(۲۵۷)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )
اعتذارش را که تکار داده بود این بود که اگرچه از جهالت جسارتی کردم امید عفو دارم و سردار عبدالرحمن
خان بهمین يك عذر عفوش فرموده برادر اور باهمراهانش بعطای خلعت خوشدل ساخته رخصت مراجعت داد
وهم خلفی بصحابت ایشان بمیر جهاندار شاه فرستاده لشکر را حکم باز گشت صادر فرمود و در وقت مراجعت
اردو چند تن از آقسقالان نزد نائب غلام احمد خان حاضر شده خواهش مواصلت و انعقاد عقد مناکحت سردار
عبد الرحمن خان را با یکی از دوشیزگان برادر زادگان میر جهاندار شاه کردند و او بذریعهٔ عریضه سردار والا
تبار را آگهی داده مجاب گشت که همان مواصلت و منا کحت که با سردار محمد اعظم خان کرده اند در راه دوستی
کافیست دیگر حاجت پیوند از طریق خویشی نیست که عقد مزاوجت منعقد گردد

ذکر تاراج کردن سواران میر سره بيك كولابي
( گوسفندان مردم قطغن را واستر داد آن )
ذکر تاراج
کردن میر سره
بيك و مأسهردم
قطغن را
ومقارن اینحال میر سره بيك کولابی راه جور و تطاول پیش گرفته بتاراج مال مردم باج ده و خراج گذار
پادشاهی و غیره پرداخت چنانچه دو هزار سوار فراهم کرده امر کرد که رمه و گلهٔ مردم قطغن را از کنار نهر جیحون
بتاراج آورند چنانچه سی هزار سر گوسفند را تاخته بدست یغما متصرف شدند و سردار عبد الرحمن خان ازین
امر آگاه گشته دو هزار سوار کاشت که گوسفندانرا از تصرف یغمائیان باز گشتند و تا که مأمورین راه بدخشان
نزديك کردند آنان گوسفندان را از نهر جیحون عبور داده بودند چنانچه سواران کاشته سردار عبدالرحمن خان
نیز از کرد راه در رسیده بدون اندیشه اسب بآب زدند و بدانسیوی نهر با سواران میر سره بيك در آویخته خيصد
تن از دزدان را مقتول و مجروح و دستگیر ساخته گوسفندان را باز پس گرفتند و دو روز درنك كرده روز سوم
اسیران و گوسفندان را از آب آهنگ عبور دادن کرده بذریعهٔ عریضه تسخیر کولاب را نیز از سردار عبدالرحمن
خان خواستار شدند و با وبنا بر عدم اجازت قبلیهٔ ابحدش مسئول ایشان را بگوش قبول نشنیده همه را پسی طلبید
و ده تن از ایشان در وقت گذشتن از آب غرق لجه فنا گشته پس از ورود در نزد سردار عبدالرحمن خان باسراء تمامت
گوسفندانرا بصاحبان آنها سپردند و صاحبان گوسفندان بعادت مستمرهٔ ایشان که از مال استرداد تاراجی خمش را
بحاكم ورئيس ملك بنام شکرانه میدهند قیمت شش هزار از گوسفندان مذکور را بسردار عبد الرحمن خان
هشت هزار مثقال طلای مسكوك دادند و او سه هزار آن را حق السعی بسوارانیکه گوسفندانرا بازپس آورده بودند
عطا کرده پنجهزار را تحویل خزانهٔ خویش فرموده بعد نامه نگار داده بمیرسره بيك فرستاد که اگر پس ازین
مردمانت نسبت برعایای پادشاهی مصدر اینگونه حادثات شوند هم آئینه علاقهٔ کولاب را لگد کوب ستور ودواب
لشکر ظفر انتساب مشاهده خواهی کرد واو جواب معذرت مرقوم داشته از راه ضرافت فرستاد که دیگر مرتکب
چنین امر ناشایسته نشوم و هم تحفه وهديه بسيار باعذر نامه اش ارسال کرد و پس از ان گرفتار شدگان کولابی را
رد کرده پنجهزار طلا از اقرباء ایشان بگرفت و با پنجهزار طلای قیمت گوسفندان که مجموع ده هزار میشد بخزانه
نهاد تا که امنیت حاصل و رونق کار بر مراد دل شد سه هزار سرقاو و چند نفر اشتر که با اشتران سابقه دو هزار نفر
میشدند از طلای مذکور خریده خاطرش را از بارکیر سپاه و قورخانه مطمئن ساخت ومقارن اينحال مكتوبی از
سردار محمد افضل خان بفرزندش سردار عبدالرحمن خان رسیده از آمدنش در قطغن آگاهی داده نیز مرقوم نموده بود
که هر وقت از بخته پل رهسپار شود یکماه قبل از حرکتش او را خبر دهد واو انگشت قبول بردیده نهاده معروض
داشت که تشریف آورده بندهرا خورسند فرمایند

ذکر توجه اعلیحضرت امیر شیر علیخان از هرات بجانب کابل
( وگریختن سردار محمد اعظم خان )
ذكر
حرکت کردن
امیر شیر علی
خان از هرات
بجانب کابل
چون امیر شیرعلی خان بقراری که مذکور شد کلاه سلطنت برسر نهاد چندی در هرات توقف و درنك کرده
نظم و نسقی در امور ولایت گذاشته عزم مراجعت جانب کابل نمود و فرزند سومش سردار محمد یعقوب خان را


(٢٥٨)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیرشیرعلی خان ) ( سراج التواريخ )
که قدم بمرحله چهار ده سالگی نهاده بود بحکومت هرات کاشته جرنیل فرامرز خان وجنرال ولی محمد خان را
بادو فوج پیاده هشتصدی از افواج کابل وسه هزار سوار از مردم درانی وغلجائی وقزلباش وغیره ودوازده ضرب
توپ كوچك ويكضرب توپ نه منی وتوپ چهارباری و ابواب سابقه هرات وهشت فوج پیاده نظام هراتی و خوانین
ملکی و سوارانش که در تحت رایت سردار سلطان احمد خان و اینوقت داخل سپاه او بودند نزد سردار محمد
یعقوب خان گذاشت وقاضي عبد السلام خان را بقضاوت وملا شاه محمد را بافتای محکمه شرعیه آنجا نامزد فرمود
وسردار محمد علی خان بن سردار سعید محمد خانرا باسردار عبد الله خان ناصری وناظر محمد نعيم خان وايشيك
آقاسی عطاؤ الله خان وايـشيك آقاسي عطا محمد خان وعبد الظاهر خان باركزائى بخدمتش تعين كرده میرزا غلام
صديق خان را بسر دفتری سرافراز ساخته امور دیوان را بدو تفویض فرمود وخود باهمه برادران وبقية سپاه راه
کابل بر گرفت و از جمله برادرانش سردار محمد اعظم خان بأنديشه معاندتیکه از امیر شیر علیخان در دل داشت
ببهانه امری در شهر درنك كرد كه از قضا جاده چا شود و امیر شیر علیخان که از او چیزی در خاطر نداشت
سه روز در پل مالان جهت رسیدن او توقف کرد که باهم رهسپار قندهار شوند چنانچه پس از وصول او
باردو از پل مذکور طبل کوچ نواخت وبمزاريكه حضرت ضياء الملة والدين مرحوم امير عبد الرحمن خان در
روزنامه خود نگار داده است که سردار محمد اعظم خان وسردار محمد امين خان وسردار محمد اسلم خان از حسديكه
امير شير عليخان بواسطه خدمات شایسته اش در محاصرة هرات وغیره نزد والد ماجدش عزیز ومحترم بود هر
سه تن از عناد او باسردار سلطان احمد خان طرح موافقت انداخته از تجني امير كبير را از خود آزرده ساخته
بودند و باامیر شیر علیخان سرگران بوده راه معاندت همی پیمودند فقط چنانچه سردار محمد اعظم خان پس از
رسیدنش در پل مالان از امیر شیر علیخان رخصت حاصل کرده در روضه باغ که دو کروه ازپل مزبور مسافت
داشت فرود شد و همچنان در وقت کوچیدن امیر موصوف از پل مذکور معطل نکرده رهسپار منزل میر داود
گشت و بامير شير عليخان پیام داد که من در منزل مسطور فرود گردیده حین وصول موكب پادشاهی با اردو
همعنان شوم و امير شير عليخان پیام او را صدق دانسته چیزی نفرمود واو وارد منزل میر داود شده بدون درنگ
آهنگ منزل دیگر کرد و برای امير شير عليخان که از حال خویش غافلش سازد باز پیام فرستاد که چون از اینجا
تا اسفزار آذوقه نیست ناچار بدون توقف رهسپار موقف دیگر شدم که علوفه بدست آرم و پس از فرستادن این پیام وقتیکه
باسفزار رسید تمامت همراهانش را باسامان واسبابیکه داشت در انجافرو گذاشته از جمله دویست و پنجاه سوار و بقدر کفاف
علوفه برداشته براه بلدی محمد حسین نام هراتی که از نوکران سردار محمد عظیم خان مرحوم بود بیراهه طریق فراز
اختیار کرد واز راه غورات و هزاره جات جانب كابل روی نهاد و چون وارد موضع کوده واقع علاقۀ دای
میرداد هزاره شد از خوف سردار محمد علیخان بن امير شير عليخان كه حكومت كابل داشت جرأت داخل شدن
در کابل نکرده از راه شیخ آباد علاقه وردك وارد برکی راجان علاقه لهو گرد گردید و اینوقت سردار محمد علیخان
حاکم کابل آگاه گشته سواره وپیاده بسیاری ازمردم ملکی علاقه چهاردهی وغیره نواحی کابل وشهر وچنداول
بسر کردگی ارسلان خان غلجائی و غیره بزرگان کوهستانی و کابلی وقزلباش در علاقه لهو گرد فرستاد
ولیکن سردار محمد اعظم خان قبل از رسیدن این لشکر ازخواهش خوانین وملکان لهو گرد که نزدش فراهم
شده خواستار آن شدند که با ازعلاقه لهو کرد بیرون شود نامردم آن علاقه موردعتاب وسیاست پادشاهی نگردند
پادست بسته بسردار محمد علیخانش سپارند توقف واقامت را درلهو کرد دشوار دانسته رو جانب خوست وزرمت
وکرم که محال جایگیرش بودند نهاد ولشکریکه سردار محمد علیخان مأمور کرده بود پس از بیرون رفتن سردار
محمد اعظم خان داخل لهو گرد شده ازحزم و احتیاط در انجا اقامت گزید تا اگر سردار محمد اعظم خان مصدر
فتنه گشته شورشی برپای کند سد راه او بوده نگذارد که پای بدان مرزار گذارد وامير شير عليخان که رهسپار
دیار قندهار بود از گریختن او هیچ در دل جای نداده بقية تبعة اورا که فرو گذاشته گریخته بود باخود برداشته
وهمه را تسلی ودلجوئی داده رو براه نهاد


(٢٥٩)
( جلد دوم )
( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان )
( سراج التواریخ )
ذكر محبوس کردن نیمه سردار محمد اسلم خان * ( او را و فرار کردنش )
وهمچنان از قفای سردار محمد اعظم خان سردار محمد اسلم خان نیز پیش رفتن اختیار کرده چون در منزل اسفزار رسید خواست که با همراهانش از راه غورات داخل هزاره جات که جایگیرش بود شده با امیر شیر علیخان طرح معادات اندازد و همراهان رکابش از اندیشه ناصواب او خبر یافته روی از وی بتافتند و محبوسش ساخته بدو گفتند که هرگز مرتکب امرنك حرا می نشویم و بپادشاه راهی خلاف اطاعت نپوئیم و پس از قید کردن او ماجرا را بحضور امیر شیر علیخان معروض داشتند و او ایشیک آقاسی شیر دلخان را باسه هزار سوار از اردو فرستاده امر کرد که او را محبوساً به پیشگاه حضور حاضر سازد و هر گاه نوکرانش بممانعت پردازند همه را از دم تیغ گذراند و او سردار مذکور را از ده مغلان واقع قرب اسفزار با خود برداشته نزد امیر شیر علیخان حاضر کرد و نخست او را مورد عتاب فرموده بعد از راه برادری دلجوئی داده بحالت اولش برقرار داشت اما او از عداوتیکه نسبت با میر شیر علیخان در دل داشت خصمی و هم چشمی را فرو نگذاشت چنانچه از اسفزار تا منزل عمارت هر کار در همیار شده در شب ا آنجا با چهار سوار از اردو بیرون گشته تمامت مال و اسبابش را گذاشته از راه مقاطعه روی فرار بجانب هرات نهاد و از راه اوبه و خواجه چست داخل هزاره جات گردیده بسردار محمد حسین خان برادر اعیانی خود پیوست و امیر شیر علیخان فوج متعلقه او را با اسباب و ادواتش بسردار محمد عثمانخان سپرد که نگاهداری نماید و پس از وی دیگر سرداران که حاضر رکاب امیر شیر علیخان بودند بتحريك و التماس سردار محمد حسن خان بشفاعت سردار محمد اسلم خان برخاسته عرض و استدعا کردند که مشار الیه از جهالت باز وحشت جاده پیمای بطالت شده است برادرش سردار محمد حسن خان را باحسان نواخته روانه هزاره جات فرموده شود که او را با ورود موکب والا در کابل هدایت کرده شرفیاب حضور سازد و امیر شیر علیخان مسئول شان را بگوش قبول شنیده سردار محمد حسن خانرا از راه قندهار برخصت هزاره جات داد و در منزل مزار ملا عثمان واقع کرانی علاقه فراه سردار محمد شریف خان حکمران فراه از راه پذیره وارد اردوی معلی شده شرف پابوس دربار اعلیحضرت والا را حاصل کرد و شب را در محفل حضور بسر برده بامدادان رخصت مراجعت یافته جانب فراه معاودت کرد و امیر شیر علیخان منزل بمنزل طی مراحل کرده چون وارد منزل واشیر گشت و از سبب فرار کردن سردار محمد اعظم خان و سردار محمد اسلم خان در دل تشویشی داشت و هم سردار محمد امین خان حکمران قندهار را چنانچه از پیش رقم گشت با خویش مخالف می پنداشت پس باندیشه آنکه مبادا سردار محمد امین خانش از در آمدن قندهار مانع گردیده حادثه روی دهد لاجرم سردار خوشدل خان و قاضی عبدالرحمن خانعلوم را پیشتر از خود روانه قندهار فرمود که سردار محمد امین خانرا اگر هوای مخالفت در سر داشته باشد باندرز و نصیحت بشاهراه هدایتش آرند چنانچه ایشان از واشیر با نوار و شبگیر اسپ رانده وارد قندهار شده سردار محمد امین خان را همچنانکه امیر شیر علیخان فهمیده بود بر خلاف دیده بمواعظ دلپذیر از خیالیکه در دل داشت باز گردانیده باستقبال نمودن امیرش بر انگیختند چنانچه از در پذیره بیرون شده در منزل عاشقه واقع هفت کروهی شهر قندهار وارد اردوی امیر شیر علیخان گردیده شرف پابوسی دربار حاصل کرده از انجا با هم رهسپر شدند و چون وارد قندهار گشتند امیر شیر علیخان در باغ سردار محمد امین خان شرف نزول افگنده سردار محمد امین خان بارك در شد و در جایئنگاه روز دیگر که امیر شیر علیخان با سردار محمد رفیق خان و مستوفی میرزا عبدالرزاق خان در زیر خانه اندرون باغ خلوتانه صحبت داشت سردار محمد امین خان باراده سلام وملاقات حاضر شده خواست که بخلوتگاه در آید قاپوچی مانع گردیده از در آمدنش بازداشت و گفت که لحظه صبر و درنك كنند تا اذن دخول حاصل نماید و او ازین امر آزرده دل و خسته خاطر شده مراجعت کرد و از تمعنی ورنگی که از پیش در خاطر داشت بنای عداوت را با امیر شیر علیخان گذاشت و مختوم کرد که مکتوب فرستاده سردار محمد شریف خان برادر کهتر خودرا از فراه در قندهار خواسته ساز مخالفت با امیر شیر علیخان ساز کند و او ازین اراده سردار محمد امین خان آگاه
ذکر محبوس شدن سردار محمد اسلم خان و گریختنش


(٢٦٠)
( جلد دوم ) ( ذكر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امير شير عليخان ) ( سراج التواريخ )
شده باز قاضی عبدالرحمن خان خانعلوم را از راه اسپالت نزد او فرستاد که نصیحت و هدایتش کند و خانعلوم در شب
نزد او رفته نصیحت وموعظتش کرده ازفتنه و فساد بازداشت وسردار محمد امین خان از غایت آزردگی اگرچه
ظاهراً مر تکب فتنهٔ نشده اما باطناً رعایای کناره و جانب راه کابل و قندهار را اعلام فرمود که علوفه و آذوقه
بلشکر امیر شیر علیخان ندهند چنانچه در وقت راه نمودن امیر مذکور بالشكزش جانب کابل برطبق امر سردار
محمد امین خان علوفه نداده بلکه از کنار راه کوچیده خودرا دور کشیدند و امیر شیر علیخان نظر باینکه ابتدای
سلطنتش بود وهم باندیشهٔ برادران خویش که مبادا اورا منسوب ببدنامی سازند سرزنش و گوشمالی سردار محمد
امین خانرا موقوف بوقت فرصت گذاشته و از علوفه ندادن مردم کنار راه و گریختن ایشان نبر آشفت و لشکر را
امر کرد که زراعت اطراف و جوانب راه را بتاراج آورده صرف نمایند تا که از خاك قندهار گذشته وارد
غزنین شد دست از تاراج باز داشتند

ذكر معاهده
سردار محمد
اعظم خان
وامير شير على
خان

ذكر معاهدهٔ سردار محمد اعظم خان با اعلیحضرت امير شير عليخان
و در غزنین موسی خان تایمناخی موند از جانب سردار محمد اعظم خان که این وقت در زرمت اقامت داشت بآمادهٔ غدر
خواهی وارد غزنین شده شرف بار یافت و چون فرستادهٔ مذکور با امیر کبیر شرف خاله زادگی داشت نسبت
بستائش بغایت مورد ملاطفت گشت و نائب سلطان خان انگی زائی باجواب نامهٔ سردار محمد اعظم خان همراه او
مأمور گردیده نزد او رفته نامه و پیام بگذارد که تا خود او شرفیاب حضور نشود عذرش پذیرفته نگردد والا
اگر از آمدن بحضور سر باززند البته رايات عاليات جانب زرمت شقه کشا خواهد گشت و پس از رسیدن این منشور
سردار محمد اعظم خان از مشرف گردیدن حضور سرباز زده امیر شیر علیخان از غزنین بالشکر جانب زرمت رهسپر شده
چون در موضع کلال گو رسیده فرو کش کرد سردار محمد اعظم خان خائف و هراسناك گرديده کس نزد امیر شیر
علیخان فرستاد و پیام داد که اگر سرداران حاضرۀ رکاب مأمور گشته اورا اطمینان خاطر دهند هر آئینه شرفیاب
حضور خواهد گشت و امیر شیر علیخان مسئول اورا قبول کرده جمعی از سرداران را نزدو ی فرستاد و خوددو
روز در کلال کو در نك فرمود که اگر سردار محمد اعظم خان از آمدن سرباز زند راه نو گیرد و روز سوم که از عرض
سرداران بآمدن سردار محمد اعظم خان آگاه شد حرکت کرده در موضع يوسف خیل پرتو نزول افگند و سردار
محمد اعظم خان با سردارانیکه نزدش رفته بودند درینجا حاضر در گاه گشته شرف باریافتند و پس از مخم ملاقات امیر
شیر علیخان زبان بتکلم کشوده گفت که در هنگام ارتحال امیر کبیر اول کسیکه دست بیعت داد و امارتم را گردن
اطاعت نهاد تو بودی و همچنین نخست در مخالفت را تو کشودی و اكنون كه بواسطهٔ چندی از خاندان شاهی طريق
هدایت پیمودی از زبان صدق بیان همی گویم و هرچه در ضمیر داری انکشاف آن جویم که اگر بامارت واطاعتم
راضی نباشی اينك مسند امارت را کفیل شو تامن طریق خدمت پویم و بیرون از سخن خیر چیزی نگویم والا
در ظاهر و باطن یکی بوده راه خلاف چنانچه بر گرفتی پیش مگیر و سردار محمد اعظم خان لب بپاسخ کشوده گفت
که خداوند بمانند سلطنت را بتو تفویض فرموده و مارا طریق اطاعت نموده است اگر خطائی رفته است امید
آنست که ازمهر و حلاوت بعفو پذیرفته گردد تا بعد ازین براه خلاف نرفته غبار کدورت بآب ملاطفت شسته شود
و امير شير عليخان بيان اورا بامعان اخوت یکسان دیده فرمود که میباید در کابل بامن بوده تنظیم نسق سلطنت
را بقبضهٔ اختيار خود گرفته کار مملکت راست کنی تا جهانیان بدانند که پسران امیر کبیر جنت مسير در اتحاد
بی کم و کاست متفق اند و در امر حکومت موافق چنانچه مهترو بهتر برادران سردار محمدافضل خان حکمران ترکستان
است و بنهادر کابل بامن در کار سلطنت همدست باشید دیگر برادرانرا زهرهٔ آن نیست که سلسله جنبان تمرد وطغیان
شوند و سردار محمد اعظم خان از همرکاب و همنان آمدنش با امير شير عليخان در كابل عذر آورده سه ماه رخصت
توقف در گردیز خواست و سردار محمد سرور خان پسر خودرا بملازمت رکاب سپرده قرار داد که پس از انقضای
موعید و مدت مذكور شرفياب حضور شود و امير شير عليخان نخست التماس اورا قبول نفرموده بعد بشفاعت
برادران خواهش او را بگوش قبول شنیده عهد نامه در بین نگار داده نجامت سرداران و بزرگان اردو مهر بر نهاده


(٢٦١)
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )

بعد امیر شیر علیخان سردار محمد اعظم خانرا بخلعت شاهانه نواخته اسب موسوم بحیدر خویش را با هشت هزار
روپیه جهت زین و یراق آن عطا فرموده باهم وداع کردند و سردار محمد اعظم خان رهسپار کرم و شده امیر شیر علیخان
لوای سعادت همراه جانب کابل شقه کشا فرمود و سردار محمد سرور خانرا بر طبق قرار داد پدرش همراه گرفته چون
وارد آبو گردید ارسلان خان غلجائی وغیره که با مر سردار محمد علیخان حاکم کابل چنانچه از پیش رقم گشت جهت
گرفتار کردن سردار محمد اعظم خان در آبو کرد رفته و پس از رفتن او جانب زرمت و کردز در آبو کرد بعزم
انسداد راه رو آوردنش جانب کابل اقامه گزیده بودند بپذیره بر خاسته در زیر کتل التمور مستفیض رکاب بوس
امیر شیر علیخان شدند و همچنین در هر منزل فوج فوج و دسته دسته از مردم شهر و اطراف از راه پذیره ملحق
رکاب سعادت انتساب کشته شرف ملاقات حاصل همی نمودند و از جمله پذیر کیان سردار محمد علیخان که بفرمان
خبر داده شده بود که شهر را فرو نگذاشته ترك استقبال کند در قریه هندکی حال موسوم بچهل ستون بفیض
رکاب بوس نائل گشته بعد موکب سعادت کوکب در شهر کابل نزول اجلال فرموده ابواب داد رسی و باز پرسی
ستم دیدگان بازگشت وصیت عدالت آن پادشاه باوج سعادت فراز شد
ذکر فوت مادر نیکو سیر اعلیحضرت امیر شیر علیخان
ذکر وفات
والده ماجده
امیر شیر علی
خان
و مقارن اینحال که کار سلطنت و رتق و فتق امور مملکت رونق تازه گرفته ملت ودلت روبآ بادی نهاد و خرابیها
مرمت پذیرفت مام نیکونام خجسته فرجام امیر شیر علیخان رو از جهان برتافته در بهشت جاودان شتافت و در جنب
مزار عاشقان عارفان کابل مدفون شده مجلس سوك وماتمش بپای رفت بعد امیر شیر علیخان قطر بکریختن سردار
محمد اعظم خان وسردار محمد اسلم خان وجمالآئی سردار محمد امین خان برادرانش که از پیش رقم گفت و در دل
از هجوم برادران خصوص سردار محمد افضل خان حکمران ترکستان خوف زوال سلطنتش را داشت خواست
که بتدبیر رشته وفاق برادر انرا از هم گسیخته روی دل ایشان را از سردار محمد افضل خان برگردانیده جانب
خود کند چنانچه سردار محمد عمر خان را تعلیم و تلقین فرمود که بواسطه میرزا محمد حسین خان از وی التماس
طلبیدن برادرانش را از ترکستان در کابل نماید و او استدعای امر مذکور را از حضور نموده خودش را فرمان
شد که بسردار احمد خان و سردار محمد زمانخان برادران اعیانی خویش که از جانب سردار محمد افضل خان
بحکومت سرپل قیام داشتند مرقوم نموده در کابل بطلبد و او بامر امیر شیر علیخان هر دو تن برادرانش را در کابل
دعوت آمدن کرده ایشان باوجود احسان سردار محمد افضل خان که درباره شان مبذول فرموده بود و هم
میتوانست که از آمدن شان بکابل باز دارد ترك پاس احسان او را کرده بی رخصت و اجازتش باسیاء منطقه خود
راه کابل بر گرفته سردار محمد افضل خان بسبب آنکه بپادشاهی امیر شیر علیخان کردن اطاعت نهاده بود چیزی
بدیشان نگفت و نکرد که مبادا در نزد جهانیان و برادران ببد نامی نامزد گردد خلاصه ایشان وارد کابل شده
شرف بار حاصل کرده بتعین تنخواه مکفی سرافرازی یافتند اما چون تنخواه شان از جایگیر ترکستان ایشان کمتر
بود آزرده دل و از آمدن در کابل پشیمان و گرفته خاطر شدند
ذکر سرباز زدن سردار محمد اعظم خان
( از آمدنش در کابل وغیره واقعات )
و در خلال احوال مذکوره موعد سردار محمد اعظم خان که با امیر شیر علیخان قرار داده بود بسر رسیده
احوالی از آمدن او در کابل بجلوه بروز نه پیوست وباوجود آن امیر شیر علیخان هنوز عهد او را درست دانسته
بخود همی گفت که چون وعده اش بسر رسیده و هم والده ماجده ام رحلت نموده البته شرفیاب حضور خواهد
شد اما او بخلاف پندار امیر شیر علیخان از عهدیکه کرده و وعده که داده بود عدول نموده از آمدنش در کابل
نکول ورزید ومقارن اینحال سردار محمد سرور خان بن سردار محمد اعظم خان که با امیر شیر علیخان چنانچه
مرقوم گشت در کابل آمده بود با سردار جلال الدینخان در قتل امیر شیر علیخان متحد وهمداستان گردیده باهم قرار دادند
ذکر سرباز
زدن سردار
محمد اعظم
از آمدن
در کابل


( ٢٦٢ )

( جلد دوم ) ( ذكر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )

که او را در وقت فرصت هلاك سازند و او ازین امر آگاه شده سردار محمد سرور خانرا نزد پدرش در گردیز فرستاده
سردار جلال الدین خان را نیز اخراج البلد فرمود و محمد دین هنگام سردار محمد اسلم خان که از راه هیبات چنانچه بشرح رفت
گریخته در هزاره جات رفته و سردار محمد حسن خان برادرش عهده دار آوردنش بحضور امیر شیر علیخان شده بود و قبل
از ورود او در هزاره جات یکفوج پیادۀ هشت صدی متعلقه اش باتفاق کپیتان نجم الدین خان در بامیان دست بتاراج
گشوده گدام و جبا خانه را غارت کرده نزد سردار محمد علیخان آمدند و پس از رسیدنش در هزاره جات سردار
محمد حسن خان بنز وارد گشته باندرزش پرداخت که مطابق گفته اش او را هدایت نموده نزد امیر شیر علیخانش آرد و او
نظر بنصیحت برادر خویش و رفتن فوجش نزد سردار محمد علیخان در غصه و تشویش افتاده سردار محمد حسین
خان برادر خود را از راه شفاعت نزد امیر شیر علیخان فرستاد و او شفاعت ویرا نپذیرفته جوابداد که نابجایگر او را
بدیگری بدهم و بوجه دلخواه تنبیه و تهدیدش نکنم بشفاعت از کید او ایمن نشوم و سردار مذکور از حضور باجواب
مزبور مراجعت کرده ماجرا نزد سردار محمد اسلم خان بازداشت و از پنجی دو فوج پیاده که در هزاره جات بودند
آگاه گشته از سردار محمد اسلم خان و برادرانش روی دل برتافته و از راه نافرمانی طریق کابل بر گرفته حاضر پایهٔ
سریر سلطنت شدند و در سلك سپاه نظام منسلك گردیدند و از حدوث این فتنه مردم هزاره که با نك زمان از جور
و تعدی سردار محمد اسلم خان در فغان بودند فرصت یافته بروی بشوریدند تا که از هول جان بسردار محمد افضل
خان پیام داده امداد خواست که بمعاونت او پردهٔ ناموسش دریده نشود چنانچه وی هزار سوار از طریق حمایت
گسیل داشته در دشت سفید عیال و اطفال سردار محمد اسلم خان را که از کابل رو بهزاره جات نهاده بودند ملاقی
گشته همه را با سردار محمد اسلم خان و سردار محمد حسین خان و سردار محمد حسن خان و سردار محمد قاسم خان
با خود برداشته نزد سردار محمد افضل خان رسانیدند و ازین حوادث سردار عبدالرحمن خان حکمران قطغن
و بدخشان واقف شده عرض پرداز حضور پدر سعادت منظرش سردار محمد افضل خان گشت که سردار محمد اسلم
خانرا از سبب فتنه جوئی و نمکبر حیده خوئی که در طینتش مخمر است میباید در نزد خود راه ندهد و او بپاسخ مرقوم
فرمود که حالا از راه امید نزدم آمده است ناچارم که باید او را نگاه دارم و سردار عبدالرحمن خان دیگر چیزی
نگفت و بنوشت و ساکت شد

ذكر شورش
سلطان محمد
خان مهمند

ذكر در آویختن سلطان محمد خان ولد سعادت خان مهمند
با دولت انگلیس و چاره جستن کار گذاران دولت موصوف از امیر شیر علیخان

و در خلال احوال مذکور سلطان محمد خان ولد سعادت خان مهمند از نزديك و دور حشر و ازدحامی فراهم
کرده با انگلیسان مقیمی پشاور طرح کارزار انداخت و بترکتاز و تاراج مال و مواشی انگلیسان پرداخته ساز مخالفت
و قانون محاربت نواخت و انگلیسان محرك اين امر امیر شیر علیخانرا پنداشته بوی نگاشتند که از معاهده که با امیر کبیر
خلد مسیر در میان و در آن مندرجست دوست جانین دوست و خصم طرفین دشمن دانسته شوند و اکنون که پسر
سعادت خان تیغ خلاف از غلاف کشیده و رایت اعتساف با دولت انگلیس افراشته است مفهوم و مظنون کار گذاران
دولت موصوفه چنانست که بتحريك امير كابل مشارالیه مرتکب جور و تطاول گردیده است و اگر چنین نباشد
او را مانع از فتنه و فساد شده از کینه و عناد باز دارد و امیر شیر علیخان جهت رفع اشتباه انگلیسان سردار محمد
علیخانرا با سردار محمد رفیق خان و شش فوج پیاده و توپخانه گسیل جلال آباد فرمود که پسر سعادت خانرا با مردم
مهمند و غیره که سلسله جنبان شور و فغان شده بودند تنبیه و تهدید نموده گوشمالی بسزا دهند چنانچه ایشان وارد
جلال آباد گردیده پس از رفع خستگی روانه لعل پوره گشتند و بمجرد ورود در آنجا سلطان محمد خان با حشری
از مردم مهمند بدانوی دریای لعل پوره بزم آرا گشته استوار ایستاد و سردار محمد علیخان بمحاربه گرائیده
خود بسر توپخانه قیام ورزیده ایشانرا آماج گلولهٔ توپ ساخت و از قضا گلوله توپی در بین چهار پای اسپ سلطان
محمد خان خورده از هیبت صدمهٔ آن از پشت زین بر زمین افتاد و از هول جان خود را از میان کشیده عقب درختی
پنهان شد و پس از ساعتی سوار شده باهمراهان از راه فرار جانب باجاور رفت بعد سردار محمد علیخان مرافقی خان


(٢٦٣)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )
مهمند را بخانی قومش سر بلند ساخته در جلال آباد بازگشته سردار محمد رفیق خان را جهت اطمینان خاطر انگلیسان در پشاور فرستاد که ایشان را خاطر جمعی دوستانه داده بجلال آباد معاودت نماید و او وارد پشاور شده با کار گذاران دولت انگلیس مکالمه نموده از طرف دولت افغانستان ایشانرا اطمینان خاطر داد که اگر بعضی از جهال سکنه جبال مرزتكی امر خلافی شوند باعثو اشاره دولت نیست بلکه از عدم واقفیت ایشان بر انعقاد رشته معاهده بود ورنه آنان نیز سر از اطاعت امیر ملت ایشان باز نخواهند زد و هرگاه کسی از بخبری سالك مسلك خود سری گردد و دولت از اقداماتش آگاه گردد فوراً بمثابه سلطان محمد خان زجر و توبیخ فرموده خواهد شد تا امر دوستی دولتین ثابت و برقرار بماند و پس از ادای اینگونه گفتار تجدید انعقاد رشته اتحاد و وداد را بادولت انگلیس نموده بجلال آباد مراجعت کرده بسردار محمد علیخان پیوست
ذکر سرزنش عطا محمد خان نجیل
﴿ ذکر سرزنش عطا محمد خان نجیل ﴾
( بنماید قادر یکتای لم یزلی )
و همدر بحال که سردار محمد علیخان متوقف جلال آباد بود جمعی از ابطال رجال را از جلال آباد جهت تنبیه و تهدید عطا محمد خان نجیل که سر از جیب تمرد کشیده مرتکب فتنه و فساد شده بود جانب لغمان گسیل کرد چنانچه ایشان وارد نجیل شده با عطا محمد خان بمحاربه گرائیدند و در میان کاربستن از پیادگان نظام محیله مردم ایلجاری لغمان که ظاهراً با سپاه پادشاهی همدان و باطناً با گروه بغاة همدست و همداستان بودند مجروح کشته عطا محمد خان از قلعه که داشت بیرون شده جنك كنان راه فرار جانب قراغغان برگرفت و پس از گریختن او ملکان لغمان که در خفا با او متحد و همداستان بودند در جلال آباد نزد سردار محمد علی خان حاضر گشته ظاهراً از طریق خدمت و باطناً بمکر و حیلت استدعا کردند که هرگاه سپاه پادشاهی از نجیل بجلال آباد طلبیده شود که رعایا از پامالی لشکر بخطر شوند عطا محمد خان را خود ایشان حاضر حضور سازند و او از استدعای ملکان عرض پرداز حضور اعلیحضرت قبله انجمنش شده اجازت خواست و از پایه سریر سلطنت جواب اصدار یافت که در طریقه مملکت داری استوار داشتن قوائم سلطنت را در جائیکه لازم سیاست باشد بدون لشکر پادشاهی باعانت ارباب فلاحت استوار ندانسته اند پس میباید بی درنك خود آهنگ نجیل کرده عطا محمد خانرا خواه صلح و خواه بجنگ در چنگ آرد و اگر اهمال ورزد موکب همایونی بدانسیز رهسپار گردد و پس از وصول اینحکم سردار محمد علیخان از جلال آباد عازم ورهسپار لغمان گردیده باندك زمان او را بقهر و غلبه از قلعه بیرون کشیده گرفتار ساخت و قلعه را خراب کرده در عرصه یکماه قلعه دیگر در جنب آن احداث و آباد نموده چند دسته خاصه دار در آن گذاشته بعد عطا محمد خانرا با خود برداشته بجلال آباد بازگشت
وقایع سنه ۱۲۸۱ هجری
﴿ وقایع سال هزار و دویست و هشتاد ويك هجرى ﴾
در ین سال سردار محمد افضل خان میرزا احمد خان کشمیری را که مدار المهامش بود با قاطر حیدر و نامه اطاعت و تحف و هدایای پیش قیمت از ترکستان گسیل درگاه پادشاهی کرد چنانچه هر دوتن وارد کابل شده هدایا و تحف و نامه سردار محمد افضل خانرا از حضور امیر شیر علیخان گذرانیده همه مطبوع و دلپذیر افتاد در خلال اینحال نامه از سردار محمد اعظم خان در عرض راه بدست کار گذاران امیر شیر علیخان افتاده پس از مطالعه کار پردازان پایه سریر سلطنت مکشوف گشت که برای سردار محمد افضل خان نوشته بود که از هیات مکتوب فرستاده آگهی دادم که اگرت هوای سلطنت در سر باشد فرصتی بهتر ازین بدست میاید از ترکستان جوش جانب کابل در جوش آورده کابل را متصرف شوی رقیعه ام بهادر رفت چنانچه سخنم را نشنفتی و بجز از اطاعت امیر شیر علیخان چیزی ننوشتی و نگفتی اکنون باز شمارا خبر دادم که هنوز امارت امیر شیر علیخان چنانچه باید نظمی نگرفته و استحکامی نپذیرفته است وقت آنست که از دو سوی با لشکر روی جانب کابل نهاده عروس مملکت را در کنار خویش آریم فقط وامیر شیر علیخان پس از مطالعه نامه مذکوره امراحضار میرزا احمد خان و ناظر حیدر خان فرستاد کان سردار محمد افضل خان کرده ماجرا بدیشان بازداشت


( ٢٦٤ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )
و فرمود که از مرقوم سردار محمد اعظم خان مفهوم میشود که شما درین جا بجهت جاسوسی و فتنه انگیزی روانه کابل
نموده است پس میباید که دیگر در کابل نبوده راه خویش جانب ترکستان پیش گیرید و چون هردوتن بساز و برك
سفر مراجعت ترکستان پرداختند امیر شیرعلیخان میرزا احمد خان را از راه خفاه نزد خود خواسته و بعطای
ملوکانه اش نواخته روی دلش را از سردار محمد افضل خان برگردانیده بسوی خود کرد و برعهده اش نهاد
که درکار سردار محمد افضل خان خلل انداز بوده از عزم واراده او متوالیاً آگاهی دهد بعد هردوتن رهسپار
ترکستان شده قطع منازل وطی مراحل همی نمودند .
ذكر لشكر
فرستادن امیر
شیر علیخان
و فرار کردن
سردار محمد
اعظم خان
ذکر لشکر کشیدن امیر شیر علیخان جانب خوست و ژرمت
( و فرار کردن سردار محمد اعظم خان )
چون میرزا احمد خان و ناظر حیدر خان جانب ترکستان راه بر گرفتند امیر شیر علی خان فرزند ارجمندش
سردار محمد ابراهيم خان و سردار محمد رفیق خانرا که پس از مراجعت پشاور چنانچه از پیش بشرح رفت در کابل
آمده بود با جنرال داؤد شاه خان و جنرال میرحیدر خان و شش هزار تن مرد میدان و توپخانه از راه تنبیه و تهدید
سردار محمد اعظم خان جانب خوست و ژرمت گسیل کرد و او تاب درنك و توان جنك را در نیروی بازوی خویش ندیده
با یکصد و پنجاه سوار از جائیکه اقامت داشت طریق فرار جانب کوهات پیش گرفت و در آنجا با میجر هوجس نام
کمشنر پشاور و نواحی آن ملاقات کرده او از ورود سردار معظم الیه بکور نمنت پنجاب خبرداده بعد با مراو اعزاز
و اکرام بسزا کرده روانه راولپندی ساخت که تا تصفیه مرافعه و منازعه خانگی در آنجا باشد و در روزی صدو روپیه
چهره شاهی باسم مهمانی برایش تعین کرد و پس از چندیکه اکثر همراهانش پراگنده شدند پنجا ه روپیه آن کاسته شد
و چندی بعسرت روز بسر همی برده قرین حزن بود
ذکر لشکر
کشیدن سر
دار محمد
افضل خان
( ذکر لشکر کشیدن سردار محمد افضل خان )
( از تخته پل جانب خان آباد )
وانگاه که میرزا احمدخان و ناظر حیدرخان جاده پیمای ترکستان شدند و از کابل لشکر مأمور خوست و ژرمت
گشته سردار محمد اعظم خان از راه فرار وارد راولپندی گردیده اقامه گزید و سردار محمد افضل خان از تخته پل
و مزار شریف لشکر انبوهی باخود برداشته رهسپار خان آباد شد و باعث این لشکر کشی بقرار اراد اعلیحضرت
ضياء الملة و الدين مرحوم لشکر فرستادن امیر شیر علیخان و فرار کردن سردار محمد اعظم خان ورسيدن ميرزا احمد
خان و ناظر حیدر خان بترکستان شد چنانچه سردار محمد افضل خان عنیم لشکر راندن جانب خان آباد کرده مکتوبی
فرستاده سردار عبدالرحمن خانرا آگاه کرد که قبالرین خبرداده بودم که وارد خان آباد میشوم و یکماه قبل از راه
میمنه بتم بدانمو آگهی میدهم اينك رهسپار آندیار شوم و از انجا رایت تسخیر کابل برافرازم انهی و سردار عبدالرحمن
خان بتدارك اسباب و علوفه لشكر پدر نيكو سيرش پرداخته نا گه مايحتاج ضرور به آماده ساخت و الد ماجدش
وارد خان آباد شده میرزا احمد خان از گاهی حال امیر شیر علیخان را آگهی داد و او با وجود شدت سرمای دیماه
سردار محمد علیخان را از جلال آباد در کابل طلبید و میدان سیاه سنك را که در زیر برف مستور بود امر بخاك
پاشیدن کرده تار سیدن سردار مذکور برف آب وازروی میدان مزبور دور گشت و چون سردار محمد علیخان
وارد موضع موصوف گردیده لشکر گاه ساخت خودش شرفیاب حضور بدر والا گهر شده دست بوسی
حاصل کرد سردار محمد ابراهیم خان سردار محمد رفیق خان را باد و فوج پیاده هشتصدی بسر کردگی جنرال
مير حيدر خان و جنرال داؤد شاه خان در علاقه کرم گذاشته خود با بقیه لشکر که همراه برده بود و دو فوج
پیاده سردار محمد اعظم خان وارد کابل شد بعد امیر شیر علیخان تهیه سامان سفر ترکستان کرده سردار
محمد علی خان را با اکثر سپاه از میدان سیاه سنك براه چاریکار و غور بند پیشتر گسیل فرموده خود
از قفای او جاده پیمای منزل مقصود شد و در ینوقت سردار مدد خان با نامه و پیام سردار محمد امین خان حکمران


(٢٦٥)

( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )

قندهار بعزر کاب بوس معزز گشته از طرف سردار مذکور بعرض رسانید که او استدعا دارد که از راه خدمت
بالشکر آراسته راه بر گرفته روی بسوی ترکستان آرد وامیر شیرعلی خان بحضرتام لب بدشنام او گشوده فرمود
که در هنگام توجیه را یات عالیات از هرات جانب قندهار واز انجا جانب کابل استخفافیکه(۱) ازوی دیدم از خاطرم
نرفته است که اکنون او را ببر و در امور خویش مدد کارپندارم باری ما را بیاری او احتیاجی نیست اینرا گفته سردار مدد
خانرا رخصت مراجعت داده پیام فرستاد که اگر وی نیز هوائی در سر و ادعای در دل داشته باشد فرصتی بهتر ازین که
رایات عالیات جانب ترکستان رهسپرند میسرش نخواهد گشت که از قندهار با سپاه زهسپار کابل گردیده مراددل
حاصل کند والاپس از انجام مهام ترکستان جزای کردارش بکنارش نهاده ومکافات رفتارش داده خواهد شد
وخودره نورد منزل مقصود گردیده در چاریکار فرود گشت و اقامت گزید باعلم باحوال سردار محمدافضل خان
آورده بعد از روی دادسکی بکار پردازد و مقارن اینحال سردار محمدشریف خان ازقراه بایگفوج پیاده وسه هزار
سوار از راه معاونت وارد کابل شده باهمراهی شیرعلی خان متوقف گشت وازان سوی سردار محمد افضل خان از روی
نهادن امیر شیرعلی خان جانب ترکستان خبر یافته باسردار محمداسلم خان وعبدالرؤف خان وامیر خان که آتش افروز
شورو فغان بودند وچنین حادثات را از خداوند میخواستند جهت مشورت خلوت گزیده صلاح کارجست و آن
سه تن که جاذبین ضمیر او بودند وچنان روی دل اورا بسوی خود کرده بودند که سردار عبدالرحمن خان باوجود
نسبت فرزندی در محفلیکه ایشان حاضر می بودند نزد پدرش راه نداشت خلاصه هرچه آنها از کینه وعداوت بزبان
راندند و بمقابله امیر شیرعلی خان ترغیب و تحریص کردند میرزا احد خان کشمیری تصدیق گفتار ایشانرا نموده
حجت ودلیل آورده میگفت که تمامت مردم کابل باشما یار واز اميرشيرعلی خان بیزارند چنانچه هنگامیکه بامر شما در
کابل رفته بودم همه را دیده و آزموده ام که باشما متحد ومتفقند وبرصدق مقال خویش چند قطعه مکتوبیکه از
سرداران کابل باخود برده بود بر آورده گواه میساخت ودروغ خود را بکرسی صدق می نشاند تا که از گفتار غرض
آلود کار را بدانجا رسانیدند که سردار محمدافضل خان میرآتالیق رئیس سابقه قطغن را که سردار عبدالرحمن خان
بزحمت ومشقت بسیار ولایت قطغن را از قبضه او کشیده متصرف شده بودپیش خوانده آنولایت را بوی رد کرده
سردار عبدالرحمن خانرا مأمور تختیه پل فرمود واو هرچند از رفتنش در تختیه پل ومحاربه
نکردن باامیر شیر علی خان سرباز زده دليل وبرهان آورد بمحل قبول نیفتاده بگفتۀ آنانیکه
آنفاً مذکور شدند روانه تختیه پلش کرد بعد آنقدر درنگ کرد که برای حمل ونقل چهارده لك روپيه که
سردار عبدالرحمن خان فراهم کرده بود صندوقها ساخته ازخان آباد بآهنگ مدافعة اميرشير علیخان راه برگرفت
ونائب غلام احمد خان ونیاز محمد خان وجنرال محمد زمانخان وکرنیل سهراب خان وکرنیل ولی محمد خان وجمعی
از دلیران سپاه را امر پیش رفتن کرد و خود یکمنزل بعد از قفای ایشان راه برگرفت وامیر شیر علیخان قبل
از حرکت او چهار پنج هزار پیاده خاصه دار بسرکردگی میرآخور احمد خان و سرافراز خان بابكر خيل ومير
اعظم شاه کوهستانی مأمور درۀ باجگاه کرده سنگر برافراشته بود

(۱)
استخفاف
سبکی کردن

ذكر محاربه
با جکاه و مغلوب
شدن سپاه
سر دار محمد
افضل خان

( ذکر محاربه باجگاه )
( وهزیمت یافتن سپاه سردار محمد افضل خان )

و آنگاه که سپاه پیش تاز سردار محمد افضل خان درموضع مدر فرود گشته لشکرگاه ساخت نیاز محمد خان
بابکرخیل باسرافراز خان که در باجگاه جای گزیده وبانو نسبت هم قبیله گی وقومی داشت راه ارسال رسایل باز کرده
روی دلش را ازامیرشیر علیخان بگردانید چنانچه مشاراليه دست ازجنك کشیده وچشم از حقوق نمك پوشيده
بالشکر سردار محمد افضل خان طرح مراوده انداخت وازين امر خاصه داران که در درۀ باجگاه سنگر برافراشته
استوار نشسته بودند منتشر و پراگنده شدند و از مشاهده اینحال میر آخور احمد خان باجگاه را فرو گذاشته
ازراه فرار وارد سیغان شد ودرروز ورود بدانجا سردار محمد علیخان وارد منزل کهمرد گردیده ازدست رفتن


( ٢٦٦ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیرعلیخان ) ( سراج التواریخ )
باچکاه ومتصرف شدن لشکریان سردار محمد افضل خان مر آنجا را آگاه کفته بصوابدید سران سپاه شب درموضع
پایان باغ درمیان باغی که سه گروه از باچگاه فاصله داشت فروکش کرد وبامدادان سازرزم ساز کرده از راه ستیز
رو بسوی باچگاه نهاد ولشکریان سردار محمد افضل خان بنابرتا کیدیکه او کرده بود ازدره باچگاه گذشته دهن
دره وقلل جبل را بمقام گرفته بمردان کار استحکام داده مترصد رسیدن وی نشسته بودند وشب را از تکاهل
نائب غلام احمد خان بدون پاس وحراس ببیستر غفلت غنوده بسر بردند وسردار محمد علیخان که راه رزم بر گرفته
بود یکفوج پیاده را جهت حفاظت جبل واقع سمت شمالی دره باجگاه مأمور کرد که آن کوه را در تصرف
داشته حفاظت نمایند و خود بابقیه دلیران سپاه رو بفراز کوه نهاده قبل از طلوع آفتاب که هنوز نائب
غلام احمد خان سر ببالین خواب داشت برلشکرش تاخته زدن توپ و تفنگ پرداخت و نائب غلام احمد خان
از غریدن و نالیدن توپ و غلغله و آشوب دلیران کارزار از خواب غفلت بیدار و از بادهٔ مساهلت هوشیار
کشته خود را گرفتار چار موجهٔ دمار دیده براسپ فرار سوار و داخل صحرای ادبار شد و همرا هانش
نیز تاب ستیز نیاورده پشت بپیکار ورو بوادی فرار نهادند وسردار محمد افضل خان که از قفا جاده بپا بود آواز
توپ وتفنك را شنيده بشتاب شهاب وسرعت سحاب کرنیل سهراب خان را باسواره بسیاری از نظام بمعاونت
فرستاد وایشان ایلغار کرده درعرض راه باشکستیان ملاقی شده از فرط رشادت و روزناقه همچنان از کنار آب
کهمرد اسپ جلادت همی تاختند تا که از تیری وشندی از مطامعان سردار محمد علیخان در گذشته ایشان را درقفا
یافتند وسردار محمد علیخان از عقب توپچیان و پیادگان نظام را امر کشاد دادن توپ وتفنك كرده اكثر را هدف
كلوله جان ستان ساختند و بعضی از هول جان خود را در آب انداختند و پاره باحالت شکسته وعنان کشته نرهٔ قره
کتل پاس بازدوی سردار محمد افضل خان ملحق شدند و درین جنك بسيارين از افراد واحاد سپاه سردار محمدافضل
خان مطروح ومقتول ومجروح کردیده سهراب خان کرنیل نیز زخم خفيف يافته سردار محمدعلیخان فتحیاب کشت
وسردار محمد افضل خان باشکست یافتگان سپاه خویش از نره قره کتل رجعت قهقری کرده از لشکرگاه سابقه اش
يكمنزل پس تر در موضع رونی و بقولی بدو آب فرود کشته سکر برافراشته استوار نشست وسردار محمد علیخان
مظفر ومنصور از پایان باغ کوچیده در باچگاه فروکش کرد ومژده فتح را معروض حضور پدرعدالت کشترش کرده
در موضع برج کلی جان خریطه اش شرف وصول حضور یافته مور د تحسین شد و از انجا امير شير عليخان باول شادمان طی
مراحل و قطع منازل فرموده وارد باجکاه کردیده از آنجا بفرزند برومندش سردار محمد علیخان حرکت کرده از قره
كتل عبور ودر موضع دو آب شاد بنده فرود کشت و در يجا مكتوب سردار محمد اسلم خان و عبدالرؤف خان و نائب امیر خان
که با سردار محمد افضل خان همعنان بودند و دل بجانب امیر شیر علیخان داشتند بمطالعهٔ حضور پیوست مضمون
اینکه سپاه شما تاب محاربت وتوان مقابلت لشکر سردار محمد افضل خان را نخواهد کرد میباید او را بحلف كلام
مجيد وقرآن مجید فریب داده گرفتارش سازی وکرنه پایه اقتدارت انکسار خواهد یافت وامیر شیر علیخان کشته
ونوشته آنان را بگوش قبول شنیده از بدمآلی نه هراسید
ذكر فریب دادن امیر
شیر علیخان
سردار محمد
افضل خانرا
ذکر فریب دادن امیر شیر علیخان
سردار محمد افضل خانرا بقرآن شریف
وبحاشیه قرآن مجید نوشت که شمرا بمنزلهٔ پدر دانسته خود را كوچك و به بمثابه فرزندت میشمارم وهم التماس
دارم که برعایت احترام کلام مجید يك همديگر خود را دشمن نبوده بدر نیکو سیررا ناخلف بودن خویش منسوب
نسازیم وباهم در کار سلطنت واجرای مهام مملکت متفق و متحد باشیم تا جهانیان نسبت بیهودکی بمایسران نکنند واینرا بر
سبيل وثیقه عهد رقم کرده بخاتم برنهاد وبحدست سردار سلطان علیخان وصفدر علیخان قزلباش نزد سردار
محمد افضل خان فرستاد واوفر آن شریف را بتعظیم برداشته برسرنهاد و بوسه داده بعد بكشاد ونوشته امیرشیر
علیخان را خوانده بکیه بقرآن کرده از صمیم قلب عزم رفتن نزد امیر شیر علیخان نمود و سپاه از اراده او آگاه


( ٢٦٧ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )

گفته نزدی حاضر گردیده از امر مذکور مانع شدند و گفتند تا جان در تن و رمق در بدن داشته باشیم پشت بجنك
ندهم و او بپاس حرمت قرآن سخنان لشکر را نپذیرفته فرمود که جنك نكنم وخاك ازخون مسلمانان كمرنك نسازم
پس سپاه همه غمناك شده داخل خیام خویش گشتند و سردار محمد افضل خان از راه اخوت و اتحاد با سواره
اندکی رو بجانب اردوی امیر شیر علیخان نهاد و چون بنزديك عسکرگاه او رسید بامر او تمامت افواج نظام و توپخانه
با سردار محمد علیخان و تمامت افسران و سرداران و خوانین رکاب پذیره اش نموده بقانون نظام سلامی گرفته شلك
توپ نمودند و پس از ادای مراسم استقبال امیر شیر علیخان از سرا پرده خویش بیرون شده پیاده تا بیرون لشکرگاه
رفته پذیره اش کرده پس از درك مصافحه و معانقه دست بدست هم داخل سرا پرده شدند و امیر شیر علیخان او را برجای
خود نشانیده خادم آسا بپا ایستاد و هر دو برادر شکر گذارحی داور شده بیکدیگر گفتند که حمدخدارا که سفك
دماء نشد و در اخیر سردار محمد افضل خان این فرد برخواند
کرمیل وفاداری اينك دل وجان ور قصد جفا داری اينك سرو طشت
اینرا گفته باردوی خود مراجعت کرد و هفت هزار گوسپند و دو هزار خروار آرد و جو با ممهمانی با روغن و چوب
و کاه و غیره در لشکرگاه امیر شیر علیخان فرستاد که اگر این علوفه نمیرسید بدون مناقشه و مجادله لشكر امير شير
علیخان ازهم می گسیخت و روز دیگر امیر شیر علیخان از راه باز دید نزد سردار محمد افضل خان رفته ملا قات
و محبتی با او کرده معاودت فرمود سپس سردار محمد افضل خان دوباره نزد امیر شیر علیخان شده در لشکر او
اقامت گزیده کارخانه طعام وغيره آلات و اسباب کار آمد صبح و شام خودرا طلبید ولشکرش را از منزل روئی
براه دره صوف جانب تاشقرغان رخصت مراجعت داده سه صد تن سواره و پیاده در رکاب خویش نگاهداشته باامیر
شیر علیخان همرکاب کوچ نمود و لشکر رخصت یافته وارد تاشقرغان شده در تحت رأیت سردار عبدالرحمن خان
قرار گرفتند و سردار عبد الرحمن خان برای پدرش مکتوبی فرستاد که اشتباه بزرگی کردید در اینکه لشکر را
از خود جدا نمودید و مقارن ایحال سردار محمد رفیق خان که در کرم اقامت گزیده بود با یک فوج پیاده بسرعت
باد وشتاب سحاب وارد وشرفیاب حضور امیر شیرعلیخان شده مورد لطف وتحسين كشت وامیرش نزد سردار
محمد افضل خان فرستاده مشورت جست که اگر ازینجا باهم وداع کرده و با مراجعت جانب کابل بر گیرم هم اینه
از سبب نارسیدن فصل زراعت کار لشکر از عدم علوفه بعسرت میگراید پس صلاح وصواب آنست که در تاشقرغان
رفته سپاه را در آنجا گذاشته با چندتن از خدمهٔ خاص بزیارت مزار حضرت امیرالمؤمنین علی كرم الله وجهه مشرف
شده بعد در آى بيك بر گردم وازانجا براه غوری وارد کابل شوم و سردار محمد افضل خان این صلاح جستن او را
از در صدق دانسته پیامش را بگوش قبول جاداده هردو برادر باهم از در آب شاه پسند رهسپر آی بيك شدند
ودر آنجا چون بار گیر سپاه امیرشیرعلیخان از کثرت راه نوردی سوده وستوهیده شده بودند سردار محمدافضل
خان هزار راس بار جهت حمل اثقال اردوی او فرا هم ساخته از انجا راه برگرفته وارد تاشقرغان کشتند واینوقت
سردار عبد الرحمن خان جهت ابراز و انکشاف مکنون خاطر اميرشیرعلیخان كابچه در دل دارد بعضی از سپاهیان
لشکر او را بدراه کرده داخل نظام خویش مینمود وامیر شیر علیخان که آگاه میگشت تغافل نموده چیزی نمیگفت
اما بكيك را در دل جای میداد و معطل بوقت فرصت میگذاشت چنانچه بیاید انشاءالله
ذکر رخصت زیارت حاصل کردن سردار محمد علیخان
( وزیارت نمودن خود امیر شیرعلیخان پس از مراجعت او ازمزار شریف )
ودرهنگام توقف امیر شیر علیخان بتاشقرغان سردار محمدعلیخان رخصت زیارت حضرت شاه مردان حاصل
کرده وارد مزار شریف شد و در خاطرش چنان بود که سردار عبدالرحمن خان از تخته پل بعزم استقبال او بیرون
شده ملاقاتش خواهد کرد ولکن او پذیره اش نکرده نامه فرستاد که پس از ادای اداب زیارت دروقت مراجعت
تشریف فرمای تخته پل شود تا باهم ملاقات نموده بعدرهسپار تاشقرغان گردد و سردار محمد علیخان که خودرا بزرك
ذکر رخصت
زیارت حاصل
کردن سردار
محمد علیخان


(٢٦٨)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علی خان ) ( سراج التواريخ )
می پنداشت در جواب سردار عبد الرحمن خان همین قدر نگاشت که انشاء الله تعالی با هم ملاقات خواهیم کرد و اکنون بیرون
از اجازت زیارت رخصت از حضرت قبله اندام حاصل نکرده ام که وارد تخته پل شوم و پس از فرستادن این جواب وزیارت
مزار حضرت ابوتراب بتاشقرغان معاودت کرد و بعد از ورود او در تاشقرغان امیر شیر علیخان نیز آهنگ زیارت نموده
يك روز قبل از حركت او جانب مزار سردار محمد افضل خان هم برای زیارت و هم جهت سامان مهمانی امیر شیر علیخان
وارد مزار شریف گشت و سردار عبدالرحمن خان از تخته پل نز دپدرش شده شرف دست بوس حاصل کرد و در
وقتیکه پدرش مشغول تلاوت قرآن مجید بود بعرضش رسانید که اگر اجازت دهد امیر شیر علیخان را در حین داخل شد نش
بمزار شریف دستگیر کرده محبوسش سازد و سردار محمد افضل خان قرآنی را که قرائت میکرد نز دفرزند از جنبش
شفیع ساخته از این منش باز داشت و روز دیگر امیر شیر علیخان داخل شهر مزار شریف گردیده پس از زیارت مرقد منور
حضرت امیر المؤمنین علی بتاشقرغان معاودت فرمود و سردار محمد افضل خان با فرزند خردمندش سردار عبدالرحمن
خان در تخته پل رفته تحفه وهدیه شایان در تاشقرغان نزد امیر شیر علیخان فرستادند و دور وز پس از ارسال تحفه
وهدیه سردار محمد افضل خان از سبب آنکه امیر شیر علیخان چنانچه گذشت کشته بود که بعد از ادای مراسم زیارت
جانب كابل مراجعت کنم بعزم وداع روانه تاشقرغان شد و هر چند سردار عبدالرحمن خانش از رفتن در نزد امیر
شیر علیخان منع کرده گفت که من نزد او رفته تا کابلش همعنان رهسپارم پذیرفته نگشت تا که از تخته پل بکمال
تجمل بیرون شده در تاشقرغان نزد امیر شیر علیخان رفت
ذکر گرفتار شدن سردار محمد افضل خان
ذكر گرفتار شدن سردار محمد افضل خان
( سردار محمد افضل خانرا )
چون سردار محمد افضل خان وارد تاشقرغان شد امیر شیر علیخان مکتوب سردار عبدالرحمن خان را که نزد
پدرش فرستاده از معاهده امیر شیر علیخانش بیم داده و نیز سردار محمد علیخان را در وقت ورودش بمزار شریف
تحقیر و اخفاف کرده و سپاهیان رو بر تافته از امیر شیر علیخان را نوکر نگاهداشته بود با املاك واموال ضبط و تلف
شده میرحکیم خان کلانتر مذکور حکم استرداد کرده و سردار محمد افضل خان رد نکرده بود همه را عذر نهاده
از عهدیکه کرده بود عدول نموده سردار محمد افضل خان را امر لبش بند فرمود اما بعزت نگاهش داشته چشم طمع
و از یمال و منالش باز نکرده مخودش وا گذاشت و سردار عبدالرحمن خان از ماجرا آگاه گشته با تمامت سپاه آهنگ
محاربه کرده از تخته پل جانب تاشقرغان خیمه بیرون زد و سردار محمد افضل خان خبر یافته بدریعه مكتوب پسرش را
از مقاتله با امیر شیر علیخان باز داشت زیرا که نوشته بود که اگر در فتنه باز کرده کارزار آغاز کنند مالی خواهد
بود و اواز امریدر تمام لشکر را خبر داده ایشان که اطاعت امیر شیر علیخانرا ناگوا میدانستند پراکنده شده راه کابل
بر گرفتند و از بخبصد الی ششصد تن بدورا و مانده دیگر همه پراکنده شدند و بیکبار کی دل از خدمت و ملازمت بر کندند
ذکر فرار کردن سردار عبد الرحمن خان جانب بخارا
ذکر فرار کردن سردار عبد الرحمن خان
وازهمه افسران سپاه عبدالرحیم خان توخی با نائب غلام احمد خان از سردار عبدالرحمن خان جدا نگشته او را دلالت
رفتن بخارا کردند و او ازین گفته ایشان ابا کرده هردوتن را با فرستاده پادشاه بخارا که درین روزها نزد سردار
محمد افضل خان آمده و در تخته پل بودهمراه در بخارا فرستاد که او را سالماً بمسکنشن رسانند و خود همچنان در
تخته پل درنك کرد تا که نیم شب نامه بدر والا گهرش بدینمضمون رسید که با هر که از خدام در نزدش باشد توقف
نکرده جانب بخار ارهسپار شود چنانچه در همان نیم شید او م گرفته در بین راه دولت آباد آفتاب بجمالش طلوع نموده چون
قدری بلند گشت بسبب آنکه ایام اخیر اسدماه شمسی بود تابش آفتاب سخت زحمتی دادتا که وارد دولت آباد گشته
از شدت حرارت برهید و در اقباق سوار چند بر فراز تلیکه در انجا واقعست دیده قریب دو هزار سوار دیگر مشاهده
کرد که در پیرامون آن تل برخی آرام نشسته و بعضی گردش میکنند کس فرستاده مکشوف داشت که سواران
ا، زبکیه بلخند وجهت عروسی شخصی انجمن گردیده اند بعد سردار عبد الرحمن خان که ایشانرا سوار متعاقب


( ٢٦٩ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواريخ )
خویش پنداشته خوفناک کشته بود آسوده خاطر شده بجانب ایشان راه بر گرفت و از سواران قراول پشته پرسید
که کیستند و ایستاده از برای چیستید جوابدادند که سواران افغانیم و درین بادیه حیران و سرگردان و سردار عبدالرحمن
خان از جواب آنان خیال کرد که عبدالرحیم خان و کسانی خواهند بود که پیشتر از خود روانه بخارا کرده
است پس یکی از ملازمان رکابش را فرستاده محقق داشت که ایشانند مگر از آمدن در نزد سردار و آشنائی بدون
دستخط ایشان از عدم اعتماد سر باز زدند و پس از رقعه فرستادن سردار سعادت اطوار برکابش ملحق شدند و بدون
از عبدالرحیم خان که در شب از ایشان جدا افتاده بود دیگران فیض رکاب بوسی حاصل کردند و باهم راه کنار
جیحون بر گرفتند و اینوقت عبدالرحیم خان نیز از قفا رسیده فیض الحاقی حاصل کرد و سواران اوزبکیه که جهت
عروسی فراهم شده بودند نیز همعنان گشته بمن عرض رسانیدند که اينک ما شارا به خدمت می سپاریم و سردار
عبدالرحمن خان از ناصیه حال ایشان اثرفاق مشاهده کرده کرها از همعنان بود نان بازداشت چنانچه بعد شقاوت
ایشان ظاهر گشت و سردار عبدالرحمن خان با همراهانش اسب رانده در اخیر علاقه مجده نهر واقع متصل ریگستان
غالبزی رسیده هر يك از سواران ملتزمقربایش را امر کرد. دو دوانه هندوانه و دودة دانه خربزه با خود برداشتند که
در وقت حاجت رفع تشنگی نمایند و خودش نیز چهار دانه بشام دیگران فتراک بسته داخل ریگستان شدند و درین
ریگستان همراهانش همه برای خوردن هندوانه فرود گشته هر چند سردار عبدالرحمن خان مانع گشت نپذیرفتند و از جمله
نائب غلام احمد خان که همواره سهل کار بود لب بپاسخ گشوده گفت که شما بروید و ما مهلت را گذرانده
از قفامیآئیم خلاصه قطيفه و چادرها وغیره که باخود داشتند ببالای چپکها انداخته هر يك برای خود سایه ساخته
باستراحت پرداختند و سردار عبد الرحمن خان باسی تن سوار و وجه نقدیکه باخود داشت درنك نکرده راه برداشت
و دیگران چون غلام احمد خان و ناظر حیدر خان و عبد الرحیم خان و کرنیل سهراب خان و کرنیل نصیرخان
و کپتان سکندر خان چرخی و کپتان حیدر خان بن سکندر خان ارکزائی وغیره رساله داران و کمطانیانه دویست
سوار توقف کرده مابقی پراکنده شدند و از تمامت منصبداران نظامی وخوانین ملکی که در زیر فرمان سردار
محمد افضل خان بودند یکتن سکندر خان ارگ زائی و غلام علیخان بن ناظر عبدالوهاب خان بامر سردار عبد
الرحمن خان در تخته پل جهت حفاظت وحمایت عیال واطفال او و سردار محمد افضل خان مانده دیگران چون على
عسکر خان قزلباش که صاحب طبل و علم وسر کرده یکصد و بیست سوار قزلباشیه بود که کله منار نمشك از رئوس
یاغیان ترکمان منسوب باوست وغیره خوانین که اطاعت امیر شیر علیخان را ناگوار می پنداشتند راه کابل
بر گرفتند ويك پسر سه ساله عبدالله جان نام از سردار عبدالرحمن خان نیز در تخته پل با دیگر منسوبانش بازماند الغرض چون
سردار عبدالرحمن خان از همراهانش سبقت گزیده سه فرسنگ از ایشان دورشد سواری از عقب رسیده بوی آگاهی
داد که همان سواران اوزبکیه بر باز ماندگانیکه سایه نشین و استراحت گزین شده بودند حمله ور گشته اند میباید بازگشته ایشان
را از ترکتاز اوزبکان ایمن سازید و اوز هم خندی کرده فرمود که ایشان را هر چند از بازایستادن و استراحت گزیدن
منع کردم نپذیرفتند و خود را گرفتار ساختند اکنون مرا نیز میخواهند که گرفتار معرکه کار زار کنند هرگز
در چنین حالت بدون گرز با کسی نستیزم زیرا که هرگاه شخص از چنگ دشمن خلاصی یابد میتواند که در وقت فرصت
کاری از پیش برد و اگر در عجز شکر خند گرفتار شود هیچ نتوان کردلهذا پشت دادن با مور فوق الطاقه در هر
چیزو هر جا حفظ قلعة بدنست لاجرم باز نگشته با همان سی سوار رهسپار شده با خود گفت که با سی هزار تن مرد
پیکار آماده کار زار نشده باعم پدرم فرار کردم پس چگونه باسی سوار برگشته خویش را دو چار
گیر ودار سازم واز منصب دارا نیکه در عقب و گرفتار رنج وتعب بودند ناظر حیدر خان و کرنیل نصیر
خان درنگ نکرده از قفا خود را بسردار عبد الرحمن خان رسانیده همعنانش بودند که فرستاده مذکور باخبر
مزبور شرف وصول نزد سردار عبدالرحمن خان حاصل کرد کرنیل نصیر خان بنا بر آنکه کرنیل سهراب خان در
عقب بودباز گشته ناظر حیدرخان رکاب سردار عبدالرحمن خان را فرو نگذاشت وباسی سواره دیگر ملازمت
او را از همه چیز بهتر شمرده راه همی پیمود تا که بکنار جیحون رسیده سردار عبدالرحمن خان دیگران را باز داشته


(۲۷۰)
(جلد دوم) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )
خود بايك سوار اوزبكي جانب کشتی بان شد که مبادا از کثرت سوار ناخدا خوفناک کشته کشتی بدانوی
آب کشد چنانچه باهمان یکسوار بقایق کوچکی که آنرا هم تاجران ترکمان از کشمش و بادام آکنده از بلخ جانب
بخارا می بردند رسیده عنان هر دو اسب را گرفته داخل قایق شدند وغیر از ایشان دو تن کشتی بان و سه تن تاجر
ترکمان با ده نفر اشتر و ده بار کشمش و بادام دران قایق بودند و یکی از آنان از سردار عبدالرحمن خان تفحص حال
کرده وی در جواب فرمود که تاجریم او سوال کرد که مال التجارة شما کجاست وی پاسخ داد که در قطا است
واينك میرسد و این مکالمه را سواریکه از ترکمان و باسر دار عبد الرحمن خان ملازم بود در بین جانبین ترجمانی مینمود
و پس ازین گفت و شنود سردار عبد الرحمن خان بتركمانان فرمود که چیزی از بارهای خود را بیرون کنند تا اگر
مال التجاره اش برسد قدری از مال او نیز در قایق انداخته شود که با تفاق از آب عبور داده آید و ایشان سر باز زده
نپذیرفتند و سردار عبد الرحمن خان سوارۀ همراهش را ببهانه آوردن مال التجاره فرستاده سوارانرا که باز داشته
بود حاضر کرد و ایشان هراسیده هر دو تن ناخدا خواستند که زورق رانده بگریزند اما سردار عبدالرحمن خان
تفنك بدست گرفته گفت بمجرد رها دادن طناب از ضرب کلوله هلاک خواهید شد لاجرم حیرت زده ازان مبر
مانعی نرسیدند که این مرد کیست و نام او چیست وی پاسخ داد که جنرال عبدالرحمن خان بن سردار محمد افضل
خان است ایشان ابترا شنیده لب بعذر خواهی کشوده گفتند که از ناشناسی چنین کستاخی روی کار آمد ورنه
شمارا بنده ایم و از کار خویش شرمنده و امید عفو داریم و اوعذر شانرا پذیرفته اشتران و بار ایشانرا امر بکشیدن
کرد و ایشان از کشتی بیرون شده سردار عبدالرحمن خان با بیست سوار و احمال خود در زورق نشسته ده تن
دیگر را که نگنجیدند امر کرد که شب در کنار نهر توقف کنند و میل و غیره اسباب از ترکمانانیکه از کشتی بیرون
شده بودند گرفته در دور خود سنگری از خاک بر افرازند و با مدادان که زورق مراجعت کند از آب عبور
نمایند چنانچه ایشان با فراشتن سنگر پرداخته سردار عبدالرحمن خان کشتی در آب انداخته نزديك در وسط
نهر رسیده از پیش رو زورق دیگر دید که بشتاب میرود بیکی از ملازمانش را که در فن شنا آشنا بود امر
کرد که رفته خبر باز آرد که زورقبان کیانند وی رفته با یکتن شناور دیگر که از همراهان فرستادۀ
پادشاه بخارا بود باز گشته خبر آورد که کشتی نشته کان فرستادۀ پادشاه بخارا وعبد الرحيم خان است هر دو تن
سلام گفتند و سردار عبد الرحمن خان شادمان شده زورق هم براند و دو ساعت قبل از نصف شب از نهر عبور کرده
بساحل رسید و بشش ساعت از بنسو بداننو وارد گردید و در کنار دریا ناخدا بان سردار عبد الرحمن خان
و همرا هانش را تکلیف تشریف بردن بمنزل خویش کرده پذیرفته نگفت که تا باز ماند کان از انسو نیایند جائی
نشوم وده دانه طلا بیکی از ناخدایان داد که علوفه حاضر کند و چون عبد الرحيم خان بافرستادۀ پادشاه بخارا
در جای کشتی بانان رفته بودند دوصد تنکه برای او فرستاد که در راس کوسپند خریده غذائی مهیاسازد و سه صد
قرص نان پخته با نان خورش آماده داشته باشد و حاکم شیر آباد را بذریعه مکتوب آگهی داده از ورود خویش
وهمراهان عقب مانده اش اعلام فرمود که سوار مقرر کند که بازماندگان را بسهولت از نهر عبور دهد و او
از راه مهمان نوازی چهار صد سوار با چند کشتی از معبر شیر آباد فرستاد و تاکشتی با آخر رسیده سپیده صبح بدمید
سردار والا تبار جهت پاسداری بیدار بود و دیگران در مستی خواب گرفتار که ناگهان آواز تفنك از كنار
دیگر دریا بالاشده شراره باروت هویدا گشت پس ناطر حیدر خان را از خواب بیدار کرده از آواز تفنك و ديدن
برق آن با و گفت که سواران عقب مانده بکنار نهر وارد شده خواهند بود پس رئیس ناخدا یان را نزد خود
طلبیده او با بیست تن کشتی بان حاضر شده هر یکی پنجاه دانه طلا اجوره خواستند و گفتند که بدانوی نهر نوای
شود و غوغای جنك بالا ست بالفعل نتوانیم که زورق برانیم و بازماند گانرا از معرکه کار زار برهانیم و سردار
عبد الرحمن خان چیزی بکشتی بانان نگفته حسن نام غلام بچه را از خواب بیدار کرده فرمود که هر قدر از طلا
که باقی با خود دارد حاضر کند و او خریطۀ پیش آورده شمی برافر وخته طلا بشمرده هزار دانه بحساب آمد
و سردار عبد الرحمن خان رئیس کشتی بانان را گفت که اگر کشتی ها حاضر می نمودی همه این طلا ازان تو بودی


(۲۷۱)
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعليحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواريخ )
وی عرض کرد که هرگاه حاضر کنم نخواهی داد پس سردار والاتبار به پشت دست طلا هارا جانب او رانده
فرمود که اينك بردار وکشتی حاضر کن و او بسرعت هرچه تمامتر سی کشتی فراهم آورده رویدا لسوی
نهر پاد و آنگاه که در وسط آب رسیدند روشنی فجر زیاده تر آشکار شد و ازا لطرف سوارانیکه با اوزبکان
چنك و گریز کرده خودرا بساحل رسا نیدند شب را او زبکان بدون جنك بدين عزم بسر
بردند كه بامدا دان دریا از پیش رو و ایشان از قفا همه را دستگیر نمايند چنانچه با مدادان
با وجود نمودار شدن کشتی ها پرده ئیکه در کشتی سردار عبدالرحمن خان چنانچه از پیش مذکور شد تنگنجیده و باز
مانده باهراو سنگری بدور خود افراخته بودند حمله نموده چون نزديك شدند سنگریان دفعة" فیر تفنگ کرده اوز
بکان رو بر تافته خواستند که دستگر ریخته ایشانرا دستگیر سازند ولكن ایشان پای همت فشرده دو دفعه اوزبکان را
عقب نشانیده چند تن را شربت مرك چشانیدند تا کسی سوار بازماندۀ دیگر نیز از عقب رسیده باسنگریان پیوستند
بعدهم چهل تن باهم پیاده شده روی مقاتله بسوی اوزبکان نهادند و مردانه کوشیده بسیارین از اوزبکان را مقتول
و مجروح ساختند و درین اثناسوار حاکم شیر آباد که از راه امداد روبسوی سردار عبدالرحمن خان نهاده بودند
نیز وارد گشته آهنك جنك سواران اوز بکيه بلغ کردند و ایشانرا با تفاق از پیش برداشته داخل صحرای افتراق نمودند
بعد پیروان سردار عبدالرحمن خان باطمینان خاطر نوبت بنوبت در کشتی ها نشسته از جیحون گذشته و هر دسته
چون دوروز ويكشب گرسنه بسر برده بودند نارسیدن دسته دیگر در تك تكرده از نانیکه عبدالرحیم خان با عم سردار
عبدالرحمن خان پخته بود شکم سیر همی خورد و تا عصر همه ایشان از آب عبور کرده و نان خورده بعد از ساحل
رو بجانب منزل ژور قلیان نهاده باسردار والاتبار پیوستند و روز دیگر از آنجا روانه شیر آباد شده در عرض راه حاکم
آنجا پذبره کرده مراسم اعزاز و احترام بتقديم رسانیده مقدم سردار سعادت دثار را گرامی داشت و دوازده
روزش در شیر آباد بمنزلیکه فرودش آورده بود مهمانی نگاهداشته در هیچ چیز از مایحتاج صرف نظر نمود
رسیدن مکتوب پادشاه بخارا
( بسردار عبدالرحمن خان و طلبیدنش در بخارا )
طلب نمودن
پادشاه بخارا
سردار عبد
الرحمن خانرا
نزد خود

چون سردار عالیتبار دوازده روز در شیر آباد بمهمانی بسر برده از خستگی راه بیاسود مكتوب امیر بخارا
رسيده از راه اعزاز وا كرام از انجا در بخارا دعوتش نمود و او از شیر آباد رو بسوی بخارا نهاده طی منازل
(۱) شور آب (۲) وسپر آب (۳) و یلانق (٤) و چكچك بزغاله (٥) و چشمه حافظان نموده وارد منزل بی بی قره
ساخ گشت و از انجا وارد خزار شده بعد از توقف دوروز از انجا وارد قد قلیق شده از انجا داخل قرشی گشت
و پس از درنگ پنج روز از انجا اسپ رانده در منزل کاسان فرود گردیده چون از انجا وارد بخارا میشد بفاصله
اندکی از شهر وزیر و قاضی و میر شب با چند تن از بزرگان در موضع کاکان از راه پذیره پیش آمده مراسم
استقبال بجای آوردند و در جائیکه میبایست فرودش کرده بعد قوش بیکی باپایز گییان رفته مهماندار
نزدش آمده نه روز باسم ورسم مهمان اکرام و احترامش کرده بعد يكيك دست خلعت از کمخواب
ختائی و باره کشمیری ومخمل واطلس روسی و نه توپ جامه ادرس و چهار طاقه شال مخارائی وسه دست پیرهن
وزیر جامه جهت سردار عبدالرحمن خان و ملازمانش حاضر آورده و هم ده هزار تنکه نقد برای خوداو و هزار
هزار تنکه برای هر واحدی از منصبداران بزرك و پخصد تا ششصد تنکه جهت منصبداران كوچك و فروتر ازان
هریکی را چهار صد وسایر خدمه را بهريك دوصد تنكه تعارف پیش نهاده و دو دست زین ویراق طلا کار نیز نزد
سردار عالیمقدار گذاشتند واو در روز ورود خویش يك قبضه شمشیر بار بند طلا بوزن پخصد مثقال و يكاست
یراق اسپ از طلا بوزن هزار و پنصد مثقال ويكقبضه خنجر غلاف طلا بوزن دوصد مثقال و كمر بند مرصع
ومكلل بلآ لى شهوار و جواهر آبدار که بچهار هزار طلا انجام یافته بود با دو راس اسپ عربی و زین قربوس (۱)
طلای دوصد مثقاله انگلیس و نه توپ کمخواب ونه طاقه ارۀ کشمیری و نه تخته رضائی دوشاله ونه طاقه شال خلیل

(۱) قربوس
بند پیش زین
که در عرف
قاش زين
میگویند


(۲۷۲)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیرشیرعلیخان ) ( سراج التواریخ )
خان ونه توپ صحن سفید ونه طاقه کلاه زری برسم ارمغان پیشکشیده بود خلاصه چون سردار عبدالرحمن خان
باهمراهانش بخلع خویش بپوشیدند فرستادهٔ امیربخارا حاضر شده پیام گذارید که از برا‌مدرک ملاقات بارکدام امیر شود

طرح دربار پادشاه بخارا
چون پیام امیر بسردار والاتبار رسیده بملاقات خویشتن طلبید اوازجای بر خاسته داخل ارک‌شده در اندرون
ارک قوش بیگی پذیره‌اش کرده باخود بدرب بار گاه امیر برده دید که امیر بادون از محرم بچه کان خورد در سرای
بزرگی نشسته و بزرگان و افسران باربوصفت طولانی که‌بعرض کا‌بپای دیوار بارگاه ساخته‌اند نشسته‌اند و نیزمشاهده
کرد که دون حاجب بدروازهٔ سرای بزرگ که پادشاه دران نشسته است بپا ایستاده ولحظه بلحظه سر در اندرون
در برده نگاه میکنند که اگر پادشاه جهت کاری بدیشان اشارت نماید بزوش رفته امر پادشاه را بدست و گوش
گرفته بزودیشی یعنی ایشیک آقاسی رسانند و همچنین سوال و جواب مکتوبی را بامفتیان حضور پادشاه که درخانهٔ
سوم جای نشستن دارند بزبان دون حاجب برده ومیاورند پس سردار عبدالرحمن خان بدآب آنها نزد حاجب
شده حال بازداشت و حاجب نزد پادشاه رفته از امر پادشاه مراجعت کرده یذیچی را آگاه کرد واو نزد سردار شده
بوی بیاموخت که عنان هر دو اسب پیشکش را که ایدفعه آورده است بدست خویش گرفته و مبلغی از تکه را
که نیز برسم هدیه باخود دارد بر کمربسته پیش کشد وچون نزدیک شود فلق گفته سرفرود کند وسردار از
تعلیم او سرباززده فرمود که دون جهت پیش کشیدن اسپان و یکتن برای بدوش برداشتن تنکهای هدیه‌بکاراست
زیرا که هردو کار بتن دشوار است وهم فلق گفتن و سرفرود کردن در نزد بنده ناسزا واز و مرد حاجب ازین
گفتهٔ سردار عبدالرحمن خان در شگفت مانده ساکت‌شد امابردارش امر کرد که زودتره امیر شده احوال گفته
حال بازآرد وقوش بیگی و یدیچی نیز زبان ببرکی بدیبان چیزی گفتند چنانچه او فورا نزد پادشاه رفته‌زود برگشته
بسردار گفت که برسم و شیوهٔ افغانی که داری نزد امیر شو و سردار عبدالرحمن خان در اندرون سرای شده
سلام گفته دست‌امیر را بمصافه برگرفت و امیرش بنوازش و احترام نام برده بپهلوی خویشتن جای نشستن‌داد و سردار
پس از یکساعت صحبت بمنزل خود مراجعت کرده باهمراهان و ملازمانش بکاریکه در غربت سفر داشت پرداخت

ذکر سرگذشت سردار عبدالرحمن خان در بخارا ( و سرباز زدن او ازنوکری امیرا‌نجا )

ذکر سرگذشت سردار عبدالرحمن خان در بخارا
وپس ازدوماه بتعلیم پادشاه شخصی نزد او حاضر شده رأفت وملاطفت پاد شاه را که نسبت بوی کرده بود
برشمرده آخرالامر بسردار اظهار کرد که اگرشما نیزمبلغ يك لك طلا وسه تن غلام ماه سیما که باخود دارید
نزد امیر برده تحفه گذارید بد نخواهد بود و سردار عبدالرحمن خان پاسخ داده فرمود که اینغلامان بمثابهٔ فرزندان
منند و عطای يك لك طلا نیز از عطیت پاد شاه است نه عادت غربا، ومن باندازه وتوان خویش هدیهٔ پیش کشیده‌ام
اکنون امیدوار عنایت امیر هستم آن مرد خاموش گردیده راه مراجعت برگرفت وده روز پس ازوی حاجب
پادشاه نزدسردارعبدالرحمن‌خان حاضرآمده سلامی‌ازجانب‌اوادا کرده بعد گفت که امیرهمه‌روزشهامالاجازت بارداده
خواستار آنست که نوکرشوید واوازنوکرشدن سرباززده مرد حاجبش امرارکرد که اگر نوکرشوید پول‌وتیول
ازامیر خواهی یافت وسردار نپذیرفته دوباره حاجبش ازراه خیرخواهی گفت که اگرقبول نوکری نکنی کارت
دشوار خواهد گشت ووی چون مصدر امری‌که باعث وجهت حقارتش شود نگردیده بود هیج در خاطر راه‌نداده
اینقدر فرمود که بدون ازنوکر شدن هم هرخدمتیکه مأمور شود بتقدیم خواهد رسانید ومردحاجب درجواب
گفتار سرداروالاتبار گفت که اگرنوکری اختیارنکنی محبوس خواهی‌شد وازین‌گفته شخص مذکورسردار
عبدالرحمن خان برآشفته فرمود که کسیکه ازخدمت‌عمش که پادشاه افغانستان‌اند سربتابدچگونه ملازمت‌دیگری
راگردن خواهدنهاد باری درصورت‌نپذیرفتن نیزازدروجه بیرون‌نخواهدبود باطریق صدق خواهم‌نمودویاکفران
نعمت خواهم نمودکه دروجه اخیرمثل دیگرخدام خواهم بود وبوجه اول تمامت سران وسرکردگان نقیض من


(۲۷۳)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیرشیرعلی خان ) ( سراج التواریخ )
خواهند شد زیرا که از صداقت من خیانت ایشان در نزد پادشاه ظاهر گشته از حصه مراقبت ساخته جانین در محل
خطر خواهم بود دیگر آنکه با میدواری بسیار وارد ایندیار شدم که درظل حمایت عالی جاگزیده با مردم
افغانستان راه مراوده بکشایم تا در وقت فرصت از جناب عالی رخصت حاصل کرده رهسپار دیار خویش شوم و چون
نوکر شوم باید راه ارسال و مرسول را از جانب افغانستان بر بندم زیرا که نسبت بشان عالی باعث بدنامیست که
جهانیان خواهند گفت نوکر عالی باجازت و اشارت خودش در مملکت غیر خلل اندازی می نماید و ازین گفتار سردار
والا تبار کماشته امیر بخارا رنجیده خاطر گشته گفت که امیرخاطر خواه عالی را بدرستی جواب نکوئید بلکه
از طوع ورغبت بکردن قبول نهد و او مناسب حال این بیت را برسبیل مثال در جواب برخواند

نه براشتری سوارم نه چو خر بزیر بارم نه خلیفه رعیت نه غلام شهریارم

الغرض فرستاده امیر بخارا همه مذاکراتها که بمیان رفت نوشته راه خویش بر گرفت و مقارن اینحال نائب
غلام احمد خان بامیانی و کپتان سکندر خان با دوازده تن همراهان خود از سردار عبدالرحمن خان بدون سببی
روی بر تافته ملازمت امیر مظفر اختیار کردند و هم ماه رمضان پیش آمده سردار خجسته اطوار روز را بروزه
و شب را از سبب آنکه نوکری امیر بخارا را نپذیرفت بنابه فطرتیه در زیر حفاظت میرشب بسر برده بدل هیچ راه
نمیداد و نوکرانش را نیز آگاه میکرد که مبادا دلگیر شوند تا که ماه رمضان آخر شده روز عید سعید فطر
رسید در شب عید دو دست لباس و يك دستار و يك دستمال از لباس خانه امیر برای سردار سعادت شعار برسم خلعت
عید آورده خبرش نیز دادند که طلوع آفتاب جهت تهنیت وتبريك عيد حاضر بار عام شود وسردار رفیع مقدار
بوقت موعود حاضر شده دید که چهل تن از بزرگان در تالار وسیعی نشسته و محمد خان سریلی که از لشکر سردار
عبد الرحمن خان چنانچه در موقعش مذ کور شد هزیمت یافته بجانب بخارا شتافته بود نیز درین مجمع حاضر بود
و پست تن فروتر ازوی جای نشستن برای سردار عبدالرحمن خان قرار داده بودند چنانچه رفته در انجا بنشست
بعد امير تشریف آورده بمسند خویش بر نشسته حاضرین مجلس وسردار مذکور دست اورا بوسیده چون اهل
مجلس برجای خود قرار گرفتند امیر بیرون شده شیرنی و حلويات حاضر آورده مجلس بپای رفت و سردار عالی مقدار
در عیدگاه رفته از نوکران خودش که نزد پادشاه بخارا ملازم وره نورد خدمت شده بودند استخفاف زیاد دیده
در جائیکه برایش معین کرده بودند نشست تا که امیر مظفر وارد نماز گاه شده نماز ایستاد و از نماز عید فارغ شده
باتمام رعیت و سپاه مراجعت کرد سردار والا تبار نیز وارد منزل خویش گشته قرین ذلت روز بسر همی برد
چنانچه پادشاه میر شب را از سبب همان قبول نوکری نا کردن سردار عبدالرحمن خان تعلیم و التجا کرد که اورا
بتهمت زنای زنان فاحشه مأخوذ دارد و میرشب عرض نمود که این امر بغایت دشوار است زیرا که همیشه شصت
هشتاد تن باوی یکجاند پس امیر ازین تدبیرش مأیوس گردیده تدبیر دیگر بروی کار آورده فرمود که کاررا
بر نوکرانش بهانه وحیله سخت گیرد تا ازوی دست بازداشته اورا تنها گذاشته بروند که مضطر شود چنانچه میرشب
همه روزه نوکران اورا تخویف و تحذیر کرده خودش را مضطرب و متحیر میساخت تا که دولت روس تاشکند
را متصرف شده در اقواه سمر گشت که آهنگ تسخیر بخارا دارد و امیر بخارا از اشتهار این اخبار براه مدافعه
جانب سمرقند برگرفت سردار عبدالرحمن خان از ایذا و اضرار او ایمن گشت

ذکر توجه اعلیحضرت امیر شیر علیخان از تاشقرغان جانب تخته پل
( و از انجا مراجعت نمودنش بدارالسلطنه کابل )

و امير شير علیخان شش روز پس از رو نهادن سردار عبدالرحمن خان جانب بخارا سردار محمد افضل خان را
همچنان نظر بند از تاشقرغان با خود برداشته وارد تخته پل شد و بقیه افواج سردار محمد افضل خان و سردار عبدالرحمن
خانرا که در انجا مانده بجایی نرفته بودند همه را پیش خوانده بنواخت و تسلی داده بسپاه خویش ملحق ساخت
و سردار جلال الدین خان را باستدعای خودش رخصت مراجعت کابل داد زیرا که او در کابل با سردار محمد سرورخان
ذکر توجه
امیر شیر
علیخان از
تاشقرغان
جانب تخته پل


(٢٧٤)
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )
بن سردار محمد اعظم خان در کابل امیر موصوف متحد و همداستان شده در ترکستان با سردار محمد افضل خان نیز راه
مراوده پیش گرفته بخلاف امیر شیر علیخان با او سخن میراند و اوازین رفتار و کردار کابلش رنجیده خاطر گردیده
روانه کابل فرمود که در اردوی معلی نباشد و سردار فتح محمد خان بن وزیر محمد اکبر خان مرحوم را بحکومت تخته پل
سرافرازی داده میرزا محمد حسین خان بن میرزا عبدالسمیع خان قزلباش را بسردفتری آنجا کاشت و حکومت
آقچه را بسردار فیض محمد خان تفویض فرموده همچنین در هر محال و هربلدی حاکم و نویسنده از خدام اخلاص
کیش صداقت اندیش تعین نموده بعد عیال و اطفال سردار محمد افضل خان و سردار عبدالرحمن خان پسرش را
از راه جبل هندوکش روانه کابل کرده سردار محمد افضل خانرا تحت الحفظ با خود برداشته از راه بامیان مرحله
پیمای دار السلطنه کابل شد و قبل از ورود موکب همایون سردار جلال الدینخان که از کردار خودش شرمسار بود
از کابل گریخته در قندهار نزد سردار محمد امین خان که با امیر شیر علیخان سرگران بود رفت و پس از وی سردار
محمد شریف خان نیز سواران مواجب خوارش را اندک اندک از شهر کابل کشیده خود از قفای ایشان بیرون
شده از راه فراه در قندهار رفت و آنگاه که اعلیحضرت امیر شیر علیخان در کابل نزول افکنده با رسفر گشود
امر عروسی سردار شهباز خان بن سردار محمد اکرم خان با صبیه سردار محمد اسلم خان اتفاق افتاده سردار محمد
اسلم خان و سردار محمد حسین خان در قتل امیر شیر علیخان دل یکی کرده با هم قرار دادند که در شب زفاف بوقت
سپردن عروس را بداماد امیر شیر علیخان را که حاضر محفل میشود بکشند و پدر زنخان مفسیدش ساخته زمام مهام
امارت را بقبضه اقتدار خویش آرند و از بخت امیر شیر علیخان بواسطه خبر آکاه کشته هر دو تن را محبوساً بهند
فرستاد و پس از ان از برادرانش بدگمان شده بهانه اینکه سردار محمد عمر خان سردار احمد خان و سردار محمد زمان
خانرا بدریعه مکتوب از ترکستان در کابل طلبیده و ایشان ترک ولایت احسانات سردار محمد افضل خانرا کرده در کابل
آمده بودند فوج متعلقه ایشانرا داخل افواج پادشاهی کرد و ایشانرا از فوج تهی دست و ناتوان ساخته فرمود که
شما باین احسان سردار محمد افضل خان را نکردید هم چنان رعایت حقوق امارت را نیز نخواهید کرد و ایشان
ازین تحقیر و اخفاف اگر چه سر گران و دلگیر شدند اما از هیبت و حشمت امارت چیزی نتوانستند گفته خواموش نشستند
ذکر فتنه
سردار محمد
امین خان
( ذکر فتنه سردار محمد امین خان )
( حکمران قندهار )
چون سردار محمد شریف خان و سردار جلالدینخان بقراریکه مذکور شد از کابل گریخته وارد قندهار شدند
سردار محمد امین خان را که از امیر شیر علیخان بواسطه دشنام دادن و پیام فرستادن بصحابت سردار مدد خان
در وقت حرکتش بجانب ترکستان چنانچه از پیش رقم کشت رنجیده خاطر و سرگران بود اغوا نموده بمخالفت امیر
شیر علیخانش بر انگیختند چنانچه سردار جلال الدینخان و سردار شیر علیخان قندهاری و سردار مدد خان را باشش
هزار پیاده و سوار و چند ضرب توپ از قندهار بتسخیر قلعه قلات کاشت و خود بالشکر بسیار از قفای ایشان رهسپار
شد و امیر شیر علیخان از محال آگاه کشته در حال حکم و رعایای عرض راه را فرمان کرد که بجهت فرستادن لشکر
برق را از راه پاك نمایند و از السو لشکر سردار محمد امین خان وارد نواحی قلات شده سردار فتح محمد خان را
که با عیال و میرزا حبیب الله خان وردك و خواجه محمد خان قوم مذکور و سرتیپ محرم الدینخان قوم ابراهیم خیل
با چند بیرق خاصه دار و چند ضرب توپ در اندرون قلعه بود بمحاصره انداخت و تا فصل بهار بدور قلات افتاده
کاری از پیش نبرده بی نیل مرام جانب قندهار مراجعت کرد و امیر شیر علیخان که از این امر آشفته خاطر گشته بود
عصمت الله خان و ارسلاح خان جبار خیل غلجائی را بحفاظت کابل بکاشته سردار ولی محمد خان را بحکومت آن
تعین فرمود و چند تن از خدام معتمد را بخدمتش بداشت و خود با سردار محمد علیخان فرزند ارجمند خویش و لشکر
گزیده طریق سرزنش سردار محمد امین خان پیش گرفت و در مادی الحجه سال ۱۲۸۱ هزار و دو بیست و هشتاد ويك
هجری از کابل راه قندهار برگرفت و در موضع چشمه جلفر واقع قرب قلعه قاضی پرتونزول افکند و از جمله سرداران


(۲۷۴)
(جلد دوم) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیرعلیخان ) ( سراج التواریخ )
رفع مکان رکاب شیرین عدالت توامان بسردار محمد یوسف خان اخیال واثقال خود را با اردوی معلی کوچ داده
خودش بجهت وداع والده ماجده وسائر منسوباتش درنك کرده روز دیگر رهسپر گشته دردم مزنك بدستوری
از امیر شیر علیخان بوی رسید که با سردار ولی محمد خان در کابل بوده در کار حکومت باوی اشتغال داشته باشد
که مبادا غدری اندیشیده امر سلطنت را پریشیده (۱) سازد و او بتصور اینکه از خدمت سفرش بازداشته با خود می برد (۱) پریشیده
باز نگشته نزد امیر شیر علیخان شد و عرض کرد که چگونه از امثال واقر انیکه ملازم رکابند باز مانده از ثواب لغت فارسی
خدمت محروم گردد و امیر شیر علیخان هیچ پاسخ نداد تا که شب رسیده مجلس از وجود اغیار خالی گشت امیر است بمعنی
شیر علیخان بسردار محمد یوسف خان فرمود که عصمت افغان وارسلاح خان هردوتن خالوی شما را بواسطه شما پریشان
دوست پنداشته محافظت کابل گذاشته ام که هرگاه سردار ولی محمد خان مصدر امر خلافی شود با تفاق ایشان او را
از فتنه باز داری و اگر طریق صلاح وصواب بیاید او را برادر بزرگ خویش دانسته راه مروت پیش گیری وهم
حراست و حمایت بانوان حرم محترم را بجز تو شایان شان دیگری نمیدانم که بهرحال بودنت در کابل بهتر از رفتن قندهار است
وسردار محمد یوسف خان از مژده اینمقد مت مباهی گشته یکمنزل دیگر همعنان رفته بعد رخصت مراجعت واقامت
کابل یافته بار گیرهای خود را بامر امیر شیر علیخان سپرد کار کنان اصطبل شاهی نموده وجه بهای همه را بشام
خزانه دار کابل فرمان حاصل کرده مراجعت نمود و از خزانه دارثمن بار گیرش را بازیافت فرمود و امیر شیر علیخان
وارد غزنین شده ناظر ولی محمد خان حاکم آنجا مراسم پذیره بتقدیم رسانید واز آنجا کوچ داده در عرض راه
مترجمه مقره منزل چشمه سنگک سردار محمد اسمعیل خان بن سردار محمد امین خان که بواسطه امری از پدرش
روی برتافته نزد امیر شیر علیخان فرار یافته بود گرفته نزد پدرش رفت و همچنین سردار محمد ز ماخان و سردار
محمد سرور خان بن سردار سلطان محمد خان مرحوم هميك از منزلی جانب قندهار فرار کردند و از اقدا ر و مکنت
امیر شیر علیخان بسردار محمد امین خان آگهی دادند واو سردار محمد شریف خان و سردار جلال الدینخان را با لشکر
آراسته و سردار محمد سرور خان بن سردار محمد اعظم خان که پدرش او را از راه وزیری در قندهار فرستاده
بود از قندهار بعزم مدافعه جانب قلات گسیل کرد و ایشان وارد منزل جلدك شده اقامت گزیدند و امیر شیر علیخان
از قلات عبور کرده موضع کچ باز را لشکر گاه قرار داده جانبین با راستن صفوف لشکر پردا ختند
( وقایع سال هزار ودویست هشتاد ودوی هجری ) وقایع سنه
۱۲۸۲ هجری
وطرفین تا روز هشتم محرم سنه ۱۲۸۲ هزار و دو صد و هشتاد و دوی هجری هر روزه صف آرائی كرده يك مرد یگری
را سپاهی نشان همیدادند و در خلال این احوال سردار شمس الدینخان بن سردار عبدالغفور خان از منزل مر اسب با نیصد
سوار خویش بامر امیر شیر علی خان راه قراولی پیش گرفته و در منزل باغ پیرو بخواب استراحت غنوده بود باقامت
سوارانش دستگیر لشکر قندهار شد و مقارن حالتی که صفوف جنك آراسته گشت سردار محمد افضل خان که اینوقتش
امیر شیر علیخان در زندان قلات نگاه داشته بود از محبس برای او نوشت که اگر چه بنا بطریق نزاع پیش گرفته قطع رشته
مواخات کردی کس را چون و چرائی نیست اما با برادران اعیانی راه خلاف پیمودن خود را مورد ملامت جهانیان
کردنست میباید که خون مسلمانان نریزی و با برادران نستيزی و امیر شیر علیخان برقیه او اعتنا نکرده هنگامه
آرای قتال شد واز خیمه بیرون گشته بر پشته که اطراف پل را گذاشته بودند بر شده مواضع محاربه را بدو ربین
مشاهده کرد که تدبیر امر مقاتله نماید و در شب نهم ماه محرم سردار محمد شریف خان و لشکر امیر شیر علی خان
شبیخون زده واردوی او بمدافعه برخاسته در حدود کچ باز باهم در آویختند و تا بامداد فراوان خون همدیگر
ریخته بعد هر کدام جانب مقام خویش اسب مراجعت برانگیختند و آنگاه که آفتاب طلوع کرد سردار محمد علیخان
تن بسلاح آراسته چار آینه در برکشیده خود آهنین بر سر نهاد و شمشیر حمایل انداخته در زیر پشته مذکور نزدی در شد
وامیر شیرعلیخانش دیده گفت که چنان تن بآلات حرب آراسته که گویا خود را اماج گلوله خصم ساخته میباید تغیر
لباس کرده داخل میدان کارزار شوی تا خصمت نشناسد واو فورا تبدیل لباس کرده از حضور پدر دورتر بپا
ایستاد و چون منظورش مصالحه وترك مقاتله بود کس نزد سردار محمد عثمانخان که بحضور پدرش بود فرستاده نز د خود


(٢٧٦)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )
طلبید و خواب خویش را که دیده بود بوی بازداشت که دو کلب گزنده حمله کرده هر کدام از یك پایم گرفته مرا میدرند
و نیز گفت که تمامت سپاه از شدت محاربه شب خسته اند اگر ترك مقاتله امروز را از امیر استدعا نمائی اقرب بصواب
و ابعد از اضطراب است و او بازگشته از همدر سخن آغاز کرد تا که بموقع مناسب از طرف خود سخنان سردار محمد علیخانرا
بمعرض بیان آورد و امیر شیر علیخان بر آشفته فرمود که یقین است محمد علی را آهنگ جنگ نیست پس او امروز
در یجا نشسته تماشا و نظاره کند که من محاربه کنم و سردار محمد علیخان ازین سخن بخود پیچیده پیش دوید و زمین
ادب بوسیده عرض کرد که اینك آماده کار زارم و بجان منت دارم که اجازت یافته جان بخدمت سپارم اینرا گفته
و دست دعا برداشته اذن جنگ خواست و آهنگ پیکار کرده سردار محمد ابراهیم خان و سردار محمد رفیق خان را باشش
فوج از پیاده نظام و اکثار از سواران کشاده و چند عراده توپ جانب میسره در مقابل سردار محمد شریف خان جای
ایستادن فرمود و خود با گروهی از سوار و پیاده طرف میمنه بمقابل سردار محمد امین خان جای گزید و قلبگاه را
باعلیحضرت پدر والا گهر گذاشت و روز عاشورا نائره قتال شعله ور گشته با تمام آلات حرب بروی کار بود و روز
یازدهم ماه مذکور بشیخ مزبور صفوف جنگ آراسته شده سردار محمد علیخان رو بجانب شکر سردار محمد امین خان
نهاده چون رك جانش از سمخن طعن آمیز پدرش خراشیده بود بی باکانه با سردار محمد امین خان در آویخت و از دو سو
نارۀ جنك شعله ور گشته سپاه جانین فراوان خون همدیگر ریخت و در اثنای گیر و دار هر دو سردار با هم مقابل و دو چار
شده ناگهان گلوله تفنگچه بشقیقه و ضرب شمشیر از طرف داران سردار محمد امین خان بدست سردار محمد علیخان
رسیده از زین برزمین افتاد و جان داد و همچنین سردار محمد امین خان ر از فیر و گشاد دادن تفنك فوج لعل کرتی
گلوله در بالای ناف رسیده از پشتش بیرون جسته بخاك نشست و از زین سرنگون گشته هلاك شد و سپاهش نیز از حمله
جنرال شیخ میر و فوج مذکور پشت بجنگ داده رو بهزیمت نهاد و در بحال اسپ سردار محمد علیخان گسیخته عنان
(۱) دوال وا توخته دوال (۱) بازین واژون ویال پرخون در درون و بیرون حربگاه بپویة راست دویده بچشم امیر شیر علیخان
متولسه لگام افتاد و آه حسرت آمیز از نهادش برآمده گفت این اسپ محمد علیست البته گزندی بدو رسیده که مرکبش چنین در
که بدست دوید نست و حاضرین زبان تسلی کشوده عرض کردند که محتمل در تکاپو سستی کرده او را فروهشته سوار جنیبه
سوار میبندد اش شده باشد بعد امیر شیر علیخان بالای توپ بزرگ سردار محمد امین خان که بفر از پشته مشرف بآسیاب هراره
بالا کرده بود حمله کرده توپ مذکوز را متصرف شده خودش با توپ مذکور لشکر سردار مزبور را بزدن گرفت
تا که تمامت سپاه قندهار از راه هزیمت رو بفرار نهاده خبر قتل سردار محمد امین خان را شنید دست از توپ زدن
باز کشیده از سبب بی صاحب دویدن اسپ سردار محمد علیخان زیاده تر مضطرب گشت و بتفحص حال وتجسس احوال
او افتاده از حاضرین همی پرسید تا که شنید که وی جراحت خفیفی بدست یافته از سواری اسپ رو بر تافته است
و ازین خبر بغایت مشوش گشته سوار از قفای سوار فرستاده تفرس احوال میکرد و از هرکس همی شنید که او
جراحت سبك یافته رو از صحت برنتافته است پس ازان امر کرد که محفه خاصه شاهی را برده اور ابحضور آرند و خود
مقصد رسیدن او نشسته بود که حاضرین از کشته گشتن او آگاه گشته بعرض رسانیدند که آوردن جسم مجروح اورا
در بخاو کشودن جراحتش و بازبستن آن از سبب حرارت هوا باعث عسر وحرج وی میشود همیگاه اعلیحضرت والا در
خیمگاه تشریف برده در انجا جراحت او را مشاهده فرمایند اولی خواهد بودو او عرض ایشانرا بگوش قبول شنیده وارد
لشکر گاه شد و در خیمه سردار محمد علیخان از اسپ فرود آمده بستر خواب خاصه خویش را طلبیده بدست خود بگسترید
و اسباب جراحی خود را کاما کنون بجراحتی نرسیده بود خواسته و آماده کرده چشم بانتظار رسیدن جگر بندش نشست
تا که محفه که نعش سردار مقتول در ان و رویش پوشیده بود هویدا شده بی تابانه سوال کرد که چرا پردهای محفه
را فرود آویخته اند و هنوز جوابی نشنیده بود که محفه نزد دیگر رسیده پاهای سردار مقتول را بیرون دیده
بی اختیار برخاسته راه استقبال برگرفت و در بحال جنرال ولی محمد المشهور به ولو که با جنازه بود بناله وفغان
زبان کشوده گریه کنان گفت که خانه خود و بیگانه را خراب کردی وازین گفتار او تمامت سپاه و حاضران
در گاه فریاد و فغان نموده خصوصاً میرزا عبدالرزاق خان مستوفی دست بسر و صورت خویش زده ریش بکند و به


(۲۷۷)
(جلد دوم) (ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان) (سراج التواريخ)
تپچه چهره اش را رنجه و ریش کرد و چون نعش سردار مرحوم را بدرب خیمه فرود آوردند ايلتيك آقاسی
شیر دلخان با مرامیر شیر علیخان دیگرانرا از خیمه بیرون کشیده خود او در جنب نعش فرزند رشیدش نشسته گریه
و زاری و ناله و بیقراری بسیاری کرد تا که آوازش گرفته وسینه سوخته اش خسته شد بعد میرزا عبدالرزاق خان
مستوفی زانو زده بعرض رسانید که اکنون بجز صبر دیگر چاره نیست میباید بحمل و نقل تابوتش پرداخت که از
گرمی هوا متعفن نگردد و امیر شیر علیخان ازین عرض او خاموش گشته جنازه او را بصحابت سردار نور محمد
خان بن سردار سلطان محمد خان مرحوم و محمد امین خان خالوی خویش و ششصد سوار روانه کابل فرمود که
در جنب غسل مزار عاشقان و عارفان امانت بخاك سپرده در وقت فرصت جانب هرات نقل داده در پهلوی مضجع
جد امجدش امیر کبیر بمزار حضرت خواجه عبدالله انصاری دفنش کنند واش سردار محمد امین خان را بزیر
پیل نهاده روانه قندهار فرمود که برطبق وصیت خودش در زیر ناودان خرقه شریف دفنش نمایند اما در وقت
دفن کردنش کسانیکه حاضر بودند چون از وصیتش آگاه نبودند در صحن حایط خرقه مبارکه اش دفن کردند
و همچنین جسد سردار محمد علیخان را در موضعی که پدرش فرموده بود دفن کرده بنا بحرمت نبش قبر و عدم
وصیت که خودش نکرده بود در هرات نقل ندادند وسردار محمد سرور خان بن سردار محمد اعظم خان که دست
گیر شده بود محبوس گشت و پس از فرستادن جنازه هردو سردار والا تبار با کش حرب منطق کشته اعلیحضرت
امیر شیر علیخان باول سوگوار وایت مالياترا جانب قندهار شقه کشا فرمود و در منزل قلعه اعظم سردار محمد شریفخان
وسردار محمد زمانخان و سردار محمد اسمعیل خان وسردار شیر علیخان بن سردار مهر دل خان که از راه هزیمت
داخل قندهار شده بودند بامردار جلال الدینخان وسردار مدد خان از طریق پذیره پیش آمده شرف رکاب بوس
حاصل کردند و از تقصیری که کرده بودند معفو گشته مورد تسلیات شاهانه شدند
ذکر ترک نمودن امیر شیر علیخان سلطنت را
ذکر ترك کردن اعلیحضرت امیر شیر علیخان سلطنت را
(از مرك سردار محمد علیخان)
وامیر شیر علیخان از قلعه اعظم کوچ کرده در باغ سردار محمد امین خان مرحوم واقع خارج شهر احمد شاهی
نزول اجلال فرمود و سلطنت را فرو گذاشته بریاضت عبادت و تلاوت قرآن مواظب گشت چنانچه هفت ماه
در زاویه صومعه گوشت نخورد و بربستر نرم نخوابید و هشت جزو از کلام مجید و فرقان حمید در گنجینه ضمیر حفظ
کرد و خبر ترك سلطنت کردن او در اطراف و اکناف سمر گشته باعث فتنه و آشوب گشت چنانچه سردار محمد
اعظم خان که در راولپندی بسرای غیرت و جلای مملکت اقامت داشت با همراهانش از راه طلب ریاست داخل
کوهستان خوست و زرمت که محل جایگیرش بود شده بسردار ولی محمد خان که از جانب امیر شیر علیخان
بحکومت کابل مأمور بود مکتوب فرستاد که باوی متحد شده در کابلش راه دهد تا بسریر سلطنت جای گزیند
واین نامه را نزد دختر خودش که نامزد سردار عبد الرحمن خان و در کابل بود روانه داشته پیام داد که مکتوب
او را بالقرآن شریف نزد عم خود سردار ولی محمد خان رسانیده زبان نیز بالو بگوید که کابل را بیزحمت تفویض
وی کند واو نامه پدرش را شب هنگامی باکلام ملك لاینام نزد سردار ولی محمد خان رسانیده اظهار مطلب
کرد واو بنا برالتفات واتحاد سابقه که باسردار محمد افضل خان و سردار محمد اعظم خان داشت بگوش قبول
جاداده مشروط بمشورت احباب کرد چنانچه با معتمدانش کنکاش نموده قرار دادند که سردار محمد یوسف
خان را باشکر از راه حبله جانب خوست و زرمت تاخته سران سپاه را آگاه سازند که ظاهراً تالهو کرد بعزم مدافعه
سردار محمد اعظم خان رفته در آنجا درنك كنند و در وقت ورود سردار محمد اعظم خان پذیره اش کرده بدو
گرایند و سردار محمد یوسف خان نیز از مشاهده اعمال طوعاً وكرهاً اطاعت نموده بعد با هم داخل کابل شوند
و ازین مواضعه و قرار داد بواسطه محمد سعید خان شاهی سوند حامل مکتوب سردار محمد اعظم خان بوی آگاهی دادند
اما سردار محمد یوسف خان قبل از اینکه نقشی بروی کار آرد از نهمی خیر یافته آشفته سان بزبان جهر برآمد که تا جان در تن
ورمق در بدنم باشد هرگز از حرم محترم شاهی دور نگشته راه تباهی سلطنت امیر شیر علیخان نخواهم پیمود و نخست


(۲۷۸)
(جلد دوم) (ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان) (سراج التواریخ)
بمعاضدت عصمت الله خان و ارسلاح خان بتاوان خود سردار ولی محمد خانرا دفع کرده بدینجا غفلت شهر و مدافعت
سردار محمد اعظم خان پردازم وازین گفتار سردار محمد یوسف خان تمامی بسردار ولی محمد خان خبر داده او از قصه که
اندیشیده بود دست باز کشیده بسردار محمد اعظم خان بر خلاف احوالی که فرستاده بودند پیام داد که تدبیری که اندیشیده
بودم تقدیر مساعد و معاضد آن نگشت زیرا که سردار محمد یوسف خان آگاه کشته طریق مخالفت برداشته است
اکنون میباید فسخ عز م کرده از داعیه که در سر داری در گذ شته طریق معا ودت سپاری چنانچه او از پیام
سردار ولی محمد خان حوست وزر مندا قرو گذاشته داخل علاقه تیرا شد

رسیدن نامه سردار عبد الرحمن خان بسردار محمد اعظم خان ( رسیدن نامه سردار عبد الرحمن خان )
از بخارا بسردار محمد اعظم خان
و مقارن انحال نامۀ سردار عبدالرحمن خان از بخارای شریف بسردار محمد اعظم خان رسید که از راه سواد
(۱) نسخه بدل سواد مشهور بسوات که مشهور بسوات است و چترار و بدخشان جانب بلخ میرسد بیار سد و همچنین طریق ارسال رسائل را با افواج
مقیمۀ ترکستان کشوده روی دل همه را بسوی خود کرد و سردار محمد اعظم خان بر وفق نامه سردار عبد الرحمن
خان از تیرا راه سوات (۱) بر گرفته وارد منزل آخوند بیکی صاحب شد و از وی دعای خیر حاصل کرده از راه باجاور
و کنر نقصان وارد صفحه بدخشان شد و همدرین اوقات سردار عبد الرحمن خانرا نیز هوای مراجعت از بخارا
در سر افتاده خواست که داخل ترکستان منطقه افغانستان و از انجا عازم کابل شود

رخصت مراجعت خواستن سردار عبدالرحمن خان ( رخصت مراجعت خواستن سردار عبدالرحمن خان از امیر مظفر خان )
تفصیل این اجمال اینکه سردار عبدالرحمن خان از غربت سفر و ندیدن روی پدر و مادرش بغایت متغسر و متحسر کشته
عریضه مرقوم و مصحوب ناظر حیدر خان و کیدان نصیر خان در سمرقند نزد امیر مظفر مرسول داشت که رخصت
مراجعت حاصل نمایند و میر شب و قاضی و رئیس شهر بخارا از عرض و استدعای او آگاه کشته پیام عتابانه بسردار
عبدالرحمن خان فرستادند که چرا بدون اجازت ایشان عرض پرداز حضور پادشاه شد و او جواب داد که جزا ز خود پادشاه
بکسی از نوکرانش اعتنا ندارم که در امر خویش پیش او رفته مشورت وانجا زت طلبم و فرستاده ایشان در جواب
سردار سعادت اطو از گفت شما که اعتنا بکار پردازان و به سر پرامارت ندارید ایشان در حال کس فرستاده فرستادکان شمارا
از بین راه باز آرند و او بر آشفته فرمود که اگر فرستادکان مرا مراجعت دهند هم انه بدون امر واجازه پادشاه رو براه
خواهم نهاد و آن وقت جواب پیام درشت خودرا میرشب و قاضی و رئیس شهر خواهند داد و فرستاده مذکور
این گفته سردار عبد الرحمن خان را نزد آقایانش گندرائیده ایشان که فرستادگان سردار باوقار را از عرض راه
بخارا برگردانیده بدرب شهر رسانیده بودند از خوف وا گذاشتند که عریضه او را در سمرقند رسانند و پادشاه
جواب عریضه او را نداده حاملانش را معطل داشت تا که عریضه دیگر مصحوب سارجن میجر علی عسکر خان
بیات فرستاده رخصت حاصل کرد و امیر بخارا پس از اجازت دادن مراجعت سردار عبدالرحمن خان منشوری
بنام قوش بیکی اصدار فرمود که از نوکران سردار موصوف بپرسد که با اقای خود میروند یا قبول ملازمت پادشاه
کرده در بخارا اقامت میکزیند و قوش بیکی بنابر آنکه منشی حضور پادشاه جنس و نوع نوکران سردار موصوف
را تمیز نکرده فرمان نگار داده بود کس نزد سردار عبدالرحمن خان فرستاده تمامت نوکرانش را که از ور و بر تافته
نزد پادشاه بخارا نوکر شده و منظور از صدور فرمان مزبور ایشان بودند و دیگر انرا که نزد خود سردار موصوف
بودند طلبید که ابلاغ امر نماید و سردار رفیع مقدار ازین پیام قوش بیکی هراسناك شد که نیمه او را کنار کرده
خودش را محبوس خواهد کرد بنابران بفرستاده محمد شاه خان قوش بیکی فرمود که امر عالی را میباید در همین
جایئو کرانم ابلاغ نماید و او نپذیرفته در جواب گفت حکم قطعی آنست که سه تن غلام و یکتن طباخ و یکتن مهتر
نزد شما بوده دیگران همه رفته امر عالی را بگوش دل بشنوند و سردار عبد الرحمن خان بنهایت و ریکه کرده بود
بگفته خویش محکم و استوار شده سخن بمشاجره کشید و تبعه سردار و الا تبار از مناقشه جانبین بر آشفته هر کدام


( ۲۷۹ )
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )

جانب مقام خویش دویده تن بسلاح آراسته نزد آقای شان باز آمدند و زبان بدرشت گوئی کشوده گفتند که قوش
بیگی مارا زن پنداشته که چنین جاهلی را در عقب ما کاشته است و هرگز نزد او نخواهیم شد و فرستاده قوش بیگی
از آشفتن ایشان کار را دگرگون مشاهده کرده بتها مراجعت نمود و ماجرا نزد او باز داشته بعد یکتن نویسنده مامور
گشته ابلاغ امر پادشاه نمود وخدمه سردار سعادت مدار از امر پادشاه وملازمتش سرباز زده از سردار روی
اخلاص بر نتافتند بعد نویسنده قوش بیگی خجل و منفعل باز گشته سردار والا تبار بتهیه سامان سفر پرداخت
و مقارن اینحال نائب غلام احمد خان و کپدان سکندر خان که از سردار بلند مقدار رو برتافته ملازمت امیر بخارا
اختیار کرده بودند با همراهان شان بستر بدوش حاضر شده اظهار کردند که کارکنان امیر بخارا رقم بندگی از
مابرای او خواسته اند و ما ابا کرده باز آمدیم و هنوز سخن بپای نرفته بود که جمعی از فرض خواهان از قفای ایشان در رسیده
مطالبه وجه کردند و چون بر شمردند تقریباً دو هزار مثقال طلای مسکوك بحساب آمده همة را سردار نیکو اطوار ادا نموده
اثر کپدان سکندر خان استمزا جاسوس الدکرد که جانب بلخ میشوی یا خیر وی که دل در پناه دولت پسران سیدعن تن داشت
با آن احسان سردار عبدالرحمن خان که تمام دینش را ادا فرمود روی اخلاص ازو برتافته باقامة بخارا تن در داد
و سردار خجسته کردار اسلحة آلات و غیره ادوات نائب غلام احمد خان را که فروخته خورده بود ساز کرده
آهنگ حرکت کرد

ذکر مراجعت سردار عبدالرحمن خان
از بخارا و بمرام واصل شدن او

الغرض سردار شجاعت دگر پنج روز بسیج سفر ساز کرده از بخارا روی بسوی بلخ نهاد و از منزل شیر آباد
مکتوب ایهالت سپاه بلخ ومضافات آن فرستاده از عزم خود آگهی داد و سپاه بلخ از وصول این مکتوب
مشعوف و شادمان گشته پیام دادند که از جائیکه شرف ورود افگنده باشند عازم آقچه شده همة را در تحت
رایت خود ورهسپار خدمت دانند و او مکتوب دیگر برای سردار فیض محمد خان حاکم آقچه نیز بصحابت ناظر
حیدر خان و سارجن میجر علی عسکر خان فرستاده از حقوق احسانات سابقه و ارادة حالیة خویش خبر داد
و مقارن اینحال کرنيل ولی محمد خان با دویست سوار از مردم افغان مقیم بلخ وارد شیر آباد شده برکاب ظفر انتساب
سردار عبدالرحمن خان پیوست و همچنین بزرگان مردم ترکمان را که مواظب سرقت بودند نزد خود طلبیده بعطای
خلعت نواخت و از ایشان معاونت خواسته دو هزار سوار از مردم مذکور حاضر رکابش شد و همدرین وقت که
سردار عالی تبار سر گرم تهیه کار و بارش بود فرمان امیر بخارا از سمرقند بحاکم شیر آباد رسید که او را زیاده
از سه روز مهلت درنك نداده مجبورش سازد که جانب بخارا مراجعت نماید و یا از جیحون عبور کرده هر طرف
که میخواهد برود و حاکم مذکور با سد سوار وارد منزل سردار رشادت شعار شده از امر پادشاهش آگاه
کرد اما از سبب قلت سواران خویش و کثرت همراهان سردار مآل اندیش چیزی گفته نتوانسته از خودش
صلاح کار جست و او تعلیم و تلقینش کرد که احوال را مطابق واقع معروض حضور پادشاه نموده مصحوب مرد
هوشیاری روانه کرده باو بگوید که بآهستگی راه پیموده اگر پادشاهش از دیر رسیدن مسئول نماید عذرش بمریض
شدن عرض راه بخواهد و حاکم شیر آباد ازین القای او شادمان گشته مراجعت کرد و دوروز بعد عرض پرداز پایه
سریر امارت شد و سردار عبدالرحمن خان از امر مزبور امیر بخارا و نرسیدن جواب مکتوبش از سردار فیض محمد خان
دلگیر شده عبد الرحمن برادر آخوندزاده عبدالرحیم و نائب غلام احمد خان را بامر تفاؤل از دیوان خواجه حافظ
علیه الرحمه کرده این بیت بفال بر آمد
ای چنگ فرو برده بخون دل حافظ پاکت مگراز غیرت قرآن خدا نیست
و ازین فرد استنباط قر آن کردن امیر شیر علیخان را با سردار محمد افضل خان و مخالفت نمودن او از ان کرده
آهنك تسخیر ترکستان کرد و در خلال این احوال افواج مقیمه سرپل شوریده افسرانرا که جدید امیر شیر علیخان

ذکر
مراجعت
سردار عبد
الرحمن خان
از بخارا


(۲۸۰)
(جلد دوم) ( ذکر وقایع عهد امارت اعليحضرت امير شير عليخان ) ( سراج التواريخ )
برایشان کاشته بود تماماً کشته بامید ورود سردار عبدالرحمن خان رو باقچه نهادند و او از حدوث این امر آگاه
گشته گشایش دیگر بکار خویش پنداشت و بی تأمل هنگام عصر حرکت کرده وارد وزير آباد شد و پس از توقف
سه ساعت از انجاراه بر گرفته بساحل جيحون فرود كشت و پس از رفع حرارت تابش آفتاب در وقت اعتدال هوای
روز دو کشتی كوچك بدست آورده خودش بانايب غلام احمد خان و كرنيل نصير خان و كرنيل ولى محمد خان
و فرامرز خان و فرهاد خان غلام بچه و چندین از سپاهیان که مجموع سی تن میشدند در هر دو کشتی نشسته از جیحون
عبور کردند و بدون درنك براه افتاده دیگران از قفای هم عبور کرده با بوار و شبگیر راه نوردیده در وقت طلوع
آفتاب بقريه جلك سردابه از مضافات آقچه رسیده فرود شدند و سردار نیکو کردار بدریعه مکتوب از ورودش
در آنجا چرده فوج پیاده که افسران شانرا کشته با توپخانه از سرپل در آقچه رفته بودند و بخاصه دارانیکه در زیر
لوای سردار فیض محمد خان بودند آگهی داد و خود بامتایعاش چون دو شب و سه روز راه پیموده خسته شده
بودند غنودند و درینوقت هزارتن از فوجیکه خبر ورودش را بدیشان داده بود از آقچه راه پذیره بر گرفته تا که
سردار والا مقدار از خواب بیدار شد بشرف دست بوس واصل شدند و سردار عبدالرحمن خان همه را تسلی
داده باهم وارد آقچه شدند و سردار فیض محمد خان پذیره اش کرده در وقت ملاقات چون مجذوب الحال بود
بسردار عبدالرحمن خان گفت که با مدنت راضی نبودم که درینجا بیائید ولیکن میدم سپاه خواهشمند بودند
که تشریف بیاورید من چیزی نگفتم و او پاسخ داد که خیر هوش شما بجاست و چون سردار فتح محمد خان از ورود
او در آقچه خبر یافت فوراً دو هزارتن خاصه دار و پنج هزار سوار از مردم اوزبك كه سابق در تحت رايت سردار
عبدالرحمن خان قرار داشتند و سه هزار سوار از درانیة قندهار بسالارى شهاب الدین خان بن عبدالله خان بارك
زائی از راه مدافعه روانه تملك كرده امر نمود که پیاده در اندرون و سواره در بیرون قلعه آنجا جای گزیده استوار
بنشینند و این شهاب الدینخان كه نمك خوار قدیمی سردار محمد افضل خان بود چنانچه در ایام حکومت خویش همیشه
بدر او را در محالات بلخ مأمور حکومت میفرمود و علاوه بران وقتی از و حساب گرفته دولك روپیه برذمه اش
قرار یافته چیزی نگفت و پشیزی از وی نگرفت و اینوقت پسرش یاد آن احسان نکرده بعزم مدافعه پسر ولی
نعمتش در قلعه تملك جای گزید و سردار عبد الرحمن خان از آقچه روبراه نهاده بآبكاه واقع قرب قلعه مذکوره
فروکش کرد و بشهاب الدینخان و تمامت خاصه داران نامه فرستاده پیام داد که اى نمك حرامان هزاران لقمة چرب
و شیرین و حلال از خوان نوال ما فرو بردید هیچ در خاطر نیاورده اينك از آشا میدن چند جرعه شراب حرام
که از جام سردار فتح محمد خان چشیدید چشم از احسانات ما که دیده بودید یکسره پوشیدید و در نامه خاصه
داران اینقدر افزود که چون در سوابق ايام تحت رايت من بوديد جنك را با شما تنك داشته فردا در زیر دیوار
قلعه میآیم که بمكافات احساناتم بضرب گلوله از پا در آورید و خاصه داران از خواندن و شنیدن کلام مؤثر او متنبه
گشته صدتن را بحفاظت قلعه گذاشته دیگران همه از راه اطاعت روی بسردار والاتبار نهادند
( ذکر ممانعت شهاب الدینخان خاصه دارانرا )
( وباز نگشتن ایشان و فرار کردن او )
ذكر ممانعت شهاب الدین خان خاصه دارانرا
و شهاب الدینخان با همه سوارانیکه همراه داشت بممانعت خاصه داران برخاسته ایشان باز نگشته دست با لاث
حرب بردند و هم کس فرستاده سردار عبدالرحمن خان را از حقیقت کار آگاه کردند و اوسواران حاضر رکابش را
بسرعت و شتاب بمعاونت فرستاد و سواران شهاب الدینخان از رسیدن سواران مذکوره دل بیاد داده رو بفرار
نهادند و چهار صد سراسب از ایشان بدست سواران سردار رفیع مکان و خاصه داران افتاد و خود شهاب الدینخان
از راه فرار داخل تخته پل شد و لشکر آنجا که بامر سردار فتح محمد خان جاده پیمای صحرای مدافعه سردار عبدالرحمن خان
بودند حال را دیگر گون دیده پراکنده شدند و سواران نظامی آن باردوی سردار عبد الرحمن خان پیوستند
و پیادگان راه فرار جانب درهادی و دشت ارزنه بر گرفتند و از جمله چهار فوج پیاده کابلی که حیران بودند چه کنند
با مصوب نور محمدخان حاكم سرپل وقنبره کار گذاران امير شير عليخان يكجا شده راه کابل بر گرفتند و سردار


(۲۸۱)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علی خان ) ( سراج التواریخ )
فتح محمد خان احمال و اقامتی را فرو گذاشته با چهار صد سوار از راه فرار در تاشقرغان رفت و هرج و مرج شدید
در ترکستان حادث شد

(ذکر متصرف شدن سردار عبد الرحمن خان) ( بلخ و تخته پل و سر پل را )
و سردار عبد الرحمن خان از مملک حرکت کرده در عرض راه تمامت سپاه پراکنده شده سردار فتح محمد خان
دسته دسته باردوی او پیوسته شرف رکاب بوس مییا فتند چنانچه بپالی داخل بلخ شده نائب غلام احمد خان را
پیشتر از خود در تخته پل فرستاد و خود مردم را اطمینان خاطر داده پس از دو روز وارد تخته پل شد و در انجا علی
عسکر خان را بمنصب جنرالی توپخانه و نصیر خان را بجرنالی افواج پیاده سرافراز فرموده دیگرانرا که در بخارا
با او همراه رفته بودند از عطای منصب کرنیلی ورساله داری وغیره مفتخر ساخته دفعة سایرسپاهی را بمنصب بزرك
ارتقا داد و نامبروز نظم و نسق در کار آنجا نهاده بعد روانه تاشقرغان شده ناظر حیدر خانرا بحکومت تخته پل
نامزد فرمود و جنرال علی عسکر خانرا بسر پرستی توپخانه و افواج پیاده آنجا مأمور کرد و همچنین در هر محل حاکمی
تعین نمود و خود کوچا کوچ راه بتاشقرغان نزديك كرد و مردم آنجا چهل نفر اشتر و چهل فردگاو در پذیزه گاه
حاضر آورده ذبح و نحر کردند و سردار فتح محمد خان با شباب الدخان و دوصد سوار درانی وغیره فوج پیاده و سواره
که همراه داشت از راه کتل هندو کش لوای فرار جانب کابل افراشت و سردار عبدالرحمن خان پس از دوروز یکی
از نوکران معتمدش را در تاشقرغان پهلوی سردار فیض محمد خان گذاشته خود راه ايبك برداشته وارد آنجاشد
و از انسوی مردم هزاره شيخعلی دست تاراج بمال و مواشی سردار فتح محمد خان دراز کرده اکثر را غارت کردند
و خودش با همراهان خویش برحی بسلامت و بعضی بی سلاح و اسباب داخل کابل شد و سردار عبدالرحمن خان از قفای
اواسپ رانده وارد غوری کشت و در آنجا سلطان مراد خان بن میر اتالیق رئیس قطغن که پدرش قبل ازین چنانچه
مرقوم گشت از استیلای سردار عبدالرحمن خان در آیولایت فرار بخارا گشته در آنجا فوت شده بود باینچصد
سر اسپ و دوصد نفر اشتر و دو هزار رأس گوسفند و نچصد خروار گندم و جو و چهل هزار روپیه نقد وغیره
اجناس نفیسه و یکجلد پوستین سمور حاضر آمده شرف باریاب و همه را باسم مهمانی و رسم هدیه پیش کشید واو
فاتحه فوت پدرش را خوانده بعد از پژ وهش و پرسش احوال ولایت قطغن فرمود که در زمان حکومت والدم اجدم
غیر از قبائل عرب و افغان و تاجيك ديگر تمام مردم قطغن در تحت امر و نهی شما بود حالا چگونه است اگر تغیر
یافته باشد بهمان منوال که بود برقرار فرموده شود و سلطان مراد خان بزبان عرض پاسخ داد که بر طبق سابق
زمام مهام ولایت در تصرف ماست مگر امیر شیر علیخان سالیانه يك لك روپیه برذمه ما گذاشته و در یکسال زیاده
از سه لك روپیه گرفته است و هنوز میل بپول گرفتن داشت که شمابرتو نزول افگندید و سردار عبدالرحمن خان
طریقه سابق را برقرار داشته نيك بنواخت و دعای دوام عمر و دولت از رعایای آنولایت حاصل کرد

ذکر متصرف
شدن سردار
عبد الرحمن
خان ببلخ
و غیره را

(رسیدن مکتوب سردار محمد اعظم خان بسردار عبدالرحمن خان )
و مقارن اینحال نامه سردار محمداعظم خان که از راه باجاوز وارد فیض آباد بدخشان شده بود رسیده نوشته بود
که تا آنجام کردن امر نکاح زوجه خود دختر میر جهاندار شاه که از پیش نامزدش کرده بودم درنك كرده
بعد آهنك اردوی شما خواهم کرد و سردار عبدالرحمن خان پس از مطالعه نامه عمش اسباب سفر زمستان آماده
کرده از غوری روی عزیمت بسوی بامیان نهاد و از راه شلوك تو وقره کتل و يادقاق و باجگاه وارد بامیان شد
و در انجا میران هزاره دای زنگی ودای کندی ودای میرداد را با بزرگان دیگر قبائل نواحی بامیان نزد خود
طلبیده از عطای خلعت همه را خوشدل ساخته رسانیدن علوفه اردو را بر عهده شان نهاد چنانچه در اندک زمانی
دو هزار خروار گندم و جو وصد خروار روغن و سه هزار راس گوسفند در لشکرگاه حاضر کردند و پس از یکماه
سردار محمداعظم خان نیز از فیض آباد رسیده باردوی او پیوست و داستانی از زحمت و مشقت راه با جاور و چترار

ذکر وصول
نامه سردار
محمد اعظم
خان بسردار
عبدالرحمن
خان


(۲۸۲)
( جلد دوم ) ( ذکر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر شیرعلیخان ) ( سراج التواریخ )
که کشیده و بجهری که از دولت انگلیس دیده بود بیای برد و سردار عبدالرحمن خانش بمنزله پدر شمرده خــــدا
را بسی شکر و ثنا گفت و پس ازده روز باهم ابواب ارسال رسائل را بابزرگان مملکت گشوده از بامیان
برخواسته وارد غوربند شدند و سردمها استقبال همی نمودند -
( ذکر مخالفت نمودن سردار ولی محمد خان )
باامیر شیرعلی خان وفتنه او
و در خلال احوال مذکوره سردار ولی محمدخان که ازطرف امیر شیرعلی خان محکومت مأمور بود از ترك
سلطنت کردن امیر شیرعلی خان وورود سردار عبدالرحمن خان در ترکستان واطاعت کردن سردار فیض محمد خان با او
وبیرون شدن سردار فتح محمد خان از ترکستان خائف گشته از سبب مخالفت سردار فیض محمد خان برادرش او نیز
روی دل از امیرشیرعلی خان بر تافته بهوای ریاست افتاد وبزر گان کابل و اطراف را در خفا بدیده هزاران روپیه بذل کرد
تا که خبرگدار او بسمع گذشته در قندهاربامیر شیرعلی خان رسیده غیرت سلطنت گریبان گیرش شده زمام مهام امارت را که وا
گذاشته بود باز در کف گرفته بترتیب سپاه پرداخت و بکمال سرعت هشت فوج پیاده هشتصدی نظام مرتب ساخته با توپخانه
بسالاری صفدر علی خان برادر ناظر حسین علی خان قزلباش جانب کابل گسیل فرمودہ امر کرد که اگر سردار ولی
محمد خان منیت کج امن خلاق شود باتفاق سردار محمد یوسف خان که در کابلست و عصمت الله خان وارسلام خان جزای
کار او را در کنارش نهند و شهر واطراف را نيك محافظت کنند وانگاه که او بالشکر وارد کابل شد سردار ولی محمد خان از
تدبیربکه اندیشیده بود بازمانده دربالاحصار با دامەن اصطبار پیچید وسردار محمدیوسف خان باصفدر علی خان وعصمت الله خان
وارسلام خان بمحافظت شهر و بالاحصار و حراست سردار ولی محمدخان پرداخته نيك پاسداری همیکردند که جائی نرود
وفتنه نینگیزد واور اخوف مستولی شده از بالاحصار برآمده در باغ علیمردان بجای سردار زکریا خان اقامه گزید
وششصد تن از مردم کابل را نوکر گرفته بخود داری و پاسداری خویش مواظب گشت و که ومه را روپیه داده
در خفا با خود یارومددکار همی ساخت تا که سردار عبدالرحمن خان وارد غوری وبامیان وغوربند گشته امیرشیر
علیخان آگهی یافته سردار محمد رفیق خان و جنرال شیخ میررا با اکثر از سرداران که درقندهار بودند و چهارده
فوج پیاده هشتصدی و هشت رجت رساله چهار صدی بسالاری سردار محمد ابراهیم خان پسر خویش بعزم
مدافعه سردار محمد اعظم خان و سردار عبدالرحمن خان ازقند هار حانب کابل گسیل فرمود واز انجمله سردار
محمد رفیق خان که امیر شیر علیخانش باعث قتل سردار محمد امین خان و سردار محمد علیخان میدانست چنانچه
بارها میگفتش که اینعداوت خانگی و اسباب خانه خرابی همه از تست از خود خایف بود که وقتی کیفر کارش
بکنارش نهاده خواهد شد خلاصه چون وارد کابل شدند سردار ولی محمد خان که با سردار محمد رفیق خان
الريش دوست وچون دومغز دريك پوست بود اورا از امیرشیر علیخان خائف یافته درخفا باخود متفق ساخت
وبواسطه او تمامت زرگان کوهستان و بعضی از اعیان طوائف غلجائی را دیده و افسران سه فوج پیاده را نیز
اغوا کرده همه را در فتنه باخود شريك و انباز نمود و بمخالفت سردار محمد ابراهیم خان برخواسته با همگنان
عهد ببست و پنج لك روپیه از خود بمردم ملکی ونظامی که اغوا کرده بود بتوسط سردار محمد رفیق خان
عطا کرد و از غفتی سردار محمد ابراهیم خان وجنرال شیخ میرآگاه گشته با دیگر هواخواهان امیرشیرعلیخان کنکاش
کرده قراردادند که سردار ولی محمد خان را بهانه امری طلبیده محبوس کنند چنانچه اورا در زندان انداخته
سردار محمد رفیق خان بشفاعتش برخواست و چون اورا در مخالفت با سردار ولی محمد خان متحد دانسته بودند
جنرال شیخ میرش از گریبان گرفته بخانه دیگر زندانش انداخت و سردار فتح محمدخان که او را مجرم نمیدانست زندان
انداختنش را حمل بر مناقشت و عداوت جنرال شیخ میر کرده نزد سردار محمد ابراهیم خان شده باووجنرال مذکور
گفت که چنین خادم راست کار را رنجر نمودن باعث ناامیدی دیگر خدم خواهد شد و شفاعتش کرده ایشان او را رها
داده درخانه خودش فرستادند و سردار فتح محمد خان ازقضای اورفته تسلی بسیارش داد و اسب عربی سواری خود را
باو بخشیده معاودت کرد و روز دیگر سردار محمد رفیق خان باتفاق سرفرازخان بابکر خیل حال سردار محمد سرور
ذکر فتنۀ
سردار ولی
محمد خان


(۲۸۳)
( جلد دوم ) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیاحضرت امیر شیر علیخان ) ( سراج التواریخ )
خان و خسر سردار محمد علیخان پسر امیر شیر علیخان و خداویردیخان و یکران غلام بچه احمد علیخان بن سردار محمد
علیخان مرحوم و جان محمد خان بامیز خیل و منسوبان ایشان و ملک شیرگل خان و اکثری از دیگر الو سات جدران سردار
محمد رفیق خان را بهانه شرارت ساخته از راه کوه صافی در علاقه تگاب رفتند و مردم فتنه جوی آنجا و غیره
مفسده خویانرا بدورشان انجمن کرده سلسله جنبان شورش و آشوب شدند و مقارن اینحال امیر شیر علیخان
سپاه دیگر ترتیب داده بسالاری سردار محمد شریف خان و سردار احمد خان و سردار محمد زمانخان و سردار محمد
حسن خان و سردار محمد کریم خان و سردار جلال الدینخان و سردار محمد اسمعیل خان و همه سوارانیکه در قندهار
بودند و مجموع شش هزار تن میشدند امورات ملکی و نظامی کابل را نیز بسردار محمد شریف خان تفویض کرده
روانه کابل فرمود
ذکر لشکر کشیدن سردار محمد ابراهیم خان
( از کابل بعزم تقابل سردار عبدالرحمن خان )
و چون سردار محمد اعظم خان و سردار عبدالرحمن خان بقراریکه ذکر شد وارد غوربند شدند سردار محمد
ابراهیم خان از جبهه چپ و دو فوج پیاده هشتمدی که حاضر دار السلطنه کابل بودند پانزده فوج را با چند
ضرب توپ و جمعی از سواران درانی و غلجایی و قزلباش بسالاری سردار فتح محمد خان و جنرال میر حیدر خان
از راه کوهستان مامور تتم دره و کتل چرنک ساخت که در آنجا رفته بعزم سدراه سردار عبدالرحمن خان و بخش
اقامه گزینند و خود با جمعی دیگر از خوانین چون حافظ جی صاحب و سردار شاه دوله خان و غیره و یازده فوج پیاده و چند
عراده توپ بافسری جنرال شیخ میر و اسوحی از سوران ملکی از شهر بیرون شده قلعه قاضی را لشکرگاه ساخت که
اگر سردار محمد اعظم خان و سردار عبدالرحمن خان از راه سرچشمه روی بسوی کابل نهند بمدافعه پردازد
و مقارن اینحال سردار محمد شریف خان که از قندهار رو بکابل نهاده بود در رسیده سردار محمد ابراهیم خان
و تمامت بزرگان و منصبداران اردو در ارغنده بپذیره رفته باعزاز واکرام در لشکر گاه فرودش آوردند و شب را
بضیافت نگاهداشته روز دیگر سردار محمد شریف خان داخل کابل شده در جای سردار سلطان احمد خان واقع
خواب گاه که مملوک زوجه اش بود فرود کشت و روز دیگر سردار محمد ابراهیم خان و اعیان اردو از راه بازدید
در شهر آمده مراسم ملاقات بیای رفت ولشکر را بامر سردار محمد شریف خان از قلعه قاضی مراجعت داده در
باغ شاه فرود آورد و خود سردار محمد ابراهیم خان در باغ سردار غلام حیدر خان مرحوم جای گزید و پس از
سه روز سردار محمد شریف خان باسردار جلال الدینخان جهت دیدن آرایش سپاه مقیمه تمدوه و کتل چرنک
از کابل راه بر گرفته وارد چاریکار شد اما بعزم واراده اینکه اگر تواند جانبین را از محاربه باز داشته کار را
بمصالحه فیصله نماید تاخونها بهدر ریخته نگردد و چون وارد تمدوه شد نامه از سردار محمد اعظم خان نیز
بر وفق اندیشه واراده او رسیده لشکر را باسردار فتح محمد خان بعزم صلح از انجا جانب کابل کوچ داد و خود
از راه مصالحه در غوربند نزد سردار محمد اعظم خان و سردار عبدالرحمن خان شد وازانجا باتفاق هم جانب کابل
کوچ داده وارد چاریکار شدند و سردار احمد خان و سردار محمد زمانخان که از قفای سردار محمد شریف خان
بهانه همراهی او از کابل بیرون شده در نجراب نزد سردار محمد رفیق خان که طریق مخالفت امیر شیر علیخان
بر گرفته بود رفته بودند با او و جمعیتی از قوم صافی و غیره آمده باردوی سردار عبدالرحمن خان پیوستند بعد با وجود کثرت
و فر از چاریکار رو براه نهاده وارد تره خیل شده در انجا اقامه گزیدند و در انجا ملا محی الدین افغانی و ملا میر آفتاب
کابلی از راه اطاعت شرفیاب حضور سردار محمد اعظم خان شده با آنکه حرف صلح در میان بود تسخیر کابل را
بعهده گرفته در ازای آن قاضی القضاتی و تولیت اوقاف را برای خود وعده گرفتند و پس ازان سردار عبدالرحمن
خان با هزار سوار بفر از تلیکه بقرب لشکر گاهش بود برشده سپاه کابل را که در باغ شاه و خواجه رواش فروکش
کرده بود بدور بین مشاهده کرده همه را آرام و آسوده دیده قراول برزیرتل گذاشته مطمئن خاطر بلسکر گاهش

ذکر لشکر
کشیدن سردار
محمد ابراهیم
خان