(۹۱)
( جلد اول ) ( ذكر وقایع زمان سلطنت اعلیحضرت شاه محمود ) ( سراج التواريخ )

با ما هر حمله بیاشود چنانچه از راولپندی براه افتاده هنوز در منزل پشندور نرسیده بود که هزار سوار با يلغار
در رسیده محافظ آسا اطراف همراهان شاه را گرفته چپ وراست جولان دادن آغاز کردند تا که شاه وارد منزل
کله مذکور شد وسواران مزبور احمال واسباب واثقالش را در بین راه تاراج کردند ودر وقت شام که بقیه خدام
از عقب در رسیده حال باز داشتند شاه شجاع واله و حيران گشته همه را بمان عريان که البسه ايشانرا برده
بودند نزد رام سنگهه وکرك سنگهه فرستاد و ايشان انکار کرده پس از دری صندوقها و مفرشهای خال را
که همه پر از مرواريد و تفنگهای رومی وسندی بند و بار طلا و خنجرها و شمشیرهای مرصع ایرانی و یراقهای
مرصع و اجناس زری وپشمی و ابریشمی بودند همه را غارت کرده بودند نزد شاه آورده گفتند كه اينك
مال ومتاع شما را از دست دزدان کشیده آوردیم ملاحظه و مشاهده شود که چیزی تلف نگشته یا همه برجا است
وشاه از منزل مذکور براه افتاده در منزل ديگر رام سنگهه نزوش آمده منت گذاشت که رنجیت سنگهه ما را
بایذاء و آزار شما سفارش ها کرده است ولی ما بمواسا ومروت رفتار کرده مطابق اصرار او باضرار نپرداختیم واکنون
نیز از در خیر خواهی پیش آمده انچه در اندیشه اوست بازداره که هر چه از نقد و جنس داشته باشی پس از ورود
در لاهور نیمه اش را برنجیت سنگهه سپرده نیمه دیگرش را صرف مؤنه خویش نمائی و اگر حبه ودیناری را
اخفا کنی در محل خطر خواهی بود وشاه ازسبب آنکه حرمش در لاهور بود و مجبور کشته برای افعال زوجه اش
مکتوب کرده مهر بر نهاد که انچه داشته باشند نصف آنرا بکارکنان رنجیت سنگهه بسپارند و این نوشته را
برام سنگهه سپرده از انجا راه برگرفت و او اینقدر پاس ناموس او را کرد که قبل از رسیدن شاه در لاهور مکتوب
مذکور را نفرستاده نزد خود نگاه داشت و دور وز پس از رسیدنش بلاهور رام سنگهه مکتوب موصوف را
حاضر کرده با نوان حرم شاهی را نيك مقنعه ومعجرتمی دست کشیده بخانه دیگر جای داد آنگاه تمام مال واسباب
حرم شاهی را با آنچه خاصه شاه بود بعرادها انداخته نزد رنجیت سنگهه برد واو بامهردار اتشی آنچه را
که قیمتی داشت تمام برداشت و مابقی که بکاری نمی آمد پس در عراد ها انداخته نزد شاه فرستاد وشاه ازین و آن
رفتارهای نامنزا وارش که ذکر یافت بسی دلتنك شده کسی نزد رنجیت سنگهه فرستاده اجازت خواست که
یا مطابق انعقادش سازد ويا در شهر لاهورش مسکن معین دارد واو مبارک حویلی را در اندرون شهر منزل شاه
قرار داده بعد با عيال واطفالش از باغ شعله ماه در آنجا رفته جای گزید وبامدت پنجماه قرین هم وغم در آنجا
بسر برده از لا ونعم رنجیت سنگهه اظهاری نکرد .
ذكر لشکر کشیدن شہزاده حسنعلی میرزای شجاع السلطنه بجانب هرات
از مداخلت حاجی فیروزالدین در محال غوریان و جام که مذکور گشت شہزاده حسنعلی میرزای والی مشهد را
غیرت ایالت گریبان گیرشده در روزسه شنبه بیست و ششم جمادی الآخر سال ۱۲۳۲ هزار و دویست وسی و دوی هجری
با لشکر آراسته از مشهد روی بسوی هرات نهاد و میر کشان قرائی و هزاره را که در تحت حکومت کردن اطاعت
نمی نهادند تنبیه کرده آنگاه که وارد تربت شیخ جام شد عطامحمد خان فرستاده حاجی فیروزالدین نزد شہزاده رفته
پیام بگذارید که حاجی فیروزالدین دست از تصرف غوریان باز میدارد بشرط آنکه شہزاده از منزل جام پیشتر گام
نگذارد وطمع در هرات نکند و او شروط مذکوره را نپذیرفته فرستاده حاجی فیروزالدین را برخصت مراجعت داد
بعد از آنجا حرکت کرده بکوهسان فرود آمد و در انجا امیر حسن خان حاکم طون وطبس با جمعيت خويش بدو
پیوست و از انجا کوچ داده در کنار پل نقره فرود کشته عسکر گاه ساخت و ازین سوی حاجی فیروزالدین بجمعی
از دلیران را از در مدافعه در محلی و تل سگیان تماشته خود قلعه داری پرداخت و روز دیگر افواج قاجاریه، کنار
آب انجیل رسیده تل سگیان را نیز از تصرف هراتیان کشیدند واکثر از اقامه گرنیان تل مذکور بقتل رسیده اندکی
بشهر خزیدند روز دیگر شهر را بمحاصره انداخته شهر یارا در تنگنای عسرت گرفتار کردند و پس از مدتی
حاجی فیروز الدین از راه دوربینی صلح اختیار کرده رقيمه واگذاری غوریان را با دو لك و پنجاه هزار روپيه نزد

ذكر لشکر
کشیدن
شهزاده حسن
علی میرزا


(۹۲)
( جلد اول )
( ذکر وقایع عهد اعلیحضرت شاه محمود )
( سراج التواریخ )

شاهزاده حسنعلی میرزا فرستاد واو که فتح شهر هرات را دشوار میدانست بهمین قدر اکتفا کرده وسکه وخطبه را
بنام بنام شاه ایران اجرا داشته از راه قلعه نو وبادغیس مراجعت کرد واز طرق صعب المسالك عبور کرده چنان
کار برشیزاده دشوار افتاد که خودش با امراء واعیان لشکر طناب توپ را بگردن ودوش گرفته میکشید و در روز
برحمان شاقه وتكليفات فوق الطاقه راه سپرده روز یازدهم قلعه نو رسید واز دست بنياد خان هزاره ونصیر
خان برادر او درین راه بسیاری از لشکرش تلف گشت و تا که وارد منزل شکیبان شد شب وروز از مقاتله ومحاربه
نیار اميد ودرین منزل مدد خان درانی که از حاجی فیروزالدین رنجیده خاطر شده بود بشهزاده حسنعلی میرزا پیوسته
او در قريه بشك جای نشستنش فرموده بخلعت تمین وخنجر مرصع دلش بجای آورده باخود نگاهداشت ودر منزل
جمین برتی عطا محمد خان که حاجی فیروزالدینش پس از معاودت شهزاده از دور هرات بالخيه فرستاده بودرسیده
خلعت و انعام از شهزاده یافته مراجعت کرد وشهزاده روز شنبه دهم رمضان سنه ۱۲۳۲ هزار دو صد و سی ودو
وارد مشهد شد

ذکر توجه وزیر فتح خان از کابل بجانب کشمیر

چون سردار محمد عظیم خان بقراریکه از پیش رقم گشت بر رنجیت سنگهـ غالب آمده هزیمتش داد بخود مغرور
شده مالیات کشمیر را از وصول بخزانه پادشاهی بازداشت و وزیر فتح خان بعزم هدایت ورهنمونی او که
برادرش بود بالشکر از کابل راه کشمیر بر گرفت و سردار محمد عظیم خان نیز طریق مدافعه پیش گرفته سدراه
شد و معابر وشوارع را استحکام داده وزیر فتح خانرا از در آمدن بکشمیر مانع گشت ومدتی هر دو برادر بمقابل
هم روز بسر برده آخر الامر که لشکر وزیر فتح خان از مدبر نشدن علوفه بعسرت افتاد ناچار تنها در مخفه (۱)
نشسته بخبر براه سنگر برادر بر گرفت و چون بقرب سنگر رسید سردار محمد عظیم خان شنیده سراسیمه سان
جانب محقه دوید وزمین ادب بوسیده پیاده در جلو محقه راه پیمود تا که باهم داخل سنگر شدند وپس از ادای
مراسم ملاقات برادرانه وزیر فتح خان لشکر خود را نیز طلبیده هر دو برادر با هر دو لشکر داخل کشمیر
شدند وحکومت آنجا را چنانچه در سابق بود بسردار محمد عظیم خان بر قرار گذاشته وزیر با وجوه مالیات
کشمیر مراجعت کرد

ذکر توجه
وزیر فتح خان
جانب کشمیر

(۱) محفه
بمعنی هودج که
کهاران
بدوش بردارند

ذكر لشكر كشيدن شاه محمود
( بسالاری وزیر فتح خان جانب هرات )

چون شهزاده حسنعلی میرزا از دور هرات باز گشت حاجی فیروز الدین شهزاده ملك حسين پسر خودرا با ناظر
حسن خان از هرات نزد شاه محمود در کابل فرستاده معاونت خواست که بیاری او نیروی در باز وی
خود حاصل آورده غوریانرا از تصرف کارکنان دولت ایران باز کشد وهم قوت ومکنتی بدست آورده مالیات
هرات را دیگر بشاه ایران ندهد و شاه محمود که همیشه تسخیر هرات مرکوز خاطرش بود این امر را از طلوع
اختر اقبال خویش دانسته در اواخر سال ۱۲۳۲ هزارو دویست وسی ودو هجری وزیر فتح خان را باچندی
از برادرانش که مامور خدمتی نبودند وسی هزار سوار جانب هرات گسیل فرمود ودرین سفر وزیر فتح خان
چنان دست بجود واحسان گشود که در مدت ششماه وجوه عطایاش نودو شش لك روپیه بحساب آمد الغرض
چون وزیر فتح خان بفراه رسید حاجی آقاخان وزیر حاجی فیروز الدین ورود او رادر شهر هرات صواب ندانسته
از راه استقبال بیرون شده در نواحی هرات با او ملاقات کرد وتسخیر غوریان را از ورود در هرات مقدم داشته
در خارج شهر فرودش آورد و وزیر فتح خان پس از چند روز که مردم را بدادن زر از خود کرد حاجی
فیروز الدین را ببهانه مشورت در بیرون شهر نزد خود طلبیده باهم قدری ملاقات کرد بعد از مجلس بیرون
شده امر کرد تا اورا با بزرگانیکه همراهش بودند گرفته محبوس کردند وسردار دوست محمدخان وسردار کهندلخان

ذکر لشکر
بردن وزیر
جانب هرات


( ۹۳ )
( جلد اول ) ( ذکر وقایع عهد اعلیحضرت شاه محمود ) ( سراج التواریخ )
برادران خود را بشهر فرستاد که خزائن و اندوخته حاجی فیروز الدین را بدست آرند چنانچه ایشان غلبه بعضی
از نوکران خود را در ارگ روانه کرده امر کردند که در منزل شهزاده ملك قاسم ریخته از خون بیگناهان خاك
ولعل باهم آمیختند و از انجمله میرزئیل خان و حسن خان که از امرای بنام و نشان بودند کشته شدند و شهزاده دل
از مال کنده بگریخت و پس از انکه همه اندوخته حاجی فیروز الدین و پسرش ضبط گشت شهزاده که بیرون گریخته بود
بجنك پیش آمده چند جراحت یافته دست گیر شد و حاجی آقا جان و عبد الرشید خان بقل رسیده بعد وزیر فتح خان
بشهر در آمده حاجی فیروز الدین را بازنجیر و غل در اتش روانه قندهار کرد و خود در هرات اقامه گزیده سردار
کهندل خان را بتسخیر غوریان گماشت و محمد خان قرائی را با ابراهیم خان و بنیاد خان هزاره و غیره رؤسای جمشیدی
و خراسانی بذریعه مکاتیب با خود متحد و متفق ساخت و با محمد رحیم خان حکمران خوارزم نیز همداستان شده آوازه
تسخیر ایران را در افواه انداخت و ازین سوی شاه محمود و شهزاده کامران خبر فتح هرات را شنیده از کابل راه
هرات بر گرفتند و سردار دوست محمد خان از سبب افراط تسلط واقتدار وزیر فتح خان برادرش که در سلطنت
شاه محمود یافته بود بخود اند یشیده در آئینه ضمیر جایداد که از این ارتفاع پایه اعتبار او شهزاده کامران
حسد برده بپدرش را بدان سر خواهد آورد کدر نیمروز برا کاسته پل در غل وزنجیرش خواهد کشید پس صواب آنست
که در کشمیر نزد سردار محمد عظیم خان برادر خود رفته باو استراحت در ظل حمایت او بکشایم و یا از سبب اینکه در وقت
داخل شدن در حرم سرای حاجی فیروز الدین و شهزاده ملك قاسم جهت ضبط مال و منال ایشان زیورات . رافقات
حرم ایشانرا غارت کرده بود از خوف وزیر فتح خان که مباد او را عتاب وعقاب نماید و یا شاه محمود و شهزاده
کامرانش بپاس هتك حرمت بانوان حرم برادر و دامادش در شکنجه عذاب اندازد از هرات راه کشمیر بر گرفته
در عرض راه شاه محمود و شهزاده کامران را ملاقات کرد وقصه فتح هرات را نزد ایشان بیان نموده در کشمیر
رفت و سردار محمد عظیم خانش از جهت نا صوابیها و بزه با خود نداشتن او بفراست دانست که مصدر امری شده خود
مروی بسوی کشمیر آورده است پس در کوه ماران محبوسش ساخت
( ذکر کشیدن شاه شجاع )
( زوجات خود را از لاهور جانب لودیانه وزحمات شاقه دیدن و گریختنش )

در خلال وقائع مذکوره و مطابق آوان سوانح مزبوره شاه شجاع که منزل گزینش در مبارك
حویلی لاهور از پیش رقم گشت مدت پنجماه در آنجا برنج و تعب جانکاه بسر برده ناگه خیر خویش را در فرار
اندیشیده چند عراده سواری بتوسط چندتن از زنان اهل هنود که از راه آشنائی ، بردن و آوردن جنس فروشی
که دأب جانهای بزاز گانست در حرم شاه شجاع رفت و آمد داشتند در خفا خریده خواست که بانوان
حرمش را از لاهور در لودیانه که از دیگر بلاد نزدیکتر است و هم در آنجا خیلی از هوا خواهان نیز میباشند
روانه دارد و از ین اندیشه شاه رنجیت سنگهه بواسطه ملا جعفر آگاه گشته منعش نمود و همچنین جسد
ذمه ملای مذکور سد راه فرار شاه بیدستگاه شد تا که آن ملارا نزد خود خواسته بمژده دادن زر زبانش به بست
که دیگر برنجیت سنگهه خبر ندهد وهم میر ابو الحسن خان را که از ساده لوحی نظر بنهامه وردای او مسلم
موحد و با خود متحدش میدانست از راز شاه در مظان (۱) خلوت از و اخفا نکرده ابراز میداد نزد خود خواسته ( ۱ ) یعنی
از انکشاف راز با ملای مذکور منعش فرمود بعد خدام خویش را پیش خوانده امر کرد که چهار بار درده تن جاهای کمان
از اهل حرم را بتغییر لباس که از البسه اناثیه اهل هنود در برداشته باشند دفعه بهانه آب بازی در دریا که شیوه زنان نمودن
آن طائفه است و دفعه بنام سیردشت و صحرا از شهر بیرون کرده جانب لودیانه رهسپر کنند و ایشان برطبق
امر شاه در چهار بار اهالی حرم را بلودیانه رسانیده نوبت هم بشهزاده محمد تیمور را با چندتن از کنیزان بیرون
کشیده خواستند که راه لودیانه بر گیرند رنجیت سنگهه خبر یافته شهزاده را نزد خود طلبیده او با وجود
کوچکی با لیاقت ترا از در صدق بوی باز داشته گفت بجواز سه چهار تن جاریه که با ز مانده دیگران همه رفته اند

ذکر گریختن
شاه شجاع از
لاهور


(٩٤)
(جلد اول) (ذکر وقایع عهد اعلیحضرت شاه محمود) (سراج التواریخ)

رنجیت سنگهه را بطلبی بتأکید خودش که در حفاظت ایشان کرده بود بسخن شهزاده باور نیامده
چند تن زنرا در میانيك حویلی فرستاده سخن شهزاده را مصدق انجامید آنگاه رنجیت سنگهه بر آشفته
در تشدید محافظه شاه پرداخت و چهار هزار تن را بابواب شهر و اطراف بلده جوانب نشیمن گاه او محر است
(۱) سخت گماشت حتی خوابگاهش را بدون پاسبان نگذاشت چنانچه بیست و هشت تن از غلمان (۱) بخانه خواب وی
گيرنده وسنم بداشت که ساعت بساعت خیز بگیرند و بمالهم اکتفا نکرده چهار تن مشعل دار با چهار تن پیاده مسلح از نظام
کاروسرهنگ در بالای سر و زیر پای جامه خوابش با مشعلهای افروخته تعین کرد که با بامداد حفاظت و نگاهداریش کنند
پہلوان و چند ماه شب را بدینموال روز رسانیده روزابه بسبیل استمرار روغن را در پیش رویش با آتش داغ کرده
میگفتند که جواهر نفیسه که داری بده ورنه باین روغن یافته پشت و پهلو و سرو روی ترا کباب خواهیم سوخت
وهم قفسی از آهن ترتیب داد که شاه را در ان انداخته بسفر وحضر با خود حمل دهد وشاه تن بمرگ داده جاره
کارش را حواله لطف پروردگار نموده بختم ( رب نجنى من القوم الظالمین ) پرداخت و در عین ناامیدی خدایش
لطف فرموده از آن ورطه مهلکه اش خلاص ساخت چنانچه سقف زیر بستر خوابش را خادمش شگافته و از خانه
زیرین هفت دیوار تو برتوی دیگر را جانب بیرون بتدریج سوراخ کرد بعد شبی شاه حاجمو رجب کاکری پیشخدمت
خود را در جای خویش خوابانیده دو نفر پیشخدمت دیگر را امر کرد که بروش مستمره معتاده آب توضاهای حاضر
ساخته و خوان وطعام را برسم معمول شاه نزد او بگسترانند تا محافظین امتیاز شاه و غیر اورانتوانند نمایند آخر الامر
مدانش را که از درک کلید بغل کلفت کشیدی بخاکستر آلوده تقربا نا کس کرد و پس مؤینی بسر پیچیده تسبیحی از مهره‌های
سفید و سیاه درویشانه بگردن آویخته وعصائی بدست گرفته با میر ابوالحسن خان ومير ابوطالب خان مشرف راه
فرار برداشت و از سوراخ آب رو قلعه بیرون شده در کنار آب راوی که رسید بکشتی که مأمور کرده بود
از دریا عبور کرده راه سیالکوت وارد جومند و تپش آفتاب چاشت را که در غایت حرارت بود در آنجا مخانه
رعیت زنی بگذرانیده در وقت توقف طبيب که بلاهوره لازم شاه بود از راه اتفاق واقعه نزد او وارد گردیده از درنگش
در آنجا بترساید و گفت که اینجا از ولایات مقبوضه رنجیت سنگهه است مبادا آسیبی بشاه برسد
وشاه بعد از ادای نماز ظهر از آنجا رو براه نهاده در کنار آب چنا برسیده تا ساعت سه بعد از زوال مكث نمود و در وقت
توقف ناخدايان آنجا را زر عطا کرده حاله ترتيب داد و هنگام عصر از آب عبور کرده بفاصله فرسنگی قلعه دید
که رنجیت سنگهه از تصرف راجه سنيبر کشیده مالك شده بود واشوقت مرده شجاعان تابع راجه
مذکور آنقلعه را در محاصره داشتند خلاصه بگذر گاه چکه رسیده از آب عبور کرده وارد کشوار شد و راجه
تیغ سنگهه حاکم آنجا مقدم شاه را گرامی داشته بنهایت اعزاز کرد و تعارف شاهانه از هر چیز پیش کشید و مدت سه ماه
نزد راجه مذکور اقامه کرده اقسام ملاطفت و شفقت دید و در اثنای توقف آنجا باراجه مزبور در باب تسخیر
کشمیر رأی زده تدبیر ایشان موافق گشت وشاه کس در لاهور فرستاده مبلغ يك لك وپنجاه هزار روپیه که نزد
ساهوکاران شهر بعاریت نهاده بود طلب نمود و رنجیت سنگهه بعد از حل وعقد وجه مذکور خبر یافته
از بین راه بر گردانیده تحویل خزانه خویش کرد وشاه با وجود از دست رفتن وجه مزبور باراجه مذکور قصد
(۲) ساختگی تسخیر کشمیر کرد و سردار محمد عظیم خان آگاه شده سنگر های محکم در مواضع مستعده (۲) برافراشته
وآماده گی با دلیران جنك مستحکم کرد و شاه شجاع بالشکر راجه تيغ سنگهه که بمعاونتش بخواسته بود وهمراهان خویش
چیزی راه سنگر افواج سردار محمد عظیم خان نزدیك کرده بسنگر اول یورش آورده بيك حمله متصرف شد و همچنین
سنگر دوم را مسخر کرده اکثر از سنگریان را عرصه تیغ ساخت وبقية سنگريها حالت سنگر اول ودوم را
مشاهده کرده فرار گرفتند وسردار محمد عظیم خان از وقوع این امر هراسناك شده با سپاه کینه خواه از شهر کشمیر
خود راه مدافعه بر گرفت و در موضع حاکام بفاصله شش گروه از لشکر گاه شاه شجاع فرود آمده
قرار گاه ساخت وشاه بنفر از کوه برشده دوشبانه روز را از کثرت باریدن برف وشدت سرما بتوقف صرف کرد


(۹۰)
(جلد اول) (ذکر وقایع عهد اعلیحضرت شاه محمود) (سراج التواریخ)
و روز سوم نیروی مقابله در بازوی خود ندیده بکشتوار مراجعت نمود و سه ماه در آنجا بسر برده بعد از راه بت‌ها
عازم لودیانه گردیده در آنجا اقامت گزید.
(ذکر مراجعت شاه شجاع)
(از کشتوار بلودیانه واقامه گزیدنش در آنجا)
چون شاه شجاع از تسخیر کابل در دل داشت مایوس گشت ناچار از راه تنها روی بسوی لودیانه نهاد و یکی
از خدام ترك راجه تپه سنگه را با صد سوار همراه گرفته راه افتاد و بعد از قطع شش منزل خادم مذکور را
خلعت عطا کرده رخصت معاودت داد و از جبال دشوار مسالك عبور نموده وارد تيبا گشت و در موضع بلادل
چون سواران و همراهان شاه همه سرخ پوش و در مردم آنجا قیاس (۱) فوج گور که کرده بجنگ پیش آمدند و ازین
سبب شاه چند روز از چوبدن را مباز مانده تا که اسلحه آلات همراهانش را سپرده عوض آذوقه و علوفه خریدن گرفت
رئیس آن مردم نزد شاه حاضر آمده بشناخت و عذر مش را مورده عتاب کرده بجرمانه کردار ایشان نرویاز آذوقه انداخت که
رایگان بدوش خودها برداشته بموضع ناور رسانند و پس از وصول شاه در آنجا راجه كلو پنچ راجی اسپ و تجهیز از روپیه
نقد وصددانه طلای اشرفی و پنجاه عدد ناقه مشک و چند جلد چرم بلغاری با دیگر اقشه نفیسه آنجایی برسم
هدیه پیش کشید و مراتب اعتبار واکرام بجای آورده خودش بمخاییم اجملی و پسرش بعطای دو طاقه شال
کشمیری و يك قبضه شمشیر ایرانی سر افراز گشته رقمی بخاتم خاص مزین و بدیشان مفوض شد بعد از انجا
اسپ رانده وارد لودیانه گردیده باهل و عیال خویش دمساز گشت و مقارن اینحال جنرال اونی اخثر انگلیس
از طریق ملاقات بحضور شاه رسیده رسوم ملاقات ملوکانه بتقدیم رسیده معاودت کرد و همچنین پس از چندی
مری نام انگلیس راه ملاقات پیموده پس از درک صحبتی برگشت وشاه دو سال دیگر در آنجا مکث کرد.

(ذکر لشکر کشیدن وزیر فتح خان)
(جانب مشهد بعزم تسخیر ایران)
تصمیم عزم وزیر فتح خان در باب تسخیر ایران و فرستادن سردار کهندل خان را در غوریان از پیش اشارت رفت
و این خبر سهر گشته با علیحضرت فتحعلی شاه رسید و او تهیه لشکر کرده شهزاده حسن علی میرزای شجاع السلطنه
والی خراسانرا بامر محافظت و حراست سرحد صادر فرمود و او محمد امین خان با روکی کرد و قلیچ خان تیوری را
پشتر از همه بنکاهداری قلعه غوریان و محمود آباد مامور نموده فوجی بتاخت و تاز محال با خرز و تربت نامزد کرد
وازین سوی وزیر فتح خان بالشکری زگ از مردم افغان و قزلباش کابل و قندهار و مردم هرات و بلوچستان
و سیستان و قبایل جمشیدی و هزاره و فیروز کوهی ترتیب داده بگرفت تا که شهزاده حسنعلی میرزا در روز هشتم
ماه رجب سنه ۱۲۳۳ هزار و دو صد و سی و سه هجری از مشهد جانب هرات روی نهاده در منزل کاین قوی
میرزا عبدالوهاب خان معتمد الدوله با ذوالفقار خان و مطلب خان ترکش پیوستند و از دیگر طرف محمود حیم خان
حکمران خوارزم بهواخواهی وزیر فتح خان برخواسته از طریق موافقت وی اسپ رانده تا محال سرخس بتاخت
و محمد خان قرائی و ابراهیم خان هزاره در هیات آدره بلشکر وزیر فتح خان پیوستند و ازین شور و آشوب
رضا قلیخان زعفران لو و نجف علیخان شاد لو و بیگلر خان جایقلو و سعادت قلیخان بغایری در قلاع خویش
در آمده در هین خوف و رجا نشستند تا که شهزاده اطرافی و جوانب را نظم و نسق داده وارد منزل کفر قلعه
شد لشکر وزیر فتح خان آراسته گشته در روز بیست و هفتم ذی حجه سال ۱۲۳۳ هزار و دو بیست و سی و سه هجری
باسی هزار مرد پیکار از هرات بیرون شده در کهسان رسیده هنگامه آرا شد و شهزاده ایران نیز با ده هزار
پیاده و سوار آهنگ کار زار کرده بقرب کهسان فرود آمد و وزیر فتح خان کسی نزد او فرستاده پیام داد که
غوریا نرا بشاه محمود واگذار شده محال تربت و با خرز را بمحمد خان قرائی وابراهیم خان هزاره سپارد

ذکر
مراجعت شاه
شجاع از
کشتوار
بلودیانه

(۱) برابر
کردن در فکر
يك را با
دیگری

ذکر لشکر
کشیدن وزیر
جانب مشهد


(٩٦)
(جزء اول)
(ذكر عهد اعلیحضرت شاه محمود)
(سراج التواریخ)

(١) بروزن
داتی بمعنی
نادر باشد که
از ندرت است
که پهمتا
وبی مثل و یکتا
بیشها باشد
و نام نقاشی
بوده مشهور
در زمان
اردشیر برهان
قاطع

(٢) بضاد
معجمه تیز
کردن و بر
انگیزانیدن

(٣) استشفاع
طلب شفاعت
کردن

ناکار به تیغ وسنان نکشد در الازمین ایرانرا پامال دلیران افغان بداند و شهزاده فرستاده وزیر را رخصت معاودت
داده پیام فرستاد که اگر اینی خواهی چندین قرائی و هزاره را که از دولت ایران رویتافته جانب شما شتافته اند
با دست بسته روانه دار ورنه ساخته جنگ باش و از رسیدن این پیام کار از مکاتبه بمقابله کشید چنانچه وزیر فتح خان
صفوف صنوف سپاه خویش را بیار است و سردار شیردلخان برادر خود را با سواره و پیاده سیستانی و دلیران فیروز
کوهی و جمشیدی بمیمنه قرار داد و کهندل خان برادر دیگرش را با لشکر هراتی و تایمنی و درزی بمیسره کاشت
و بنیاد خان هزاره را با سوارانش در جناح میسره جای ایستادن فرمود و محمد خان قرائی را با مردمش و مردم
اسفزاری در پیش روی میمنه بداشت و خود با خیل افغانان قندهار و ابراهیم خان هزاره و توپخانه بقلبگاه جای گزید
و از دیگر جانب شهزاده حسنعلی میرزای شجاع السلطنه میرزا عبدالوهاب خان معتمدالدوله وفضل خان قوانلوی
قاجار را با سواران خواجه وند و عبدالملکی مقرر میمنه فرمود و پیاده استرا بادی را با يك ضرب توپ مقدم میمنه
گماشت و حسین قلیخان بیات نشاپوری را با پیادگان خراسانی بجناح میمنه تعیین کرد و ذو الفقار خان حاکم سمنانرا
با افواج پیاده سمنانی و سواره قراچور لو جانب میسره بداشت و مطلب خان حاکم دامغان وعلی اصغر خان انجم
بسطام و پیاده گان دامغانی را پیش روی میسره مقرر کرد و خود با سوران مانی(١) و غلامان رکابی بقلبگاه اقامه نمود
آنگاه نائره حرب شعله ور گشته جانبین بهم در آویختند در این میان سردار شیردلخان با جمعی از دلیران افغان اسپ جلادت
در انگیخته خونها بریخت و خود را بشجاع السلطنه که در قلبگاه سپاه جای داشت رسانیده سوارانیکه بدور شهزاده
بوده اند از حریمگاه روی برتافتند و شجاع السلطنه بواسطه که سردار ذوالفقار خان پایداری کرده در آن گیر و دار استوار
ایستاده پای پس نکشید تا که سواران سردار شیردلخان بلكت آسا داخل پیادگان او شده سلطان محمد خان کا کری
بشهزاده رسیده تیغ حواله تارکش نمود و شهزاده سر دزدیده دم شمشیر بدهن اسپش رسید و یکی از خدمه اش نیز دستی
نموده کار سلطان محمد خانرا تمام ساخته روی بخاکش انداخت و خود سردار شیر دلخان بتوپ ایرانیان رسیده
از زبان تیغ نشان نيك نامی بدهن توپ گذاشت و چهار زخم بشکاروکی خورده شجاع السلطنه نیز کمال استقامت
بپای برده پنج نفر را از ضرب شمشیر هلاك ساخت وبقية لشکر ایران از مشاهده جانهای دلیرانه و دست بردهای
مردانه سپاه وزیر فتح خان پشت بجنك داده هزیمت یافت و از همگنان ذوالفقار خان راه فرار جانب کنار رود هرات
اختیار کرد و در چنین وقت از قضای مبرم الهی گلوله تفنك برلب ودهان وزیر فتح خان رسیده مجروحش ساخت
و بزرگان افغانرا نیز از صدور اینحادثه مرغ دل از صندوق تن و روح از بدن رمیده با وجود فتح طریق هزیمت
پیش گرفتند و از اعیان اردوی شهزاده میرزا عبدالوهاب خان معتمدالدوله شتاب زده روی فرار جانب کهسان آورده
دست گیر بنیاد خان هزاره که عنان از کار زار کشیده در آنجا قرار گرفته بود شد و شهزاده شب را در کافر قلعه
بسر برد و محمد خان قرائی که با بنیاد خان همدل بود او را ترغیب وتحریش(٢) بسیار نمود که میرزا عبدالوهاب خانرا
در هرات بفرستد اما اواز عاقبت کار اندیشیده بواسطه اسیر مذکور رو بدل بسوی شهزاده حسنعلی میرزا آورده
باستشفاع(٣) وی از تقصیراتیکه نسبت بدولت ایران کرده بود عفو گذشت و حکومت غوریان و باخرز و کهسان یافت و بنیاد
خان بازای این صلاطفت میرزا عبدالوهابخانرا با دیگر اسیرانیکه در دستش بودند رها داد و توسط رها دادن او خود را
خادم دولت ایران ظاهر داشته همه آنانرا که با وزیر فتح خان همداستان شده بودند چون محمد خان قرائی وقلیج خان
تیموری ونذير محمد خان برادر بنیاد خان هزاره و يلكةتوش خان برادر سعید محمد خان جمشیدی وغیره بگواهی وتصديق
میرزای مذکور نزد شاهزاده برده اعزاز واکرام یافتند و او علاوه بر الطاف خویش رجوع باقی اسر ایشان را
موقوف ومعطل بحضور شاه ایران داشت و محمد رحیم خان حکمران خوارزم که از راه یاری و مدد کاری وزیر
فتح خان بآمل خمس اسپ معاونت تاخته آن محال را متصرف شده بود از ورود اعلیحضرت فتحعلی شاه در مشهد
خبر گشته جانب خوارزم مراجعت کردوهم وزیر فتح خان از هن خسته وارد هرات شده دوباره بترتيب سامان سفر
وفراهم کردن لشکر پرداخت که بوجه اتم واكمل راه تسخیر ایران بر گرفته آن مملکت را بتصرف آردولی از کج
بازی ونيرنك فلك حقه ساز کارش بدگر گون شد .


(۹۷)
( جلد اول ) ( ذکر وقایع عهد اعلیحضرت شاه محمود ) ( سراج التواریخ )
( ذکر مکفوف (۱) البصر ساختن شهزاده کامران وزیر فتح خان را )
از پیش اشارت رفت که شاه محمود با پسرش شهزاده کامران بخبر کیج همات راشنیده از کابل بجانب آنولایت راه برگرفتند
و انگاه که از قندهار بیرون شدند شهزاده کامران بامر پدرش مأمور پیش رفتن شده خود شاه محمود از سبب عظم
و نسق سیستان وقاین چندی در فراه درنك کرده به دوازد هرات گشت و شهزاده قبل از ورود پدرش منصور
خان را از راه معذرت نزد شاه زاده حسنعلی میرزا فرستاده پیام داد که لشکر کشیدن وزیر فتح خان بامر دولت
نبوده خود سرجوش بدانمو در جهتی آورده است و فرستاده مذکور با خوانین مزبور که باجرای امور استقبالیه
ایشان چنانچه آنطأ ذکر شد شرفیاب حضور فتحعلی شاه که بنزدیکی وارد مشهد شده بود گشتند و مکنتیان بحلاج
ذخیره نوازش یافته از جمله منصور خان فرستاده شهزاده کامران مورد احسان زیاد شده مصحوب او بشهزاده
کامران مکتوب کرد که اگر سخن از در صدق گفته و پیام داده وزیر فتح خان را روانه مشهد کن و یا از حلیه بصرش
عاری ساز و چون وزیر موصوف بقرار ذکر شاه شجاع میخواست که بجهد شاه محمود را بر سرش شهزاده
کامران بد کمان ساخته در زندانش اندازه و او از مکنون ضمیر وزیر آگاه گشته پیام شاه اجرا را تمسك كتبه
دیره باش که از حسد با وزیر داشت ساخته در کین کار و اضرار وزیر فتح خان افتاد ووزیر بی نظیر از روز ورود
شهزاده در هرات تا سه ماه از راه صداقت مؤدی خدمت بوده گاه و بیگاه بسلام شهزاده حاضر میشد و درین حال
همچند دوستان ستموده امالوزیر سنجیده مآل را از بدینی و کج خیالی شهزاده تخویف و تحذیر مینمودند او
احتیاط و احتراز را از رهگذر خدمت گذاری و صداقت شعاری لازم نشمرده اظهار واصرار اخلاص مندان
خویش را در ضمیر جای نمیداد وحواله تقدیر مینمود تا که روزی در محل سلام شهزاده ناسنجیده فرجام (۲)
با قوا و القای امرای غرض جوی بکوچیده خوی وزیر بینظیر را گرفته فوراً از حلیه بصر عاریش ساخت و بغل
وز نجیرش انداخته بزندان فرستاد و ازین معنی سردار شیردخان و سردار کهندل خان برادران وزیر که آن وقت
در حمام بودند خبرگشته شتاب زده از گرما به بیرون شده طریق فرار برگرفتند و در براس اسب از متمر دین شهر
و بازار بدست آورده روی بسوی قندهار نهادند و در قلعه نادعلی نزدمادر خجسته سیر وزیر مکحول رسیده
در پی قصاص چشم برادر افتادند و پس از صدور اینواقعه شاه محمود و شهزاده کامران نیز نظم و نسق در امور
هرات نهاده و یکی از خدامش را بحکومت انجا گذاشته از راه قندهار مراجعت کردند و هنوز در راه بودند که آتش
فتنه افروخته گشت .

( ذکر گریستن سردار محمد عظیم خان )
و برادرانش بانتقام چشم وزیر

وانگاه که خبر کور کردن وزیر بسردار محمد عظیم خان در کشمپر رسید از درد بخود پیچیده کوه انتقام بربست
ومکتوبی مشتمل بر اطاعت و انقیاد و موکد بسوکند های غلاظ و شداد در لودیانه نزد شاه شجاع که
در انجا مسکن گزینی گزیده بود فرستاده پیام داد که بعد ازین از صمیم دل راه اخلاص برگرفته با همه برادران
وطائفه بارک زائی سر در کنداطاعت شاهی نهاده کمر خدمت می بندم بشرط آنکه شاه کردار سابق ام راکه از روی
دولتخواهی شاه محمود نموده ام عفو کرده چیزی بدل راه ندهند و روی تسخیر جانب پشاور و کشمیر آرد
البته طريق خدمت وصداقت خواهم پوئید و شاه شجاع پیام اورا از سبب کور کردیدن وزیر راست
دانسته در ضمیر جایداد که پسران سردار پاینده خان بجان بازی و ملازمت رکاب شاهی از صدق دل خواهند
کوشید و چشم از حقوق نمک نخواهند پوشید پس مکتوب سردار محمد عظیم خان را نزد مری تام و دیگر افسران
انگلیسیه که در دهلی بودند فرستاده صلاح کار جست و از انجهت مری نزد شاه شجاع حاضر آمده گفت
که گفتار این مردم سراسر دروغ و چراغ عهد ایشان بیفروغ است از در صداقت خدمت نخواهند کرد
واگر شاه اعتماد بسخن او کرده روی بجانب مملکت موروثی آرند مختارند و شاه رأی خودرا صائب نردیده

ذکر
کور کردن
شهزاده
کامران وزیر
فتح خانرا

(۱)
مكفوف
البصر يعنى
بینائی گرفته
شده

(۲) آخر
کار و انجام
آن

ذکر کمر
انتقام بستن
سردار محمد
عظیم خان


( ۹۸ )
( جلد اول ) ( ذكر وقایع عهد اعلیحضرت شاه محمود ) ( سراج التواريخ )
تهیه ساز و برگ سفر پرداخت و بخط خویشتن برای سردار محمد عظیم خان نوشت که رايات عالیات از راه بهاول
پور و دیره جات بجانب پشاور بزم کشا میشود شما نیز از کشمير راه پشاور بگیرید و بعد از فرستادن این نامه
مبلغ چند هزار روپیه از ساهوکاران لودیانه قرض گرفته رو براه نهاد و چون بانهاد حدود بهاول پور شد محمد
(۱) استقبال صادق خان عباسی مقدم شاه را گرامی داشته مراسم پذیره (۱) بجای آورد و دوازده کیسه سیم سفید مسكوك
کردن و پیش و یکصد و يك دانه اشرفی بايك زنجير فیل و چهار سر اسپ زین و یراق طلا و نقره و خیمه بفرراش و بیاری و چند بهله
کشی دادن باز شكاری و چند توپ كمخواب كجراتي وغير اقمشة نفيسه پیش کشیده شاهش نیز خلعت بیكران
و قبول کردن اسپ بازین و یراق طلا عطا کرده دو هزار سوار از وی خواست و او دو هزار سوار مسلح بسالاری
محمد یعقوب خان بملازمت رکاب شاه کماشت و درین اثنا بحكم مجدد از حضور شاه محمود بنام سمندرخان
بامیزائی که پس از عزل نواب محمد زمان خان بحکومت درجات مأمور شده بود صدور یافته بوی رسید که نواب
مذکور را محبوس نماید و او امر شاه را معمول داشته سر گرم حکومت خویش بود که شاه شجاع
از دریا عبور کرده قدم بر زمین در جات نهاد و سمندر خان راه مدافعه پیش گرفته هنوز همراهان شاه بنصب
خیام خویش اقدام داشتند که در رسیده آتش حرب شعله ور گشت و شاه یار کاب پیاده بسرعت و شتاب آهنگ
جنك كرد و همراهانش پای شجاعت فشرده چند پاره سر از مردم سمندر خان بریده بپای شاه انداختند و بر
توپخانه یورش برده تو پچیانرا نیز از دم تیغ گذرانیده اتواب را متصرف شدند و پای ثبات سمندر خان از مشاهده
اینحالت لغزیده از راه هزیمت در نزد حافظ محمد خان حاكم ليه رفته پناه گزید و شاه شجاع داخل
دیره شده بعد از درنك چند يوم همه سواران محمد صادق خان بهاول پوری را که همرا کابش آمده بودند خلعت
مرحمت کرده خلعت گرانبهایی مصحوب آنها که رخصت مراجعت یافتند برای محمد صادق خان فرستاد ومدت
چهل روز که شاه در دیره مکان داشت چهار عراده توپ مهیا کرده بود که باز سمندر خان از راه محاربه پیش آمده
بفاصلة يك منزلی دیره تلاقی فریقین رخ داده اکثر از همراهان سمندر خان مقتول و خودش مغلوب گشته از طریق
هزیمت روی بسوی واچل آورد و شاه تعاقب او را از دست نداده داخل واچل شده سمندر خان در انجا نیز
ثبات نورزیده با میدوری جانب قندهار گریخت و سواره و پیاده لشکر بصاحبش از راه مصادرت برکاب شاه
پیوسته جبهه سای زمین ادب گردیده شرف ملازمت یافتند و اینوقت که آوازه مكرمت واقتدار شاه شجاع
سمر گشته در افواه مردم اطراف واکناف افتاد اکثر هوا خواهانش که در گوشه های ناامیدی منزوی بودند
از قندهار و غیره ولایات جانب شاه راهسپر شدند و از انجمله سردار مدد خان و سردار پر دل خان و سردار میر بلندخان
بن وزیر فتح خان پیشتر از دیگران با نهصد سوار از قندهار در رسیده سعادت الحاق رکاب شاهی یافتند واز
جانب دیگر شهزاده محمد هاشم و شهزاده سلطان اسد روی دل از شاه محمود برتافته بسر دار شیر دلخان
و کهندل خان که در نادعل بودند پیوستند و هر دو تن سردار در انجا حشر واژدهامی از عالم و عامی گرد آورده
روی تسخیر بسوی قندهار نهادند و شاه شجاع نواب محمد زمان خان را بحکومت در جات کماشته
خود راه پشاور بر گرفت و شهزاده محمد تیمور را از القاس میران سند با سیصد سوار بحکومت سند سرافرازی
ذکر لشکر داده از جندول روانه شکار پور نموده وی در انجا رفته بکارد یالت پرداخت
فرستادن
سردار محمد ( ذکر لشکر فرستادن سردار محمد عظیم خان )
عظیم خان
بجانب پشاور ( از کشمیر جانب پشاور و حرکت خودش )
و ان کشمیر سردار محمد عظیم خان که بذریعه مکتوب شاه را از لودیانه دعوت بر تسخیر پشاور کرده بود
در هنگام ساز سفر نمودن شاه در لود هیانه چنانچه مذکور گشت سردار دوست محمد خان را که با اینوقت در
کوه ماران محبوس بود رها داده با سردار یار محمد خان و لشکر شایان که بچهار هزار مرد پیکار میرسید جانب
پشاور و کابل گسیل فرمود و ایشان پشاور را متصرف شده چون از شاه شجاع تا کنون اثری


(۹۹)
( جلد اول )
( ذکر وقایع عهد اعلیحضرت شاه محمود )
( سراج التواریخ )

معلوم نبود شهزاده ایوب را بیاد شاهی برداشته در پشاور بارگاه سلطنت بر نشانیدند و خود جانب کابل راه بر
گرفتند و سردار محمد عظیم خان که از عقب ایشان راه پشاور برگرفته واسپ رانده وارد چج و پکلی گردیده بود
که شاه شجاع وارد درۀ اسمعیل خان شد و در انجا فرستادۀ حافظ احمد خان سدو زائی حاکم لیره با تحف
بسیار و هدایای شاه وار از قبیل اسپان ترکی واشتران مهاری بلوچی و غیره اجناس پشمین و ابریشمین
شرفیاب حضورش شده همه را پیش کشیده مطبوع طبع شاهی گشت و شاه فرستادۀ موصوف را بخلعت فاخره
تن بیاراست و رخصت انصراف داد و هم خلعتی برای حاکم لیره فرستاد بعد از درۀ اسمعیل خان رو بجانب
پشاور نهاد و شاه ایوب که نیروی مدافعه در بازو نداشت شهر را گذاشته لوای فرار جانب الکای مردم یوسف
زائی افراشت و شاه شجاع بیباکی داخل پشاور شده رحل اقامت انداخت و شاه ایوب از آنجا در چج
و پکلی نزد سردار محمد عظیم خان رفته اظهار حال والتماس امر مکنونه بال ( ۱ ) خویش کرد که بواسطه ( ۱ ) یعنی دل
برادرانت نام پادشاهی بر خود نهادم و اکنون که شاه شجاع در پشاور طرح اقامت انداخته ولوای
حکومت برافراخته است امید آن دارم که بنیروی بازوی شما از همگنان بمانم غایدم بهمین قدر اکتفا کرده قناعت ورزم
و سردار محمد عظیم خان اورا تسلی و دلجوئی داده باخود برداشته آهنگ پشاور کرد و چون در منزل شاه آباد
واقع پنج کروهی پشاور فرود آمد سه تن از معتمدین خویش را پیش شاه شجاع فرستاده پیام داد
که ملازمان خاص را از حضور دور نموده محفلی را خلوت کنید تا بملاقات آمده شرف دیدار حاصل نمایم زیرا
که از بودن آنها بجان ایمن نمباشم و شاه شجاع را ازین پیام او خطرات چند در خاطر خطور کرده
در همان شب لشکر از شهر پشاور بیرون فرستاده موضع تهکال را عسکر گاه فراز داد که نقد وجود سردار
محمد عظیم خان را بمحک امتحان رساند تا اگر صادق العهد والوعد باشد راه اطاعت خواهد گرفت و الا پیش
نیامده بمخالفت خواهد گرائید آنوقت کار به پیکار قرار خواهد یافت و بدستخط خویش بسردار محمد عظیم خان
نوشت که ما در هیچ هنگام اغراض نفسانی را ملحوظ نداشته همیشه اصلاح امور را بر وفق خیر و مرام خواص
و عوام انجام میدهیم هرگاه از صمیم قلب قصد ملاقات دارید بدون واهمه و هراس راه ملاقات بر گزید زیرا که خود
میدانید که ما را خلاف عادت موجب ملالت است که خدا مرا از حضور برانم و در خلوت باشما سخن برانم و سردار
محمد عظیم خان جواب نگفته میر آخو ر ولی را با چند بیرق پیادۀ ساحلو و سوار پیش فرستاد و شاه شجاع
خود نیز بعداز فرستادن نامۀ مذکور از پشاور رهسپر تهکال شده در باغ علی مردان با کشتگان سردار محمد
عظیم خان دوچار گشته بدون آنکه چیزی گفته و شنفته شود جنگ در پیوست و میر آخور ولی از ضرب
گلوله توپ هلاک گشت و در عین اشتعال نائرۀ قتال و جدال آتش غوریخانه ( ۲ ) شاه شجاع افتاده دوصد تن ( ۲ ) سلاح
از پیاده کلانش را بیجان ساخت و از وقوع اینحادثه نامعال سپاه محمد عظیم خان قوی دل گشته لشکر شاه شجاع و ادوات
هزیمت یافت چنانچه سوران محمدعظیم خان یورش آورده اسباب و آلات اردوی شاهی را متصرف شدند و شاه حربیۀ
بچنگ و گریز خود را بدامنه کوه خیبر رسانیده از دست عقب تازان جان بسلامت برده داخل درۀ خیبر شد و سردار صیاد کاوله
محمد عظیم خان بشهر پشاور در آمده متصرف گشت و تا دوماه که شاه شجاع در درۀ مذکوره اقامه داشت هرچند و باروت باشد
رسل و رسائل فرستاده شاه را دعوت پشاور و رفتن جانب درجات کرد گفتار او انقیاد نکرده آخر الامر باث صواب
رأی خویش از راه کوهات و بنو بدرۀ اسمعیل خان رفت و در انجا تحف وافره از حافظ احمد خان حاکم لیره
بحضورش رسیده بعد حرکت کرده وارد و لجل شده در انجا از سبب عدم توشه چند دست زین و یراق طلا که همراه
داشت فروخته وجه قیمت آنها را صرف مخارج راه کرده عزم شکارپور ربته طرح اقامت انداخت

( ذکر مسخر نمودن سردار دوست محمد خان کابل را )
چنانچه از پیش مذکور گشت که سردار دوست محمد خان بایار محمد خان برادرش بعد از برداشتن شهزاده ایوب را ذکر مسخر
نمودن سردار
دوست محمد
خان کابل را

بیاد شاهی از پشاور عزم تسخیر کابل کرده تا بنوقت در جلال آباد توقف ورزید زیرا که در خلال وقایع مذکوره
شاه محمود و شهزاده کامران که از هرات بمرامقصدقندهار جانب کابل رهسپر شده بودند و بعد از رسیدن بقندهار نظر


( جلد اول ) ( ذكر وقایع عهد اعلیحضرت شاه محمود ) ( سراج التواريخ )
باظلامات مذکوره پیشاور وبراه انتقام افتادن برادران وزیر فتح خان شهزاده جهانگیر را با عطا محمد خان سدوزائی
حاكم کشمیر که صندوقچه علوان آبگینه را که از پیش ببرج وقت بوزیر فتح خان داده راه قندهار بر گرفته نزد
شاه محمود واسطة شهزاده کامران علی الرغم وزيرمذکور اعتبار یافته بود روانه کابل نمود که باستحکام شهر کابل
پرداخته دست تسلط پسران سردار پاینده خان مرحوم را از کابل بازدارند چنانچه سردار دوست محمد خان
بايار محمد خان و پیر محمد خان برادرانش چون وارد جلال آباد شد از ورود شهزاده مذکور وعطا محمد خان درکابل
خبر کردیده درنك كرد تا كه عطا محمدخان كه بسبب عزلش از حکومت کشمير ازشاه محمود رنجیده خاطر ودل كير
بوداین هنگام را مغتنم انتقام دانسته از راه خفا کس نزد سردار دوست محمد خان فرستاده پیام داد که بسرعت
بادوشتاب شباب بجانب کابل رهسپر شود تا شهزاده جهانگیر را غل و زنجیر کرده بدست او سپارد و باطمینان خاطر
کابل را متصرف آید و بجهت استوار داشتن پیامش قرآن شریف را مهر نهاده نزد اوروانه ساخت بعد سردار
دوست محمدخان از جلال آباد جانب کابل راه بر گرفت وعطا محمدخان که باطناً روی دل بجانب سردار دوست محمد
خان داشت ظاهراً نوای مدافعه افراخته ده خدیداد را شکرگاه ساخت تا که سردار دوست محمد خان بقرب کابل رسید
او بدون مقالبه ومحاربه بشهر معاودت نموده شهزاده جهانگیر هر اسناك شده با باقرخان کرد معروق بغرت و جبنی از
قزلباسيه در بالاحصار جای گزیده متحصن كشت وصورت حال را بشاه محمود وشهزاده کامران نوشته درقندهار
فرستاد وسردار دوست محمدخان ببهانی داخل کابل شده بالاحصار را بمحاصره انداخت و در اثنای ایام محاصره
عطا محمد خان را بمهمانی در جای خویش دعوت کرده پس از آمدنش چون او را محرك كور کردن وزیر فتح
خان میدانست سردار پیر محمد خان را امر کرد که بانتقام چشم او کورش ساخت و غل وزنجیرش نموده در زندان
انداخت بعد کار را بمردم بالاحصار سخت گرفته بتوسط بلندباه نقب زن كوهستانی زیر شاه برج ضاع شرقی
حصار را نقب زده از صدمۀ آتش باروت رخنه در برج کشود و چون تمام پست نشده بود در یورش آنروز
فتح روی نمود تا که شهزاده جهانگیر خود را اسیر و دستگیر قیاس کرده شب هنگام با باقر خان قزت از بالاحصار
مخفيا بيرون شده در قریه هند کی رفته از آنجا روی بسوی قندهار آورده بشاه محمود وشهزاده کامران ملحق شد
وبعد از مدت چهل روز محاصره بالاحصار مفتوح شده بتصرف سردار دوست محمد خان درآمد
( ذکر لشکر کشیدن شاه محمود وشهزاده کامران )
( از قندهار جانب کابل ومغلوب شدن ایشان )
ذکر لشکر
كشيدن شاه
محمود ومغلوب
شدنش
چون شهزاده جهانگير نزد شاه محمود شده ماجرا باز داشت او باپدرش شهزاده کامران آهنگ دفع سردار
دوست محمد خان کرده نواب كل محمد خان فوفلزائی را بحکومت قندهار گذاشته باسی هزار مرد پیکار در سال ۱۲۳٤ هزارو
(۱) چوان
مردی
دوصد و سی و چهار هجری وزیر فتح خان نابینا را که در سرای مدد خان اسحاق زائی ماوی داده بود با خود
برداشته راه کابل پیش گرفتند و در بقعه همین وزیر فتح خان بسباحت ( ۱ ) قاضی ملا محمد سعید خان در جامیكه
از خیمه مرتب ساخت غبار سر و تن شسته تبدیل لباس کرده از حال قتلش در عرض راه یکیکش را بلاي مذکور
بازداشت که گویا از ملهم غیبی شنیده بود بر زبان راند چنانچه در اخير مطابق پیشین کوئیش بصدور پیوست
الغرض شاه محمود وشهزاده کامران از غزنین براه افتاده در منزل کوره سیدی از سادات دره پیج كز از شهزاده
کامران برهائی وزیر فتح خان مكحول البصر را التماس کرده بمعرض قبول نیفتاده بلكه مورد عتاب ودشنام شد
و درمنزل سید آباد شهزاده کامران تمام سران و سرهنگان طوائف درانی را نزد خود خواسته امر بقتل وزير
فتح خان کرد تا دامن و دست همه مردم دراني بخون آلوده شده باپسران سردار پاینده خان متحد و هم داستان
نشو ند و همه سرداران اگر چه اکثر رضا نبودند لیکن بامر شهزاده در قتلش اقدام كرده هر يك ضربتی زده
هلاكش ساختند و این واقعه در سال ١٢٣٤ هزار و دو ویست و سی و چهار هجری بوقوع پیوسته در مزار
علی لالا رضی الدین علیه الرحمه مدفون كشت چنانچه شاعری تاريخ قتل او را بكشتن عدد ميم مهر که چهل است از عدد
مصرع اخیراین دو بیت نشان داده است


(۱۰۱)
(جلد اول) (ذکر وقائع عهد اعلحضرت شاه محمود) (سراج التواریخ)

پی تحریر تاریخ شهادت زقول هاتفم این گشت مشتق
سراز مهر خوشی گیرو میگو بسید آباد شد کشته بناحق
و هم مطابق این تاریخ در لوح مزارش در جنب مضجع علی لالا رضی الدین واقع غزنین منقر است
سال فوتش هاتفی غیبی بصد آه گفت شد بسان اب شهید اکبر آن والا مقام
آن امیر نادرو این نادره تاریخ او کس ندید و کس نگوید در جهان از خاص و عام

(ذکر مقابل شدن سردار دوست محمد خان)
(بالشکر شاه محمود و گریختن شاه محمود)

ذکر مقابله
سردار دوست
محمد خان
و گریختن شاه
محمود

پس از قتل وزیر کشور گشای ملک گیر سردار دوست محمد خان برادرش باد و هزار مرد تفنگ خوار وسه
هزار پیاده وسوار الوسی و چهار ضرب توپ از کابل بعزم مدافعه بیرون شده در قلعه قاضی سردار برگرفته استوار
نشست و سنگری در گذرگاه بند ر از غنده برافراخته دلیران جنك مستحکم ساخت و شاه محمود با شهزاده کامران
وسی هزار سواریکه همراه داشت در منزل میدان فرود آمده عبور را از گذرگاه مذکور دشوار دانسته روی
بر تافت و از راه آب بارك جانب قریه چهار آسیاب شتافته در آنجا عسکرگاه ساخته قراریافت و سردار دوست
محمد خان از مشاهده اینحال با ابطال رجال بعزم راه گیری از قلعه قاضی و سنگر از غنده روی استعجال جانب قریه
هندکی آورده سد راه شد و روز دیگر در تلال واقعه بین هندکی و چهار آسیاب جانبین صف آرا گشته آئین جنك
بیاراستند و در اثنای تکاپوی دلیران هردو سپاه و جان عماریه گزیدن مردان رزم خواه ايشيك آقاسي دلاور خان
الکوزائی بواسطه نفار خاطریکه از سؤ سلوك شهزاده کامران داشت روی اخلاص بسوی اردوی سردار دوست
محمد خان نهاده برکاب وی ملحق شد و هردو لشکر بدون محاربه روز را بسر برده شبانگاه هريك بعسکر گاه خویش
مقر جست و درین شب سردار دوست محمد خان تدبیر اندیشیده عطا محمد خان را که شاه محمود از قندهار باشهرزاده
جهانگیر مامور کابل نموده و سردار دوست محمد خانش کور کرده در حبس توقیف خود داشت نزد خویش خواسته گفت
که با بتان خویشتن راضی شود و با هر چه من میگویم بکوش دل بشنوی از متاع گران بهای زندگی نیکداشته اعتراف
کرد که هر امریکه خداوند کار بفرماید صواب است پس غلام را موری که در بین او و شاه محمود بود یکیش را ازوی
پرسیده بخط غلام احمد خان برادر خودش بکار فرمود که این راز هائیکه در میان است از در راستی خبرداده میشود
که قواد (۱) سپاه که باشاه همراه اند با سردار دوست محمد خان یکدل و یکجهت گشته بارسال رسائل و واسطه و وسائل (۱) مجازا
با هم قرار داده اند که شاه و شهزاده را در وقت اشتعال نائره قتال گرفته بدست وی بسته بسردار دوست محمد خان اقسران
سپارند و نامه را بمهر عطا محمد خان مختوم و برای شهزاده کامران مرسول داشت وقاصد در تاریکی شب راه بر گرفته
وقتی در نزد شهزاده رسید که برخوان نشسته و دست برای صرف طعام شسته بود نامه را بشهزاده داد و او گشوده
سراسر مطالعه کرده از خوف دست از طعام باز کشید و پدرش را نیز خبرداده سراسیمه سان بیرون از اینکه
کسی را آگاه کنند راه فرار جانب قندهار پیش گرفتند و اردوی ایشان بامدادان آگاه گشته بکمال بی نظامی
از عقب ایشان هزیمت هزیمت کرده در منزل شش گاو راه بدیشان نزديك كردند و شهزاده با پدرش خیال سواره
تعاقب سردار دوست محمد خان کرده بکریخت و تلفات توخی منان از رفتن بازنگشیده در انجا فرود آمدند و شنیدند
که سردار شیردل خان و پردل خان برادران سردار دوست محمد خان پس از توجه شاه و شهزاده جانب کابل قندهار را
متصرف گشته اند پس ناچار از قلات راه دهراود بر گرفته در انجا اقامت گزیدند تا که سردار کهندل خان باشهراده
ملك قاسم كه با حاجي فيروز الدين پدرش چنانچه از پیش ذکر شد و عیال واطفال از هرات بامر شاه محمود در کابل
فرستاده شده و از آنجا در قندهار جاداده شده بود بعزم استیصال ایشان از قندهار روی بسوی دهراود نهادند وشاه
محمود باشهراده کامران از توجه ایشان دهراود را نیز واگذاشته از راه فراز داخل هرات شده اقامه کردند وی
تردد بدا من حکومت آنجا بپچیدند و حاجی فیروز الدین که در قید شاه محمود فرصت یافته با پسر و عیال و اطفالش


(۱۰۲)
( جلد اول ) ( ذكر وقایع عهد اعلیحضرت شاه محمود ) ( سراج التواريخ )
از قندهار بیرون کشته روی التجا بجانب ایران نهاد و در مشهد مقدس رسیده از شهزاده حسنعلی میرزای شجاع
السلطنه والی آنجا كمال اعزاز واكرام واحترام یافت
ذکر مسخیر
نمودن سردار
دوست محمد
خان قندهار
را
( ذكر متصرف شدن سردار شیر دل خان )
( و کهندل خان و پر دلخان قندهار را )
مفصل این مجمل اینکه سرداران مذکوره که بعد از کور و نابینا شدن وزیر در قلعه ناد علی اقامت ورزیده
بودند و انتقام چشم برادر نامور را پیشنهاد خاطر داشتند و مترصدانه روز بسر می بردند تا که شاه محمود
نائب كل محمد جان فوفل زائی را بحکومت و حراست قندهار گذاشته خود با شهزاده کامران چنانچه آنهاد گزشت
راه کابل بر گرفت از عقب او سردار شیر دلخان و سردار کهندل خان و سردار پر دلخان با مردم طایفه بارك زائی
وغیره روی تسخیر بسوی قندهار نهادند و نائب كل محمد خان نخست متحصن شده بقلعه داری پرداخت و آخر الامر
ثبات در پای اقامه خودندیده از در غرامت بمصالحت پرداخته پیام داد که نامعلوم شدن فتح و شکست سردار دوست
محمد خان دست از تصرف شهر قندهار باز دارید تا اگر شاه محمود مغلوب کردد همانا شهر را بشما خواهم سپرد
والاً در مقابل بادشاهی تاب مقاومت نخواهید آورد و شهر را که بخون ریختن بسیار متصرف شوید هم انتزاع
خواهد فرمود پس صواب آنست که در نقد را برجنگ ترجیح داده آهنگ ستیز نمائید و ایشان ظاهراً پیام اور
از راه قبول جواب فرستاده باطناً بمضمون الحرب خدعة در پی کار قلعه کشائی افتاده او را بهمان پیام خودش
غافل ساخته نردبانها ترتیب دادند و شبی غفلة یورش برده نردبانها را برباره و بروج حصار نهاده دلیران را امر فراز شدن
کردند و اول کسیکه زبر حصار صعود کرده پای تصرف در اندرون شهر گذاشت میردادخان بن ملا بازار بارکزائی
بود بر شاه برج توبزائی عروج کرده در میان شهر فرود شد و دیگران از قفای او داخل شهر شده دست تاراج بمال
وتلف جان کسانیکه هوا خواه شاه محمود بوند کشودند و نائب کل محمد خان گریخته در عرض راه بمنزل
خورزانه به شاه محمود و شهزاده کامران رسیده ما جرا باز داشت و ایشان چنانچه گذشت از راه دره بوری
ودهه ونیزین و دهر اود و کندل کهندلان وغورات داخل هرات شدند وسردار شیر دلخان پس از نهب وغارت
قندهار وتصرف آن ديار هر كه را تسخير قلعه جلالق کردی بود بعطای خلعت و زر نقد ممتاز گردانیده
میردادخان را بمنصب ايشيك آقاسی گری سرافرازی داد و پشاور و دیرجات و کابل و قندهار بدون از هرات همه در تصرف
برادران وزیر فتح خان درآمده هر يك حاکم بلدى شد
ذكر معاهده
شاه شجاع
با میران سند
( ذكر معاهده شاه شجاع بامیران سند )
وشاه شجاع که از پشاور هزیمت یافته چنانچه مذكور شد در شکار پور رفت در احیان وقایع مزبوره طرح معاهده
با میران سند انداخته نخست بالجاون از نوکران خاص خویش از آب سند عبور کرده در خیر پور میر سهراب خان را
بديدو او مقدمش را گرامی داشته مراسم اعزاز و احترام بجای آورد و تحفه وهديه شایان از نقد وجنس پیش کشید
و شاه شجاع او را بتکلیف اطاعت و معاونت نموده وی اعتراف کرده قرارداد که هر امری را که میران حیدر آباد
بپذیرند و بعهده گیرند او نیز بر طبق آنها طریق اخلاص سپارد وشاه او را بامیدران و منسوبانش بعطای خلع شاهانه
واسپها و تفنگ ها و شمشیرهای ایرانی نوازش فرموده بعزم حیدر آباد از دریا گذشته فرود آمد و میران حیدر آباد که
پیش از ورود شاه از قصدش آگاه نبودند متحیر کشته از راه مهمانی علوفه و آذوقه همدست پسر میرغلام علی خان
فرستاده پیام دادند که میر کرم علی خان و میر مراد علیخان التماس شرفیابی حضور را دارند و مترصد اجازتند و شاه
فرستاده ایشانرا نيك نواخته فردای آنروز را وعده ملاقات گذاشت چنانچه ایشان بر طبق وعده شاه سعادت اندوز


(۱۰۳)
( جلد اول ) ( ذکر فتور و انقلاب عهد شاه محمود ) ( سراج التواریخ )
حضور شاهی شده مبلغ پچصد دانه اشرفی و بیست هزار روپیه نقد از حضور گذارانیده خلعت عزت یافتند و ابراز مطلب
و بیان راز را بملاقات دویم مدعا گذاشته مرخص گردیدند و انگاه که فینتیاب ملاقات دویم شدند التماس انعقاد عهدنامه
مکتوبه بخاطر شاهی نموده شاه نظر بكشتار صداقت آثار ایشان نوازش و رخصت فرموده وعده فردا داد و روز دیگر
همه امیران سند شرف بار یافته مخاطب شدند که موکب همایون با وجود طغیان آب و شدت تپش آفتاب عازم انجملکت
گردیده محض آنست که شما در اطاعت و انقیاد امر پادشاهی متحد شده باتفاق از راه وفاق عهد نامه بکار داده بکار
کنان ماسپارید که طریق خدمت و راستی بر گرفته از شاه محمود و سردار محمد عظیم خان و غیره پسران سردار
پاینده خان مرحو ماسترداد جوئید و ایشان جواب شاه را معطل بصلاح و صوابدید خوانین بلوچ که گذاشته معاودت
کردند و آنان را دیده متفق الحکام شده حاضر بار آمدند و بعرض رسانیدند که از دل و جان عهد در میان نهاده
طریق خدمت و اطاعت می پوئیم و جزاز امرو نهی پادشاهی چیزی نمیجوئیم و مطابق این اظهار عهدنامه بحاشیه قرآن
مجید نوشته مؤکد بمخدرات انبياء و اولیا و عمل مرتاض وغيره العياذنا عشر وحضرت عباس داشته بخاتم بر نهاده
بشاه دادند که اگر شاه محمود و سردار محمد عظیم خان و برادرانش عزم تسخیر سند و شکارپور کنند ایشان
و مردم بلوچ بمدافعه بر خواسته از مال و جان مضایقه نکنند و هم اگر شاه بعزم تسخیر و استرداد قندهار را دیر گیرد
از دادن زر و فرستادن لشکر دریغ نمایند و سه دیگر دره تازی خمارا بدست آورده سپردکار کنان پادشاهی کنند
و هم در وقت تشریف فرما شدن سر اوقات حرم محترم شاهی بقدر استعداد تحفه و هدیه پیش کنند و در ازای
شروط مذکوره التماس کردند که هروقت از یکه سلطنت موروثی بتصرف بندگان شاهی درآید مالیات محالات
سند و شکار پورازان ایشان بوده از جانب کار کنان دولت مرفوع القلم باشند و شاه این مسؤل ایشانرا بسمع قبول اصغا
فرموده رقمی عنایت نمود و پس از انقطاع مکالمه و انعقاد معاهده طلا و نقره مسکوکه بسیار و اقمشه نفیسه ابریشین و پشمین
وزری و دوربین و ساعت و ظروف بلورین و امتعه چین و اسلحه آلات مرصع و مضاعف و وظائف مذهب و دو زنخیر پیل
و خیمه ها و فروش و دو ضرب توپ جلوی یعنی لمپیس و غیره اشیاء پیش کشیده مورد تفقد (۱) شاهانه شدند بعد صاحب
کاران ایشان را با میر اسمعیل خان بملازمت رکاب شاهی تعیین کرده رخصت مساکن خویش شدند که بشکارپور
رهسپر خدمت شاه باشند و شاه بعد از معاودت میران با میر اسمعیل خان متوجه چای شکارپور گردیده در عرض راه
میرسهر راب خان نیز بفیض رکاب بوسه رسیده سر عهد نامۀ دیگران مهر اعتراف بنهاده متعهد گشت و شاه وارد شکارپور شده
رحل اقامت انداخت
(۱) تفقد
مجازاً بمعنى
دلدوئی
ومهربانی
و غمخواری
« ذکر توجه سردار محمد عظیم خان »
ذکر توجه
سردار محمد
عظیم خان
جانب سند
( جانب سند بالتماس میران بعهد نقضانى آنجا )
چون تمام مملکت افغانستان بدون از هرات در تصرف برادران وزیر فتح خان در آمد سردار محمد عظیم خان
که پس از وزیر رکن اشد دیگران بود حکومت کشمیر و پشاور را بدوتن از برادرانش مفوض داشته شهزاده
ایوب را که سیاه شاهی برداشته بود با خود در کابل آورده محبوس کرده شهزاده محمد اسمعیل پسرش را بقتل
رسانید و سردار دوست محمد خان را بپساونیم که شاه محمود را هزیمت داده کابل را متصرف شده بود
بحکومت غزنین و عطای توپ زبر زنک امتیاز داد و مقارن اینحال مكتوبات میران سند بسردار محمد عظیم خان
رسیده دعوت سندش نمودند بباعث اینکه شاه شجاع بعد از معاهده کردن با میران آنجا بسال ۱۲۲۵ هزار و
دو یست و سی و پنج هجری با تمام در شکار پور بسر برده در هنگام توقفش پنجهزار سوار و اندکی از پیاده در تحت
رایت خود قرار داده با دو ضرب توپ اراده استرداد افغانستان نمود و هنوز براه نیفتاده مشغول سامان سفر بود
که انقلاب و اضطراب از دزدان در محال سند رخ نموده مستحفظین انگلیس از جایکه اقامه داشت بنام دفع شورش
دزدان بالشکر داخل ولایت سند شد و درین وقت میران سند این جم از مردم بلوچ را بدفع دزدان بلوچ کشته بودند
که لشکر انگلیس بانهاد ملک ایشان کردیده از انجمن در اضطراب افتادند و میر اسمعیل خان را بسبیل وکالت نزد مستر


(١٠٤)
(جلد اول) (ذکر تیتور وانقلاب عهد شاه محمود) (سراج التواريخ)
افشین فرستاده پیام دادند که مراجعت نموده بهانه قطع دزد مدخلت در ولایت نکند و نیز ورود انگلیس از سو
مظنه نسبت به شاه شجاع کرده داسنایها راندند و آخر الامر رأی ایشان بدان قرار گرفته گفتند که شاه سالیانه
يك لك وسى هزار روپيه از مالیات سند گرفته صرف مؤنه خود نماید و بدان قناعت ورزيده محتمل كه با دولت
انگلیس در ساخته قرار داده باشد که مطلقا به مملکت سند را متملك و متصرف شوند و مآل الدلیل وزیران سنده ایس باین
اندیشها نقض عهد کرده قاصد و نامه بدانچه اشارت رفت نزد سردار محمد عظیم خان فرستاده بسندش دعوت
کردند که اگر بسرعت باد و شتاب سحاب مرحلة پیمای دیار سند نشوید هر آینه بواسطه شاه شجاع همه مملکت
بتصرف دولت انگلیس خواهد رفت و او با سردار دوست محمد خان ولشکر شایان از کابل براه قندهار عازم
رفتن سند گرد و سردار امیر محمد خان برادر اعیانی سردار دوست محمد خان را بجای او قائم مقام حکومت
غزنین ساخته و از قندهار شد وسعاه در انجا درنگ کرده بعد در سال ١٢٣٦ هزارو دوصدو سی و شش هجری
بامر دار شیر دلخان برادر دیگر خویش از طریق دره بولان راه سند پیش گرفت و ازین راه سردار شیردلخان
را براه دره مستنك جهت استمالت مردم بلوچة که سر از حبیب تمرد کشیده بودند گسیل کرد و مردم بلوچ دره
مذکوره را از چوب و خاك وسنك مسدود نموده باجوج صفت در عقب آن سد سدید جای گزیده بودند که سردار
شیردل خان از گردراه در رسیده لشکر را از دو طرف دره امر بالا شدن کرد و خود بادسته از نوکران خاصش
برقبضة جبل فراز و جنگ را آغاز کرد و به يك حمله مردم بلوچ منهزم گشته سنگر را از دست دادند و سردار
شیر دلخان بسیاری از ایشان را کشته و گوشهای بسزا داده راه شکارپور بر گرفته رکاب سردار محمد عظیم خان
پیوست و میران سند از وصول لشکر سردار محمد عظیم خان خبر یافته در بلوچستان با افواج خودها از حیدر آباد
بعزم استقبال بیرون شدند وازنهر سند عبور کرده در قصبه لارکانه درنگ کردند ومیر سهراب خان نیز با جمعیتی
بدیشان ملحق گشت و همگنان در ظاهر با شاه شجاع محملان و در باطن با سردار محمد عظیم خان همداستان
بوده قاصد و نامه يك بديگر میفرستادند تا که سردار محمد عظیم خان داخل محال کچی شد شاه شجاع نیز از
شکار پور بقصد مدافعه خیمه بیرون زد و از حرکت موکب شاهی مردم اطراف و نواحی آگاهی یافته همه
روزه دسته وبیست نفر از سپاه سردار محمد عظیم خان روبرتافته جانب شاه میشتافتند واز قضی سردار محمد عظیم
خان راه شکارپور را فرو گذاشته روی بسوی لارکانه که محل اجتماع سندیان بود نهاد که مبادا لشکریانش هم
پاشد و با جانب شاه شجاع شتابند و شاه نیز از توجه سردار محمد عظیم خان بجانب لارکانه خبر یافته بدانمو
حرکت کرده بفاصله بیست کروه از لارکانه فرود آمد و درینجا نیز دسته دسته از سواران سردار محمد عظیم
خان باردوی شاهی ملحق میشدند ومیر میران سند از استغنا وعدم اعتنای سردار که جانب ایشان نگاه
نمیکرد از وی سرگران ودل گران شده میرهای خود را همدست شخص امیسی نزد شاه شجاع فرستاده
پیام دادند که راه آمدن ما بسوی شاه مسدود است و بدین معنی شاهد مدعا از چشم تمنا مفقود بنابراین میباید که
که فردا خودرا بلشکرگاه سردار محمد عظیم خان رسانیده ما چاکران را در خدمت خویش همنان دانند و شاه
این پیام سندیان را مفتاح فتح غیبی دانسته بانوار وشب گذراد نور دیده بامداد بلشکرگاه مردم بلوچة رسید
وسردار محمد عظیم خان از خلاف کاری سندیان هراسناك شده محالة حبیب الله خان پسر و نواب عبدالجبار خان
برادر خود را از راه معذرت نزد میران سند فرستاده پیام داد که هر امری که پسند خاطر نهاست مرا نیز همان
مدعا است چه بانفاس شما زر بسیار صرف کرده و از دادند یار شدم و ریه از خود چیزی در خاطر نداشتم بدون
اینکه ثواب راه خدا حاصل نمایم و دست تصرف انگلیس را از ملك مسلمانان کوتاه سازم دیگر امری پیشنهاد ضمیر
نداشته و ندارم حالا که دو دل ودوزبان شده اید اختیار دارید که رعایت عهد خود مارا نموده حاتم مینمائید
و یا دست بسته بشاهم میسپارید وسندیان ازین پیام سردار محمد عظیم خان ولی محمد نامی را نزد شاه شجاع فرستاده
آگهی دادند که اکنون که پسر وبرادر سردار محمدعظیم خان نزد ما آمده وچنین پیام آورده اند جوابش را
باستصواب رای والا گذاشته استشاره میجوئیم که بچه طریق با او مواضعه نهیم و شاه که از مناقشت عهدو مناقشت


( ۲۰۶ )
( جلد اول ) ( ذكر قنوت وانقلاب عهد شاه محمود ) ( سراج التواريخ )
سندیان آگاه بود فرستاده ایشان را بدون جواب رخصت مراجعت داد و روز دیگر باز فرستادهٔ مذکور حاضر
حضور شاه شده از زبان سندیان بعرض رسانید که از سگ بلوچی که بگردن ما افتاده است ملتمس آنیم که شاه
چندی در موضع درازه واقع کنار دریای سند توقف فرمایند تا سردار محمد عظیم خان را عذر خواسته بجانب
افغانستان مراجعت دهیم بشریعت عقل پسندیده خواهد بود که بعد از ان شاه وارد شکار پور شده استراحت گزین
گردند و باجرای امور مكنونهٔ ضمیر بوجه خاطر خواه پردازند وشاه بپیام ایشان التفات نكرده بطرف حیدری
آن مردم راه نجات خویش پیش گرفته روی بسوی کوهپایه آورد و آنگاه که از آب سند عبور کرد میران سند
از مراجعتش آگاه شده چند هزار روپیه هدیه بتشخصی نزد شاه فرستاده پیام دادند که کوت سبز دل را که محصولش
بايك كرور روپیه میشود برسم پیش کش بشاه میسپاریم که در انجا فرود آمده اقامه گزیند و در وقت فرصت بمحلیکه از صرف
كردن شكار پور برآمده حسب المرام آن مقام را از ما بخواهند و شاه پیام ایشان را از راه کذب وتدلیس دانسته
بگوش قبول جای نداد و از انجا بعزم لود هیانه راه بر گرفته چون وارد چیلیسر شد راجپوت آنجا مقدم شاهی را
گرامی داشته در اعزاز واكرام و پیش کش مضائقه رو انداشته مورد عطای خلعت وانعام بك زنجیر پیل گشت
واز انجا حرکت کرده انگاه كه وارد بوکران شد در روز برای وصول عفت ماندگان در نگ فرمود و راجهٔ آنجا
اعتنا بشاه نکرده بلكه در شب دزد کاشته دو سر اسپ از اسپان شاهی بدزدید و بعد از چندی از راه طاغیت پس
فرستاد و در منزل جود پور راجهٔ آنجا شیوهٔ آدمیت بتقدیم رسانیده از انجا راه مزار فیض آثار خواجه معین
الدين چشتی رخ بر گرفته وارد اجمير شريف كشت و فیضیاب زیارت آن مضجع سعادت مآب گردیده هزار روپیه
برسم خیرات بخادمان آن عتبهٔ علیا عنایت کرد واز انجا راه جیندنگر اسپ رانده از راجهٔ آنجا اعزاز واکرام
دیده چون بخاصهٔ شش گروهی شاهجهان آباد رسید چندی مكث كرده اكبر پادشاه دهلی ورودش را گرامی
داشته بنيك اعزاز واحترام كرد واز انجا يك عنايت طى طريق نموده بلود هیانه رسید رحل اقامت
چند ساله انداخت وسردار محمد عظیم خان از سكنه سند رانده متعاقب سردار پر دل خان
برادرش را بحکومت آنجا كاشته بپایت مراجعت بپایتخت وسردار شیردل خانرا همچنان که بود بپالت قندهار
كگذاشته با سردار دوست محمد خان راه کابل برداشت و داخل کابل شده بحکومت مستقل پرداخت ولشكر انكليس
که ببهانهٔ دفع دزدان داخل سند شده بود باز گشت وهمدرین اوان شهزاده حسن میرزای شجاع السلطنه ذکر توجه
که از مشهد مقدس بعزم کوشمال خوانین خراسان که از راه تمرد سر برداشته بودند بیرون شد و همه جا کار را شهزاده حسن
راست کرده چون وارد تربت حیدری شد میرزا عبدالوهاب خان معتمدالدوله با ترش خودش از نزد شجاع السلطنه علی میرزا
مأمور گشت كه بنیاد خان هزاره را که بمحاصرهٔ قلعهٔ نو اشتغال داشت از راه اطاعت دراو آرد و بنیاد خان از بجانب هرات
رسیدن معتمد الدوله بگردش دست از محاصرهٔ قلعهٔ تو برداشت اما نزد شهزاده نرفته بقلعهٔ کاریز باخرد در آمد و مراجعتش
و شهزاده با سه هزار مرد نبرد بعزم استیصال او جانب كاريز راه بر گرفته روز جمعه بیست و چهارم ماه رمضان سال از میان هرات
١٢٣٦ هزار و دو صد و سی وشش با بنیاد خان هزاره که با سواره و پیادهٔ جمشیدی وهزاره وفیروز كوهی از راه
محاربه پیش رفت از بامداد تانصف روز باهم نبرد کرده بنیاد خان هزیمت یافت و شهزاده از عقب او تا کوهسان
تاخته وی در انجا نيز درنك نتوانسته در میان مردم جمشیدی در آمد و شهزاده مال ومنال او را متصرف شده
اسیران مردم این را که بدست او در کوهسان بودند رهانیده ابراهيم خان هزاره راه بحكومت قلعة نو وباخرز
تعیین کرده راه هرات پیش گرفت و چون در منزل برتی فرود آمد شاه محمود کس فرستاده از مداخلت هراتش
ممانعت کرد و شهزاده میرزا موسی گیلانی را برسالت نزد شاه محمود فرستاده محبت بخاه هزار روپیه از درك
ماليات هرات كه حاجی فیروزالدین برذمه گرفته بود باصد طاقه شال کشمیری برسم هدیه از شاه محمود که هنوز
نام سلطنت داشت بر گرفته نزد شهزاده برد و شهزاده بهمین قدر اکتفا کرده از منزل برتی جانب مشهد
مراجعت كرد


(١٠٦)
(جلد اول) (ذکر وقایع و انقلاب عهد شاه محمود) (سراج التواریخ)

ذکر فوت سردار محمد عظیم خان
ووقایعیکه بعد ازوی بصدور پیوست

در سال ١٢٣٨ هزار و دویست وسی و هشت هجری بعد از انکه سردار شیردل خان لشکر جانب هرات
کشیده شاه محمود را بمحاصره انداخت آخر الامر ازسبب واقعه هایه که ذکر میشود بی نیل مرام مراجعت کرد
سردار محمد عظیم خانرا در عمرسی و هشت سالکی ایام حکومت وملك کیری سپری شده در جنب شرقی مزار عاشقان
و عارفان کابل مدفون کردیده دو زیر پرده تیره تراب متواری کشت و این بیت تاریخ وفات او در لوح مزارش منقر است
چو پرسند از سال فوتش بکو مخلد برین از دش جای داد ۱۲۳۸
و پس ازوی سردار حبیب الله خان پسرش بجای پدر بمسند حکومت کابل قرار یافت و سردار دوست محمد خان
که بعد از مراجعت قندهار باسردار محمد عظیم خان چنانچه از پیش رقم کشت از نزد سردار مر حوم مذ کور
بحکومت کوهستان کابل مامور شده در انجابود که این مراد بائد حال سردار محمد عظیم خان کردیده او از کوهستان
بعزم عیادت راه کابل برکرفت و در مزار سید مهدی رسیده از فوت برادرش آکاه کشته از راه افشار نانك چی
بتعزیتی نز دسردار امیر محمد خان که بعوض وی حکومت انجاداشت رفت و از انجا ترتیب لشکر کرده بقصد تصرف کابل
راه برداشت و سردار حبیب الله خان بمدافعه برخو استه در موضع سید الله باهم دو چار شده غالب آمد و سردار دوست
محمد خان هزیمت یافته بغزنین باز کشت و دوبار سامان تسخیر کابل ساز کرده روی بسوی منزل مقصود نهاد و در موضع
قریه آغه معروف بقرغه تلاقی فریقین رخ داده سردار حبیب الله خان مغلوب کشت و شهر کابل بتصرف سردار دوست
محمد خان در آمد ومقارن اینحال سردار شیردل خان که هرات را در محاصره داشت از شنیدن حوادث مذ کوره دست
از تسخیر و محاصره هرات بازداشت و باندیشه اینکه بحصه هزاره و براه غلج در خزانه کابل موجود بود وهم سردار حبیب
الله خان خط دماغ داشت از هرات راه کابل برداشت که مبادا مبالغ مذ کوره بهدر رودو سردار مهر دل خان را از
راه میمند شتاب پیشتر از خود روانه کابل کرد که تا رسیدن وی مواظب و محافظ احو ال سردار حبیب الله خان بوده
نکذارد که وجوه خزانه را رایکان تلف کند و خود از راه قندهار در حرکت شد و وارد ان دیار کشته پس از سامان
اسباب سفر و تهیه لشکر راه منزل مقصود برکرفت و دیکر برادرانش از توجه او بجانب کابل خبریافته بروی رشك برده
باهم کشتند که این خزانه برای آنست که سردار حبیب الله خان را عزل کرده خودش مستقر مسند ایالت شود
و چون کابل را بقرار که مرقوم شد سردار دوست محمد خان متصرف کردیده بود دیگرانی که در اطراف مشغول
حکومت بودند روی بکابل نهادند واز جمله سردار عطا محمد خان از پیشاور سردار یار محمد خان و سردار سلطان محمد خان
با باالشکر روانه کابل کرد و همکان ظاهراً بمعاونت سردار حبیب الله خان و باطناً بطمع زر اندوخته سردار محمد عظیم
خان مرحوم در کابل انجمن شدند و با سردار دوست محمد خان که قبل ازهمه کابل را متصرف شده بود همدست
و همداستان کشته در باب توجه سردار شیردل خان سخنها رانده دلیلهای میآوردند تا که سردار یار محمد خان و سردار
سلطان محمدخان باسردار حبیب الله خان ساختند و همعنان کردیده نیز اینرا موکول برای صواب نیمای سردار
دوست محمد خان کردند آنکاه قرار دادند که با سردار شیردل خان از در مخالفت بستیزند چنانچه سردار دوست
محمدخان و همه برادرانش که در کابل بودند باسردار زادها و کابلی از شهر بیرون شده در حدود چهاردهی سرراه
برسردار شیردل خان ثبات کرفتند و سردار شیردل خان که از قندهار روی بسوی کابل نهاده بود وارد قلعه قاضی شده
راه خود را مسدود دیده جانب قلعه فاضل بیک معطوف عنان کرد که از راه قریه افشار نانك چی داخل کابل شود و سردار
دوست محمد خان نیز عزم راه کیری روی بدانوی نهاده در دشت ما بین قلعه قاضی و قلعه فاضل بيك با هم تلاقی کشته جنك
در پیوست و پس از کشش و کوشش بسیار سردار دوست محمد خان و دیگر برادرانش که با او همراه بودند مغلوب کشته بکابل
در آمدند وسردار شیردل خان مظفر و منصور بقلعه فاضل بيك فرود آمده روز دیگر از راه قریه افشار کوچ داده
در حدو د قریه نانك چی باز نائره حزب شعله ور شده سردار شیردل خان غالب آمد و اسپر انده در قریه پوستین دوزها لشکر کاه
ساخت وسردار دوست محمد خان جانب شرقی شهر کابل را که طرف عسکرکاه خصم بود از مرادخانی تا دروازه لاهوری


(۱۰۷)
(جلد اول) (ذکر وفاته وانقلاب عهد شاه محمود) (سراج التواريخ)
از هجوم قزلباش وكابلی یافت بعمارات شهر استحکام داد و سردار شیردل خان از استواری اعداد دلیران
جنگ تعزف شهر را دشوار دیده از موضع چشمتین روزها بر خوانند رو بجانب بالا حصار نهاد ولشکر
خویش را از رو دیوار بالاحصار و کنار جن قلعه هوشمند خان دور داده از دروازه خونی داخل بالاحصار
شد و بتوسط مردم بالاحصاری که در را بروی او گشودند سردار حبیب الله خان را گرفته محبوس کرد
وسردار دوست محمد خان باتفاق دیگر برادران کوی وبرزن شهر وکوه شبر دروازه را با برج عقابین معروف
ببرج يك لاغو استحکام داده مدتی شب و روز را بجنگ خنك وسر بردند تا که کار مقابله بطول انجامیده علوفه
و اسباب جانین که یکی از دست دیگری متحین و در محاصره بودند تمام گشت اینکه تبة صريحان را حربگاه قرار داده
طرفین از دیر و بالا حصار با همك جنك بزد وپل مدفون پر شدند با همکه غالب آید دیگران اطاعت او نماید چنانچه
باهم در آویخته خونها ریختند شب واصل محمد خان میر آخور از نوکران معتمد سردار شیر دل خان بضرب شمشیر
سردار سلطان محمد خان از پای در آمد و اسب سواری سردار مهر دل خان زخمدار گشته را گش بزمین پیاده مانده
دستگیر شد و روز را هر دو جانب بقتال و جدال به سر رسانیده شب هنگام هريك بمقام خویش در آمدند وسحرگاه
این شب سردار شیر دل خان پایکسواران راه دور بینی و عاقبت اندیشی بعزم صلح در خانه نواب عبدالجبار خان که
بسرو سال بزرگ از دیگر برادران بودند آمد واو را واسطه مصالحه ساخته دیگر برادران را نیز در خانه او فراهم
کرد و انجمن صلح بآراسته شده هنوز شکوه از یکدیگر درمیان و سخن کله برزبان بود که سردار شیردل خان
ایندوبیت را بت و انده اظهار بشری کرد .
ما پنج برادران که از يك پشتم در دشت تیشه همچو پنج انگشتم
چون فرد شویم در نظرها علمیم چون جمع شويم بردهانها مشتم
و این دوبیت را بنابران برخواند که او با کهندل خان و پردل خان و رحمدل خان و مهردل خان پسران سردار
پاینده خان مرحوم از يك در بودند اشعارش را بدیگر برادران باز داشت خلاصه از اقبالیکه هریک را همه ایشان بود
کار مقاتله برا مصالحه انجام و قرار دادند که سردار شیر دل خان را بزرگ خودها دانسته بمشاوره وصوابدید
همدیگر همامور را فیصله نمایند واز در نفاق باهم نکرابند ومتفق بوده خلاف رای هريك که اصوب باشد طریقی
نه پیمایند و بنابرانکه سردار دوست محمد خان چنانچه رقم گشت با سردار حبیب الله خان دوست مرئیه محاربه کرده
کابل را بخانه متصرف شده بود خواهر او را بسردار محمد اکبر خان بن سردار دوست محمد خان و خواهر محمد
اکبر خان را بسردار سلطان احمد خان بن سردار محمد عظم خان مرحوم برای رفع کدورت برسم زناشوئی عقد
مناکحت بستند ورشته عهد انعقاد داده از در اتفاق بامور مهمه پرداختند .
ذکر جور
و ستم خدای
نظر خان و
غیاث الدین
خان بر مردم
کابل
ذکر جور وستم خدای نظر خان
( وغیاث الدین خان بر مردم کابل )
پس از توثیق رشته ميثاق و قطنبه نائره مقساله سردار شير دل خان خدای نظر خان قوم سهنك
غلجائی خاوی خود را با غیاث الدیخان آخوند زاده الکوزائی باسم نیابت خویش بدریافت و تحصیل
نقد و جنس تلف شده سردار محمد عظیم خان معهود مأمور نموده تاكيد فرمود که بدون سند
وثبوت چیزی و پشیزی از کسی نستانند اما آن دوتن که ثمره شجره جور وستم بودند ابواب یخسایی را بروی
مردم کابل باز و دست تعدی بگرفتن مال و منال ایشان دراز کردند و متاع هر که را فی الجمله هستی داشت بمصادره
اخذ و قبض کردند و از تعدی مردم کابل از سردار شیر دل خان آزرده دل و رنجیده خاطر شده در مجالس و محافل
از حیف و میل اوباعم سخنان رانده ستمکاریش برخواندند تا که رفته رفته آهنگ شورش و بلوادر افواه انداختند
و سردار شیر دل خان از ماجرا آگاه گشته خودرا متغافل زده ناشنیده انگاشت زیرا که باز برس نکرد وعلاوه بر آنکه
می بایست مرهم گذار جراحات قلوب ستم دیدگان شود عزم زجر وتوبیخ نمود اما سردار یار محمد خان او را مانع آمده


( ١٠٦ )
( جلد اول ) ( ذکر فتور وانقلاب بعهد شاه محمود ) ( سراج التواريخ )
الی قصدی بکه داشت بازداشت و بقلعه باز دیام مردم کابل وقلت ادوات حرب ومعال بوقت فرصت و حصول قوت
و قدرت گذاشت و باینصواب آری همه برادران سردار دوست محمد خان در کوهستان کابل و سردار امیر محمد خان
بغزنین و نواب عبدالجبار خان در لغمان و نواب محمد زمان در جلال آباد وسردار عطا محمد خان و نواب اسد خان
و سردار رحمدل خان هم چنان بکار بودند در پشاور ودیر جات وسندها مور ایالت و حکومت گشتند و هر کدام را بمقام
حکومت خویش برگرفته رفتند
ذکر مراجعت
سردار شیردل
خان وفوت
سردار عطا
محمد خان
( ذکر مراجعت سردار شیر دل خان )
( جانب قندهار وفوت سردار عطا محمد خان )
پس از مأمور شدن سرداران مذکور بحکومت ولایات مزبوره سردار شیردل خان خیر مراجعت خودرا جانب قندهار
حصم ساخته مردم کابل ازین سخن شاد خاطر گشتند و خودرا ازین از معاودت او مأمون تصور کرده از هنیم بکه داشتند
باز ماندند و سردار شیردل خان در اوائل سال ۱۲۳۹ هزار و دوصد و سی ونه هجری سردار یار محمد خان را که از دیگر برادران
بنسبت بوی میل خاطر داشت بحکومت کابل گذاشت ولوای باز گشت جانب قندهار افراشته از کابل برفت و پس ازوی
سردار یار محمد خان از مکتوب سردار عطا محمد خان که از پشاور فرستاده و نوشته بود که از عود جراحتیکه در محاربه
موضع بده بیران لشکریان شاه شجاع یافته بود عوادش با عضاء زید ریخته احوال او دگر گونست راه پشاور بر گرفته
سردار سلطان محمد خان را بجای خویش بحکومت کابل گذاشت و انگاه که وارد پشاور شده هر چند بمعالجه و مداوا
کوشش نمود چون اجل موعود او بسر رسیده بود بهتری در ناصیه حال وی مشاهده نکرد تا که در غره مهریه
سال کیمه الیه ۱۲۳۹ هزار و دویست و سی و نه هجری بدرود جهان فانی کرده در مزار حضرت شیخ حبیب واقع جنب شهر
ذکر شورش
سندیان وفوت
سردار شیر
دلخان
پشاور مدفون شده سردار یار محمد خان بمسند حکومت پشاور نشست
( ذکر شورش مردم سند وفوت سردار شیردل خان )
در اواخر سال ۱۲٤۱ هزار و دویست و چهل ويك هجری میران سند سر از جیب تمرد کشیده رایت خلاف بر افراشتند
ولشکر انبو هی از هر گروه فراهم آمده بسردار رحمدلخان حاکم آنجا بشوریدند و سردار شیر دل خان خبر یافته
باهنگ تنبیه و تهدید آنها از قندهار بالشکر بسیار روی بدان دیار نهاد و سردار رحمدل خان از اردحام سندیان
انتی زانی يك
شعبه از شعب
بار کزائی
میباشد
هم بيمناك کردیده نایب سلطان خان بن الم داد خان انکی زائی ( ۱ ) رابه‌نیابت خویش گذاشته راه قند هار پیش
گرفت که از سردار شیردل خان لشکری بمعاونت برگیرد و در عرض راه منزل ذنا کرد شرف ملاقات او که
رهسپر مملکت سند شده بود رسیده مورد عتاب گشت که چرا ولایت را گذاشته اقامت و ثبات نورزیدی و او
معذرت نموده چون کار از دست و تیر از شست رفته بود سردار شیردل خان خشم خود را فرو خورده با هم وارد
منزل مذکور شدند و از قضای مبرم الهی در ین منزل تب شدیدی بسردار شیردل خان عارض گشته او رابآن تب دار
در قندهار مراجعت داده در روز جمعه بیست و پنجم محرم سنه هزار و دوصد و چهل و دوی هجری بسن چهل و يك
سالکی ایام عمرش سپری شده در مزار حضرت جی صاحب واقع قرب شاه برج دروازه بردرانی شهر احمد شاهی
مدفون گردید و از فوت او کشتی مراد سندیان بساحل نجات رسیده نایب سلطان خان را نیز از ملك سند بيرون
ذکر متصرف
شدن سردار
دوست محمد
خان کابل را
کشیدند
( ذکر متصرف شدن سردار دوست محمد خان کابل را )
پس از فوت سردار محمد عظیم خان و رفتن سردار یار محمد خان در پشاور چنانچه رقم گشت سردار دوست
محمد خان که بحکومت کوهستان کابل اقامت داشت و از ستم خدای نظر خان در نجید کی خاطر مردم کابل آگاه بود
باندیشه انکه مردم مذکو ر مبادا از شنیدن خبر فوت سردار شیردل خان فتنه بر انگیزند و از در دیکه بدل دارند با سردار
سلطان محمدخان بستیژند از کوهستان روی بسوی کابل نهاد وسردار سلطان محمد خان از آمدن او جانب کابل رشك
برد بالشکر بمدافعه و ممانعت وی برخواست و سردار دوست محمد خان ازین راه خلاف پیمودن او بر آشفته اول مردم


(۱۰۹)
(جلد اول)
(ذكر فتور و انقلاب عهد شاه محمود)
(سراج التواريخ)

قزلباشیة کابل را با خود یار ساخته بعد بمعاونت آنان و مردم کوهستانی که همراه داشت بمقابله پرداخت و بقهر
و غلبه داخل کابل شد و با وجود مخالفت سردار سلطان محمد خان بعد از متصرف شدن کابل از راه پرداری او را
پیش خوانده نوازش نمود و گفت با هم بکار حکومت کابل ناظم و نسق داده بوضع برادرانه زیست میکنیم واو چون
خود را گرفتار میدید اینوقت سخن سردار دوست محمد خان را بگوش قبول شنیده وقتیکه فرصت یافت فراراً
در پشاور نزد سردار یار محمد خان شتافت چنانچه بیاید.

ذكر فتنة سيد احمد ومولوى اسمعيل هندى

مقارن اینحال سید احمد نامی که در کشور هند بسلك سوارة نظام دولت انگلیس ملازمت داشت
و چندی پیشتر ازین هنگام مولوی اسمعیل نامی با چند تن دیگر از علمای دهلی او را بمهدی موعود
خوانده حشر واژد هام بنامش فراهم کردند و کار گذاران دولت انگلیس از بیم آنکه هم عایری جمع شده
مبادا شورشی در ممالك حادث گفته تشویشی بدولت روی دهد مریوین را اخراج الملك نمودند
و ایشان از راه بحر جانب مكة معظمه رهسپر گردیدند و بعد از ادای مناسك حج از راه مسقط (۱)
و بلوچستان وارد قند هار شدند و از انجا درین اوقات که اشارت رفت بکابل آمده در باغ سردار سلطان احمد خان
بن سردار محمد عظیم خان از جانب ایالت مسكن برای ایشان معین گشت و سردار دوست محمد خان باسردار سلطان
محمد خان بواسطه نام سیادت و فضیلت علم مقدم هر دو تن را گرامی داشته بغایت احترام کردند و ایشان در ایام توقف هر دو
سردار را بجهاد سکهانی که پنجاب و کشمیر را متصرف شده بودند تحریض و ترغیب زیاد نموده بزمزام فاتر شکنند باعث
آن بود که هر دو سرداران قوت مقابله با سنگهان را نداشتند چرا که نودولت بودند هر گاه این خیال را میکردند
البته ضرورتاً غیر از شکست و بگشتن دادن مسلمانها دیگری ثمره حاصل نمی کردند پس ناچار از کابل بی نیل مقصود
در پشاور رفته سردار یار محمد خان را توجه بجهاد کرده و مردم سوات و قبائل یوسف زائی وخنك و مهمند و متوطنین
کوهات و دیرجك را با مرسردار مذکور بنام غزاو جهاد سکهان گرد آوردند و با هری سنگه سپهسالار رنجیت
سنگه طرح مقاتله انداخته در وقت تسویه صفوف سید احمد برشت پیل نشته هر دم بآوای آوا با بخیر بحکم بدت
و هر که از پای بستی بپاش سواله میگرد میافت که چون پشت بجهاد دادن حرام است پاهای پیل را می بندم تا اگر انکساری
بلشکر اسلام روی دهد از هو اجس نفسانی و وساوس شیطانی که نادم مرگ دامن گیر ضمیر انسانی اند رو بگریز
نهم و ازین گفتار او زیاده نزول بجنگ دادند تا که بازار قتال رواج گرفته بنابع جدال بکار افتاد و هنو ز غالب از مغلوب امتیاز
نیافته بود که سیدمذکور خود را از زیر پیل برزمین انداخته بزمار یلی که از یکی از همراهانش بود سوار و رو بفرار شده
در کوهات رفت و ازین کاراو هزيمت بلشکر اسلام روی داده بسیار تن از ضرب تيغ مخالف بخاك هلاك افتادند
و پس از مشاهده اینحالت هر که شعور داشت قدمیه پیرامون اوننگذاشت و سردار یار محمد خان نیز روی دل ازوی
بر تافته آخر الامر از دست وی کشته شد چنانچه بیاید و همدرین هنگام سردار سلطان محمد خان که از تصرف نمودن
سردار دوست محمد خان کابل را خاطر کران کشته بود از کابل فرار کرده در پشاور نزد سردار یار محمد خان رفت

ذکر لشکر کشیدن سردار پردل خان

( بکین خواهی سردار سلطان محمد خان )

چون سردار پردل خان از تصرف نمودن سردار دوست محمد خان کابل را و فرار کردن سردار سلطان محمد خان
آگاه گشت بنا بر معاهده که سردار شیردل خان در بین همه برادران انعقاد داده بود از قندهار بآهنك جنك سردار
دوست محمد خان جیش بجانب کابل در جنبش آورد و سردار دوست محمد خان نیز از توجه او خبر یافته از کابل
بالشكر راه مدافعه بر گرفت و مقارن کوچ کردن او مرض وبادر کابل حادث شده اندك اندك با مقوله سر چشمه مقر
صعناق و رکاب داری از روی او را کرده در انجا امتداد یافت و سردار پردل خان نیز در منزل مذکور رسیده
مقابل هم فرود آمدند و بعوض آنکه با یکدیگر در آویزند و خونها بریزند سموم مهلكة و با چنان دم زدن گرفت

ذکر
فتنه سید
احمد و مولوی
اسماعیل

(۱) مسکن
بکاف و قاف
هر دو صحیح
و دار الملك
عمان و از بلاد
عرب و آن
مکان است

ذکر
لشکر کشیدن
سردار پردل
خان


(۱۱۰)

(جلد اول) (ذکر فتور و انقلاب عهد شاه محمود) (سراج التواریخ)

که هر دو لشکر بدفن مردگان خویشتن بمبرسیدند و پنج پنج و ده ده میت را در يك حفره انداخته خاك را بباد
ایشان میر بختند تا بگذشت مرض و باوجابت اخوت کار محاربه را بمصالحه و مدارا انجام داده هر دو برادر از در صلح سخن رانده
وثیقهٔ عهد برمکا شدند و شروط و قیود ذیل را درج عهدنامه ساختند که سردار پردلخان بایالت قندهار قناعت کرده
چشم طمع بغزنین و کابل باز ننماید و همچنین سردار دوست محمد خان بحکومت کابل و غزنین اکتفا نموده از قلات
توخی فرا تر دست تصرف دراز نکند و هم صد مردهٔ میدان کابل را جایگیر سیدال خان بنام و خیل وبيك سمند را
باخورد کابل جایداد مواجب خدای نظر خان ومولا داد خان ملغاو کوده را بعوض تنخواه ملامؤ من وقره خیل را
سیورغال ايشيك آقاسی خانگل خان وقریه ناقی غزنین را بعوض مستمری حاجی زلا خان شناسد که مالیات قرای
مذکوره را اشخاص مزبوره که همگنام از محبان مفام و نوکران سردار پردل خانند صرف مؤنت ومعيشت نمايند
و همچنین چند قریه از مضافات قندهار را جایگیر نوکران سردار دوست محمد خان که ازان دیار بودند قرار و نکار
دادند و جانبین خاتم بنهاده يك بديگری سپردند که قلات توخی نقطهٔ فاصله بین جانبین بوده هريك از ان تجاوز نکنند
بعد هر کدام بمقام خویش مراجعت کرده بکار ایالت پیش گرفتند

(ذکر مخالفت شهزاده کامران با شاه محمود)
(پدرش ولشکر کشیدن والی مشهد بمعاونت شهزاده)

در خلال واقعات مذکوره شاه محمود از ناحیهٔ حال شهزاده کامران پسرش اثار مخالفت ومخاصمت مشاهده کرده
از خوف اینکه مبادا محبوسش کنند از شهر هرات بیرون شد و از مردم عمال و نواحی فراه و اسفزار جمعیتی فراهم آورده
آهنگ قلع پسر کرد و شهزاده کامران که از پدر روی فرزندی برتافته بود از شجاع السلطنه حسن علی میرزاوانی
مشهد جهت دفع پدر كمك خواست واو محمد امین خان پازوکی را با نجصد سوار از مشهد بمعاونت شهزاده روانهٔ
هرات کرد و کامران از ورود او کامراوگشته شاه محمود با حشر یکه همراه داشت روی بسوی ولایت عبشه و مرغاب
وباد غیس و غرجستان نهاد وازمتبوعین محالات مذکوره چهار هزار سوار بدست آورده عازم هرات شد
و شهزاده کامران شهر ا به جهانگیر پسر خود را بدافعه گذاشت ومحمد امین خان پازوکی را که از مشهد بمددش راه
برگرفته بود در باغ شاه اقامتگاه داد و شاه محمود از منزل سرچشمهٔ بادغیس راه برداشته از دامنهٔ معروف بکمر کلاغ
رو بشبب اسب رانده بکنار هرات رسید واز گذر اهنجوی را بدفع محمد امین خان امر تاختن کرد و او با نجصد سوار
خراسانی که همراه داشت لوای محاربه افراشته با هم در آویختند و هنوز منصور از مغلوب معلوم نگشته بود که
شاه محمود بر شهزاده جهانگیر فرزند زادهٔ خود حمله کرده او را ز پیش برداشت اینوقت محمد امین خان پازوکی نیز پشت
بمخالفت داده بمعنائی شهزاده داخل هرات شد وشاه محمود ایشانرا تعاقب کرده هرات را بمحاصره انداخت و شهزاده
کامران از بیم اینکه مبادا شهریان بروی شوریده پدرش را بشهر در آرند صورت کار را بذریعهٔ مکتوب بشجاع
السلطنه حسن علی میرزا آگهی داده اورا بمعاونت خویش دعوت کرد واو که در ین وقت بنشابور بود در اوائل ماه
ذی الحجه سنه ١٢٤١ هزار و دو صد و چهل و يك مطابق ايلن شورش سند یان و آهنگ سردار شیر دلخان
بشدمیر ایشان چنانچه گذشت از نشابور رو بهرات نهاده بکنار غوریان فرود آمد و شهزاده کامران از ورود او در انجا
قوی دل گشته از هرات بیرون شده از راه تتال با پدرش مقابل گردید و پس از کشش و کوشش بسیار شاه محمود هزیمت
یافته راه فراه بر گرفت وشجاع السلطنه در جمن سنك بست فرود گشته لشکرگاه ساخت و شهزاده کامران با اعیان
و اشراف شهر و ارکان در بار خویش در چمن مذکور عاید محفل شجاع السلطنه گردیده نيك نوازش یافت و اورا با زای
یاری و نوازشش از راه مهمانی بشهر در آورده کلید های شهر و خزینه را بنزدش گذاشت و اواز همه انگشتر عقیقی را
برداشته ارغون میرزا فرزند خودا با پنجهزار سوار در هرات گذاشته در ماه اول محرم سال ١٢٤٢ هزار و دویست
و چهل و دوی هجری که در ده اخیر اینماه چنانچه بشرح رفت سردار شیر دل خان فوت شد از هرات جانب مشهد
مقدس مراجعت نمود

ذکر مخالفت
شهزاده کامران
باشاه محمود
پدرش


( ۱۱۱ )
( جلد اول ) ( ذکر ایام فتور و زوال سلطنت شاه محمود ) ( سراج التواریخ )
( ذکر رسول و نامه فرستادن قزلباشیه کابل )
( نزد فتحعلی شاه و شورش سید احمد )
ذکر آمدن رسول
فرستادن
قزلباشیه
کابل در ایران
از روی داد اغتشاشات و انقلابات داخله مملکت افغانستان که مذکور شده آمد کنایةً بتور از سال هزار و دویست و سی و چهار
هجری تا قریب یکحول و مقتول شدن وزیر فتح خان اجرا یافته تا اینوقت و بعد ازین نیز بر قرار بود چنانچه مرقوم شده
میآید ان شاء الله مردم قزلباشیه کابل نیز پسران سردار پاینده خان را در حکومت هم بدین جهة کانه با هم متحد و در امر
سلطنت استبداد مخالف دیده واقعه را بیزاده از خون میرزا راد و هرات شنیده عرصه مرقوم در رسال هزار و دو صد و چهل
و سه هجری همدست حسین قلیخان جوانشیر نزد اعلیحضرت فتحعلی شاه قاجار ارسال داشتند که هر گاه یکتن از شهزادگان را
بالشکر مأمور افغانستان نماید هم آینه تا که راه بدیه قام نزدیک کنند ایشان دامن خدمت برمیان زده پسران سردار
پاینده خانرا دستگیر کرده بسپرد او مینمایند و شاه موصوف از جهت آنکه بادولت انگلیس پیشتر طریق موالات
برگزیده بنا بشورش هندوستان از لشکر کشیدنش جانب افغانستان ممنوع گشته بود در تسلای حاجت قزلباشیه کابل
تقاعد ورزیده بالیاس حسینقلی خان مذکور نامۀ به میران سند مسطول نموده رخصت مراجعت از راه سند داد که شرح
ورود او در آنجا و معاودتش بکابل رقم شده میآید ان شاء الله تعالی و هم در اثنای واقعات مذکوره رنجیت سنگهه لوای
استیلا را اعتلا داده ولایت نجراب و کشمیر را بمالک متصرف شده و سید احمد که بر غمش از پیش رقم گشت بعد از عزیمت
یافتن داخل علاقۀ پیرشده مردم آنجا را بر انگیخت که بقوت بازوی ایشان قلعۀ اتک را از تصرف رنجیت سنگهه
باز کشد و شادیخان مهمند که در ینوقت از طرف رنجیت سنگهه قلعه دار آنجا بود بدفع سید احمد برخواست و او
باتفاق میرا بو و غیره شادیخان در آویخته کاری از پیش نبرد تا که شادیخان را بواسطۀ ملا عبد الغفور نام ببهانه
صلح خواسته هلاکش ساخت بعد از نیز راه جبال خند و خیل پیش گرفته بصوابدید فتح خان بخیار بحکومت قوم یوسف
زائی قرار یافت ولیکن مردم آنجا از صمیم قلب بحکومت او رضا نبودند زیرا که دختران مردم یوسف زائی را جبراً
و کرهاً نجدید الاسلامان اهل هنود و مردم مسلمان هندی که باوی همراه بود زناشوئی میداد و ازین کردار سید احمد
سردار یار محمد خان برآشفته با سه هزار تن مرد پیکار و شش عراده توپهای آتشبار بعزم بزم سید احمد از پشاور
جانب علاقۀ یوسف زائی راهی شد و از انصو مولوی اسمعیل که مشیر و مرید سید احمد بود باششصد تن از مردم هند
وستائی اهلك مدافعه کرده چون اعداد لشکرش کمتر از سپاه سردار یار محمد خان بود توان مقابله را در خود ندیده
حیلت انگیخته شب هنگام هیزم مقابر دیاران خون آشام را بسردار یار محمد خان فرمود در بینصان درازی را قطعه قطعه کرده
باندك اندك فاصله قرار داده امر نمود که سر آن رشتها را آتش زده جانب لشکرگاه سردار رهسپار شوند و همراهان او
همچنانکه مأمور شدند فتیله های آتش زده بدست گرفته روی بسوی اردوی سردار یار محمد خان نهادند و افواج او
از مشاهده شعلۀ فتیلها هراسناله گشته سر اسیمه سان دست بآلات جنگ برده و در ان ظلمت شب که راه از چاه مفهوم
نمیشد بکشاد دادن توپ و تفنگ پرداخته از خود و بیگانه را زیر و زبر کردند و در غین گیر و دار سردار یار محمد خان
بگلولۀ جان ستان مرگل دو چار شده نزلت زندگی کرده لشکریانش از دیدن او هزیمت یافته جسدش را بر داشته بکمال
بی نظامی راه فرار جانب پشاور بر گرفتند و اکثر کشته گشته اندکی جان بسلامت بردند و اینواقعه در اوائل سال ١٢٤٤
هزار و دو صد و چهل و چهار هجری بوقوع پیوسته سردار موصوف بعمر سی و نه سالگی دست از جان شسته در مزار
شیخ حبیب نجف مشجع سردار عطا محمد خان برادرش مدفون گردید
( ذکر حکومت سردار سلطان محمد خان )
( در پشاور و نامه فرستادن سید احمد نزد او )
ذکر حکومت
سردار سلطان
محمد خان
در پشاور
و پس از کشته شدن سردار یار محمد خان مرحوم سردار سلطان محمد خان برادرش که از کابل چنانچه مذکور شد
در پشاور رفته بود بمسند حکومت آنجا نشسته حکم روا گشت و کین گین بخون خواهی برادرش بروثه با سید احمد
طریق مقاتله پیش گرفت و عبدالرسول خان بن عبدالواحد خان بن سردار رحیمداد خان شوهر همشیرۀ سردار


(۱۱۲)
( جلد اول )
( ذکر ایام فتور وزوال سلطنت شاه محمود )
( سراج التواريخ )
دوست محمد خان را با لشکر بمدافعه او فرستاد و او نیز بقتل رسیده سپاهش از راه هزیمت و فرار داخل پشاور شد
و از حصول این فتوح مکنت سید احمد قوی کشته جمعیتش انبوه گردید و مظفرانه در علاقه شول در آمد
و سردار سلطان محمد خان دوباره با سپاه کینه خواه و سردار حبیب الله خان بن سردار محمد عظم خان مفقود اهنك
جنك او كرده شکست یافتند و سید احمد منصورانه از انجا حرکت کرده داخل علاقه هشت نکر شده نامه ذیل را
با انشای املا، و خط مولوی اسمعیل در روز بیست و چهارم ماه شوال سال ۱۲٤٤ هزار و دو صد و چهل و چهار هجری
برای سردار سلطان محمد خان مرقوم ومر سول داشت که نقل آن اینست بخدمت سرا پا عظمت سردار سلطان
محمد خان بعد از سلام مسنونه واضح آنکه چون پاسداری خاطر سردار یار محمد خان باعث تسکین خاطر عاطر
گردیده بناءً علیه راه رسل ورسائل مسدود شده بمجرد دعای غائبانه اکتفا کرده میشود اما الحال که بمنصب
سرداری پشاور رسیده و بمسند ریاست نشست لابد بحکم آیه کریمه ( كنتم خير أمة أخرجت للناس تأمرون
بالمعروف وتنهون عن المنكر) وكريمة ( المؤمنون والمؤمنات بعضهم اولياء بعض يأمرون بالمعروف
وينهون عن المنكر) تجدید دعوت دیرینه لازم آمد که ای برادر عزیز این نصیحت بگوش هوش بشنو و بغرور
ایام دریاب که دنیا و کار دنیا همه که نقش و كذاشتنیست و این جاه و جلال و عز و اقبال همه بر باد شدنی هوشیار تجربه
کار همان ست که خیال خود پرستی را بمتاع قليل الانتفاع در دلش ننشت و جان خود را باین زندگانی فانی نبست
مجودرستی عهد از جهان ست نهاد که این عجوزه عروس هزار داماد است
دیدید که سردار یار محمد خان با چه قدر غرور و نخوت و سر و خیال محنت و عظمت در دل نشسته هوای خود پرستی
کاخ دماغ شانرا گرفت که با چند بن شورش بكمال جدو تعب بمخالفت رب العالمين محض پایمداری خاطر كافر لعين
گرفت ، وفساد وعداوت وعناد پیشینه بصبر چند روز فقرائی مهاجرین و ضعیای مجاهدین كه تارك دنيا و طالب دين
و تابع حکم رب العالمین وسنت سیدالمرسلین اند چه لشکر کشیها نمود و راه عداوت و بدخواهی چوهند ایشان بشمشیر
و توپخانه و تفاهین خود مغرور بودند و ما بتأييد ملك خود مسرور تا که قهر سبحانی بجوش آمد و تأیید یزدانی
در خروش بچشم انصاف ببین که چه سان در بحر شعیده تقدیر آسمانی بغاپور رسید و روز التهاب او در طعمه افعی شب
اعیار بدل گردیده آخر الامر تنها بحضور مالك على الاطلاق راه در نور دید و آنجا نه آن کافرلعین یار بود و نه کسی
از منسوبان خویش غمخوار پس شما را لازم که فی الحال هوشیار شوید و از خواب غفلت بیدار که آخر روزی بيك
اجل بشماهم خواهد رسید و در محکمه حساب بحضور رب الارباب حاضر خواهید گردید در آنجا دوستی کافرلعین
و خوشامد منافقین بیدین و سخن سازی اشرار بدراه و توجيهات ملایان گمراه منفعتی بشما نخواهد بخشید و هر چند
اکثر عمر خود را در مخالفت رب العالمين و تفاق منافقین بیدین و دوستی کافر لعین صرف نمودید و عهد و میثاقیکه
بربار گاه اطاعت مالك على الاطلاق بر بستید اکنون بپاس خاطر برادر خود بشکستید اما منکه نائب حضرت
رسولم و بدعوت بندگان الهی بسوی راه راست شب و روز مشغولم بزبان حال وقال این آیه کریمه میخوانم
( قل یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسهم لا تقنطوا من رحمة الله ان الله يغفر الذنوب جميعاً انه هو الغفور
الرحيم و اتبعوا احسن ما انزل اليكم من ربكم من قبل ان يأتيكم العذاب بغتةً وأنتم لا تشعرون )
باید بخلاف برادر خویش در بندگی خداوند بامن همدست و همداستان شده راه جهاد پیش گیرید و بسلام من فائز شوید
که گناه شمارا خداوند بخشد زیرا که در گاه او تعالی درگاه نا امیدی نیست ( صدبار اگر تو به شکستی باز آ ) انتهی و پس
از ارسال این نامه از محال هشت نگر کوچیده داخل علاقه میچی شد و از ورود او در انجا و وصول نامه اش سردار
سلطان محمدخان را دل از دست رفته از کثرت خوف ورعب پشاور رافرو گذاشت و سید احمد داخل پشاور
گردیده شهر و اطرافش را متصرف شد و در آبه و هشت نگر را باسم جاگیر بسردار سلطان محمد خان سپرده بنظم
ونستی شهر و مضافات پشاور پرداخت و رحل اقامت و طرح جکومت انداخت و بعد از اندک زمانی ملا مظهر على

نقل نامه سید
احمد اخباری


(۱۱۳)
( جلد اول ) ( ذكر ايام فتور زوال سلطنت شاه محمود ) ( سراج التواريخ )
ناحیۀ در پشاور بپاس خویش نگاشته خود در جبال متهبن رفته اقامه گزید و مالیات کوهات را نیز وصول نموده
در موضع تنول همی برد تا که مردم پشاور و هند به تراهمیا بودند از جور وستم او بجان رسیده بشوريدند و پسر
کردگی سردار سلطان محمد خان که در علاقه دوآبه اقامه داشت بشهر و غلبه شهر پشاور را متصرف گردیده ملا
مظهر علی را با دیگر منسوبان سید احمد بقتل رسانیده سردار سلطان محمد خان را بحکومت برداشتند و از شنیدن
این خبر سید احمد را دوباره هوای شور و شر بسر افتاده لوای محاربه برافراشت و مدتی در موضع بالاکوت
هزاره پیچ در قتل و قتال روز بسر برد تا که در سال ١٨٤٩ هزار و هشتصد و چهل و نه عیسوی لشکر بسیار فراهم آورده
در موضع آستانه واقع دامن کوه مهاین اقامه گزید و کنار غربی دریای سند را محل کارزار قرار داده با عساکر
رنجیت سنگه، و سردار سلطان محمدخان جنگها کرده آخرالامر در موضع بالاکوت ضلع هزاره گیج از دست کرم سنگه،
بقتل رسید و پس از کشته شدن او حصۀ مشرقی افغانستان بفرار پشاور همه در تصرف غاصبانه سکهه در آمد
و آخر الامر باسردار سلطان محمد خان نیز راه مخالفت پیش گرفته موضع هشت ننگر و دو آبه را از مضافات پشاور
اخذ وقبض کرده کوهات را بمصالحه عوض آن در موضع بسر دار مذکور واگذار شدند و همه جا لشکر اقامه دادند
و سردار سلطان محمد خان سردار دوست محمد خان را از کابل دعوت جهاد کرد که انشاء الله در موقعش ذکر میشود

( ذکر فوت شاه محمود و سردار پردل خان ) ذکر فوت
( ومراجعت فرستادۀ قزلباشیه کابل از ایران ) شاه محمود

در اثناء وقایع مذکوره شاه پسند خان که از مشاهیر بزرگان افغان و روای شاه محمود و اثبات خواه و ندیمان بود
از هرات در مشهد رفت که با حکمران خراسان قرار دادی کرده شهزاده کامران را بمعاونت او از ایالت هرات خلع
وشاه محمود را نصب نماید و پس از رفتن او در مشهد شاه محمود که از جوروپرخاش شهزاده کامران ایام عمرش را
در زاویه خمول میگاست و مرك را بمراد دو طائف خویش از خدا میخواست در سال ١٢٤٤هزار و دو صد و چهل و چهار
هجری بمرض هيضه بدرود جهان کرده در هرات مدفون شد و هم چنین عطامحمدخان الکوزائی بمرض مذکور فوت
شده شهزاده کامران یار محمدخان پسر عبدالله خان سابقه حاکم کشمير برادر عطا محمدخان را بعوض عمش و زیر خویش
قرار داده مطمئن خاطر بحکومت هرات پرداخت و سردار پردل خان را نیز از مرض ربو و ضيق النفس
اجل موعود در رسیده روز شنبه سلخ ذیقعده الحرام سال ١٢٤٥ هزار و دوصد و چهل و پنج هجری از جهان در گذشته
در مزار حضرت جی واقع قندهار مدفون گردید و پس از وی حکومت قندهار بسردار کهندل خان و سردار
رحمدل خان و سردار مهردل خان قرار گرفت و هم درین هنگام عبدالصمد خان تبریزی که از نوکران خاص
محمد علی میرزا ابن اعلیحضرت فتحعلی شاه قاجار بود بعد از فوت شهزاده مذکور از ایران انتقال کرده در هندوستان و از انجا بنیاد فوج
در لاهور بنزد رنجیت سکهه شده خدمت و ملازمتی نیافته بپتالت و از انجا در کابل نزد سردار دوست محمدخان آمده نظام در
مرحمت و ملازمت شایسته یافت و فوج نظام را او در افغانستان بنا نهاده رواج داد زیرا که يك فوج پیاده هزاری افغانستان
ترتیب داده بقواعد نظام تعلیم حرب نمود و تا اینوقت سپاه قرسان فرمایان و حکمروایان افغانستان سوارۀ کشاده
و پیادۀ ساخلو بوده گویا که عساکر نظامیه را سردار دوست محمدخان آغاز نهاد و همدرین احیان حسین قلی خان مراجعت
جوانشیر چنانچه از پیش رقم گشت که با مۀ فتحعلی شاه قاجار براه سند برگرفت و در نزد میر مراد علیخان سندی فرستادۀ
خود را سفیر دولت ایران قرار داده اظهار کرد که کار پردازان پایه سریر سلطنت ایران تصمیم عزم تسخیر قزلباشیه کابل
از ایران
افغانستان کرده زود است که جانب مملکت افغانستان یورش آرند و ازین جهه مملکت سند نیز مصون ومأمون
نخواهد ماند و میر مراد علیخان از بیان او خوفناك گشته میرزا باقر محمد علی نام شیرازی را با چند تن دیگر از اعیان بسفارت
ایران نگماشت و ایشان نزد شاه ایران رفته مکشوف داشتند که حسین قلی خان بکذب سخن رانده است و خود
حسین قلی خان از راه بندر بمبی دوباره وارد طهران شده نی نیل مرام در سال ١٢٤٦هزار و دوصد و چهل و شش هجری
بکابل برگشت و بخانه اش رسید


(١١٤)
( جلد اول ) ( ذكر وقايع ايام تيمور افغانستان ) ( سراج التواريخ )
ذكر شورش پلنك توش خان جمشيدى
ذكر شورش پلنك توش خان
وقتل حاجی فیروز الدین

وهمدرین اوقات پلنك توش خان جمشيدى ومحمد خان قرائی كه جاهی جانب دار ایالت هرات میشدند چنانچه
سابقا رقم كرديده است وهنكامی که حکومت خراسان را کردن اطاعت می نهادند در خفاء باالله قلی توره حکمران
خوارزم طرح اتفاق انداخته پلنك توشخان نزد وی شد و سردار سرحد ترکستان كشت بعد ترکانان ساروق را
بغارت وتاراج مضافات مشهد مقدس برانگیخت واحمدعلی میرزای والی مشهد بالشكری راه مدافعه بر گرفته درپل
خاتون واقع قرب سرخس باهم ملاقی كشته كروه ترکمان به هزیمت یافت و جمعی ازایشان قتیل ودستگیر شده ازجمله
اسیران یکتن فرستاده خان خوارزم بود که ازجانب او بسوی محمد خان قرائی طریق رسالت می پیمود وشهزاده
احمدعلی میرزا او را برخصت خوارزم داده اتفاق توره از جمعی شرمسار كشته باشهزاده راه موالات اختیار نمود
و بزرکان ترکان تکه و ساروق را برسم سلام نزد شهزاده فرستاده ایشان وارد اردوی شهزاده كرديده اظهار
اطاعت كردند وشهزاده اسرای شانرارها داده پلنك توش خان و محمدخان قرائی نیز جبین اطاعت بزمین ضراعت
سوده فرمان پذیر شدند و درخلال این احوال حاجی فیروز الدین كه از دیر باز در تربت حیدریه اقامه داشت درین
وقت که شاه پسندخان چنانچه آنفاً اشارت رفت روانه مشهد شده بود در آنجا که رسید خبر فوت شاه محمود را
شنیده بدون آنکه باوالی خراسان اظهاری كند بعد ازچندی راه تربت حیدریه برکرفته نزد حاجی فیروز الدین
شد واورا از آنجا باخود برداشته در ترشیز رو باز نائب السلطنه عباس میرزا که بآهنگ تسخیر ممالک ترکستان
وافغانستان وارد مشهد شده بود مصاحبت جسته شهزاده کامران را از هرات بیرون کشند بعد رهسپار خدمت
نائب السلطنه گشته حكومت هرات را از نزد او برای حاجی فیروز الدین حاصل نماید ودرین ایام خسرو میرزا نیز
بامر نائب السلطنه بالشكری راه ترشیز برکرفته بود که محمدتقی خان عرب میش مست حاكم ترشیز راكه از رفتن
در نزد نائب السلطنه تقاعد ورزیده بود كوشمالی بدهد وعهد قضا را در شبیکه خسرو میرزا داخل قلعه سلطان آباد
شد بتاریکی شب یکتن از نوکران حاجی فیروزالدین بطلب آب از منزل برآمده چون بیوقت بود گرفتار قراولان
سپاه خسرو میرزا شد و حاجی فیروزالدین خیر یافته ازشجاعت افغانی با شمشیر آخته بفر اولان تاخته ایشانش نشناخته
مقتولش ساختند و این واقعه درماه رمضان سنه ١٢٤٩ هزار ودوصند وچهل وشش بوقوع پیوست .

( وقائع سال هزار ودویست وچهل وهفت هجری )

قتل حاجی فیروز الدین

ذكر توجه شاه شجاع بجانب افغانستان
درین سال شاه شجاع بر آنکه از زیر کمد رلود هیانه اقامه داشت داعية تسخیر افغانستان در سر افتاده مکتوبی بمیر
میرادعلی خان والی سندهـ فرستاد وازوی معاونت خواسته او بمعاضدتش برخواسته پیام قبولیت یاری کردن داد وشاه
شجاع در روز ششم رمضان سنه ١٢٤٧ هزار ودوصند وچهل وهفت هجری از لودهیانه بیرون شده موضع موسوم
بجودی را اقامت گاه ساخته با وجود تهی دستی بفراهم نمودن سپاه پرداخت وازین عزم اورنجیت سنکههـ والی
پنجاب آکاه كشته ازراه تلافی مافات قاضی ملا محمدحسن خان خالعلوم را نزد شاه شجاع فرستاده پیام داد که
درینوقت که تسخیر مملکت موروثی پیشنهاد خاطر شاهیست اگر از طریق الفت کرداری گذشته اورا فصل نسیان
در كشند و وثیقه دوستی مرقوم فرمایند هر آینه يك لك وبيست هزار روپیه نقد برسم مدد نثار قدم شاهی خواهد
كرد وشاه پیام او را پذیرفته بعد میان عبدالصمد جوی کشمیری ومحمد شریف خان ضبط بیگی که ازجانب شاه
شجاع در لاهور و امرت سرجهت انجام دادن بعض امور مأمور بودند ازطرف رنجيت سنکهـ راه درگاه شاه شجاع
برکرفتند و پس ازانکه تجدید عهد در میان آمده رشته میثاق انعقاد یافت هردوتن رخصت شده از جانب شـاه
عبدالشکور خان اسحق زائی با ایشان همعنان وهمراه گشته نزد رنجيت سنكهه رفت و همچنين دیکر رایان و راجکان
نیز باشاه شجاع طریق موالات پیش كرفته رایت معاونت برافراختند انگاه شاه از انجاراه برگرفته وارد مالیرکوتله
شد ومردم آنسر زمین كه همه افغانند ازطريق ایل وقومی ملازمت رکاب شاهی اختیار کردند و چون وارد


( ۱۱۶ )
( جلد اول ) ( ذکر وقایع ایام فتور افغانستان ) ( سراج التواریخ )
فیروزپور شد میان عبدالله خان فرستاده رنجیت سکه که ازاً اشارت رفت باری گفتن چند و عبداللہ کور
خان فرستادہ شاہ شجاع حاضر آمده در باب مبالغ موعوده رنجیت سکه بعرض رسانیدند که بعد از عبور از نهر
سند واصل خزانه رکاب شاهی خواهد شد و هم درین فرستادگان رنجیت سکه رخصت مراجعت یافته شاهزاده
تیمور را برای عمارت کفت و دران سرزمین نواب حمیدالدین خان قصوری با میر ابراهیم خان حاضر رکاب آمده
مورد الطاف شاهانه شدند و درینجا کپتان کلا دمار تین و مک پٹیکل اجنٹ لودیھانه و کپتان میکشن انگلیس نیز
شرفیاب موکب شاهی گردیده شاه را تسلی بسیار دادند و در موضع برا با دو ملاعبدالشکور شرف اندوز حضور
گردیده جهت اهتمام بعض امور رخصت انصراف لودیانه یافت و در منزل بهاولپور بهاول خان از سلب خورہ
سالی حالت گردیده التماس ملاقات متضرعانه کرد و شاه التماس او را پذیرفته فاصله دو سه کروه از اردوی دور رفته
باوی و همراهانش ملاقات فرمود و او تحفه و هدیه بسیار از قبیل اسپ و اشتر و سیم و زر مسکوک و غیره اقمشه نفیسه
و یکضرب توپ پیش کشیده محام گفت و آنکه موکب شاهی رهسپار مضافت بهاول پور بود در علوفه و آزوقه قصور
ننمود و انگاه که موضع کوت که محل مشترک میران سند و خیر پور است فرودگاه لشکر شاه گشت میران سند از راه
اطاعت پیش آمده مراسم پذیره بتقدیم رسانیده عرض پرداز شده التماس کردند که از پر تو وصول کوکبه شاهی ذکر اطاعت
در شکار پور و در تک و رزیدن در انجا مبادا مردم بلوچيه و غيره نزدیک و دور خائف گشته شر و شوری در مملکت کردن و سر
اندازند پس احوط آنست که شاه اقامه دائمی شکارپور را مقرون بصواب وصلاح ندانسته در دیگر جا اقامت گاه باز زدن میران
قرار داده هر چه از نقد و جنس که بر عهده ما بگذارند در همانجا رسیده انگارند . سند
( ذکر اطاعت نمودن میران سند و سرباز زدن ایشان )
از قبول اطاعت به تحريك انگلیسان
و شاه که درین وقت مکنت و اقتداری نداشت ناچار ملتمس سندیان را پذیرفته قبول اقامه یازده روز را
در شکار پور نمود و ایشان چهل وهشت هزار روپیه زرنقد گرفته قرار دادند که بدو قسط واصل خزانه رکاب
شاهی نمایند و مقارن انحال دک نام انگلیس با نوکران و اردوی کمپنی که همراه داشت بر طبق تسلی که کپتان
کلا و مارتین دید و کپطان میکشن نامان انگلیس در برای عمارت چنانچه انقاً مرقوم گشت بشاه داده و نیز
گفته بودند که اردوی امد کی از دولت انگلیس ظاهرا باسم کپتن اصلاح و باطنا بمعاونت شاه میرسد وارد شده
انگاه شاه با او و سپاه خویش از آب عبور کرده در باغ شاه واقع شکار پور نزول فرمود و از انجا نیز بر خواسته
در باغ شهزاده سلیمان فرو کش کرد و مدتی از موعد قسط قرار داد اول سندیان گذشته پشیزی خزانه خالی از
همه چیز شاهی نرسید تا که شاه و کپتان ایشان را در لشکر گاه طلبیده مطالبه وجه موعوده را فرموده در جواب
سخنان درشت ناصواب شنید و این درشت کوئی وسر باز زدن سندیان از اغوا و القای فرنگیان بود که میران
سند را بفریفتند چنانچه از مخابرات طاهری مک و کپٹل نامان انگلیسی که یکی افسر فوج ونيك خواه شاه
و دیگری با میران سند معاون و همراه گشته و مذكور شده میاید بوضوح می پیوندد خلاصه میر مراد
علی خان که مرد عاقبت اندیش وهنوز گرفتار دام حیله کسی نشده مستقل رأی خویش بود از راه
اصلاح زبان عجز و الحاح پیش آمده بتوسط قاضی ملا محمد حسن خان عرض و التماس کرد که من طريق
خدمت میسپارم و منحرف از راه اطاعت قدم نمیگذارم اما شاه را درین حرارت تابش آفتاب جانب
افغانستان بسرعت و شتاب رفتن جائز نمیشمارم و هم این را صواب می پندارم که شاه از نزشت خوئی و درشت
کوئی و کلاه بخاطر چیزی راه نداده ناشنیده انگارند و در علاقه متعلقه نیاز مند فروکش کرده طرح اقامت انداخته
ترك توقف زمین متعلقه میر خیر پور که رو از گفته خود برتافته است فرمایند و شاه عرض او را بگوش قبول
شنیده دیگر چیزی نگفت تا اینکه موعد قسط دوم نیز بسر رسیده پشیزی واصل نگشت و بر علاوه آن عمال
و ضباط میر خیر پور طریق (۱) اعتساف بر گرفته راه انصاف را بروی شاه بیستند چنانچه بار کثیر بکرایه (۱) اعتساف
بوی نمیدادند و بهزار زحمت و مشقت و وسائط و وسائل وجه هر دو قسط را بوصول رسانیده هرچه میشد بیراه رفتن
و بیداد کردن


( ۱۸٦ )
( جلد اول ) ( ذكر وقایع ایام فتور افغانستان ) ( سراج التواریخ )
ومدید اغافل کرده هیچ نمیگفت وهم شمار سپاه شاه افزونی گرفته بحدی رسید که تنخواه ماهواره لشکرش بصد
هزار روپیه انجامید واز عدم وجه ایفای تنخواه دلتنگ گشته ناچار بتوسط سردار سمندر خان ومحمد شريفخان
ضبط بیگی نود هزار روپیه از ساهو کاران شکار پور قرض گرفت و نود هزار روپیه دیگر از وجه موعده
رنجیت سنگهه نیز رسیده فی الجمله مطمئن خاطر گشت و این وجه را به تنخواه سپاه داده بعهد تحریض وترغیب
عوان سند وخیر پور تفاق در لشکر شاه افتاده باد يك نام انگلیس عهد بستند که شاه را از میان بردارند واو
خواست که کمبل نام انگلیس افسر حصهٔ دیگر افواج شاهی را که هنوز راه خلاف پیش نگرفته بودند
با خود یار کند واو نظر بیكسدل بودن افواج ماتحت خویش جانب دار شاه بودند رأی او را
نپسندیده بلکه ضرر دولت خود دانست زیرا که هنوز چنانچه میبایست حکومت دولت ایشان دران
ولایات نفوذ نیافته و امور پلیتکل ایشان سرایت نکرده بود و چونه نام انگلیس شريك اندیشه ديك شده رأی
فوت میر مراد كبل را استوار نداشت و در اثنای این ماجرا میر مراد علیخان که خیر خواه شاه بود پدرود جهان کرد
علیخان وانگاه که بعض فرنگیان که افسران افواج شاه بودند باخیر پوریان یکجهت و همراه گردیدند جرات و جسارت
خیر پوریان مزیت گرفته طبل مغایرت بکوفتند و هر کرا که از راه ملازمت وطريق معاونت روی بسوی اردوی
شاه می نهاد عریان و جمان میکردند وازین جسارت خیر پوریان شاه بر آشفته حکم کرد که مردم سندی راهر که
باشداز عرض راه شکارپور ونواحی آن گرفته در سیاست کاه خضر سازند و مامورین شاه کنا کنها ایشان چنانچه
اشارت رفت متفق و در خفیه متعهد شده بودند ایشان را بحضور نیاورده بلکه نظر بخشم شاه از مواقع هلاك
و مساكن خوفناك ایشان را دور کردند که ایمن باشند تا که الهداد خان پشخدمت با دوصد سوار مامور حفاظت
کوتری گردیده از التماس او حاجی هدایت الله خان لهو کردی پشخدمت نیز با پنجصد سوار وكل محمد خان رساله
دار با هزار تن پیاده جرار بهمراه او مقرر گشتند و در روزرسیدن ایشان فوج اول و دوم سندیان بمدافعه ومقاتله
پرداخته اکثر ایشان کشته گشتند و بقيه السيف هزیمت یافته حاجی هدایت الله خان از لشکر شاهی بقتل رسید
وشاه پس از شنیدن این ماجرا سردار سمندر خان بامیزائی را باهزار سوار کشاده خودش و چند رساله و چند فوج
پیاده بکو شمالی سندیان تعین کرد و سندیان حشرو ازد حام تمام فراهم کشته بضرب یکهزار سنگر سدید استوار کردند
وسردار مذکور کاری از پیش نه برده همچنان مدتی بیکار بیکار روز بسر برد تا که سید کاظم شاه باشکر حیدر
آباد ازراه امداد سندیان بكمك ایشان رسیده شاه بلشکر خویش امر یورش فرمود چنانچه حمله کرده جنك سخت
در پیوست و بسیار کس را بخاك هلاك انداخته آخر الامر سید کاظم شاه مقتول وسنديان مغلوب گشته عدد کشتگان
سندیان زیاده برهزار تن بشمار آمده از لشکر شاه قلیلی قتیل شد و چهار ضرب توپ از انواب سابقه پادشاهی که
درسند و بتصرف آنها بود و کار میفرمودند با تمام احمال واثقال سندیان بتصرف افواج شاهی در آمده مظفر
و منصور بعسکرگاه مراجعت کردند و هريك از سران ودلیران سپاه که خدمتی بسزا کرده بود از عطای خلعت
وانعام زرمفتخر گشت و از جمله سندیان پسران میر مراد علیخان مرحوم که اخلاص پدرایشان بشاه معلوم بود
مورد الطاف شاهانه گردیده اما ایشان خیانت ورزیدند چنانچه بیاید
ذكر عزم نائب
السلطنه به ( ذكر آهنګ كردن عباس میرزای نائب السلطنه )
تسخير هرات ( تسخیر هرات وافغا نستان را )
و افغانستان در خلال و قانع مذکوره و احوال مزبوره سند چنانچه از پیش بشرح رفت که عباس میر زا
نائب السلطنه ایران بعزم تسخیر افغانستان و ترکستان وارد خراسان شده سرخس را تارئیده اسیران ایران
را از دست ترکمانان استخلاص نمود و در سر زمین تو کافیه شور و غوغا انداخت و شهزاده کامران حکمران
هرات خواست که نائب السلطنه را بخود دوست گرداند مکتوبات محمد خان قرائی را که برایش
فرستاده و نوشته بود که این شورش نائب السلطنه در ولایت ترکمانيه محض دفع فتنه ترکمانان و خوانین


(۱۱۷)
(جلد اول) (ذکر وقایع ایام فتور افغانستان) (سراج التواریخ)

خراسان بفتح قلاع قرائیان نیست بل که غایت مافی الباب آن فتح هرات و تسخیر افغا نستان است اگر بتوانی
لشکری ترتیب داده روانه تربت داری تا محافظت قلاع قرائی نمایند و من نیز جهی را که با خود موافق و متفق
میدانم از خود رانده بحفظ و حراست هرات فرستم و حامل این مکتوبات وزیر یار محمد خان بود که چون نزد
نائب السلطنه رسید و از مطالعه او گذرانید در حال محمد خان را که آگاه گشته عزم فرار کرده بود با برادرانش
محبوس کرد و حکومت تربت حیدریه را بسهراب خان نامی از پیشخدمتان خود تفویض کرد و ابراهیم خان
هزاره را بنیابت او کاشت و محمد خان را با خود برداشته در مشهد برد و محبوسش نگاه داشت و وزیر یار محمد خان
فرستاده شهزاده کامران را نیز در تحت حفاظت نهاد تن از پیاده نظام گذاشت که تا یکسره شدن کار هرات
مراجعت نکند و محمد رینوفت شاه پسند خان که بعد از قتل حاجی فیروز الدین از راه معاندت شهزاده کامران
در نشاپور بعزم ملاقات نائب السلطنه رفته بود از انجا نزد نائب السلطنه حاضر آمده در حبس وزیر یار محمد خان
جهت فتح هرات مبالغت نمود و مقارن اینحال شهزاده کامران برای استخلاص وزیر یار محمد خان از راه حیله کس
نزد نائب السلطنه فرستاده مکتوب کرد که مردم هرات نسبت بوزیر یار محمد خان اعتماد و اعتبار کلی دارند چنانچه
باستظهار او مرا از عمل و دخل حکومت باز داشته اند هرگاه او را محبوس دارید ممنون احسان خواهم شد
و همچنین وزیر یار محمد خان نیز از در کید و شید که از راه خفا از نوشته شهزاده کامران برای نائب السلطنه آگاه بود
عرضداشت نمود که شهزاده کامران با من معاندت دارد اگر رخصتم دهید در هرات رفته شهر و حصار آن را
بدون پیکار بکار گذاران دولت ایران سپارم و نائب السلطنه بفر است از مکایده هردو تن دریافته وزیر یار محمد خان
را زیاده تر بمحافظت بداشت و فرستاده شهزاده کامران را رخصت مراجعت داد بعد وزیر یار محمد خان را نزد
خود طلبیده بوی گفت که مملکت افغانستان در زمان سابق ضمیمه ممالک ایران بوده و پس از قتل نادرشاه
احمد شاه سدوزائی در ان مملکت اساس سلطنت مستقل نهاده تا کنون هرات بتصرف شهزاده کامرانست و باقی
مملکت محیط ربط و ضبط پسران سردار پاینده خان در آمده است پس میباید که شهزاده کامران هرات را تخلیه
کرده خود نزد شاه ایران آید و یا اینکه خطبه و سکه را بنام شاه ایران اجرا دهد و مالیات را بعهده گیرد که
برساند و پدرش را برسم گروگان روانه داشته آسوده حال شود والا بقهر و غلبه هرات را بتصرف خواهیم آورد
ویز محمد خان بواسطه یکی از ملازمانش شهزاده کامران را ازین گفتار نائب السلطنه آگاه کرد و او در اواخر
سال هزار و دو صد و چهل و هفت هجری باز نامه و رسول نزد نائب السلطنه فرستاد که باوی چنان مدارا کنند
که با انعامش در ایران موا ساهمی کرده و میکنند نادر آینده هفتاد و پنجهزار روپیه که معادل پانزده هزار تومان
ایران باشد باسم پیشکش روانه مشهد مقدس نمایم بشرط آنکه دست از تسخیر هرات باز دارد والا ساخته رزم
شود و نائب السلطنه ایران ازین پیام شهزاده کامران بر آشفته تسخیر هرات را تصمیم عزم کرده حکم داد که
افواج آذربایجان و مازندران و استرآباد حاضر مشهد مقدس شوند تا راه هرات برگیرند اما درینوقت نائب السلطنه
بفرمان طلب در طهران رفته شهزاده محمد میرزا بپانزده هزار پیاده و سوار مأمور باقامه مشهد و تهيه اسباب سفر
هرات شده میرزا موسی خان رشتی بوزارت و نیابتش معین گشت و نائب السلطنه خوانین فتنه جوی خراسـان
را با همرا شاه در طهران برده از جمله محمد خان قرائی با دوتن فرزندان خورد سالش باقامه آذر بایجان مأمور گردیده
دیگران در طهران مقیم و هريك باندازه خطای خویش گرفتار عتاب الیم آمد و بعضی معفو شده نائب السلطنه
بعد از درك سعادت ملاقات شاه رخصت انصراف حاصل کرده روز نوزدهم ربیع الاول سال ١٢٤٨ هزار و
دویست و چهل و هشت هجری از طهران راه مشهد برگرفت .

ذکر وقایع سال هزار و دوصد و چهل و هشت هجری
( ومأمور شدن لشکر ایران بجانب هرات )

و نائب السلطنه از عرض راه خویشان شهزاده محمد میرزا را فرمان کرد که برایت تسخیر هرات برافرازد
چنانچه شهزاده محمد میرزا باشهراده خسرو میرزا و لشکر آذر بایجان و نجف علیخان شادلو و امیر علی نقی خان عرب

ذکر شکر
کشیدن محمد
میرزا بجانب
هرات


( ۱۱۸ )
( جلد اول ) ( ذكر وقائع ايام تنور افغانستان ) ( سراج التواريخ )
و امير اسد الله خان و غیره بامر نائب السلطنه که هنوز خودش در راه بود از مشهد روی بسوی هرات نهادند و شهزاده
ملك قاسم بن حاجی فیروز الدین هم جویم و شاه پسند خان که با شهزاده کامران طریق مغایرت میپیمودند با این اردو
همراه شدند و پس از حرکت شهزاده محمد میرزا نائب السلطنه وارد مشهد شده میرزا ابو القاسم خان را با سواره
و پیاده رکاب خویش از عقب شهزاده محمد میرزا روانه داشت و شهزاده اول وارد کهسان گردیده با آنکه وزیر
یار محمد خان در مشهد محبوس بود کسانش محافظت قلعه کهسان پرداخته شهزاده را ممانعت نمودند و شهزاده بقهر
و عنف قلعه را متصرف شده جمعی از پیاده خراسانی را بحراست آن کاشته راه هرات برگرفت و فتح قلعه غوریان
را متخمل نشده در پل نقره واقع سه فرسنگی هرات رسیده فروکش کرد و شهزاده کامران با پنج هزار سوار
از دلیران کارزار افغان از راه مدافعه روی محاربه بسوی اردوی شهزاده نهاد و جانبین در کنار پل مذکور با هم
در آویخته فراوان خون یکدیگر ریختند و روز را بحرب و ضرب بسر برده شب هنگام هر کدام بمقام خود شدند
و روز دیگر شهزاده محمد میرزا از پل نقره کوچیده در نیم فرسنگی شهر هرات لشکر گاه ساخت و میرزا ابوالقاسم
خان که از قفای شهزاده راه برگرفته بود دو هزار پیاده و سوار بقلعه غوریان بازداشته خود با بقیه لشکری که همراه
داشت بمعسکر شهزاده محمد میرزا پیوست و شهزاده کامران چون غوریان با وجود قله قلعه حمله ورگشته ترددات
مردانه نموده چون خصم قوی و بسیار بود کاری از پیش نبرده پس داخل هرات شد و متحصن گشته قلعه داری
پرداخت و در ین اثنا عباس میرزای نائب السلطنه را در مشهد ایام عمر سپری شده از جهان در گذشت و سران سپاه
ایران آگاه گشته با شهزاده کامران راه صلح پیش گرفته میرزا موسی خان و نجف علیخان را در شهر نزد او فرستادند
و ایشان رفته کار محاربه را بمصالحه انجام داده میرزا موسی بلشکرگاه مراجعت کرد و نجف علیخان بجهت (۱) اعتماد
قیود مصالحه و معاهده در شهر هرات توقف کرد بعد شهزاده محمد میرزا از دور هرات برخواسته راه معاودت
جانب مشهد برگرفت و امیر اسدالله خان را امر کرد که دوصد خانه وار متوطن کهسان را کوچ داده با خود ببرد
و خودش در اواخر ماه جمادی الثانی سنه ۱۲۴۸ هزار و دویست و چهل و هشت هجری وارد مشهد مقدس شد و پس
از وی نجف علیخان که در هرات درنگ کرده بود بايك نيمتنه از طرف شهزاده کامران مأمور سفارت گشت
داخل مشهد گردیده پیام شهزاده کامران بگزارانیدند که از هر قراری که وزیر یار محمد خان شروط مصالحه و قيود
معاهده را منعقد گرداند مقبول است و شهزاده محمد میرزا بر طبق پیام او وزیر یار محمد خان از زندان نزد خود
طلبیده اولاً از حبسی که شده بود عذر خواسته بعد با او چنین قرار داد که شهزاده کامران خطبه و سکه را بنام
شاه ایران کرده هفتاد و پنج هزار روپیه با پنجاه طاقه شال نسج کشمير برسم پیشکش بفرستد واو قبول کرده کسی
نزد شهزاده فرستاده از قرار داد و قبولیت خویش آگهی داد و او بدون مساهلت نقد وجنس مذکوره را از هرات
در مشهد فرستاد و کار مجادله و منازعه فیصل یافته جانبین مطمئن خاطر شدند
( ذکر بغی پسران میر مراد علیخان مرحوم )
( و شورش لشکر شاه شجاع در سند )
در سال ۱۲۴۹ هزار و دوصد و چهل و نه هجری چنانچه نمر د نمودن پسران میر مراد علی از پیش اشارت رفت با وجود
مراحم ملوکانه شاه شجاع با ناظم حیدر آباد و غیره میران که سلسله جنبان فتنه و فساد بودند متفق و همداستان شده
بالشکر بسیار آهنگ پیکار شاه شجاع کرده چون وارد منزل لارکانه شدند شاه از عزم ایشان آگاه گشته در روز
چهاردهم ماه رمضان سنه ١٢٤٩ هزار و دوصد و چهل و نه بعزم مدافعه از جایگاه بود باز دور و نجانب لارکانه نهاده بيك
منزلی شکار پور فرود آمد و نور محمد خان و محمد نصیر خان ولیان میر مراد علیخان که از راه ایلیت با میر خیر پور
و غیره معاون شده بودند از راه عاقبت اندیشی صاحبزادگان سرهندی را که مرجع و مآب وضیع و شریف بودند
نزد شاه فرستاده عفو تقصیر و عذر گناه خواستند و التماس شان بمعرض قبول نیفتاده بار دیگر استدعا نمو دند
که محمد شریف خان ضبط بیگی را از حضور تر مایشان گسیل دارد تا بر وفق مرام کار را انجام دهد و در ین امر سردار

انجام محاربه ی
کردن و عهده
در کاری گذاشتن
و توجه دلی
کردن

ذکر بغی پسران
میر مراد علی
خان و شورش
لشکر شاه
شجاع