( ٤٦٨ )
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
انگلیس که در تهران بودند از حکمران هرات خواهش کردند که در سه فرسنگی هرات جای درنك بایشان داده شود
و او سرباز زده گفت که از نزديك بودن شما بهرات مبادا مردم اطراف بد گمان گشته بفتنه عادت شود و ایشان
این سخن حکمران هرات را پسندیده از پنجده گذشته بپوزه گوزخن واقع شش فرسنگی
هرات فرود شدند و در روز بیست و دوم ماه رمضان از جانب مواحدت جوانب ملکه معظمه علیا حضرت و کشور بقیصره
سواد اعظم هند خطاب رفعت انتساب رئیس دلاور اعظم احترامی طبقه اعلای ستاره هند بانامه که بدستخط
علیه حضرت معظمه و این خطاب دران مندرج بود باصندوقچه ملفوف بمخمل بار پشمین بنقش از راه
دوستی بدواتین و اتحاد جانبین بمطالعه ساطعه اعلیحضرت والا پیوست که ترجمه نامه انگلیسی او بفارسی
اینست علیه حضرت ملکه معظمه قیصره هند و كيتوريا بفضل الهی ملکه ممالک متحده برطانی کلان
نقل نامه علیا
حضرت
و ایرلند حامی دین و قیصره هند و شاهنشاه طبقه اعلای ستاره هند بما لیجناب عبدالرحمن خان امیر افغا نستان
و کشور پا و حدود متعلقه آن سلام میرساند که چون ما بدولت مناسب دانستیم که شما را رئیس دلاور اعظم احترامی طبقه
اعلای ستاره هند نامزد و مقرر سازیم لهذا بذریعه خط هذا شمارا خطاب رئیس دلاور اعظم احترامی طبقه اعلای
ستاره هند میدهم و شما را ماذون و مجاز میکنیم که تهاونیه مذکوره را نگاهدارید و بحقوق جزئی و کلی که
لازم و ملزوم رتبه مذکوره میباشد مستفید و متمتع شوید بدستخط ما بدولت و مهر طبقه مذکوره امروز یازدهم
اپریل سنه ۱۸۸۵ عیسوی و سال چهل و هشتم جلوس میمنت مانوس فرمان هذا صدور پیوست فقط وحضرت
والا از وصول این نامه عطفى بعلامت بزرگان مملکت را بذریعه اشتهار مژده و نوید داده همه مردم سکنه ولایت
و بضا را خیره و شادمان فرمود و مقارن اینحال از عریضه حکمران هرات بگوش ماند نیوش حضرت والا رسید
که عموم مردم با هم میگویند که تعمیر و ترمیم قلعه هرات را دولت انگلیس از خود میکنند و این امر بسی
دشوار و بر طبائع نا گوار است و با این مذاکره که مردم با هم دارند کرنیل رجوی از دادن وجه چهار لك
روپیه گاه دار انگلیسی که کرنیل استیوارت جهت مصارف ترمیم و تعمیر هرات سنجیده و و یسرا حواله آنرا
بنام کرنیل رجوی داده است تساهل ور زیده نمیدهد و میگوید که نویسنده و مهندس دولت انگلیس پول را
باید بدست خود باجوره کاران و صاحبان زمین که خریده میشود و بهای مصالح و اسباب کارآ مد بدهند و از حضور
اقدس منشوری در خصوص ندادن وجه و سخنان مذکوره کرنیل رجوی در روز بیست و ششم ماه رمضان
بنامرد براف شرف صدور یافت و هم حکمران هرات و سپهسالار فرامرز خان را فرمان شد که اگر کرنیل رجوی
وجه را تحویل کار گذاران دولت کرد خوب والا دولت افغان از وجه خود مواضع مستعده هرات را با ترمیم
حصار آن آباد و مرمت میکند و حاجت بوجهیکه اشتباه در خواطر مردم اندازد و بواسطه آن کار داران
دولت انگلیس در اندرون و بیرون هرات مداخلت نمایند نیست و پیش از صدور این منشور کرنیل رجوی از
جانب ویسرا تنبیه و تهدید یافته يك لك و چهل و پنجهزار روپیه قرآن که صرف شده بود سپرده کار گذان
نظامیه نمود و همچنین در اخیر کار دو لك و پنجاه و پنج هزار روپیه قرآن دیگر بفرادا کرد
ذكر عطای
یافتن افسران
هرات
ذكر عطای منصب با فسران سپاه نظام هرات وغیره واقعات *
در ماه شوال اینسال منشور عطای منصب کرنیلی از حضور اقدس بنام غن محمد خان کمیدان مقیم هرات
شرف صدور یافت و همچنین اکثر از افسران سپاه نظام هرات بمناصب از چند مفتخر و سر بلند گشتند و مقارن
این حادثه دهی از سواران روسی بسواران سریهریه افغان را که در صحرا گردش میکردند دیده و سیر کنان بنزدیك
خیمه های سرحد داران افغان آمده با راده افروختن آتش فتنه تفنگی جانب خیمه های ایشان گشاده داده از تقدیرات
یزدان گلوله آن بهیچ از خود ایشان نرسیده مجروح گشت و سواران افغانیه سبب ارتکاب این فعل را از روسیان
پرسیده جواب شنیدند که تقصیری این امر بوقوع آمده دیگر عنیم و اراده شورش روسیان را باز خدار ایشان
وجود نداشته بخیمه های خویش آورده آب وقلیان داده و یکتین سوار از تبعه میرآقای امین را بالایشان همراه
کرده بمنزل و فرود گاه ایشان رسانیده خود مراجعت کرد و از صدور این واقعه کرنیل رجوی آگاه گشته از وقایعنی


(٤٦٩)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
سعد الدین خان التماس کرد که بحکمران هرات ایما و اشارت نماید که نامه متاسفانه از رو داد این قضیه نگار داده
از قدم روسیه پژوهش حال و پرسش این احوال نماید چنانچه برطبق استدعای کرنیل رجوی امر مذکور بپای
رفته افسر مذکور خرسند گردید. او نیز صدور امر مزبور را حواله تلگرافر نموده نسخی بسرحد داران
افغان نداد و پس از واقعات مستوره قاضی سعدالدین خان با کرنیل رجوی و کمیشن دولت انگلیس از چامنه توقف
داشته رهسپار موضع کهسان شده چون وصول کمیشن دولت روس تعویق داشت کرنیل رجوی یلیگتن
کپتان بعزم تحصیل احوال تلگراف از کهسان طریق مشهد بر گرفت و از قاضی سعدالدین خان التماس سوار محافظ
کرده او ابو بکرخان الکوزائی را بابیست تن سوار همراه او کرده او از عرض راه مشهد مکتوبی نزد قاضی سعدالدینخان
فرستاده نگار داد که تا ورود کمیشن دولت روس من در مشهد درنك کرده اخبارات تلگرافیه را که در باب تعیین حدود
ونقاط فاصله سرحدیه باشد گرفته بعد مراجعت کنم و همدرینوقت قاضی محمد اسلم خان که از تغییر میرزا محمدتقی
قندهاری بواقعه نگاری هرات از طرف دولت انگلیس مأمور و در تبدیل شده بعوض او محمد حسین خان افشار
مأمور گشته بعد از چندی محمد ابراهیم خان نام رساله دار از هند براه کابل و هزارجات مأمور این کار شده چون از
ناحیه حال او شرارت ظاهر بود بخواهش قاضی سعد الدینخان از قاضی محمد اسلم خان و صواب دیدن و گفتن او
با انگلیسان ناموافقتخان رساله دار مأمور واقعه نگاری هرات گردیده محمد ابراهیم خان و محمد حسین خان افشار
داخل اجزاء و خدام کمیشن شدند و مقارن اینحال میشام انگلیس از اجزای کمیشن با دوتن مهندس جهت مشاهده
ترمیمات و تعمیرات هرات با مرو اجازت حضرت والا داخل شهر هرات شده کارهای انجام یافته را پسندیده در فصیل برج
خاکسترحای نهادن سه ضرب توپ تجویز و بنا کرده چون چهارلك وهزار و پنجہزار روپیه قران تا این هنگام
صرف مرمت هرات شده بود پنجاه هزار روپیه کامدار انگلیسی بنام کارگذاران دولت خویش که در مشهد بودند
حواله گرفتن از آنجا و آوردن بهرات داده مراجعت کرد و در اثنای این فصـل منشور علیاحضرت وکتوریا
بکرنیل رجوی که در مشهد برای استحضار اخبارات تلگرافیه چنانچه آغازقم شد رفته بود شرف وصول افگنده
از خطاب کشتری کمیشن که عوض جنرال لمسدن که چندی قبل جانب هند رفته بود بنام او صدوریافت مفتخر
گشت چنانچه امر فیصله تعیین حدود سرحد افغانستان و روس بوی مفوض گردیده نقشه حدود و حصص از لندن
برای او آمده جنرال لمسدن از سبب آنکه کار گذاران افغان را از تکمیل و آماده ساختن لشکر سرحدیه مانع شده
(۱) بلکه سفارش کاستن کرده بود سحافت ( ۱ ) رای منسوب گشت زیرا که اگر او افاغنه را از استحکام سرحد سخافت معنی
باز میداشت دولت روس متجنب شده علاقه پنجده وغیره مواطن ترکمانه سارق وسالر را متصرف نمیگشت

ذکر عریضه مردم سوادوینير ونقل منشور حضرت والا

( که بجواب آن شرف صدور یافت )
درین هنگام عریضه مشعر براطاعت وانقیاد واستدعای اینکه هر امری که از حضور اقدس شرف صدور يابد بتقديم
و تعمیل آن پردازند از حکمت خان و مواس خان ونجیب خان وفتح جنك خان واول خان وکوچرخان وزونه خان وعباس
خان ومحمد قاسم خان نامان و غیره خوانين وكمير داران و ملكان علاقه بنير واشرف خان و رحمت الله خان و عمر اخان
و محمود اكبر خان و نورالدینخان و قاسم خان و میربازخان و مهابتخان و ايول خان و کاوخان وعبدالرحمن خان وعبدالله
خان نامان سكنه سواد بپایه سریر سلطنت رسیده در روز بیست و دوم ماه ذی الحجه سال ۱۳۰۲ هزار و سه صد
ودوی هجری از حضور انور این منشور بصدور پیوست که عرض شما از راه دوستی ودولتخواهی و یگان دینداری
ومسلمانی مصحوب محمد قاسم خان واحمد خان و هفت تن دیگر شرف وصول یافته از مطالعه حضور عن گذارش
پذیرفت نوشته اید که مترصد ومنتظر امر وارشاد حضرت والائیم که بهر خدمتی مأمور شویم در اجرا و انجام آن
آماده و بپا ایستاده ایم خاطر ما را از حسن دینداری واستکمال ایمان واثبات ورسوخ اعتقاد شما اطمينان واعتماد
لايعد ولايحصى حاصل گردیده حقیقت احوال خیبر ناكه شما بر ما خوب واضح و روشن است که اطاعت اولوالامررا
بحكم خدای ورسول برخود واجب گرفته از دائره احکام الهی چه در اوامر وچه در نواهی بیرون نمیروید پس بر شما

ذكر عريضه
مردم سواد
وينير


(٤٧٠)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

مردم اعتماد و اطمینان کامل حاصل است خداوند زیاده ازین ارکان دین شمارا مشید و مصبوط کناد که درین شبو روز شمار
سر آمد ابنای روز کار خود باشید و حوادث و واردات حضور ما و مملکت اسلام اینست که درین روز ها که فرستادگان
شما باریاب شدند احوال مصالحه دولت روس بادولت افغانستان بپایه سریر سلطنت رسید که در مواقعیکه دولت
مذکوره پیشقدمی کرده حق خود میدانست و میگفت این اراضی تعلق بافغانستان ندارد وحق مردم قطاع الطريق
سالو و سارق ترکمانيه و حدود ایشان میباشد و امروز که ایل ترکمانیه همه در تحت حکومت ما آمده باید این اراضی را
متصرف شویم و نیازمند درگاه اله میگفت که اینمواضع حق دولت افغانستان است اگر چه حکام سابقه و امرای سالفه
چشم غایت بنی باز نکرده و ملاحظه خیر اقوام را ننموده مواضع مذکوره را فرو گذاشته اند که همیکن متصرف شده و
مداخلت کرده است منکه امروز خیر خواه قوم خود هستم نمیگذارم که اگر وا گذار شوم گویا از خیر قوم در
گذشته ام واگر همدم بتراع و جدال گرفتار شوند و محاربات سخت برسر این گفتگو در میان دولتها واقع گردد
باک نیست زیرا که دولت افغانستان و دیگر دول که دوست اویند مقدمه و جنک را بهتر میدانند و ننک می پندارند
که دولت روس ایلات ترکمان را لکد کوب کرده بخاك افغانستان نزدیک شود و با او گفتکوی حدود و دعوی
ثغور را بکند و چون رشته این گفتگو دراز شد برای استحکام شهر هرات پیدرپی اتواب و افواج و هزاران
بار جباخانه و بیست لك روپیه نقد در آنجا فرستادم و هم از طرف دولت انگلیس امداد ایفت هفت ضرب توپ
و ركبا جباخانه کامل باید دولت افغانستان شد که آنرا نیز از راه قندهار در هرات روانه کردم و چهار صدتن توپچی برای
اتواب مذکوره از کابل براه هزار جات در هرات گسیل نمودم و سی هزارتن مردم کار مستعد فراهم و آماده کردم که
بسر حدات هرات بگذارد از مشاهده و مسامعه این امور دولت روس را یقین کامل حاصل شد که مردم افغانستان جنگ را
با دولت مزبوره از جان و دل خریدارند و نیز تنها خود عزم رزم نمیکنند بلکه کل اسلام را با چند دولت دیگر از راه
ننك بالويجك می اندازند و ازینو اقعه آبروی دو هزار ساله دولتش بخاك خواهد ریخت و عاقبت کار بخرابی خواهد
انجامید پس ناچار اندیشه صلح را در دل خود جای داده سلسله جنبان آشتی شدند چنانچه بتوسط دولت انگلیس
کار مصالحه را بصورت رواج نهاده قرار دادند که از همه آن مواضع واپس کشیده از خاک پنجده که نفس موطن ایل
ترکمان سار قست جانب خاك افغانستان قدم پیش نگذارند و دولت انگلیس که در نقشه حدودات فهم کامل داشت
قبول تقسیم و فيصلة حدود را با جازت ما نموده بمن اطلاع دادند که سخن باصلاح رسید حال اراده و منظور شما چیست
و ما نوشتیم که منظور همان بود که حدود مملکت ما را روسی متصرف نشود حال که مقصد حاصل شد هر آئینه
صلح بهتر از جنگست و از نوشته من وزرای دولتین روس وانگلیس عهدنامه نوشته حدود را در عهد نامه داخل
کردند و ثبت و دستخط نمودند و عنقریب بصورت اتمام آن بحضور ما خواهد رسید و شرع مفصلة آنرا اشتهار خواهم
فرمود و اکنون شمار ا خاطر جمعی دادم که آسوده حال و مطمئن خاطر بوده بکمال خرسندی مشغول امور دینداری
و مواظب استحکام اساس مسلمانی خود بوده باشید و چون رکنی از ارکان دین اطاعت و بیعت امام وقت البته
درین باب هر قدر مذاکره که بازیر دستان و اعلقداران طوائف وقبائل خود داشته باشید واجب و ضرور خواهد
بود و نکته اصل همین است که بزبان شما جاری باشد وزیر دستان شما قبول نصایح و مواعظ دلپذیر شما را بکنند
و در ترقی این احوال و انجام اینمطلب انتظار مراسلات و مکتوبات شمارا همه وقت دارم و كاريكه مابین ما و شما بصورت
اتمام واختتام باید همین است که مردم شما مثل خود شما احکام الهی را بدانند و از قید بیعت و اطاعت ما بیرون
نروند و با مخالف ما مخالف و با موالف ما موالف باشند فقط

( شرح حال بنیاد خان مالستانی )
( وشرارت یوسفغلی نائب جاغوری )

پس از آنکه نوروز علیخان پسر بنیاد خان هزاره مالستان چنانچه از پیش رقم شد شرفیاب حضور اقدس والا
گشته و مشمول عواطف خسروانه گردیده رخصت مراجعت یافت پدرش بنیاد خان چنانچه باید سرد ر خط فرمان
نهاده در اجرای احکام پادشاهی بلیت ولعل روز بسر بردن را پیشة خود ساخت و سردار محمد حسن خان

شرح حال بنیاد
خان مالستانی


(۴۷۹)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
حکمران غزنین سید محمد تقی شاه بن شاه علی اکبر مرحوم را که نزد او شده رخصت رفتن در لاهور حاصل کرد امر نمود که از حال بنیاد خان واوضاع او نسبت باطاعت وعوایض عم واستحضار حاصل کرده آگاهی دهد تا بر طبق کردار او از جانب دولت با او رفتار شود واو پس از ملاقات با بنیاد خان ودریافت احوال او بحکمران غزنین شرح حالش را در معرض بیان آورد که مردم مالستان سه رأس اسپ گزیده در وقت رهسپار شدن پسر بنیاد خان جانب دربار معدلت مدار پادشاهی برای پیشکش حضور اقدس نزد او حاضر آورده واو اسپانرا که شایان زین وستام شاهانست باصطبل خویش در آورده سه رأس اسپ دیگر که در خرابی وامداء پست تر از آنها بوده با پسرش ارسال حضور انور داشته است ونیز چهار هزار گوسفند از مردم مالستان شاخسالیانه سالانه گرفته از همه چهار صد گوسفند را بکار گذاران دولت داده دیگر همه را خود متصرف شده و همچنین مال و اسباب وخیام زیادی از پسران سردار شیرعلی خان جاغوری در نزد او میباشد که حق ضبط دولت دانسته از اظهارش انکار دارد و بهر صورت نصیحت و اطاعت پذیر نیست و مکنت پادشاهی را از هواخواهی در سر دارد حقیر میپندارد ومقارن اینحال در خلال احوال مذکوره ایضاً پیرمحمد خان حاکم جاغوری با بزرگان مردم آنجا غرض پیشداشتی در غزنین نزد سردار محمد حسن خان حکمران آنجا آمده زیادت مالیات اراضی ایشانرا بروفق ممیزی و امضای ممیزانیکه از جانب دولت مأمور شده بودند با روغن معمولی وجهه گرفته مراجعت کردند و چون بمنازل خود رسیدند از جمله نائب یوسف علی نام قوم هیچه مفت تن از اقوام خود را بآتش ستم سوخته هلاکت ساخت وازین کار بشناعت او پیرمحمد خان حاکم هزاره جاغوری آگاه گشته با پیادگان ساخلو که در نزدش بودند و مردم اومی علاقه سنگماشه و دسته آته ومسکه از راه سرزنش نائب یوسف علی داخل علاقه هیچه شد و او از واهمه کار ناهنجاریکه کرده بود ابواب قلاع خود واقوام متعلقه خود را روی حاکم ولشکر پادشاهی بسته قلعه داری وحجت پرداخت و حاکم مردم طائفه مسکه را امر کرد که یورش برده بهر طریق که بتوانند قلاع آن شقاوت پیشگان بغاوت اندیشه کارا متصرف شوند و قلعه گیان شب را بواسطه شفیع ساختن قرآن و خواستن امان روز رسانیده چون در روز ظاهر گشت که گفتار ایشان از در مکایده بوده یورش برده چندین از باغیان و دو تن از مردم سنگماشه با سه تن از پیادگان ساخلو جراحت برداشته یکتن خاصه دار کشته گشت وچند قلعه و خانه را بقهر وغلبه متصرف شده و آتش زده بسوختند وشب هنگام پیر محمد خان با مردم ایلجاری و پیادگان ساخلو بقلاع مردم مسکه بازگشته جای گزید واز رو داد اینواقعه بحکمران غزنین آگهی داده پیام فرستاد که از غزنین توپ قلعه کوب ارسال دارد که بدون توپ قلعه نائب یوسف علی مسخر مفتوح نمیشود وهم مال ومنال پسران سردار شیرعلی خان که در نزد اوست بتصرف دولتی آید وحکمران غزنین عرض پرداز پایه سریر سلطنت شده از حضور اقدس اجازت فرستادن سپاه و توپ خواست و حضرت والا فرمان برد که حکمران مذکور مکتوب بمردم جاغوری فرستاده ارشاد نماید که خود ایشان در قلع ماده فساد کوشیده رفع اینغائله کنند چه اگر لشکر پادشاهی و توپ مامور سرزنش آن ره نوردان طریق گمراهی شود خشک وتر همه سوخته فرق مفسد و مصلح نخواهد شد پس بدست ورعیت مخلصی آنست که قبل از مأمور شدن سپاه و توپ کار را انجام ساخته بیپیکار دوانی ترسانده ومقارن اینحال علی ظفر اخیار ومحمد حسین اختیار نامان بزرگان طائفه مسکه از راه دوربینی و عاقبت اندیشی التجا بسید محمد تقی شاه بن شاه علی اکبر برده پیام دادند که عذری کناهی ایشانرا نزد حکمران غزنین بخواهد که مبادا پیرمحمد خان حاکم ایشانرا در جمع مفسدین بحساب آرد و آنگاه که سید محمد تقی این پیام را بحکمران غزنین بگذارد او سید موصوف را با محمد یسین نام ملازم خود مامور هزاره جاغوری کرده از راه انس مکتوبی بمردم مسکه فرستاده پیام داد که مصداق راست رفتاری و خدمت گذاری شما همین خواهد بود که نائب یوسف علی را بدست پیرمحمد خان ودیگر مردم جاغوری از قلعه کشیده سپرد کار گذاران پادشاهی نمائید و چون این پیام حکمران غزنین و فرستادگانش بمردم مسکه رسید سیزده و جپ برف در زمین ریخته راه آمد شد در ولایت جاغوری مسدود گشت و پیر محمد خان با مردم ایلجاری و پیادگان ساخلو از شدت سرما وکثرت برف اقامت را در بین مردم مسکه دشوار دانسته جانب


(٤٧٢)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
مسكنهاشه مراجعت كرد و بزحمت و مشقت برف را بریده وارد آنجا شد و سید على نقى بامحمد يسين در همان
حالت سختی ودشواری نزدنائب یوسفعلی شده او را تسلی داده مطمئن خاطر ساخت و هم بزرگان طایفه مسکه جریمه
ودیه قتل یکتن خاصه دار را بادیه خون آتشی سوختگان برعهده خود گرفته بنائب یوسفعلی سند مکتوبی دادند
که هرچه حضرت والا سياسته جرم بگذارد تنها بزدمه او ننگذارد باتفاق قومی ادا سازند و نائب يوسفعلی از بیقرار
داد تسلی یافته باسید علینقی و محمد يسين راه اطاعت جانب غزنین بر گرفته وارد آنجاشد ووکلای مردم مسکه نیز
از عقب او داخل غزنین گردیده بامر حضرت والا ششهزار روپیه جریمه وديه قتل يكتن خاصه دار را برذمه گرفته
رخصت مراجعت یافتند و حکمران غزنین سید محمد طاهر بن سید محمود سرابی را با صدباشی سعید علیخان جهت
تحصیل وجه جریمه با ایشان همراه فرستاده نصف وجه جریمه را از مردم مسکه سفلی حصول کرده در مسکه
علیا سر گرم تحصیل نصف دیگر بودند که ناگهان مردم سنگماشه جاغوری از سخت گیری میرزا فیض الله خان
که دروقت ممیزی وجریب کشی خود قبل از قبولیت آغرد م و منظوری یافتن بست جریبی از حضور انور مالیات
ارضی ایشانرا کرهاً وبضرب چوب حمت میگرفت که سند ایشانرا نزد کار گذاران دیوان سلطنت حاضر ساخته
خدمت خود را ظاهر سازد و هم حمت رعایا را گواه رضای ایشان نموده پرده بردی جور وستم خویش اندازد
شوریید. و از قلاع و مساکن خود کوچیده از راه فرار باعیال و اطفال در علاقه چهل باختورفته بکهسار آنجا
پناهیدند و ازین فرار اختیار کردن آنان مردم طائفه اوقی و هود قول وقره ومسکه علیا محصلان پادشاهی را
که در بین ایشان مشغول تحصیل وجوه مالیات وديه وجریمه آغازی گردیده بودند و خود بر ذمه گرفته بودند
همه را جواب داده سر از جیب تمرد بر آوردند و حکمران غزنین بامر حضرت والا مکتوب فرستاده سبب سر
(۱) تحريص برداشتن وشورش آغاز کردن ایشانرا جویاشده ایشان جواب معقول نگفته بلكه بتحريك و تحريص (۱) سلطانعليخان
تيز كردانيدن سردار شیر علیخان هزاره که با حیدر علیخان برادرزاده وغیره منسوبانش در میان مردم پشه پناه گزیده
و برانگيختن بودند از کوه جهالت فرود نگشته مردم پشه و شیر داغ نیز باغوای آنان با باغیان همدان شدند چنانچه امر
تنبیه و تهدید آنمردم بعد ازین در موقع خود مذکور شده میآید انشاء الله تعالى ومحمد بن یمان سید محمد تقی
شاه بن شاه علی اکبر بدرود جهان کرده سپهسالار غلام حیدر خان توخی که بفرمان طلب جهت قطع محاسبات
خود از قندهار در کابل آمده بود و سی وهشت هزار ودوصه وسی روپیه قندهاری که از مالیات ملك برداشت
کرده بود برذمه اش ثابت گشته فرار اختیار کرد وحضرت والا از گریختن او برآشفته حکام ولایات را بذریعه
فرامین جداگانه آگهی داده امر کرد که طرق وشوارع را نيك محافظت کرده اگر عبور نکرده باشد دست گیر
نموده باز نجیرش در کابل آرند و از جمله فضل الدینخان حاکم مقر عنبر الفرقان سرتیپ را که در کلات اقامت داشت
آگهی داده او یکتن صدباشی را با پیادگان زیر دستش شبباش فرستاده پیر محمد خان برادر غلام حیدر خان را
از خانه اش گرفته بکلات آورد وفضل الدینخان در موضع خاکا رفته سالم ومتاع سپهسالار را ضبط کرد و خواجه
محمد خان حاکم طایفه تر کی که سپهسالار را دیده و تعاقب کرده بود عیالهای او را در عرض راه کاکرستان دستگیر
ساخته وزیر ونبو نامان نوکر ان او نیز گرفتار و محبوس شده بعد از زندان بکر یختند و خود اواز راه
کا کرستان در هندوستان رفته و پس از دیری غرض پرداز پایه سریر سلطنت شده عفو تقصیر وا جازت
مراجعت افغانستان و زیارت عتبه علیای سلطنت خواست و حضرت والا عرض اورا پذیرفته اجازت آمدن
داد چنانچه او از هند رهسپار کابل گشته و از غزنین گذشته در منزل لوزه بمرض درد پهلو فوت شد

ذکر مأمور
شدن ايشيك
آقاسی محمد
شاه خان بتمیزی
پشت رود

( ذكر مأمور شدن محمدشاه خان )
(ايشيك آقاسی حضور بشهزاده حبیب الله خان بتعمیزی پشت رود)

در تضاعیف وقائع اوایل اینسال از عرائض و استغاثات رعایای پشت رود که از جور وتعدى وزياده ستانى
عمال وضباط نگار داده و بکوش دادنیوش حضرت والا رسیده بود از حضور انور ايشيك آقاسی محمدشاه خان
بأمور ممیزی و حق رسانی رعایای ستمدیده آنجا شد چنانچه وارد آنجا شده اول مبلغ چهزار روپیه را که ك الد محمد خان


(٤٧٣)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواريخ)
(١) مصادره
اصل معنی
مصادره آن
است که
وجهی را که
بعوض سر
کسی کرده
ویا از کشین
امان بدهند
این وجه را
مصادره
میکویند زمان
در جمیع
وجوهیه
یجور وستم
گرفته شود
این لغظ
مستعمل است
چنانچه در
کتاب رد
المختار است
ذکر مأمور
شدن سید احمد
در قندهار
حدوث
مرض و با
در قندهار
ذکر حمایت
سیاه سولی
از بلوج هرچه
جا با نزدهم توقف بمصادره (١) گرفته بود و بدلالت بردفعه ولایت کشت چهار هزار روپیه مصالحه کرد وحضرت والا
از جریمه و ظلم یکار آنجا باین امر آگاه گشته توقیع عتاب آمیز بنام ايشيك آقا سی محمد شاه خان صادر فرمود
که از عرض الودی دور بوده بواسطه رشوت هزاران روپیه مال ضعفای رعیت را نزد زیر دستان زبردست
آزار نگذارد زیرا که ” ترحم برپلنك تیز دندان ،، ستمکاری بود بر گوسپندان ،، وباید چنان رفتار کنید
که به نيك نامی وسرفرازی شرفیاب حضور گردیده از حسن کردار زبان زد روز کار شوید وهم او را امر شد
که بیست و پنج هزار روپیه جریمه مردم دهر اود را که عفو وبخشش شده و ملا یوسف خان کوتوال قندهار
بمردم رعیت نداده است پس از حق رسانی بمردم پشت رود در دهر اود رفته وجه رعیت آنجارا در نزد هر که
از کوتوال وغیره باشد گرفته بایشان برساند و نواحی ممزی خود را نيك انجام نموده و در بارا را بحق رسانیده
مراجعت کرد و مقارن اینحال آقاسید احمد خان از حضور اقدس پسر دفتری قندهار سرافراز گشته چون وارد
آنجا شد رعایای تاجکیه و هزاره گتراب که از جور و تعدی محسن خان هزاره نزد حکمران قندهار عارض شده
و پاس او جانین در آنجا رفته بودند حکمران قندهار بزرگان رعایای مذکوره را که حق بجانب ایشان بود
خلعت داده مرخص کرد و محسن خانرا جبراً در قندهار نگهداشت و آقا سید احمد خان شفیع او شده غلام حسن خان
افشار را بحکومت کتراب گماشته محسن خان هزاره را بشفاعت و التجا به پیشکاری او مقرر داشته از بودن در
قندهارش نجات داد و او چون بخانه و جای خویش رسید پس احسان و رعایت بزرگان بدنام شدن و آزرده
گشتن آقاسید احمد را نکرده دست بتاراج مال رعایایکه از ستمش عرض نموده بودند دراز کرد و هر ده
رعایا که از سبب غلام حسن خان افشار حاکم خودها مستظهر وقوی دل گردیده بودند بمدافعه برخاسته با اودر
آویختند و برادرش کشته کشته خودش فرار اختیار نموده غله کوهی پناه بگزید و جانبو متلاطم نام بتاراج رفت و حکمران
قندهار از ینواقعه آگاه گشته قور اسوارة بسیار مأمور کرد که مبادا فتنه بزرگ شود چنانچه سواران مأموره وارد گتراب
شده محسن خان را طوعاً و كرهاً از کوه فرود آورده با مردم انجا که با هم نزاع داشتند در قندهار آوردند و حکمران
قندهار که طبعاً خیر خواه دولت ورعیت بود در بین محسن خان وقومش منازعه را بمصالحه قطع کرده رعایا را
رخصت مراجعت داده محسن خان را تا صدور امر والا در قندهار امروز نك فرمود چنانچه بامر حضرت والا پس
از چندی که مردم رعیت باورضامند ماندند رخصت منزل و مسکن خویش شده باندازه خدمت گذاری و اخلاص شعاری
نپاد ومحسد خلال احوال مذکوره امسال مرض اسپال در قندهار حادث گشته مدت سه ماه وچند روز طول کشیده
بعد از ان بفضل خداوند جل شانه دفع و رفع گردید وبسیار کس از نفوس سکنه شهر و اطراف رخت هستی جانب داربقا
کشید و از انجمله میرزا مدثر خان سررشته دار دفتر دوم قندهار از مرض مذکور وداع زندگی گفت و در عین شدت
واستیلای مرض مذکور حکمران قندهار نور محمد خان اچك زائی را با مردم سیاه سولی از جهت نزاع و جد اولیکه
با مردم بلوچ داشتند از راه رفع مناقشه مأمورشا لكوت كرد لكی در ین وقت که تازه مرض و با برپا بود اجنت
بلوچستان ایشانرا اجازت داخل شدن بعلاقه شالكوت نداده از منزل چمن بازگردانید و مردم سیاه سولی ازین
امتناع او رنجیده خاطر شده بسر مردم بلوچ تاخته اشتران ایشانرا غارت کردند و حکمران قندهار ازین کردار
آنان بر آشفتة چند تن از بزرگان آن مرده رانمحبوس فرمود و بامر حضرت والا بجرمیه یاد با اشتران مردم بلوچیه از
آنها گرفته کوشمالی بسز اداده مال نوچن را بصاحبانش رد کرد ومقارن اینحال پسران سکندر که روی از دولت
بر تافتن و بسوی جبال جهالت شتافتن ایشان از پیش در تضاعیف وقایع سال هزار و دویست و نودونه بشرح رفت از راه
ندامت بامر اخان باجاوری که او را بشفاعت خویش واگنیخته بودند در جلال اباد توسپ سالار غلام حیدر خان آمده
باستدعای استشفاع او مصد و گشتند

ذکر عرض و استدعای خدمت نمودن اسلامیان دول خارجه که
( وجواب حضرت والا که بنگارش رفت )
چون در خلال احوال وقوع واقعه نجده که دولت روس جسارت در محاربت کرد عرایض مردم اسلامیه خوقند


(٤٧٤)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
و سمرقند و يار کند و بخارا و اورگنج از ممالك متصرفه دولت روس و مردم اسلامية پنجاب و سند و دره‌جات و پشاور
و سوات و بونير و باجور و چترال از ممالك متبوعة دولت انگلیس بپایه سریر سلطنت رسیده استدعا کرده بودند که
سر شجاعت از جیب اطاعت بر آورده از راه جهاد با دولت روس اساس محاربت بنياد نهند و مترصد امر و فرمانند
وحضرت والا بنابر آنکه امر مجادله بنوست امنای دولت بریطانیه بمصالحه انجامیده بود در جواب همه‌جداگانه نگار
فرمود که البته نجابت گزیده کلمة طيبة لا اله الا الله محمد رسول‌الله در مقاتله با مخالفان ملت اسلام متفق و همداستانند
وغزا بامر خدا و رسول او صلی الله عليه وسلم از ضروریات دین قویم و صراط مستقيم امت اهل اسلام را میباید
که سرانقاد و اتفاق از يك گريبان بر آورده در چنین امور که از فرایض دین است جان و جان مضائقه رواندارند واکنون
که کار صلح پیش آمد صلاح در آنست که در هرجا باشند بیرون از اطاعت بهمان دولت که تا بعد دیگر داهمی نه پیایند
ذکر فتنه
و شرارت
مردم صافی
فقط و همدرین اوان بعد از صیام تهذیب و سرزنش مردم ساووکامان وغيره وكريختن نظام الدینخان و برادرش فزوايكيل
که از پیش مرقوم گشت پناهکان ساخلو جهت حفاظت آن نواحی و حدود و حراست طريق درقلعة محمدبار نام صافی
جای گزیدند و باموریکه مامور بودند اقدام کرده مواظب گشتند و چون اندك زمانی از فتنه و شورش آن مردم امان
گذشته چنانچه باید مطیع و منقاد نشده بودند خاصه داران مقیم قلعه مذکوره ازغده مباشرت در فن سیاه کری و دوراندیشی
مشتنی در قلعه برای پختن طعام مانده دیگران تمام در دهات و سایه درختان پراکنده شدند و در چنین حالت پسران محمدباز
فرصت یافته داخل قلعه گردیده دروازه آنرا بربستند واز خاصه دارانیکه در قلعه بودند چهار تن خودر از دیوار قلعه بزیر
انداخته سه تن دیگر پیش از انکه پسران محمد باز در وازه را بندند رو بدروازه نهاده دوتن از راه دروازه بیرون شده
یکرنکشتند و یکتن در اندرون قلعه مانده از ضرب گلوله تفنك يکتن را از هردوصافی را بجراحت رسانیده خودش کشته شد و میرزا
احمدعلیخان سر دفتر عايله که از پشقبته خیبرخانه بکار کنداران پیه سریر سلطنت و سپهسالار غلام حیدر خان که در جلال
آباد بود آگهی داده خود باسادات و رعایای کنر و پیادگان ساخلو که در تررش طریق خدمت دولت میسپردند روی
بسوی قلعة محمدباز قوم صافی نهاد وقلعه را در محاصره انداخته با تفاق قاضی امیر الله خان و سید غلام پادشاه
وسید غلام حیدر پادشاه وسید عبد الوهاب و توکران و همراهان ایشان و پیادگان ساخلو بیست پایه نردبان ترتیب
داده روی پورش بقلعه نهادند و نردبانها را بدیوار قلعه راست کرده چون خواستند که صعود نموده قلعه را
متصرف شوند دوتن از همراهان پسران محمدباز قرآن شریف را برسر نهاده از قلعه بر آمده امان خواستند و ایشان
بپاس حرمت قرآن با نزبالا شدن بنردبان و دست از تصرف و کشتن و بستن قلعه کیان باز داشتند وسیدغلام پادشاه
بالمحش در اندرون قلعه شده پسر بزرگ محمدباز را با سر وبای برهنه طناب خجالت بگردن انداخته و قرآن کریم روی
هر دو دستش نهاده نزد میرزا احمدعلی خان آوردند و قلعه کیان را نیز امان داده از راه شفاعت عریضه بپا یه سریر
سلطنت فرستادند وقلعه را متصرف شدند و پسران محمدباز بشفاعت سیدان مذکوره از کشتن عفو کشته محبوس
نگاهداشته شدند و پس از حصول فتح صدیقی فقیر محمد خان که خاصه داران دسته اش در حفاظت قلعه بی خبری
وسستی کرده بودند محبوس در کابل خواسته شده بدارسیاست کشیده آمد و تمامت خاصه‌دارانش مورد عتاب شاهانه
گردیده از ملازمت دولت موقوف شده تنخواهیکه از ابتدای نوکر شدن خود برده بودند برای عبرت دیگر
ملازمان دولت از راه سیاست بازکشته تحويل خزانه عامره گردید و همدرین هنگام بنابر مفسدت وشرارت مردم
شنوار که گاهی از متعود شدن سپاه طريق اطاعت اختیار میکردند و کار پردازان سلطنت بتعمير ملك وتاليف
قلوب ایشان می پرداختند و چون فی‌الجمله احکام پادشاهی بالای ایشان طاری گشته بمحض اینکه بمال و خوار
وزبون نشوند و مرفه الحال باشند افواج دولت بامر اعلیحضرت والا ازبین ایشان مراجعت میکردند هنگامه
دیگر روی کار آورده راه غوایت میسپردند لاجرم حضرت والا سپهسالار غلام حیدر خان را فرمان کرد که
تاملکان و بزرگان آغوز و به پالا چون اميرخان و پسراو و پسران محمدخان و تائب و ناشو وزمان وطوطی و سیدعلی
وسازمير وشكر وایران ونبی وزیره و شاهزمان وازمیر ثمان باعیال واطفال ایشان رسم کروکان بدست کار گذاران
امارت نباشند مرده شنوار اطاعت اختیار نکنند لهذا میباید آنان را برهمان گرفته نظم ونسق نېکو در آنجا


( ٤٧٥ )
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
نهاده او امر واحکام پادشاهی را چنانچه باید رونق دهند و نیز ملك بينده خان و ملك همرا خان قوم نیازی را که
از راه اطاعت شرفیاب حضور اقدس شده بودند امر شد که نزد ملکان کاچان رفته شش تن پسران خان محمد
و پیرام و کمال خان نامانرا که همیشه شرارت را پیشه خود ساخته گاهی در کاچان و هنگامی در ساو و چلا بند جسته
سپاه پادشاهی از عهده آنان بیقرار و نا بآرام میشود مییابید با تفاق ملکان آنجا آنان را دست گیر سازند
و باجای پناه نداده در هر مکان که باشند تار گذاران دولت را خبر دهند که ایشانرا گرفتار ساخته بکيفر اصم
را از فتنه ایمن کنند و پسران خان محمدخان ازین امر حضرت والا آگاه گشته متوهم شدند و خویش را در ورطه
هلاکت دیده ناچار ملکان هروگی را شفیع ساخته از راه المیت نزد سردار گل محمد خان حاکم لغمان آمده
عفو تقصیر خواستند و بحسن رویه جریمه نکو هیده ( ۱ ) خصال و ناپسندیده افعال خودراداده رشته اطاعت
بگردن نهاده عفو گشتند و هم چنین عیال های بهرام خان نیز نزد او حاضر گردیده استدعای مؤنت (٢) کردند
و او باوجود فتنه جوئی بهرام خان بامر اقدس والا باندازه کفایت معیشت ایشان از جانب دولت نفوقه و خرجی
معین ومقرر فرمود و از آنسوی سپهسالار غلام حیدر خان اسامی مذکوره را که حکم اقدس بگر و کان گرفتن
ایشان صادر گردیده بود بنا بمصلحت وقت عهد نامه وضمانت خط از همگنان گرفته شرفداشت حضور انور
والا کرده استدعای اطلاق محبوسین مردم سکو خیل را نیز نمود وکار او پسند و مطبوع طبع جهان آرا افتاده
محبوسین را نیز امر رها دادن فرمود ومقارن اینحال مردم سرور زائی (٣) از دادن وجه جریمه وعشر دیوانی
سر باز زده باسپهسالار غلام حیدر خان طریق مجادله گشودند چنانچه بقلعه شاهی تاخته دواب و مواشی مردم
قلعه را بتاراج بردند و در بیان کار توان مقاتلت را باسپهسالار ولشکر پادشاهی در خود ندیده از طریق اطاعت
پیش آمدند ورعه و کاه هرزه قلعه شاهی را رد کرده مطیع و منقاد شدند و همدرین هنگاه کرنیل عطاؤ الله
خان از طرف دولت انگلیس عوض محمد افضل خان سفارت افغانستان مامور شده میان صالح محمد خان
با بیست تن سواره نظامی بامر داد محمد خان حکمران جلال آباد وسپهسالار غلام حیدر خان از راه پذیره
رسمی بامنزل دکه رفته اورا باعزاز واکرام از آنجا در جلال آباد و از جلال آباد در کابل رسانیدند و هم در یسال
آلات و ادوات باسه و مبلغ بفرمان حضرت والا از هند درکابل رسیده در سرای مادرشیر علیخان قندهاری مطبع
دولتی قرار یافته کاری چاپ جاری گشت و هم مولوی احمد جان خان قندهاری مامور سررشته داری دفتر سنجش
وفارغ خطی شده امر جریب کشی ومساحت اراضی واملاك رعايا را بروی کار آورده قرار بیست جریب برمالیات
مملکت بیفزود و عشر گندم دیمه ( ٤ ) را در خرواری دوازده سیر که دمسیر آن حق بیت المال است و دوسيرش
حصه مواجب عمال وسپاه او برذمه رعایا نهاد و تکت نکاح پولی را از دختر یکی دوازده و بیوه یه وارثیه شش و
نیم روپیه که از اول دور ارزانی یکر وبیه حق ملا نیکه خطبه نکاح میخواند میباشد و بیکقران قیمت تکت است وضع
او مت و همچنین درصدی نیمروپیه در مال متروکه میت و معاملات داد وستد مردم سکنه مملکت و وجه سر شماری
دواب ومواشی و محصول اشخار مثمره وغيره همه جدید بروی روز آورده او بند و ضبط اوقاف را نیز او کرده
محصولش را برای امامان و مؤذنان مساجد و مصارف فرش و چراغ وغيره مسجد ها قرار داده از قید وضیفه خواران
که از سلاطین پیش بنام علم و فضل و سیادت بدست هر کس افتاده بود واز دفتر پادشاهی میبردند چون اکثر از علم
بهره نداشتند و رقم یکی از مرور زمان بدست دیگری افتاده بدون استحقاق مبالغی را از بیت المال میگرفتند همه را
او تحقیقات وضبط کرده مستحقین و حق دارانرا با رقم جدید بمهر پادشاهی داده دیگرانرا که سزاوار نبود نادد موقوف
کرد که اکنون مستحدثات او هريك دفتر جداکانه مرتب گشته است و چون امور مذکوره بتمامها موافق قانون
سیاسی و شرعی بودمنظور نظر كيميا اثر حضرت والا شده جاری گشت و هم رساله اساس القضاة ورسالة دستورالعمل حكام
وضباط را در باب رفع مخاصمات واجرای محاکمات او تالیف کرده بچاپ رسانید و ازین رهگذر چون او بسنده بسیار
بکار بود مردمان را که قبل ازین در دیوان سلطنت راه نداشتند و سر کار آورده دفتر بسیار وضع شد و هما در ماده ی هما با یسال
مبلغ ششها ر روپیه از حضور اقدس والا برای پیر پادشاه بخارا که از پدراشد و بر تافته و در پیشاور قرار گرفته و عرض نیاز
( ۱ )
نکوهیده بمعنی
زشت ومذموم
( ٢ )
مونت كفالت
و برداشت بار
عيال وغيره
یعنی مردم
سرور زائی
( ٣ )
سرور زائی
اصل نسخه
سرور است
بدون کلمه
زائی
كرنيل عطاؤ
الله خان سفير
دولت انگلیس
بفكر
وخو هسكه
مولوی احمد
جان خان
بقرار شرعی
افزون کرد
( ٤ ) گندم
دیمه مقابل
کندم آبی


(٤٧٦)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان )
( سراج التواريخ )
پایۀ سرپر بامطانت شده و عریضه اش را با يك گلدان و گلاس برنجی ساخت كشمير هدية بحضور فرستاده بود جهت
صرف عمارتيكه در پشاور احداث و آباد کرد عطاشد
ذکر وصول نامۀ ويسرا
( در باب معاهدۀ دولت روس بحضور انور والا )
و همدرین ماه یعنی ذی الحجۀ الحرام سال ١٣٠٢ هزار وسه صدو دوی هجری نامۀ ويسرا از هند وعريضة
محمد سرور خان نائب الحكومه ازهرات بشرف مطالعۀ والا پیوسته هردوتن بيك مضمون مرقوم ومعروض داشته
بودند که دولت روس بعهد نامۀ که در بین او ودولت انگلیس قرار داده و ختم نهاده شده بود وفا کرده دهنه
ذو الفقار وعلاقۀ ماروچاق را فرو گذاشته عهدرا موافق نمود که در مملکت افغانستان مداخلت نکرده از حدودیکه
در عهد نامه مندرجست قدم پیش ننهد وحضرت والا مطمئن خاطر گشته توجهیکه جانب سرحدات هرات داشت فرو
گذاشته همۀ دل متوجه نظم و نسق مملكت شد چنانچه سردار عبدالله خان حکمران بدخشانرا فرمان کرده در مواضع سه
گانه عقاب شین و چلغرمی واقع مقابل فیض آباد وزنیوجی قلاع محكم ومتين جهت سپاه احداث و آباد کرد که
در هريك از قلاع مذكوره صدتن جای گزین شود و همچنین سردار محمد اسحق خان حكمران تركستان قلعۀ باهر
حضرت والا نزديک تاشقران در میمنه برافراخته خندق چپافوئی سابقه را حفر کرده عمیق ساخت و مقارن اینحال
منگباشی اسفندیار خان باجل موعود بدرود جهان کرده از حضور اقدس نظر بخدمت وصداقت او تنخواه سرو
سواریش بختیار خان برادرش مرحمت شده تنخواه سر و سوارا و برادر دیگرش عنایت گشت و همدرین سال نظر علی
بيک برادر میر سلطان مراد خان قطغن را ایام عمر سپری شده مرده وبمکان نامان انگلیس از اجزای کمیشن جهت
پیمایش کردن و نقشه گرفتن سرحدات ترکستان از راه میمنه وارد منزل مقصود گردیده از حدود اندخو تا خواجه
صالح و بوساغه وجو آب رفته کاریکه داشتند انجام نموده از راه آقچه و شبرغان و اندان و خیرآباد در مرغاب باز گشته
بکمیشن پیوستند و همدر خلال احوال مذکوره نخواهش لارن سکرترانگلیس و پذیرفته نگشتن مسئول او در حضور
اقدس والا نی آلاس نام انگلیس راه سیاحت ترکستان متعلقۀ دولت چین را از طرف ولایت بدخشان بر گرفته
واز سرحد داران افغانیه عزت و احترام دیده جانب منزل مقصود خویش شتافت و همدرین اوان میرحسن خان
رساله دار از حضو رانور مأمور مرك وصاف ساختن راه خان آباد و بدخشان شده کارمذ کوررا بر طبق دستوری که
باو از حضور داده شده بود بانجام و اتمام رسانیده و پل خمری را از آجر وحجر و آهك پخته و كاجدار ساخته
مراجعت کرده مورد تحسین حضرت والا شد
ذكر وقایع سال هزار و سه صد و سه هجری صلحم
روز یکشنبه دوم ماه محرم سال هزاروسه صدوسه شهزادۀ رفیع مكان شردار امین الله خان که ششیمین فرزند
اعلیحضرت والا است تولد یافته باعث انبساط خاطر اقدس گشت و همدرین وقت کمیشن روس بپوچ قراز دادیکه
در باب تعیین نقاط همسایه دولت خويش و افغانستان در عهدنامه نگار داده بود از جائیکه اقامت داشت رایت حرکت
جانب دهنه ذو الفقار افراشت وازین حرکت کمیشن دولت مذکوره کرنيل رجوی که از کهسان در مشهد رفته
و چنانچه از پیش رقم گشت وعدۀ بازگشتنش را از آنجا بتاب کمیشن دولت خويش بورود كميشن دولت روس در سرحد
داده بود روز پنجشنبه ششم ماه محرم از مشهد مقدس جانب هرات رهسپار گشت و قبل از ورود در کهسان بچون
اجزای کمیشن دولت روس مشتمل برصد سوار بود کمیشن دولت انگليس نيز صدسوار انتخاب کرده بهاؤالدین
خان رساله دار را که چندی قبل ازین بوقائع نگاری هرات مأمور گردیده بود سر کردۀ بقیه کمیشن قرار داده
باهتز مرك از راه لاش وجوين و حاشية مملكت افغانستان جانب شالکوت رهسپر ساختند وبعوض بهاؤالدين خان
ولی غلام محمد خانرا بوقایع نگاری هرات گماشتند و در اثنای اینحال روز یکشنبه شانزدهم ماه مذکور سید مير
رهاشم خان با خاندا د خان برادر سردار عبدالفتحان تیوری از حضور انور والا یکه امداری هرات و تحصیل مالیات

ذکر نامه
ویسرا

وقایع
سنه ١٣٠٣
هجری


(٤٧٧)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
مردم فیروز کوه که سردار محمد عزیز خان چنانچه رقم شد نیز جهت خرید علوفه کدام و حصول بقایای مالیات
مردم مذکور سرافراز گشته بود مامور گردیده بامدادن سواره نظام رهسپار هرات شد و از انسوی کرنیل
رجوی روز جمعه بیست و یکم ماه محرم وارد کهسان شده از آنجا بنا بخواهش و یسرا وانجارت حضرت والا
با چند تن از افسران اجزای کمیشن که شهر هرات راندیده بودند و پنجاه سوار ویکصد و پنجاه پیاده روی بسوی
هرات نهاده وارد موضع سنك بست گشت و از آنجا در روز شنبه بیست و دوم ماه مذکور براه افتاده چون بقرب
هرات رسید حکمران هرات يك فوج پیاده و دوپست سواره و سه ضرب توپ بسر کردگی یکتن جنرال ورستم
علیخان از شهر براه استقبال انگلیسان بیرون فرستاد چنانچه بفاصله هزار گام از شهر دور رفته و صف کشیده
ایستادند و نائب الحکومه هرات هم جهت استقبال از شهر بیرون شده بدره جوی آورد ایشانرا در باغ کارته فرود آوردند
و در روز بیست و سوم ماه مزبور حکمران هرات در عمارت چار باغ محفل ملاقات ترتیب داده بتمامن اعیان
و اشراف شهر و اطراف قریه را در آنجا فراهم آورده کرنیل رجوی را دعوت ملاقات کرد و چون
جناب معزی الیه وارد بزم مذکور شد ملاقات میمون بمیان رفته و حکمران هرات تمامت بزرگان حاضره
مجلس را اسماً و نسباً يكبك باد معرفی نموده مجلس بآخر رسید و از آنجا کرنیل رجوی و یارانش برخواسته
از راه ملاقات در ارك نرسپهسالار فرامرز خان شده اعزاز و اکرام زیاد دید و همچنان او افسران و منصبداران
نظام را يكبك اسماً ورتبة باد نموده بمنصب هر یکی طیبامینه و در خجلس اسب و شال و كرك وقاقمه و قالين وغيره
باسم تحفه و هدیه از جانب نائب الحكومه و سپهسالار پیش او گذارش یافته مشعوفش ساختند و همدرین روز ایشان
نیز ببعضی از بزرگان ملکی و افسران نظامی در باغ کارته بیار دید او رفته او نیز باندازه شان کرنیل خود تحفه و هدیه
پیش کشیده بقیة مبلغ چهارلك روپیه انگلیسی را که برای مصارف تعمیر و مرمت هرات دولت انگلیس وعده
داده بود ادا کرد و در ضمن محنت پنج لك روپیه را از حکمران هرات التماس نمود که از مشهد جهت مصارف
کمیشن حمل و نقل داده تحویل خزانه هیات کند که عوض آن از خزانه ترکستان بکمیشن که باقی مانده اند
بدهند و چون در آنجا باندازه معلومه مبلغ مذکور وجه نبود این مسئول او درجه قبول نیافت و در روز جمعه
بیست هشتم ماه محرم یکصد د شاخان از حضور اقدس باسم اوار نظام رساله عباسی مامور باقامه قور شده مبلی از خزانه
کابل جهت مصارف امور ضروریه هیات با او همراه ارسال شد چنانچه وجه را در هرات رسانیده بعد در تاجوزه
نزد سردار محمد عزیز خان رفته بخدماتیکه مأمور گردیده بود اقدام کرد واز انسو كرنيل رجوی
با حکمران هرات و سپهسالار فرامرز خان وداع کرده با همراهانش از هرات راه سرحد بر گرفته وارد موضع کلران
شد و حکمران هرات نیز شهر را بامورانش بسپهسالار فرامرز خان محول داشته از عقب اور هسپار گردیده وارد
کهسان شد و در روز دوشنبه غره ماه صفر او از کهسان و کرنیل رجوی از کلران براه افتاده پی هم وارد
موضع قزل بلاق واقع دهنه ذو الفقار گشته فرود شدند و اردوی حکمران هرات بفاصله هزار گام دور از
فرودگاه کمیشن انگلیس فروکش کردند و روز سه شنبه دوم ماه صفر مطابق روز دهم ماه نومبر کمیشن دولت
روس نیز وارد سرحد گشته در خلال انحال قاضی سعد الدینخان و کرنیل رجوی با هم ملاقی شدند و در وقت
صحت کرنیل رجوی بقاضی سعد الدینخان التماساً اظهار کرد که میباید با کثیر لا كمشتر دولت روس ملاقات کند
ونیز گفت چون او بزبان جرمنی سخن میراند میباید مسترحمک درین هر دو تن ترجمانی نماید و قاضی سعدالدینخان
مسئول او را قبول کرده گفت که غیر از ترجمانی هم بايدميك حاضر باشد زیرا که بی صلاح و حضو ریکی از شما که
درین منصبید با هيچيك از روسیان ملاقات نکنم خلاصه باتفاق مستر ميك نزد كليزك نام روسی رفته با او ملاقات
کرد و در حین صحبت او از قاضی سعد الدينخان التماس ملاقات ثانوی کرده وی مسئول او را قبول نموده و عده
ملاقاترا بساعت یازده نجه روز جمعه پنجم ماه صفر داده از هم وداع کردند و آنگاه که قاضی سعد الدینخان در خیمه
خویش باز گفت کرنیل رجوی کس نزد او فرستاده پیام داد که فردا کمشنر روس حاضر میشود باید ما هم رفته
تعیین نقاط و خط فاصله دولتین را با و نمائیم و همدرین روز که روز سوم ماه صفر بود محمد حسین خان رساله دار
بن رجب علی خان هزاره غرجین که در سپاه نظام انگلیس ملازمت داشت و با چهل تن سواره و چهل تن پیاده


( ٤٧٨ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
و یکصدوسه راس قاطر بارگیر از شالکوت مأمور سرحد هرات شده بود که بکمیشن ملحق شود وارد عباس آباد
قندهار گشته و حکمران قندهار محافظ با او بکمشته بسرحد هرات رسانید و همدرینروز کرنیل رجوی بنابه پیامی که
بقاضی سعدالدینخان فرستاده و قرار داده بود باچندتن افسر وانجینر و همچنین کمشنر روس با ایام یسار نام روسی که در
زمان حکومت سردار عبدالقدوس خان بپای سیاحت تاغوریان آمده بود وارد نقطه سرحد شدند
ذکر تعیین حدود و تنصیب بروج نقاط فاصله دولتين )
( افغا نستان وروس )
چون کمشنران دولتين روس وانگلیس حاضر نقطه فاصله شدند قاضی سعدالدینخان نیز با ایشان ملحق گردیده
برج علامة نقطۀ فاصله را موازی دوهزار و چارصد گام دور از دهن درۀ دهنۀ ذوالفقار جانب سرخس قرار داده
در عرصه چهار ساعت نجومی برج این نقطه را از آجر و خمیر وگچ بر افراختند و ازین علامه نهادن و خط فاصله
(۱) اعوام | قرار دادن از کیهان تا موضع کانه پشت که شانزده گروه مسافت است و تمامت آن در سوابق ایام واعوام (۱) ماوای
سالها | انسانی و چراگاه حیوانی و شامل اراضی وسراهای معمور وقصور نامحصور بوده بافغانستان متعلق گشته اکنون
خراب وبیابان است وهمچنین سه برج دیگر بانحاء مختلف در میان افشار در آندروه استوار وافراشته گشت و بعد
از اتمام کار بدملیحه روز جمعه پنجم ماه صفر نائب الحكومه هرات نزد قاضی سعد الدینخان حاضر شده بساعت یازده
بنابوعدۀ ملاقاتی که بكمشنر روسی داده بود مستر مرک انگلیس نیز حاضر آمده بعد كاميرك كمشنر روس بادو تن سوارۀ
نظام وارد خيمه قاضی سعدالدین خان شده مراسم ملاقات بتقدیم رسیده از هم وداع کردند و قاضی سعد الدین خان
با حکمران هرات در روز یکشنبه هفتم ماه صفر از فیصله گفتکو و تعیین حدود مذکور و تنصب بروج در نقاط فاصله
بذریعه عریضه حضرت والا را آگهی داده پذیرفته خاطر انور گشت و در روز دوازدهم ماه مذکور از عرض
واستدعای سپهسالار فرامرزخان کپتان ولی احمد خان از حضور انور والا بمنصب کرنیلی مفتخر گردیده منشور
عطای اینمنصب از حضور در هرات برای او رفت و همدرین روز یار محمد خان بارک زائی که از حضور اقدس والا
بمنصب میر آخوری سرافراز شده مأمور هرات گشته بود وارد هرات شد و در روز یکشنبه چهار دهم ماه صفر
همه اعداد اردوی حکمران هرات و قاضی سعدالدینخان و کمیشن انگلیس از راه کاران جانب چمن بیدراه بر گرفته
و هر يك از حکمران هرات و قاضی سعدالدینخان و کمشنران روس وانگلیس با دوازده تن سوار از راه چول ولوط و آق
رباط جهت تعیین حدودو تنصیب علامات روی بسوی چمن بیدنهادند که پس از نصب علایم در حدود مواضع مذکوره
در چمن بیدمتصل اردو ملحق شوند چنانچه از برج مذکوره دهنۀ ذو الفقار تاچمن مزبور واقع بیست فرسنگی
آن و حوض آچه تا روز شنبه بیست هفتم ماه صفر بیست و چنبهار برج ساخته وافراخته گشت و از انجمله در باب نقطه
فاصله قرار دادن بوزيقلعه خرابه آق تپه در بین حکمران هرات و قاضی سعدالدینخان و کرنیل رجوی مذاکره
و مکابره روی داده ایشان زمین مابین قلعه خرابه چمن بید وقلعه خرابه قره تپه كوچك را كه نيم فرسنك در بين
هردو قلعه مسافت است از خاك افغانستان گفتند و کرنیل رجوی بقرار اظهار روسیان که از قره تپه كوچك تاقره
تپۀ تورك كه چهار فرسنك مسافت دارد و شبر خلیل و چهل دختران را بنابرانکه مردم ترکمان زراعت مینموده اند
از خاك روس وموضع مذکوره را جای نصب کردن علامت گفته سخن جانبین بمشاجره کشید و آخر الامر گفتار
کرنیل رجوی بصواب مطابقت کرده ایندو تن برای رفع انفعال خویش گفتند که از نصب نمودن علامت
در موضع بر سر آب نزاع واقع خواهد شد و کرنیل رجوی در جواب ایشان گفت که من سند مکتوبی میدهم
که جهت سقایت و آبیاری این اراضی کسی از افغانستان آب نخواهد مع القصه برج نشانرا در موضع مذ کور بر
افراشته باهم گفتند که پس ازین بدون مشورت و صوابدید و اجازت همدیگر تعیین حدود و نصب بروج کرده
نشود و ازین قدر گفتکوی جزوی کرنیل رجوی برسر آگاهی داده ایشان عرض پرداز حضور اقدس والا
شدند که کرنیل رجوی خود را صاحب اختیار و مدار علوقه رسان و خدمتکار دولت خویش قرار داده در امور
جزئی و کلی از مابپرسیده کار تعیین حدود را جاری میسازد و در خلال این احوال روز سه شنبه غره ماه ربيع الاول


( 176 )
( جلد دوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
در باب نصیر خان جنرال ومحراب خان جنرال وعلی محمد خان که در زمان شهزادگی حضرت والا چنانچه در جلد
دوم این نامۀ سعادت ختامه مذ کورت از راه ملازمت در فرار باحضرت والا نابخارا [پرورد؟] بخارا برد پادشاه بخارا
طریق خدمت وملازمت اختیار کرده بودند درین هنگام دوتن اول عیال وتعلقات خود را در آنجا گذاشته
از راه امید واری بحاضر سدۀ علیا کشته وحضرت والا از کرمی که در جبلتش مخمر بود از بیوفائی ایشان هیچ
ندگفته مورد احسان ساخت ومحراب خانرا که بسبب وفور قرضش کار گذاران پادشاه بخارا نمیگذاشتند که
بجانب افغانستان رهسپار شود از حضور اشرف والا قاضی سعد الدین خان را فرمان شد که از کارند نام کشنر کیپشن
دولت روس که در سرحد حاضر است استدعای فرستادن عیال وتعلقۀ علی محمد خان ونصیر خان را با محراب خان
وتعلقاتش نماید چنانچه از التماس او همه ایشانرا از بخارا اجازت آمدن کابل حاصل گشته ووجوه قرض محراب خان
از دولت افغانستان عطا واداشده در کابل آمدند واز فیض ومرحمت حضرت والا با آنکه از راه بی وفائی روی
از خدمت برتافته نزد پادشاه بخارا ملازمت اختیار کرده بودند محض لحاظ همراز شدن با اعلیحضرت والا نصیر خان
و محراب خان هردو تن به تنخواه جنرالی بدون منصب آن سرافراز گشتند وعلی محمد خان با مواجب کافی بدیگر
خدمات مباهی گردید
ذکر شبیخون زدن مردم شکلی شنواری
( بر کفار کثیر وبغی مردم کلمان وساو وغیره )
در خلال احوال مذکور نا بسگال مردم اسلامیه شکلی (1) و چغان سرای علیا بر کفار کثیر شبیخون زده از اوای
تفنك وشور و آشوب وغوغای جنگ کفار کٹار خبر یافته از راه معاونت تاخته در شب تار با مسلمانان ساخته بکار شدند
ودو تن از مسلمانان شهید وهفت تن زخمدار گردیده بی نیل مرام مراجعت کردند و از کفار چون شب وتاريك بود معلوم
ومفهوم نگشت که چند تن کشته وزخمی شدند ومقارن اینحال مردم کلمان وساو وغیره باغوای (1) فیض محمدخان
و (2) رحمدل خان و (3) اعظم خان و (4) حضرت شاه خان و (5) فتح الله خان و (6) احمد شاه خان و (7) جان محمد خان با مان وفتح
خان پسر سید احمد و مجراخان وغیره که از درگاه در کوهستانات لغمان وجلال آباد چنانچه جا بجا نگارش یافته آمد مصدر فتنه
وفساد شده درپای کار روی ادبار بسوی موضع کونی نهاده نزد ملك لعل محمد نامی قرار گرفته بود ندسر برداشته
با ایشان شريك وانباز شدند وسپہسالار غلام حیدر خان که بامر اشرف والا با افواج قاهره از سفد خیل بعزم تنبیه
وسرزنش مردم مذ کور راه بر گرفته بود وارد جاغ باغ لغمان شده از آنجا در روز مجمعه سیز دهم محرم روی ستیز جانب
ساو وکلمان نهاد وهمچنین از دیگر جانب محمد شاه خان حاکم تگاب با دو هزار تن پیادۀ مسلح از مردم تگاب
و هزار تن از مردم اشپی والسكين وكوتی وكوه صافی براه افتاد وسپہسالار غلام حیدر خان پیش از آنکه
آهنگ جنگ کنند اسم نالت نامۀ برای مردم کلمان فرستاده پیام داد که روی اطاعت بدرگاه عالم پناه سلطنت
نهاده خون خویش را هدر وخود را در بدر نسازند و آن مردم نکوهیده خوداهء وپیام سپہسالار را وقعی
نگذاشته از کوه جهالت فرود نیامدند و ازین امر حضرت والا بر آشفته شش ضرب توپ قطری با یک فوج
پیادۀ نظام از کابل مامور سرزنش آن مردم کم خرد بی شعور نموده تمامت قبائل واحشام مجندین و نواحی جلال آباد
ولغمانرا فرمان کرد که با مردم تگاب واشپی واسکین که وارد آلینز زمین شده اند ملحق گردیده دمار از روزگار
گروه لئیمان برآرند و از همه پیشتر سپهسالار غلام حیدر خان در موضع چملق فرود کش کرده مردم کلمان
از ورود او در آنجا خوفناك كشته احمال واثقال خودرا در تنگنای جبال کشیده چون بکار شدند سپهسالار
پیام فرار شدن خود را دادند و هم مردم دیو گل نظام الدخان را که از دولت رو برتافته در کوه جهالت
جا گرفته بود در بین خود برده بفتنه گرائیدند ومقارن اینحال مردم ساو پیام اطاعت وانقیا د نزد سپہسالار فرستادند
واو پیام ایشانرا قرین کید وشید دیده بی آنکه جوابی بگوید و یا التفاقی نماید با جنرال میر عطا خان وصند تن
از سواران نظام جهت تعیین جای فرود شدن لشکر تادهن درۀ کلمان وسیه آب رهسپر شده مکتوبی بنصحات
بزرگان قوم ساو که والی وی بمردم کلمان فرستاده پیام داد که فرازیان شرارت پیشگانرا که در بین خود جا و پناه
ذکر یورش
اسلام بر کفار
وبغی مردم
کلمان و ساو
وغیره
(1) شکلی
معروف
شیگالی
12


(۲۸۰)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
داده اند با کرد کان از بزرگان خود در اردو آورده خویش را از و بال شدن مامون سازند و آنان جواب دادند
که فراریان در بین ما نیستند و در باب بوز غمال یکتن از کل و شال را جائز نمیشماریم که برسم گروگان بکار
گذاران پادشاهی بسپاریم چه جای بزرگان که بگروگان داده شوند و سپهسالار غلام حیدر خان ازین پیام آنان برآشفته
دوباره نامه فرستاده پیام داد که مالیات دیوانی و فراریان و گرو گان هر سه امر را قهراً باید بکاد کنان
پادشاهی بسپارید والا مترصد ورود سپاه بوده منتظر تباه خویش باشید و چون این مذاکرات از عرائض
سپهسالار بسمع فیض مجمع حضرت والا رسید حکم اشرف بنام او شرف صدور یافت که ترک مکاتبه کرده
آهنگ جنگ کند چنانچه سپهسالار بترتیب آلات و ادوات حرب پرداخته نظام الدین خان و عبدالله خان
و غیره نکوهیده خویان فقه جویان که در بین مردم گمان جای گزیده بآتش فساد دامن میزدند از
اراده سپهسالار آگاه کشته از راه واینگل و چلس دارت و شیاس روی فرار جانب باجور نهادند و درینوقت
مردم شهر و اطراف جلال آباد با سه صد تن پیاده ساخلو بسر کردگی یکتن از حکام رودات آنجا در دره نور
بسید غلام پادشاه حاکم آنجا ملحق شده بالاتفاق از دره مذکور حرکت کرده در موضع بر کوت واقع قرب
واینگل فرود شدند و از ورود این لشکر در موضع مذکور مردم واینگل و ساو و کمان که باهم متفق و همداستان
بودند چنان گردیده خواستند که بحیلت امیرا اختیار کرده سپاه پادشاهی را از حمله باز دارند اما از طرف افغان
کمپ الازره بور و بود و افمهای کرز را از اعداد سپاه نظام بروی یاغیان بسته روز دوشنبه بیست و نهم ماه صفر از موضع
چلمتی کوچیده در روز سه شنبه غرة ماه ربیع الاول وارد سنگر قوم نیازی شد و بغاة را فرصت حیلت انگیختن نداده
بمقاتلت و خون ریختن پرداخت چنانچه در روز چهار شنبه دوم ماه ربیع الاول بعضی از قلاع کلمانیان را مقهور و غلبه
متصرف گشته یاغیان از راه فرار روی بکوهسار انهار نهادند و دلیران سپاه کشت هنگام با از تعاقب باز نداشته بسیار تن
از باغیان را خون ریختند بلکه شیرزا نیز بقتل و تاراج و ستر روز رسانیدند و با مدادان نصف مردم ساو که قبل
برین چنانچه مرقوم گشت پیام اطاعت داده بودند با سلاح جنك از راه سلام بدرب خیمه سپهسالار حاضر آمدند
و بالاشکر پادشاه در قتل و تاراج بغاة همدست شدند و ایشون را نیز ریختن خون و غارت مال باغیان بشب رسانیدند
تا که قوة خانه نزديك بتمامی رسیده سپهسالار سخت انديشناك شد و در حال عرض بردال پایه سریر سلطنت نگاشته
قورخانه از کابل طلبید و از حضور اقدس برای هريك از اعداد سپاه نظام دویست دانه فشنگ که هر واحدی بیست
کاسه کارطوس شود فوراً کمیل شد ولیکن قبل از وصول ایشقور خانه فتح حاصل گردیده در روز پنجشنبه سوم
و روز جمعه چهارم ماه مذ کور تماعت قلاع و خانهای مرده کمان از صدمه آتشیگاه سپاه زدند بسوخت و اکثر
کشتگان نیز از سبب آنکه زحمت و مشقت از ایشان بافواج قاهره رسیده بود بآتش قهر سوخته گشت و درین جنگ
چهار تن از فوج نظام مقتول و چهل تن مجروح شده چهل تن از افراد لشکر ملکی کشته وز خمدار گشتند و سپهسالار
که بامر حضرت والا عزم قلع و استیصال آتیردم را بکلی جزم کرده بودا کتفا بحصول فتح نکرده معابریکه
از جبال شامخه بجانب کاشغند بود همه را بابطال رجال استحکام داده راه عبور باغیان را بربست و پیادگان
نظام را براه چتلا و واینگل بعز اصد انسداد کرد که گروه بغاة طریق نجات را مسدود دیده گرفتار دست دلیران
کارزار شوند چنانچه پس از انسداد و انضباط معابر تمامت سپاه بامر او راه جستجو بجانب کوه پر گرفته از مغارات
و سنگلاخات پنجه پنج و ده ده از بغاة را دست گیر کرده از دم تیغ همی گذرانیدند تا که بروز پنجم ماه ربیع الاول
دویست تن از متمردین مقتول علم حساب آمد غیر از کشتگان دو روز گذشته که مدفون و متواری نموده بودند
چنانچه اعداد سپاه قهر جدیدی را بشکافته ظروف مسین و غیره مال و اسباب از ان کشیده از راه طمع بچند قهر تازه
دیگر را نیز بشکافتند و در هر قهر بیرون از چهار چهار و پنجه پنج جسد کشتگان دیگر چیزی نیافته از نبش قبور
جدیده دست باز داشتند و از حصول این فتح سردار داد محمد خان حکمران جلال آباد برای دفع تصورات و تخیلات
دیگر مردم کوهستانات جلال آباد که گوش بآواز فتح و شکست متمردین مذکوره و یازم شورش بودند بیست و
يك ضرب توپ شادیانه گشاد داده همه را ساکت ساخت و پس از قتل و تاراج مذکور، مردم کاشغند و بر کوت
و بیدکوت و لام کند و سنن گانا از توقف سر بغاوت من جنبانیدند خوفناك كشته از راه ضراعت بقدم اطاعت پیش


(٤٨١)

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
آمده در قلعه شاهی واقع دره نور حاضر لشکر گاه شده امان مال وجان خواستند و سپهسالار در بحال بایشان لام نعمى
نگفته بلکه بمواجهه ایشان سه صد تن از پیادگان نظام را با مردم ایلجاری تکاب و محمد شاه خان حاکم آنجا امر
بفراز شدن کوه کرده حکم داد که تابکیتن را از متمردین در کوه به بینند و بیابند بکشند یا زنده گیرند و خود با سپاه
نظام و توپخانه از قلعه گاه مراجعت کرده در گمان فروکش نموده اقامت گزید و بته و آخر وی را از سبب دشوار بودن
عبور در موضع كزوك فرود آورده تعقرب تو پها را نیز در انجا گذاشته نقل دادن نتوانست و چهار ضرب را
بزحمات شاقه در لشکر گاه رسانیده بعد اقامت پیاده وسوار سپاه را بقطع اشجار و در و بدن زراعات وتخريب قلاع
و تدمیر عقار آن مردم بدکردار کماشت و یکضرب توپ را در بندر بکه بم یورش خصم از آنجا بود مقرر داشت
و مناصفه مردم ساورا که قبل از محاربه از راه اطاعت حاضر شده طریق خدمت سپرده بودند از عطای خلایع بنواخت
و تنها بگرفتن عشر شرعی از ایشان اكتفا کرده بدیگر تکالیف شان نپرداخت و اتامیرا که پس از حصول فتح
از خوف حاضر آمده طالب امان شده بودند امان داده باج و خراج وبرمحال برعهده ایشان گذاشت و مقارب اينحال
طره باز خان موسى خيل وملك حيدر برادر ملك اکبر جارباشی که طریق بغاوت سپرده با دیگر مفسدین در اغوای
مردم سکنه جمال روز بسر می بردند از رفقای خویش روی برتافته از راه انابت نزد سپه سالار حاضر آمده
امان جان یافتند و هم بزرگان مواضع جتا و مندال ولاج درك وشفه را که بپای اطاعت پیش آمده بودند خلعت عطا کرده
سيف اله خان نامی را با دو تن از بزرگان قوم نیازی و چهل تن مردم مسلح جهت تحصیل مالیات دیوانی با ایشان همراه کرده
برخصت مراجعت داد و هم در بنوقت محمد شریف خان که مأمور بست مالیات علاقه کامدیش شده بود هشتاد و هشت میل
تفنگ وهشتاد عقد گوسفندان نظامی از مال عصمت الله خان جبار خیل از انجاد ستیاب کرده نزد سپهسالار آورد و او تحویل
میگزین دولتی کرد و همچنین بزرگان و ایگل و جانته گل با سید غلام بادشاه که مأمور ایالت ایشان شده بود نزد سپهسالار
حاضر آمده هجده میل تفنگ از مال خان مذکور و هفت میل از مال فیض محمد خان با بكر خيل اينان نيز با خود
آورده تحویل میگزین پادشاهی شد و تمامت مردم دره جات باغستان پیهم از راه اطاعت نزد سپهسالار غلام حیدر خان
آمده مطيع و منقاد گشتند الا مردم کنده گل که نزدیک کافرستانست همچنان با دسته جهالت خویش مانده دیگران
همه رشته اطاعت بگردن نهادند و تاروز شانزدهم ماه ربیع الاول فرمان پذیر سلطنت گردیده اراضی کلان بامر
حضرت والا بدویست تن پیادگان ساخلو که محافظ قلعه شاهی و نواحی آن بودند سپرده شد و صاحبانش را در نهر
شاهی جلال آباد مسکن داده آمد و از روز اول این محاربه تا انجام کار چهل و چند تن از سپاه نظام مجروح
و شانزده تن مقتول گشته چهل و چهار نفر از مردم ایلجاری زخم دار وده تن کشته شدند و انگاه که نظم و نسق
بروی کار آمده امور حکومت در بین آنمردم رواج گرفت بیست و دو نفر از مردم کامدیش و ده تن از بزرگان
وايكلى وچهار تن از متن و دو تن از مجگندول و دو تن از برکوت را که مجموع چهل تن شوند با عیال واطفال ايشان
برسم کروکان سپه سالار نگاهداشته دیگر انرا بر خصت مراجعت داد و سید غلام بادشاه را جهت حصول وجوه ماليات
با ایشان همراه ساخت و درین اثنا عیال واطفال نظام الدینخان که این آتش فتنه افروخته او و چندتن دیگر بود
از دره پیج دستگیر پیادگان ساخلو الردسته محمد شاه خان سرتیب شده خود نظام الدین بقتل رسید و در محاربات
مذکوره هزار و هشتصد تن از کشتگان متمردین بقلم حساب آمد

( ذكر منشوریكه از حضور حضرت والا )
( در باب تعیین حدود هرات شرف صدور یافت )

ذکر منشور
حضرت والا

چون در بین قاضی سعد الدینخان و حکمران هرات و کرنیل رجوی چنانچه از پیش رقم شد در باب نقطه
فاصله قرار دادن و برج علامت برافراختن بزیر قلعه خرابه قرتیه و غیره مواضع گفتگو و مکابره دست داده
و ماجرا از عريضة قاضي مذكور بحضور حضرت والا رسیده در روز جمعه هجدهم ماه ربیع الاول منشور ذیل
بنام قاضی سعد الدینخان و محمد سرور خان حکمران هرات از حضور سعادت دستور اقدس والا شرف صدور یافت نقل منشور
که اگر چه کرنیل رجوی از خیر افغانسان بنابر خیر دولت انگلیس نمیگذرد و راضی بنقصان مردم افغان حضرت والا


(٤٨٢)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)

میشود بازهم در برابر کمیشن دولت روس صاحب اختیار کدام نمیشود زیرا که اسم منصفی بسر دارد و خطوط ممیزی
در بغل پس در چنین مقامات شما گفتگوی حقوق و حدود خویش را با کمیشنان هردو دولت بدرستی و خوبی
کرده بحق خودرا بمرکز حق قرار بدهید و آسان از سر يك بند انگشت زمین خود نگذرید و همچنان
کمشنر دولت روس برای صلح و التیام جراحت واقعه پنجده آمده که حد خود را معین و جدا نماید نه برای
جنک و نزاع اگر نه چنان بودی شروع بتعیین حدود نمیشدی و کمشنر دولت انکلییس برای تمییز حق و باطل آمده
است بهر حال حق خود را برای دیگری نگذارید و اگر جائی را کرنیل رجوی بحسب صلاح بشما بگوید
که بدولت روس واگذارید بمحض گفته او از حق دو کرور نفوس افغانستان نگذشته عرصه حضور
بدارید و بدستوری که از حضور شرف صدور یابد معمول دارید و کرنیل رجوی هم خود را منصف قرار داده
حاکم نخواهد پنداشت و از روی مصلحت اینطور حکم نخواهد داد فقط و همر باب خیاب با وجودیکه در عهدنامه
مؤرخه سنه هزار و هشتصد و هشتاد و سه عیسوی که در عهد امیر شیر علی خان مرحوم تحدید حدود در بین
دولتین روس و انکلیس شده بود خواجه صالح در عهدنامه متعلق بافغانستان مرقوم و مندرجت والحال نیز بقرار
همان عهدنامه سابقه و تجویز انجنیزان خیاب داخل خاك افغانستان آمد و کمشنر روس بذرای این تجویز انجنیزان
انکلیس نشده بنابران کرنیل رجوی قاضی سعد الدینخان و نائب الحکومه را تکلیف آن کرد که از مردم بخارا
استشهاد خط حاصل کنند تا در وقت گفتگو با کمشنر روس حجت ایشان باشد که علاقه مذکوره از مضافات ترکستان
متعلقه افغانستانست نه از مضمومات اراضی مقبوضه و متعلقه روس و ایشان بر وفق اظهار کرنیل رجوی سردار
محمد اسحق خان حکمران ترکستانرا خبر دادند که از مردم بخارا استشهاد نامه حاصل بدارد و او مکتوب ایشانرا
بپایه سریر سلطنت فرستاده از حضور اقدس دستوری و اجازت خواست و اعلیحضرت والا برای انتظام این
مدعا کره و کلا بدر روز دو شنبه بیست و یکم ماه ربیع الاول قاضی سعد الدینخان و حکمران هرات را باین مشور ارشاد
و اعلام فرمود که عجب تکلیفیست که افسران کمیشن دولت فخیمه انکلیس بشما کرده و شما آنرا بحکمران ترکستان
رجوع داده اید مردم بخارا بچه واسطه و کدام رهگذر معتمد علیه دول عهدیه بوده اند که حکام افغانستان در
باب حق و سد مملکت خود از ایشان تصدیق و استشهاد نامه ملکیت خود را حاصل می نمودند یا حالا حاصل نمایند
هر گاه تصدیق حدود افغانستان موقوف بنوشته و مهر بزرگان بخارا باشد پس سند و تصدیق بخارائیان در مداخلت
بکرکی و چار جوی و غیره مواضعیکه اینطرف نهر جیحون واقعند چیست و در انیکه حال بین و فصل خاك مقبوضه
دولتین افغانستان و روس نهر مذکور مقرر است هیچ بیننده و مهندس و ممیز را مجال انکار و اعتراض نیست ولیکن
چون سالهای بسیار مواضع مذکوره در تصرف امیر بخارا بوده لامحاله امروز گفته نمیشود که دست آویز مداخلت
او چیست و بمهر کدام سلسله و قوم استشهاد نامه دارد پس حکمران بخارا و دولت خواهان روس هم گفته میتوانند
که خیاب چرا بتصرف امیر افغانستان در آمده اگر اینحرف را آغاز و انشا کنند سخن از سخن می زاید و بي شك
قصه دراز میشود و اگر چه اسباب و آلات حربیه و تدارکات لازمه قتال سکنه مملکت افغانستان در مقابل دولتهای
بزرك اندك است لیکن بکثرت نفوس و همت موفور که خداوند غیور اینقوم را ارزانی داشته حکومت بخارا را
همسر خویش پنداشتن و همتراز و دانسق خود عیب و عار میدانند چگونه کمشنران دولتین تصدیق مردم بخارا را
در حد معین اینقوم سند و معتبر میدانند زیرا که این سلسله و قوم بزرکی و عظمت مردم بخارا را هیچوقت تصدیق
نموده و در عرصه یکصد و چهل و سه سال که دولت افغانیه متعلق بدرانی گشته هر کز مغلوب و محکوم آنها نبوده اند
انصاف بکار است که چون دولت روس در صفحات ترکستان بانهاد و بسیاری از خاك اوزبکیه را متصرف کردید
هیچکس متعرض آنها نشد و سند مداخلت از و نطلبید و از ما قطعه زمین خود ما را تصدیق و سند میخواهند سند
و تصدیق ما دم شمشیر تیز است و سخن ما آواز توپ و تفنگ ستیز واكر منظور کمشنر دولت انکلیس این باشد که
ذمه خود را از عهده مأموریت تحدید حدود زود فارغ بسازد و در بلونگستان شهرت اندازد که بواسطه اهتمامات
کرنیل رجوی امر تعیین حدود دولتین روس و افغانستان بپای رفته فیصله یافت خود همین است که از شما تصدیق

ذکر
گفتگوی
خراب و صدور
حکم اعلی
درین باب

نقل منشور
حضرت والا
که در باب
خیاب شرف
صدور یافت


(٤٨٣)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
وشهود حدود شمارا طلبیده هرجا را که موافق رأی آنها تصدیق بدست داشتید بر شما حد بقرار میدهد و هر جا را
که نداشتید خواهند گفت که حد دولت روس است البته در ینصورت فیصله امر مزبور بزودی خواهد شد لیکن
اینرا بدانید و یقین کنند که مردم افغانستان قبول اینقسم فیصله را نمی نمایند و صبر نمیدارند و حدود خود را بدولت
روس فرو نمیگذارند و هرچه از اندرون کار برآید چاره و علاج ندارند که آنرا پیش گیرند و در خانه این منشود حضرت
والا علم خاص نگار داد که تأکید میشود که این مکتوب را بكرنيل رجوی نمائید تا دانسته شده با کمیشن روس
سخن بگوید که او بداند مافی الضمیر من چیست فقط وهم در باب آب کاشان که داخل خاک افغانستان است
و محل ریختن آن در خاک مقبوضه دولت روس قاضی سعد الدین خان و حکمران هرات نصب برج علامه فاصله را
در سر کاه آب مذکور رضا نداده عرض پرداز پایه سریر سلطنت شدند و از حضور انور والا برجوع تصفیه آن
بوپرا شده آخر الامر بر طبق نقشه که در بین امنای دولت روس و انگلیس در لندن تجویز یافته قرار داده شده
بود حدود فاصله سرحدات هرات انجام پذیر گشته نصب بروج آن وتعيين حدود ترکستان را از سبب شدت
سرمای زمستان معطل ببهار گذاشتند بعد كرنيل رجوى از راه اطهران ممثولیت احسانی که از کار گذاران افغانیه
دیده و اعزازی که از ایشان نسبت باو و کمیشن انگلیس مبذول رفته بود در علاقه بالا مرغاب بخیمه حکمران هرات
در شده پس از ملاقات و اظهار امتنان در روز سه شنبه بیست ونهم ماه ربيع الأول با او وداع کرده او جانب
چار شنبه راه بر گرفت و حکمران هرات جانب دارالنصرت هرات باز گشت و کمیشن روس جانب پنجده رهسپار
شده سواران ترکستانی که مأمور بدرقه کمیشن انگلیس بودند بانجاه تن سواره وسی تن پیاده که از افواح
نظام هرات و در رکاب قاضی سعد الدینخان طريق خدمت می سپردند همچنان بایشان رهسپر شده با حکمران هرات
قرار دادند که پس از ورود در خاک میمنه سواره و پیاده مذکوره را رخصت مراجعت دهند و از آنجا سواره
و پیاده از سپاه نظام ترکستان بهیچ مزبور با خود همراه بردارند وازانسوی حکمران هرات وارد مرغاب گشته
صد تن از پیادگان ساخلو جهت حفاظت در آنجا کاشته برای حراست قلعه ماروچاق وحدا بته سرحد و ثغور صدتن
پیاده ساخلو از سپهسالار فرامرز خان طلبیده او صدباشی زیر نظام را بادسته پیادگانش از هرات جهت امرمذکور
گسیل کرد واز دیگر جانب پس از وصول محمد سرور خان نائب الحكومه در هرات قاضی سعدالدینخان با کمیشن
دولت انگلیس وارد منزل چارشنبه واقع سرحد میمنه شده سردار محمد اسحق خان حکمران ترکستان را آگهی
داد که برای کمیشن دولت برطانیه عظمی ده روزه علوفه در دولت آباد وده روزه در اند خود و پانزده روزه
در خواجه آساده و مهیا کنند واو ناظر مهر دلخان برادر لالا گندل خان را با پنجاه سوار ترکان و بیست تن
سواره کشاده از مزار شریف مأمور امر مسطور کرده امر نمود که پنجاه سوار نظامی و پنجاه سوار کشاده
از میمنه نیز نزدقاضی سعد الدین خان حاضر شده مشغول خدمتی که او بفرماید شوند و او پس از رسیدن این سواران
سواران هراتی را رخصت باز گشت هرات دادو همدر خلال احوال مذکوره شخصی معتمدی با عریضه از مردم
اسلامیه بلاد خوقند و خجند و مرغینان و شهر خان و مكه و اند جان و اوش و نمنگان وجهور عساکر وايلات
قیچاقیه و قرغزیه وارد دار السلطنه کابل شده شرف بار حاصل کرد و برطبق عبارات و كلمات عریضه که از
مردم مذکور با خود داشت زبانی نیز بعز عرض رسانید که از محاربه دولت روس در علاقه پنجده که با دولت
افغان رخ داده است مردمان ولایت مزبوره بارسال رسائل و غيره وسائط ووسائل سلسله جنبان شیوه مرضیه
اتفاق گردیده از راه اعانت دین باهم قرار داده و مرا گسیل درگاه عالم پناه داشته اند که باستصواب رأی رزین
وخرد دوربین اعلیحضرت والا اگر امر فرمایند بر دولت روس بشورند تا از اندرون مملکت آنان و از بیرون
سپاه افغان راه مجادله را با دولت مذکوره کشوده از دل و جان چنان بکوشند که فتحیاب شوند و باشربت
گوارای شهادت بنوشند و حضرت والا نظر باینکه بتوسط دولت انگلیس کار مقاتله بمصالحه انجامیده بود
نقض عهد و میثاق را خلاف و داد و وثاق (۱) دانسته نخواست که دولت انگلیس را که بنام دوستی دولت افغانستان
سعی و مشتہر گشته است نزد دیگر دول خجل و منفعل سازد چنانچه در جواب آن مردم ارقام فرمود که مکنون
ضمير ما آنست که پیروان دین و ملت اسلام چه درین صفحات و چه دران ولایات قوت ومكنت یابند و مخالفت
(۱)
وثاق محكمی
واستوارى


( ٤٨٤ )
(جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
دین سید المرسلین مغلوب ومنکوب شوند وبهر سرزمین که اهالی اسلام بانهاد کرمند دامان و گریبان برادران
خودرا از چنك خصم ربایند و اینرا صدق ویقین دانید که زمانی و آنی از اندیشه کار وتدبیر احوال شما سلسه
فارغ و آرام نیستم و همیشه چشم غم خواری بازو گوش پرستاری بر آواز شما دارم تا کدام وقت فرصت دست دهد
که امر بهبود وکار نفع وبهبود شمارا پیشنهاد خاطر ساخته بتقدیم آن پردازم و آلام شما مردم را در زیر رایت
اسلام نبینم آرام نخواهم بود ع دست ازطلب ندارم تاکام من بر آید واکنون فرستاده شمارا بمقتضای وقت
و مصلحت روز رخصت باز گشت دادم تا موقع بروی کار آید ونامه شما بوصول پیوندد بعد هرچه خیر باشد
صدور یابد وحالا منتظر همان وقت باشید که فرصت حاصل شود واینوقت دم نزده مرتكب امری نشوید انتهی
شرح سیاحت و مقارن اعمال کپتان میت لین و کپتان تالیت نامان انگلیس که بامر کرنیل رجوی مامور با وردن نقشه
کپتان میت لین سرحدات ترکستان در نزداوشده بودند از هرات راه هزاره جات و بامیان وسیغان رهسپار ترکستان شدند واز عزم
و کپتان خود مکتوب فرستاده بسردار محمد اسحق خان آگهی دادند واو سید میر جان نامی را جهت راه نمائی نزد ایشان
تالیت فرستاده او ازجائیکه بدیشان پیوست تا آیبك همرائی کرده از انجا کپتان تال بیت جانب خان اباد و بدخشان راه
بر گرفته کپتان میت لین داخل مزار شریف شده سردار محمد اسحق خان با آنکه شانش پر تر از ان بودکه در منزل
او از راه ملاقات میرفت اما از راه مهمان نوازی بمنزل اورفته بملاقاتش نمود واو در وقت صحبت اظهار فردا حرکت
کردن خودرا بسردار محمد اسحق خان نموده خواهش راه بلدی کرد و او مسئول اورا قبول و همان سیدمیر جان را
جهت راه نمونی با او مأمور کرد که تامی منه راه را با و نماید و پس از ختم مجلس ملاقات کپتان مذکور از راه رتبه
شناسی نزد سردار محمد اسمعیل خان بن سردار محمد اسحق خان رفته مراسم ملاقات بتقدیم رسانیده در منزل خویش
باز گشت و روز دیگر از مزار شریف بیرون شده براه بلدی سید میر جان ره نورد منزل مقصود گشت و از آنسوی کپتان
تالیت تا علاقه غوری راه پیموده از طریق بازگشت وارد مزار شریف شد و پس از درك ملاقات سردار محمداسحق
خان تامره بازمل رفته مراجعت کرد واز راه آقچه جانب میمنه خویض متوجه بپا گردیده در حدود خپاب چندی
شرح گردش درنك نموده بعد بکمیشن پیوست و مقارن اعمال فی آلاین نام انگلیس که ذکر ورودش در بدخشان از پیش رقم
فی آلاین گشت وارد خان آباد گردیده بکميل نقشه و يك ذبن بايك قبضه كرچ افسری رسم ارمغان نزد سردار عبدالرحمن حکمران
انگلیس قطغن و بدخشان گذاشت و تادواز دهم ماه ربیع الثانی در انجادرنك كرده روز بیست و یکم ماه مذکور آهنگ رستاق کرد
و در وقت و داع سردار عبدالله خان دارای او عقابی که او داده بود دو توپ براز دای زنبکی و هراتی ودو توپ قاقه ترکستانی از خود
با دور اس اسپ قطغنی از مال دولت بوی عطا کرد و هم يك از هشت تن همراهان او را یکثوب چوشه ويكدستار خلعت
داده باهم وداع کردند و او از راه رستاق عازم شهر زرك کرد که تا هنگام ريختن اسفن برف و بازشدن راه پامیر در آنجا
درنك كند وليكن تا منزل خواجه غار رفته بتلك كشت وراه مراجعت جانب خان آباد بر گرفته دوباره سردار
عبد الله خانرا ملاقات نموده از راه مزار شریف بکمیشن دولت خویش ملحق شد و همدر خلال این احوال
شرح سیاحت میت لین وتالیت نامان انگلیس باجازت کار پردازان دولت افغانستان دوباره بعزم سیاحت صفحه ترکستان از راه
میت لین و جراس متوجه بپا شده پانزده تن از سواران نظام افغان و چهل تن سوار از نظام انگلیس با ایشان رهسپر گشتند
تالیت نامان و چهل و چار رأس قاطر جهت نقل احمال خویش بکرایه گرفته تا سرحد او پیاق اسپ کردش رانده ده تن از
انگلیس سواران افغانیه را که همراه داشتند رخصت مراجعت داده بپنج تن از سواران مذکوره را همراه گرفته
بخلاف موعود ومنحرف از راه معهود وارد علاقه هزاره دای زنگی شدند و با محمد امیر بيك ايلخانی اظهار
رفتن دربامیان کردند چنانچه پس از ورود ایشان در آنجا جان محمد خان حاکم دای زنگی از راه اعزاز
مهمان نوازی خیمه بزرگی مصحوب مير ايلخان وميرزا خدمت علیخان و چند تن از خوانین بامیان نزد ایشان
فرستاده خودش از عقب آنان وارد گردیده با ایشان ملاقات کرد و پس از ادای مراسم ملاقات با هم وداع
نموده انگلیسیان رهسپار ترکستان شدند و محمد حسین خان رساله دار بن رجبعلی خان هزاره را تا کتل شبر
امر رفتن کرده خود ایشان در ترکستان رفتند واو دو نفر دلیل راه با خود همراه گرفته تا کتل مذکور رفته
مراجعت کرده بهمراهانش پیوست


(٤٨٥)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )

ذكر منع فرمودن آصف الدوله والی خراسان

( مردم مشهد را از امور شنیعه ایشان ونقل نامه او ومنشور مواحدت دستور اعلیحضرت والا )
و همدر اثنای وقایع مذكوره آصف الدوله والی خراسان بعزم انعقاد رشته اتحاد فرق متفرقه ومتضاده ملت ستوده
عقیدت اسلام مردم سكنة مشهد را از ارتكاب بعضی افعال ذمیمه وبرخی اعمال قبیحه كه در اواخر عشرة اولای ماه
ربیع الاول از قوه بفعل میآوردند قدغن بلیغ نموده مانع از اصدار جميع اموريكه خلاف مذهب حقة حنفیه است
گردیده بدرب مساجد ومعابر اشتهارات عدیده آویخت ومیرزا یوسف خان خادم دولت افغانستان كه در مشهد اقامت
داشت در ذیل اخبارات خویش از صدور اینحكم والی خراسان بحكمران هرات نوشت واو نامة میمنی
بر محاسن سیرت ومشعر بمحامد بصیرت والی خجسته عقیدت نگار وارسال داشته بتوسط میرزا یوسف مذکور از مطالعه
او گذشته بجواب حکمران هرات بعد از القاب مرسوم بعینه این عبارات وكامات را نگار داد امروز در تمام ایران
مسلم است كه دوستدار یكی از علمای خیلی با علم این مملكت شمرده میشوم بعلاوه آنكه از تمام رسوم دولتی
وقواعد ملکی بصیرت واستحضار تامه دارم و تمام کتب از اول اسلام را از تاریخ و ادب و حدیث وتفسير و آنچه
تعلق بعلم دين ومذهب است تا کنون همه را دیده و دارم كه هيچيك از علمای مذهب ما آنها را ندیده و ندارد
وهنوز هم هر وقت که از انجام مهام مملکتی فراغت حاصل میکنم اهم از شب باروز بمطالعة كتب می پردازم و ماداميكه
در دارالخلافة طهران بودم در مجلسیکه دوستدار می بود هر يك از علما با بودن دوستدار در ان مجلس قدرت تنطق
وتنفس نداشت و در خراسان نیز بهمین طریق وسیره پیش رفته از خیلی چیزها مطلع ومتبوع ذاتم انه كه كسی قدرت
نفس كشيدن ندارد زیرا كه حضرات علماء جزئيات ورذالت وعوام فریبی ومطلع نبودن از خیلی علوم هنری
ندارند و از همین جهت است که این اختلافات در میان مذهب سنه و شیعه دست داده و نمیدانند که اصل ومنشا
یكیست واصول این بواسطه عدم بصیرت و نداشتن علم وكتاب حاصل آمده است دوستدار هیچ وقت معتقد به سب
اصحاب رضی الله عنهم نبوده و پدرم نیز نبوده معلمی داشتم خیلی با علم و سواد که همه را ممنوع ازین عمل شنیع میداشت آنهم
نبود أئمه عليهم الصلوة والسلام هيچ وقت سب نكرده بلكه راضی نبوده و نیستند در هیجا كه بوده ام منع از سب اصحاب
کرده و ساب اصحاب را مردود بلكه واجب القتل میدانسته ام ومیتوانم بگويم این اختلافات كه بالفعل در میانه ماها
حاصل شده همین علت عمده است لا غیر والا اگر غیر ازین می بود چرا مسیحیین اینطور با ما غلبه میکردند مکرر همین فقرات
را بخاکپای مهر (١) اعلای اعلیحضرت اقدس همایون روحنا فداه عرض کرده ام و همه در اتصدیق فرموده اندهر از لعنت خدا
بر کسیكه سب اصحاب کند و بر كسیكه این مردم عوام را ازین عمل شنیع منع ندارد دوستدار بحول الله تعالی در خراسان این فقره
را طوری بدلایل عقلیه و نقلیه ممنوع داشته ام كه هر گاه خدای نا کرده بشنوم از احدی چیزی بروز کرده اورا
بانواع تنبيهات متنبه میدارم و امید وارم كه هر وقت در هیجا باشم این سیره مطلوبه را که میدانم خدا و رسول
و ائمه دین ما راضی اند از دست ندهم انشاء الله همین رویه را خدمت با رفعت حضرت قدرمان فرمای افغانستان
دامت شوکته خواهید نگاشت بایقین همین رویه دوستدار را خواهید فرستاد که خوب حالت وعقیدت دوستدار
برایشان مكشوف گردد فقط وحكمران هرات اینمكتوبرا با نوشته میرزا یوسف وقایع نگار بپایه سریر سلطنت فرستاده
چون از مطالعه ساطعه مهر لامعة اعليحضرت والا شرف گذارش یافت در روز جمعه سلخ ماه ربیع الثانی سال ١٣٠٣
هزار وسه صدوسه هجری نامه که عباراتش دقایق معانی را بیان وكاماتش رموز و غوامض (١) مختلفه فروع واصولرا
حجت وبرهان و نیكو تبیانیست از حضور وافر السرور اقدس بخط میرزا محمد نبی خان دبیر نگارش یافته بتوسط
حكمران هرات که بنامش مرقوم ومرسول گشت در مشهد فرستاده شد و آن اینست بالنجاه میرزا یوسف خان
در ذیل اخبار خود نوشته بود كه جناب جلالت مآب آصف الدوله والی خراسان از حسن دیانت و نقدینی و خوش
اعتقادى ورفع ودفع بدعات و انتظا میكه در امور ملك وملت دارند و میخواهند ملت اسلام باهم متحد باشند قدغن
بلیغ و نافذ فرموده اند كه مردم عوام وجهال كالانعام آنچه در ارض مقدسه در ایام اوایل ماه ربیع الاول بكار سجن

ذكر
نقل نامه والی
خراسان
وحكم والا

خراسان

(١)
مهر درین جا
بمعنی آفتاب
است

(١) غوامض
تاريكيها

نقل منشور
موحدت
اعلیحضرت
والا


(٤٦٦)
( جلد سوم ) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
و مسرور و آشپازی اقدام می‌نموده اند ممنوع ومتروك ساخته اند ومفصل این محمل آنکه چون اهل تشیع از اول
ماه محرم تا آخر ماه صفر که دوماه باشد لوای تعزیه آل رسول صلعم را برپای داشته پس از دوماه در روز های
اوایل ماه ربیع الاول انتقال محرمیت را دانسته جشنی بدست آورده جبال والانبالان بعضی حرکات ناشایست را
مرتکب شده آتشبازی وسور وسرور بعمل می‌آورند لهذا جناب مستطاب موصوف آن اعمال را موقوف
و در غره ماه مذکور اعلانها نوشته در مساجد و معابر نصب کردند که اگر احدی مرتکب آن عمل شد بلوازم
عقاب ونکال گرفتار خواهد آمد سراسر خلق رأی عالی شد و کلمات حقه آنچـه برزبان و بیان جناب
مستطاب ممدوح جاری شده همه مستحسن و معقول و موجب خوشنودی خداور سول ودین مبین اسلام از اصول
قواعد وقواعد اصول است بلی سب اصحاب عالیمقام قطع نظر از آنکه تقریبات روحانی و تعلقات جسمانی
بحضرت حبیب سبحانی علیه افضل الصلوات و التحیات داشته اند چون بحسب نص من ياعتا هان بروی زمین
و حدود آنمی را حارس و امین بوده اند بعد از سالیان در از وشار هزار و سه صد و سه مشت جبال غافل را
که موزان ذلیل و کودن بی دلیل اند البته نمیرسد و حال آنکه دین خدارا تاکنون از مجاهدات ایشان قوت وقوام
و بیضه اسلام را هنوز رونق و انتظامست و اگر فرق اسلامیه را تناقد و تباین فروعیه حاجب و مانع سیر مقامات
اصولیه نشود و از درک وفاق ترك نفاق کنند امید بحضرت هادی الیه هست که تا ساعت قیام وقیام ساعت روی
زوال دولت نبینند و راه دیار ذلت نپویند و شاخ نخل عزت ایشان بباد حمله و تسویل (۱) دشمنان دین خم و کاخ
(۱) تسویل معمور دولت ایشان آباد نرود و تحمیل مخالفان ملت منهدم نگردد چون جناب مستطاب ممدوح بشطری از حسن عقیدت
بمعنی فریب و کیش خود بر شمرده اند بنده درگاه ایزدی را نیز لازم افتاد که فصلی از باب سیرت و طویت (۲) خود برنگارد مقاصد و مرام
و زینت دادن من امروز در حفظ حیات و زندگانی جز این نیست که هرجا طائفه اسلام است بالجمه پهلوی خویش پیوسته چون
غالبهای جدائی و عارض اتحاد و یکدلی همدیگر نشته چشم زخم حوادث روزگار را دافعای مبین و دیدهای
(۲) طویت بدبین مخالفین اشرار را میلهای چشم بینه باشند جهش این سلسله عامه حدودا زلته وحمیت این قبایل پریشانی
نهاد وسرشت خصم را دلایل باشد هر دولتی را که از در صلح و صلاح دراید دوستی ایشانرا فوز عظیم داند و هر ملتی را که برسر
جنك و نزاع برآید دشمنی ایشانرا عذاب عقیم شناسد و اگر این نشود و چنین نباشد بعقل صاحب بصیرت میداند
که انجام ومال اوچه خواهد بود نیو ماقته ( اینست اگر بدایت عشق از حقیقتش نعوذ بالله ) در محافل برون
ومجالس سرك هميشه این کلمات را بر زبان رانده و فصلها از ین باب وبابها از ین کتاب خوانده و هنوز در کارم و روز و شب
در گفتار و از کوششهای کامله خویش راضی و خدار ابر توفیق این عمل شاکر و کابین از جلوس من درين قبایل افغان
وطوائف هزاره و اقوام تاجيك و سلسله قزلباش خصومت و عناد بحدی بود که بجای آب خون یکدیگر را میخوردند
و از ساحت و رودهن تا جان برشته اختلاف شان باهم چندان مضبوط و محکم و چنان با یکدگر آمیخته و در ساخته
اند که گوئیا برسرهم دلبانخته اند و امید بجناب مقدس الهی دارم که رفته رفته و گفته گفته جمهور قبایل اسلام
و تمامی امت حضرت خیرالانام را در افغانستان و ایران و ارض روم چنان با محت یکدیگر مائل و بتاریکی از وریدن باد تنازع
در آئینه دل دارم بصیقل بتاییع زلال صافی اسوله زایل کردد و از خداوند خود امیدوارم که دوست همه دولت
ذکر اسلام بدوستی و دشمن ایشان بدشمنی همه دولت شناخته و بعدا شود و در میانه اینطرف این سه دولت شاخ خیر
مراجعت سردار و منفعت و دشمن را سهام شر ومضرت برسد و همیده سکنه مملکت هر سه دولت در کاریکه خوشنودی خداور سول
عبد الرحمن خان او باشد اقدام کنند و بمهربانکی وفرزانگی حارس و حافظ دین و دولت خود باشند فقط ومقارن اعمال مستر مرك تام
وانكالكوت انگلیس و بهاؤالدین خان رساله دار که در وقت شروع بتعيين نقاط وخطوط فاصله سر حدات هرات با پیادگان کمیشن
دولت انگلیس چنانچه از پیش رقم کلک راه مراجعت جانب شالکوت برگرفته بودند بسرحد بلوچستان ومنتهای
خاك فراه راه جوده بعد از دوئی نیا که با خود داشتند رهسپار شالکوت ساخته خود ایشان از راه سیستان بالا
کشته بکاب کرنیل رجوی پیوستند و در اموریکه بزبر دستی او مأمور بودند اقدام ورزیدند


(٤٨٧)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
( ذکر تعیین حدود و نصب علایم نقاط )
( فاصله سرحدات ترکستان )
ذکر
تعیین حدود
ترکستان

چون در اثنای قرب مسافت بروز شکست و ربابجن سر از خاک بر آورده صف بر صف کمشنرین دولتین روس و انگلیس
و قاضی سعد الدین خان که هر يك بمقامی از جهت شدت سرمای زمستان چنانچه مذکور شد قشلاق گزیده بودند بعزم نصب علایم
سرحد هیات و فصل حدود ترکستان جانب منزل مقصود راه بر گرفتند و نخست کرنل رجوی و قاضی سعد الدین خان از
چهار شنبه و حکمران هرات که نظم و نسق در امور شهر و اطراف نهاده در مهماندرغله اقامت گزیده بود از انجا بروی
بسوی موضع قراوخله نهادند که بروح علامه نقاط فاصله حدود با دو جق و غیره سرحدات هرات را که تعیین حدود
شده و نصب بروج آن معطل مانده بود برافراخته بعد بتعیین حدود فاصله ترکستان پرداخته کار را با نجام رسانند
چنانچه همکنان وارد موضع قراو خانه شده در روز یکشنبه سلخ ماه جمادی الاول ديورند انگلیس و قاضی محمد اسلم
خان از راه ملاقات در خیمه حکمران هیات شده پس از درک ملاقات از انجا روی بسوی ماروچق نهادند و در
عرض راه جهت آشامیدن جای از اسب فرود گشته سرگرم اشامیدن چای محنت و صحت بودند که یکباش سواره
ترکمان نامه از کمشنر روس آورده بدست قاضی سعد الدین خان داده به الیشاد و او بتوجیه قاضی محمد اسلم خان بعهد
دولت انگلیس نامه را کشوده مطالعه نمود نوشته بود که رو هفته مهلت کوچ دادن بقية مردم قلعه ولی بود
و تا کنون که یکو نیمزده اند سبش را مرقوم دارید و او پس از مطالعه نامه را بقاضی محمد اسلم خان داده بمروچق
بتماید بعد سوار شده در جلگای ما رو چق فرود آمدند و درینجا قاضی محمد اسلم خان نامه روسی را که بنامه مذکور
کمشنر روس در باره بود بند قاضی سعد الدین خان ضمیمه پیام او نگارید که در جواب کمشنر روس بنویسد که حوالتی
و اظهار دوستانه شما بجای منظور است و این طبق پیام او بکمشنر روس ارقام کرد و بقاضی محمد اسلم خان فرستاد
دیورند نموده بعد مکتوب خود را با چیزی از حلویات که سردار محمد اسحق خان برایش فرستاده بود صوابدید
قاضی محمد اسلم خان مصحوب یکی از خادمان خویش و یکی از افراد کپتان اسکلایس نزد کمشنر روس ارسال داشت
و او خرسند گشته کوچیدن مردم قلعه ولی را مهلت داده بقاضی سعد الدین خان نوشت که بفرصت از انجا کوچ دهند
و کرنل رجوی ازین سوال و جواب کمشنر روس و قاضی سعد الدین خان رشك و حسد برده هنگام شام روز دوم
ماه جمادی الثانی قاضی محمد اسلم خان را نزد قاضی سعد الدین خان فرستاده پیام داد که ویسرای کشور هند ارقام
و ازینکه کار گذاران افغانیه بی واسطه کمشنر انگلیس با کمشنر روس سخن ترانند اعتراض فرموده است و همچنین
حضرت والا امر نموده است که وکیل افغانستان بی واسطه کمشنر انگلیس در راه راست با کمشنر روس مذاکره و مکالمه
نکند و اکنون که شما راه ارسال و مرسول نامه و رسول را با کمشنر روس کشوده اید خلاف امر مذکور است میباید ترك
اینگونه کردار رانده دد مطابق نوشته ویسرای امپراتور کار والا رفتار آئید و زر گفت که مدعای کرنل رجوی ازین پیام اینست
که کمشنر روس بکار گذاران افغان ترك مکاتبت کند و اگر احیاناً نامه بفرستد کار گذار افغان جواب ننوشته از عزم
و خواهش کمشنر روس بکمشنر انگلیس آگهی دهد و هیس او بگوید کار گذار افغان مصیوب بدارد و هر جوابی
که صلاح و صواب داند بکرنل مذکور گفته او بکمشنر روس بگوید و کار گذار افغان خودسرانه جواب
کمشنر روس را نگوید زیرا که اگر این قید در بین نمی بود حاجت بآمدن کمشنر دولت انگلیس نداشت افغان
و روس با هم تعیین حدود میکردند و قاضی سعد الدین خان چون بمشورت و اشارت ديورند انگلیس چنانچه آناً
مذکور شد جواب نامه کمشنر روس را نگار داده و بسوا بدید قاضی محمد اسلم خان با حلویات فرستاده بود
قاضی مذکور را در خصوص این پیام کرنل رجوی الزام کرد و با آنکه ملزم شد و دبا ده لب کشوده بلهی
سعد الدین خان گفت که منظور کرنل مذکور اینست که راه ارسال مکاتیب در بین روس و افغان بکلی مسدود
باشد و کمشنر روس را کمشنر انگلیس از نمدانه باز خواهد داشت که بکار گذاران افغان هرگز چیزی ننویسد
و اکنون که اینکار از روی سهو و راه خطا بوقوع پیوسته آمده است کرنل رجوی میگوید که خود شما بکمشنر
روس بنویسید و پیام دهید که حکم حضرت والا بما شرف صدور یافته که کمشنر روس چیزی اشیا بنویسد


(٤٨٨)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
واكر بنويسد ماجواب بنويسيم وقاضي سعدالدينخان این كفتار قاضی محمد اسلم خان را مسترد داشته پاسخ داد كه
كاهی این خواهش كرنیل رجوی را نپذیرم زیرا كه او میخوامدهمان دشمنی دولت روس برانگیزد اما این
ماجرارا عرض پرداز پایه سریر سلطنت شده از حضور اقدس والا دستور العمل خواسته برطبق امر حضور
رفتار کنم چنانچه مذاکره مذکوره را عرضداشت حضور اقدس نمود، در روز سه شنبه بیست سوم ماه جمادی الثانی
نقل منشور این منشور بنام قاضی سعد الدینخان از حضور اقدس بصدور پیوست که از شنیدن این قصه ورای و اندیشه
والا که در کرنيل رجوی كه هيچ دوست در حق دوست اینگونه خیالات شور انگیز و پر آشوب را نميكند حيرت دست
باب منع داد و مكشوف افتاد که کرنیل مذکور را حصول تجارب دنیوی وقاعده شناسی امور دوستی و فهم اصول
كرنيل
رجوی کار علاقه و رابطه دولتین که با یکدیگر همسایه و شريك مستدعی فواید خود باشند اندکست و شاید سن جوانی وکم تجربکی
کار افغانی او را بر چنین گفتار آورده و یا در نفس الامر دوستی افغانستا نرا دائمی منظور ندارند وکرنه این کلمات را که
از مکاتبت بوی دور نکی و مغایرت وحقارت دولت افغانستانزا ظاهرمی نماید برزبان نمی راند بلکه در خیال نمیکند و آینه بنام ان لازم
با کمشنر آمد كه كرنيل رجوی را آکاه کنم وخوب دانسته نمایم که پس از ین پیرامون اینقسم مذاكرات نكرد. و چنين كلمات را
روس شرف بزبان نراند و قدر خود را با قدر دوست دولت خود بشناسد زیرا که از حقارت دولت ما حقارت دولت خودشان لازم می آید
صدور یافت واز قدر شکنی ما قدر و وقار خودشان بر هم میخورد زیرا که سزای حقارت حقار تست و پاداش عزت حرمت بهر حال واجب
افشاد که صاف گفته شود كه دولت افغانستان از برای حدبخشئ وجود او را منصف ومميز وميانجی قرارداده است
نه صاحب اختیارهم از کار اینقوم و دو کرورنفوس با کجاترسیده که از تك و نام دولت و ملت خود بکذرند ودولتی را
که بعد از دشمنی نواسطۀ وجود امير خود بلا حظۀ خير وعوائد خود دوست گرفته اند و در عالم دوستی
ميخواهند بطور مساوات وبرا بری با او گذران دائمی داشته باشند و ایرا نمیخوا هند که صاحب اختیار خود
قرار بدهند اکر جناب نائب السلطنه صاحب هند در مجلس اول ملاقات من و ایشان در راولپندی اینفقره
اظهار کرده مرا بدولت خود آکاه واخبار نکرده و با منای دولت خویش نرسانیده است پس فوائد آن ملاقات
برای هر دو دولت نتیجه وثمره نخواهد داد من صریح گفتم که اکر مردم افغانستان خير وعوائد كار خود را در
دوستی دولت روس میدیدند محال بود که با شما دوستی میکردند واکنون که خیر و بهبود امور خود را در دوستی
دولت شما و بيكانكي دولت روس دیده اندمحال است که از دوستی شما بر گردند وبدولت روس رابطه بپسرسانندواين
نکته را چندان تکرار کردم که ویسرا تصديق كرده در ضمن این نکته صدهانکته در جست كه دوست دولت بهیۀ برطانیه
برای فوائد و منافع دولت خود شده ام نه اینكه مقهور ومجبور بوده ايم ودوسنی را اختیار کرده ایم واعظم فوائد ماخود
مختاری ماست کسی را برخود آقا وصاحب اختیار قرار نمیدهیم واگر جہان برهم بخورد شأن ووقار دولت
خود را بر هم نمیزنیم و با دولت روس که امروز میانجی کری دولت انكليس صلح و آشتی دست داده احتمال
ميرود كه كاهی مصالحه بیقرار است صدها كاغذ ومکتوب در كفتگوهای سرحدیه وغیره برای سر حدداران
ما بیاید و جواب بر طبق سوال برود و این سوال و جواب ضرور یست که دشمن را بادشمن وبیکانه را بابیکانه
و سر حددار را با سرحد دار در تمام آفاق و قاطبۂ انفاق افتاده وکسی مانع کسی نشده همین قدر بر خود لازم گرفته ایم
که انماظم امور خارجه را بی قید صلاح دولت انگلیس فیصله و تصفیه ننمائیم ديكر قيد وتكليف بر ما نيست
و خودرا حکمران مستقل مملکت و خود مختار دولت و مقتدر امور خود میدانیم و کر نیل رجوی کا مروز کمشنر روس را
از رقعه نكاری بنام کار گذاران ایندولت منع میکند منع نكردن محار به و واقعه نچده را چه عذر می آورد چرا مردم روس
دادران مقام منع نمودن خویش از مقاله بازنداشت که حالا از رقعه نویسی منع میکند بسیار خوب منع کند که در
فرنهايت رقعه از طرف کار گذاران روس متضمن مطالب سرحدیه با ينطرف وبنام کار گذاران ما نیاید
کاردار ما هم جواب نخواهد نوشت ولیکن اگر بیاید وما قدرت جواب دادن را نداشته باشم از جمله محالات
امور نمود دولت هند نشده و افغانستان را قباله نداده و نفروخته ایم که شمار را بجان همدردشان را اختیار کنیم
میدانستیم که دیده انصاف و چشم تمیزکرنیل رجوی را چه چیزفروبسته که مردم افغانستان قبل از دوستی دولت
انگلیس دشمنی خود را بهای بردند و ازشان و جبروت ومكنت آن ترس نخوردند تا که دوستی را برای خبر


(٤٨٩)
(جلد سوم)
( شرح سلطنت اعليحضرت امیر عبدالرحمن خان )
( سراج التواريخ )
و منفعت و فوائد خود اختیار کردند و با دولت روس قبل از مصالحه گریبان بگریبان جنك نمودند و شمشیر زده
کشتند و کشته شدند و از بزرگی و فراوانی سامان و اسباب آندولت باك و هراس نکردند و بیم نمودند و بر مقدمه
دلیرانه راه مقاتله پیمودند تا که مصالحه دست داد و اگر چنانچه صلح واقع نمیشد تا حال هزاران خون دیگر
از طرفین ریخته و با خاك آميخته میکشت امروز از كجا اینقدر ذلیل و زبون و تابع حکم كرنيل رجوی که وجودش
را ممیز و منصف کار خود قرار داده شده اند که بکمشنر روس نوشته و سجل بدهند که ما مملوك دولت هند و در کار
خود بی اختیار و مثل صوبه داری از صوبه داران کشور هند میباشیم و کرنیل رجوی بدینمعنی بداند و آگاه باشد
که خیالاتش در حق ایندولت خدا داد خوب نیست و اقوام سکنه افغانستان باده اشهبه برطانیه مست صادقند
نه مملوك و متبوع با دولت روس آشتی کننده اند و صلح نماینده نه دوست و رابطه دار و نه در نظر بیگانه خود را
ذلیل میسازند و نه در چشم دوست و از خود خوار بودن خود را قبول دارند برای ازدیاد شان و شوکت خود
دوستی دولت بهیه را اختیار کرده اند که ازان دولت نفع حاصل کنند و در نظر بیگانه معزز و محترم باشند
نه از لاچاری و مجبوری و این امراض را که کرنیل رجوی در میان آورده و ما وجود خود را بکلی از آنها بری
و عاری میدانیم گویا تهمتیست که بر ما می بندد و خود ملاحظه کنند که کسی دوست خودرا تهمت زده نمیخواهد باید
ازین خیالات غرض آلود بگذرد که مآل و عاقبت خوب ندارد و دولت روس برین نکته خوب واقف و آگاه
شده که دولت افغانستان اقتدار و اختیار ذاتی را در نفس خود دارند ضرور نیست که كرنيل رجوی
ایندولت را صوبه داری از صوبه داران هند قرار بدهد و مردم افغانستان خوب میدانند که مصالحه
روس را اعتبار نیست و سند هـا مقـدمه هر وقت که باشد با او در نظر دارند و شأن و غيرت ايشان برنمی‌دارد
که در نام صلح و آشتی غدرت بیجواب مطلب سرحدیه او نداشته باشند و حال آنکه هیچ سوال و جوابی
نشده که افسران کميشن انگلیس واقف و آگاه نبوده اند و کار بحسب صلاح ایشان نشده و بعد ازین نیز نخواهد
شد مجمل اطلاع و صلاح آنها و دولت ایشان کار بشود زيرا که امور خارجه را در قید صلاح آوردن دولت بهیه
انگلیس بر خود لازم گرفته ایم و مرد صاحب عهد از پیمان و قرار داد خود امکان گذشت ندارد فقط و در ذیل این
توقیح بقاضی سعد الدینخان نگار فرمود که این رقيمه را بكرنيل رجوی بدهد که خوب مطالعه نماید و اگر
حقیقت اینمطلب را بدولت خود بخواهد نیز اطلاع بدهد انتهی خلاصه در ضمن این مذاکرات و مراسلات بکار
نصب روج قاصیه حدود ماروچاق پرداخته و همه جا پرچمی برافراخته عازم سرحد ترکستان شدند و شبها از شدت
سرما و باریدن برف که باندازه يك فوت بروی زمین افتاد از راه چوفت جانب ترکستان باز ماندند و روز دیگر که
آهنگ رفتن کردند و هنوز راه بر نگرفته بودند که کمشنر روس بعض مواضع از خاك افغانستان را حق دولت
خود گفته و کمشنر انگلیس بگفتار او را مسلم داشته خواست که در اخراج مقصدش پردازد اما قاضی سعدالدینخان
از اظهار او و ختم کمشنر انگلیس سرباز زده از کوچ دادن بازمانده هر يك از هر سه تن بدولت خويش بذريعه
مکتوب خبر داده کار تعیین حدود را موقوف بجواب و امضای ارباب دولسه گانه گذاشتند و بنابران هر کدام بمقامیکه
بودند تا روز سه شنبه هشتم ماه رجب متوقف گردیده بعد باتفاق هم بکار پرداختند چنانچه بيايد انشاء الله

( ذکر بنیاد نهادن عمارت باغ شاهی جلال آباد و غیره )

( وقائع گه در نواحی آن روداد و شرفیاب شدن سپه سالار بحضور اقدس والا )

در خلال احوال مذکوره بر که عبدالسبحان خان مهندس هندی ملازم و خادم دولت افغانستان از حضور
حضرت والا مأمور جلال آباد شده قصر سعادت حصر اندرون باغ شاهی جلال آباد و حجرات بيرون و درون آنرا
بنیاد نهاده در عرض سه سال بصرف زر بسیار انجام و آباد گشت چنانچه در صدر این خجسته کتاب اشارت رفت
و از انسوی سپه سالار غلام حیدر خان بقرار یکه مذکور شد فتحیاب گشته پس از تحصیل مالیات و نظم و نسق امور آن
مردم و گرفتن يرغمال از متوطنین درهای نیازی و غیره فراغت حاصل کرده در موضع كذرك كلان قلعه محکمی جهت

بنیاد عمارت
باغ جلال آباد
و غيره وقائع
نواحی آن


( ٤٩٠ )

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

اقامت محافظین آندرو بنیاد نهاده آباد نمود واز دورا اردهن درة کلان کوچ داده در موضع سلطان غازی فرود آورد
وجهت انتظام کار درة نجيل در آنجا درنگ کرد که از مردم آنجا نیز برسمانه گرفته و مالیات را حصول نموده بعد
مراجعت کند چنانچه چهل هزار روپیه از درک فروش مال و مواشی فراریها با چیزی از طلا و نقره زیور زنانه
و پنجاه و نه هزار روپیه از وجوه جزیه و مالیه مردم سرزلش یافته بآستان و نود و هفت جلد کتاب وقرآن ودوسد
و سی میل تفنك و نه میل تفنکچه و شانزده قبضه شمشیر و شصت و شش قبضه سیلا به و غیره اشیاء محصول رسانیده
همه را ارسال حضور انور نمود بعد از موضع مذکور کوچ داده در موضع ده زیارت فرو کش کرد
و خودش بفرمان طلب طریق کابل برگرفته سپهدار سرکردگی جنرال میر عطا خان مأمور باقعه چهار باغ لغمان نمود و چون
وارد کابل گشت شرف باریابت فطر محتدمینکه گردیده مورد تحسین شد و چندی جهت بعض امور سرحديه وغيره
که از حضور اقدس دستور العمل داده شد در کابل متوقف گردید و مقارن ایجال در ماه رجب ١٣٠٣ ه السنة
ماجده اعلیحضرت والا بدرود جهان فانی کرد، رو بجنت النعيم جاودانی نهاد و در مزار شوهر تاجدارش نجيب
الله خان مدفون شده چون حضور والا بپدرد چشم گرفتار بود شهزاده والا جاه سردار
حبيب الله خان مهين فرزند ارجمندش را مامور فرموده او مراسم فاتحه خوانی و تعزیه داری ملوکانه
از قبیل صدقات و خیرات و ختم کلام الهی و غیره را بجای برد و حفاظ قرآن وقاریان فصیح زبان برسر تربتش
مامور کرد و ازانسوی پس از رهسپار شدن سپهسالار غلام حیدر خان جانب کابل محمد خان برطبق مکتوب او
در روز سه شنبه غره ماه رجب با متابعان خویش راه علاقه ساپو پیش گرفت که بعضی از متمر دین را که با عیال
واطفال در انجا پناه گزیده از آمدن در نزد سپهسالار سرباز زده بودند اسیر ودست گیر نماید چنانچه در شبزدهم بوده
بوقت سپیده صبح وارد قلعه علوی شد و از گرد راه یورش برده یکصدو دو تن از صغیر و کبیر و برنا و پیر آن مردم
شریر را دستگیر کرد و سه صدو بیست رأس بز و شصت و پنج فرد گاو غنیمت بدست آورده روانه عسکرگاه پادشاهی
نمود و درین اثنا پسر حاجی ملك نثار مرواری که با مردمش از سبب زیادی حواله مالیه که زجراً و تنبیها اضافه
بر مالیات مردم درة نور بالایشان حواله شده بود بنای شورش نهاده محمد یوسف خان حاکم خودها را با قبض
طلب خان ضابط جزیه الینود وسه تن از نوکران ایشان در خانه بهمانگی دعوت کرده و محبوس نموده در موضع اودلام
بردند و مردم اودلام را نیز با خود متفق ساخته بر سر قلعه شاهی تاختند و ملك عرب نام رعیتی را با پنج تن از
پیادکان ساخلو پادشاهی مجروح ساختند و قلعه را متصرف شده خاصه دارانیرا که جهت حفاظت آن نواحی در
اندرون قلعه مقام داشتند یکسر دستگیر کردند اما از ضرب کلوله افشانی سه تن خاصه دارانیکه در دو برج واقع
در پشته مشرف بر قلعه اقامت داشتند درنك را دشوار دانسته تمامت مواشی ودواب قلعه کیان را که در اندرون
و بیرون قلعه بودند برداشته باستگیر شد گان با خود بردند و میرزا احمد علی خان سر دفتر کمتر از وقوع این واقعه
عرض پرداز حضور انور شده مویها مردم سکنه کنر ودويست تن پیاده ساخلو که هفتاد تن از مردم خوگیانی و هفتاد تن از
لغمانی و هفتادتن از مردم کنر و با صد داران خود در حدود مان منڈند راه تیراپ تهدید کرده بقائه ز گرفت و آنگاه که وارد
علاقه نور گل شد حکم حضرت والا که در جواب عریضه اش شرف صدور یافت بوی رسید که اگر دفع این فتنه
با مردمیکه همراه دارد دشوار باشد از حاکم جلال آباد كمك بخواهد و هم از حضور اقدس حکمران جلال آبادرا
فرمان شد که او را معاونت نماید و ازا لسوی یاغیان نکوهیده خویان قبض طلب خانرا با وجه نقدیکه از جزیه
اهل هنود حصول کرده و در نزدش بود بشفاعت هندوان سکنه مزار وا گذار شدند و محمد یوسف خان حا کم را
با خاصه دارانیکه اسیر کرده در اود لام برده بودند از انجا در مزار آورده بقللاع خود تقسیم کرده محبوس نگاه
داشتند و میرزا احمد علیخان صدتن از مردم کاشکوت نزد خود خواسته مأمور باقامت بنادر و مواضع مستعده کرده
در بحال طائفه صافی متوطنه علاقه چو کی بامسدین پیام دادند که دل قوی دارند که در وقت پیکار با مردم دیو گل
از راه امداد بسروقت ایشان در رسند و مقارن اینحال چیی از بغاه در موضع سیاه سنك بر قلعه از مردم باجاور که
علوفه بارها شته تاخته و خاصه داران لغمانی و سر کانی با مردم الوسی آن نواحی خبریافته بی آنکه از میرزا احمد علیخان
اجازت بخواهند و یا باو اطلاع بدهند بعزم مدافعه روی بسوی دشت سیاه سنك نهادند و هم میرزای مذکور

سلطان غازی
اندر موضعیست
در قاش کامه بر
اعلیحضرت
سراج الملة
والدین قلعة
السراج در
آنجا احداث
و آباد گردیده
است چنانچه
در موقعش
مذکور میشود
انشاء الله تعالى

فوت والدة
حضرت والا


مهمات
۱ پیر مسلمانان کابل اقوال
۲ ابورحان خندان که بعرض میرساند اطفال مکاتب
۳ امور حمام روضه مبارک که بوزارت جلیله داخله رقعه رفت


[BLANK PAGE]


(٤٩١)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
جان محمد خان بدپال را که در بنوقت باپسر عم سید غلام پادشاه و هشتاد تن پیاده اومی از لغان مراجعت کرده
نزد اور سیده بودند جانب دشت مذکور رهسپار ساخت و بهاتین در دشت مزبور رسیده با مردم مزار ولولنام و تازی
آباد که تاوان قافله را بارزهای ایشان تاراج وغارت کرده بودند در آویخته از اول ظهر تا هنگام عصر باهم زد
وخورد نموده عظمت نام دلهباشی از دسته خاصه داران لغانی مقتول و سه تن از اشرار بد کردار مجروح شدند و بیست
و هشت فرد کار را بدست آورده سپرد صاحبانش نمودند و در وقت غروب آفتاب کرده بابیان کاشکان میرزا احمد
علیخان را هزیمت داده از پیش برداشتند و از حصول این فتح چیره دست گردیده چندی روزانه بمحار به گرائیده
شبانه در تنگنای جبال می در آمدند تا که قاضی ملا امیر الله خان چند تن از علمای نيك اعتقاد خجسته نهادرا از
راه موعظت در هزار فرستاده بد لایل آیات محکمات قرآنی و قوانین مسلمه دین مسلمانی و احادیث شریفه نبی آخر الزمان
بنی دابر علمای آبردم ثابت کرد و از بیعدمتی نوز در اندام شرارت اتسام ایشان افتاده بخود اندیشیدند که ازین فتوی
سرزنن بسزا خواهند یافت و رویه آخرت خواهند شد پس خواستند که طریق اطاعت بپویند و سهیل ضراعت (۱) ضراعت
بر گرفته از در انابت شفیعی برای شفاعت جویند اما آنانیکه دامن بآتش فتنه و فساد زده و مردم را بعناد و انگیخته زاری کردن
بودند از واهمه سیاست سلطنت بسخنان واهی و ترهات افواهی ایشانرا بسوی بادیه گمراهی رهنمائی کرده نگذاشتند
که رهسپار طریق اطاعت وانقیاد شوند و از ین سوی اعلیحضرت و الا کار گذاران پادشاهی را که در آن نواحی بودند فرمان
کرد که بهر نوع که بدانند و بتوانند در تدمیر و تخریب بنیاد چوب نا مسعود آن گروه غوایت نمود کوشش نموده در سفک
دماء وغارت مال واسیر زنان و رجال ایشان مضایقه رو اندارند و جنرال میرعطا خان را نیز ارشاد فرمود که هر قدر
از فوج نظام که در خور و اندازه سر زنش مردم آشوهنع ومقام باشد و میرزا احمد علیخان از راه امدادطلب
نماید از لغمان نزد او گسیل دارد و هم منشوری بنام آن مردم نگار داد که اگر دست از شور و غوغا باز داشته
رشته اطاعت بگردن نهند و قبول اوامر و نواهی الهی و شریعت غراء رسالت پناهی را کرده حاکم پادشاهی را
در بین خود جای داده در مواضع مستعده محافظ خانه جهت اقامت محافظین دولتی بنیاد کنند و خاصه دارانرا که
باسیری برده اند رها دهند هر آینه از قتل و غارت سالم خواهند بود والا بشابه بقاء کامان قتل و تاراج را آماده
باشند و این رقیمه را میرزا احمد علیخان مصحوب ملك جان محمد بدپالی و مفتی ملا غلام محمد نور کلی نزد مردم
مذکور فرستاده از تقدیرات حی قدیر بتقدیم راست پنداره شرائط مذکور، پذیرفته آن مردم بیهوده نگشت و جنرال
میرعطا خان بر طبق امر والا و خواهش میرزا احمد علیخان یکفوج پیاده از سپاه نظام و چهار صرب توپ قاطری
بسر کردگی عبد الكريمخان كرنيل و فیروز خان کپدان از راه معاونت نزد میرزا احمد علیخان فرستاد و از انسوی
مردم مزاری کسی نزد میرزا احمد علیخان روان کرده پیام دادند که قاضی امیر الله خانرا گسیل دارد تا ایشان بواسطه
اواز سیاست سلطنت تسلیت حاصل کرده بعد بیای اطاعت پیش آیند و منظور ازین پیام آن بود که قاضی مذکور را
از سبب آنکه بغاوت را برایشان ثابت کرده فتوای حل خون و مال ایشانرا داده بود بهانه گرفتار سازند اما میرزا
احمد علیخان از مکائده آنان بفراست دانسته اورا نفرستاده پیام داد که ایشان در قلعه سعد الله آمده بعد قاضی
در آنجا حاضر شده سخن راند و مردم مزاری ازین پیام او ببرکید ایشانرا بر هدف شید (۲) راست ندیده غفلة مكرو فریب
مفتی محمد نعیم خان یورش برده او را در محاصره انداختند و کار را بمفتی محمد نعیم خان دشوار ساخته با او قرار دادند
که قلعه را فرو گذاشته جانب تور گل رهسپار شده بیکار گذاران پادشاهی ملحق شود و او چون جزاین چاره
نداشت لاجرم قلعه را بدانها گذاشته باعتبال و اطفال و تعلقاتش راه قلعه سعدالله برداشت و در انجا رفته مسکن گزید
و ازین یورش که باغیان بقلعه او آوردند ملك عرب نام بادی ژائی مزاری نیز که طریق خدمت دولت میسرد
و چنانچه مذکور شد در قلعه شاهی ژنددار گفته بود هراسناک گردیده قلعه خود را استحکام داده عیال و اطفال
خویش را در دامن علیحده فرستاده با متابعان و تن ژند دارش بقلعه داری پرداخت و در بنوقت مغل خان کم شرع
شرارت و مفسدت و فراز گردانی از پیش مذکور گشت ازین شور وغوغا آره گشته از راه عداوت دولت
داخل مردم میمنه شد و مردم را اغوا کرده غنیم نمود که توژده تن از بغاه مزاری را که در قلعه خاص گناو محبوس
و گرفتار دست خادمان دولت بودند حمله کرده بقهر و غلبه بدست آورده رها دهد و میرزا احمد علیخان ازین امر


(٤٨٢)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
آگاه گردیده پیادگان ساخلو شنواری را امر کرد که باپیادگان محافظ محبوسین مذکوره ایشانرا از راه شیوه
در جلال آباد رسانیدند ومغل خان از امریکه اراده کرده بود ناامید گشت و درین اثنامردم بسیار از اشرار هزار
غله وحبوبات رعایا را از راه غارت تاخته و باغلو قله خود ها حمل دادند و میرزا احمد علیخان یکصد و هشتادتن از
پیادگان ساخلو را سر راه ایشان مأمور نمود چنانچه ایشان رفته در شعب وقلل جبل راه آنمردم را گرفته کمین
گزیدند و اینگاه که اشرار بخیاله در مقابل ایشان رسیدند دفعةً دست بآلات حرب برده ایشانرا هدف گلوله
جانستان نموده باهم در آویختند و جنگ سخت واقع گردیده در عین گیرودار دوصدتن از پیادگان الومی وعمامت
خاصه دار یتیکه نزد میرزا احمد علیخان بودند آواز تفنگ جنگ را شنیده بامر او براه معاونت برگرفته چون نزدیک
رسیدند باغیان که سرگرم مقاتله بودند ایشانرا دیده دست از پیکار کشیده رو بفرار نهادند و ایشان هم پیوسته
راه تعاقب بر گرفته و دو قلعه بغاة را آتش زده بسوختند و دو قلعه دیگر را متصرف شده تا عصر در اندرون
آنها جای گزیدند بعد از سبب اندک بودن گلوله و باروت هر دو قلعه را فرو هشته مراجعت کردند و درین محاربه
دوتن از پیادگان ساخلو مقتول وشش تن مجروح گشته از باغیان شش تن کشته وسه تن زخمدار گردیدند و پس از
حصول این فتح فوج پیاده و انوائیکه جنرال میر عطا خان چنانچه رقم گذشت از چپار باغ لغمان بمعاونت فرستاده
بود وارد نور گل و از انجا داخل هزار شده در وقت فرود شدن زد و خوردی کرده یکتن از ملازمان توپخانه
پادشاهی و دو نفر از ره نوردان طریق گمراهی کشته گشتند و پس از فرود گشتن و افراشتن خیمه ها قرار جانبازی رواج
گرفته متاع ترکتازی بروی کار آمد و از طلوع آفتاب تایک ساعت پس از نصف روز نائره قتال شعله ور مانده در
پایان کار اشرار رو بفرار نهاده نسیم فتح بر پرچم علم لشکر پادشاهی بوزید و پنجهزار تن از باغیانرا از پیش برداشته
متعاقباً داخل علاقه اودلام شدند و تمامت قلاع آنجارا آتش زده بسوختند و باغیان منهزماً داخل علاقه غازی آباد
گشته از گریختن بازایستادند و انگاه که این واقعات از عرض کار پردازان آن نواحی بمسامع فیض مجامع حضرت
والا رسید از استصواب رای رزین و خرد دور بین جنرال میرعطا خان را فرمان کرد که با تمامت سپاه وتوپخانه
از چار باغ لغمان کوچ کرده براه شیوه در موضع سنن واقع دره نور رفته و از انجا راه غازی آباد بر گرفته مردم
آنجارا تنبیه وتهدید نماید و همچنان رعیار امنیت و شیاس شده قلع ماده فساد کند و چون جنرال میرعطا خان
بامر حضرت والا راه بر گرفته بنزديك آنمردم شریر رسیده فروکش کرد چهار تن زنان خیده قامت موسپید
از طرف باغیان هزار واودلام و غازی آباد قرآنهـا بسر گرفته از راه ضراعت وطریق انابت در عسکر گاه آمده
قرآنرا شفیع ساخته امان خواستند واز طرف مرده مذکور اظهار کردند که مالیات هفتاد وپنج خروار
اراضی خود را که ثبت دیوان سلطنت است اضافه تر از دو چند آنسالیانه مالیات یکصد وشصت خروار را بگردن
قبول نهاده مالیات چهل خروار اراضی اودلام نیز میدهیم که مجموع دویست خروار شود و اسلحه پادشاهی را
که از پیادگان نظام وخاصه دار در وقت پیکار بدست آورده ایم مسترد مینمائیم و هر که بحکومت نور گل مأموشود
از راه قرب وجوار بتوسط اوامر ونهی شریعت سلطنت را در محل اجرامی آریم و از سبب بی سری و نا مهذبی قوم
ما که در میان علاقه خود جای داده نمی توانیم زیرا که مبادا کاری از دست جهال بروی روز آید که علاجش
صعب ودشوار روز کار شود و هجده تن برهمال که از مردم مزاری بدست کار گذاران سر کاری میباشند اگر
منظور نباشند چونکه از بدست بودن آنها اندیشه نکرده سربراشتیم دیگر برهمال عوض آنها میدهیم و این
اظهارات آنان از عريضة جنرال میرعطا خان مفهوم خاطر اقدس والا گردیده حکم اشرف اصدار یافت که باین
(۱) سخنان و مکیدت (۱) آنان فریفته نشده بهر صورت که باشد و بتواند جمعیت ایشانرا از غازی آباد متفرق و پراکنده
مکیدت ساخته بعد بتعيين مالیات زمینداری ایشان پرداخته و برهمال از هر صنف گرفته در جلال آباد بفرستد و مصارف
کیدوفریب سپاه که درین حرکت بخرج رسیده از ایشان بستاند و محافظ جانها در اندرون ملك ايشان بنیاد و آباد کند تا دیگر
مرتکب حر کت خلاق نشوند واز چپاولوفتن امور مذکوره زنهار که دست از قتل و تاراج شان بازندارد وجنرال
میر عطا خان شروط مسطوره را بتوسط ملکان آن حدود از راه اتمام حجت برای آن مردم که در موضع امنیت وشياس
انجمن شده بودند پیام داد که یا امور مذکوره را قبول کشند و یا آماده قتل و تاراج باشند و ایشان پاسخ دادند که بسلام


( ٤٩٣ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
نباشیم و جزء مالیات زمینه داری خود را که آنهم بتوسط سید غلام پادشاه که در بین مردم بنا آمده و مالیه دیوانی را حصول
کرده میمانعت کنند دیگر تکالیف را هرگز نپذیریم و جنرال میر عطا خان ازین جواب آنان برآشفته اعمال واثقال
اردو را در قلعه شاهی نهاده از راه ستن جوش در جنبش آورد و از ستن با چند تن از منصبداران سپاه را در
لشکر گاه جابجا کرده جهت مشاهده راه عبور از لشکر دور شده بطریق مرور سپاه و توپخانه را بغایت صعب و دشوار
دیده بازگشت و مردم الومی را که از راه ایلیت و قومی بیاری و مدد کاری افواج پادشاهی حاضر لشکر گاه بودند
بساختن راه عبور کاشته چهارصد تن از پیادگان نظام را بفراز کوه صعود داد که اگر گروه اشرار بر کاربکران
راه حمله کنند ایشان بمدافعه گرائیده نگذارند که آسیبی بدیشان برسانند و چون قبل از عروج سپاهیان گروه
باغیان سرهای کوه را گرفته و استوار نشته بودند بمجرد رو بفراز کوه نهادن این سپاهیان آتش حرب شعله ور
گشته و جانبین زدوخوردی کرده آخر الامر باغیان هزیمت یافته جاهای نشین و محکم داشتن ایشان بتصرف سپاهیان
مذکور در آمدند بعد صعود ایلجاری دره نور و املی و قلعه شاهی بکوه برشده جای گزیدند و سپاهیان از فراز کوه
راه مراجعت بجانب عسکر گاه بر گرفته سردوتن از اشرار را که کشته بودند بریده با خود آوردند و غیر ازین
دوتن دیگر کشته و زخمداری از گروه اشرار دیده نشد اما از پیادگان نظام دو نفر از فوج وردک مقتول گردیده
دوتن جراحت یافتند و بهاؤالدین خان کپدان را نیز اندک اثر جراحت بر ران رسیده باقی سالم و مأمون برگشتند
و مقارن اینحال سی تن از بزرگان طائفه شلوتی از راه اطاعت نزد میرزا احمد علی خان حاضر آمده خواستار حاکم
شدند که بایشان بگمارد و او اینوقت فرستادن حاکم را صواب ندانسته معطل بمشاصل شدن بغاة غازی آباد گذاشته
و ایشانرا تسلی و خرج راه داده رخصت کرد و از السوای جنرال میر عطا خان نیز رای مذکور خبرداد که در روز
ورود لشکر ظفر پیکر پادشاهی در غازی آباد اویز وارد آنجا شود و پس از فرستادن این پیام نیز رای مزبور سپاه را
حرکت داده در اناکل فروکش کرد و مردم بیگ در میان دره مقام داشتند در وقت فرود گشتن سپاه و نهادن دست آلات جنك
برده یکتن از پیادگان نظام را از ضرب گلوله تفنك مقتول ساختند و جنرال میر عطا خان دهن خیبر را با جانب ایشان کشاده
چار صد تن از پیادگان نظام را بزمامیر گلوله انداختن تقنك كرد و مردم آنجا تاب مقاومت نیاورده از راه هزیمت داخل
پناه گاه بیشه شده و پس از جمع و تبذیع چندصد تن از پیادگان نظام بکوه برشده در مواضع مستعده جای گزیدند که روز دیگر
تمامت سپاه را کوچ داده بفراز کتل اریت فرود آمد و مردم آنجا از وصول لشکر پادشاهی بموضع مذکور که
مشرف و بالادست ایشان واقع و دهراسناک گردیده از راه امانت کس نزد جنرال میر عطا خان فرستاده پیام دادند
و از در ضراعت عفو تقصیر خواستند و طالب امان شده استدعا کردند که ملک جان محمد بدالی را نزد ایشان بفرستد
که بتسلیت دادن او اعتماد نموده حضر اردوی ظفر شکوه شوند چنانچه او مقام مذکور را با ملا راز محمد نامی
و دوتن از ملکان دره نور نزد مردم اریت فرستاد و ایشان از فرستادگان جنرال میرعطا خان اطمینان خاطر حاصل
کرده چندتن از بزرگان با چند تن از علماء وزنان موسفید قرانهای شریف را شفیع قرار داده و بر سر زنان نهاده
وارد لشکر گاه شدند ورشته اطاعت بگردن نهاده عذر خواه گناه خویش شدند الا ملك عظيم که درین وقت
از کوه جهالت فرود نگشته ببغی از جاده عقل زعبرش گشته از راه اطاعت نزد کار گذاران سلطنت آمده مطیع
و منقاد شد و بتائید خداوند هنر پرور بازوی دلیران سپاه ظفر پیوند علاقه اریت و شیماش در تصرف اولیای دولت
در آمدند و افواج قاهره که درین هنگام ماهانه هشتصد خروار غله صرف ایشان بود یکجا داخل اریت شدند
و اینگاه که واقعیات مذکوره از عرض جنرال میر عطا خان کوش گذار حضرت والا شد حکم اشرف بنام او صادر
بگشت که زنهار بقرآن شفیع ساختن اینقوم اعتماد و اعتبار نکرده تمامت بزرگان ایشان را پس از انجام کار کوچ
داده با خود بیاورد و یکتن صاحب اعتبار را در ملک نگذارد و درین اثنا میرزا احمد علی خان که باشارت جنرال
میر عطا خان چنانچه آنفا مذکور شد از موضع لمولاتك راه غازی آباد بر گرفته چون راه بدانجا نزديك كره
دویست تن مرد مسلح از ساکنین غازی آباد نزد او حاضر گردید وراستیهای خدمت کرده او همراما مور سپاهیان راه
وصاف کردن کدر کاها که عبور نمودن از آنها دشوار بود کرده مقارن اینحال شاتر دوتن دیگر از زنان و مردان ساحر دره