( ٧٣٣ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

کشیده و مردم ده آگاه شده آن سپاهی را در عین مباشرت کار ناروا گرفتار ساخته بربیمانی محکم بربستند که
در نزد سردار عبد القدوس خان برده عرض حال کنند وزوجه مذکوره با آنکه مجبورش کرده بود از شرمساری
فرار اختیار کرده مفقودالخبر ومعدوم الاثر گشت و آن سپاهی بخوبی که دانست و چاره که توانست خود را
از گرفتاری خلاص کرد اما تمامت مردم هزاره را ازین حرکتش در هراس انداخت که البته سپاهیان نظام
همواره بدین گونه امور قبیحه اقدام خواهند نمود وازا نسوی سردار عبد القدوس خان از قامت بزرگان هزاره ظفر بند شدن
باغیستان که بواسطه اندرزنامهای نیکو بیان حضرت والا سر بر خط فرمان نهاده از راه اطاعت در نزدش حاضر بزرگان
شده بودند قبل از آنکه بگرفتن اسلحه حربیه آ نمر دم پردازد کلب حسین خان وعزیز مهتر وعلی شاه وملاحسن هزاره بای
وامیر محمد وسید امیرخان بزرگان طایفه سلطان احمد وقدم مهتر ومیر محمد جعفر ومامه زوار وكلحسن و خیرالله
وميرزا فيض الله ومحمود وابراهیم اعیان طایفۀ زاولی ودرۀ پهلوان معروف بپالان ارزکان را با چند تن از سر کرد
گان مردم نيك روز علاقه خود ارزگان چون علی کوهـی وعلی نقی و علی بخش وغیره وسی تن از احاد و افراد رعیتی
از راه دهلوی کابل کابل کرد و آنها بپای بست شرفیاب شدن خودها را بحضور انوروالا نیکو دانسته هر کدام
بقدر اس اسب ارز کانی که در حسن و رفتار تالی (١) اسپان ختلی بود برسم هدیه و تعارف با خود در کابل آورده چون (۱) تالی یعنی
باریاب شدن امتیازاً پیش کشیده خود ایشان در چکمه کوتوالی نظر بند گردیده اسپان ایشان تفویض سردار تابع و پیوسته
عبدالله خان سر کردۀ دواب ومواشی دولتی شدند و سی تن از مردم رعیتی که بترك كش (٢) اسپان بودند رخصت باز گشت (۲) ترك
یافته احوال نظر بند آوا ساز ماندگان ایشان بر سایرین و از بیختی مردم هزاره که کاهی بعتاب وعقاب راغب ده بود ند بسی
اسپی است که
خوفناک شدند اما چون حضرت والا بنا بر حزم و احتیاط و ملاحظۀ پاداش کار که مبادا اجرای تکالیف پادشاهی در طبیعت است و مجازاً
کش بمعنی پیشبرد
و قراول سپاه
ایشان ناگوار افتاده مصدر فتنه شوند ایشانرا از رفتن باز داشته نظر بند فرمود ولیکن آنمردم وحشی صفت ازین امر اسپی است که
و امور دیگر که روی داد مرتكب فتنه وشر شده چنانچه بیاید قتل و تاراج شدند و بباد رفتند ومقارن اینحال ملا یوسف در پیش روی
خان رستاقی کوتوال سابق قندهار که بسر کردگی تحویل خانهای کار خانه دولتی معروف بمشین خانه سرافراز پادشاهان
گردیده و از خیانت و سرقتیکه مباشر شده بود معزول شده از غبن او سردار محمد یوسف خان حکمران سابق میکشند و در
فراه و این امیر کبیر خلد مسیر امیر دوست محمد خان از حضور اقدس والا بسر کردگی کل کار خانه موصوفه عربی آرا
جنبت گویند
مأمور گشت و همدرین هنگام یکصد و چهل و شش تن از علماء و بزرگان مردم افریدی از راه طلب اجازت وارد
کابل شده چون باریاب گشتند بعز عرض رسانیده خواستار اجازت شدند که بمحافظ خانهای دولت انگلیس مامور شدن
که در چند موضع از نقاط سرحد بنیاد نهاده و هريك را باعداد محافظ استحکام داده است بتازند و محافظ خانها را سردار محمد
خراب و حارسین آنها را مقتول و منهوب سازند و حضرت والا همه را از عطای خلعت و پنج هزار و نهصد و یوسف خان
سیزده روپیه نقد دل بجای آورده اندرز و نصیحت فرمود که هر چند غلم بحال آ نقوم حاصل است که باشارۀ به کار خانه
دولتی
دولت افغانستان بدولت انگلیس نمیجنگند و همچنین بمنع ایندولت از تاخت و غارت کردن دست باز نمیکشند
باری اگر راست میگویند زنهار راهیکه خلاف بهبود جمهور و از صلاح و صواب دور باشد نپویند و بادولت
انگلیس تا که دوست ایندولت است وسوء ظنی بروی روز نیفتد بجز راستی چیزی دیگر نگویند والا اگر باز داشتن
حضرت والا در باطن عزمی دارند و بامر و نهی ایندولت کاری را اجرا و بترك نمی نمایند پس دولت را از کردار ناشایست مردم افریدی
خویش مسئول دولتیکه طریق دوستی می پیماید نسازند خلاصه از ینگونه اندرزها گفته ایشان را رخصت مراجعت را از شرارت
داده بنیاز ماندگان ایشان كلمات مذکوره را رقم فرموده بدست ایشان فرستاد و در خلال این احوال سردار محمد وبدی در دیار هنددار
علی خان حکمران قندهار که در روز چهاردهم ماه ذی الحجه چنانچه گذشت از کابل رهسپار شده بود در روز مأمور کردن محراب
علی خان بگر شیدن گور گندی
بیست و هفتم ماه مزبور وارد آندیار شده بکار حکومت پرداخت و همدرین روز سیزده خانه وار که بدخواه
بعضی از دولت بودند و مرد وزن و پسر و دختر همه شصت و چهار نفر میشدند بامر حضرت والا از موضع نرخ واقع اشرار وبد
میدان کابل کوچ داده مأمور باقامه خان آباد قطغن شدند و همچنین هشت خانوار از مردم اشرار سکنة لغمان خواهان
که سی و هشت تن مرد و زن بودند مأمور تالقان گردیدند که در آنجا بفلاحت و زراعت روز بسر برند وسی و دولت


( ٧٣٤ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
شش تن دیگر از مردم وزن اقوام اسلام خیل وسباك و سا كزین موضع سموچهای ملاعمر واقع عریض راه کتل
الته بند و بخك وقلر سکنه خورد کابل که عریضه نگار حضور فیض گنجور اقدس والا شده خواهش کرده
بودند که درعلاقه هزاره باغية شيخعل وغوری و تالقان زمین قابل الزراعت بایشان مرحمت شود که بزراعت امر
معیشت بگذرانند وعریضه ایشان منظور نظر فیض اثر والا گردیده در مواضع سه گانه مذکوره رفته مسکن گزین
شدند و بیست و پنج خانواردیگر ازمردم بغائه دره غیبل لغمان که ایشان را سپهسالار غلام حیدر خان از پیش در کابل
فرستاده وتا اینوقت محبوس بودند مأمور تالقان شدند که بزراعت تحصیل امر معیشت کنند و همچنین بیست
وهفت خانوار دیگر که یکصد و شصت و چهار تن مرد وزن وپسر ودختر واز اشرار مردم اشپی تگاب وقوم
حسین خیل سکنه سروبی بودند بامر اقدس مأمور باقامت تالقان و واخان گشتند وهم در خلال احوال مذکوره
اقبال سید شاه خان جنرال پل تحکم ومتینی بزنهر کونکه بامر حضرت والا احداث و آباد کرده پل خشتی نهر
فیض آباد را نیز تعمیر کرد و از آنسوی سردار نور محمد خان حکمران سابق قندهار که فرمان طلب بنامش
شرف اصدار وعن نگار چنانچه گذشت یافته بود و او تا اینوقت از جهت بعضی امور مرحله پیمای کابل نشده
بود در روز سلخ ماه ذی الحجه از قندهار راه برگرفته در کابل آمد
ورود کردن سردار
نور محمد خان
وقایع سال
۱۳۰۹ هجری
—* وقایع سال هزار وسه صدونه قمری هجری مطابق سال دوازدهم سلطنت *—
( باهيبت ومکنت اعليحضرت امير عبدالرحمن خان )
در روز غره ماه محرم ای دبلووالش وایف آی مارتین نامان انگلیس فرستادگان مستر تامسن ایکوان مار
تین والتن لوت کمپنی که بخواهش دولت چنانچه درتضاعیف وقایع سال هزار وسه صدو هشت گذشت وارد
کابل شده بودند باریاب گردیده درباب فروش سنك لاجورد معدن بدخشان وپشم ویقوت وچوب ارچه
و چوب نشتر جلال آباد وغيره مال التجاره افغانستان با ایشان قرار داده شد که از هرصد روپیه بهای
اشیای مذکوره که مدت یکسال نقد درنزد کمپنی موصوف بماند پنجروپیه منفعت انرا بکار کنان دولت
افغانستان بدهد و نیز مقرار داد وغيره شرائطیکه با مضار سید سند مکتوبی داده و رخصت باز گشت حاصل کرده
مریوتن درهند رفتند اما در پایان کار چنانچه از پیش اشارت شد نقصان بار آورده منفعتی بروی روز نیفتاد
قطع علاقه تجارت وفسخ معامله با کمپنی مذکور درمیان آمد و ازان پس مال التجاره افغانستان که متعلق
بدولت باشد بی واسطه تاجران خارج مملکت بفروش میرسد
صدور
منشور ملا
طفت دستور
بنام بزرگان
هزاره
—* ذکر صدور منشور ملاطفت دستور بنام بزرگان هزاره *—
( که ازراه نيك بختی پیشتر از همه نزد سردار عبدالقدوس خان حاضر شده بودند )
وهمدرین ایام از عریضه سردار عبدالقدوس خان مفهوم رأی انوروالا گشت که بعضی از بزرگان هزاره
باغیستان چون مردم شهرستان و برخی از مردم اوزکان وغیره بدون جنگ وپرخاش بهمان اندرز نامهای حضرت
والا که در روز سیزدهم ماه ذی الحجه سنة گذشته بنام ایشان شرف اصداروعز ارسال یافته بودند از راه اطاعت
نزد سردار نامدار مومى اليه حاضر گردیده رشته انقیاد بگردن طوع ورغبت نهاده اند پس حضرت والا بعینه این
عبارات را در روز هشتم ماه محرم برای آن مردم ارقام و ارسال فرمود که برخواطر اخلاص مظاهر مردم هزاره
جائیکه از کمال صداقت و دینداری ومسلمانی نزد سردار عبدالقدوس خان بسلام آمده و می آیند و دوستی واطاعت
خودرا بامن که پادشاه وفرمان فرمای ایشانم ظاهر میسازند واضح بادکه من از خداوند جهان خواهانم که تمامت شما
مردم ازراه راستی وصداقت ره نورد اطاعت گشته هیچگونه آثار دورنگی و خلافی از ناصيه حال شما مشاهده
نیفتد ومن شهارا تا که زنده باشم بچشم محبت وملاطفت بینم وپس از من اولاد واحفادم مثل خودم نسبت بشماهم
خوار ومهربان باشند پس اکنون که نزد سردار عبد القدوس خان از راه سلام واطاعت حاضر شده ومیشوید
او را قبل ازین فرمان فرستاده امر کرده ام که از تمام اسلحه و آلات حرب شما تفنگ را از شما گرفته وامانت


(۷۳۵)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

نگاه دارد و آلات برنده چون شمشیر و خنجر و کارد را نگرفته همچنان در نزد خود شما بگذارد زیرا که اگر تفنگ گرفته نشود باید در هر علاقه و مواضع مستعده قلیل و کثیری از سپاه نظام جهت حفاظت و حراست فضای سپاهیگری بیشتر میرود اقامت داده شود و شما از جای گزیدن لشکر در هر موضع و مفردات تند و مضطر شوید و من شما را آزرده و دلتنگ و لشکر را پراکنده نمیخواهم که اگر چند عدد لشکر از فضل خداوند بسیار است اما پراکنده و متفرق بودنش بر من دشوار و بر شما ناگوار و باعث اذیت و آزار است و باین اندیشه امر کرده ام که تفنگ شما را برسم امانت گرفته پس از انجام و انتظام سپاه آن صفحه و سامان تفنگ شما را بخود شما بسپارند و این امانت گرفتن تفنگ شما باوقتی است که کار هزار جات بکلی فیصله گردد بعد تفنگ خود را بگیرید و امتحان دوستی و اخلاص شما همین بود که از راه سلام نزد سردار عبدالقدوس خان آمده اید و تفنگ خود را باید بدهید چه شما دوست شدید و دشمن نیستید که تفنگ شما پاس داده نشود پس از چند روزیکه از شما اطمینان حاصل گشت همین تفنگ شماست و خود شما زیرا که بخادم و دوست و رعیت دولت از چه تفنگ داده نشود بلکه اگر در انوقت از سلاح و باروت و سرب هرچه کسر داشته باشید باید همه را من کامل کنم و اگر بالفعل تفنگ دادن بر شما دشوار و ناگوار باشد در دل من نیز از دوستی و اطاعت شما اشتباه راه مییابد و در کار سلطنت اشتباه و شك را راه نیست هرچه هست باید راست و صاف و يك طرف باشد و این را برای آن نوشتم که بدانید که شما مردم را بکار دارم و تفنگهای شما را امانت میگیرم و باز پس بخود شما میدهم دیگر حرف و اندیشه نیست در همه باب خواطر خود را آسوده دارید فقط
و ازین ملاحظات نامه و اندرز نامه های سابقه که پرتو افگن و صول گشتند و از خلعت دادن و دلجوی آوردن سردار عبدالقدوس خان بمریض آمدگان آنقوم را تمامت هزاره باغستان امید وار الطاف شاهانه گردیده آنانیکه از مردم حجرستان و سه پای هزاره دایزنگی وغیره و تائن وقت ره نورد بادیۀ خلاف و دورنگی بودندی هم حاضر اردوی سردار عبدالقدوس خان همی شدند و از وی تسلیت و دلجویی یافته باز همی گشتند و او غلامعلیخان هزاره و محمدنبی خان بسترش را با پسران جر سعایخان مالستانی مامور علوقه رسانی لشکرالوسی کرده امر نمود که بالشکر و علوقه خود را در زاولی که مردمش چنانچه باید پس از عبور کردن کرنیل فرهاد خان مطیع و منقاد نشده بودند برسانند و آنها دوباره روی بسوی علاقۀ زاولی نهاده راه همی پیمودند که علی نقی سلطان وشاه محمد وسيف بيك وعلی اكبر بيك وعلى محمد بيك وعباس بيك سران و بزرگان ارزگان غیر از بزرگان درۀ پهلوان که از پیش چنانچه گذشت در کابل آمده الطریقه شده بودند وکلب حسين خان وعلى شفا بيك وتفتن بيك وشير على بيك ومحمد عزيز بيك اعیان و سر گردگان مردم موضع سلطان احمد عريضه مشعر بر اطاعت وانقياد نگار داده مصحوب سید حسین بن سید عطاء محمد نامی از سادات ارزگان روانۀ پایۀ سریر سلطنت نموده حضرت والا برجوع امر ایشان را بسردار عبد القدوس خان فرموده بپاداشارۀ ایشانرا رخصت بازگشت داد و مقداری ایجال که تن از وحشی صفتان بد خصال مردم ارزگان که از مکنت وقوت پادشاهی غافل بودند مکتوبی بسردار عبد القدوس خان فرستادند که بپاری پنجتن آل عبا ما مردم بیدستگاه خود را بدولت بنجم دانسته و آوارۀ ایندولت پنجم را بدعوت شاه اولیا در جهان گوش زد خلق خدا خواهیم کرد و امر پادشاه افغان را گردن نخواهیم نهاد و او این مکتوب را بپایۀ سریر سلطنت فرستاده از حضور انور والا ارقام و احکام رفت که این نه نفر هرزه گوی نیکوهیده خوی احمق را چه بسلاخم آیند و چه بمحاربت گرایند بدست آورده کیفر گفتار ناسزا وار ایشانرا در کنار ایشان نهاده جزای بسزا دهد و هم این دو رباعیه را وصف الحال آن نه تن وحشی خصال نگار فرمود
مایه که برادر از قبائیم
در ملك و آفتاب رائيم
گر چرخ بکام ماننگردد
چنبر زهمش فروکشائیم
وچون زده وكوفته وخسته وخراب شدند همی گفتند
مایه که برادر از قبائیم
در قحط و نیاز مبتلائیم
گر شاه جهان بنا بخشد
بیچاره و مستمند و نوائیم
و سردار عبد القدوس خان امور بعضی مواضع چون علاقۀ حجرستان وسه پای دای زنگی را چنانچه باید انتظام داده و نظم و نسق نهاده واسلحة ایشانرا تمام گرفته با آنکه حضرت والا نگار فرموده بود که باسم امانت


( ٧٣٦ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
گرفته و پس از فیصله کار بخود ایشان بدهد تا خبر دولت ترا چون در میان کار بود باین امر ندانسته همه ترا
بتوسط محصلان کرنیل فرهاد خان و بزرگان مردم ملاخیل کوچی افغان که از دست مردم هزاره در تنگ و دلی پر حرمان
بودند فراهم کرده در کابل فرستاد و در وقت گرفتن اسلحه عذاب و عقاب گوناگون که از حوصله طاقت بیرون بود
پذیرفته
با آن مردم رسانیدند تا که ایشان را دوباره بوادی بغاوت چنانچه بیاید رسانیدند و مقارن اینحال سردار محمد علیخان
شکستن حکمران قندهار در روز چهاردهم و رودش دران دیار بروزسیزدهم ماه محرم عریضه بنگار پایه سرير سلطنت شده
عریضه خواهش کرد که چون مردم قزلباش با مردم هزاره اهل یکمذهب و دارای اینمشرب یکنشر بند اسلحه و آلات حرب از ایشان
حکمران
گرفته و بمردم افغان داده شود که هم مردم افغان سکنه شهر قندهار سلاح دار شوند و هم مردم هزاره ازین امر خبردار گردیده قندهار
از معاونت قزلباشیه ناامید گردیده ره نورد پیکار نشوند و حضرت والا این خواهش او را نپذیرفته ارقام و اعلامش فرمود
که در هنگامیکه مردم قزلباش از یاغیان افغان کوچی و بادیه نشین سلاح جنگ میگرفتند و همچنین در زمان
استیلای دولت انگلیس اسلحه بدست میآوردند مردم افغانرا چه شده بود که از راه نام و ننك سلاح جنك
حاصل نکردند حالا کسی را باسلحه مردم قزلباشیه قندهار دخلی نیست واحدی تعلق ندارد که سلاح آنمردم
اطاعت را بگیرد و همدر خلال این احوال غلام رسول خان معروف برسول خان هزاره شوی و بویائی نامه از راه
ورزیدن
اطاعت نزد قاضی کلات فرستاده پیام داد که کسی را نزد او فرستاده عهد نامه اطاعتش را بحکمران قندهار رسول خان رساند و او ملا حبیب الله و عطا محمد خان نامان را نزد او گسیل داشته و او قلاده سر بر خط فرمان نهادن را بگردن هزاره
طوع و رغبت نهاده و عهد نامه نگار داده مصحوب پسر و دو تن نوکرش و فرستادگان قاضی کلات نزد کم آنجا
فرستاد و او هم سه تن را با عهد نامه که با خود داشتند در قندهار روان کرد و چون در عهد نامه و عریضه او
مرقوم بود که هرگاه مردم ارزگان وغیره چنانچه باید راه اطاعت نه پیمایند مردم تنوعی وهودکی را از راه هزاره
شوی و بویائی نگذارند تا اتفاق و نیروی بازوی هم دمار از روزگار هزارگانیکه اطاعت نکنند بر آرند حکمران
قندهار پسر او را خلعت گرانمایه عطا کرده رخصت مراجعت داد و پدر او پس از عهديكه موثق داشت کمر
بخدمت دولت شاد بست و در اثنای اینحال هفتاد و پنج تن از بزرگان طایفه مقبل را که سردار شیرندل خان
بهدایت و استمالت از دیگر اشرار قوم منگل کنار کرده رهسپار کابل ساخته بود شرف بار حاصل نموده حضرت
والا همه را از عطای سه صد روپیه کابلی جهت زادراه دل بجا آورده رخصت بازگشت داد و ایشان در روز
بیستم ماه محرم از کابل رهسپار دیار خویش شدند و در روز بیست و دوم ماه محرم از تغیر خواجه سلطان محمد
خان ملك سعيد احمد خان در غجائی بحکومت لهو گرد سرافراز گردید از کابل در آنجا رفته بکار حکومت آنجا
انعقاد عقد مواظب گشت و در خلال اینحال حسام الدین خان از حضور انور والا بمنصب میرشی قندهار سرافراز گردیده
منکوحت دختر در روز بیست و دوم مذكور ماه مزبور وارد آن دیار شده بکار مرجوعه خویشش پرداخت و همدرین اوقات دختر میر ابوطالب خان
میر ابوطالب خان اثر انعقاد عقد مزاوجتش باذات خجسته صفات حضرت والا قرین فخر و مباهات گردیده هم
زانوی بانوان مشکوی حرم عفت توام پادشاهی گشت و پدرش میر ابوطالب خان که از جهت قطع محاسبات حرم با احترام
والده شهزاده محمد عمر خان که زمانی سررشته دار امورات این بانوی پرده عصمت بود و مامور سردفتری و حکومت
آقچه شده همرکاب حضرت والا در کابل آمده بود حسابات زمان کارداری خویش را بپای برده در روز سلخ ماه محرم
اجازت رفتن در آقچه را از حضور اقدس حاصل کرده و سنجش امور ملکی شبرغان و اند خود نیز تفویض وی گردیده
بخواهش او میرزا عبدالله خان برادر میرزا عبد اللطیف خان منشی حضور فیض گنجور شهزاده آزاده سردار
حبیب الله خان ومیرزا یوسف علی خان مرادخانی و میر زاحسن علی خان هزاره بزیر دستی او مامور گردیده از کابل در
مامور شدن
ترکستان رفتند و همدرینروز کلب حسین خان بن جمشید خان هزاره جاغوری که در سلك پيشخدمتان دربار معلى
علی محمدخان طریق خدمت می پیمود از حضور معدلت دستور انوروالا مأمور بمیزی مردم تلخفرغان که غرض و استغاثت ایشان معدن سرب
پایه سرير سلطنت رسیده بود گشت و در روز دوم ماه صفر علی محمد خان که بمنصب بر گد اعزازی سرافرازی و لاجورد


(۷۳۷)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
داشت از حضور انور والا جهت اهتمام امور معدن لاجوری و سرب مأمور شده در بدخشان رفت و همدرینوقت محمد کریمخان قبادیانی ساکن و متوطن حضرت امام قطغن که با سردار محمد اسحق خان آشنایی و رابطهٔ سابقه داشت از پیشگاه حضور حضرت والا مأمور ما وراء النهر شد که از عزم و اراده و کردار و رفتار و گفتار آن سردار نامدار که از راه عداوت دولت فرار ماوراء النهر گشته بود بکار گذاران پایهٔ سریر سلطنت آگهی دهد تا بدفع مضرت او کوشیده آیند و در خلال اینحال نجماه و پنج تن از مردم کفار بتوسط پنج نفر از مسلمانان بخشیر حاضر سده علیا گشته شرف اندوز حضور اقدس گردیده دین مبین محمدی و آئین متین احمدی اختیار کرده از عطای سه صد و نود و سه روپیه زاد راه خرسند شده با دل شاد مان لا اله الا الله محمد رسول الله گویان باز گشتند و از آنسوی بادل سیاه آمده ازینسوی در روز ششم ماه صفر با روی سپید باز پس رفتند و همدرینوقت سی و پنج نفر از مردم اوریا خیل متوطن پکتوت از سبب خصومتی که نسبت بدولت کرده بودند بامر حضرت والا اخراج البلد شده مأمور باقامهٔ بلخ گردیدند که در آنجا بفلاحت و زراعت روز بسر برند
مسلمان شدن پنجاه و پنج تن از مردم کفار
اخراج البلد شدن اوریا خیلان سکنهٔ پکتوت
مطيع و منقاد شدن مردم هزاره
حدوث مرض و با در قندهار و مطیع
و منقاد شدن تمام هزاره جات
و همدر ماه صفر امسال تمام مردم هزاره جات بدون محاربه خفيفى که در موضع مروارید و کتل علاقهٔ زاولی چنانچه گذشت وقوع یافته سر بر خط فرمان نهاده مطیع امر و منقاد نهی سلطنت شدند و سردار عبدالقدوس خان در موضعیکه لازم بود و باحتیاط اقرب می نمود باندازهٔ کفایت کار از افواج نصرت دثار امر اقامت کرده مواضع مستعده را استحکام داده خود از راه کیزاب روی بسوی علاقهٔ ارزگان نهاد و نامهٔ فتح و تسخیر هزاره جات را نگار داده مصحوب درویشعلی نام خادم خویش نزد حکمران قندهار فرستاد و حکمران قندهار از مژدهٔ این فتح بی کارزار بیست و یکضرب توپ شادمانه گشاد داده فرستادهٔ سردار عبدالقدوس خانرا از عطای یکطاقه شال نسج کشمیر و یکثوب چوخهٔ ماهوت خرسند ساخته رخصت بازگشتن داد و هم مژدهٔ فتح را مصحوب ايشيك آقاسی دوست محمدخان از قندهار در کابل فرستاد و از انسوی نوید فتح را محمد حسین خان سارجن فوج سوارهٔ عباسی و عطا محمدخان تپو کردی و سید نبی ساکن شنیز غزنین بپایهٔ سریر سلطنت رسانیده از حضور اقدس بهريك از سه تن انعام مرحمت و عطا شد و همدرین هنگام از تغییر ایام رضاخان احمد علی خان پیش خدمت خزانه دار سابق هرات بمنصب میرشبی دار السلطنهٔ کابل مفتخر گشت و هم مرض و با در قندهار حادث گشته جمعی از صغار و کبار را که پیمانه اجل لبریز گردیده بود از جهان فانی بامر حضرت یزدانی در ربود و در عین این واقعات فضل احمد خان بن سردار غلام محی الدین خان از تغیر سراج الدین خان حاکم اندراب در روز چهار دهم ماه صفر مامور حکومت آنجا شد و همدرین روز شیر محمد خان بن محمد عمر خان محمد زائی از تغییر علی محمد خان مامور حکومت کتر گردید و همدرین اوان از عرایض وقایع نگاران سرحد ترکستان و جلال آباد بگوش راست نیوش حضرت والارسيد که اکثر از حاجیان مردم ماوراء النهر از راه جاسوسی قبل از هنگام سفر طواف کعبهٔ الحرام داخل افغانستان شده و تکت راه داری حاصل کرده در مواضعیکه ایشانرا حاجی می پندارند گردش کرده و احوال مردم را معلوم کرده باز میگردند و بکار گزاران دولت روس خبر میدهند و حضرت والا سر حد داران ترکستان و جلال آباد وقندهار وغیره مواضع را فرمان فرستاده ارقام واعلام نمود که حاجیان ماوراء النهر وغیره را که تبعهٔ دولت روسند از رفتن بطواف بیت الله الحرام ممنوع ندانسته لیکن تاریخ روز و ماه ورود ایشان را در خاک افغانستان نام بنام باسم مسكن ومقام ایشان بحکام ولایات بنگارند تا حاکم هر بلده و قصبه در وقت تکت راه داری دادن ایشان هريك كه مدت دیری داخل خاك افغانستان شده باشد تفحص و جستجو نموده اگر چیزی از مکتوبات جاسوسی یا اخباری ظاهر شود ماخوذش نمایند والا خط راه داری شرح ورود اورا بکار کنان دار السلطنه رقم کنند و هم سرحد داران
دستور العمل حاجیان ممالک خارجه


( ۷۳۸ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
در روز ورود ایشان بخاک افغانستان بدست هريك از حجاج بآويز دخولش را بی مزاحمت نوشته بدهند که هر گاه این سند را نداشته باشد نیز گرفتار شود که فته بر روی کار نیارد و در نفس الامر جاسوس دولت روس بوده شرح سرگذشت خود را حاجی نام نهده وازانسوی سردار عبدالقدوس خان که راه ارزکان چنانچه گذشت بر گرفته بود داخل سردار عبد علاقه چوره شده لشکريك از مردم بامیان و هزاره دای زنگی ودای کندی از راه خدمت دولت فراهم شده القدوس خان و هر کدام در مقامی بامر خود او مقیم بودند ره نورد وادی خدمت گردیده برکاب ظفر انتساب او پیوستند در عرض راه واو بعضی از مردم دای کندی را که بواسطه عیال واطفال میران متمرد ایشان که باغلام حسین خان کدخدار ارزکان چنانچه گذشت پرخاش کرده و گرفتار گردیده در کابل آمده بودند و سردار مغزی الیه عیال و اطفال آنها را سپرده محمد حسين بيك بن یوسف بيك لعل کرده ایشان نزد رد این کار که مایه روز کار میران ایشان شد از سعادت و اقبال روی برتافته و چند هزار روپیه بغلام حسین خان کدخدار رشوه داده از لشکر دادن ایلجاری تقاعد ورزیده بودند اسلحه همه را گرفته خود ایشانرا در اردو نگاهداشت که در وقت حاجت همه را بکشکاری کاشته محافظ خانه و غیره را تعمیر و آبادی کنند و پس از نظم ونسق علاقه چوره دوصد تن پیاده ساخلو مامور باقامه هزاره دای کندی کرده کرنیل محمد الله خانرا که بافواج پیاده نظام و توپخانه در علاقه شهرستان بود نامه فرستاده پیام داد که همچنان مقیم شهرستان بوده بدستیاری خود تا مردم سنگر جدیدی بدور اردویش برافرازد و او این امر سردار عبدالقدوس خانرا سندی با کی خویش ساخته و بافواج جور وتعدی سنگری برافراشت و تا مردم که جدید رشته اطاعت را بگردن نهاده و گاهی چوب محصل را ندیده بودند همه را بیزاری ترجیح داده جویای فرصت بغاوت شدند چنانچه تمرد و شوریدن ایشان در محلش مرقوم خواهد شد انشاء الله تعالی و سردار عبدالقدوس خان از چوره راه منزل مقصود برگرفته چون وارد علاقه چنار تو شد در روز هفدهم ماه صفر مردم انجا که سر بر خط فرمان نهاده و از محبوس کردن کرنیل فرهاد خان چند تن از مردم پته وشیرداغ را که از پیش گذشت شنیده بودند از واهمه و هراس آنکه سردار عبدالقدوس خان نیز مثل او ایشانرا گرفتار خواهد کرد بکوی جهالت برشدند و از وحشت يكبك تفنك جانب افواج پادشاهی که در تحت رایت آن سردار نامدار ستوده کردار قرار داشتند کشاد همیدادند تا که دلیران سپاه کینه خواه از تفنك زدن هزاره کان روسیاه بخشم آمده بی امر سردار موصوف حمله کرده ده تن از پرشده کان کوه ضلالت را بقتل رسانیدند و سردار عبد القدوس خان ازین حمله دلیران سپاه گرفته خاطر شده بامت سپاه را از حمله خود سرانه تنبیها منع فرموده سخنان عتاب آمیز بر زبان راند و ایشانرا طلب نموده دوصدتن از پیاده کان ساخلو را با ششصد تن از لشکر ملکی افغان و هزاره علاقه دهراود امر کرد که در قلاع کوه پرشدکان در شده جای گزیند و سرتیپ میرزا محمد خانرا بسالاری ایشان نامزد نمود چنانچه ایشان در قلاع آن دهستان رفته و ایشانرا مطیع و منقاد پنداشته در بیرون قلاع بار اقامت کشودند و هزاره کان دور از خرد که پاس مروت نشناسند از درد آنکه ده تن از ایشان مقتول شده بود شبیخون زده دوازده تن از ایشان کشته کشته از پیاد کان ساخلو يكتن مقتول ودوتن مجروح گردیده در میان کار هزاره کان خائیانه پس خزیدند و در وقت بازگشتن بیست نفر اشتر از بار برداری اثقال اردورا در تاریکی شب بغارت بردند و از انسوی کرنیل فرهاد خان که پس از فتح هر دو قلعه جار برجه و شش برجه مردم زاولی چنانچه گذشت راه ارزکان بر گرفته و در موضع آب پران رسیده بود بعضی از اشرار ناو هیده کردار سر از جیب تمرد کشیده در موضع زردك ره نورد پیکار شدند و آخر الامر نیروی کارزار را در بازوی خود ندیده هزیمت یافتند و چند تن از ایشان گرفتار دست دلیران سپاه نصرت دثار گشته کرنیل فرهاد خان همه ایشان را که نه تن بودند رهسپار عدم گردانید و يك صد و پنجاه تن از مردان و زنان ایشانرا که اسیر گرفته بود مردان را بقل و زنجیر انداخته بدست سپاهیان نظام سپرده علاقه زاولی وسلطان احمد را از وجود اشرار خالی کرده و چیزی از سپاه را بحفاظت هر دو علاقه کاشته خود راه ارزکان پیش گرفت و مقادن اینحال مكتوب خسارت اسلوی از ملا عبدالغنی نام قاضی محکمه شرعیه علاقه غوری بدست کارگزاران پایه سریر سلطنت رسیده از مطالعه ساطعه حضرت والا شرف گذارش
خسارت قاضی غوری


( ٧٣٩ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
یافته در روز بیست و پنجم ماه صفر سید جعفر خان حاکم آنجا را فرمان رفت که چون قاضی مذکور در فیصلهٔ
دعاوی مطابق اوامر و نواهی شرعیه رفتار نکرده و از جملهٔ فیصله جاتش که شخصی زمین مشترک بالمشاع را
بدیگری فروخته و او دعوی دیگر شرکاء را نشنیده حکم بصحت بیع و شرا کرده است بحضور رسیده بنابران
او را از علمای سوء دانسته محبوس و روانه کابل نماید تا جزای افعالش بکنارش نهاده آید چنانچه پس از رسیدن
او در کابل دید آنچه دید و بجای او ملا عبدالواحد نام کاسکاری از حضور اقدس مأمور قضاوت آنجا شد
اسلحه
گرفتن
سردار عبد
القدوس خان
از مردم
ارزکان
(۱) و هله
بمعنی نوبت
شرح دختر
گرفتن
سردار عبد
القدوس خان
از مردم
هزاره
(۲) قواد
جمع قائد بمعنی
مهار کشنده
و مجازاً بمعنی
افسر
ذکر گرفتن اسلحهٔ مردم ارزگان -
( و نوازش بزرگان هزاره )
و از آنسوی سردار عبدالقدوس خان که از موضع چنار تو چنانچه گذشت راه ارزکان بر گرفته بود بیانی
داخل علاقهٔ ارزکان گردیده در اواخر ماه صفر کرنیل فرهاد خان نیز با افواج نظامی و ملکی و توپخانه که
در تحت رایت داشت برکاب سردار مذکور پیوست و تا غرهٔ ماه ربیع الاول با آنکه اکثر سپاه پادشاهی از نظامی
و ملکی سرگرم ره نوردی بودند و هنوز داخل ارزکان نشده بودند بیست هزار تن مرد پیکار در آنجا باد و سول
گشودند و سردار عبدالقدوس خان نظر بعدم کفایت علوفه دو ثلث لشکر ملکی را رخصت باز گشت بجانب
موطن و مسکن ایشان داده و يك ثلث را جهت گرفتن اسلحهٔ آن مردم ده روز امر درنك كرد كه اگر اعداد
سپاه نظام بگرفتن اسلحه قیام و اقدام نمایند مبادا آنمردم را که جدید مطیع و منقاد شده اند آزار واذیت
رسانند و بزرگان اقوامیکه از راه اطاعت نزد او حاضر آمده رهسپار معاونت لشکر پادشاهی شده بودند همه از
عطای خلعت منت احسان بر ذمت نهاده و بحراست قلاع خود را بامر سردار موصوف خراب و پست کرده
با بامهای خانهای اندرون قلعه برابر ساختند و اسلحهٔ ایشانرا ببرهى همچه تا صد فراهم آورده بسردار
معزی الیه سپردند وسنك و چوب قلاع و بروج مخروبه را بدوش خویش در نقطهٔ مرکزية علاقهٔ ارزکان جهت
تعمیر قلعه برای سکنای فوج نظام و انبار خانه و اصطبل وفور خانهٔ پادشاهی حمل و نقل دادند و در اثنای
اجرای امور مذکوره ده تن از بزرگان مردم ارزکان چون سید یوسف وعلى مدد و اسمعیل خان وعلى حسين
و محمد على وعلى نقى وفيض الله مهتر و محمد اسلم و خداداد و جمعه علی و پنج تن از اعیان مردم دایه چون محمد صفا
زوار و پاینده محمد و کلب حسين بن جمعه وطلا مهتر و کوچ ران زوار وعلى شير زوار بن فرضعلى ويك تن
ملا علی تقی نام رئيس قوم پشه‌ئی وظفر بهادر سرکردهٔ مردم هشتوی سه پای وشیرعلی بيك بن كلب رضابيك
بزرك قوم نور بيك سه پای ومحمد صفاء بن حسين مهتر قوم كودك سه پای و كاپي بيك سرکردهٔ قوم عادل بيك
سه پای وقاضی محمد عسكر بن علی رضا رئيس قوم فولاده وفيض الله وعبدالله پسر او از سر کردگان قوم حیدروملا
نجات بن ملا غلام حسين بزرك قوم باسی از طائفهٔ فولاده وملا محمد حسين بن غلام حسين سركردهٔ بعضی از
مردم سه پای را که بعضی قبل از دخول لشکر پادشاهی در اندرون جبال باغستان و برخی در وقت دخول
و قبل از وقوع محاربات خفیفهٔ که رقم شد و نبذی در هنگام کشش و کوشش جنگ از راه اطاعت نزد سردار
عبد القدوس خان حاضر شده رهسپار طریق انقیاد گشته بودند چون او در اول مرحله و ابتدای وهله (۱)
نامهٔ استمالت بایشان فرستاده پیام داده بود که اولین اختیار کنندگان اطاعت بدرجهٔ اعلی و دومین برتبهٔ اوسط
و سومين بمنزلهٔ ادنی اعزاز و اکرام یافته در بین امثال واقران از جانب دولت ممتاز و سرافراز خواهند شد بر طبق
درجات مذکوره خلعت و منشور بزرگی قوم و قبیلت ایشان داده رخصت بازگشت منازل و مساکن ایشان فرمود
ومقارن اينحال از عرایض واقعه نگاران سپاه ظفر همراه که در رکاب سردار عبدالقدوس خان جاده پیما بودند
بسمع فيض مجمع حضرت والارسید که سردار عبدالقدوس خان چندتن از دختران بزرگان هزاره را که در حسن
و جمال ممتازند باسم سرقتی تصرف کرده و همچنین هر يك از قواد (۲) سپاه یكيك و دو دو را در آغوش تمنا كشيده
روز عشرت بیای و نوش میگذرانند وحضرت والا او را فرمان کرد که بعضی از دختران بزرگان آنقوم را که


(٧٤٠)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
شایان خدمت حضور و سزاوار پرستاری حرم محترم عفت دستور شاهی باشد برضا و رغبت اپچیقش برگزیده گسیل
درگاه عالم پناه بدارد و در خصوص دوشیزگانیکه خود او و سران و اجداد سپاه بتصرف آورده بودند ارقام فرمود
که چرا مرتکب چنین امر شده و آنمردم را که اگرچه در ظاهر بدین فعل تن در داده اما در باطن از دولت متنفر
خواهند شد و این کار را ناگوار خواهند پنداشت و سردار معزی الیه از کاریکه درین باب ارتکاب ورزیده بود
تغافل نموده معروض پایهٔ سریر سلطنت داشت که آنچه از دختران مردم هزاره بمشاهده افتاده همه بهایم صفت
و بوزینه هیئت و خرس صورتند که طبیعت انسانی هرگز خواهش ندارد که از ایشان سنگاح یا پرستاری برگزیده
زیست کند و پس از ارسال داشتن این عریضه بفرمانیکه قبل ازین در خصوص گرفتار ساختن ناین از ارزگانیان
که خود را دولت نجم نام نهاده بودند چنانچه گذشت بنام او شرف اصدار یافته بود هفت تن از آنها چون
سید یوسف بن سید جعفر متوطن موضع فضله و فیض الله بن زوار متسکن درهٔ پهلوان و محمد علی بن محمد
ساکن شیخه و خداداد ولد مولاداد ساکن موضع يك روز وجمك ولد جمشید ساکن سیاه قول و اسمعیل خان
بن برخوردار ساکن شیخه و علی نقی سلطان بن بهادر سلطان را که قبل از پرتو وصول افکندن این فرمان
چنانچه از پیش بشرح رفت خلعت و رخصت داده بود گرفتار ساخته با کسانیکه از مردم زاولی و سلطان احمد کرنیل
فرهاد خان اسیر گرفته بود و بیست و چهار تن دیگر از مردم ارزگان که بغیر وقایه دست گیر شده بودند بصحابت
وجاهت سردار محمد عظیم خان بن علی زاهد هزاره سه پای دای زنگی گسیل درگاه عالم پناه نمود و پس از
وصول ایشان در کابل همگنان محبوس گردیده و از جمله عیال هفت تن مذکوره با اطفال ایشان که مجموع بیست
و دوتن میشدند در کابل خواسته شدند و خود سردار محمد عظیم خان هزار و ششصد و شصت و شش روپیه و دو
ثلت یکروپیه تنخواه خود را که از دولت برایش معین شده بود بامر اقدس و الانقد از خزانهٔ عامره گرفته چندی
بخواهش خویش در کابل درنگ کرده بعد از راه مراجعت و نوازش یافتن از عطای خلعت نزد سردار عبد القدوس
خان رفت

فرستادن
سردار عبد
القدوس
خان اشرار
هزاره را
در کابل

شرف وصول و عز گذارش یافتن عریضهٔ مردم تیراه از مطالعهٔ والا

شرح نامهٔ
مردم تیراه

و هم در خلال احوال مذکوره عریضهٔ از مردم علاقهٔ تیراه بعبارات و کلمات ذیل چونکه مردم کوه بند
میباشند از قاعدهٔ کتابت و املا و انشا که لازم دربار شاهی باشد بهره ندارند لهذا طلأ عریضهٔ شان تحریر شد
اگر انشا درست نباشد مدعا در مدعاست نمر خاص اعلیحضرت بپایهٔ سریر سلطنت رسیده از مطالعهٔ ساطعهٔ
حضرت والا شرف گذارش یافت که جهان دار صاحب کابل را معلوم باد که ما مردم که با فرقهٔ فرنك روز
بسر می بریم از سبب عدم التفات امیر صاحب نسبت بما است نه اینسکه از راه صداقت با فرنگیان زیست
میکنیم اگر چنانچه پادشاه پرتو نظر مرحمت اثرش را بما اندازد هم آینه با دولت انگلیس قطع رشتهٔ مخالطت
کرده و کسانیکه از مردم تیراه نوکر دولت مذکوره شده اند با اسلحه گریخته خدمت دولت اسلام اختیار
کنند و این نیز معلوم رای جهان آرا خواهد بود که علاقهٔ تیراه سد سدید وحصن شدید کابل است
پس میباید که در دست خویش محکمش نگاهدارد و با افغان و بزرگان آن راه مشورت و کنکاش بکشاید
تا اطاعت امیر را که پس از اطاعت خدا و رسول فرض است برذمت قبول نهاده و دست بیعت داده
در تحت حمایت او باشند که حفظ ناموس وحرز نفوس ایشانرا که بپناه شاه واجبست پاس دارد و در خصوص هر
امری که مقتضای رای جهان آرا باشد مصحوب کل انداز نام افریدی که حامل این نامه است اطلاع داده ارشاد
فرمایند که بعمل آید و چون زمام حل و عقد و بست و کشود خود را مفوض باختیار فیض مدار داشتیم و حفاظت
مال و جان و ناموس خود را در قبضهٔ اقتدارش گذاشتیم و نیز آرزوی دیدار و شوق ملاقات سرکار را چنان بدل
داریم که حاجیان نسبت بمکه دارند پس نگاهداشتن ما بامیر صاحب لازم باشد و حضرت والا در روز سوم ماه ربیع
الاول در جواب عرض ایشان نگارش فرموده که آنچه نوشته اید البته از روی صدق و یقین و ایمان درست و عزم
ثابت ایشان خواهد بود اما سالیکه در جلال آباد بودم چند تن از بزرگان ایشان بایسر ملاولی الله شرفیاب حضور


( ٧٤١ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
گردیده اظهار اطاعت کرده دست بیعت دادند و بااعزاز و اکرام هرچه تمامتر رخصت باز گشت یافتند و پس ازان
از اظهار و بیانی که کرده بودند هیچ در میان نیامد بنابران من هم دست از درست نمودن کار ایشان باز داشتم و اکنون
امری را که نوشته اند چندتن از اعیان ایشان حاضر پایه سریر سلطنت شوند زیرا که اینگونه امور از راه دور
بذریعه ارسال و مرسول راست نیفتد و درست نشود و پس از وصول ایشان در کابل امور ایشان باوصافی که
شایان حال باشند بقلم بوثیق خواهد پذیرفت و شرح آمدن پُتر کان آن مردم و باز گشتن ایشان در موقعش مژده
بیان خواهد گشت انشاءالله تعالی و مقارن اینحال مستر کامران صناع ماشین بخار کارخانه آلات و ادوات سازی آمدن مستر
دولتی بخواهش دولت از کشور هند راه کابل بر گرفته چون وارد پشاور شد تب عارض ذات صناعت سهاش کامران از
هند در کابل گشته چندی ازره نوردیدن بازمانده و پس از حصول صحت ویافتن افاقت رهسپار کابل شده آنگاه که از عتبه بوس
سده علیا مستسعد گردید بامر حضرت والا بکاریکه مهارت داشت پرداخته همت گماشت و همدرین وقت نامه از کلرج
هجدهم ماه دسمبر سنه ١٨٩١ میلادی مطابق بروز چهاردهم ماه صفر سال هزار و سه صد و نه هجری فارن سکرتر
نقل نامۀ به پایه سریر سلطنت رسیده از مطالعه ساطعه حضرت والا شرف گذارش یافت و نوشته بود که بذریعۀ تلگراف
فارن سکرتر نائب السلطنه کشور هند خبر داده است که از کار کنان دولت افغانستان جوپای اسپیکه کار گذاران دولت روس بآن اقدام
انگلیس ورزیده اند شده بمدد بوی آگهی دهد که یکدسته از افسران افواج نظام دولت روس با چند سوار مسلح از طرف
شرق علاقه واخان بدخشان از نهریکه جانب چترار جاریست عبور کرده و باز پس گشته و ازین عبور و باز گشت آنها معلوم
میگردد که مرور ایشان در خاک متعلقه افغانستان و چترار اتفاق افتاده باشد و این نیز بفهم می گراید که غرض
ازین عبور و مرور روسیان اینست که موضع پامیر را بامضافاتش ضمیمه خاک مقبوضۀ خود ایشان نماید و ازین
امر از طرف امیر افغانستان اطلاعی حاصل نیست که آیا از سرحد داران خودش بدین امر آگاه گشته است یا نه
و نیز افواج روسیه بگردش ساحل شمالی نهر جیحون تاموضع کیلپ و بالاتر ازان مشغولند و لیکن چون خبر آن
حدود از سبب بعد مسافت در کشور هند دیر میرسد حقیقتی نخواهد داشت بهر حال ضرور است که تاهنگامی که
روسیان در خاک جنوبی ماوراءالنهر تردد داشته باشند راه مکاتبت در بین باش اجنت کلکت تعلقه دولت انگلیس
و حاکم بدخشان تعلق دولت افغانستان اجرا داده شود تا جنرال سید شاه خان بجرنیل دفیرند از حرکات روسیان
آگهی دهد و هم فرمایشات حضرت والا را که درین خصوص بنام جنرال مذکور شرف صدور و عز وصول یابد
و باو برسد اطلاع نماید و همچنین کرنیل دفیرند اخبارات حرکات روسیان را که از دیگر جوانب بشنود بجنرال
سید شاه خان برساند و این سخن نیز دور از صلاح و بعید از صواب و فلاح نیست که حضرت والا در تجویز ارسال
و اجرای مکاتیب متضمنه احوال روسیان متفق شود و دستورالعملی بحاکم بدخشان صادر فرماید و هم ذات دانش سهات
خویش از واقعات سرحد واخان که در نزدش برسد بدولت هند را خبر بدهد و این لازم نیست که حضرت والا را
تسکین خاطر داده شود که گور نمنت کشور هند نیز او را از همه اخبارات مهمه اقدامات روسیان مستحضر
بسازد و اکنون يك برتش افسر مامور اقامه چترار میشود و چند افسر دیگر بايك دسته فوج برتش در کلکت
با کرنیل دفیرند خواهند پیوست فقط و حضرت والا در روز نهم ماه ربیع الاول نقل عریضه نائب عاشور و اخانی
و نقل عریضه آقسقال عبیدالله خان حاکم شغنان را که درین خصوص از راه اطلاع دهی بحضور انور رسیده بودند
نقل نامه بفارن سکرتر فرستاده نگارش داد که ازینطرف آب پنج متعلق علاقه بدخشان و واخان حق و ملك و حصه افغانستان
حضرت والا است و آن طرف آب مذکور از خاك مقبوضه روسیان ولعین و تشخیص حد فاصله نشده است و در وقتیکه کمیشن
که بجواب های دولتین روس و انگلیس بکار تعیین حدود کنار نهر جیحون مامور و مشغول بودند منظور سرکار ما آن
فارن سکرتر بود که رشته تعیین حدود گسیخته نگردد تا که حصص بدخشان و واخان و شغنان و آنچه متعلق بآنها باشند که
شرف ارقام چیزی از پامیر نیز بخاک افغانستان تعلق میگیرد تمام محقق و مشخص گردد که پای تردد روسیان از مواضع وحدود
یافت داخله مملکت افغانستان کوتاه بوده از اقدامات کار و ناکام ایشان ایمن باشیم ولیکن از طرف کمیشن دولت انگلیس
در کار تعیین حدود مساهلت بروی روز آمده حواله اتمام آنرا بوقت آینده نمود که اکنون ولایت درو از


( ٧٤٢ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
که اصلاً و قطعاً داخل خاك افغانستانست در تصرف روس میباشد و اگر چنانچه امر تعیین سرحد بتعویق نمی
افتاد بیرون از قلعه خم وخلاصك بامضافاتش و اراضی صفر دشت که بدانوی آب پنج واقعند دیگر جای بروس
تعلق نمیگرفت و از علاقه شغنان آنچه اینطرف آب مذکور واقع است در تعلق ما و آنطرفش در تصرف روس
است و این تبادل مواضع همه از عدم تعیین حدود روی داده اگر نه هزار خانوار از شغنان حق روس و هشت
هزار خانوار حصه ما میشد و هم این جسارت و پیش قدمی ها که دولت روس مینماید در وقت معین شدن حدود
نمیتوانست نمود و با وجود آن سرحد داران افغان متردین مذکوره روس را مانع شدند و آنها از ممانعت ایشان
که با آنان گفتند در حدود ما چکار دارید در پاسخ اظهار بیدخلی کرده باز گشتند و در باب کشوفن راه مکاتیب
با جنرال سید شاه خان و حاکم بدخشان که خواهش کرده بید اجازت داده نمیشود که بی اطلاع سرکار ما درینگونه
سوالها و جوابها با کار کنان دیگر دولت مداخله ورزد مگر تمامت واردات را بحضور ما اولاً آگهی داده
بعد بر طبق امر وارشاد یکه بنامش عزا صدار یابد بکار میپردازد و بدون اجازت سرکار ما او و سایر خادمان دولت
از سوال و جواب با دول همسایه ممنوعند و در خصوص حدود و مواضعیکه در تصرف خادمان دولت و سرحد داران مملکت
افغانستانند آسوده خاطر باشند که بدون جنگ روسان آهنگ تصرف آنها را نمیتوانند کنند اما شما سرحد
کلنگ و تیغزار را که محکم نیست باستحکام آرید که اگر دولت روس غزه دخل و تصرف در هند وستان نماید
از ان حدود خواهد نمود زیرا که بامواضعیکه سرحد افغانستان و ختای قرار داده شده اند دولت روس بدون
اجازت جسارت تردد نمی توانند و کاهی بکروش ایشان رضا نمیدهیم چه خیر قوم خود را در تردد اعداد خدمه
دولت روس همانا متصرفه نشود نمیدانم و در باب مذاکره کپتان نيك هزينك يك نام برتش مأمور ترکستان
متعلقه دولت ختای که باشاره و القای حاکم کاشغر تعلق دولت چین از حاکم شغنان تعلق افغانستان خواهش
کرده بود که محافظ تبعه افغان واقع سرعه تاش که بقرب میان پامیر لی اتفاق افتاده است برداشته شود و این
خواهش و اظهار کپتان مذکور را سبب آن بود که در محافظ خانه مذکوره فوج افغانیه اقامت نداشت و هم
کپتان مزبور ازین خواهش خویش عریضه مصحوب محمد عطا نام خادمش بوراء بندی حیدر نام وصول عریضه
قرغزی بپایه سریر سلطنت رسیده و سرکار ما از مردم اهل خبره قرغزیه و خوقندیه که بحاضر کابل اند آرمی نیوی
پرسیده وتفرس و تجسس بسیار کرده معلوم فرمود که سر مه تاش از خاک افغانستان میباشد دولت چین را تاجر انگلیس
درانموضع حق مداخلت نیست باری تمامت اینگونه کشمکشها که بروی کار میآید محض همان تساهل کارداران بپایه سریر
دولت بهیه انگلیس است که در تعیین حدود نمودند و چون چینی و روسی بقوت و مکنت خود مغرورند البته سلطنت و
اولیای مداخلت در خاک افغانستان را بسر خواهند داشت و آنچه را که افسرفوج مقیم بدخشان بعز عرض جواب او
رسانیده اینست که حافظان اطراف وقر اولان حدود ما تاسر مرغ آبی میروند و آن موضعیست که در بین دریا
اتفاق افتاده است و اینطرف دریا را حق افغانستان و آنطرفش را حق روس می پندارم چنانچه روسها را نمیگذارم
که باینطرف آن تردد و کروفر کنند زیاده برین نقشه تعیین حدود بدست نیست و کار کنان دولت انگلیس که
در کشور هند مواظب خدمت دولت خودند نقشه نفرستاده اند که از روی آن سرحقته جواب کپتان موصوف
بسرحد دار شغنان داده میشد و اکنون طالب نقشه صحیحه هستیم که مساحان دولت بهیه انگلیس حدود مذکوره
را معین نموده مشخص و محقق سازند که از کجا تا بکجا حق وحصه افغانستان واز کدام جا تا بکدام جا حق
ختاوروس است تامارا استحضار حاصل گردیده بصد بسرحد داران شغنان و غیره مواضع دستورالعمل داده
شود که جواب کپتان مذکور وامثالش را بوجه صواب بگوید و تا حالا سرحد داران افغان با دولت چین
بمرضانه رفتار کرده و از ین هم همین معنی را منظور خواهند داشت فقط و همدرین هنگام از عریضه آرمی
نیوی اند سوله سروس کار نیوسو سابتی آف اند یا کمپانی بسمع فیض مجمع حضرت والا رسید که سررشته
خرید و فروش مال التجاره افغانستانرا از قبیل پشم و کشمش و چوب و سنك لاجورد و ياقوت وغيره باو داده
شود و يك قطعه الماس که چهار لك روپیه کله دار انگلیسی بهای آن و در نزد کمپانی موصوف است دولت


( ٧٤٢ )
( مجلد سوم )
( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبدالرحمن خان )
( سراج التواريخ )
افغانستان بخرد وحضرت والا که امور خرید وفروخت مال التجارة افغانستان را چنانچه از پیش بشرح رفت
باوالش اوت کمپانی قرار داد کرده و خط داده و گرفته بود در جواب عریض کمپنیان مزبور نگار فرمود که
تا زمانیکه خود کمپنی والش اوت مستاجر فسخ قرار داد و اجاره خودرا نکند بادیگری طرح معامله تجارتی
انداخته نمیشود والماس رانیز دولت افغانستان نمی خرد و نمیتواند که بخرد زیرا که مداخل مملکت افغانستان
از مخارج سپاه وسرحدات واسلحه افزون نمیاید که صرف زینت برو دوش شود واگر قطعة الماس مذکوره
خریده شود میباید دیگر اسباب تجمل نیز مثل آن آماده کرده شود و آن از مداخل افغانستان میسر نمیگردد

( تصمیم عزم نمودن اقدس والا در باب تسخیر کافرستان )
( وفرمان فرستادن بنام سید شاه خان )

در روز شانزدهم ماه ربیع الاول از حضور معدلت دستور حضرت والا سید شاه خان جنرال ومقیمی
بدخشان را فرمان رفت که بادو بايك فوج پیاده از سپاه نظام که در تحت ریاستش قیام دارند از بدخشان
باعلاقه منجان ره نورد شده و راه را از انجا تا موضع مذکور مرمت نموده از سنك وخاك پاك ساخته
نشیب وفرازش را هموار نماید و هر قدر از لشکر که بکار باشد در منجان فراهم کرده جای اقامت دهد و علوفه
وآذوقه از برای سپاه مهیا نموده قلعه جهت سکنای قشون احداث کرده سرکرده درستی را بالای کار قلعه و جهت
اجرای امور سپاه بگمارد که زمستان را در آنجا مقام گزیده در بهار از طرف خنجیر وکتی ومنجان روی تسخیر
بسوی کافرستان نهاده سواد کفر را بآب شمشیر ویارای وتدبیر از چهره مملکت بردارند وباشد که از توجه
سپاه نصرت همراه بدون محاربه ومقاتله آنمردم نیز بمشابه طوائف هزاره بابیستان سر بر خط فرمان نهند و هم
صدور حکم
والا در باب
کافرستان
در ینوقت اشتهارات عدیده در باب نهضت فرما شدن حضرت والا از راه سردشته مهام دولتی جانب لندن شرف صدور اشتهار
اصدار یافته از بزرگان تمامت طوائف سکنه مملکت افغانستان مشورت رفتن ونرفتن خواسته شد و چون بزرگان سفر لندن
تمامت اقواه تشریف بردن حضرت والا را رضا نداده و همگان عريضها بپایه سریر سلطنت فرستاده مانع شدند
حضرت والا که در امور مهمه دولتی همواره از قوم مشورت می جستند وامری را که عموم رعایا خیر ملت
دانسته بعرض میرسانیدند در محل اجرا می آورد انگلیسان را که طالب ایندعا بودند بجواب قومی از خواهشیکه
کرده بودند بازداشت وترك سفر لندن گفت و در خلال این احوال چند تن از بزرگان طایفه قرلق مقوطن این
سوی آب جيحون عهد نامۀ مشتمل بر اطاعت و انقیاد نگار داده نزد سید شاه خان جنرال فرستادند که اطاعت
پادشاه اسلام را بجان ودل خریدار واز مطیع ومنقاد بودن دولت و ملت مخالف بری و بیزارند و او این عریضه
آنان را که از دولت ختای روی بر تافته رهسپار بدن اطاعت ایندولت را خواستار شده بودند ارسال پایه
سریر سلطنت نموده بر طبق امر حضرت والا که بنامش شرف صدور یافت برای آنمردم نامه فرستاده پیام
داد که چند تن از معتمدان و بزرگان خود را برگزیده نزد او گسیل دارند که از بدخشان زاد و راحله راه بایشان
عریضه نامه
فرستادن
مردم قرلق
نزد سید شاه
خان
از دولت عطا گردیده رهسپار کابل (۱) سده علیای سلطنت شده مراسمی را که حضرت والا بایشان قرار دهد پذیرفته (۱) تقبیل
راه بازگشت جانب مسكن وموطن خود پیش گیرند اما ایشان از خوف باز پرس کار گذاران دولت روس که
بوسیدن
هنوز تصفيه تعيين حدود نشده بود در ینوقت از آمدن در نزد سید شاه خان جنرال تقاعد ورزیده معطل بفرصت
گذاشتند و هم درین اوان ملا محمد علی قزلباش برادر زاده حاجی آخند قند هاری را با آنیکه سرپارسائی
می جنبانید برقعۀ بنام چند تن از بزرگان قزلباشیه قندهار نگاشته دعوت فراهم شدن در زمهر زانقی خان قزلباش
که از جانب دولت انگلیس مأمور وقایع نگاری قندهار بود کرد و آن نوشته او بدست سد است برادر ترکمن داس
هند و که بر رشته داری دفتر قندهار سایه اعتماد و پایه اعتبار داشت افتاده واو بتحريك وترغيب عبد الشكورخان
بن سعد الله خان حکمران هرات که بعداوت محکمه شرعیه آن دیار افتخار داشت رقعیه ملا محمد علی را بسر دار محمد
بعينه تقبيل
عمر خان حکمران قندهار رسانیده چون نوشته بود که از هند میرزا رضا قلیخان را خداوند و حضرت شاهنشاهیان باد رقعيه ملا
محمد على
قندهاری
مايان چند نفر که بطریق غربت در مابین اینقوم افتاده ایم واکثر اوقات از دست اوشان خراب وبرهم میشوم


(٧٤٤)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
باید كه يك دكی بر اصل بكنیم و در مابین خود نشسته غم خواری كار خود را نمائیم الیوم آقا سید مومن خان
ومحمد نبی خان و میرزا علی گوهر خان و جانوخان وغیره چند نفر آدمان هم شريك بعمل ده نچه شب بجای میرزا
تقی خان وعده كرده شما نیز بعمل ده بچه بخانه میرزا تقی خان بیائید فقط حکمران قندهار این رقیمه را
ارسال پایه سرير سلطنت نمود و حضرت والا بر آشفته فرمان طلب بنام ملا محمد على وملا عليجان وضبط مال
و منال ایشان و دیگر اینکه نام ایشان درج رقيمة مذکوره بود چون میرزا امیر محمد ومیرزا ولی محمد ومیرزا
رضا قلى وميرزا علی گوهر و میرزا حیدر قسلی وسید مومن كه از تقصیر میرزا محمد اكبر مأمور سررشته داری
دا كخانه قندهار شده بود و کیان جانو و محمد نبی خان اجیدن وغیره اصدار فرموده و پس از وصول هر دو تن
ملا در كابل ملا عليجان در پغمان بامر حضرت والا كه بساط عشرت انبساط ييلاق در آنجا گسترده بود بپاسا
رسیده ملا محمد علی در میدان كينار قلعه محمود خان بدار سیاست کشیده شد و هم نقل رقيمة موصوفه از حضور
اقدس والا بجنرال کشور هند ارسال کردیده برای او ارقام رفت که میرزا تقی خان از طرف دولت بهیه
مواجب خواری بوده بیش ازان نیست وبجز وقائع نگاری و ارقام اخبار قندهار بدیگر کاری مأمور نه هیکا،
وجود او واسطه اغراض نایبان دولت قرار داده شده باشد زود خواهد بود که آتش فساد افروخته کرده پس
میباید که از جانب دولت برطانیه شخصی مأمور وقائع نگاری هرات و قندهار شود که از طائفه قزلباش نباشد
و دامن احوال روز کارش از آلایش اغراض تصافی یافته باشد و با این طائفه آمیزش نکند و بایشان طبعاً
فوت امیر علی خان قاضی
راه وروش ننماید
(فوت امیر علیخان قاضی ووقائع ماه ربیع الثانی)
چون در سفر غریت اثر حضرت والا وورودش در سیستان امیر علیخان قاضی اعزاز وا گرامی نسبت بذات اقدس
والا بتقديم رسانیده بود و هم کاه كاهی عریضه وهديه اش چنانچه گذشت بپایه سریر سلطنت میرسید او را دوست
دولت دانسته ذكر واقعه کربت فزای غم افزای فوت آن خان نامدار را ترك نکرده ثبت کتاب کرد که در ماه
ربيع الثانی بدرود جهان فانی کرده از عريضة وقائع نكار علاقة چخانسور بكوش راست نیوش حضرت والا رسیده
فوت سردار محمد باعث اسف والم خاطر جهان آرای اقدس كشت و همچنین در روز شانزدهم ماه ربیع الثانی سردار محمد علیخان
عمران قندهار حکمران قندهار را پیمانه زند کانی از زهر مرك لبريز كرديده از دار فانی روی بجنت النعيم جاودانی نهاد و در صحن
صدور و با در کابل
حوالی غرفة منبر كة قفله سالار انبياء صلوات الله وسلامه عليه و آله واصحابه وسلم مدفون كشت ومقارن اينحال
سپهسالار غلام حیدر خان که افواج قاهره نظام را از سبب سانحه هائی و با که در ماه صفر بجلال آباد حادث
شده بود مامور مواضع ییلاقیه کرده و عرض مذكور تا روز هشتم ماه ربیع الاول از جلال آباد و نواحی آن دفع ورفع گردیده
در روز بیست و یکم ماه ربیع الثانی دو صد تن از مردم تیراهی که عریضه ارسال پایۀ سریر سلطنت نموده و چنانچه
گذشت فرمان اندرز بیان بنام ایشان شرف اصدار و عز ارسال یافته بود نزد سپهسالار مذکور حاضر آمده و او
همه را کابل در گاه عالم پناه کرده چون وارد کابل شدند مخارج روزانه و شبانه ایشان برسم مهمانی از دولت
معین گردیده در پایان کار که بشرفیاب بازگشتند بر وفق فرمانیکه شرف اصدار یافته بود حضرت والا ایشانرا اندرز
و نصیحت کرده رخصت باز گشت داد و درین اثنا مرض و با که از جلال آباد زایل شده بود در کابل حادث گشته
نامزد فرمودن حضرت والا دختر سردار شیرین دلقان را بشهزاده امین الله
باعث هلاك جمعی کردیده زود قطع شده در اواخر ماه حمل سال آینده بازظاهر گردیده چنانچه در بخش رقم میگردد
شش ماه در كابل واطرافش پایدار مانده خلق کثیر و جم غفیری را زهر هلاکت چشانید و در روز بیست و سوم ماه
ربيع الثانى سردار شیرین دل خان حاکم خوست که بفرمان طلب وارد كابل شده بود شرف بار و غن دیدار شهریار
تاجدار را حاصل کرده و حضرت والا يكنتن دختريك اختر ستوده منظره، ساله او را بشهزاده آزاده سردار حفیظ
الله خان و يكنتن دختر دو ساله اش را بسردار امین الله خان نامزد فر موده از حلویات متنوعه اهالی بار را شیرین
کام نموده سردار مجزی الیه را ازین وصلت سر مفاخرت بسپهر مباهات رسانید و سردار شیرین دل خان چندی


(۷٤٥)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) ( سراج التواریخ )
آهنگ سپاه سالار غلام حیدر خان بتسخیر نمودن کافرستان را
خرمانه در کابل درنك كرده پس از حصول رخصت انصراف باز گردیده در خوست رفت و از آنسوی سپه سالار غلام حیدر خان چرخی که مأمور تسخیر کافرستان شده و از حضور اقدس والا چنانچه گذشت چار صد رأس یابو برای حمل و نقل احمال و اثقال سپاه که باز کرکامل داشت استدعا نموده بود در روز غره ماه جمادی الاولی بامر حضرت والا باز کیر در نزد او رسیده بعزم تسخیر کافرستانراً تصمیم نهاده فوج پیاده نظام طائفه خوکیا، را با فوج پیاده تحت رایت كرنیل محمد جانخان و توپخانه تحت نظارت عبدالکریم خان و دو صد تن از سواران نظام تحت لوای کرنیل محمد علیخان مأمور اقامت شنوار کرده خپوقاو شش ماه از سال را مواجب به تمامت سپاه نظام داده کیسه آرزوی همگنانرا از زر نقد پرآکنده و دل بجای آورده شاد خاطر ساخت و فوج پیاده نظام قوم وردک را با فوج پیاده نظام تحت رایت کرنیل بهاؤالدینخان و توپخانه زیر نظارت عبدالرشید خان و دویست تن سواره نظام با خود برداشته لوای تسخیر اسمار و شیگل و دره پیچ و کافرستان که بعضی تمرد ورزیده و برخی تا کنون ره نورد طریق بغاوت بودند افراشت و ازین سوی حضرت والا در روز ششم ماه جمادی الاول غلام حیدر خان نواسه رحمدل خان هزاره دایزین را که از جانب دولت بمنصب صد سواری و طبل و علم سرافرازی داشت از کابل نزد سپه سالار غلام حیدر خان کاشند و امر کرد که در تحت رایت او بوده هرچه بفرماید بتعمیل آن گراید و سپهسالار که از شنوار رهسپار اسمار شده بود از نهر جلال آباد لشکر را عبور داده در موضع شیوه فروکش کرد
سلوك و رفتار لشکریان با مردم هزاره
( شرح رفتار افسران و سپه همان نظام با هزار کان جدید الاطاعه )
وازان سوی پس از مطیع و منقاد شدن تمامت هزاره باغستان و خراب کردن قلاع و گرفتن اسلحه ایشان سر کرده کان لشکر و آحاد و افراد عسکر پادشاهی چشم از مال و جان آنمردم باز کرده دست ستم بگرفتن دختران و پسران ایشان دراز نموده اسلحه نایابدن و بتمام ندادن آنرابهانه جستجوی خانهای آنها ساخته هرچه بقوه داشتند بفیصل آوردند آغاز بنهب و در سردار عبد القدوس خان ازین امر خزیده نگارینه سریر سلطنت شده بکار کنان حضور معدلت دستور آگهی داد که مردم لشکر ملکی و نظامی که مامور جمع آوری اسلحه مردم هزاره جدید الاطاعت بوده و هستند از راه خود سری و هرزه دری بهر دره در شده و در دو وده ده نفر از هزار کان را بقتل رسانیده و بسیاری از ایشانرا غارت و تاراج واسیر و دستگیر کرده در لشکر گاه غل بگردن و پا بزنجیر انداخته اند و من بلحاظ اینکه افواج قاهره د لکیر شده فتنه روی کار نیاورند هیچ نگفته و همروزه دهقانان گرفتار ان را که مردمان بیحصدی دست گیرند ضامن گرفته از حبس رها میدهم و آنگاه که ریمه سردار موصوف بشرف وصول پیوست از مطالعه ساطعه حضرت والاامر تقاوش یافت از حضور انور اورا از قدیو ارشاد رفت که آدمان بیکاره و بیچاره را رهائی داده کساننرا که آثار شرارت و مفسدت از ناصیه حال و گونه احوال ایشان مشاهده نماید بی آنکه محبوس باشند در انجان گذاشته روانه کابل کنند و مقارن اینحال اسلحه مردم جاغوری و مالستانرا که بطریق خدمت دولت پیموده و می پیمودند با نواع زجر و توبیخ بپریدون صدور حکم والا بگرفتند و همه را در ارز کان فراهم کرده بار اداغنگه به کابل ارسال دارند در خانه و قلعه انداخته محافظ بمحاظت آن کماشته قلاع ایندو قوم را هم خراب و بناهای های اندرون هريك برابرا ساختند و پس از نظم و نسق علاقه جات هزاره باغستان کرنیل فرهاد خان بامر سردار عبد القدوس خان با فوجیکه همرا داشت مأمور اقامه سنگماشه جاغوری گردیده امر شد که اسلحه مردم چپاش و شوی و قلندر و پشه و شیر داغ را نیز گرفته در سنگماشه فراهم کند و او اسلحه تمامت مردم علاقه جات مذکوره را منزل بمنزل گرفته در روز دهم ماه جمادی الاولی با فوج پیاده هزاری و چهار ضرب توپ و صد سواره نظام وارد سنگماشه جاغوری شده اقامه گزید و همچنین کپیتان عبدالصمد خان با فوج پیاده بهلولی و دو ضرب توپ و سواران کشاده اوزبکیه مأمور اقامت مالستان شده در آنجا جای گرفت و در خلال این احوال برادران و پسران بنیاد خان مالستانی سند تصدیق خدمت از سردار عبد القدوس خان حاصل کرده با بزرگان مالستان و محمد نبی خان مالستانی که با مردم مالستان راه خدمت پیموده بودند از راه زیارت عقبه غله ای سلطنت حاضر کابل شده بمون شرف یار حاصل کردند


( ٧٤٦ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

از عرض محمد نبی خان که با پناه خان و پسران و برادرانش معاهد بود وبحضور اقدس عرض نمود که اگر افواج قاهره
پادشاهی نمی بودند ایشان راه اطاعت نمی پویدند ایشان اقامه کابل مأمور گشته زنان و دختران جوان و اطفال خورد
سال ایشانرا فرمان شد که در کابل آمده و زنان پیر زمین گیر ایشان در مالستان بوده از حاصل اراضی ایشان بقدر
کفایت معیشت همگنان در هر سال بفرستند و محمد نبی خان بحکومت مالستان سرافراز گردیده بآزرگان آنجا رخصت
باز گشت یافته در مالستان رفت و برادران و پسران پناه خان در سرآبحه غل عسکر خان قرت جای اقامت گزیده مترصد رسیدن
عیال و اطفال خود نشستند و از آنسوی سپهسالار غلام حیدر خان بکامپاباء ظفر همراء در موضع شیوه فروکش کرده
بود در روز شانزدهم ماه جمادی الاول از آنجا برخواسته راه کنریه ش گرفت و در موضع چغان سرای مشهور
(۱) رحل بچغان سرای رسید و رحل (۱) توقف انداخت و هم درین ایام سید شاه خان جنرال که بامر حضرت و الاچنانچه گذشت از فیض
یعنی بار آباد راه منجان بر گرفته بود با لشکر ظفر پیکر که همراه داشت وارد خنجان شده در نجایست تن از بزرگان کفار
سکنه درۀ ویران اوراه اطاعت بسلام او آمده برشته انقیاد بگردن نهادند و او هم را اعزاز و اکرام نموده رخصت
مراجعت داد و تعلیم و تلقین کرده امر کرد که دیگر مردم کفرۀ سکنۀ آنجبال را دلالت بر اطاعت کنند که
کار از صلح زبان امید دوستان نکشد و هم درین وقت کرنیل محمد عمر خان که بامداد ادسرت همراه در موضع بروان حال
موسوم بجبل السراج جهت تهیه و تهدید مردم کوهستان که همواره سر فتنه می جنبانیدند از راه حزم و احتیاط
اقامت داشت بامر حضرت والا راه اندراب بر گرفته در روز هیجدهم ماه جمادی الاول وارد آنجاشده بعزم تسخیر
مأمور شدن کافرستان فروکش کرد و مقارن اینحال سید اسمعیل خان بن شاه سلیمان برادرزاده شاه یوسفعل خان بدخشی که راه
سید اسمعیل بدمنشی می پوید و مردم روشانش دست گیر کرده بسید شاه خان جنرال سپرده واو روانه کابلش نموده بود از حضور
خان باقامه اقدس مأمور هرات گردیده حکمران آنجا را فرمان رفت که او را در ارگ هرات جا داده مراقب حالش باشد که
هرات
راه فرار بجائی اختیار نکند و هم درین ایام رای جهان آرا اقتضای آن فرمود که جهت حصول منفعت دولت ورعیت
اجرای امور تجارت را وسعت دهد چنانچه در هر شهری از شهرهای مملکت افغانستان شخصی را که از ناصیۀ حالش
امر تجارت آثار صلاحیت هویدا بود بخطاب تاجر باشی آن بلده مخاطب و معین فرموده امر کرد که اشخاص شایسته را که
در افغانستان
از خود استعداد وسرمایۀ تجارت نداشته و در شرافت نسب و نجابت حسب آراسته باشد از پنج تا پنجاه هزار روپیه
نقد از خزانه دولت که در هر شهر است با و داده وضامن ازوی بگیرند که در صورت زیان مال دولت نقصان نیافته
ضامنانش مراقب حال اوباشند و وجه برادر ذمۀ خود دانسته او را از اسراف و تبذیر باز دارند چنانچه پس از صدور
اینحکم که در روز بیست و چهارم ماه جمادی الاول شرف نفاذ وعزانتشار یافت و این باب منفعت روی مردم افغانستان
از فضل خداوند و احسان پادشاه دانشمند گشوده گشت امور مردم این مملکت رخ بترقی و تزايد نهاده مأكول
وملبوس ایشان اعلی پایه لطافت ونزاکت را پذیرفت و هم از محصول مال التجاره تا عرصه ده سال مساوی و چهیکه
از خزانه عامره داده شده و میشود نفع ماند دولت گردیده اصل وجه همچنان در دست تجار برقرار میماند که
هر وقت دولت خواهش کند آنرا بخزانه میرساند و تاکنون این امر جاری واین منفعت ساریست

شرح حال (شرح حال صفدر خان ناوکی )
صفدر خان ( و گریز خدمت دولت بستان وی )
ناوکی
و از جانب دیگر صفدر خان ناوکی از توجه سپهسالار غلام حیدر خان جانب اسمار و فروکش کردنش در موضع
چغان سرای آگاه گشته چون با عمر اخان باجاوری از دیرگاه طرح معاندت داشت بامید آنکه درین سفر سپهسالار
رهمراه خویش فایق آید بگر خدمت ننك وبسته بادوتن پسرش و یکصد و ده تن سواره و سه صد تن پیاده راه معاونت
دولت پیش گرفته در روز غره ماه جمادی الثانی از نهر کثر عبور کرد که بار دوی سپهسالار غلام حیدر خان
پیوسته رهسپار خدمت دولت شود و سپهسالار ازین امر خبر یافته کرنیل بهاؤالدین خانرا با علیجان خان بشیلاقی


(٧٤٧)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
الزام پذیره نزد او فرستاده باعزاز واکرام نامش در لشکر که فرود آورده مقدم (۱) او را محترم داشته دو وقته
نان او و همراهانش را بکار خانه دولتی امر پختن و دادن کرد و خیمه و سایبان بزرگی برای او و مشمولانش برپای
داشت و روز دیگر افواج قاهره را در قواعد گاه حاضر نموده پس از قواعد مستمره همه را عرض دیده چند ضرب
توپ جانب آماج گاه کشاد داده صولت و هیبت سپاه پادشاهی را بصفدر خان نشان داد و پس از ان بخلعت کرانمایه اش
نواخته رخصت باز گشتش نمود و در باب استدعای او که خواهش خدمت کرده اظهار سرزنش عمر اخن را
نمود که بدون لشکر پادشاهی او رهسپار اطاعت نگشته همچنان در ضلالت و گمراهی خویش مانده مردم باجور را
گرفتار ورطه تباهی خواهد کرد او را وعده بصدور امر حضرت والا داده عرض پرداز پایه سر پر سلطنت شده اجازت
تسخیر باجور را از حضور بخواست چنانچه امری که از پیشگاه سریر امارت در بنیاب شرف اصدار یافت در محکش
فدرج کتاب خواهد شد انشاء الله تعالی و مقارن ایقمک از عرض واستدعای مورخه روز ششم ماه جمادی الثانی
سپه سالار اخلاص شعار حضرت والا سه هزار بوسطینجه کابلی برای افواج مأموره تسخیر کافرستان ارسال داشته
نگار فرمود که اگر خدمت شایانی بتقديم رسانیدند بهای آنها را از طرف دولت بانعام و بخشش محسوب کرده والا
از مواجب سپاهیان باز گرداند و هم در خلال اینحال سردار عبدالله خان تیموری از حضور اقدس مأمور حکومت
قندهار شده از کابل در آن دیار رفته بنظم و نسق امور ولایت پرداخت و از آنسوی عریضه سپه سالار غلام حیدر خان
که در باب تسخیر باجور چنانچه گذشت ارسال پایه سریر سلطنت نموده و استدعای اجازت یورش کرده بود
شرف وصول یافته چون از مطالعه ساطعه حضرت والا عز گزارش یافت در روز هجدهم ماه جمادى الثانى
منشوری بنام او مرقوم و مرسول گشت که هيچ يك از تسخیر کافرستان و سرزنش عمراخانرا اولی و انسب داند بدلایل
وبراهین بهبودی آن معروض دارد تا بر وفق تدبیر اجازت حمله ویورش بردن بهر يك از دو موضع که اصوب (۲)
باشد داده آید اما قبل از پر تو وصول افکندن این منشور شصت تن از مردم کنر نزد سپه سالار حاضر آمده
رشته اطاعت بگردن نهادند و سپه سالار همه را از عطای خلعت شاد خاطر ساخته چهل و پنج تن از ایشانرا
رخصت مراجعت داده امر کرد که دیگر مردم کافرستان را نیز اندرز و نصیحت نموده دلالت بر اطاعت کنند
که بجنگ و پرخاش وغارت مال واسیرعیال واطفال و قتل رجال سر بر خط فرمان نهند و خود را خوار وزبون
نسازند و پانزده تن را برسم گروکان در اردو نگاهداشت و همچنین مردم شنو ار سکنه علاقه شینکی از راه
اطاعت نزد سپه سالار آمده پذیرای او امر و نواهی شریعت و سلطنت شدند و سپه سالار چون کار را بدین منوال
مشاهده کرد با مردم متوطنه دره پیچ نیز راه نامه و پیام را کشوده بامشالت ایشان پرداخت که شاید بدون
محاربه و مقاتله باطاعت گرائیده راه ضلالت نه پیمایند و هم درین هنگام پسر ناظر نصیر خان که از جانب دولت
نظر بتقدم خدمت پدر مرحومش بحکومت اندخود مأمور بود از خساوت خویش خوفناك گرديده عزم فرار
ماوراء النهر کرد و حضرت والا از عریضه وقایع نگار آنجا بخبائث و عزیمت او آگاه کشته در روز بیستم ماه
جمادى الثانى میرابو طالب خان حاکم آقچه را ارقام وارشاد فرمود که او را در کابل فرستاده یکی از منسوبان
خود را مأمور حکومت آنجا کنند و او میرزا عبدالله خان بن میرزا عبدالعزیز خان را از راه حکومت در اند
خود فرستاده پسر ناظر نصیر را بحفاظت رحسبار کابل ساخت و او ببدترین احوالیکه شاین حالش بود بمرد
و از جهان بار خسارتی که باولینعمتش کرده بود با خود برد و در اثنای واقعات مذکوره الزامه و پسرای کشور
هند بمسمع فيض مجمع حضرت والا رسید که نقشه تعین حدود علاقه هفتادان که بتوسط جنرال مکلین در بین
افغانستان و ایران تصفیه یافته و بطبع رسیده یکی از نقشه های باسمه شده بتوسط وزیر مختار دولت انگلیس
باعلیحضرت شاه ایران خواهد رسید و حضرت والا در روز بیست و یکم ماه جمادی الثانی نگار فرمود و از
و پسرای کشور هند و دوستی او نسبت بدولت افغانستان اظهار خرسندی نمود و در ذیل آن رقم فرمود که
تجديد حدود وتعيين خط و نقاط فاصله که در بین دولتین افغانستان و ایران بتصدیق و امضای اولیای دولت
انگلیس خاتمه پذیر گردیده است میباید وثیقه بدستخط و مهر شاه ایران حاصل کردد که سند وحجت افغان

(۱)
مقدم قدوم
آوردن

مأمور شدن
سردار عبد الله
خان بحکومت
قندهار

(۲) اصوب
بر صواب تر

انجام وانجام
یافتن و بجاب
رسیدن نقشه
تعین حدود
هشتادان


( ۷۴۸ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
باشد و همچنان بدستخط و مهر ما مزین شده بجهت برهان نزد دولت ایران باشد تا در هیچ صورت منازعه و مناقشه
روی ندهد و در پایان کار این امر بر طبق مقتضای رای حضرت والا بانجام و اختتام پیوست
- ذکر پرتو وصول افگندن فرمان حضرت والا -
(- نزد سپهسالار وغیره واقعات آن دیار )-
و از آنسوی چون فرمانی که در عشار نمودن یکی از تسخیر انهار با باجور چنانچه گذشت بنام سپهسالار غلام
حیدر خان شرف اصدار و عز ارسال یافته پرتو وصول افگند او در روز بیست و دوم ماه جمادی الثانی عریضه نگار
پایه سریر سلطنت شده تسخیر باحاور و تنبیه و تهدید عمرا خان را بر تسخیر انهار ترجیح داده دلایل و براهین چند
معروض داشت و در خلال ایصال قبل الاشرف وصول یافتن و عز گذارش حاصل کردن این عریضه آواز مطالعه
ساطعه حضرت والا در روز بیست و هشتم ماه جمادی الثانی سردار محمد عزیز خان بن سردار شمس الدین خان
الاحضور اقدس والا مخاطب بخطاب نائب الحکومه ترکستان گشته در بین امثال و اقران کردن افراز تفاخر گردید
که انشاء الله شرح حرکت او از کابل و ورودش در مزار شریف بموقمش رقمزد کلک بیان خواهد شد و محمد رسول
مذکور ملا محمود غلام باء قوم تاجیک پشه از تگپیر ملا عبدالله قاضی محکمه شرعیه بلده تالقان که مصدر خیانتی
گردیده و بفرمان طلب در کابل آمده محبوس شده بود مأمور قضاوت آنجا گشت (۱) و هم در روز بیست و هشتم
مزبور ماه مذکور غلام حسن خان افشار که بواسطه امری (۲) گرفتار عتاب پادشاهی و محبوس زندان عقاب
شده بود با هشتاد و شش تن از بزرگ و كوچك منسوبانش اخراج المملکت شده امر اقدس درباره او و تعلقاتش شرف
اصدار یافت که از افغانستان بیرون کرده و از خط فاصله اش عبور داده در مملکت ایرانش رها دهند و چهار
تن از مردمان ایشانرا همچنان باغل و زنجیر تا نقطه سرحد رسانیده بعد بگشایند تا در مملکت آبائی خود رفته مسافر
خاک افغانستان نباشند(۳) و از آنسوی (۴) عریضه سپهسالار غلام حیدر خان که آنجا بشرح رفت عز وصول و شرف
گذارش از مطالعه حضرت والا یافته در روز سوم ماه رجب حکم اشرف بنام او شرف نفاذ پذیرفت که اگرچه
تنبیه و تهدید عمراخان و تسخیر باحاور اقرب بصواب است اما نخست کار دره پیچ را نظم و نسق داده بعد روی
تسخیر بسوی باحاور نهاده دم از روز کار عمرا خان برآرد و اگر در اختیار کردن یکی از امرین و تقدیم
و تأخیرش متردد گردد و با اقدام بیکی نموده دیگریرا تعویق اندازد بحضرت والا آگهی دهد که رأی جهان
آرا از مشقولیت او در هر یکی از دو امر مذکور آگاه باشد و هم دو فوج پیاده نظام از کابل نزد سپهسالار کفیل
فرموده او را ارقام نمود که اگر دیگر فوج نیز در تسخیر باحاور ضرور افتد بخواهد که فرستاده شود (۵) و مقارن
این حال سردار شیرندل خان که بفرمان طلب از خوست در کابل آمده رونق و فخرائش را بامر حضرت والا
چنانچه گذشت بشیرزاده حفیظ الله خان و شیرزاده امین الله خان نامزد نموده بود از حضور اقدس رخصت بازگشت
یافته در روز سوم مذکور ماه رجب وارد خوست که محل اقامت و حکومتش بود گردیده افواج قاهره را از طرف
خوست و جلگی رهسپار ساخت که از هر دو راه روی یورش بسوی مردم شکوهیده خوی طائفه جدران که
سر از گریبان تمرد برآورده بودند نهاده و مکافات کردار ایشان را نيك داده زجر و توبیخ نمایند و آن مردم
از حرکت سپاه نصرت همراه آگاه گشته احمال و اثقال و عیال و اطفال خود را در جبال کشیده تن بسلاح
جنك آراستند و در موضع انره جمعیت کرده با هنك پیکار استوار نشستند چنانچه طریق اطاعت پیش
گرفتن آن مردم پس ازین در موقعش رقم خواهد گشت ان شاء الله تعالى و در خلال احوال مذکوره از قضیه

پرتو وصول
افگندن
فرمان مهر
لمعان نزد سپه
سالار غلام
حیدر خان

مأمور
شدن سردار
محمد عزیز
خان بحکومت
ترکستان

(۱) اخراج
المملکت
شدن غلام
حسن خان
افشار

(۲) و آن امر
این بود که
غلام حسن
خان مذکور
گفته بود که
ما مردم درین
مملکت غریب
و مسافر
میباشیم

(٤) وصول
پیوستن
عریضه سپه
سالار و صدور
حكم والا

(ه) ورود
سردار شیرین
دل خان در
خوست

(۳) تشریح از ترشح قلم خاص اعلیحضرت مرحوم الفت ادرا نادرشاه در وقت فتح افغانستان از ایران بکابل
آورده جا داده بود هرگاه که پایقند و بمال بسبیار هنوز لفظ غربت را بخود لسات میدانند ضرور بود که
بوطن اصلی خود یعنی ملک ایران میرفتند تا از غربت نجات مییافتند


( ٧٤٩ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
سردار جهان دل خان پسر كوچك سردار شيرندل خان ومحمد اسلم خان بن مير اكبر خان كوهستانی بحكومت
گریز و وزمت سرفراز گردیده از کابل در محل حکومتش رفت و هم در ینوقت داكتر جان كره نام که
از حضور انور والا رخصت حاصل کرده در موطن و مسکنش رفته بود مدت ایام رخصتش بسر رسیده از راه
خدمت بعزم تقبيل سدهٔ علیای سلطنت وارد پشاور شده از عریضه او بسمع فيض مجمع حضرت والا رسيده
از ورودش در انجا اطلاع دست داده قافله باشی مقیم پشاور ومحمد حسین خان حارس دکه و حکمران جلال آباد را
فرمان رفته وایشان زاد راه وراحلهٔ او را داده يك بديگری رسانیده وارد کابل کشت وسر بآستان سپهر
نشان سوده بخدمتیکه داشت مشغول شد و هم درین هنگام مرض و با که از دیرگاه در کابل بود سرایت کرده در هرات
نیز حادث شد و مقارن این حال از حضور اقدس هشتصد و سی وسه روپیه کابلی ويك ثلث روپیه برای ایشيك آقاسی
دوست محمد خان که بامر سردار محمد علیخان مرحوم حکم ران قندهار خبر فتح هزار جات را چنانچه گذشت
بپایهٔ سریر سلطنت رسانیده تنخواه معین گردیده امرشد که در نزد سردار عبدالقدوس خان رفته با یما واشاره
او بخدماتیکه مأمور کند پرداخته روز بسر برد و هم درین وقت از عریضهٔ سید محمد شاه خان بن سید نور محمد شاه
خان مرحوم قوشاعی صدر اعظم زمان امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان مغفور بگوش کذب نیایوش حضرت
والا رسید که سید موصوف در وقت ورود سردار محمد ایوب خان در قندهار با او از راه ظاهر جهت حفظ
جان و مالش قدم خدمت پیش نهاده و پس از هزیمت یافتن و راه فرار جانب مملکت ایران پیش گرفتن آن سردار
نامدار والا تبار از پرتو نزول افکندن مهر جمال شهریار عدالت شعار در قندهار خوفناك گرديده راه وادى
گمنامی نوردیده در طایفهٔ قوشنج که موطن اصلی ومسکن آبائی اوست جای نا کامی گزید استدعای اجازت باز
گشت جانب قندهار و کابل را نموده است و حضرت والا جوابی را که برای او ارقام وارسال فرموده نمایش را
بپذیرفت انشاء الله در محلش رقم خواهد شد
مذاکره کارگزاران دولت انگلیس
( در باب باجاور وسر گذشت سپه سالار )
و از انسوی کار گذاران دولت انگلیس از عزم حضرت والا که در باب تسخیر باجاور وتدمير عمرا خان
مصمم گردیده و سپسالار غلام حیدر خان را چنانچه گذشت مامور تسخیر آنجا و اسمار وکافرستان وغيره متمردین
نگوهیده خویان فرموده بود خبر یافته قدم بصفحه ممانعت نهاده بقلم موانست مراسمهٔ انکار داده نزد حضرت
والا فرستادند که دولت انگلیس از سیر وسلوك دوستانه خیر وانهٔ حضرت والا ملتمس آنست که اگر چه باجاور
از مضافات جلال آباد و خاك افغانستا نست بلحاظ مودت و مصلحتيكه دولتین را در میان است از تسخیر باجاور
صرف نظر فرموده لشکر بدانجا كشيل ندارد و حضرت والا که ضمیر منيرش آئینهٔ جهان نما را مصقل زنگ زدا
بود در روز دهم ماه رجب سپهسالار غلام حیدر خان را ارقام و اعلام فرمود که با سپاهیگه همراه دارد داخل دره
پیچ شده و پیچ شرارت آنمردم را با انگشت تدبیر کشوده و اسلحهٔ حرب را بنام از ایشان گرفته اسمار را نیز
در تصرف آورده نظم و نسق بروی کار مردم سکنه آن جبال نهاده تسخیر باجاور را معطل با راز امور مکنونه
خواطر کار گذاران دولت انگلیس گذارد تا از مذاکرهٔ که آغاز کرده اند مکشوف گردد که خواهشیکه در باب
ترك تسخیر باجاور کرده اند از در مکیدت (۱) است یا راه دوستی ومصلحت و سپهسالار غلام حیدر خان پس از پرتو
وصول افگندن این فرمان ترك تسخیر باجاور را گفته راه استمالت مردم دره پیچ و اسمار را همچنان که در نورد
بود بر گرفته دست بکار تنبیه و تهدید اشرار برد و هم مقارن این حال عریضهٔ غلام خان پسر سابقه خان اسمار
که برادرش را جلاد نامی بقتل رسانیده و زمام نزدیگ انجار ابدست خود گرفته و از تصرف او عمر اخان برون کشیده
خود تصرف کرده بود بپایه سریر سلطنت رسیده از مطالعه ساطعه حضرت والانشرف گذارش یافته چون بپردخته امور
تربیت خودرا خواهش کرده بود در روز دهم مذکور ماه رجب برای او نگار فرمود که نز د سپهسالار شده بر طبق گفتار او
آمدن
داکترجان
گره در
کابل
حدوث و با
در هرات
تعین
مواجب
ایشيك
آقاسی
دوست محمد
خان
پذیرفته
نگشتن عرض
واستد عای
سید محمد
شاه خان
ممانعت
نمودن
انگلیسان
حضرت والا
را زبان
دوستی از
تسخیر
باجاور
(۱) مکیدت
کید ومکر
شرح عریضهٔ
خان اسمار


( 750 )
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبدالرحمن خان )
( سراج التواريخ )
رفتار نموده قرار و مداری برای زیست و روزکار خویش حاصل کند و هم سپهسالار را ارقام و اعلام نمود که پسر خان اسمار
را نزد خود خواسته و او را نگاهداشته دیگر را از طرف خود در اسمار کار دیه اکراینمدا شخصی از جانب دولت
مامور اقامت آنسرحد میشد عمرا خان را نیروی آن در بازوی آرزو میسر نمی گشت که در اسمار دست تصرف
دراز میکرد و از آنسوی بنامه و پیام سپهسالار بیست تن از بزرگان مردم دره پیچ از راه اطاعت نزد او آمده
و او همه را خلعت داده امر باستمالت دیگر متمردین کرد و نیز بایشان گفت که چند تن از مردان سلاح دار
و بقیة بزرگان خود را جهت خدمات پادشاهی حاضر آورده در اردو باشند و ایشان انگهنت منت بر دیده مکیدت
حمله میدیدند گذاشته چون باز گشتند چنانچه بیاید روی از سعادت برتافته جانب وادی غوایت شتافتند و پس از مراجعت
بوکل و با دیل آنها مردم دیوکل و بادیل که قریب صد خانه و از از راه فراز داخل دره واقع قرب دره پیچ شده بودند بر سر
بر پیادگان دو صد تن پیادة ساخلو که بامر سپهسالار مواظب حفاظت راههای دره پیچ بودند تاخته و هم در آویختند و سپهسالار
ساخلو آگاه گشته دوصد تن پیادة ساخلوی دیگر از لشکر گاه بمعاونت گرفتاران پیکار فرستاد و ایشان بسرعت و شتاب
بسر وقت رزم دهندگان رسیده اشرار را از پیش برداشتند و از بلندیهای کوه بقهر و غلبه فرود ساخته ده تن از
ایشان را بخاک هلاك انداخته و هفت تن را مجروح و دو تن را دستگیر کرده لوای فتح افراختند و يك صدو بیست رأس
بز و گوسپند و پنجاه فردگاو غنیمت بدست آورده جان از پیادگان ساخلو مقتول و هفت تن مجروح گردید، باز گشتند
و در مواضعی که محافظت طرق اقامت داشتند جای گزیده رایت استراحت افراشتند و عمراخان از اطاعت ورزیدن مردم
شنواری سکنه شیگل و خلعت پوشیدن بزرگان درة پیچ که نگارش یافته آمد و حصول این فتح و هزیمت سپهسالار
جانب باجاور آگاه گشته بخبر از ننگ او بامر حضرت والا چنانچه گذشت فسخ عزیمت تسخیر باجاور کرده بود
خوفناک گردیده بسرعت هرچه تمامتر جمعی از ده بوزدان کوی جهالت را فراهم آورده با مردم قوم سالارزائی
از طائفه ماموند در قلاع خویش که بمحاذی و مقابل قلاع متعلقه صفدر خان ناوکی واقعند نگاشت که بمحافظت
قلاع او پرداخته در وقت یورش سپاه پادشاهی طرح ممانعت و مقاتلت انداخته بکوشند که قلاع او خراب نگردد
وهم سد راه عبور لشكر جانب باجاور باشند و چون راه عبور و مرور افواج پادشاهی را بتصورات خویش
استحکام داد خود با لشكر بسیار از مردم باجاور وغيره با آوازه غزا با کفار سکنه کام درش راه تردد و اضطراب
پیش گرفت و چند خانه ومسکن کفار را که پراکنده و از هم دور بودند متصرف گشته از بد نبیری اندیشیده
بود زبان باغوای مردم کوهستان سمت شرقی و كوشة شمالي بعيدة جلال آباد کشود که شاید آنمردم را بفتنه
برانگیخته سپاه پادشاهی را دوچار و گرفتار پیکار آنها ساخته خود و باجاور را از صدمة لشكر مأمون ومصون سازد
واز جمله بزرگان آن کوهستان غلامخان بزرك انهار را بهمان بزرگی خویش که بخان اسمار را متصرف گردیده بود نزد
خود طلبید که به فتنه اش برانگیزد اما او از وصول فرمان والا که بنامش چنانچه گذشت شرف اصدار یافته بود
قوى دل گشته از جائیکه عمراخان را ناصب بزرگی خود میشناخت از رفتن در نزد او سرباز زده لوای مخالفت
او را برافراشت و عمرا خان سه مرتبه جماعة از لشکرش را بآوردن او نگاشته و او در هر مرتبه بمدافعت برخاسته
از دخول در علاقة اسمار بازداشته ماجرا را بسپهسالار نگاشت و او که بامر حضرت والا ترك تسخیر باجاور کرده
بود جواب تسلیانه بغلام خان اسمار فرستاده آسوده خاطرش ساخت که عمرا خان از بیم جان خویش بطریق
اضطراب و تشویش پیش گرفته بسملانه دست و پائی میزند ورنه گاهی جانب اسمار نگاه مدعیانه نتواند کند
و از تمامت مردم آن کوهستان مردم درة پیچ از احسان سپهسالار که بیست تن از بزرگان ایشان را خلعت عطا
کرد و از وعده و قرار داد خویش که آوردن چند تن ممهد سلاح دار و بقیه بزرگان آن دره را بر عهده گرفته
بودند هیچ در خاطر نیاورده باغوا والقاى عمراخان بفتنه گرائیده سر از جیب تمرد و عصیان کشیدند و از شورش
آن قوم بذريعة عريضه واقعه نگار آن کوهسار حضرت والا را استحضار حاصل گردیده سپهسالار غلام حیدرخان
(1) را منشور فرستاده شکار فرمود که بالاتفاق و دريك راه تدمير گروه شریر سكنة درة پیچ را بر گرفته و پس از
قريه دروغ استیصال آنمردم روی تصرف جانب جبال لمغها نهاده مردم آنجا را نیز گوشمالی بسزا داده طریقه فریه (1)


( ۷۶۱ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
وقریب غلام خان اسپار نشود زیرا که وی بزبان حیات سخن دوستانه رانده فرصت بدست آرد تا چشم زخمى
بسپاه دولت رساند واو قبل از پرتو وصول افگندن این منشور عبدالواحد خان کوتوال علاقه بند را که روی
از سعادت و دولت برتافته از راه خسارت داخل اهل ضلالت یاغیستان آن کوهستان گردیده بود گرفتار ش
ساخته و با زنجير وغل بگردن انداخته کابل کابل کرد چنانچه پس از رسیدنش در کابل گرفتار زندان عتاب
پادشاهی شده در پایان کار مکافات کردار خویش بدید و سپهسالار غلام حیدر خان پس از فرستادن او در کابل
ورسیدن منشورمذ کور روی سرزنش بسوی درۀ پیچ نهاده محاربه سخت اتفاق افتاده آخر الامر سپاه
پادشاهی غالب و گروه اشرار مغلوب گردیده دویست تن از مردان آن طاغیان قتیل و بسیار تن ایشان
دست گير اعدا وسپاه شدند و سه هزاررأس بزوكا و و گوسپند و مرکب از راه غنیمت نصیب لشکرو دولت گشت و سپهسالار
پس از حصول این فتح مژده آنرا درروز پانزدهم ماه رجب درج عريضه خویش کرده ارسال پایه سریر سلطنت نمود
و مردم شکلام و شمعون معروف بشمون وسندری و میانوی مشهور بمانوکی از قتل و تاراج مردم درۀ پیچ آگاه گشته
قرآن مجید و فرقان حمید را شفیع قرار داده مصحوب چند تن ملا نزد سپهسالار فرستاده بزبان ضراعت
اظهار اطاعت کردند و سپهسالار ازین اظهار و پیام آنهاشاد خاطر گردیده افواج قاهره را کوچ داده داخل درۀ
شکلام شده فرو کش کرد و در نجا مردم آنجا لام نیز از راه اطاعت حاضر لشکر گاه شده مراسم سلام مطیعانه
بتقدیم رسانیدند و مردم درۀ پیچ نیز که خیر خودرا بجز اطاعت هیچ ندیدند لاجرم از راه انابت نزوسپهسالار
(۱)
اشکانی
حاضر آمده جبین است کانت (۱) بزمین اطاعت سوده وبامر او عیال واطفال خودرا از کوه بغاوت فرو آورده
عما جزی
و در مسا کن خویش جای گزیده استدعای دفن کشتگان خودرا کردند و اوامر کرد که اجساد مقتولین را دفن
وفر وتی
کنند و آنگاه که گفته شد کان ایشان در زیر خاک نهان گردیدند چهل و دو نفر از بزرگان ایشانرا سپهسالار
نامدار برسم کرو گان در ارد و نگاهداشته مساح جهت پیمودن اراضی و عشار ایشان کاشت که بر طبق مساحت
و پیمایش مالیه برعهده ایشان گذارد تا هر كدام بقدر زمین خویش خراج داده باریکی بدوش دیگری نیفتند
صدور حكم
و از یشوی اشتهاری در روز بیستم ماه رجب از حضور اقدس درباب مال ومتاع و نقد وجنس ملاعلیجان وملا
اقدس در باب
محمد على وغيره نه تن از قزلباشیۀ قندهار که ضبط دیوان اعلی چنانچه گذشت شده بود شرف اصدار یافته سردار
مال ضبط شده
عبدالله خان حکمران آنجا را فرمان رفت که اشتهار را در چار سوق قندهار بیاویزد که هر که مال ومتاع
قزلباشیه
و اسباب و کالای پانزده تن قزلباشان بدخواه را پنهان کرده باشد و پس از آویختن این اشتهار بکار گذاران
قندهار
دولت نسپارد و از نزدش بعد از روز بیستم ماه شعبان که مهلت عدم ضبط است ظاهر گردد هر آئينه ممانعت
ما يملك او نیز حکم است که ضبط شود و درین اثنا که این اشتهار بامر اقدس والا درقندهار فرستاده شد
آمدن محمد
بروز بیست و یکم ماه مذ کور محمد شریف خان رئیس علاقۀ درۀ چهل تن از بزرگان مردم آنجا ودوصند تن
شریف خان
سواره و پیاده از راه معاونت دولت نزد سپهسالار غلام حیدر خان حاضر گردیده اظهار اطاعت نموده
نزد سپهسالار
غلام حیدر
خواستار خدمت شد و سپهسالار اورا پایان و پیاده و سوار تی در اردو نگاهداشت، جای فرود شدن
خان
و فرو کش کردنش بنمود و خودش که بتعین مالیه و گرفتن اسلحه آنمردم قیام و اقدام داشت مالیات اراضی
مردم آن کوهستانرا معین کرده ويك هزار ودوصد وشصت وسه تفنك وتپنجصد و شصت و هفت قبضه
سیلاوه ودوصد وشصت وهفت قبضه شمشير وسه ميل تفنكچه ويك ميل قره بينه و دوقبضه کشاری غیر از پنجصد
میل تفنکچه درروز محاربه از انمردم بدست آمد و افراد سپاه افتاده بود از ایشان گرفته ضبط ميکزين دولت
کر دو پنجاه ويك تن از اقوام را باسم گرو کان نگاهداشته از قلت علوفه وا زوقه لوای حرکت از درۀ
پیچ افراشته در موضع چندل سرای علیا لشکر را فرود آورده اقامت گزید و درین جا سه صد تن
از بزرگان طوائف هفتگانه کفار که از عزم سپهسالار بر تسخیر کافرستان آگاه گشته ومخوف ومرعوب گشته گردیده
بودند از راه ضراعت و در اطاعت نزد سپهسالار ستوده کار حاضر آمده پس از سودن جبین استكانت بزمین
انابت بشرف دین اسلام مشترف گشته گویای کلمۀ طیبۀ ( لا اله الا الله محمد رسول الله ) شده بصراط المستقيم بين


( ٧٥٢ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
مبلغ مال ضبط شده قزل باشان قندهار
السلام گرائیدند واز بدخوی اشتهار یکه در باب مخفی نداشتن مال ومنال چندین او قزلباشیه سکنه قندهار شرف اصدار
یافته بود در غره ماه شعبان پرتو افکن وصول آن دیار شده حکمران قندهارش بچارسوق شهر آویخت
وچیزی از زر کسی بظهور نرسیده از تمامت مال ومتاع آن یازده تن که ضبط شده بود و بفروش رسید غیر از آلات
طلا و ادوات نقره وزیور زنانه وجواهر قیمه که در سه عدد صندوقچه آهنین كوچك انداخته ارسال پیشگاه
حضور اقدس شده شرف وصول یافت يك لك وشصت و چهار هزار وششصد ونوز ده روپیه تحویل خزانه
مقرر ساختن ناقل مهر والا را یکی از مردم اجک زائی
عامره قندهار گردیده اکتفابت دست ضبط کننده کان گشت و مقارن اینحال حضرت خان نام اچک زائی ساکن
ومتوظن کوهستان فراه مهر فرامین و احکام حضرت والا را از فرمانی کنده برداشته از نقل آن مهری منقش
ساخت وفرمان را بنام خویش باسم حاکم آنجا و شامل مبلغ گزاف مهر کرده بتوسط کمبر نامی که وجه را از و گرفته
بعد بایصال ومنسو باش راه خارج مملکت افغانستان بر گرفته از در خیانت حصول وسعت معیشت کند وحاکم
عطای آنقدر مبلغ را شایان حال خسران مآل آن خیانت خصال ندیده در اشتباه افتاد و آن فرمان را ارسال
پایه سریر سلطنت نموده چون نیتش در دفاتر پادشاهی نبود حکم حضرت والا بنام حکمران قندهار شرف اصدار
یافت که بیست نفر سوار بتاخته آن غدار را با پس نام پسر و دیگر پسر و برادر یکه داشته باشد گرفتار ساخته باشند
عقاب و عذاب روانه کابلش نماید و هم محمد اعظم خان میمند و میرزا عبدالصمد خان کار گذاران کوهستان فراه را
اجک زائی گرفتار
در باب گرفتار ساختن آن خیانت کار فرمان اکید واشد نگار فرمود چنانچه او درپابل کار مکافات کردارش
را دیده باعث عدم اعتماد عامت مردم سکنه مملکت افغانستان گشته فرامین بی مهر و ثبت منشیان حضور اقدس را از اعتبار
خرج دادن میرزا تقی خان بقندوان گرفتاران قزلباشیه قندهار
ساقط ساخت و در خلال این احوال میرزا محمد تقی خان خادم دولت انگلیس که برای واقعه نگاری در قندهار
اقامت داشت عیال واطفال یازده تن از مردم قزلباش را که بواسطه دعوت اوزبقیه ملا محمد علی چنانچه
گذشت ضبط شده بود بایصال محمد اکبرخان بادامی که خیانت وبدنامی او افریدش بخرج رفت مصارف معیشت
داده و هم از گرفتار شدن آنها اجنت بلوچستان را آگاه کرده و نگار کرده بود که دوستان و برادران او
بواسطه بودن وی در قند هار گرفتار وضبط و کشته و تاراج شده و خواهند شد بنابران از قندهارش در شالکوت
خواست شود که دیگر آسیبی از بودن او بقزلباشیه قندهار نرسد واین ماجرا از عریضه سردار عبدالله خان حکمران
قندهار بگوش راست نیوش حضرت والا رسیده در روز چهارم ماه شعبان او را فرمان کرد که از میرزا تقی خان
بپرسد که از طرف دولت انگلیس اجازت این را دارد که مجرمان و خطاکاران و معاندان دولت را
مربی شده عیال واطفال ایشانرا خرج وتوشه دهد واگر در خصوص این گونه امور سندی از دولت مذکور داشته
باشد نماید کامکام گذاران دولت انگلیس مکالمه و مذاکره در میان آورده شود والا خود او را متذبه و آگاه سازد که
از چه با خائنین و محبوسین دولت راه رابطه و مراوده می پیماید و این پرسش را رقم فرمود که از وی نوشته
بگیرد تا مفهوم و معلوم گردد که چه میگوید و از چه این چنین راه ناهموار می پوید و ازین نوشته حضرت والا
وغیره براهینی که در الزام او بروی کار آمد آخرالامر انگلیسیان او را تغییر داده دیگر برا در قندهار فرستادند
( ذکر ورود سردار محمد عزیز خان )
ورود نائب الحکومه ترکستان بدارالحکومه کابل
( حکمران ترکستان در مزار شریف )
و از آن سوی سردار محمد عزیز خان که از حضور اقدس مأمور حکومت ترکستان شده واز کابل ره نورد
منزل مقصود گشته بود در روز پنجم ماه شعبان راه ورود بمزار شریف که دارالحکومه ترکستانست نزديك كردو
سپه سالار غلام حیدر خان اروک زائی با تمامت افسران وصاحب منصبان نظامی از راه پذیره ناموضع تکیه خفش اسپ
رانده مراسم استقبال بجای آورده با عزاز واکرام داخل شهر مزارش کرد و او بپاس احترام سلطنت نخست
نزد شهزاده آزاده سردار غلام علیخان که فرزند برومند شهریار ثریا مکان و بنازکی ایام شیر دابه شسته بود شده
از بوسیدن جبین نور آگینش قرین سعادت گردیده بعد بمقر حکومت خویش رخت سفر کشید و مهر حکومت


( ٧٥٣ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
ترکستان اعليحضرت والا را که پس از آمدن ايشيك آقاسی محمد سرور خان در کابل بامر حضرت والا چنانچه
گذشت تفويض ميرزا محمد ميرزا خان قزلباش شده و نامبرده در تر مذ بود کرده بکار حکومت پرداخت و آنگاه که
بر مسند ایالت نشست ميرزا محمد زمان خان سر دفتر حساب گیری را از خيانتيکه نسبت بدولت کرده بود غول
نموده در تحت باز پرس محاسباتش کشیده شرحی از خسارت او معروض پایه سریر سلطنت داشت و از حضور انور
والا فرمان حبس او شرف نفاذ یافته محبوس گشت و همچنان محبوساً حيات خود را جوابات بی محت گفته
در زندان روز بسر می برد و مقارن اینحال از عرض واستدعای شیخ محمد تقی که یکی از معروف علمای مشهد بود
و عريضه او با عريضة ميرزا يوسف خان و قائم مقام آنجابه پایه سریر سلطنت رسیده از مطالعه ساطعه حضرت والا
شرف گذارش یافت در روز دوشنبه هفتم ماه شعبان سید محمد اصفهانی که بنام جاسوسی محبوس زندان کابل شده
بود رهائی یافته بنام شیخ ارقام رفت که او را از شهادت نامه شیخ که به بی گناهی او رقم کرده بود رها فرموده
رخصت مراجعت بموطنش مرحمت شد و آن سید از کابل در مشهد و از آنجا در اصفهان رفت و دعای شیخ را
باید ایندولت ساخت

( ذكر تنبيه و تهديد باغيان قوم متمرد جدران وغيره )
و از آنسوی سردار شير ين دل خان که افواج قاهره پادشاهی را چنانچه گذشت از دو راه مأمور تنبيه و تهديد
جدرانيان کرده و ایشان عیال و اطفال خود را در جبال شامخه صعود داده در موضع المزه جمعیت کرده استوار
نشسته بودند در خلال واقعات مسطوره هفت تن از بزرگان آن نکوهیده خویان در عسکر گاه نزد سردار
شير يندل خان حاضر آمده زبان بعجز و معذرت اظهار طاعت کرده از طرف جدرانیان عذر خواستند که از عدم
استطاعت توان استقامت را در خود ندیده از بیم سپاه پادشاهی که علوفه و آزوقه از ایشان میخواستند و استعداد
دادن آنرا نداشتند عيال واطفال خود را در سنگلاخهای جبال کشیده اند و گرنه از امر و نهی سلطنت عدول
و نکول ندارند و سردار شير يندل خان در جواب ايشان فرمود که اگر مسلمان بوده بامر خدا و رسول
گرویده باشند همانا از راه اطاعت پیش میآیند والا طريق اندیشه و تصور خويش پيموده مکافات کردار خود را
مشاهده خواهند نمایید و اینرا به آنها گفته و رخصت باز گشت داده از قفای ایشان با سپاه ظفر همراه جاده پیمای
موضع المزه شد و جدرانیان از رو نهادن افواج قاهره بدانجا آگاه گردیده از موضع المزه که فراهم شده بودند
راه انتشار بر گرفته فرار اختیار کردند و سردار شیریندل خان وارد آنجا شده چون سرحد و كلوگاه موطن
جدرانيان است از حضور اقدس اجازت احداث قلعه متينی در آنسر زمین خواسته و پس از صدور امر
حضرت والا قلعه باندازه و گنجايش سیار صد تن پياده و سواره نظام در آنجا بنیاد نهاده بغایت متانت آباد
کرد و از دیگر جانب معاذ الله خان سرتیب که با دو صد و پنجاه سوار اوزبکیه و هفتصد و هفتاد تن سواره و پیاده
ملکی مأمور موضع فرمل و جيوانه خواه شده بود رهسپار گردیده چون وارد آنجا شد بکاریکه
مأمور گردیده بود مواظب گشت و در روز دوازدهم ماه شعبان پس از خبر بردن فرستادگان جدرانيان
که آنفاً رقم گشت سی تن از بزرگان قوم پکی و كيبرى ومردم سكينة المزه ودرۀ شمل ودرۀ تنکی باتفاق
بيرك نام دزد در موضع دومانده واقع المزه بتوسط ملك خانگلی خان نزد سردار شير يندل خان آمده جبين
ضراعت برمین اطاعت بسودند و باز آوردن کوه رشد گان مردم جدران را بما كن ايشان بر عهده گرفتند
چنانچه بدلالت واسهالت اینان اکثر از مردم پکی و كبرى وغيره عيال واطفال واحمال و اثقال خود را پس آورده
در مساکن خويش جای گزیدند و سردار شیریندل خان همه را بتسلیات شافيه دل بجای آورده از خوفیكه در دل
داشتند ايمن ساخت و از موضع المزه لشکر را کوچ داده در دهن درۀ تنكی شمل فرود آورده فرو کش کرد
و ملك لندى خانرا با پنجاه تن از مردم مشكل از جمله دوصد و پنجاه تن که از راه معاونت دولت با خود آورده طريق

تذکر مطيع
و منقاد شدن
مردم جدران


( 754 )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

خدمت می بود در اردو نزد خود نگاهداشته دوصد تن را جانب خانهای ایشان رخصت بازگشت داد و ایشان
در عین راه مراجعت نمودن رمه‌های کوسفندان و زنان مردم دری خیل جدران را بتاراج برداشته و جدرانیان
همت براسترداد آنها کاشته در عرض راه باهم دو چار گردیده سرگرم مقاتله و پیکار شدند و در پایان کار چار تن
از جدرانیان کشته و يك تن از منگلیان زخمدار گشته تمامت کوسفندان و زنان خود را بتصرف آوردند و مقارن
اینحال لشکر ماکی مردم کردی که از دیگر سوی روی یورش جانب موطن و مسکن گروه بغاة نهاده بود وارد
موضع شواك شده سردار شیرین دل خان از عسکرگاه خویش بغرض دیدن این لشکر در آنجا رفته و اسلحه و سامان
حرب يك يك را مشاهده کرده همه را آراسته و پیراسته یافته تحسین نمود و در اقامت گاه اردوی خود باز گشته
نامه نزد حبیب الله خان قوم خروتی و مردمش فرستاده پیام داد که با جمعیت سواره و پیاده ایل و الوس خود از
موضع و زرانه که فراهم شده اند روی بسوی کوهستان جدران نهند و هنوز کار مردم جدران و اسمار و نواحی شرح اشرار
بلوچان چاه کی که سپه سالار غلام حیدر خان مشغول نظم و نسق آن بود و راست نشده بود که شرحی از مفسدت و شرارت
شاه نظر و میرزاخان ولیمد خان نامان بزرگان چاه کی بتوسط عریضه واقعه نگار آنحدود بسمع فیض مجمع حضرت
والا رسیده مولادادخان حکمران فراه را ارقام فرمود که هرسه‌تن مفسدین شرارت آئین را که دامن زن آتش
فتنه و فسادند بهانه خدمتی در فراه خواسته و ایشان را نزد خود نگاهداشته کسان و منسوبان و زوجات و ابناء
و بنات ایشان را از چاه کی حمل و نقل داده در فراه مسکن زیستن دهد و او محمد کریم خان فراهی را با چندی
از سواران گشاده در چاه کی فرستاد اما مفسدین سه گانه از روی نهادن خان مذکور بسوی چاه کی
نظر بخباثت خویش متوهم گردیده قبل از وصول او در انجا باعیال و اطفال و مال و منال خود راه فرار
بر گرفته در کوه خاران پناه گزیدند چنانچه محمد کریم خان وارد چاه کی گردیده واثری ازان بد تن و منسوبان
ایشان ندیده بی نیل مقصود نزد مولا داد خان باز گشته ماجرا بپای برد و او عرض پرداز پایه سریر سلطنت
شده در روز چهار دهم شعبان حکم اقدس بنامش شرف اصدار یافت که سواران کشاده و ملیشیا و بدم فراه
و کرمسیر و پلالك و غیره را گرد آورده و لشکر آراسته فراهم نموده خودش با تفاق این لشکر جانب کوه خاران
واقع بلوچستان رهسپر گردد و مولا داد خان پس از و صول این منشور نامه فرستاده مردم گرمسیر را بپسیام
فراهم نمودن لشکر داده خود مجمع آوردن سواران فراه و نواحی آن پرداخت چنانچه ره نورد شدنش از فراه
جانب کوه خاران در موقعش رقم خواهد شد انشاء الله

( ذکر بیمار گردیدن سپهسالار )
( و تعزیه نامه فوت شهزاده انگلستان و فتح اسمار )

تعزیه نامه
فرستادن
حضرت والا
به ملیکهٔ و همدر خلال وقایع مذکوره سپهسالار غلام حیدر خان را تب شدیدی عارض شده در بستر بیماری بخفت
انگلستان و حضرت والا را از عریضه واقعه نگار اردوی او بحالت وی اطلاع دست داده میرزا عبدالصمد خان طبیب را
از حضور مأمور علاج نمودن تب او کرده از کابل در چغان سرای فرستاد و آن طبیب وارد آنجا شده دست
بکار علاج سپهسالار نامدار برده بمعالجه پرداخت و همدرینوقت پرنس البرت پسر پرنس آف ویلز ولیعهد دولت
برطانیه عظما بدرود جهان کرده حضرت والا برسم و شیوه سلاطین روزگار تعزیه نامه برای ملیکه معظمه علیا
حضرت وکتوریا نگار فرموده بر مرگ فرزند فرزند ارجمندش طریق صبر و شکیبائی نمود و هم نامه بویـسرای کشور هند
ارقام و در و داد قضیه مکروهاش سر سلامتی گفته نزد کرنيل ولی احمد خان سفیر دولت افغانستان روان کرد
و او نامه ویسرا را بویسرا رسانیده از علیا حضرت ملیکه موصوفه را در لندن فرستاد وازین سوی سپهسالار
غلام حیدر خان را نعمت صحت حاصل گشته از چغان سرای علیا بعزم رفتن در علاقه شیگل کوچ داده در چغان
سرای سفلی فرود نبود و از آنجا راه بر گرفته چون داخل شیگل شد آگهی یافت که غلام خان خان اسمار


( ٧٥٥ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
با غوای همراهان روی از دولت و سعادت برتافته ابراء ضلالت نزد همراهان شتافته مردم باجاور را میخواستند که
در اسمار آورده با سپاه پادشاهی طرح مقاتلت اندازد چنانچه اکثر از تیره اتمونکان باجاور را در اسمار آورده
بعزم پیکار باستوار کردن کار خویش پرداخته دست و پائی میزد که سپهسالار بالشکری که در زیر رایت داشت راه
اسمار بر گرفته قلعه واقع کناریل را از کرد راه متصرف شد و باغیان هجوم آورده خواستند که پل را برداشته
عبور از اب را بر سپاه پادشاهی دشوار سازند اما سپهسالار فرصت نداده پل و هم دو جانب انرا نیز در قبضه تصرف
آورده اشرار باجاور و اسمار را از کاریکه اندیشیده بودند باز داشت و غلام خان خان اسمار از مشاهده اینحالت
نیروی ثبات و استقامت را در بازوی خود ندیده فرار اختیار کرد و سپهسالار از گریختن ان غدار اگاه گردیده نخست
جلاد خان و صاحبزاده محمد سعید خان را از جزره با حتیاط گسیل اسمار نمود که مبادا کروها شرار کیدی کرده باشند که سپاه
پادشاهی را دو چار خسارت کنند بعده که از گریختن غلام خان یقین حاصل کرد افواج قاهره را کوچ داده چاشتی داخل اسمار شده
بر حصول مرام فايض گشت و از عبریته او حضرت والا را بر ماجرا اطلاع دست داده فرمان بنامش اصدار فرمود که
در مواضع مستعده آنجا محافظ خانها و قلاع جنگی احداث و آباد نماید تا از امداد سپاه در محافظ پارس کاشته ان مردم
سر کش را از کشی و اکش بازدارند تا فتنه روی کار نیارند و سپهسالار در اسمار و نواحی ان محافظ خانهای عدیده
تعمیر و آباد کرده کار انحدود را راست کرد و در روز بیست و ششم ماه شعبان محمد یوسف خان بن ناظر محمود
خان بفرمان حضرت والا از حکومت مهمند دره معزول شده عبدالله خان بارکزائی مأمور حکومت انجا گشت
و در خلال اینحال در روز بیست و هفتم ماه شعبان سردار شیرندل خان که مشغول تنبیه و تهدید سر کشان قوم | شرح حال
جدران بود با صد سوار از راه مشاهده مواضع دشوار گذر کهسار مردم جدران و آبادانی و قرای ایشان از لشکرگاه | متصردین
بیرون شده و نقاط جنك گاه و جایهای حرکت و فرود آمدن سپاه را دیده و معین کرده باز گشت و لشکر ملکی | جدران
مردم کردیز را مأمور برفتن و اقامت گزیدن در موضع وزی لالا واقع سرحد قوم سافر خیل که در اخیر موطن
مردم مین زائیست کرد تا اگر محاربه و مقاتله روی دهد ایشان انطرف را استوار داشته محکم و پایدار باشند و فردای
روز مذکور تا سر کوتل المره رفته و جای محافظت را تعیین کرده از امداد مردم دره وال بر سر کوتل محافظت کاشته
دو سه روزی با یدامن توقف مجید چنانچه بکار پرداختن و مردم جدران را مستمال ساختن انسر دار ستوده
کار بتقریب رفمزد كلك بيان خواهد کشت انشاء الله تعالی و مقارن اینحال که اغتشاش و اختلاف کوهستان
نواحی اسمار بروی کار و سپهسالار غلام حیدر خان چنانچه گذشت در نظم و نسق ان گرفتار و هم
گفتگوی باجاور بادولت انگلیس در میان بود مردم ماموند و کا کا زائی سکنه باجاور که از گفتگوی
دولتی در باب آن علاقه بخبر بودند و هم کار گذاران دولت انگلیس ایشانرا فریفته ترغیب بر مخالفت مداخله | متوهم شدن
سپاه ایندولت کرده از تصرف امیر اسلام ترعیب (١) می نمودند از فتح اسمار خائف گردیده جمع غفیری از راه | مردم با جاور
از فتح اسمار
مدافعت افواج قاهره که فسخ عزم تسخیر باجاور چنانچه گذشت کرده بودند در دره شرن فراهم شده بصفرا
خان پیام دادند که بالشکری خویش طریق معاضدت پیش گرفته با تفاق هم بمقاتله عسکر پادشاهی گرایند و راه افواج | ( ١ ) ترغیب
متصرفه اسمار را تنگ گرفته اهنگ بیرون گردش از علاقه مذکوره نمایند و ازین عزم و اراده ان عاقبت نیندیشان | و سایئدن
بصفدر خان ناوکی اگاه گشته از راه اسلامیت و خدمت دولت کسی نزد ایشان فرستاده پیام داد که از اندیشه که | چنانچه رعب
کرده اید در گذشته غوامض ومساکن خود باز گردند والا اگر خیره چشمی را پیشه خود ساخته برا کنده | ترسیدن
نشوید مترصد تاخت و تاز او باشند تاهر کارا خدا باز باشد اختر نامش مدد کار آید و هنوز آن مردم جواب لا | است
و نعمی بصفدر خان نداده بودند که حضرت والا از عريضه سپهسالار غلام حیدر خان و واقعه نکاران کوهستان
باین ماجرا آگاه گردیده بر آشفت و سپهسالار غلام حیدر خانرا فرمان کرد که نگران کردار و رفتار مردم باجاور
بوده هر گاه که قدم جسارت پیشنهاد سبقت در محاربت کنند ایشانرا سخت جزا داده لیکن در حات هزیمت ایشان
چون گفتکوی علاقه باجاور بادولت انگلیس در میانست در اندرون علاقه باجاور از قفای ایشان نتازد تا قبل


(٧٥٦)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
از قضیهٔ متنازعهٔ آن علاقه دولت مورد سوال نگردد وسپه سالار ستوده کار باستحکام راه عبور ماموریان پرداخته وهشتصد تن از پیادگان ساطور ایالات لشکر ملکی که حاضر اردو بودند و طریق خدمت دولت می پیمودند امر کرد که از اسمار تا چغان سرای در مواضع مستعده جای گزیده در حفاظت مواظبت نمایند و خود با توپخانه وسپاه نظام در اسمار قیام ورزیده چشم در راه حرکت باجوریان و گوش بآواز ساز مخالف نواز ایشان نهاده
فوت محمد اکبر خان ترومان
در اسمار بمقام انتظار استوار نشست و هم درینوقت محمد اکبرخان گردانی بدرود جهان کرد و از السوی دار کسان دولت انگلیس از اندیشه که در کار کشور کشائی و ملك گیری دارند مردم جدران ومهمند وباجور را مخالف دولت افغانستان دیده و از تصرف سپه سالار در اسمار دانسته لشکر بسیاری از هند جانب سرحد افغانستان حمل ونقل داده از حدود تیراه تا قرب باجور همه جا فرود آورده مواضع مستعده را استحکام داده مترقبانه طرح اقامت
لشکر گذاشتن دولت انگلیس در سرحد افغانستان
نهادند و این امر از عرائض سرحد داران آن نواحی بگوش هوش حضرت والا رسیده تمامت سرحد داران را فرمان فرستاده تسلیت داد که دولت انگلیس ازین لشکر کشی قوت ومکنت خویش را رقیبش دولت روس نشان داده خاطر نشان اندولت میسازد که اینقدر فوج در سرحد رسانیده میتواند وهم ضمناً تسخیر تیراه و باجور را در زیر نظر دارند که اگر مردم انمواضع روی از دولت اسلام برتابند ایشانرا مدبرانه در تحت فرمان خویش در آورند و مردم کوهستان خیبر را نیز از پیوستن و متفق گشتن با مردم تیراه میترسانند و با مردم باجور از در
(۱) چوب زبانی
مداهنت (۱) سخن رانده میخواهند که انعلاقه را در تصرف آرند و بجز از امور مذکوره دیگر امری را پیشنهاد خاطر ندارند زیرا که اینرا میدانند که از حمله کردن در افغانستان و مخاصمت با مردم سکنهٔ آن وخامت بار آورده دچار خطرات عظیمه میشوند لهذا هواخواهان ایندولت آسوده خاطر و مطمئن و ایمن باشند که خدا حافظ
اغوا کردن انگلیسان میر چترار را
دین و حامی عموم مسلمین خصوص متوطنین افغانستانست و هم در خلال اینحال کار کنان دولت انگلیس از عادت و فطرتی که دارند و امهات مردمیرا که مخالف دولت ایشان باشد از جبین سیاست صواب میپندارند زبان باغوای میر چترار کشوده برانش داشتند که از راه حیلت و در مکیدت باسپه سالار غلام حیدر خان طرح مراوده و مودت انداخته بهر اسم ورسمی که بداند و بتواند از غنم و اراده اش که در باب باجور در دل داشته باشد آگهی حاصل کرده بایشان خبر دهد تا بدفع مناقشه کوشیده امر باجور وغیره را بروفق مرام خویش اجرا داده آن علاقه را بکام خود کشند و حضرت والا این امر را از عریضهٔ وقایع نگاران خفیه مستمع گردیده سپه سالار را فرمان فرستاده آگاهی داد که خود را گرفتار دام حیلتش نسازد و مترصد آن باشد که اگر مردم باجور آهنگ محاربه کنند بی درنگ آهنگ جنك ایشان کرده صرفه در تعطیل رواندارد و الا تا زمان فیصلهٔ گفتگوی دولتین که در باب
حرکت سردار شیرین دل خان از موضع شمل
باجور در بین است مرتکب امر مخالفانه نشود و او همچنانکه بود مترصدانه روز بسر همی برد و از آنسوی سردار شیریندلخان که در دهن تنگی درهٔ شمل چنانچه گذشت فرو کش کرده بود در روز غرهٔ ماه رمضان لشکر را از انجا کوچ داده در موضع سنك وازانجا براه انداخته در موضع زی لالا فرود آورد و از انجا کس طلب بعضی از بزرگان قوم شمل که از اطاعت و آمدن در نزد او سر باز زده بودند فرستاده همه را در لشکر گاه حاضر آورده در تحت حفاظت نظر نگاه داشت و همچنین بزرگان سکنهٔ درهٔ تنگی و شمل را که در انجا بودند و از خیره چشمی راه اطاعت تا کنون نمی پیمودند کس فرستاده و همه را در لشکر گاه خواسته نظر بند نمود و خصم نام انمرد را که از شرارت و مفسدی گریخته دست رشتهٔ ضلالت آویخته بود با دو تن از رفقایش بدست آورده در زندان عقاب انداخت و شش تن از مردم سید گی را نیز که جماعه داری از سواران نظام را جهت تعیین فرودگاه سپاه مأمور کرده و آنها از کوه فرود گشته بتفنگش زده از پیش رانده بودند با ملك عبدل نامیکه بانی فساد و آتش افروز کینه وعناد بود نزد خود خواسته ایشانرا در زندان سیاست سپرده باستیمال دیگر اشرار و نظم و نسق آنکهسار پرداخت


( ٧٥٧ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
( رهسپار شدن مولاداد خان از فراه بجانب خاشران )
( و بغاوت بلوچیه چخانسور )
و از انسوی مولاداد خان حکمران فراه بفرمانیکه بنامش چنانچه گذشت شرف اصدار یافته بود مردم گرمسیر
و نواحی فراه وغیره را فراهم آورده در روز سوم ماه رمضان از فراه راه قدمیر شاه نظر وميرزا خان والله خان
نامان بلوچ سکنه چاه کی را که از راه فرار چنانچه از پیش رقم کشت در کهسار خاران رفته قرار گرفته
بودند برداشته روی بسوی چاه کی نهاد و هنوز وی سر گرم ره نوردی بود که طومار بقایای سالهای گذشته دفتر
کشت خلاح خوانین وبزرگان فراه و اربابان علاقه چخانسور که با سردار محمد یوسف خان بن امیر کبیر حاضر کابل
شده و از عطای خلعت سر بلند گردیده باز گشته بودند ومیرزا محمد حسین خان بایاران همکاسه خود میرزا محمد
قاسم خان و میرزا سید محمود خان و میرزا عبد الرؤف خان و میرزا شیرعلی خان و میرزا غلام حسنخان که ادعای
سنجش دفاتر پادشاهی و ساختن خلاصه و بودجه مملکت را چنانچه از پیش اشاره رفت کرده و از حضور اقدس محل
قبول یافته بودند بفر عدد بحرانی از دفتر پادشاهی بیرون نویس کرده و بمهر مهر آثار حضرت والا رسانیده مبلغ
گزافی را بنام بزر کان فراه و چخانسور حواله نموده بسید علیخان رساله دار سپرده وصد سواره نظام با او
همراه کرده بتحصیل آن وجوه بگماشت و همچنین در تمامت مملکت از قبیل وجه مذکور حوالت نموده لوای
نيك نامی افراشت و از جها تحصیل دار مذکور از قندهار مامور فراه و چخانسور گردیده چون وارد آنجا
شد آخند زاده فقیر محمد خان حاکم وسر حددار چخانسور از ورود صد سوار و حواله وجوه بسيار خوفناك
گردیده محمودا کرم خان برادر و سعید محمدخان برادر زاده خودرا از راه خفادر موضع لقمان لاش و جوین فرستاده
تعلیم کرد که مال و متاع او را بهمانه مال التجارت از انجا حمل کرده در سیستان متعلقه دولت ایران نقل دهند
تا پس از وصول ایشان در انجا خود او نیز از راه فرار داخل سیستان شود و ازین امر رعایای علاقه چخانسور
آگهی یافته مرتبی محمد حسنخان مقیم لاش را خبر دادند و او بسرعت وشتاب چند تن از پیاد کان سلحشورا که
در تحت رایت داشت فرستاده برادر و برادر زاده فقیر محمد خانرا گرفته و در زندان قلعه لاش محبوس کرد و آخند
زاده فقیر محمدخان از حبس آن دو تن آگاه کشته نامیان و کدخدایان بلوچیه علاقه چخانسور را نزد خود خواسته
همه را از حواله باز گشت تنخواه و خلاع و بقایای زمان حکومت سردار محمد یوسف خان در فراه تخویف و تحذیر
کرده در محل خوف و رعب انداخته بایشان گفت که بنام هر کدام سی الی چهل هزار روپیه قرآن حواله از دفتر
سنجش کابل آمده که هيچيك تاب و توان برداشتن این بار گران را ندارد و ایشان این سخن را از آخند
زاده فقیر محمد خان شنیده خائفانه از وی صلاح کار جستند و او نخست عهد و سوگند از ایشان
طلبیده و قرآن شریف را در میان نهاده باهم عهد بستند که همگنان از راه فرار داخل سیستان
متعلقه ایران شوند بعد ایشان از آخندزاده فقیر محمد خان خواهان آن شدند که کد خدا محمد جانخان قوم برصی
را نیز میناید که خواسته با خود متفق و همداستان سازند تا تمامت مردم بارصی بواسطه او با ایشان مصاحبه
و همعنان شوند والا او معاونت فوج پادشاهی کز خدمت بسته ایشان را خسته کند و آخند زاده این
گفته آنانرا پذیرفته کس نزد کدخدا محمد جان فرستاده بهانه خدمتی از خدمات دولتش در نزد خود طلبید و او
که از معاهده بزرگان بلوچيه و آخند زاده آگاه گردیده بود از رفتن در نزد ایشان سر باز زد و بزرگان بلوچیه
از اتحاد و اتفاق نورزیدن او مایوس شده با آخندزاده فقیر محمد خان در ده زینل که خانه و عیال آخندزاده در انجا
بود رفته و از نو دیگر معاهده و پیمان در میان نهاده باهم قرار دادند که مساکن و منازل خود را فروهشته و از
نهر هیرمند گذشته از راه فرار داخل خاك ایران شوند و کدخدا محمد جانرا اگر دست بیابند بقتل رسانند و آنگاه
عهد بسته بسو گند موکد کردند همگنان را منزل ومكان خويش پیش گرفتند که بکوچند و آخندزاده با کدخدا
یار محمد و کدخدا ملك محمد رخشان نزد نائب احمد خان شد که او را نیز با خود و بزرگان بلوچیه در فرار کردن متفق

ذکر بغاوت
مردم بلوچیه
چخانسور
۴۴۹*


(جلد سوم) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
و هم کردن سازد اما او و نائب بنیاد خان آخند زاده را بخیانت منسوب کرده از راه خدمت دولت
مایوسش نموده و در قلعه چخانسورش برده بصحبانی مقیم قلعه آنجا و عهده دار ان زیر دست وی سپردند و ازان
سوی سرتیپ محمد حسن خان مقیم لاش که برادر و برادرزاده آخندزاده را محبوس کرده چون مولاداد خان حکمران فراه
بعزم تنبیه و تهدید اشرار بلوچ سنجرانی چنانچه گذشت رهسپار جاه کی و علاقه خاران شده در فراه نبود از
گرفتار ساختن آندوتن و محرم واراده ایشان بكرنيل محمد خان و میرزا عبدالرسول خان مقیم و سر دفتر فــراه
آگهی داده اجازت طلبید که با ایشان چه معامله کنند و کرنيل مذکور ماجرا را بدرج عريضه خویش کرده
بپایه سریر سلطنت فرستاده محمد شریف خان اسحق زائی را از فراه در چخانسور روان کرده امرش نمود که تا
پرتو وصول افکندن امر سعادت موصول حضرت والا آخند زاده را محافظت نموده نگذارد که بجیله و واسطه
خود را خلاص کند و چون مشار الیه وارد چخانسور شد سرتیپ عبدالرحیم خان آخند زاده را از قلعه که
محبوس بود بیرون آورده با خود در قلعه كنك در برده سخت محافظتش کردند و مردم بلوچیه از راه معاهده که
با آخند زاده کرده بودند روی غلبه بکند در نهادند که او را بقهر و عنف از حبس رهائی داده بعد راه فرار
جانب سیستان متعلقه دولت ایران برگیرند و درین اثنا آخند زاده مبلغی را به محمد شریف خان رشوت داده جانب
دار خویشش ساخت چنانچه مردم بلوچیه که وارد گردیده پتوی قلعه را در بازوی خود بدید در بان بلایه کشودند
که او را بری از خطا گفته خلاصش سازند و محمد شریف بواسطه رشو تیکه گرفته بود گفتار بلوچانرا در دل
جا بداده و ظاهراً ایشانرا سخت پیچ و تاب نموده بعد آنان اخذخان و نائب بنیاد خانرا مسئول ساخته گفت شما خطارا
بر آخندزاده ثابت کنند و باز بعهده جواب اینکه حاکم پادشاهی را متهم و محبوس کرده اند برآمده و بانقدر گفتار
رشوت را بر خود سزاوار و گوارا پنداشته مردم بلوچیه را نیز از رهانیدن آخندزاده مایوس گردانید و آن دو تن
کد خدا که آخندزاده را گرفتار ساخته بودند از گفتار محمد شریف خان هراسناك گردیده از راه چاره جوئی
نزد کد خدا محمد جانخان شده علاج کار و صلاح روزگار خویش جسته بوی اظهار کردند که از بیم باز پرس
این قضیه معکوسه ناچار فرار اختیار کنند و او دامن از رای دادن و مشورت ایشان برچیده با سی تن سواره
و شصت و نه تن پیاده از مردم پارسی که قومش بود نزد سرتیپ عبدالرحیم خان و محمد شریف خان اسحق زائی
رفته از اراده و عزم مردم بلوچ که در فرار مصمم شده بودند هر دو تن را خبر داده هر سه تن باسواره و پیاده او
و هشتاد تن پیاده ساخلو از كنك در برخاسته و محافظ بمحافظت آخندزاده کاشته وارد ناد علی شدند و شب را
در آنجا بسر برده بامدادان راه بر گرفته چون بنزديك موضعیکه بلوچان جمعیت کرده بودند رسیدند مردم بلوچ
لجوج ایشانرا دیده قریب دوازده هزار تن با هنك جنك پيش آمدند و سرتیپ عبدالرحیم خان با محمد شریف خان
و کد خدا محمد جانخان کسی نزد ایشان فرستاده پیام دادند که از راه اسهالت انحوم ومكث با ايشان وارد شده
میخواهند که امتیاز حق وباطل را نموده ایشانرا از فرار کردن باز دارند نه اینکه با ایشان هنگامه آرا کشته
بنای پیکار گذارند و اگر چنانچه از راه جهالت و اندیشه بطالت باز نیگروند هما میباید که تازمان باز گشت
مولاداد خان حکمران فراه از چاه کی و خاران توقف کرده مصدر امری نشوند بعد اگر او بروفـــق مدعا
وطبق تمنای ایشان کار نکند هرا ینه فرار اختیار کرده بهردیار که میخواهند بروند و مردم بلوچ از وا همة
که برایشان مستولی شده بود پاسخ داده طالب پیمان شدند که از آسیب مأمون بوده تآباز گشتن مولاداد خان
از حوادث و عوارض سیاسیه مصون باشند و سرتیپ عبدالرحیم خان با محمد شریف خان این مسؤل ایشان را
بگوش قبول شنیده با کدخدا محمدجان مشورت کردند که با هم رفته و ریشه پیمانرا بابلوچان انعقاد داده از فرار
کردن شان باز دارند و کدخدا محمد جان نه از راه و روش بد عهدی و کج نهادی مردم بلوچیه اگاه بود از
رفتن خویش در نزد بلوچان ابا کرده و هم از بیم اینکه باهم قرار داده بودند که او را آکردست یابند چنانچه
گذشت بکشند نرفته آندو تن را صلاح رفتن و عهد بابوچان بستن داد چنانچه ایشان در نقطه
میرآبه روصف رفته و از مردم بلوچ نائب احمد خان و نائب بنیاد خان پیش آمده باهم نشسته و قرار


(٧٥٩)
( جلد سوم ) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
شریف را در میان نهاده سوگند یاد کردند و با هم قرار دادند که تارسیدن مولاداد خان و بقران مجید و دو بم در منزل
و مقام خود بوده مرتکب حرکت خلافی نشوند و هر دو تن نایبان بلوچ یه قبول این امر را کرده دست بقرآن
نهاده ب دوگندهای غلاظ و شداد عهد را انعقاد داده شرط در میان نهادند که اگر مولاداد خان خواهش ایشانرا
نپذیرد آنوقت اگر فرار کنند ایشان را بازنگردانند و پس از انعقاد این عهد سرتیپ عبد الرحیم خان و محمد
شریف خان آسوده خاطر بلشکرگاه خود بازگشتند و از جایکه رسیده بودند با کدخدا محمد جان راه مراجعت
بر گرفته چون وارد نادعلی شدند مردم سمت عهد بلوچ گله کاوان ورمه گوسفندان و اشتران خود را در گشت
زار دولتی رها داده و احمال و اثقال ایشان را از نهر هیرمند عبور داده عزم رفتن بسیستان کردند و سرتیپ عبدالرحیم
خان با محمد شریف خان و کدخدا محمد جانخان از ین فتنه آگاه کشته بتعجیل و شتاب بر اسب عتاب سوار شده
خود را با سواره و پیاده که در رکاب داشتند بنزدیك بلوچان رسانیده بی آنکه گفت و شنودی در میان آید بلوچان
وحشی صفتان تقریباً پانزده هزار تن مرد مسلح روی محاربت بسوی ایشان نهادند و سرتیپ عبدالرحیم خان با محمد
شریف خان از کثرت و ازدحام آنان بیندیشیده و هیچ در خاطر راه نداده هشتاد تن پیاده ساخلو را که همراه داشتند
در میمنه قرار داده و شصت تن از پیاده مردم پارسی را که با کد خدا محمد جانخان طریق خدمت دولت
بر گرفته بودند در میسره و خود ایشان با سی تن سواره کد خدای مذکور و غیره در قلبگاه جای گزیدند و تمامت
سواران و پیادگان را تأکید نمودند که تا مردم بلوچ به باریز تفنك نکنند ایشان اهنك جنك نمایند که شاید
از نقض عهدیکه دست بقرآن نهاده و بسته بودند دو چار و خامت نگردیده و کتاب خدای پاك دامن گیر آن قوم
سفاك شود چنانچه گروه شقاوت پژوه بلوچیه سه باردهن تفنگهای اشرار را جانب این پاس دارندگان قرآن
گشاد داده ا ننگاه اینان بازوی کارزار کشاده جنگی سخت در پیوست و درین اشتعال نائره جنك كدخدا محمد
جانخان آهنك پیش رفتن کرده با بیست تن از کسان خویش اسب جلاوت تاخته و باندازه سه صدگام از همراهانش
دور و ببلوجان نزديك کشته طرح حرب شدید انداخت و نائب بنیاد خان از بلوچان بقتل رسیده غلام جان برادر
نائب احمد خان نیز با چند تن دیگر از دم تیغ و ضرب گلوله بیدریغ شربت ناگوار مرك چشید و بلوچان با وجود
کثرت و از دحام ازین دست برد کد خدا محمد جان خان و کشش و کوشش دیگر دلیران که مجموع دو صد تن
میشدند بتأیید الهی و توفیق اقبال پادشاهی پشت بجنك داده رو بهزیمت نهادند و هوا خواهان دولت
تا کنار نهر هیرمند از قفای ایشان در خشن تعاقب تاخته و دو هزار تن از بلوچان دهشت زده خود را در اب زده
غریق گرداب فنا شدند مابقی راه هامون بر گرفته خویش را از مهلکه بیرون کشیدند و خادمان دولت
مال و مواشی بیصاحب ایشان را تصاحب کرده شش تن از پیادگان ساخلو که از لشکر دور افتاده بودند دو چار
هزیمتیان بلوچان گردیده کشته گشتند و در حربگاه بدون از اسب سواری کدخدا محمد جانخان که از ضرب گلوله
خصم سقط شد دیگر آسیبی ندیده مظفر در قلعه نادعلی باز گشتند و از آنجا در قلعه كشك زر در شده فرود
آمدند و مال و مواشی منهوبه بلوچانرا بهر که متصرف شده بود وا گذاشته کدخدا محمد جانخان از سرتیپ و محمد
شریف خان رخصت حاصل کرده با سواره و پیاده که برای خدمت دولت آورده بود در قلعه خویش رفت و اشرار
بلوچیه عیال و اطفال خود را فرو هشته همچنان از راه هزیمت بصد رنج وزحمت خود را در سیستان منطقه دولت
ایران کشیدند و مردم بلوچیه آنجا بپاس ننگ قومیت کثرت بمعاونت ایشان تنك بسته روی خون خواهی
بسوی چخانسور نهادند و مردم پارسی علاقه چخانسور با غیره کسانیکه از راه هواخواهی دولت در جای خویش
بودند ز آشفته حال و متاع فرار کردگان را با البسه زنان ایشان تمام غارت کردند و نائب احمد خان با کسان نائب
بنیاد خان مقتول و بلوچیه سیستان اطراف قلعه کدخدا محمد جانخان را دایره سان گرفته بمحاصره اش انداختند
و سه شبا روز او را محصور داشته روی کس نزد سرتیپ عبدالرحیم خان و محمد شریف خان فرستاده هر چند
معاونت خواست ایشان تقاعد ورزیده كمك برای او نفرستادند تا که گروه شرارت پژوه بلوچیه نیروی فتح