رسانیده از راه فرار در پشاور رفت و در آنجا روز نیکت و ذات بدرعی برد تا که از عریضه واسطه های خودش مشمول عفو خسروانه اعلیحضرت سراج الملة والدین شده پس از حصول اجازت در کابل آمد و بامر دولت بمنصب سر پرستی دفتر و عمله کارستانی خیابانهای اطراف و اندرون شهر و بازار و کوچههای کابل سرافراز گردیده در پان کار بسال هزار و سه صد و سی و سه در ماه شوال از مرض و با ارتحال نموده و پسرش بجای او منصوب گشت و مقارن سوانحیکه بشرح رفت شهزاده غلام حیدر بدست یاری غواص قضا و قدر از بطن صدف دریای سلطنت در کنار قابله روز کار قدم نهاده و حضرت والا بفر انشراح خاطر عاطر خویش و انبساط ضمیر منیر شهزاده آزاده سردار حبیب الله خان که سحاب قطره این کوهر یکانه شاهانه بود منظومة بشرح مرسومه را که بعضی از خدام در گاه چون سردار عبد القدوس خان ايشيك آقاسی وغیره بمسامع فیض مجمع رسانید برای شهزاده ممدوح رقم فرموده در جلال آباد ارسال نمود و شهزاده ششصد روپیه تحویل خزانه آنجا نموده رسید آنرا برای آمین گویان دعای تبريك و تهنیت مولود مذکور ارسال پیشگاه حضور انور نمود چنانچه در روز دوازدهم شوال اینوجه بدعا گویان و ثنا خوانان شهزاده رسیده و حضرت والا مبلغ زیادی بران افزوده یکروز را با خاصکان حضور جشن بشناخت و سرور قرار داده از صرف آن بزم خرمی بپای برد و این مولود پس از چندی بدرود جهان کرده هر قدر خرسندی را که با خود آورده بود باز ببرد و موجب اجردار آخری و ذخیره عقبی والدین گشت و مقارن اینحال در روز شانزدهم ماه شوال ده هزار روپیه کابلی تنخواه سر و هفتاد و سه تن پیاده زیر دست عبد الله خان برادر محمد اکبر خان مرحوم کردابی که در اواخر سال ئیلان ئیل یعنی قبل از روز سیزدهم رمضان که اول سال یونت ئیل شمسی اینسال بود فوت شد بنام فتح محمد خان برادر آخر حوم برحال گردید و همدرینماه سی روپیه برای محمد عمر خان عم زاده وکیل محمد علیخان سیقانی که فرار راولپندی بود و بواسطه وكيل مذكور كه در آنجا طریق خدمت دولت بوقایع نگاری میسپرد مشمول عفو خسروانه شده بفرمان اجازت در کابل امد معین و مقرر گشت و همچنین در سالی یکصد و بیست روپیه برای ماما خان بن وکیل بيك سيقانی که در وقت فتنه سردار محمد اسحق خان فرار سمرقند شده و از آنجا در راولپندی نزد محمد علیخان وکیل رفته و بشفاعت او اجازت آمدن کابل یافته بود معین و مشخص گردید و هم جاری خان برادر مر حبیب الله نظر تر کان بمنصب پخپاه باشی
فشنك تفنك خریدن حضرت والا
فیصله نمودن میرثنا کل دعوی مردم سرحد را
فرار کردن عبید الله خان فراش باشی
تولد شهزاده غلام حیدر
بر حال شدن تنخواه عبد الله خان کردابی


( ٩٨٦ )
( جه سوم )
( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
سرافراز وممتاز شده در كابل مامور اقامت وخدمت كشت وهمدو سالی دو صد و چهل وهشت روپیه کابل نقد
وشش خروار بوزن کابل غله تنخواه محمد هاشم خان باعيان باشی بانضمام عايم كنج ومقبره تيمور شاه سدوزائی
وبالغ سردار سلطان احمد خان بن سردار محمد عظيم خان مرحوم که سرپرست اراضی وعقار متعلقه عمارات دولتی
واقع کنار شمالی ده افغانان نیز بود و در روز هشتم ماه ذيقعدة سال كذشته هزار وسه صد وده موقوف وبعوض
او محمد عسکر خان بن ملك محمد اصغرخان ده افغانی مامور شد درینوقت بنام محمد عسکر مذكور ثبت دفتر تشخيص كشت
انپو فرستادن
سردار حبیب
الله خان برای
حضرت والا
آمدن محمود
بيك تلماج
در هرات
و از آنسوی در روز هجدهم شوال شهزاده سپهر وساده سردار حبيب الله خان بخبر بودن کابل عیوی تازه از
جلال آباد در ازای سبب وتأكيد حضرت والا برای او از راه ملاطفت پدری ارسال داشته بود كسیل در كاه عالم
پناه نموده دعای خیر و سعادت حاصل کرد و همدر خلال احوال مذكوره محمود بيك تلماج از رعایای دولت
روس خود سرانه راه هرات برگرفته و از سرحد گذشته سرحد دارانش در هرات نگذشته و نگاهداشته بحکمران
آنجا نگاشتند و او در هراتش طلبیده چون سند و جوازی از داخل شدن در خاك افغانستان با خود نداشت حکمران
هرات او را جاسوس دولت روس پنداشته نظر بند آسا در باغ کار ته اش جاداد و او خايف كرديده مکتوبی مشعر
بر اخلاص و صداقت خویش نسبت باین دولت نزد حکمران مذکور فرستاده اظهار دینداری وخدمت گذاری
کرد واو مکتوب وی را ارسال پایة سریر امارت داشته شرح حالش را بر طبق مسطور برنکاشت وحضرت
والا در روز پنجشنبه نوزدهم شوال حکمران هرات را فرمان کرد که او را خواه موالف و خواه مخالف هممیباشد
بمحافظ در سرحد خاک دولت روس رساند اما قبل از پرتو وصول افکندن این منشور نامه از حاکم نجده در باب پس
باز داشتن او بحكمران هرات رسیده او از راه بازگشتش نزد حاکم نجده فرستاده نگار داد که چون مشار اليه بتغيير
لباس ووضع واساس جاسوسی آمده بود چندی توقیف داده شده اينك كسیل كشت و همدرین ایام تراکمه (۱) نجده شرح سرقت ترکمانان نجده
بتحريض وترغيب حاكم آنجا راه سرقت بر گرفته دست غارت بدواب و مواشی رعایای ایندولت در از کردند و از جمله
(١)
ترکمانه جمع
ترکمان
صدور اشتهار
بر غزا ر
های هزار
جات که ضبط
دولت شدند
خال
(٢) چریدان
با نتقام آنكه حکمران هرات محمود بيك تلماج را نگاهداشته بود سه تن از ترکمانان چند راس مادیان افغانان اکا
زائی را دزدیدند و مالکان آنها از قفای دزدان راه استرداد برداشته یکتن از ایشان بضرب گلوله تفنك دزدان
کشته گشته دوتن دزد را دستگیر کرده اسپان خود را متصرف شدند و حاکم نجده که ترکمانانرا بدزدی کاشته بود
نامه بحکمران هرات فرستاده پیام داد که هر دو تن ترکمانانر هاداده نزد او فرستد که تنبیه وتهدید برسند و او که جسارت
ترکمانانرا از تحریك وی دانسته و در نامه اش را حمل بر حیلت کرده در پاسخ آن نکار داد که چون آیند و تن ترکمان در آن یکی
که گریخته و بدست نیامده از رعایای روسند و بکشتن افغان را کشته اند جواب قصاص مقتول را هر سه تن بکویند
و این امر بپای نمیرود و تسلی ورثه مقتول بروی روز نمی آید تا حاکم نجده مکتوب ضمانت باز خواست
بحاکم مرغاب ندهد و آنگاه که سند داد البته هردو تن دزد برای باز خواست نزد او فرستاده خواهند
شد واو تمسك نداده سکوت اختیار کرد و شیر کار افتاد که خیلة دیگر دزدان را رها نماید
اما درینوقت هيچ نكفت و هم در روز نوزدهم مذکور ماه شوال حضرت والا اشتهاری بنام رعايا وحكام هزار جات
چون سمندر خان حاکم ارزکان وداد محمد خان حاکم اشکار آباد وغلام محى الدينخان حاکم میر آدینه و مالستان وسعيد
احمد خان حاکم بجرستان وسعيد محمد خان حاکم جاغوری و کهندلخان حاكم بهسود ومحمد رحيم خان حاکم كيزاب
وعبد الكريم خان حاكم يكا ولنك وخدا بخش خان حاکم دایان ومنشى محمد يوسف خان حاکم كيمرد وسيفان وغلام على
خان حاکم غزنین در باب مرغزار هائیکه تا اینوقت دواب و مواشی مردم هزاره در آنجا چرایش (۲) کرده و آنمردم
بهره یاب بودند و بواسطه مالداری روز معیشت را بوسعت میکذرانیدند اصدار و انتشار فرمود که مردم هزاره را
منع وقدغن کنند که چهار پا چنانچه سابق علف دواب ومواشی خود کرده تلف می نمودند پس ازینروز تصرف
نکنند و قلیل و کثیر هر چه باشد همه را حق دولت دانند و از حد و روافتاد این اشتهار رفته رفته مرغزارهای
هزاره جات بحكام ومستاجران جدا گانه مفوض كشت وايشان آنها را بمردم افغان کوچی فروخته مالداری مردم


( ۹۸۷ )

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

هزاره رو بترل نهاده باعث ثلث لحوم و دسوم شد و همدر اثنای سوانحیکه بشرح رفت کهندل خان حاکم بهسود بکابل آمدن

بجهد بیست و سه میل تفنگ و پنج میل قرمینه و پنج میل تفنگچه و بیست قبضه سیلاوه و چهار ده قبضه شمشیر اهل و عیال

که از مردم هزاره بهسود گرفته بود با سید محمد بن سید رضا وکیل و کربلائی عسکر و حسن علی و محمد امین بیک اشرار

کوه بیرونی خسر غلام حسین بيك شرير و اهل و عیال ایشان وجهی ار زنان و پسران و دختران آنانکه جنرال امیر هزاره با

محمد خان از پیش کتیل کابل نموده و محبوس بودند بدار الخلافه فرستاد و همچنین غلام محیی الدینخان حاکم مالستان اسلحه مردم

و میرادینه چهل و هشت تن از بازماندگان کسانرا که از اشرار مردم میرادینه و زردك و پيك و زاولی گرفتار و از بهسود

پیش در کابل آمده داخل زندان بودند و ایشانرا نائب پادشاه گل خان چنانچه گذشت بحاکم مذکور سپرده خودش

در ارزگان رفته بود محبوس و مغلول نموده در کابل فرستاد و همدرینوقت کهدال محمد حسن خان مقیم سنگماشه

جاغوری را فرمان رفت که اسلحه طوایف بزدری و با غوچری و کُری سه دسته هزاره جاغوری را از سبب آنکه

افواج قاهره در بین ایشان بودند بتفاوت اختیار نتوانستند و ناچار بخدمت دولت فرستادند فراهم کرده قلاع

ایشانرا خراب کند و از صدور این منشور بمضمون اینکه ۱۰۰ کر زباغ رعيت ملك خورد سیبی ۲۰۰ راورند سلوك سپاه

غلامان او درخت از بیخ بساز نان و دختران این سه دسته نیز بواسطه جستجوی اسلحه که سپاهیان بخانها نظام با مردم

می درامدند بدست اعداد سپاه افتادند از جمله نور احمد نام نو کر میرزا فضل الدین خان محرر سر دفتر جاغوری سه دسته

دختر نامزد رازی را متصرف شده چون او از سپاهیان نظام نبود که دارای رعب و هراس می بود خواهر ان دختر بدین هزاره

اندیشه خوف از راه داد خواهی نزد قاضی شده زبان استغاثه فریاد زد و قاضی دختر را از منزلگاه آن ستمکار بعنف جاغوری

بر آورده بخواهرش سپرد و از همه ماجرا بذریعه عریضه حضرت والا را آگهی داد و حضرت والا بخامه عتب و تهدید

فرمانی بنام حاکم جاغوری و کهدال محمد حسن خان ارقام و ارسال فرمود که دست تصرف سپاهیان و غیر هم از زنان

و دختران هزاره باز دارند اما ایشان با وجود صدور اینفرمان دست از تصرف زنان و دختران هزاره باز نداشته

چون امر خرید و فروش ایشان صادر گردیده بود و ده يك جای هر يك را محصول بدولت میدادند در وقت

تصرف کردن اگر پدر و مادر و برادر ایشان نزد حاکم بقاضی شده داد میخواست ادعای خرید کرده دو تن

از سپاهیان همسلك خود را گواه قرار میدادند و باینگونه کردار هزاران دختر وزن را در کابل و غیره ببلاد

و اطراف و تجار و افغان کوچی میفروختند و از آنسوی در جلال اجتمال داد محمد خان حاکم اشکار آباد علیرضا

پسر یازده ساله و کارضا پسر هفت ساله و عذری دختر دوازده ساله و سلیمه دختر نه ساله میر یزدان بخش بيك

بن ناصر بيك ورثه دای زنگی را با یکتن جاریه او که تا اینوقت در مسکن و مقام خود بودند بفرمان طلب

در کابل فرستاده بامر حضرت والا بتفویض میرمذکور که از دولت بنا بر حسن خدمت خود او و پدرش چنانچه

بگذشت تنخواه کافی یافته بود شده مامور باقامت افشار نامك جی گشتند و در اثنای ایصال از عریضه داد محمد خان شرح جور

حاکم مذکور و ملا عبد الوهابخان مفتی محکمه شرعیه اشکار آباد بمسامع فیض مجمع حضرت والا رسید که مستور جنرال میر

علی نام دفعندار پانزده هزار روپیه دین ملاحسین چوك را که خودش محبوس زندان کابل است از طرف جنرال عطا خان و

میر عطا خان مقیم غزنین حواله آورده و علاوه از ان بیست و پنج هزار روپیه نقد غیر از علوفه و گوسپند و برك افسران و سپا

و نمد و کلیم و روغن از رعایای هزاره دای زنگی بمصادره گرفته مردم را از حيله دزو حه انداخته بمرتبهای میدهد هیان نزد دست

که اگر چیزی می ندهید هر آئینه بنام سید و کربلائی و زوار و میرزاده و شریر محبوس نموده در کابل میفرستیم و ضعفای هزاره

رعیت از بیم حبس در دادن نقد و جنس و فروختن زن و پسر و دختر خویش دریغ نکرده از خوف خود را ایمن میدارند

و هم هشت تن سواران نظام هفت هزار روپیه از غزنین بامر جنرال میر عطا خان بنام مردم لعل و سر جنگل

حواله آورده بضرب چوب نقد و جنس از مردم میگیرند و هم میرتقی شاه جماعد دار قبل از محبوس بردن هزارگانرا

در کابل و پس از ان که وارد ورث دای زنگی گردیده است انبار علوفه دولت را که در آنجا بود ضبط و اکثری

از مردم آنجا را مقید نموده ونقد و جنسی از ایشان گرفته بعد رها میدهد و هر کدامیکه توان دادن


(۹۸۸)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
چیزی ندارد محبوس کرده باهل و عیالش در غزنین نزد جنرال میر عطا خان فرستاده حالا نیز میفرستد و هم
عبدالعزیز نامی از سپاهیان نظام مقیم غزنین با هم جنرال مذکور در موضع القان ورکر مقام گزیده و خود را عقرب
نام نهاده بضرب چوب از مردم نقد و جنس میگیرد و هم محمد رحیم خان حاکم کيزاب در موضع اشترلی وارد شده
چند تن کدخدا را با خود در کيزاب برده و چه از ایشان میخواهد بمحور وقت کرفتار شد لش بدست اشرار هزاره
مال و متاعش در آنحدود غارت شده و حضرت والا جنرال شیر محمد خانرا فرمان و امر تحقیق و بازخواست کرده او
محمد یعقوب خان کتانو ا از ارزگان عقب سپاهیان چور پیشة مذکور گماشته همه را از راه باز پس نزد خود طلبید
و از جمله میرتقی شاه جمعمدار خود را کرفتار شحنه عتاب دانسته از راه فرار در کابل آمد و بواسطه یاقوت شاه
خان هم خویش که در دربار منصب کیتانی داشت از ورطه مواخذه رها کردید و همچنان حاکم و قاضی مالستان
گوسپندان مردم هزاره آنجا را در وقت زکوة گرفتن شش روپیه بها کرده چون برای خود و سپاهیان میخريدند
نیم روپیه بها نموده آنرا بصاحبانش میدادند و ازین رفتار و کردار ایشان بود که در بیابی کار همه چنانچه بیاید
در معرض مواخذه آمدند و محمد رضا وقت عبدالکریم خان حاکم یکاولنگ هزار روپیه نقد و نود شش مثقال نقره
از زیور زنانه با بیست و هشت میل تفنك و بیست قبضه شمشیر که از مال اشرار هزاره دستیاب کرده بود ارسال
کابل نمود و هم سلطان علیخان بن سردار شیر علیخان جاغوری سی و هفت تن از زرگان اشرار هزاره را که از
بین مردم افغان توخی و هزاره قلندر زبان ملامت استمالت کرده نزد خود آورده بود در ارزگان بنایب پادشاه
گلخان سپرد و او بتفويض جنرال شیر محمد خان و سمندر خان حاکم آنجا کرده ایشان همه را کابل کابل نموند
و نایب پادشاه گل خان پس از فراهم نمودن بزرگان و سیدان وزواران و کربلائیان هزاره ارزگان و سپردن ایشان
روی روز | بجنرال شیر محمد خان و سمندرخان راه بغلان نشین هزاره های چوپان بر گرفت و از آنسوی در اثنای واقعات مسطوره
آوردن ممبران | محمود انور خان و سربلند خان وعطا محمد خان ممبران از روز ورود ایشان در قندهار تا این اوان تجاوز هشت هزاره
خیانت کارها | بحد و هشتاد روپیه قندهاری غبن و خیانت و برداشت میرزا غلامصدیق خان سر دفتر مقربی و سه لك و شصت و
ر ابقندهار
ملازمت
فوج نظام
انگلیس
اختیار کردن
فراریان
هزاره
ششهزار و هشتصد و دو روپیه قندهاری خسارت و سرقت سنوات گذشته عمال وضباط قندهار را
روی روز آورده سجل اینوجوه را بقرار قبول واقرار و اعتراف خود ایشان ارسال پايه تخت امارت
داشتند و حضرت والا حاتم محمد خان بهادر تحصیل برك محمد صادق خان مقیم قندهار حواله و امر حصول نمود
و محمد رضا وقت باز عریضه عجز و نیاز مفتیان محکمه شرعیه قندهار از جور و ستم قاضي عبد الشکور خان که با ممبران
مذکور ندیم و انباز شده بود و عمل بفرمانی که از راه تنبیه و تهدید بنامش چنانچه گذشت شرف اصدار وعز ارسال
یافت نمی نمود بپایه سریر سلطنت رسیده چون معروض داشته بودند که قاضی عبدالشکور خان ترك نشستن در محکمه
شرعیه کرده و شب و روز خود را با ممبران بسر برده ۱گروقتی اجرای امری از امور شرعی را می نماید بعادتی که
دارد بدون مفتیان حکم میکند و از صحت و غلط حکمی که اجرا میدارد با ذنمیکند و حضرت والا بمنشور معاتبت
دستور او را تنبیه و تهدید فرمود ولیکن او ترك عادت خویش ننمود تا رفته رفته کرفتار مواخذه پنجه سیاست شد
که انشاء الله در محلش رقم خواهد گشت و همدر اثنای اشتغال ارعرایض وقایع نکاران شالکوت وقندهار بگوش
و است نیوش حضرت والارسید که مردم هزاره از واهمه اینکه نایب پادشاه گل خان ایشانرا بنامسیدان و کربلائیان
و زواران و بزرك زادگان کرفتار ساخته رهسپار کابل می نماید از راه فرار بدون سند راه داری پی هم در شالکوت
رفته تقریباً دو فوج پیاده در نظام دولت انگلیس ملازمت اختیار کرده اند و حضرت والا حكام وسر حد داران
پشاور و جلال آباد و خوست و کرم وزرمت واركون و دایمان و مقر و کلات و کاکړستان وقندهار وشالكوت
و فراه و جخانسور و بلوچستان و سیستان و هرات و میمنه و ترکستان را برسیل اشتهار فرامین عدیده اکیده اصدار
فرموده نگار داد که مواظب حراست معابر و شوارع و بنادر بوده نيك محافظ باشند که احدی از مردم هزاره را
نگذارند که پای فرار از مملکت بیرون گذارند و در خارج رفته مزدوری و نو کری دول همسایه ایندولت اختیار


( ۹۸۹ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
کنند و یا گریز هزبندر و مقیم بگذر و محافظ آنرا حکم قتلست و با وجود صدور اینحکم مبرم و فرمان محکم اکثر از
مردم هزاره از جهالتيکه در جبلت داشته دست از جان شسته و متر بکف هلاکت گرفته از راه و بیراه درکاه و بیگاه گریخته
اکثر در ایران و ماوراءالنهر و هندوستان رفتند و از جمله کسانیکه در خراسان شده جای گزیدند از لجاجت و جهالتیکه
در نهاد دارند دست ایذا و آزار مردم متوطنه آن دیار کشوده خود را در نظر آنمردم با وجود آنکه در مذهب ذلیل و خوار
و حقیر و بمقدار ساختند این نبود مگر از اد باری که برای شان روی داده بود نه در ملک خود و نه در ملک بیگانه خود را ارام
گذاشتند و محمد رضا عفیف حادثات مزبوره سه لک روپیه کابلی و پنجاه نفر اشتر ترك که حکمران هرات از راه قندهار بکابل
داشته بود تحویل خزانه و انبار خانه تربلدولت گشت و مقدار این حال نایب پادشاه گل خان که از ترکان راه عیان نشین بر گرفته
بوده بست و چهار تن از بزرگان اعیان را تفویض نیاد کان ساحقو نموده رخصت اوارز کان کرد و ایشان دست و پای
نیاد کان ساحقو را بسته بیست و دو تن ایشان بگریختند و دو تن بفرمان میرفتند همچنان برجای ماندند و در پایان
کار بفرمانهائیکه بنام جنرال شیر محمد خان و حکام آتحدو و شرف اصدار یافت هر بیست و دو تن با چندی دیگر از اشرار
که پناهندۀ کمسار شده بودند گرفتار گردیده و در کابل آمده بدار اویختند و از بدوی در اثنای اینمعامله محمد نادر
خان از جمله مميزان قندهار که از قفای دیگران وارد آن دیار شد با دیوان سد اثنه رفیق و یار گشت و از یاری هر دو
تن خلل و نفاق در بین کارکنان قندهار افتاده باعث گرفتاری جمی شد که انشاء الله رقم شده می آید و همدرین هنگام
بعضی از اهل هنود قندهار چهار تن از پسران شش ساله و هشت ساله هزاره را که خریده بودند زنار بگردن
انداختند و قاضی عبدالشکور خان هر چهار تن را نزد محمد انور خان مميز حاضر فرموده وی هزاره بچگانرا ببیان اینکه
اهل قبله و بفطرت اسلام متولد شده بودند از هندوان گرفته چهار تن هندو را که مرتکب این امر قبیح شده بودند
هر واحدی را سه هزار و مجصد روپیه جریمانه جرم نمود و تمام هندوان قندهار عریضه نکار پایه سریر خلافت
شده معروضداشتند که این چهار تن هندو از صدور اشتهار عام پادشاهی که در باب خرید و فروش کنیز و غلام
از مردم هزاره انتشار یافته بود پسران مزبور را اشترا نموده اند چنانچه همرازین چهار تن پسر دختران و پسران
وزنان بسیاری ازینقوم را تاجران و بازرگانان مسلمان و هندو خریده و از راه تجارت در شالکوت و سند و هند
برده حتی بلوتیان شهر و بازار فروخته و ایشان همه را در آغوش هندو و نصاری در اورده مزد میگیرند پس چرا
این چهار تن هندو مجرم و مواخذه شوند باری اگر دولت ایشانرا گناه کار بداند هم امیدوار عفو پادشاه جرم بخش
خطاپوش اند و حضرت والا در روز بیست و سوم شوال در پاسخ این عریضه هندوان قندهار ارقام فرمود که چون
ایشان برخلاف شرایع اهل ذمه که در شرع شریف اسلام مقرر است رفتار اختیار کرده و اطفال اسلام را خریده و زنار بگردن
ایشان انداخته اند چهارده هزار روپیه جریمه خود را بدهند و همدرینوقت از عریضۀ میرزا غلام صدیق خان و دیوان
سدانند ولعل چند سردفتران دیوان قندهار حالی رای مهر انجلیای والا شد که میرزا محمد حسن خان قزلباش خدمات
ایشانرا لباس خدیعت پوشانیده بنام خویش در نظر کارآنان پایه سریر سلطنت جلوه ظهور میدهد و حضرت والا
در روز مذکور مالشوال ارقام فرمود که افزون کردن عمل و دخل و جوهات و خالصجات قندهار را دولت از ایشان
ندانسته خدمت میرزا محمد حسن خان میشمارد زیرا که ایشان قبل از مأمور شدن او اظهاری در ین باب نکردند بلکه
مبالغی را ایشان از راه شراکت که با هم داشتند نزد غلام سرور خان مستاجر گذاشتند و میرزا محمد حسن خان به بیم و
شامطان از جاه داده از گلوی ایشان که وجوه دولت را بلعیده بودند بیرون کشید تا همه بخدمت و صداقت او
مجلو است و همدرین ایام شهزاده گردون و ساده سردار حبیب الله خان بعزم سیرو شکار از جلال آباد رایات عالیات
را بجانب جبهار شقه کشا فرموده و از انجا در موضع مزعه نزول اجلال نمود و حضرت والا که خرم چشن و سرور
ختنه کردن شهزاده حفیظ الله خان و شهزاده امین الله خان و شهزاده محمد عمر خانرا پیشنهاد خاطر داشت در روز بیست
و سوم من بور ماه مذکور فرمان کرد کاران کابل ر اگرفته بزم آرای این سور شود و این فرمان در حینیکه شهزاده بفزا اوغ
موضع بهارسکرمشکار بود پر تو وصول یافته کنده از انجا با یوار و نیکر دار باز گشت بجانب جلال آباد بر گرفت و روز

زنار انداختن
بکردن پسران
هزاره

مراجعت
شهزاده از
جلال آباد
در کابل


( ٩٩٠ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
معاونت بازر گانان با دولت
سزایش فضل قادر وغلام باقی نامان
مأمور شدن میرزا عبد الاحد خان بخدمت دولت

بیست و چهارم ماه شوال روی استعجال بسوی کابل نهاده دو منزل یکی کرده بشرف دست بوس حضرت والا نایل
گشت و درین ذهاب و ایاب شراف انتساب شهزاده مؤلف این کتاب مفاخرت نصاب ملازم رکاب سعادت اکتساب
وکامیاب خدمت محاسن مآب بود و همدرینوقت میرزا عبدالرحیم خان سر دفتر قطغن چهار لك و تجهیزار و سه صد
و هشتاد و يكروپیه کابلی ازمال دولت با یکرأس اسپ از خود که بدو بیست روپیه خریده بود و غیره اشیا ئیکه
مردم آنجا برسم تعارف بوی داده بودند مصحوب میرزا محمد تقی خان بپدرش ارسال کابل نموده تفویض خزانه
دار وغیره کار گذاران دولت شدند و هم مقارن الحال تمامت بازر گانان بلدان و امصار و ولایات ممالك محروسه
ده يك محصول يك ساله مال التجاره خود را طوعاً بدولت داده معروض پیشگاه حضور اقدس داشتند
که چون عامه مواجب خواران خوان احسان پادشاهی تنخواه یکماهه از یکسال خود را از راه معاونت دین ودولت
رای اشترای سلاح داده اند ایشان نیز ده يك محصول را جهت انضمامیه خزانه سلطنت میرسانند و امید پذیرفتن
این هدیه ملی را از دولت دارند که شاید ازین واستحسان قبول خاطر پادشاه شريك وسهيم حمایت ملت اسلام گردند
وحضرت والا اینعرض و استدعای ایشان را بگوش قبول اصغا فرمود عمال و ضباط را برسبیل اشتهار امر و فرمان
حصول ده يك محصول مذکور کرد و همدرینوقت از عرایض حاجی داد محمد خان حاكم و وقایع نگاران تاشقرغان
بگوش داد نیوش حضرت والا رسید که فضل قادر و غلام باقی نامان خود را بواقعه نگار قرار داده و بیوه را بیم
وخوف نموده نقد وجنس میگیرند و حضرت والا در روز بیست و ششم ماه شوال حاجی مذکور را فرمان کرد
که هردوتن را محبوساً بگر منشوز وقایع نگار را با خود داشتند فهو المطلوب والا چهار ساعت از یکدست معلق
بیاویزد تا ایشان و دیگری از راه اقدام باین کار نپرهیزد و او هردوتن را که توقیع منصب وقایع نگاری بدست نداشتند
برطبق امر اقدس آویخته شهره شهر و سخره دهر ساخت و همدرین هنگام چهارصدو هفتادو شش ونيم نقره پامو
وده توپ دپ که میرزا شاه محمد خان و میرزا محمد حسین خان هراتی تاشنکان فروش پوست قره قلی از بخارا مصحوب
قره قل نام هراتی در مزار شریف فرستاده بودند از آنجا در کابل رسیده داخل اندوخته نقدی و جنسی دولت شد ند و همدر
خلال احوال مذکور نواب عفت اکتساب و العفت پیرایه محمد عمر خان روپوش روضه مطهره مزار فايض الانوار حيدر
کرار كرم الله وجهه را که از وقت مشرف شدن خویش در آنجا نذر بر عهده گرفته و چهارده سیر بوزن کابل قبه
از نقره و فراز گنبد مرقد منور نیز ساخته بود و اینر و پوش را در هر سال بهنگام ازدحام خواص وعوام تماشا
و نگاه گل سرخ ارسال میداشت از کابل در مزار شریف فرستاد و همدر تضاعیف و اقصایی که بشرح رفت میرزا
جلال الدینخان سر دفتر غزنین که بفرمان طلب از راه قطع حساب زمان کارداری خویش با میرزا عبدالاحد خان
محرر زیر دست خود در دفتر سنجش کابل آمده بود میرزا عبدالاحد خان عريضه نگار حضور انور شده اقرار خط
برادعای ظهور غين و خيانت میرزا شمس الدینخان بدولت داده عرضش پذیرفته گشت و از کابل با فرمان مأموریت
خویش راه غزنین پیش گرفت و در روز بیست و ششم مذکور شوال سردار غلام علیخان حکمران آنجا را
فرمان رفت که میرزا عبدالاحد خان امور را که میرزا جلال الدینخان اجرا کرده بیابی میزند و اکنون که او برای
قطع و فیصله محاسبه اش در کابلست اجرا کنند و هم بروات یکه مهر میرزا شمس الدینخان نویسنده تاجکیه و هزاره
غزنین را که عامل هر دو قوم بوده دستوری داده شد که از آحاد و افراد رعیت فراهم کرده بازپرسد وا گر خیانت
و خسارت اورا چنانچه سند بدولت داده است بروی روز آورده نتواند همانخود میرزا عبد الاحد خان وجهی را
که ادعا نموده ادا خواهد کرد و در پایان کار میرزا شمس الدینخان مبلغی باقتدار دیده دار شده محبوس گردید و چون
از خود استطاعت و استعداد ادای آنرا نداشت از قومش گرفته شد و میرزا عبدالاحد خان که از روستازادگان
غزنین بود ازینروز دست بکار خدمت دولت زده رفته رفته در امور بزرگ اقدام کرد و از توجه دولت چنانچه بجاها رقم
شده می آید برتبه علیا ارتفا یافت و مالك قلاع واقطاع و متاع ومكنت وضياع زياد گشت آری


(۹۹۱)
( جلدسوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) (سراج التواریخ)

( روستا زادگان دانشمند ) ( بوزیری بیاد شاه رفتند )
( پسران وزیر ناقص عقل ) ( بگدائی روستا رفتند )
و هم درین احیان از عریضه محمد اسمعیل خان حاکم وردك بگو ش رادت نیوش حضرت والا رسید که دوست محمد خان و سلطان محمد خان نایبان قوم كبير قوی قزلباشیه کابل که بواسطه قومیت و قرابت سپهسالار حسین علیخان قوم سیاه منصور با اهل و عیال خود اخراج لاهور شده اند مستان نام برادر آنها تن به مقیم علاقه وردکست اراضی و عقار و مال و منال هر دوتن برادر خود را با دو در بند سرای ایشان که تقریباً سی هزار روپیه می شود متصرف است و حضرت والا در روز مذکور ماه شوال فرمان طلب مستان را بنام حاکم مزبور اصدار فرمود و آنگاه که او در کابل امد اخراج لاهور شده ملك و سرای خودوی و برادرانش ضبط دیوان سلطنت گشت و مقارن ایحال دولت انگلیس اعداد قوم افغان درانی را با آنکه رشته دوستی و اتحاد را با دولت افغانستان منعقد داشت و دارد از ملازمت فوج نظام کشیده اسلحه ایشانرا بگرفت و حل این معنی بر مؤلف این تاریخ میسر و منحل نگشت که دولت موصوفه چه اندیشیده بود که در عالم دوستی قوم دوست خود را از سپاه نظام خارج و هزار مرد که معاند شیوه دوستی بود داخل می نمود و هم درین اثنا شکرالله خان قوم توخی که مبلغ گزافی را از دولت حیف و میل کرده فرار شالکوت شده بود از راه انابت در قندهار باز آمده حکمران آنجا رجوع معلوم کردن اندك و زياد بودن وجوه تلف کرده او را بفرمان حضرت والا بدقه وسنجش نموده آنچه را که رسانیده و تسلیم دفتر کرده بود مجرا نموده مابقی را خود او بتقويم قريش بادارا و مواسا تحویل خزانه کرد و مقارن احال دختر سردار جمعه خان که نسبت هم بستری وزن و شوهری با سردار نور محمد خان داشت و دختر خود را بسردار محمد حسین خان بن سردار مهر دل خان عقد مزاوجت بر بسته و او در فوشنج بدرود جهان کرده بود عرض پرداز پایه سریر سلطنت شده اجازت آمدن دختر خود را که سه تن پسر از سردار محمد حسین خان مذکور داشت از فوشنج در قندهار خواست و پس از حصول اجازت دختر او با هر سه تن پسرانش در قندهار امد و حکمران آنجا بامر و فرمان حضرت والا زاد و راحله راه از دولت عنایت نموده هر چهار تن را بكابل کابل آرد و پس از وصول بمنزل مأمول استراحت گزین سایه رأفت سلطنت شده پسرانش مشمول عاطفت خسروانه گشت و همدرینوقت محمد انور خان مميز قندهار محمد صدیق خان نور زائی حاکم تيرن را که مال دولت و رعیت را شیرین دانسته صرف زیاد کرده بود محبوس نمود و هم حسام الدینخان میر شب قندهار محمد شاه پیشخدمت سردار عبدالله خان حکمران آنجا را با غلام حیدر نوکر خواجه محمد خان تحصيلدار و اختر محمد نوکر لعل چند سردفتر سابق و جو هات و موسی خان بن حاجی یارو و شهسوار خان کفشمان و میرزا غلام محمد خان بارک زائی را که بعضی واسطه و برخی آخذ رشوت و نبذی در تجارت دولت خیانت کرده خسارت زیاد نموده بودند بامر و فرمان حضرت والا ضامن گرفته باعلا سرفراز خان بارك زائی که محبوس و در زندان با دو تن از مفسدان قزلباشیه قندهار سر بگوئی کرده سخن گفته بود و از نوشته واقعه نگار زندان آنجا میرزا محمد حسین خان و میرزا عبدالرؤف خان کوتوالان قابل برماجرا آگاه گشته هر سه تن را طلب کرده بودند کابل کابل نمود و این سه تن داخل زندان سیاست کوتوالی گردیده دیگران نیز بامر حضرت والا تفویض هر دو تن کوتوال مذکوران شده بفرمان رفت ته خیانت و خسارت ایشانرا در دفتر سنجش سنجیده معروض دارند چنانچه مبلغ زیادی بروی روز افتاده حواله وحصول کردند و هم حکمران قندهار محمد جعفر نام قزلباش حکاك ونقاش را که شانزده مهر بنام دهقانان خالصه و ضبطی چنانچه گذشت با مر میرزا عبد الواحد خان عامل خالصه وضبطی کنده و میرزا محمد حسن خان آ بمهرها را نزد حکمران قندهار برده و او هیچ نگفته و میرزا عبدالواحد خان بفرمان طلب در کابل آمده محبوس شده بود در زندان انداخته هزار و ششصد روپیه باسم جرم ازوی بگرفت که دیگر مرتکب چنین امر نشود و بفرمایش شخص اجنبی مهر بنام کسی نکند و همدرین ایام فرمان عتیل و طلب از حضور انور

ضبط شدن مال و منال مستان نام

موقوف کردن دولت انگلیس قوم درانی را از سپاه نظام
باز آمدن شکرالله خان توخی

در کابل آمدن زوجه سردار محمد حسین خان با پسرانش

گرفتار شدن خائنین دولت


( ٩٩٣ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
عزل خواجه
محمد خان
تحصیلدار
قندهار
والا بنام خواجه محمد خان تحصیلدار وجوه بقایای قندهار که وجوه دولت را بواسطه رشوت معطل داشته
حصول نمیکرده بود اصدار یافته و ارسال پذیرفته امر شد که در کات حواله و برات ابواب جمع خود را
تفویض محمد انور خان و دیگر ممیزان کرده از قندهار رهسپار کابل شود و از بیم وصول افکندن اینشور
و خرم حرکت کردن او کسانیکه رشوت بوی داده بودند آگاه شده طالب وجوه خویش گردیدند و او را چنان در کشاکش
انداختند که ناچار گردیده در پست خرقه شریفه پناه گزید و در ایام کار چنانچه باید شب هنگامی گریخته
در کابل آمد و از انجاست که عرفاء در تهذیب اخلاق گفته و در معنی را در باره اینگونه اشخاص چنین سفته اند
شرح نفاق
ممیزان
قندهار
( مکن بد که بدبینی از یار نيك ) نيم و بدارتخم بد بارييك ) ومحمد جلال مقال مذكور بوقد، و وعیدکار کناان خداوند
پیشه خیانت اندیشه قندهار اختلالی که در حال ممیزان چنانچه گذشت راه یافته بود محکم و استوار تر گشت و با هم از در
نفاق پیش آمده طریق شقاق پمودن و بد یکدیگر را بپایه سریر خلافت نگار دادن آغاز کردند و از جمله قاضی عبد
الشکور خان که با محمد نادر خان یا رومدد کار بود و در خفا با او موافقت نيافته و مقاصد میپیمود دیگر ممیزانرا زیاده
تر بر شقاق در حرکت اند و حضرت والا هر چند مراسم اندرز و نصیحت را بپای برده خامه موعظت برای ایشان رقم
فرمود چون محرك نفاق در میان بود سودی نبخشود تا که رفته رفته خود ممیزان چنانچه بیاید معزول و دیگران
شرح محمد
مستمره
نوروز خان
بلوچ
همه محبوس آمدند و از آنسوی در اثنای این گفتگوی نوروزخان بلوچ خارانی بعادت مستمره خویش چیزی
از انواع خرمای گونه و عتیق و مربای باهشاد من دو شاپ خرما و غيره اشياء واشتران مهاری از راه هدیه حضور
والا بشيراد كان سهم مکان سردار حبیب الله خان و سردار نصر الله خان در قندهار فرستاد و آنگاه که حکمران
قندهار از انجا با بیست تك روبيه قندهاری و چهل و سه هزار و هفتصد و نود و نه لوله و یکنیم مثقال نقره جایدی
موازن و مساوی پنجاه و چهار هزار و هفتصد و چهل و هشت و نیم روپیه کابلی و هفتصد و سی و نه تخته نمد کردی
قندهاری از مال دولت مصحوب عبد الغفور خان جامه دار و لمقلم محمد خان دفعدار ارسال داشته بکابل رسیدند
حضرت والا و هردو تن شهزاده ممدوح نیز در ازای آن بعادت مستمره و آداب مقرره اثواب كملواب و شالهای
شرح
خسارت
دیوان لعل
چند
نسج كشمير بعنوان عطا بنوروز خان فرستاده شاد خاطرش ساختند و همدر هنگام و از وقتیکه بشرح رفت میرزا محمد
حسن خان سر دفتر وجوهات قندهار اوراق باطله زمان کار داری دیوان لعل چند را برای تطبیق دادن با ثبت
دفتر از وی خواسته واو چون خیانت اباد کرده بود ابا و اعراض نمود و میرزا محمد حسن خان عریضه نگار پیشکاه
عتبه علیا شده ماجرا مكشوف داشت و حضرت والا ممیزان را فرمان کرد که باطله های دیوان لعل چند را
گرفته و علم برخسارت و خیانتش حاصل نموده معروض حضور دارند و اکر از دادن اباهمسر باز زده روی بکرداید
محبوس وزجر و توبيخش کرده بستانند و مميزان بر طبق امر اقدس باطله ها را از وی بخواستند و او انکار آورده
اظهار نمود که تا کنون از بدهمال وضباط نگرفته ام و اقرار نکرد تا که بر طبق امر اقدس محبوس گشت و میرزا
محمد حسن خان فوراً چندتن از عمال را که در شهر حاضر بودند نزد ممیزان حاضر اورده از ایشان باطله خواست
وایشان که باطله را بلعل چند داده بود رسید او را براوردند بعد لعل چند خود را ملزم دیده از در دیگر سخن
کرد و گفت در عمل و جوهات زمان کارداری من کسر و نقصی روی نداده است و میرزا محمد حسن خان در پاسخ
ان گفتار اوسجل كسرات سه ساله زمان کار داری او را که مشتمل بردوازده لك وهشتاد هزار روپیه قندهاری بود
بممیزان نموده بعد اترا ارسال پایه سر پر سلطنت داشت و چون لعل چند نیز عریضه کرده بود که قبل از مأمور شدن
و وارد قندهار گردیدن میرزا محمد حسن خان دو لك و پانزده هزار روپیه برعمل بیمساعیة ساير اضافه شده چنانچه
جمع و خرج آن تفویض میرزا محمد حسن خان گردیده اگر اینوجه از عمل میرزا محمد حسن خان وضع گردد
افزونی عمل او مكشوف خواهد گشت و حضرت والا از عریضه میرزا محمد حسن خان وسجل ارسالی او وعريضة
دیوان لعل چند بر اشفته ارقام فرمود که چون کارداران خیانت شعار قندهار واهیات و ترهات می نویسند اعتماد


( ۹۹۳ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

اجرای ملا
عبه محك
لعل بمين در
کابل

خسورو
سرور جتن
خته شهزاد
کان رفیع
مكان

مشمول عفو
پادشاهی شدن
بعضی از بد
خواهان
دولت

و اعتبار براظهارات ایشان نماند زیرا که یکی چنین و دیگری چنان معروض میدارند پس میباید که گفتگوی
خود را نزد ممیزان کرده خیانت و جسارت لعل چند یاد بگری چون بتبوت برسد بعد معروض دارند و امربيكه شرف
صدور یابد بعمل آرند و مقارن اعمال نایب شیرخان مقیم پشاور مامور فروش بادام الات وادوات محك لعل بمين
را بفرمان حضرت والا از هند اشترا نموده برای بزم سور و جشن سرور ختنه شهزاد کان در کابل فرستاد و از بروز
این قضیه در بعضی از ترتیهای مخصوصۀ خاندان شاهی جاری و ساری گردید و از انسوی شهزاده حبیب الله خان که از
سر کشش از جلال آباد جانب کابل سابقاً اشارت رفت در روز بیست و هفتم ماه شوال که ابتدای بزم میمنت لزوم
ختنۀ شهزاد کان رفیع مکان سردار حفیظ الله خان وسردار امین الله خان و سردار محمد عمرخان بود رونق افزای
کابل و محفل آرای این بزم پر تجمل شد و اعیان و بزرگان شهر و خاصگان بار و افسران نظامی وصاحب منصبان
اعزازی از اهل دیوان وغیره چاکران دولت تاوسط چمن بگرامی طریق استقبال نموده مراسم پذیره بجای آوردند
بعد اتفاق شهزاده در چمن ایستاده که روزعید انواع و قاطبه حال موسوم بچمن حضوری در خیامیکه برای صرف
نهار و حلويات بر پای کرده بودند فرود نشنته و پس از صرف نهار و چای و ملاقات شهزاده شهزاده ممدوح با بعضی از
اعیان بار و سر کردگان رزم اهل کار از نظامی وملکی برخاسته بشرف دست بوس حضرت والا مشرف شده و توپچیان
شليك توپ تبريك مقدم شهزاده و سلامی او را بتقدیم رسانیدند و حضرت والا در حال از کمال محبت پدرانه و میل
خاطر یکه باین پسر نیکوسیر داشت فرمود که از راه بازدید در جابت می آیم و شهزاده که تمام احمال و اثقال خودرا
در جلال آباد گذاشته سبك بار رهسپار کابل شده بود فوراً از حضور انور در جای خود رفته سررشتۀ حلویات
و وجه خیرات کرد چنانچه حضرت والا بلادرنك در منزل شهزاده تشریف برده و شهزاده تجهیزاد رویه نقد
باسیم نذر و خیرات پایگست تفوق چای و نهار از عمدا از نقره پیش کشید و حضرت والا وجه نقد را بعاملان حضور
امر برداشتن کرده ظرف چای را قبول و منظور فرموده بعد بشهر اده بخشید و چون سررشتۀ جشن ختنۀ شهزاد کان
پیش رو بود درنك نکرده باشهراده درباغ مهمانخانه تشریف برد و اهتمام کار وبار این جشن بزرگ را که هفت روز
بود برعهدة شهزاده گذاشت چنانچه او آزمان بنیاد جرار وقابل کار گماشته بهمه خیام وسرا پردها و عموم مردم
وارسی نموده از ما کول ومشروب و حلويات وفواكه بوضع و رفع همی رسانیده کسو را محروم نگذاشت و هر روز
از کار محولۀ خویش بحضرت والا آگهی همیداد و درین هفت شبانه روز تمامت مردم را از وضیع وشریف وقوى
وضعيف بانواع ما كولات واقسام حلويات مما تشتهيه الانفس وتلذ الاعين لذت آشام و شیرین کام فرمود و از محو برقص
کنندگان خوش آواز و نوای بربط و چنك وارغنون و موزيك و سازهای مخالف گوشهای راست شنوان موالف
را از شنیدن حکایات و کلمات مسرت آیات کشوده همه را شاد خاطر ساخت و در روز چهارم که غره ماه ذیقعده بود
و برای ختنه مبارك و ميمون میسعود شهزاد کانرا برطبق شیوۀ مرضية ملت اسلام امر بجای آوردن سنت ختنه
کرد و در بیرون کوتی از طلا برطنابیکه بردو چوب بلند بسته و چو بها را در هر دو کنار خیابان کوشه شمال بیرون
محوطه قصر مهمانخانه نصب کرده بودند آویخته وسواران قند را نداز درغین تاخت و تاز اسب آنرا بتفنك
همی زدند تا که از تفنك شیر محمد خان پیشخدمت بر زمین افتاده و محمد جانخان نامی را که دريك حالت تفنك كشاد داده
بود با او نزاع دست داد و حضرت والا خلعتی را که مخصوص این امر معین فرموده بود بهر دو تن قسمت نموده رفع جدال
کرد و هم ایشيك اقاسی عبدالقدوس خانرا که اویز آن قبه را هدف گلوله ساخت از عطای خلعت گرانمایه
نواخت و جمعی را از در نثار دامن امید برامود و از عطای خلاع رو دوش اکثر را زیب و زینت بخشید و
در عصر روز سوم ذیقعده بساط این جشن که در قصر میمنت حصر باغ مهمان خانه بپای رفت چیده شد و همدر
خلال بزم سور و سرور یکه بیای رفت بحضرت والا شهزاده والاجاه سردار حبیب الله خانرا بغایت خویش مأمون
اساس نهادن مسجد عیدگاه کرده و او که در همه امور بخصوص در مبانی خیرشوق زیاد داشت با وجود گرفتاری


( ٩٩٤ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
بسیار در امر جشن و شیلان مذکور در روز سوم این بشاشت و سرور در عید گاه تشریف برده با جمعی از علما
و فضلا و سادات و افسران ملکی و نظامی سنك اساس محراب مسجد عیدگاه را بیمنت و مبارکی بدست خویش
بر نهاد و پس از تقسیم حلوای وقاتحه خیر شهزاده آزاده باز گردیده و معماران چابك دست بزبر دستی استاد محمدا کبر
بن استاد محمد عمر بكار پرداخته حسب الامر حضرت والا دست بتعمیر جدران آن كازروز دوشنبه شانزدهم شوال
محفر مبنای آن مشغول شده بودند برده و صحن مسجد را در طول نهصد و شانزده فیت و در عرض چهار صد و هشتاد فیت
که مساحت سطحیه آن چهار لک و سی و نه هزار و شش صد و هشتاد فیت است قرار داده حیاطی بدور آن مشتمل سه دروازه
از جانب مشرق و دو دروازه از جانب شمال و جنوب قرار داده از زمین باندازه قامت انسان دیوار خام بر افراشتند و در
واه ها را تمام از آهك و آجر مشید ساختند و اصل مسجد را دو شبستان مشتمل بر هفتاد و شش کنبد كوچك و يك كنبد
بزرك در وسط بار تفاع چهل فیت که اساس آن مربع و در طول سی و سه فیت است با عرض سی و سه فیت بر افراشتند و ارتفاع
مسجد را باندازه گنبد های كوچك هزده شبستان از طرف شمال و جنوب بر افراشته طول مسجد را چهار صد و هشتاد
فیت و عرض آنرا یکصد و چهل و شش فیت مشتمل بر كنبد بزرك و خط و هفتاد و شش کنبد كوچك مذکوره قرار دادند
و صفه مسجد را که بران بر شده داخل مسجد میشوند از آجر در طول هشتاد و هفت و عرض سی و سه فیت و ارتفاع دو
فوت از زمین بلند ساختند و رواق بزرك مقابل محراب را از سطح صفه مذکوره تا سر آن بار تفاع چهل و چهار فیت
ببر داختند و هريك از کنبد شبستان اول را در طول سیزده فیت و در عرض نیز سیزده فیت و هريك از کنبد شبستان دوم
را در طول و عرض دوازده فیت تمام از آجر و جير با چها رکلدسته هريك بار تفاع شانزده فیت در چهار گنج مسجد
و هشت مناره هريك بار تفاع چهل و سه فیت در مواضع لازمه آن تعمیر کردند و این مسجد را بنام حضرت والا
در روز کار بیاد کار گذاشتند و در تاریخ نهم شهر جمادی الاول سال هزار و سه صد و پانزده تقریباً در عرصه چهار سال
از تعمیر آن فراغت حاصل کرده این عبارت را از برای تاریخ روز آغاز و انجام این مسجد در لوحه از سنك مرمر
بخط سید عطا محمد شاه خوش نویس منقش کردند و بقرب منبر بروز نصب نمودند كه بعد الحمد والمنه بفرمان
پادشاه دین پناه خیرخواه خلق الله شریعت پرور رعیت نواز که ناموس مسلمانان را از چنك كفار رهانید و دبدبه
دولت اسلام را بگو ش دوست و دشمن رسانید تعیین حدود جمله سرحدات افغانستان با دول خارجه از نتایج سعی
وفاقی و مكارم اخلاقی اوست مؤید بتأییدات سرمدی معین و حامی دین محمدی صلی الله علیه و آله وسلم امیر کبیر
روشن ضمیر جناب امیر عبدالرحمن خان غازی انار الله برهانه این مسجد و غفران پناه امیر محمد افضل خان میرود
این فردوس آرامگاه امیر دوست محمدخان مغفور بارك زائی مجددانی نور الله مرقدهما این مصلای معلای صلوة عيد
سعید که در متانت چون سد سکندر است و در شرافت چون حریمش مجید مرتب و معمور گردید و آغاز بنای این خجسته
نادی از یوم دوشنبه شانزدهم شهر شوال المكرم سنه ۱۳۱۱ هجری شروع شده نهم شهر جمادی الاول سنه ۱۳۱۵
كه يك سال قبل ازین بلقب ضیاء الملة والدین ملقب كرديد اتمام پذیرفت و مقارن اینحال در روز پنجم ماه مذکور
محمد ایوب خان و غلام نقشبند خان و محمد یعقوب خان و عبدالرحیم خان پسران امین الدوله خان از احفاد شجاع الدوله
خان قاتل شاه شجاع سد و زائی که روی از پدر خود بر تافته و اجاز ت آمدن کابل یافته بودند وارد جلالیا باد شدند
و اننگاه که در دار الخلافه رسیده از تقبیل سده علیا مستسعد گشتند مشمول عواطف خسروانه گردیده در سایه رأفت
دولت آرمیدند و محمد دین هنگام عریضه غلام محی الدینخان و جلال الدینخان پسر ان خدای نظر خان و ر دك از هوا خواهان
امیر شیر علیخان مرحوم که فرار هند بودند با کلام الله شریعتکه بعهد نامه در ان نكار داده از راه معذرت و استدعای
عفو تقصیر خواسته بودند بحضور انور والا رسید و پادشاه جرم بخش خطا پوش بپاس قرآن مجید دفع آرزو
و امید ایشان نکرده اگر چه اجازت آمدن کابل نداد اما بقدر کفاف تنخواه برای ایشان معین فرموده امر کرد
که از حالت بدخواهان و دشمنان دولت که دران مملکتند بلم وقایع نگاری بکار گذاران پایه اریکه امارت آکمی


(۹۹۰)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)

شرح جسارت نامه عمرخان چاوری
شرح حال سلطان محمد خان ازهوا خواهان ایشبولت
مستمری معین شدن شاه خدمت کنندگان هزارجات

دهند و در پایان کار چنانچه بیاید از راه حصول اجازت در کابل آمده محمود شاه خان دولت شده جلال الدینخان مامور حکومت هزاره بهسود گشت و روز کار ذلت وعسرتش بدل بمکنت وثروت گردید و همدرین ایام عمرخان باجاوری که از در جسارت و دلاوری عثوم تصرف کافرستان چنانچه گذشت جزم کرده بود نامه بامه عمامه جسارت نگار داده نزد سپه سالار غلام حیدر خان که بفرمان طلب جمیع دستور العمل کار تعیین حدود در کابل آمده و در جلال آباد بازگشته بود فرستاد و در نامه عمر خانرا که بکلمات زشت و عبارات درشت در باب لشکر کشیدن جانب کافرستان نوشته بود ارسال پایه سریر خلافت نمود و هم اردوی همرکاب شهزاده حبیب الله خانرا که در جلال آباد مانده بود جانب کابل کوچ داد و حضرت والا نامه عمر خانرا که بنابرکی موطن او متعلق بدولت انگلیس شده بود بویسترای کشور هند فرستاده امر کرد که او را از شرارت وجسارت بازدارد و برای سپه سالار ارقام فرمود که عمر خان از باده جسارت بخود شده و عنقریب سلاطین سپاه ظفر همراه اگزو بیسرایش منع نکنند پوست از تن خواهند کشید و شکم او را که از جو ضلالت پراست خواهند درید و خاک در آخور آرزویش خواهند ریخت و از قشای ایچقشور دو فوج پیاده هزاری و ششصدی از کابل جانب جلال آباد گسیل داشته ایشان روز هفتم ذیقعده وارد آنجا شدند و در اثنای ماجرای مذکور که سلطان محمد خان قوم منی باس پہسالار غلام حیدرخان در کابل آمده بود قبل از مراجعتش صفدر خان ناوگی از نبودن او فرصت بدست آورده از سه طرف لشکر بر سر مردم منی کشیده سرگرم ستیز و آویز شد و آنگاه که سلطان محمد خان از کابل مراجعت کرده وارد منزل ومقام خود گشت صفدر خان غالب و ظاسر گردیده پس خزید و خویش را در نظر مردم بستر تمارض انداخت وسلطان محمد خان وابستگان سید محمود خان کنری معاند ایشنولت را که در بین مردم منی جای داشتند و با عث این لشکر کشیدن صفدر خان شده بودند از موطن مردم منی خارج کرد و ایشان نزد صفدر خان رفته پناه گزیدند و درعین این گیرودار عمر خان با لشکر کران جانب کفار کاموز جنبش کرده باراده بنیاد نهادن قلعه در موضع بری کوت در موضع ناوری فروکش کرد و کرنیل جمال الدینخان مقیم اسمار نامه نزد عمر خان فرستاده از حرکتش جانب کافرستان مانع آمد و او از نامه و پیام کرنیل مذکور اندیشیده قلعه در موضع ناوری که فروکش کرده بود احداث و آباد نمود و مواضع (ساو) و (ناوری) و (ارنوی) و (بری کوت) را متصرف شده چندی رحل اقامت گسترد تا که سپهسالار غلام حیدر خان چنانچه بیاید بامر و فرمان حضرت والا لشکر نگاشته موضع بری کوت وغیره را استرداد نمود و همدر خلال احوال مذکور هزار ویکصد و بیست و پنجروپیه تنخواه سالیانه شیر علیخان بن نادر خان جبل السراجی که تا عهد سلطنت اعلیحضرت سراج الملة والدین ابن موضع معروف پروان بود و مشارالیه از هند بفرمان اجازت در کابل آمده پاس حضرت والا رسان شده وهمدرین وقت رجوع تحقیقات هشتاد هزار روپیه دولت که از راه خیانت نزد سید نا میر نام قندهاری بود و باذکار آن نمود بسید دوست علیشاه مهتمم نجات خانه کابل شده پس از ثبوت حواله و حصول گشت و همدرینوقت حضرت والا در سالی هزار روپیه برای حاجی شیر علیخان قندهاری که قرار کراچی و بفرمان اجازت در کابل آمده بود باسم تنخواه معین فرمود و همدر روز هفتم ذیقعده ولی محمد خان پیشخدمت از حضور انور مامور جدران ومشکل گردیده اسم اقدس نفاذ یافت که از جیال چوب زار آنجا چوب هزار زوج عراده را در کابل حمل و نقل دهد و ازینروز اکثر اعمال واثقال دولتی که باسب واشتر واستر حمل و نقل داده میشدند بدر یعۀ عراده آغاز حمل واجرای نقل داده و نهاده شد و همدرین ایام بنام آحاد وافراد کسانیکه در هزار جات خدمت کرده و بميرافشران نظام تصدیق حاصل نموده بودند سالیانه بیست روپیه نقد و هفدم سیر غله از دولت مستمری عنایت گشت و همدر روز یازدهم ماه ذیقعده اسمعیل خان رئیس قوم دای هزاره چاغوری وشیر اند وعظیم نامان بزرگان هزاره دره شاه علی ارزگان و علی اکبر وعلی اصغر بزرگان غیره مردم ارزگان که از راه تقبیل سده علیا در کابل آمده شرف بار حاصل کردند چون تصدیق خدمت بمهر افسران سپاه نظام بدست داشتند حضرت والا همه را


( ٩٩٦ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
از عطای خلعت نواخته رخصت مراجعت داد ومقارن اینحال شیر محمد خان جنرال که بفرمان حضرت والا در گرفتن علی
بکابل آمدن بخشی بيك وقاسم على بيك كه از فلوليكان گریخته وبکوه پناه گزیده بودند ساعی و مجاهد بود علی بخشی بيك را چون
بعضی از مریض بود از جبال هزاره دای کندی بدست آورده وازمریضیكه داشت فوت شده جنرال موصوف پوست سر
گرفتاران او را کنده واز کاه آکنده با خود در تیزاب برد و هم بیست و پنج تن مرد وزن که از هزاره دای کندی وتمنان
هزاره و گیزاب گرفتار ساخته بود روانه کابل نمود وهم امیر محمد خان کپدان پنج پسر ودو دخترويك زوجة محمدرحيم
پور هزارۀ میرادینه را با ارباب تاج محمد و ارباب دوست محمد وعیال واطفال ایشان غل بگردن نزد جنرال شیر محمد
خان فرستاد واو همه را باارباب مراد کیزابی ودوتن برادرش کابل کابل نمود وهم نائب پادشاه گل خان پنجاه وهفت
تن دیگر ازمردم ارزگان را که محبوس کرده تفویض سمندر خان حاکم انجا نموده امر کرده بود که شصت وشش
تن دیگر از اشرار را که یکهار رشته اند نیز گرفتار ساخته همه را رهسپار کابل سازد واو
همه را بامر نائب پادشاه گل خان بكابل کابل نمود و همچنین کپدان محمد حسن خان
شصت و نه تن مردوزن وپسرودختر را که جنرال شیر محمد خان و سمندر خان حاکم ارزگان نزداو فرستاده بودند
تنبیه و تهدید روانه کابل نمود و ارفقای ایشان سی و چهار نقره بگی را نیز ارسال دار الخلافه نمود و همدرین ایام میرزا غلام
فرمودن صدیق خان سر دفتر مغزی قندهار شرح طویلی از خذمت خود وشكايت ميرزا محمد حسنخان معروضداشت
حضرت والا حضرت والا که از غدر و خیانت کار گذاران آن دیار از عرایض خود ایشان که یکی از دست دیگری نگار داده
کار داران بودند نيك آگاه بود بقلم خاص در پاسخ اور قم کرد که در ضبطی و خالصه قندهار خوب اضافه کرده و بغلام سرور
قندهار را خان اجاره داده ششصد خر وار را برای خود حصه جدا کرده بودی و حالا که دزدیت ظاهر شد نام
آنرا خدمت نهادی و تا که چیزها مأمور قندهار نشده بودند شما دزدان حرام زاده مال دولت را با هم رفیق و شريك
آسا خوردید و اکنونكه از شما باز پرسه حساب میخواهند از بیم وخوف خیانت خود طریق عریضه نگاری
پیش گرفته شعبده و محمیدها بروی کار می آورید وبخيال خام تصور میکنید که هر چه بنویسیم منظور دولت گردیده
باب باز پرس بسته خواهد شد و اینرا نمیدانید که این سراسیمگی ها همه نشان و علامت غدر و خیانت خود شما است
انشاء الله بمیزها روی آرزوی همۀ شما را سیاه خواهد کرد
ای خترها نهاده برکف دست عیبها را نهفته زیر بغل
آنچه خواهی خریدن ای مغرور روز درماند گی بسیم دغل
در برابر چو گوسپند سلیم در قفا همچو كرك مردم در نمانید که
وهمدر خلال این احوال از عریضه و استدعای سردار نور علیخان بن سردار شیر علیخان قندهاری که شرح
آمدن سردار حال پدرش در اواخر مجلد دوم این نامه مبارك رقزد كلك بيان گشت حضرت والا عفوئن فرموده فرمان طلب
نور علی خان شامش ارقام وارسال فرمود و او از بندر کراچی احرام بند كعبه امانی و آمال گردیده ببلفیکی قرض کرده
در کابل روز بسر برده بود از دولت مرحمت و مهش ادا شد و هم كرنيل غلام رسول خان سفير ومقيم كلكته وسردار
عبدالله خان حکمران قندهار را فرمان جداگانه طاق یافته سفارش رفت که زاد راه و راحله او را از دولت داده
باعزاز واکرام کامرهسپار کابل سازند و هم حکمران مذکور را در روز یازدهم مزبور ذیقعده بقلم تأکید ارقام شد
که شخص محترم معززی را از راه استقبال او در موضع چمن واقع نقطه فاصله دولتین افغانستان وانگلیس نگاشته
با حترام هرچه تمامتر در قندهار رساند و پس از ورود او در قندهار ده هزار روپیه دیگر نقد باو داده بند و بتورن
کابل سازد و او چنانچه بیاید پاینده خان الکو زائی را بجهة پذیرۀ سردار معزى اليه مأمور چمن کرده از انجا
شرح حال در قندهار آورده بکابل فرستاد و همدر خلال واقعه ایکه رقم کلک بیباکی وکوشش ممیزان قندهار افزون از
ممیزان وجوهیکه از پیش بنام میرزا غلام صدیق اشارت رفت هشتاد و هفت هزار و ششصد و نود روپیه در در تار شوه
قندهار


(۸۹۷)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)
و پاره و مصادره بعهده سردار عبدالله خان حکمران آندبار ثابت گردید و سجل آنرا ارسال پایه سریر سلطنت نموده
اجازت حواله و حصول خواسشد و حضرت والا فرمان کرد که چون بواسطه رشوت در مال دولت خیانت کرده است
هر چه بر ذمه او ثابت شود حصول کرده تحویل خزانه نمایند و مقارن اینحال بعزان قندهار که با غوا و القای قاضی
عبدالشکور خان و دیران سداسند با هم از در نفاق پیش آمده ترک اطاق کرده طریق کینه یکدیگر چیدن گرفتند
از جنبه محمد انور خان بحاکمه استعفاء عریضه نگار پایه سریر امارت شد و حضرت والا او را بفرمان طلب در کابل
خواست امر کرد که سجلات وجوه باقیات قندهار و نواحی آنرا که از دفتر سنجش کابل با خود برده است بخویش
محمد نادر خان ممیز کرده خود راه کابل گیرد چنانچه او پس از پرتو وصول افگندن اینمنشور در کابل آمده از عهده
خدمت دولت چنانچه در عهدنامه جمهور سایر سردار پاینده خان مغفور و سردار رحیمداد خان مبرور که از پیش
گذشت خاتم بر نهاده بود برآمده نتوانسته باعث انفعال همگنان آمد و همدر روز پانزدهم ذیقعده عبدالحمید خان
و صالح محمد خان از که خدایان بغلان که مصدر خیانت و جنایت خلاف حکومت شده بودند بامر و فرمان حضرت والا
از راه اخراج با هفت تن از رفقای خود در غوری رفته مقام صبوری گزیده کشت کری پیشه کردند و همدر روز
مذکور ماه ذیقعده طره باز نام بلبل باز از حضور انور مأمور موضع شیره و مالخده از مضافات بدخشان شد مامور
شد که چند قطعه چوبچه بلبل از آشیانه بلبلان آنجا که بخوش خوانی معروفند از جبهه طیور خانه دولت در کابل
آورد و او بر طبق حکم اقدس بلبل زیادی در کابل آورد و حضرت والا که بیرون از کار تعمیر مملکت و امبر ترفیه حال رعیت
و ترقی تجارت و وفور منفعت که شب و روز وجهه همت در آنجا مصروف داشت در حل و نقل طیور و غیره نیز از بلندی
در باری همت میگماشت چنانچه کوسفند از لندن و تخم پنبه از امریکا و زرد چوبه و زنجبیل از هند و اسپ از ایران و سمرقند پیه و خر
از بخارا و نیشکر از لاهور و شیر توت از بدخشان و تاک سمرقند و بند از خندق هرات و موسبچه از ترکستان و قو از سیستان
و مینا از جلال آباد و انواع اشجار و ریاحین و بقولات و اقسام حیوانات بوروپی و افریقائی و استرالیائی و امریکائی
و ایشیائی در مملکت افغانستان آورد و هم در خود افغانستان چیزهای مذکور را از ولاتی در ولایتی که نبوده
نقل داد تا مردم افغانستان را معرفت در هر چیز از کلی و جزئی حاصل آید چنانچه جایجا ثبت این تاریخ گردیده
و میگردد و همدرینوقت بیست هزار روپیه بحسابی سنجشیان کابل از درک وجوه بقایای کابل و ولایات اطراف
که در وقتی تحصیل نایب سالار روانه خان مرحوم حواله و حصول شده بود برذمه میرزا عبدالوهاب نویسنده او
که حیف و میل کرده بود ثابت گردیده حواله و حصول گشت و هم در خلال احوال مذکور در یوم نظاره گل سرخ
در مزار شریف بعادت مستقره همه ساله برای کشته و در آمدون باغ شاه از بورا دکانها جبهه سیر و تماشا آراسته شده
در ساعت دوازده از نصف شبی آتش از دکان چای فروشی مشتعل گردید و هفتاد و شش باب دکان باسه درخت
چنار واقع ضلع شمال حوض بسوخت و چنار هارا از اندرون آتش گرفته از فوق آب بریختند تا که آتش را
خاموش کردند و آتش دکانها را تا ساعت هشت از روز نتوانستند خاموش کنند تا که همه بسوختند و خسارت
زیاد باهل بازار اتفاق افتاد و مقارن اینحال حضرت والا محمد نظر خان توکان تو قبایه را از عطای منصب منکباشی
ممتاز فرموده امر کرد که با چهار تن یوزباشی و یکتن سرتیب از مردم تواکۀ آبه چهار صد سوار کشاده برای
خدمت دولت جدید مرتب کنند و همدرین هنگام يك لك و هشت هزار و هفتصد و هفتاد و هفت تنکه را که میرزا
شاه محمد خان و میرزا محمد حسین خان از بخارا نقره با مو خریده با یکصد و پنجاه با موی دیگر کمبیل داشته بودند
در کابل رسیده تحویل خزانه عامره شد و هم در ینوقت خدابردی نامی خط و مهر نورالدین نام را باسم جمعه قل
نام تو قبایه ساخته چون خط و مهر جعل او بثبوت پیوست با هر حضرت والا خدابردی نام مذکور بدار
سیاست کشیده شده آن مکتوب در پهلوی دار آویخته آمد تا عبرت بینندگان گردیده دیگری در چنین امر اقدام
نکنند و هم مقارن اینحال در باب قالین هائی که از جبهه فرش قصر میمنت حصر بوستان سرا حکمران هرات را
فرمان و اندازه طول و عرض هر خانه از سقف و علیا رفته و چنانچه گذشت حکم اقدس شرف نفاذ یافته بود که وجه نقد

اخراج شدن
عبدالحمید و
صالح محمد

نیکه حضرت
والا از دیگر
ولایات در
افغانستان
آورد

سوختن دکا
نین منظره
گل سرخ
ترکستان

منصب منك
باشی سر افراز
شدن محمد
نظر خان

نظیر اندازی
فرش بوستان
سرا از
وجهیکه امر
ساختن شده
بود