(٦٧٩)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
بودند باهم جهادن فرستاد کان قوم کرمعلی همچنان نگاهداشته عريضه ماجرا را بحضور اقدس نگاشتند
و حضرت والا از عریضۀ افسران موصوف برحالت قوم کرمعلی وقوف یافته رقم فرمود که اگر مردم مذکور
واقعاً مطیع ومنقاد و بايفاء در کیه و غناوین امان مال وجان داده نيك متوجه حال ایشان باشند که پامال نشوند
و اگر زبان حیله ومکابره سخن رانده باشند عما با از تاراج مال واسر عیال ایشانرا مامون ندانند و بزرگان مردم
قوم مذکور پس از پرتو وصول افگندن این منشورچون دست ضراعت بدامن شفاعت باباخان زده بودند اورا
ضامن ادا نمودن مالیات و دادن اسلحه خویش ورسانيدن وجه جريمه قرار داده بخاطر از بزرگان ایشان چون
اميرخان بيك و بابا كريم ودولت محمد ومير هزار بيضا وضيا بيك بأمان عريضه مشتمل بر استدعای عفو تقصیر
و متضمن قيود وشروط مذکوره که بگردن قبول نهاده بودند مصحوب بابا خان ارسال حضور مرحمت ظهور
والا نمودند و از حضور اقدس بر طبق امریکه در جواب عريضه افسران سپاه که آنجا رقم گشت برای ایشان ارقام
رفت وتنبیه وتهديد اشرار شیخص تاروز بیستم اینماه از سبب تمام فراهم نشدن سپاه درمواضع مستعده معطل
ماند چنانچه بیاید انشاء الله .
ذكر راه ممانعت قوم ناصری پیش گرفتن حکمرانان قندهار
( وغزنین بفرمانیکه بنام ایشان شرف اصدار یافته بود )
و از آنسوی سردار نورمحمد خان حکمران قندهار بفرمانیکه درروز هفتم ماه رجب چنانچه گذشت بناستی
شرف اصدار یافته بود بروز هفتم ماه شعبان بعزم ممانعت قوم ناصری از در آمدن بخاك افغانستان براه ارغستان
صوبه چای علاقه شینکی شد ومعابر وشوارع محال عبور و مرور مردم ناصری را نيك استحکام داده چون
وارد قلعه شینکی گشت مترصد وصول قوم مذکور رحل اقامت انداخته سواران بسیار تعیین نمود که چند
خانواریرا که از مردم ناصری از دیگر قوم ایشان پیشتر وارد ناوه ترنکی شده اند از آنجا کوچ داده رهسپار
علاقه کا کری سازند چنانچه ایشان رفته آنها را کوچ داده از خط فاصله سرحدیه بدانوی فرستادند وازین
کوچ دادن وبیرون کشیدن آنان دیگر مردم ناصری را علم حاصل شد که حضرت والا ایشانرا راه دخول
در افغانستان نداده ممانعت فرموده است پس مایوسانه راه علاقه اسپن بر گرفته روی اراده از خاک افغانستان
برگردانیدند و همچنین سردار محمد حسن خان حکمران غزنین نیز با فوج پیاده غوفل زائی وغلام حیدر خان
بن غلام محمد خان و هر صدتن سواره کشاده او وغلام حسین خان بن گلستانخان هزاره وسه صدتن سواره و پیاده
از مردم محمد خواجه وجيغتو و چهار دسته وسه صد تن از مردم تاجيك غزنين بعزم ممانعت مردم ناصری از
غزنین راه مقر وناوه ترنکی بر گرفت چنانچه ورود او در آنجا درمحلش رقم ميگردد انشاء الله .
و همدر خلال این احوال از حضور ملاطفت دستور حضرت والا اشتهارات عديده بنام مردم سكنه
کوهستان كابل وتكاب ونجراب ولغمان وکنر وجلال آباد ونواحی آن چون مردم خوگیانی وغیره همه بيك
مضمون شرف نفاذ وعز ارسال یافت که هر که از مردم مواضع مذکوره بزمین و کم مالك باشد باعیال واطفالش
طوعاً قلب مكان کرده راه ولایت قطغن برگیرد تا در آنجا باندازه كفاف ملك وزمين وتقاوی از دولت یافته
تا چهار سال خود را از جمیع تکالیف باج وخراج معاف داشته پس از ان سال بسال ماليات دیوانیرا تها باوجه
تقاوی که می برد ادا نماید و هم از صدور این امر میرزا عبدالرشید خان سردفتر شمالی را فرمان رفت که بمرد میکه
وارد قطغن شوند منزل ومسكن وتقاوى وزمین زراعتی بایشان داده ثبت دفتر کند و مالیات را تا سه سال
مرفوع القلم پنداشته پس از آنرا باوجه تقاوی سال بسال بمدارا و مواسا حواله وحصول نمايد امأ مردم محال مذكور
قدر این عطیه عظمی وموهبة كبرى را ندانسته از عدم سعادت قبول این دولت را بکار نا نموده در آن رو مین نرفتند
که باوفور رزق قرین میگشتند و مقارن اینحال درروز دهم ماه شعبان فرمان مهر لمعان از حدود داور جهان
بان بنام سپهسالار غلام حیدر خان در باب تهیه اسباب تسخیر کافرستان حال موسوم بنورستان شرف صدور
وعز ارسال یافت که تهیه علوفه و آذوقه تسخیر کافرستان پرداخته کار لشکر کشی را آماده و استوارا ساخته
ذكر
حرکت کردن
حکمرانان
قندهار وغزنين
بعزم ممانعت
مردم ناصری
صدور
اشتهار بنام
مردم کوهستان
كابل وغيره
صدور فرمان
اقدس بنام
سپهسالار
غلام حيدر
خان


( ۶۸۰ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
صدور امر ثانی که از حضور شرف نفاذ یابد بتسخیر آن کوهستان پردازد و او پس از پرتو وصول افگندن
این منشور کارگنان علاقه کنر و لغمان را از عزم سعادت جزم حضرت والا آگهی داده همگنان در تهیه علوفه
و آذوقه و سامان جنك مردم سکنه آنجبال نهاده تمامت اسباب و آلات کار آمد را باندك زمان مهیا ساخته
مترصد صدور امر ثانی نشستند و هنوز امری از حضور اقدس شرف صدور نیافته بود که مردم غرض جوی
خلل انداز عزم و اراده حضرت والا شده مردم سکنه باجور را بفتنه برانگیختند چنانچه چار صد تن ازعاقبت
نا اندیشان آنجا باقوای کسانیکه بقوت و مکنت اسلام راضی نبوده و نیستند غتنه گرائیده باراده جهاد با مردم
کافرستان وارد کنر کاو ترکزد که معبر مردم میرور است شده و چند تن در خفا از آب عبور نموده ازین ماجرا علی محمد
خان حاکم کنر آگاه کشته مردم چغان سرای را از راه مدافعت امر فراهم شدن کر دوصد تن از پیادگان
ساخلو مقیم کنر را نیز امر کرد که با تفاق مردم چغانسرا در جای کین گزیده در وقت باز گشت مردم باجور
از کافرستان همه را دست گیر نمایند چنانچه ایشان رفته و سرراه مراجعت باجوریانرا نقطه گرفته چون آن
نکوهیده خویان باز گشتند ایشان حمله کرده با هم در آویختند و در حین گیر و دار مردم چغان سرای نیز بجانب
دار باجوریان شده پیادگان ساخلو را مغلوب ساختند و یکتن از خاصه داران بقتل رسیده دوتن از مردم چغان
سرای و ساکنان ده گر هاله و ده دم کشته و دوتن مجروح گشتند و صد باشی محمد حسن خان دست گیر باجوریان
گردیده او را با خود بردند و حضرت والا از حریت حاکم کنر بدین قضیه آگاه کشته در روز سیزدهم ماه
شعبان تمهیداً ارقام فرمود و سپهسالار غلام حیدر خانرا از عداوت اقوامیکه تهدید نمود که چندی قبل ازین که
از شنو از در کنر رفته از نظم و نسق مهام نواحی آنمقام بحضور آگهی دادید حال چه شد که نتیجه آن بر
خلاف نگارش شما ظاهر گشت و باعث خجالت و انفعال شما گردید چنانچه باوجود موجود بودن توپخانه و سپاه
نظام در کنر چند تن از مردم بی پا و سر رهسپر اینگونه فتنه و شر شده دفع آن را نکردند و ما را خاطر
ملال ساختند و همچنین کرنیل محمد امیر خان افسر فوج مقیم کنر را ارقام فرموده تنبیه و تهدید نمود که این
همه بد دلی و نامردی از شما ست که چندی از جهال مردم سکنه جبال داخل خاک متصرفه دولت شده و شما را
چون سك ساخته نام شمارا از دفتر مردی حك مینمایند و افواج قاهره نظام و توپخانه در نزدشما حاضر و آماده
ایستاده و شما پیاده ساخلو را مامور دفع فتنه کرده نام سپاه دولت را خفیف و پست نموده و مینمائید بهر حال سکی
تجاوز دولت و سگ فطرتی شمارا نيك دانستم و نامردی و بزدلی شمارا خوب شناختم و مقارن اینحال کار گذاران دولت انکلیس
انگلیس از خط مقیمه پشاور بخیال پیوند اتحاد دادن در بین قوم مهمند که بعضی دران طرف نقطه فاصله باريك آب و برخی
فاصله جلال اینطرف آن متوطن و متمکن است از خط و نقطه فاصله مذکوره تجاوز کرده مردم قوم مذکور متعلقه افغانستان
آباد و پشاور
را دلالت و هدایت کردن آغاز نهادند و بزبان تعلیم و تلقین ایشانرا اغوا کرده ارشاد نمودند که خود را از راه
ایلیت و قومی با آنانیکه که دران طرف خط فاصله ممکن و بدولت انگلیس تعلق دارند در اطاعت دولت مزبوره
شريك و انباز قرار داده اظهار کنند که از دولت افغانستان بری و بیزار و انقیاد دولت انگلیس را طوعاً بجان
و دل خریدارند تا اظهار ایشانرا حجت و برهانی قرار داده اینطرف خط فاصله را نیز تصاحب کنند و در ازای ادای
این تعلیم و تلقین زر قلیلی به بزرگان آن مردم داده و عده عطای زر کثیری در پایان کار با ایشان نهادند و آن مردم
ای آنانکه که عداوت فرقه نصاری را سرمایه ایمانی و آمال دنیا و بغض و مخاصمت با ایشانرا بمفاد كريمة ( يا ايها الذين آمنوا لا
ایمان آورده
اید نگیرید تتخذوا اليهود والنصارى اولیاء ) الخ پیرایه حسنات روز جزا میشمارند و پیوسته در احیان اینگونه خواهشات
یهود ونصاری دولت انگلیس مبالغی گرفته تن باطاعت در نمیدهند لیت ولعل نموده هنوز اظهاری نکرده بودند که سپه
را بدوستی سالار غلام حیدر خان آگاه گردیده باب مکاتبه و مذاکره را با کمشنر پشاور کشاده و بذریعه عرایضه حضرت
والا را نیز آگهی داد و از حضور انور او را اعلام و ارقام رفت که از طرف خود به کمشنر پشاور نگار داده
خبردارش سازد که دولت افغانستان بهیچ صورت از چشمه باريك آب که نقطه فاصله سرحد است نمیگذرد تا چه


(٦٨٧)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
رسید بقبولیت اطاعت مردم حوطۀ این طرف چشمه مذکور، ونواحی آن وازین نوشته سپه سالار غلام حیدر
خان کشنر پشاور از عملیات مذکوره انکار کرده از همونیکه پیشنهاد خاطر داشت سرباز زد ودیگر گفتگوئی درین
وقت من باب سرحد روی نداده خاسین سکوت اختیار کردند و از انسوی سردار محمد حسنخان حکمران غزنین
که بامر حضرت والا چنانچه گذشت راه ممانعت مردم ناصری را جانب ناوۀ ترکی بر گرفته بود در روز نزدهم
ماه شعبان وارد سر چشمۀ مقرشده ده روزه فرو کش کرد ودر روز بیستم ماه مذکور افسران سپاه نظامی و اعیان لشکر
ملکی که داخل علاقۀ هزارۀ شیحعلی شده چنانچه گذشت سرکرم مقاتلت آن قوم شریر بودند با سپاه اطاعتی
وملکی و جمعیت فرقۀ کرمعلی از هزارۀ شیخعلی راه یورش جانب پناه گاه طایفۀ علی جم بر گرفته وکشش و کوشش مردانه
نموده سنگرهای بغاة را بقهر وغلبه متصرف شدند و باغیان روی فرار بکهسار ادبار نهاده بسیار تن کشته وزخمدار
گشتند و از سپاه نظامی وملکی پادشاهی یکتن دفعدار و یکتن جماعه دار و یکتن پیادۀ نظام جراحت برداشتند دیگر
صدمۀ روی نداده دیگران مظفرانه درسنگرهای گروه مخالف جای گزیدند و هفت روزدیگر مترقبانه درنك كردند
چنانچه عنقریب ذكر میشود و مقارن اینحال در روز بیست و چهارم ماه شعبان ملاسیف الدینخان از حضور
اقدس والا با آنکه مردم جار صده از راه غوایت وشرارت بكوه ضلالت بالا شده و هنوز چنانچه بباید بر غاوت
خویش استوار بودند بقضاوت محکمۀ شرعیۀ مالی و جارعصده مامور گردیده از مزار شریف در آنجا رفته بامور
مرجوعه خویش مواظب گشت وان ا لسوی افواج پادشاهی که پس از مغلوب و مقهور ساختن هزارۀ شیخعلی
هفت روزه درنك كرده ودست از جنك كشيده بودند در روز بیست و هشتم ماه مذکور راه تدمیر گروه شریر را
برگرفته چون در سنگلاخها و مغارات و سوراخهای کوه جهالت پناه گزیده بودند پیشکان سپاه پادشاهی بزحمات
شاقه وتكلفات فوق الطاقه ويسينه خزیدن از مواضع صعب العبور بمرور نموده دست با لات جنك بردند و محاربه
سخت روی داده بسیار تن از جانبین بخاك هلاك افتاده آخر الامر هزارگان رو بهزیمت نهادند واکثر از ایشان
اسیر ودستگیر سپاه نصرت همراه شده مواشی ودواب بسیار بتصرف دایران کارزار در آمده فتح حاصل کردند
و آنگاه که مژده حصول این فتح از عرایض افسران سپاه نظام وبزرگان لشکر ایلات و احشام که حاضر آنمقام
گردیده بودند بمسامع فیض مجمع حضرت والا رسید همه را تحسین و آفرین فرموده نگاردند که تمامت مال و منال
آنگروه دوخصال برشما حلال باد و برای دولت جز اسیران آنقوم شریر دیگر چیزی بکار نیست میباید که همه
را با خود بیاورید ومال ومتاع ایشانرا در بین خود علی السويه قسمت نمانید وسپاه ظفر همراه پس از حصول
فتح باز گشته در موضع دهنۀ اشرف شب را بسر برده روز دیگر روی یورش جانب قوم بدکنش نيك پی که
در اول رهسپر خدمت بودند و آخرالامر با گروه مخالف موالف گشتند نهادند و آن قوم بدروش را نیز چون
طایفه علی جم سر زنش کرده بمقصد ومراد خويش رسيده كمر استراحت بكشودند و مقارن اینحال در روز بیست
ونهم ماه شعبان حکمران غزنین که با فوج پیادۀ قوعلی زائی و لشکر ایلجاری هزاره و تاجیک آنجا چنانچه گذشت وارد
سرچشمۀ مقرشده ده روزه فرو کش کرده بود از آنجا راه ناوۀ ترکی بر گرفته بعزم ممانعت قوم ناصری در آنجا اقامت
نموده در استحکام مواضع عبور آنقوم بیتمور پرداخت واز ا نسوی تاثر وشرارت مردم چارصده که افروخته شده
بود در خلال احوال مذکوره زیاده تر شعله ور گردیده در روز بیست و نهم ماه شعبان برگد عبدالاحد خان بادو پشت
تن از سواران نظام ودوبیست تن سوار کشاده ودوبیست تن پیادۀ ساخلو ويكفوج پیادۀ هراتی و چهار ضرب توپ
قاطری از هرات دروارد گردید. و جنرال غوث الدین خان دوبیست تن پیادۀ ساخلو ودوبیست تن سواره و يكفوج پیاده نظام
تحت كرنيل نور محمد خانرا با دو ضرب توپ از میمنه بامر حضرت والا که بنامش شرف نفاذ یافت جانب موطن قوم
بدمعاش چهار صده رهسپار ساخت و مقارن اینحال غلام احمد خان کپتان نجبای کرنيل ولی احمد خان که مامور سفارت
هندوستان شده چنانچه گذشت در کلکته رفته بود از حضور انور والا بمنصب کرنیلی سرافراز گردیده قرین مفاخرت
گشت و درین اثناء صدمانی عبدالعزیز خان مقیم چخچران قبل از وصول اردوی میمنه و برگد عبدالاحد خان
در جبال موطن مردم چهار صده با سی تن از پیادگان ساخلو که همراه داشت و چند تن از بزرگان مردم سکنۀ

ورود
حکمران
غزنین در سر
چشمۀ مقر

یورش بردن
هواخواهان
دولت بر
هزارۀ شیخ
علی

توجه
حکمران
غزنین از مقر
جانب ناوۀ
ترکی

شرح حال
باغیان جار
صده


(٦٨٣)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
پغيمران روی تصرف بسوی قلعۀ کوهی که باقی پیادگان ساخلو تحت راهنما و دران مقر داشتند نهاده وهنوز
در آنجا نرسیده بود که هزار و پشصد تن از اشرار نکوهیده کردار راه یورش جانب قلعۀ مذکوره بر گرفته
با پیادگان ساخلو که در اندرون قلعه بودند بمحاربه گرائیدند وقلعه را بغلبه متصرف شدند وملا گدای ومیرزاحسن
نامان که ازان مردبوهواخواه دولت بودند بدانرا مانع گشته اشرار را از جنگ بازداشتند وصدباشی عبد العزیزخان
در موضع تکاب باق رسیده از دست رفتن قلعۀ کوهی خبریافته ازعرض راه جانب پوزه لیچ شتافت وخاصه داران
مقیم قلعه که مغلوب شده بودند پراگنده گردیده هر کدام در مقامی پناه گزید و باغیان ملا گدای را دعوت
با تحاد خویش وعناد دولت کردند و او راه موافقت بپودلش را وعده بصلاح وصوابدید بزرگان قومش داده
ایشانرا ازین وعده خوشدل ساخت چنانچه ایشان بلادرنگ کس نزد بزرگان قوم او فرستاده نزدخود خواستند
که ملا گدای را درصلاح جستنش ازایشان دلالت برغوایت کنند وازین سوی ملا گدای که ایشانرا بوعدۀ
مذکور خویش بفریفت چندتن از اقوام معتمدۀ خود را برانگیخت که از راه دوستی دربین اشرار درآمده
بهر حیله که بدانند و بتوانند نفاق درمیان اهل شقاوت و شقاق انداخته جمعیت ایشانرا پراگنده سازند وخود
باچندتن اززخم یافتگان خاصه داران مقیمۀ قلعۀ کوهی رهسپرقلعۀ خویش شده مترصد حال اشرار نشست ومقارن
اینحال دیگر هواخواهان دولت چون محمدامیرخان وغیره که در آخندود طریق خدمت می پودند وزیرنام قریچه را
نزد باغیان فرستاده استمالت اطاعت کردند اما اشرار نکوهیده کردار برسر محمدقدیزخان افشار که بفرمان حضرت
والا که بنامش اصدار یافت مشغول نفوس شماری مردم سکنۀ موضع باغ بود ریخته میرزا خدای قل و اقامحمد
نامان را که با اوهمراه بودند باسواران نظام هریک را دست گیر ساخته وچندتن ازجایین محال هلاک افتاده
مال واسباب محمد قدیرخان افشار باجریدۀ سیاهه نفوس بتاراج رفت وخوداوروژده بروزلیچ شده بحکمران هرات
آگهی داد واز جانب دیگر وزیرنام قریچه که باستمالت آن قوم شریر رفته بود در روز هشتم ماه رمضان
با نامۀ مشتمل بر التماس عفو تقصیر ازنزد آن مردم شریر نزد محمد امیر خان افشار که از همه پیشتر با محمد علم خان
ويكصد و پنجاه سوار وارد آن کهسار شده بود باز گشت و او ازین امر مکتوب فرستاده بقاضی سعد الدینخان
حکمران هرات آگهی داد و وی مشارالیه را ارقام نموده اعلام فرمود که زنهار از حیله و کید آن اهل کینه
وشنید ایمن نبوده تانزر کان خود را که بانی فتنه وفساد ومبانی مفسده وعنادند بدست چاکران دولت وخادمان
سلطنت برسم گروگان ندهند اکتفا بارسال عذرنامه و پیام وسلام ایشان نکرده دست ازسرزنش بازندارد وهم
مطابق این مضمون مکتوبی بعبدالاحد خان که با اردوی تحت رایتش در موضع چشت رسیده بود ارسال داشته
واقف حالش نمود وازآنسوی محمدامیرخان افشار که ازحقیقت حال مکیدت مآل آن قوم خسارت آمال حکمران
هرات را خبرداد هنوز دستورالعمل مذکور حکمران مزبور بدو نرسیده بود که بکنش دیگر نامه مشتمل براظهار
اطاعت ومتضمن برکفتار ضراعت وطلب شفاعت باخود آورده باوداد که باسوارانیکه همراه دارد وارد قلعۀ
حاجی چارصده شده و با ایشان ازشرایط اطاعت سخن رانده قطع رشتۀ مجادله ومقاتله کنند واو این نامه و پیام
گروه لئام را اول حمل بر فریب کرده ازرفتن درقلعۀ مذکوره سرباز زد ودر ثانی باصرار ورهنمونی ملاگدای
ومیرزا حسن نامان قوم چارصده که ظاهراً در سلك هوا خواهان دولت مینمودند و در باطن پس از محاربه که
در قلعه کوهی رو داد با اشرار یارشده بودند راه قلعه حاجی بر گرفته و یکشب را با آن دوتن وسواران خویش
در اندرون وب بیرون قلعه بسر برده و هر دوتن بداندیش مکیدت کیش علوفه و آزوقه بار وهمۀ سوارانش برسم
مهمانی داده در شب دوم هزارو پنجصدتن ازاهل شرورشروی یورش بسوی قلعه نهاده و کسانیکه از همراهان
محمدامیرخان در بیرون قلعه بودند ازخوف جان در اندرون قلعه شده باهم محمدامیرخان در روی اعدا بربسته وگروه
اشرار اطراف قلعه را استوار گرفته محمدامیرخان وسوارانش را در تنگنای محاصره انداخته ایشان ازدرون و آنان
ازبیرون بگشاددادن تفنگ پرداخته شب را بجنگ صبح ساختند وبامدادان دیگرکارزاریش بم دماسیدوآگه ازهمراهان
محمد امیرخان و در بیرون قلعه بودند تمام بیغما بردند و محمدامیرخان با مصطفی خان ورسوله دادبيك که باهم درخدمت


( ٦٨٣ )
( جلد سوم ) ( شرج سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
دولت همراه و شريك بودند نامه فرستاده از ماجرا محاصران هیات خبردادند واو سوار چاپار گاشته برکد عبد
الاحد خان را که این وقت وارد بوزۀ لچ شده بود آگاه کرد که بسرعت و شتاب خود را بسروقت محمد امیر
خان و یارانش رسانیده از ضرر و آسیب ایمن سازد و در خلال این اختلال که برکد عبد الاحد خان از موضع بمعهور منشور
مذکور و کرنیل نور محمد خان از میمنه با سپاه کینه خواه وابواب جان ربا بجانب موطن ومسكن مردم چارصده حضرت والا
مر حله پیما بودند در روز یازدهم ماه رمضان غلام حیدر خان و دوست محمد خان کرنیلان وغیره افسران سپاه در باب
مامورۀ هزاره شیبخل که اشرار را مخذول و منکوب ساخته چنانچه گذشت فتحیاب شده بودند و سراج الدینخان گرفتاران
حاكم انداراب و سید جعفر خان حاکم غوری و محمد سرور خان حاکم خنجان و عبدالله خان حاكم تاله و برفک اشرار هزاره
شیخعلی
سر کردگان لشکر ملکی را از حضور انور والا فرمان رفت که خواجه برهان الدینخان حاکم آی بیک با صد سوار
از سوان کشاده ای بیکی از حضور مامور علاقه هزاره شیخعلی شده وارد آنجا میگردد گرفتاران و اسیران هزاره
مذکوره را از مرد وزن و صغیر و کبیر بغل و زنجیر دراورده با و سپارند که از انجا در آی بیک آورده بحکمیکه از
حضور در باب ایشان شرف صدور یابد عمل نماید و هم حاکم آی بیک را با این منشور رهسپار علاقه موصوفه
فرمود و مقارن این حال از عریضه واقعه نگاریکه با سپاه ماموره علاقه هزاره شیخعلی بخفیانه رهسپار بود بمسعع
فیض مجمع حضرت والا رسید که محارباتیکه با هزاره شیخعلی دست داده باینصد و پنجاه تن از قوم زی نظر بوده
و دیگری از مردم هزاره در معرکه کارزار شامل پیکار نبوده و اکثر گرفتاران و اسیران از مردم بیخطا و گناهند
که مال و منال ایشانرا اعداد سپاه نظامی و ملکی غارت و تاراج کرده خود ایشانرا محض آنکه مال ومتاع ایشان
پرسیده نشود گرفتار ساخته اند وازیتعنی حضرت والا بر آشفته در روز یازدهم مذکور ماه رمضان تمامت افسران
نظامی و حاکمان ملکی را که در انجا بودند بعبارات ذیل تنبیه و تهدید فرمود که از حقیقت حرب و فتح شما نيك
دانستم که با چقدر از مردم هزاره محاربه کرده غالب شده اید زیرا که مقابله شما باینصد و پنجاه تن از مردم بی پا
وسر قوم زی نظر اتفاق افتاده و دیگر هیچکس معاون و مدد کار اشرار نبوده است پس درینصورت لعنت خدا
بر سر کردگان ملکلی باد چه میبایست که قبل از مامور و ره نورد شدن افواج نظام و توپخانه باتفاق شش یا هفتصد تن
از مردم الومی که با ایشان حاضر آنجا بوده اند چاره کار یکصد و پنجاه تن را مینمودند و سه هزار تن از سپاه نظام
و توپخانه وفوز خانه را سر گردان وزحمت رسان مردم آنجا نمیکردند واگر چنانچه اعداد اشرار سه چهار
هزار نفر مرد پیکار بوده که مغلوب نموده اید پس اسیر و دستگیر وغنیمت شما که صدها مرد و زن و هزاران گاو
وخر وبز و گوسپند میشدند چه شد و چرا در يك اسيران تا کنون معلوم واعداد کشتگان وزخم برداشتگان مفهوم
نیگشت واگر از دست چندین هزاره چندی از شما مقتول و مجروح و تبهای ایشان پاره پاره گردیده است پس شما
سه هزار فوج نظامی و سه هزار تن لشکر الوی چه کردید وازچه اوازه فتح را در اطراف سمر ساختید فقط
و پس از ارسال داشتن این عتاب نامه محمد حیدر خان بن سردار عبدالله خان تیموری را از حضور مامور تحقیق
امور مذکور فرموده از مزار شریف رهسپار علاقه هزاره شیخعلی نمود و مقارن اینحال کار گذاران دولت
انگلیس عزم و اراده کردند که در علاقه شامان راه آهن را امتداد داده در کنار نهریکه از کابل در جلال آباد
رفته و بنهر کار ملحق گشته بره دتك می پیوندد جاری سازند و ملا خلیل کار گذاران دولت موصوفه را از
جاری ساختن راه آهن در کنار نهر مذكور مانع گشته کار راه سازی بتراغ و ترکیتازی کشید و حضرت والا
از عریضۀ وقائع نگار پشاور بماجرا آگاه گردیده در روز سیزدهم ماه رمضان سپهسالار غلام حیدر خانرا فرمان
کرد که خوداو در انجا رفته با کار کنان دولت انگلیس تحديد حدود فاصله بین دولتین را نماید و ا گرایشان
با نصب علایم و بروج در نقاط فاصله رضا نشوند و اورا برای اجرای این امر راه ندهند هر آئینه زبان شکوه
ایشان از سرقت وتطاول مردم آن نواحی قطع شده دولت افغانستان را مسئول نخواهند ساخت زیرا که خود
ایشان رضا بتعیین حدود نداده دولت افغانستان را ضامن دزدان مردم سرحدیه نخواهند شمرد و مکالمۀ دوانی
بنا بران که طول دارد رفته رفته بجائی قرار خواهد گرفت چنانچه رفتن و نرفتن سپهسالار غلام حیدر خان


(٦٨٢)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
شرح ورود
کرنیل نور
محمد خان
بسر وقت
باغیان چار
سده
تصمیم عزم
مراجعت نمودن
حضرت والا
از ترکستان
در آنجا و رضا دادن و ندادن دولت انگلیس در باب تعیین حدود سرحدیه و آن سامان در موقعش جابجا رقم خواهد
کشت انشاء الله تعالى و از آنسوی کرنیل نور محمد خان که از میمنه چنانچه گذشت براه ندیمر مردوم چار سده
برگرفته بود وارد منزل خواجه هشتمین شده در روز هفدهم ماه رمضان از آنجا کوچیده در صحرای دشت فرود
گشت و از انجا در موضع فندقچه منزل کرده چون اتمترل نزديك موطن طایفه رضا از بغاه چار صده است نزول
در دل شرارت منزل برده شقاوت پژوه راه یافت چنانچه در روز حرکت سپاه از انجا و فرود شدنش در موضع
تختل گروه اشرار که در موضع كنداغ بناء گزیده قرار داشته راه فرار بر گرفته و احمال و اثقال و اطفال خود را بسال
خود را بر اسپ و گاو و الاغ بار کرده از کنداغ در درۀ نارستان شده جای گزیدند و بعضی از ایشان که از
زبونی و فرومایگی در عقب مانده بودند برنج و تعب راه می پمودند غچمانه تن پیاده فنجان تن سواره نظام
ولیکتن از کپتانان نظامی از یکجانب وصه تن سواره وصه تن پیاده نظام بايك بيرق پیاده ساخلو بسالاری دو تن
کپتان و عبد الرزاق خان بن ماما نيكو خان حاکم گر زیوان از دیگر طرف بعزم گرفتار ساختن عقب ماندگان
رهسپار گشته بانجاعه از اغایه ایشان دو چار شدند که چهار تن مرد همراه داشتند و مردان ایشان بپای گریز
در کوه بر شده بیست و سه تن زن و فرزند با دویست و پنجاه راس بز و گوسفند و سه فرد گاو بدست خادمان دولت
افتاده غنیمت و اسیر شدند و همه را با خود برداشته با لشکر گاه باز گشتند و گروه اشرار چون مار زخم دار ازین
کار بخود در پیچیده از سه سوی روی یورش بلشکرگاه پادشاهی نهادند و جانبین دست بالات حرب برده
بازار گیر و دار را رواج دادند و بشجاعت از روز را بقتاله و مجادله بسر برده آخر الامر جماعه باغیان پشت
نخنگ داده رو بهزیمت نهادند و پنجاه تن از ایشان مقتول و مجروح گردیده سه تن دستگیر شدند و از خادمان دولت
سه تن بملال رسیده جانبین بدفن گشتگان پرداخته هر کدام در مقام خویش مترصد حمله یکدیگر خود را محکم
و استوار ساخته چند روز امر محاربه را بتعویق انداختند چنانچه بيايد انشا الله
تصميم عزم مراجعت نمودن حضرت -
- والا از مزار شریف در کابل --
و در خلال احوال مذکوره بروز هجدهم ماه رمضان حضرت والا را خیال بازگشت از ترکستان بدارالسلطنه
کابل دامنگیر ضمیر منیر گشته بر کد عبد السبحان خان هندی را با سه صد تن از پیادگان فوج سفره ینا از حضور
جهت ترمیم راه مزار شریف و کابل مأمور فرمود که راه عبور و مرور سپاه سعادت همراه را مرمت نموده
از سنك و خاك و خار و خاشاك بمحاونت رعایای عرض راه پاك سازد و در خورتی گنجایش راه نور دادن ار دوی
معلای همز کاب سعادت اکتساب حضرت والا نيك و وسيع پردازد که احدی از اردو را در راه پیمودن پستی
و بلندی در ورطه خستگی نیندازد و هم پای محمد خان فراش باشی را با چهار صدر بجاه و یکین از خدمه حرم
محترم ما در ستوده سیر شهزاده محمد عمر خان و احمال و اثقال آن بانوی مشکوی سلطنت در روز مذکور مأمور
نمود که پای محمد خان جای افراشتن خیمه و بارگاه حضرت والا و سرا پرده حرم حرمت پیرا را در همه منازل
تعیین کرده بیا راید و خدمه نواب قریناب در کابل رفته بار سفر بکشایند تا دو وقت حرکت موکب سعادت کوکب
حضرت والا و جنبش محمل حرم محترم عصمت توام راه عبور بلشکر تنگی نیکند و هم حکام و عمال عرض راه
را فرمان کرد که در منازل بیست و ششگانه از کابل تاهزار چون گور مار و توآید و کل قرغان و قزیل کلک و
حضرت سلطان و آق پيك و سارباغ و خرم و روی و دو آب شاه پسند و مدر و کهمرد و سیغان و سوخته چنار
و آق رباط و سرخ در و تو پچی و عراق و کالو و خارزار و گردن دیوار و جو قول و جلیز و کوت عشرو
و ارغنده وقلعۀ قاضی علوفه و آذوقه مهیا و آماده سازند و امر کرد که اگر چه بعضی از منازل قریب همند و آنقدر
فاصله و مسافت در بین ایشان نیست از راه احتیاط در تماوت آنها علوفه فراهم کنند که اکثر از اهل اردو کران
بار و هر يك تحفه وهديه و ارمغان بسیار برای باز ماند گانش با خود دارد مبادا بار گیر کسی خسته شده از راه


( ٦٨٥ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
چون منزل بکابل عاجز آمده از عدم علوفه شب را بعسرت بگذراند ومقارن اینحال کار کنان دولت انگلیس بعزم
تصرف علاقة وانه طوفه وازوقه از مواضعیکه در تصرف آورده اند از راه اراده جانب موضع مذکور نقل
دادند که لشکر گاشته آنجا را بتغلب تصرف کنند چنانچه و پسرای کشور هند پس از ارسال داشتن علوفه
در آنجا نامه ارسال حضور انور داشته اجازت تصرف کردن علاقه مذکوره را در خواست و هنوز از حضور
انور جواب نأولي شرف صدور یافته بود که کار گذاران دولت مذکوره درمیان جبال در بین علاقه وانه وخاك متصرفه دولت انگلیس واقع وحایل ومانع است کار راه ساختن را جاری نمودند
تا که حضرت والا این امر را شنفته در جواب نامه مذکوره و پسرای اضررار بیان کار دخل وتصرف دولت
انگلیس درعلاقة وانه نگار داده خبر دارش فرمود که قوم افغان از مداخلت دولت انگلیس درعلاقة وانه
قطعا رشته دوستی دولتين را بکار معاندت مقطوع پنداشته لوای مخالفت خواهند افراشت ودرآخر چنان
شد که حضرت والا نوید اننگاشت چنان ممانعت بزرگان مردم سکنه وانه وقوم وزیری از راه طلب امداد
نزد سردار شیرین دل خان حاکم خوست جمع آمده واو از همکنان هفتاد وهفت تن را برگزیده گسیل درگاه
عالم پناه نمود وحضرت والا در روزی بیست و پنجم روپیه ودونان بدرجه اوسط برسم مهمانی برای ایشان از خزانه
وجه نقد تعیین فرموده براه مذاکره در باب ناراضی بودن ایشان از دولت انگلیس و راضی بودن باطاعت دولت
بافغانستان از اظهار خودایشان با کار گذاران دولت موصوفه بگفت و درعتبه برتبه ازعنای بزرگیتی که دولت انگلیس
بهر تقریر و قطمیر آن مردم نموده انواعی کرد تغیصیه این امر از افکار نمودن آنمردم که از اظهار اطاعتیکه بدولت
افغانستان کرده بودند حرمان زده در عهده تعویق افتاد و مقارن مقاوله انتقال غلام حیدرخان وعبدالقدوز خان حاکم
روکی با امداد سپاه نظام در روز بیست و پنجم ماه صیام راه تعاقب محمد ولائی هزاره شیخعلی را که هزیمت یافته چنانچه
گذشت در تنگنای کوه مبالت شتافته بودند و گرفته پانصد و چهل تن مرد وزن وشش صد رأس بز و گوسپند
و هشتاد فرد گاو وده راس الاغ و بکراب سلحهان بدست آورده کرانیار بار گشتند ودر خلال اینحال سید شاه خان
جنرال بفرمان مؤرخه بیست ونهم ماه رمضان که از حضور انور بنامش شرف اصدار یافت كرنيل فرهاد خانرا
با دو ضرب توپ قبضه پیچ برنجی و دویست تن از سواران نظام و فوج پیاده هزاری از خطة دخشان جانب دهمة
غوری کوچ داد که در آنجا فروکش کرده در وقت وصول موکب سعادت موصول حضرت والا در منازل قرية
آغوصغ کوچ کرده ملازم رکاب سعادت انتساب اقدس گردد واز انسوی چون منشور معانیت دستور حضرت
والا که در روز یازدهم ماه رمضان چنانچه گذشت بنام افسران سپاه معرکه آرای علاقه هزاره شیخعلی شرف
صدور یافته بود بوصول پیوست افسرانیکه منشور مذکور بنام ایشان ارتقاء پذیرفته ومحمد حیدر خان که برای
تحقیق خدمت ایشان مأمور گردیده و او نیز رسیده بود از غیرت موبر اندام ایشان راست گشته فوج پیاده ترکی
را با یکضرب توپ وصدتن پیاده ساخلو و دویست تن از پیادگان لشکر ملکی مأمور باقامة در تاش خواجه و چهار
صد تن از فوج پیاده جاردای و چهار صد تن از فوج پیاده بهلولی را با لشکر ملکی اندراب و غوری و یکضرب
توپ باقامه دره شرف تعیین نمودند که ریشه هستی هزاره شیخعلی را از دامنه کوه و پستی مغارات بكلي قلع
وقمع نمایند چنانچه ای جلادت فشرده چهار صد و هفتاد تن از مردان وزنان و پسران و دختران قوم شیر اوت بوم
علی جم را از جمله هفتصد خانوار قوم مذکور که از راه جفا در بین طائفه کرمعلی جای گرفته بودند امیر نموده
بمحمد حیدر خان مذکور سپردند و همچنین هفتصد وهفده تن دیگر را نیز که از اول سال تا رو بزرد محمد حیدر
خان نقال و جدال از جبال بكو هيده خصال آنقوم شریر گرفتار ساخته در قید سلاسل واغلال انداخته بودند
بد و تفویض کردند واوهمه را بخواجه پرمان امیر مخان حاکم آنی بيك که باصد تن از سواران گشباده آنجا بروز
یازدهم ماه رمضان چنانچه گذشت از حضور اقدس مأمور تعیین احر شده ورسیده واو از علاقه شیخعلی همه را بخود
برداشته در آی بيك برده بحفاظت و معدلی باحراست نگاهداشت و مقارن اینحال هلال ماه شوال از افق سپهر چهره
روزه داران پیروان رسول قادر متعال صلى الله عليه وآله وسلم نموده همه را از ادای صوم و صلوة ودعوات
عدم
تصرف کردن
انگلیسان
علاقة وانه را
(۱) غوای
اسری بلفظ
افغانی مشایه
بگاو سر را
گویند
گرفتار شدن
اشرار شیخ
علی
شرح مبرت
و شاد مانی
عيد سعيد
فطر


( ٦٨٦ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
ماه رمضان که بتقدیم رسانیده بودند خرمی و انبساط روی داده بعیش و عشرت عید سعید فطر پرداخته دویمین
روز مسعود شهزاده عاقبت محمود سردار حبیب الله خان با جمهور خواص و عوام سکنه شهر و اطراف پس از ادای
نماز عید و شلك توپ شادیا نه بعادت مستمره در سلام خانه عام نزول اجلال فرموده افسران و بزرگان نظامی و ملکی
و اعیان شهر را از شیلان و انواع حلوات منقاد و شیرین کام فرموده مراسم عید را بپای برد و همچنین حضرت
والا در مزار شریف کام آرزو و دامن امید صغیر و کبیر را از عطای زر و طعام و شيرني نيك آلوده برآمود
حرکت نمودن و همدرین روز سردار نور محمد خان حکمران قندهار که از راه مخالفت قوم ناصری چنانچه از پیش بشرح رفت حکمران
قندهار از شکی وارد قلعه شنگی شده و مترصد ورود قوم مذکور اقامت گزیده بود نماز عید را با سواره و پیاده نظام که همراه
داشت ادا کرده قاضی و مفتی محکمه شرعیه قلات را با صاحنزاده محمود یار خان از عطای خلعت محسوسه و مستمرة
عید نواخته لوای کوچ جانب معیر مردم ناصری افراخت و از شکی راه منزل مقصود برگرفته چون وارد موضع
(۱) لوازکی لواز کی شد بتفحص وتجسس فرودگاههای مردم ناصری پرداخته بخود معلوم ساخت که چنینه خانوار از مردم
بسکون اول مذکور در موضع مندان فروکش کرده اند بنابران غلام سرورخان حاکم قلات را نزد ایشان فرستاده از صدور
بلفظ افغانی امر اقدس که درباره آنقوم شرف نفاذ یافته بود پیام داد که اگر ازده خانوار یکخانه داده و انتفاعهای ده يك
جوی باريك روی لیکن و قوطی جنب ولایت قطغن نهاده و ما بقی باج و خراج وزكوة دواب و مواشی ومال التجارة خودرا را گویند
مطابق امر خدا و رسول او تعالی میدهند بخوف و هراس بعادت مستمره که دارند پای بپلاهشی دراند و در مملکت
افغانستان بگذارند و الا از راهی که آمده اند باز گردیده راه دیگر مملکت سپارند و ایشان ازین پیغام حکمران
قندهار چاره کار را حصر دیده دو تن از بزرگان خود را با سه تن از زنان موسپید قرآن بر سر نهاده از راه ضراعت
ونزد او فرستاده بزبان عجز و معذرت پیام اطاعت و ادای باج و خراج داده از سپردن خانوار ده يك عذر آوردند که
چون مردم بادیه نشین و معتاد برجمة الشتاء والصیفند این امر را نمی پذیرند و باین امید آن را از پادشاه جزم
بخش خطا پوش دارند که برعایت و پاس احترام قرآن ایشانرا راه دخول در مملکت افغانستان داده بهمان باج
وخراج وعشر شرعی اکتفا ورزیده از گرو گرفتن يك خانه ازده خانوار و مسکن دادن در علاقه قطغن حضرت
والا ایشان را معاف فرماید و حکمران قندهار نظر بعنایتی که حضرت والا کرده و برای او چنانچه از پیش بگذشت
بخط خاص نگار داده بود مسئول ایشان را بگوش قبول نشنیده سوار همراه فرستادگان ایشان تعیین نموده همه
را از موضع مندان کوچانیده از خاك افغانستان بیرون کرد و مترصدانه در آنحدود گردش و هبوط و نزول کرده
چندی در آن نواحی بسر برد چنانچه کاری که او در باب مردم ناصری روی روز آورده جانب قندهار باز گشت
مأمور شدن در موقعش رقم میگردد انشاء الله تعالى ومقارن اینحال در روز سوم ماه شوال غلام رسول خان بیار و خیل
غلام رسول از حضور اقدس بحکومت و خمان مأمور گردیده از مزار شریف در آنجا رفت و همدرینروز برگد عبدالاحد
خان بحکومت خان که با سپاه جرار و اتواب آتشبار رهسپار طريق تدمير اشرار چار صده شده و چنانچه گذشت وارد موضع
وخان و شرح یوز قلیج گردیده و ره نورد میدان کارزار بود وارد موضع مخل شده با سپاه میمنه که در آنجا رسیده فروکش نموده
حاله بغات بودند ملحق گشت و درینوقت شش تن از بزرگان اشرار برای اطاعت حاضر لشکرگاه پادشاهی شده از یافتن تسلیت و عطای چار صده
خلعت خوش دل گشته مراجعت کردند و با مر بر گد مذکور و غیره افسران سپاه نفاقرا دلالت و اطاعت کردند و هنوز
ایشان از نزد باغیان باز نگشته نيات و بدی از احوال مفسدین را نیاورده بودند که سپاه رزم خواه معطل نیاز گشتن
آنها نشده دوسه بار را شراریکه در دره نارستان پناه گزیده بودند حمله کرده و بسیار تن از ایشان را کشته اجساد
مراجعت مقتولین را در آب انداخته اکثرا از مردان و زنان و کودکان ایشانرا اسیر و دست گیر ساختند و در خلال این قتال سید جعفر
سید جعفر وجدال سید جعفر خان کتری که از راه معاندت دولت فراروادی در بدری شده بود از بخارای شریف عریضه کاری
نگار پیشگاه حضور مرحمت ظهور انور والا شده عفو تقصير واجازت باز گشتن در افغانستان خواست و حضرت
والا نظر بسیادت او و بحسرت روز معیشت پدر بردلش ترحم و بر خطایات او در کشیده اجازت آمدن در افغانستانش
داد چنانچه بفرمان طلب شرفیاب حضور اقدس و الا گردیده در کابل آمد و از السوى بقية السيف اشرار چارصده


( ٦٨٧ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

از طائفه رضا و غیره خویش را زبون دیده باسم یف نام شهری در اندوین غاری که در آخر دره غارستان است پناهیده‌اند گرفتند
و چهار صد و چهل و یکی از مردان و زنان و پسران و دختران ایشان که قبل از درآمدن غار مذکور اسیر و دستگیر
دلیران شیر گیر گشته بودند از راه ترکستان محبوساً در کابل فرستاده شدند و از آنروز تا کنون بیست و سه سال
است که در کابل میباشند و درین زمان از مراحم و عطایای ملوکانه اعلیحضرت سراج الملة والدین قرین سعادت
گردیده بهر یک از ایشان آنقدر مواجب و جیره و زمین و قلعه از دولت بذل و احسان شده که محسود ابنای زمانند
و بغایت خوشی و خرمی روز میگذرانند مع القصه پس از درآمدن اشرار در غار مذکور لشکر ظفر اثر پادشاهی
چند روز راه گذر نیافته از حمله و یورش باز ایستادند و مال و مواشی ایشانرا که چهار هزار و نهصد و چهل راس
گوسپند و بیست و هشت راس مادیان و دویست و شصت و سه فرد گاو و همه از قوم ملا گدای و بدست دلیران سپاه
افتاده بودند در بین خود قسمت کردند و در خلال اینحال روز چهار دهم ماه شوال اشتهار تفریق بدخشان صدور اشتهار
و قطغن از دفتر ترکستان و تضعیم آن بدفتر شمالی دارالسلطنة کابل از حضور اقدس بانمضمون شرف اصدار یافته در باب انضمام
در کابل و قطغن و بدخشان ارسال شد که از منرحمت قادر توانا و خداوند دانا و بینا امور مهمه بلخ و دیگر ولایت ولایت قطغن
ترکستان متعلقه افغانستان چنانچه میبایست و میشایست انتظام یافته بوجه دلخواه آراسته و پیراسته گشت و تمامت و بدخشان
امور نزديك و دور در تحت قاعده و قانون سلطنت آمده کارها راست شد لهذا را یات عالیات جانب کابل شقه گشا بدفتر شمالی
خواهد گشت پس رجوع انتظام مهام قطغن و بدخشان را بدفتر شمالی با تحث فرموده امر نمودم که راه کتل کابل
خاوك را راست و هموار سازند تا عبور و مرور مردم هردو علاقه بکابل نزديك شود و رجوع کار آنولایت از سپاه
و رعیت در کابل بوده در بلخ نباشد فقط و محمد اسلم خانرا جهت ساختن راه مذکور مامور فرمود و همدرحال افزونی
شش هزار و چهار صد و هشتاد روپیه اضافه از سه هزار روپیه که از حضور اقدس برای شاه ابوالفیض خان دروازی مواجب شاه
چنانچه گذشت تنخواه مرحمت و معین شده بود برای منسوبان او وشاه محمود خان برادرش افزوده مجموع نه هزار ابو الفیض
و چهار صد و هشتاد روپیه از حضور انور والا سالیانه مقرر گشت و عیال و اطفال ایشان که شامه حصرت و الا خان دروازی
چنانچه گذشت بنام کار کنان دولت روس نگارش نموده بود از خوقند راه کابل بر گرفته وارد خان آباد قطغن
شده و از سبب عدم زاد و توشه راه از ره نوردیدن باز مانده بودند میرزا آقا جان خان سر دفتر قطغن یکهزار
و پنجصد و پنجاه و شش روپیه بفرمان حضرت والا بایشان داده از خان آباد رهسپار کابل گردیده جای سکنا نیز
از دولت برای ایشان مرحمت گشت وا کنون که زمان تحریر این خجسته تاریخ است عبدالله خان بن شاه محمود خان
بحکومت در واز ممتاز و محمد ولیخان بن شاه ابوالفیض خان بحضور شهریار عدالت آئین اعلیحضرت سراج الملة
والدین از منصب سرجمالیه غلام بچه گان اعلیحضرتش پایه اعتبار و رتبه اختصاص و اعزاز را داراست فـ انشاء
الله تعالی مراحم ملوکانه و الطاف خسروانه این پادشاه خادم نواز که مبذول حال این دود مان گردیده است
در جلد چهارم بشرح خواهد رفت

( ذکر طالب امان شدن و عفو تقصیر خواستن )
( اشرار چار صده )

چون اشرار مردم نگو هیده اطوار چارصده بقراری که از پیش رقم گشت در اندرون غار پناه گزیده و سپاه پادشاهی را طالب امان
از حمله و یورش باز داشته بودند پس از چند روز زیست خود را در ان غار دشوار دیده ناجار پسر ملا گدای را شدن اشرار
با چند تن نزد عبد الاحد خان برگ فرستاده پیام اطاعت دادند و بزبان ضراعت امان جان خواستند و او فرستادگان چار صده
ایشان را بتسلیات شافیه و هدایات وافیه دل بجای آورده رخصت باز گشت داده پس از آنکه اطمینان خاطر
حاصل کرد محمد امیر خان افشار و نور محمد خان كابلى را از راه دل داری نزد ایشان فرستاده همه را از غار
بر آورده در اردو حاضر نموده رشته اطاعت سلطنت و انقیاد دولت را بگردن ایشان نهاد و سی و سه تن از ایشانرا
که در وقت پیکار گرفتار دست دلیران کارزار گردیده بودند با اسلحه و ادوات حرب که از قامت آن مردم پس


( ٦٨٨ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
از مطیع و منقاد شدن ایشان بکرفت در هرات فرستاد و حضرت والا پس از اطلاع برماجرا حکمران هرات را
فرمان کرد که گرفتار شدگان مذکور را با حسین سلطان افشار و اطرا افشار و عبید افشار و بهرام افشار و سر بلند خان
خسر زاده سردار محمد ایوب خان و کامران برادر او و دو تن پسران سربلند و عبدالله و یعقوب عم زادگان او
و رسول داد بيك و اسمعیل میری و دو تن پسران محمد جان بيك و محمد عظيم نبیره محمد عیسی و محمد نجات و پسر نائب
عبد الرحمن و امین الله و پسر قاسم پنیه و میرزا پنیه و قل محمد پنیه و فاضل قرچه که ایشان را برزو بيك و حيدر
قلیخان از فتنه جویان و مفسده خویان مردم فیروز کوه که بغاوت ورزیده بودند چنانچه از پیش بشرح رفت
در شهر آورده و سپو کنده بند کرده بودند که مردم مذکور را ایشان اغوا کرده بفتنه برانگیخته اند و ایشان
تا اینوقت در هرات محبوس بودند روانه کابل نماید و حکمران هرات ایشانرا با گرفتار شدگان اشرار چارصده که
مجموع نودتن مردوزن میشدند همه دست بسته تن سواره و صد تن پیاده نظام بسرکردگی درویش محمد خان دفعدار و میرزا
غلام محمد خان محبوساً از هرات بفرمان حضرت والا رهسپار کابل ساخته مدتی در زندان عتاب روز بسر برده آخر الامر
از محبس رهایی یافته زمین قابل الزراعت بایشان داده شد و از جمله شریف شریر که سر بر خط فرمان ننهاده همچنان در دره
کارستان یاغی در بغاوت و جهالتش ثبات ورزیده راه اطاعت پیش نگرفت تا که بر کد عبد الاحد خان دلیران
سپاه را نواب جان بهادر اسد میبراد و یارامش کاشته اقامتگاه آن شقاوت همراه را از دور توپ و تفنك چون شب تار ساخت
و از دست برد سپاه ظفر همراه گروه شرارت پیرا خود را در ورطه هلاکت و دمار موجبه هلاکت دیده از راه
اطاعت پیش آمده از جمله ملا میرزا حسن و شریف که از کثرت عصیان خود را شایان عفو نمیدانستند فرار وادی
ادبار گشتند و بر کد عبد الاحد خان از قفای ایشان سوار بسیار گماشت که در هر جا ایشانرا بیابند دست گیر نمایند
چنانچه دو تن از یاران شریف گرفتار گردیده یکی از ان دو تن نزد بر کد عبد الاحد خان برعهده گرفت که قرارگاه
شریف یا منیف (۱) را نمودهد و او بدست چاکران دولت دهد چنانچه بر کد موصوف ان اظهار او را که محض از خوف
تلف شدن جان خویش کرد صدق دانسته چند تن از اعداد سپاه را با او و رفیقش همراه کرده بتعاقب شریف
گماشت که او را برهمانی گرفتار شدگان مذکوران گرفتار ساخته در لشکر گاه اورند اما کاشتکان بر کد عبد
الاحد خان با آن دو تن راه تفحص و تجسس بر گرفته بکوه شدند و یکی از آن دو تن از فراز سنگی غلطیده بهلاکت
رسید بعد کاشتکان بر کد عبد الاحد خان نشان از شریف ندیده با گفتن راهنمای دیگر باز گشتند و در عرض راه
مراجعت با سه تن از رفقای شریف دو چار شده با هم در آویز پیکار گشتند و در پایان کار یکتن از اشرار زخمدار
گردیده گرفتار آمد و دو تن دیگر گریخته رفتند و این یکتن که زخمدار و گرفتار شد بتعلیم آن يك كه بدست
دادن شریف را بر عهده گرفته و سپاهیان را رایگان با خود سرگردان کرده بود اظهار کرد که سه روز است که از شریف
جدا افتاده و او جانب کرخ نزد حضرت صاحب رفته است تا ازین اظهار او کفتار گرفتار شده اولین را برکد
عبد الاحد خان راست دانسته و نسبت دروغ باو نبسته هلاکتی نگند خلاصه شریف بدست هواخواهان دولت
نیفتاده و افسران سپاه اشرار چارصده را نيك زجر و جزا داده پس از فرستادن گرفتار شدگان ایشان از راه
ترکستان و هرات با اسلحه و یراق ایشان در کابل چنانچه گذشت نظم و نسق در امور مرده چارصده نهاده سپاه میمنه
در میمنه و از هرات در هرات بازگشته در ینواقت دیگر فتنه روی نداد
(۱)
منیف از
ورام شونده
در غیبا
بواسطه حرف
نفی تا پاک
و پاکی یعنی
نارام شونده
فوت ولی محمد
خان جمشیدی
و تیغ زداران
قوم طوری
فوت ولی محمد خان جمشیدی و ممنوع
شدن زاران قوم طوری )
در خلال واقعات مذکوره ولی محمد خان جمشیدی که بحکومت تالقان قیام و اقدام داشت بدرود جهان کرده
پسرش بفرمان طلب از هرات حاضر مزار شریف شده از حضور اقدس مأمور حکومت تالقان گشت و مقارن
اینحال تقریباً سه صد تن از مردان و زنان قوم طوری افغان سکنه کرم بعادت مستمره از راه کابل و هرات
عازم زیارت سلطان سریر ارتضا علی بن موسی الرضا رضی الله عنهما گردیده وارد کابل شدند و چون اینقوم از


( ٦١١ )
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
رعایای افغانستان و قوم افغانست و بخواهش خویش راه اطاعت دولت انگلیس را پیش گرفته از یمنی و هم
ازینکه شیعه اند مردم افغانستان ایشان را بدعی بینند بلکه در قتل و غارت جان و مال ایشان صرفه نکرده
مضائقه روا نمیدارند شهزاده آزاده سردار حبیب الله خان بملاحظۀ اینکه ضرر و آسیبی بایشان نرسد همه را از
رفتن براه افغانستان باز داشته چندی در کابل ماندند آخر الامر بفرمان حضرت والا از کابل در کرم باز گشتند
و بایشان امر شد که دیگر از راه افغانستان در مشهد رفت و آمد نکنند
مأمور شدن ايشيك آقاسی محمد سرور خان
( بحکومت ترکستان )
و همدر خلال احوال مسطوره بروز بیست و یکم ماه شوال ايشيك آقاسی محمد سرور خان از حضور فیض
گنجور حضرت والا بمنصب نیابت حکومت ترکستان معزز و مفتخر گردیده بکار حکومت آن پرداخت و همدرین
هنگام از تغییر محبعلی خان کوتوال شهر غزنین جلال الدین خان بمنصب میرشبی آنجا سرافراز گردید. پس از
وصولش در آنجا محبعلی خان بفرمان طلب در کابل آمده در تحت بازپرس حساب زمان کارداری خویش در آمد
و هم غلام رسول خان از تغییر ملا ابوبکر خان مأمور باقامه یساقی و خریداری اشیاء واجناس فرمایش دولتی
شده در آنجا رفت و از آنسوی حکمران قندهار که در موضع غندان چنانچه گذشت فروکش کرده بود چندی
در آنجا درنك كرده بروز پنجم ماه ذیقعده از آنجا راه معروف برگرفته چون وارد موضع تالتون شد آگاه گشت
که بعضی از مردم ناصری که در دشت طاقهٔ سببی اقامت گزین است راه بازگشت بر نگرفته همچنان در آنجا مقیمند
پس او بمجرد حصول استحضار یکصد و بیست تن از سواران نظامی و ملکی را با چهل تن از پیادگان ساخلو و نظام
رهسپار موضع فرودگاه مردم ناصری ساخت و هر يك از سواران پیاده را ردیف خویش براسپ سوار نموده پاپویاز
و شبگیر طی طریق کرده در وقت طلوع آفتاب نزديك بناصریان رسیده بتاختند و دست غارت بمال و متاع و مواشی و دواب
ایشان دراز کرده نود و نه نفر اشتر و دویست و هفت راس الاغ و یکهزار و هشتاد راس گوسفند را با تمامت فروش و ظروف
و اسلحه مردانه و زیورهای زنانه ایشان تاراج کرده نزد حکمران قندهار باز گشتند و فروش و ظروف والبسه را که
غارت کرده بودند برسم ارمغان بکسانیکه در اردو و با ایشان نرفته بودند دادند و تقدینه و زیور زنانه را با اجناس
نفیسه خود پاس حکمران قندهار متصرف شدند و مشارالیه اشتران را حصه دولت شمرده داخل شتر خانه پادشاهی
نموده امر کرد که در موضع روغنی و شینکی بچرایش برده همه را فربه و نیرومند کنند و گوسفند انرا فروخته
بهای همه را تحویل خزانه عامره کرد و الاغها را بامر حضرت والا بکار کنان معدن سرب سپرده رهسپار کابل
ساخت که از معدن سرب را بغور خانه حمل ونقل دهند بعد قلعه رزمين مردم تاروزایی واقع تالتون جهت
اقامت سپاه و حفاظت راه بنیاد نهاده دو برج و دیپارهٔ آنرا بر عهده شمس الدین خان شیر زائی و گل محمد خان
تاروزایی و دو برج و دیپارهٔ دیگرش را بر ذمه پیادگان ساخلو که همراهش بودند گذاشته امر کرد که کار قلعه
را بپای برده در آنجا اقامت داشته مواظب حفاظت باشند و خود در روز نهم ماه ذی القعده از موضع تالتون راه
بر گرفته وارد علاقه معروف شده سدتین از متوطنین آنجا را بنوکری دولت برگزیده منصبداران ایشانرا چون
صدباشی و پنجاه باشی و ده باشی از بزرگ زادگان آن مردم معین نموده در تالتون فرستاد که با پیادگان ساخلو که
مشغول کار قلعه جدیده اند در قلعه سازی همدست و در اقامت و حفاظت انباز باشند و ازین گرفت و گیر حکمران
قندهار تمامت قوم ناصری از آمدن در افغانستان مأیوس گردیده روی زیست بعلاقه فوشنج نهادند و همپویان دشت
سبی که بشرح رفت از علاقه تالتون باسر و پای برهنه و شکم گرسنه اطفال خورد سال خود را که در رحل
وتر حال بپشت شتر بسته حمل و نقل میدادند بردوش خویش نهاده وقوت لا یموت خود را چون حیوان بگیـاه
وعلف بیابان کرده بهزار گونه زحمت و مشقت در موضع توبه رسیده از کثرت جوع و ذلت راه از رفتار بازمانده
تن بمرك دادند و دیگر مردم ناصری ازین خواری وابترۍ ایشان آگاه گردیده از علاقه فوشنج آروپاشتر بارگیر

مأموریت
محمد سرور
خان بحکومت
ترکستان

حرکت کردن
حکمران
قندهار
از غندان
جانب
معروف


( ٦٩٠ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
شرح حال فرستاده محمدا که هنوز رمقی داشتند در قوشنج بردند و همدرین هنگام جلال خان نام بارکزایی متوطن موضع وایی که
جلال خان با میر آدم خان نام عر بزی معاندت داشت بقتلش رسانیده از بیم سیاست پادشاهی فرار وادی گمراهی شده پناه بولایتیکه در
بارک زائی تصرف دولت انگلیس است برده با اینکه حضرت والا ازینقضیه بواسطه عریضه حکمران قندهار آگاه گشته بلحاظ اینکه دیگری
از اشرار سکنه ایندیار کسی را از رعایا بیاد آزار نکشد و اگر بکشد فرار خاك خارج از مملکت افغانستان نشود حکمران
قندهار را فرمان کرد که سیامه مبلغ بیست و دو هزار روپیه کابلی باسم جریمه با دو هزار و دو صد روپیه برسم محصل
که مجموع بیست و چهار هزار و دویست روپیه شود زجراً از قومیكه میر آدم خان در بین ایشان کشته کشته بوصول
رساند زیرا که جلال خان قاتل را نگرفته و وا گذاشته اند که فرار کرده است و از همین وجه هشت تن مرد جراز
خون خوار را باسم نوکر تنخواه معین نموده در خاك مقبوضه دولت انگلیس بگمارد تا در جائیکه جلال خان
سكنى ومأوى گرفته است از راه خفا رفته او را بقتل رسانند و با ایشان اینرا نیز وعده داده قرار دهد که هريك
ازین هشت تن او را بکشد هزار روپیه علاوه از وجه تنخواه انعام باو داده میشود واگر دو تن بمعاونت هم بکشند
دو هزار روپیه مرحمت میگردد و همچنین ناتمام وجه این جریمه را صرف این کار نکنند دست برندارد و آخرالامر
از حواله این جریمه مردمی که جریمه ده بودند او را بدست آورده از دادن جریمه عفو شدند و ده هزار روپیه از خود او
زجراً بمحصول پیوسته سه هزار و پنجصد روپیه بورثه مقتول که شرعاً حق ایشان میشد بامر حضرت والا عنایت
قتل محمد گردیده جلال خان از زندان عتاب رهایی داده شد و همچنین محمد اکبر خان مامور فروش بادام که پنجاه هزار
اکبر خان روپیه دولتی را از راه خیانت با خود برداشته از پشاور چنانچه از پیش بشرح رفت گریخته و در میان کاراز مردم
قند هاری سکنه کهسار پشاور زنی را بنکاح همبستر خود ساخته در آنجا مسکن گزیده بود و در نزد مردم آنولا اخفای
خیانت خود را کرده فرار کردنش را نسبت بظلم وستم حضرت والا همی نمود واعلیحضرت والا از عریضه
وقائع نگار آنمجالاز گفتار دروغ او آگاه شده چند تن را تنخواه عطا کرد که زبان کذب بیان او را از گفتار
آتش افتادن کاذبه اش بریده بازدارند چنانچه بگماشتگان حضرت والا وارد آنولا شده وما جرارا بر طبق واقع بمردم آنحدود
در قوز خانه فهمانیده پس مردم آنجا نظر بتبعتیکه بحضرت والا بسته و نسبت سو بذات اقدس داده بود شب هنگامی در خوابگاه
قند هار اور یخته او را بقتل رسانیده تمامت مال و منالش را غارت کرده آتش بخانه اش زده بسوختند از نجااست که یکی
(۱) باروت از بخردان فرموده زبان سر را عدوی خانه زاد است زبان بسیار سر برباد داد است . ومقارن اینحال آتش
بوزن و معنی بکارخانه فیوز سازی قندهار افتاده هشت خروار باروت (۱) و ده خروار شوره و يك خروار و چهل سیر کوگرد
بارود داروی همه بوزن کابل با تمامت سامانی که از قبیل پوست خام وریه وغیره بودند بسوختند و پاسبانان آن کارخانه همه مجروح گردیده
تفنگ و شوره ولیکن هلاك نگشته دیگران نصفت صحت یافته افروزنده آتش معلوم ومفهوم نشد ومقارن اینحال افواج قاهره مأموره
را گویندکه جبار صده که باز گفتن ایشان جانب میمنه و هرات بشرح رفت اشرار جبار صده که بعضی گرفتار ورهسپار کابل
جزو اعظم ومستربل شده و برخی چون شریف و گدای وحبت قلی و ملا بابا خان و عبدالغنی رؤسایان وغیره بودند و طریق گمنامی
باروت است و انرا نمك می پیمودند از وجود کلیه سپاه چال و اودیه علاقه جبار صده را خالی دیده دوباره اثر ایشر ارت در بین مردم جبار صده
چینی نیز گفته که مطیع و منقاد شده بودند در آمده با سهل وجوه گرفتار دست بقیه سپاه که در آنجا اقامت حفاظت داشتند
اند گردیده همگنان با عیال و اطفال ایشان با سی و سه تن دیگر که از درۀ اشیار گرفتار شده بودند با سه صد و پنجاه میل
شرح حال تفنك وسی قبضه شمشیر و دویست و نود وهفت جانوار دیگر از اشرار که تا این وقت در نورد کهسار ادبار بودند
بقیه اشرار و جدید روی بسوی موطن ومسكن خویش نهاده گرفتار شدند و از جمله شصت و پنجتن را که شریر بودند بازنجیر
جبار صده و نوزده تن را که شریرتر ومایه فتنه وضر ر بودند در دوشاخا و گردن غلل زده بمحافظت نود و دو تن پیاده وصدتن
سوارۀ نظام و دوتن حواله دار در روز دوازدهم ماه ذیقعده در مزبل رسانیده محاکم آنجا سپردند و از آنجا در
ایام کار با مر حضرت والا رهسپار کابل شده و از جمله یکهزار و پنجاه وسه تن مامور باقامت ایل آباد قندز و امر
زراعت و فلاحت گشتند و تمامت امراء و اموال بغاة جبار صده که الرد و بغاوت و ضلالت اختیار کردن ایشان


(٦٩١)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
تا اینوقت بدست آمده سپرد کار کنان دولت شدند ششصد و پنجاه خانوار آدم و چهارصد و سی و شش میل تفنگ و هفده
قبضه شمشیر و سی رأس مادیان و چهارصد و نود و شش فردگاو و دویست و هشتاد و دو رأس گوسفند و سی و دو رأس الاغ
بودند و همدرین وقت ایشیک آقاسی محمد سرور خان نائب الحکومهٔ ترکستان را مرض صرع عارض شده بمعالجهٔ
اطباء علاج پذیر نگشته صحت حاصل نکرد چنانچه رفته رفته قوهٔ باصره و سامعه اش از ادراک بازمانده قوهٔ لامسه اش گرفتار مرض صرع شدن ایشیک آقاسی محمد سرور خان
نیز ضعیف گشت که انشاء الله تغییر یافتن او از حکومت ترکستان و مأمور شدن سردار محمد عزیز خان بن سردار
شمس الدین خان در آنجا بموقعش رقم خواهد شد و هم در خلال احوال عزیز احمد خان که پس از فوت پدرش
جنرال میراحمد خان بمنصب نیابت سفارت ممتاز گشته و پس از چندی چنانچه گذشت کرنیل ولی احمد خان پسر
مرحوم مذکور مأمور امر سفارت شده او را جهت معرفی کردن اموریکه میدانست نزد خود نگاهداشته بود
عریضه نگار حضور اقدس شده استدعای آمدن کابل نمود چنانچه از عرض واسطه های خود او در روز
دواز دهم مذکور ماه ذیقعده فرمان طلب بنامش اصدار یافته از کلکته در کابل آمد و مقارن اینحال از عریضهٔ
سید محمد نام قازدی میر شبینه در دولت علیهٔ عثمانی اید الله حیشته بسمع فیض مجمع حضرت والا رسید
که اجازت حمل و نقل غله و علوفه از ترکستان متعلقهٔ افغا نستان بمعرفت مردم افغا نستان براه
دولت ومملکت روس در حجاز عرب داده شود که رفع غائله تنگی آزوقهٔ آنسرزمین مبارک گردد و حضرت والا
در روز سیزدهم ماه ذیقعده کرنیل ولی احمد خان سفیر مقیم کلکته را فرمان کرد که نامهٔ اقدس را بوابر سال
دارد که حمل ونقل حبوبات را از راه اتحاد ملت و اخوت اسلامی خود مردم افغانستان تا کرکی نموده زیاده
بر آن متحمل حمل و نقل آزوقه تا حجاز که تکلیف شاق است شده وازعهده برآمده نمی توانند و پس از وصول
این نامه بسید مذکور چون مصارف حمل و نقل علوفه از ترکستان تا حجاز بغایت بسیار میشد و بکلیو معادل بود
و شش مثقال بيك ريال حاصل میکشت ترك كرده دیگر اظهاری بروی کار نیامد و همدر خلال واقعات مذکوره شروع جدال بقیه جهال دره قشغه علی
قوم قره ودولت بيك از طایفه کرمعلی که در بدایت بغاوت باطایفه علی جم یار و مدد کار بودند در روی دووه
جنود پادشاهی درعلاقهٔ شیخعلی چنانچه گذشت راه اطاعت و انقیاد پیش گرفته بودند و پس از مغلوب و گرفتار
شدن اشرار طایفه علی جم وفرستادن محمد حیدر خان همه کرفتار انرا مصحوب خواجه برهان الدینخان چنانچه
از پیش رقم شد در آی بيك از واهمهٔ آنکه مردم علی جم را در بین خود جا و پناه داده بودند مبادا آن خودرا
فروگذاشته ازراه فرار باعیال و اطفال خود بکوهسار مخافت برشدند و کارکنان پادشاهی هرچند استمالت نموده
دعوت برمراجعت شان کردند بازنگردیده همچنان خانه بکوچپناه گزیدند و حضرت والا از عرایض کارپردازان
آنجا برین ماجرا آگاه شده در روز سیزدهم مذكور ماه ذیقعده بیوزگان آنقوم نگار فرمود که چاره جز این
نیست که شما را دران دره که موطن مألوف شماست فردهشته کوچ ندهیم و در دیگر موضعی از مملکت جاوسکن
برای شما معین نفرمائیم واگر چنانچه از کوه فرود شده راهی را که بشما نموده میشود بر گرفتید و در دیگر جار رفته
مسکن گزیدید فهو المطلوب والا مانند طایفهٔ علی جم که حالت ایشانرا بچشم سر دیدید از دست دلیران سپاه خواهید دید
وهمچنین بعینه بمحمد حیدر خان ارقام نموده اعلامش فرمود وانپرا نیز در ذیل آن رقم کرد که گرفتار شد
گانرا که پس از فرستادن اسیر انیکه مصحوب خواجه برهان الدین خان در آی بيك روانه شده بدست آمده
اند روانهٔ حضور بدارد ومردم طایفهٔ کرمعلی را که از پس و هراس کوه را مناص (1) خویش قرار داده اند (1) مناص جای پناه
امیر شد که بتمامت افسران نظامی و اعیان ملکی بعهد و پیمان امان مال و جان داده از کوه فرود آرند و با ایشان
قرار دهند که بجز از کوچ دادن و در جای دیگر مسکن برای ایشان معین کردن دیگر ضرر و آسیبی از دولت
بایشان نمیرسد اماقبل از پرتو وصول افکندن این منشور چهل خانوار اشرار از کوهسار فرود گردیده در بنق
جای گزیدند و آنگاه که حکم مذکور بدراسهٔ درك شرف وصول انداخت تمامت خادمان دولت روی بنان آورد
دیگران فرستاده و از امر اقدس آگهی وتسلی داده سی وپنج خانوار دیگر بواسطهٔ معتمدین فرستاده که امر اقدس
را رسانیدند از کوه فرود شده در مساکن خویش جای گزیدند و در ینوقت چهل خانوار از جمله چهل خانوار یکه پیشتر


(٦٩٢)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعليحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
آمده بودند از هول و هراس زیاد که در دل ایشان جا گرفته بود دوباره از راه فرار رو بکهسار ادبار نهادند و محمد
عوض خان از مشاهده اینحال هفتاد و يك خانوار را که از کوه فرود آمده بود دیگر مجال درنگ نداده همه را
مصحوب محمد اکبر خان صد باشی جانب دره نمك واقع در آب کوچ داد که مبادا بتانه آن چار خانوار ایشان
حمله نیز دوباره فرار اختیار کنند و هم عبدالرحيم بيك را پیام فرستاد که هرگاه از طایفه هزاره شیخعلی جانب بامیان
و غیره از راه فرار عبور کنند از رفتن باز داشته بمحافظت نگاه دارد تا پرا کنده نشوند و در خلال این احوال پسر
کردن پسر شاه منجان که قدم بمرجله نوزده سالگی نهاده بود با جمعی از مردم منجان بر سر کفار تاخته و دو پسر و یکدختر
شاه منجان از ایشان را دست گیر و اسیر ساخته نزد جنرال سید شاه خان در فیض آباد بدخشان فرستاد و او هرسه تن را که از سبب
در کافرستان
حرارت هوا وذلت راه تبناك شده بودند معالجه نموده پس از حصول صحت هر سه تن را بهديه حضور
اقدس نموده در مزار شریف فرستاد و از آنسوی افسران سپاه پس از آمدن خانواری مذکوره
و فرستادن ایشان را در دره نمك كوه آشنا كگذشت مير محمد امير خان و ارباب نائو و ظاهر خواجه
را نزد بقيه مردم طائفة كر معلى فرستاده و ایشان همه را تسلی داده بپیام آوردند که تا افسران
سپاه ایشانرا مطمئن خاطر نسازند از بیم عصیان خویش آمده نمیتوانند و افسران سپاه تسلیت دادن ودل بجای
آوردن ایشانرا معطل بوصول کرنیل فرهاد خان که بافوج پیاده از علاقه بدخشان چنانچه نگذشت راه دهنه
غوری برگرفته و از آنجا بامر حضرت والا رهسپار علاقه شیخعلی شده بود کذاشتند چنانچه پس از وصول
او در آنجا تا روز بیست و پنجم ماه ذی الحجه چنانچه بیاید بارسال نامه و پیام بسر برده بعد بتدمیر آن قوم شریر
پرداختند و مقارن اینحال پنجاه وسه خانوار از مردم ترمشی که بتنی ورزیده گرفتار دست عبدالله خان حاکم
هزاره شیخعلی شده بودند حاکم مذکور همه را مصحوب محمد قاسم خان پسر خویش در مزار شریف فرستاده
بامر حضرت والا زمین در ترکستان بایشان داده شد که بفلاحت وزراعت روز بسر برده جانب موطن اصلی
خویش مراجعت نکنند
ذكر
-*- ذكر نهضت فرمودن موکب همایونی -*-
مراجعت
حضرت والا
( از ترکستان جانب کابل )
از مزار در
در روز بیست و دوم ماه ذیقعده حضرت والا طبل کوچ از مزار شریف جانب كابل نواخته رايات عاليات
کابل
نصرت آیات را شقه کشا و آسمان سا فرموده سردار عبدالقدوس خانرا مأمور باغستان هزاره نموده امر کرد که
تا بتواند آنمردم را که از دیرگاهست با ایشان راه نامه و پیام مفتوح گردیده و از قرار مکتوبات بزرگان ایشان
بوضوح پیوسته که بجز اطاعت دیگر راهی نخواهند پیمود باستمالت وهدایت دلالت بر اطاعت کند که خونها
بموجب نریزد و تا کار زبان انجام پذیرد بسیف وسنان نکشیده با توپ وتفنك با ایشان در نیاویخته نستیزد و اگر
بگفتار رهسپار اطاعت نشده در جهالت خویش محکم و استوار شوند و از هر انسیکه بحضور فرستاده و اظهار
اطاعت کرده اند سرباز زده انکار نمایند هر اینه کار ایشانرا بضرب تیغ کج راست نماید و یکفوج پیاده از سپاه
نظام وصد تن سواره از سواران کشاده اوز بکیه و سه صد تن از سواران کشاده افغانیه با دوازده عراده توپ
در تحت رایت او قرار داده از مزار شریف همرکاب حضرت والا راه بر گرفت و در ین وقت شهزاده نیکو وساده
سردار حبیب الله خان از راه حصول رضای قبله امجد اعظمش یکصد و ده نفر حمال که باصطلاح مردم کابل طواف
می گویند از عین المال خویش باجوره و مزد نگاهداشته و ایشانرا بسر کردگی عطا محمد خان پیشخدمت در بار سعادت
مدار خویش منزل بمنزل برای حمل و نقل فوا که و بقول و ریاحین از کابل تا منزل کهمرد تعین کرده بقسم چاپار
مقرر فرمود چنانچه از روز ورود موکب مسعود حضرت والا در منزل مذکور همه روزه دو وقته میوه جات
و بقولات و ریاحین همی فرستاد و چندان بتفاوت و خضارت وطراوت بحضور اقدس بواسطه حاملين مذکوره
میرسید که کویا از کدام باغ نزديك چيده و حاضر محفل حضور وافر السرور می نمودند و اینگاه که موکب سعادت


( ٦٩٣ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
كوكب همایون والا شرف بخش وصول منزل توچی کشت میران هزاره دای زنگی دا باسوادان ایشان که از
روز بغاوت سردار محمد اسحق خان چنانچه گذشت خدمات شایسته بتقديم رسانیده وبملازمت رکاب نصرت
انتساب حضرت والا در مزار رفته تا اینوقت حاضر و منتظر خدمت بودند رخصت میتا کن و منازل ایشان فرموده
در روز بیست و هفتم ماه ذیقعده پنجهزار و چهل تن سواره و پیاده مسلح بدرقه ایشان نهاده وایشان در ازای
احسان پادشاهی که مبذول حالشان بود از روی اقرار وراه اعتراف سند مکتوبی بکار کنان حضور اقدس
داده خاتم بر نهادند که با همین پنجهزار و چهل تن مرد پیکار از پیاده وسوار حاضر ركاب سردار عبد القدوس
خان شده کوش بر گفتار و چشم برکردار اوداشته برطبق امر و نهیش رفتار کنند و همچنین حجت آسا نوشته داده
مهر نهادند که پنجصد و چهل و چهار خروار کابل از خروار هشتاد سیر وسیری شانزده پاودراری چهار خورد
و خوردی بیست و چهار مثقال و مثقالی بیست و چهار نخود آرد وجو و پنجصد و بیست و چهار خروار كاه وسی
و چهار خروار و بیست سیر کوشت وسیزده خروار و چهل سیر روغن بریشت راحله جيوش در اردوی سردار
مذکور رسانند و حضرت والا بنا بر اینکه درین سفر خیریت اثر میران هزاره مذکوره بملازمت رکاب سعادت
انتساب رهسپر بودند همه را بخلع فاخره نوازش فرموده و هم پنج توپ کمخواب کرانی وسی ذرع کمخواب
ولایتی و شصت ذرع اطلس چینی و یکصد و بیست ذرع قناویز همیانی و شصت ذرع لیسی زری کلابتونی و پنجصد
مثقال ابریشم بخارائی و سه طاقه لنگی زرین و پنجطاقه لنگی ابریشمین همه زنانه برسم سوغات برای زنان
محمد امیربیك ایلخانی وحسینعلی بيك تكاب برك و مهدى بيك سرجنگل ورضا قلى بيك سرخ جوى ومحمد حسين
بيك بن يوسف بيك لعل عطا فرموده مساوی یکی از زنان این میران پنجگانه از همه اجناس موصوفه باسم زوجة
سردار محمد عظیم خان که خویش هنوز رهسپار خدمت دولت نشده و بخطاب سرداری و تنخواه يكهزار وششصد
و شصت وشش روپیه کابلی ودولك چنانچه از پیش گذشت سرافراز کشته در خانه خویش بود از حضور اقدس
شرف ارسال یافته میران دایزنگی در خانهای خویش رفته و او مغان حضرت والا را بزنان خود داده بتهیه علوفه
و جمعیت لشکر پرداختند و سردار عبد القدوس خان با سپاه واقوامی که در رکاب او تعیین شده بودند مامور باقامه
بامیان شده امر اقدس بنامش نفاذ یافت که شهر غلغله را که خراب و همی رمیم کالتراب گردیده است از نو آباد
کنند که بخار انگاه هزارجات گردد وحضرت والا پس از انتظام امور مذکوره پرچم اعلام نصرت فرجام را
از منزل تو چی در اهتزاز آورده روز شنبه غره ذی الحجه در منزل بورت واقع چوقوك نزول اجلال فرموده
آن سر زمین را از پرتو نور جبین مهر آفرین روشنی بخش و شرف آکین ساخت و در خلال اینحال سردار شیرین
دلخان حکمران خوست با مر شهزاده سپهر وساده سردار حبيب الله خان محمد سرور خان معروف به جك دزد
را که یکی از دلاوران روز کار وبا كار گذاران دولت انگلیس همیشه از راه سرقت در پیکار بود و شب وروز
ایشانرا ایذا و آزار می نمود ملزم اینکه از شرارتش بازداشته کار گذاران دولت موصوفه را از اضرار او مامون
سازد که دولت مسئول نگردد نزد خود خواسته باندرز و نصیحت استمالتش نموده هدایت کرد و بتسلیات وافیه
خاطرش را مایل بملازمت دولت ساخت چنانچه او نیز اظهار هوا خواهی و راه خدمت وصداقت بیائی را
اختیار کرده محلف مؤکد متعهد شده ایمان شدیده درمیان نهاد که پیرامون سرقت و شرارت نگشته دست از
یمال هیچکس از مردم داخله وخارجه دراز نکند که دولت متهم وبدنام نشود و سردار شیرین دلخان بمفتخر از
بزرگان مردم منتو وتنى زائى وزيرمشنی سکنه تیراه و پازده تن از مردم بنکش و شش تن از مردم طوری سکنه
کرم را که بالو همراه آمده بودند و در نفس الامر در همه امور با او شريك وانباز می نمودند خلعت بقرار
ذیل داد يکطاقه شال خاسیل خانی نسج کشمير ويكثوب كوت ماهوت ليس وجرمه دوزی بمحمد سرور
خان و ده طاقه لنگی زری و نه طاقه نیم زری و چهار ثوب چوخه ماهوت بمهترا دکان او و بزر کان متوطنه
مواضع مذکوره و سه توپ ململ بسه تن ملا که رفیق راه او بودند و هشت طاقه لنگی ساده لودیانه (۱) ببرق رفقای او
عنایت کرده طوریان و بنکشیانرا هیچ نداده رخصت نمود و آنگاه که این کارستوده شهزاده موصوف از عرض
يعنى بويته
وخراب شده
خاك شد.
سردار حبيب
الله خان محمد
سرور خانرا
(۱) لودیانه را
بهای هندی
لود هیانه
نیز نویسند


( ٦٩٤ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
سردار شیرندل خان بگوش حق نیوش حضرت والا رسید از حسن کاردانی فرزند ارجمندش بسی خرسند
گشت و مر حمیتی که از حضور اقدس مبذول حال چک شد انشاء الله در موقعش رقم میگردد وازینوی شهزاده
سپهر وساده سردار حبیب الله خان که همواره راه رضا جوئی حضرت والد ماجدش را می پیمود چون رابات
عالیات موکب همایونی نزديك کابل رسیده قلعه قاضی برای فرود شدن اردو معین گشت خیمه بزرگی که از
ماهوت اعلی و با سایبان زیبا ساخته و پرداخته بود در منزل مذکور برسم تحفه و هدیه حضور فیض گنجور
بر پاداشته نيك بیار است چنانچه حضرت والا در وقت فرود شدن از اسپ ترك خیمه خاص خویش فرموده در
خیمه مذکور شهزاده نزول اجلال نمود و درین منزل قامت اردوی معلی از انواع ماكولات واقسام حلویات و یکصد
و بیست رأس گوسپند که شهزاده آماده ویخنی کرده برسم میهمانی مهیا نموده بود متلذذ وشاد کام شدند و هم
چنین موضع باغ بلند را برای ورود مسعود موکب همایونی آرایش و پیرایش داده و در وقت نزول سعادت موصول
رایات عالیات در باغ مذکور خود شهزاده مزبور بمثابه دیگر خدمه بار ایستاده مراسم خدمت بتقدیم رسانیده
حضرت والا را از حق خدمت خویش بغایت مشعوف و رضامند ساخت و از آنسوی حضرت والا در روز
ششم ماه ذی الحجه رونق افزای دارالسلطنه کابل شده باعث انبساط خواطر دولتخواهان گردیده مراسم
استقبال وشلك توپ شاد یانه از نظامی وملکی چنانکه میبایست و میشایست بتقدیم رسید و در روز دهم ماه ذی
الحجه حضرت والا قبل از تشریف بردن بعید گاه شهزاده گردون وساده سردار حبیب الله خان را پیش خوانده
پیش بنواخت و بمكافات خدمات شایسته که در غیاب حضرت والا نسبت بدولت و عموم سپاه و رعیت کرده و بیای
برده بود از عطای دو قطعه نشان مکال که شایان نصب نمودن کلاه و آویختن سینه شہزاد گان بزرگ سپهر پایگاه
بودند سرافرازنش ساخت و هم شهزاده رفیع مکان سردار نصر الله خانرا بعطای یک قطعه نشان کلاه مکلل بالماس
مفتخر و ممتاز نمود بعد در عیدگاه تشریف برده و نماز عید را بجای آورده بعادت مستمره رسوم عیدرا بپای برد
خاتمه کار اشرار طائفه کرمعلی
( از هزاره شیخصلی )
خاتمه کار
اشرار هزاره
شیخعلی
و از آنسوی فرهاد خان کرنیل چنانچه گذشت وارد علاقه شیخعلی شده و مردم طائفه کرمعلی را از روز
ورودش تا روز بیست و پنجم ماه ذی الحجه هر چند اندرز واسالت کرد چون امر والا شرف نفاذ یافته
بود که ایشانرا در انجا نگذارند در دیگر موضعی از ممالک جای دهند از خیره چشمی ترك وطن اصلی
خود را هلاك جان دانسته از کوه جهالت فرود نگشتند و کرنیل فرهاد خان برآشفته در روز
مذکور که وعده ذکرش از پیش رقم شده آمد از دو سوی کوهیکه آن گروه تباه گاه قرار داده بودند
دلاوران سپاه را امر فراز شدن کرد و گروه اشرار از رویتهادن سپاه بفراز کوه اقامت را دشوار
دانسته از کوه و رسندان راه فرار و فرود شدن پیش گرفتند و درین از ایشان در وقت فرود شدن از کوه مذکور
کشته گشته بیست تن جراحت یافته اکثر گرفتار دست دلاوران کارزار شدند و پس از رو داد این قضیه کرنیل
فرهاد خان باتفاق ایشان محبز خواجه حاکم غوربند هجده تن از اسلحه داران ملکی را از قلعای هزار کانیکه
از کوه و رسندان فرار کرده در دیگر تنگناهای کهسار مخذولانه قرار گرفتند بتعقب تاخته هشت تن را بمجرد
صعود دادن در کوه دست گیر ساخته بیست و سه تن دیگر را بجستجو از موضع سياه خاك بدست آورده نزد
کرنیل فرهاد خان حاضر کردند و مقارن اینحال گروه اشرار و خشی خصال که خود را گرفتار ورطه نكبت
ووبال دیدند تا چاره بعجز در داده خود را با عیال واطفال تسلیم کرنیل فرهاد خان نمودند و او همه را در قید
سلاسل و اغلال انداخته با هفت هزار رأس بز و گوسپند که بدست تصرف دلیران سپاه نصرت مند افتاده بودند
بأخود برداشته باهمر حضرت والا بافوج پیاده هزاری و سه صد تن سوار از سواران فوج نظام یکی از علاقه
هزاره شیخعلی راه بامیان بر گرفته و دو بیست تن از پیادگان نظام را که همراه داشت در قلعه ناله مأمور اقامت


(٦٩٥)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
و حفاظت نموده چون وارد بامیان شد تمامت بزوگوسفندیرا که از راه غنیمت با خود برداشته بود جهت مصارف
سپاه قطغن که مأمور تسخیر هزاره جات شده بود بسردار عبدالقدوس خان سپرده خود بافوجیکه همراه داشت
وگرفتار شدکان هزاره شیخی از راه شبر و غوربند و کوهستان وارد کابل شده محبوسین هزاره شیخعلی بعضی
باعمال مأمور باقامه كرسك وليهو كرد كرديده برخي مأمور کاربرده بافی و کرمی نشین و کارخانه چرمگری و عکاکی
گشته نان ولباسی ازدولت بایشان عطا شد و مقارن اینحال در روز بیست و پنجم مذکور ماه ذی الحجه حضرت
والا که از عریضه سردار شیریندل خان بحالت محمد سرورخان معروف به چك چنانچه گذشت آگاه گشت پنج هزار
روپیه کابلی باسم انعام باومرحمت فرموده سردار شیریندل خان را فرمان کرد که از خزانه خودش بدهد
ذكر وقایع سال هزار و سه صد و هشت قمری هجری صلم
در روزيك شنبه غره ماه محرم این سال که مرحله یازدهم از سال جلوس میمنت مانوس حضرت والاست و ده سال
وسه ماه و بیست و پنجروز قمری از سلطنت با هیبتش چنانچه ثبت این کتاب سعادت انتساب گردیده بشرح رفت
در گذشت در ماهی دویست روپیه چمره شاهی انگلیسی که در سال دوهزار و چارصد روپیه موصوفه شود
از پیشگاه مرحمت پیرای شفقت انتمای پادشاه باعدل و داد باسم تنخواه بمنشی محمد حسن خان نام بن شير محمد خان
قوم يوسف زائى متوطن حيدر آباد سند مرحمت ومعین کشت درازای این تنخواه مأمور بالا بنی اشیائیکه
بفرمایش دولت از بلدان ممالک هند خریده میشود کردید که خریداران خیانت نکرده کسر و نقصان در مال دولت
روي ندهد و مقارن اینحال از عریضه مورخه روز بیستم ماه ذی الحجه سال گذشته کرنيل ولى احمد خان سفير
ومقيم کلكته بمسامع فيض مجمع حضرت والا رسید که مشارالیه بزحمت وصرف زر بگفتن از اجزای قونسل خانه
دولت انگلیس مقیمه کلكته را که امور خارجه و داخله این از اتفاق آرای انجمن شوری بر اسمی اسمی قلم
او نگارش مییابد و همیر خدمت دولت عبده الت تمبر ساخته وبانو قرار داده است که هر امری از امور نزديك
و دور متعلقه افغانستان را چه قبل از امضاء چه بعداز آن در میان آید بی زیادت و نقصان بوی رسانید و او ازسالی
حضور اقدس نماید و درازای این خدمت ماهی ششصد روپیه چهره شاهی باسم مواجب از دولت افغانستان
خواهش دارد و بر طبق این اظهارات دو سه فقره که با عریضه کرنیل ولی احمد خان سفیر از نوشته جات او نزد
کارکنان حضور انور رسیده بود بتراز ملاحظه اشرف والا شرق گذارش یافته اظهاره خواهش او بحیز قبولی پیوسته
در روز دهم محرم از پیشگاه حضور اقدس کرنیل مذکور را ارقام و اعلام رفت که قبول دارم بشر طیکه فقرات
کار آمد و مطالب بزرگ دولتی را متوالیاً و پی در پی بسفير افغانستان رساند و امور جزئیه را نیز که در تحت
مهمات کلیه باشند بکار دارم زیرا که اصل مطلب و حقیقت مأرب (۱) حصول اطلاع و آگاه شدن از نفس الامر
شوری و امضای قونسل ها است که شرح حالات اوروپا و آسیای مخصوصه مملکت افغانستان را از هر گونه
مذاکرات که باشد رقم کرده بسفير افغانستان برساند كه نيك دانسته در پی اجرای کار شوم و همیت، چنانچه
قبل ازین تمامت احوال بمن میرسید بعد نیز برسد واکر از وزیر مختار مقیم طهران یاوزیر هند نامه بغالب
الحكومه کشور هند برسد و بمن از آن آگهی دهد البته زیاده باو مرحمت واحسان خواهد شد و هم تأکید
نمود که او را از طرف دولت افغانستان نوید و مژده الطاف بیکرانه شاهانه داده امید وارش ساخته همبه
شرائط مذکوره را پذیرفش نهاده بعد مواجب ماهواره او را جاری نماید تا در کمال بروفق صداقت و خدمتیکه
بمنصه ظهور رساند مواجبش افزونتر گردد فقط و مقارن اینحال در روز سیزدهم ماه محرم سی و نه تن از زنان
و پسران و دختران بزرگ و كوچك بروزخان نمدزۀ و عبد السميع خان بن صوفى خان بابائی وفتح محمدخان والد
عبد السميع خان وغلام محمد خان نمدره ومیر بچه خان کوهستانی و میر دوریش محمد خان بابا خمازی و محمد عظیم
خان پسر سوم صوفی خان بابائى وعبد القياث خان بن الیاس خان جلال زائی و جانداد خان نمدرۀ که از شرارت
نفس اماره راه معاندت دولت بر گرفته و از مسکن خویش در هندوستان آواره موطن شده بودند با مر حضرت والاهمی را
وقایع
۱۳۰۸ هجری
منظوریت
مواجب
نویسنده
از باب شورای
كلكته
(١) مأرب
یعنی مقصد
اخراج
ممالک شدن
عیال واطفال
معاندین
دولت


( ٦٩٦ )

( جلد دوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

دیار هند شدند و هم از حضور اقدس بآن ره نوردان دشت مخالفت و ناخردان کوی شرارت با وجود مخاصمت
و معاندتیکه نسبت بدولت داشتند بعینه این عبارت را تکلم فرمود که بدا[?]روحی زوجات شما بلند رو بکمال راحت
و عصمت تا کنون درین بسربده و پرده عفت ایشان دریده نگردیده است و اگر چه نظر بحرکات و افعال زشت شما
چیزیکه میبایست بتقصیر میرسید و باز ماندگان شما بمکافات کردار شما میدید از قوه بفعل نیامده باز پرس کردار
شما را حواله بخداوند تبارك و تعالی کردم که در روز جزا بشما خواهد رسید فقط و مقارن اینحال سردار محمد
حسن خان حکمران غزنین که با فوج پیاده فوفلزائی و لشکر ملکی هزاره و تاجک غزنین از راه تاخت قوم ناصری
چنانچه در تضاعیف وقائع سال هزار و سه صد و هفت گذشت در کاوه ترن رفته بود بفرمان طلب از آنجا در
غزنین باز گشته و بامر حضرت والا از همه طائفه که با او در آنجا رفته و خدمت کرده بودند يك نفر زنا را با خود برداشته
در کابل آورد و شرف بار حاصل کرده از جهت لشکر کشتن در هزار جات و دادن دستور العمل بایشان چندی
در کابل از راه مراجعت چودن بازماندند و همدرین هنگام بروز هفدهم ماه محرم شهزاده بزرگ زاده سردار غلام
علیخان خلف شهریار سپهر مکان در مزار شریف تولد یافته خواص و عوام از حلویات متنوعه شیرین کام و فقراء
و ایتام از زر نثار مفیض المرام گشتند و از آنسوی محمد سرورخان نائب الحکومة ترکستان را که از مرض صرع چنانچه
گذشت زار و ضعیف شده بود سپهسالار غلام حیدر خان از ولدزائی که از سبب فتح محاربه غن بيك از منصب
نائب سالاری بمنصب جلیلهٔ سپهسالاری ارتقا یافت او را بفرمان حضرت والا که بناخلی عن اصدار پذیرفت بید
تخت روان ببستر بیماری خوابانیده و صد تن سواره و پنجاه تن پیاده نظام همراهش کرده از مزار شریف در روز
بیستم ماه محرم رهسپار کابل ساخت و مبین حکومتی را که بنام سعادت التیام حضرت والا منفرد مخزن بود در
صندوقچه نهاده و قفل زده مهر ولاك کرد و امور ترکستان را تا زمان صدور حکم اقدس بمهرد خود و مهر میرزا
محمد میرزا خان بن ملا محمد سعیدخان قزلباش اجرا همیداده معطل نگذاشت و ایشنک آقاسی محمد سرور خان
وارد کابل شده در خانه خویش فرود شد و از مرض مذکور صحبت نیافته چون دانش حکومت بی بازپرس میخواست
واز واهمه اینکه مبادا وقتی بعتابی گفته گرفتار ذلت گردد تمارض نموده ترك آمد و رفت دربار اختیار کرد
چنانچه در ایام جلوس میمنت مانوس اعلیحضرت سراج الملة و الدین مامور حکومت کابل شده و پس از چندی
از تقریر قاضی سعدالدینخان حکمران هرات که انشاء الله در جلد چهارم رقم خواهد گشت مأمور حکومت هرات گردید
و همدر خلال این احوال طهماسب خان رئیس مردم اسمار را اجل موعود در رسیده بدرود بود و نبود جهان کرد
( ذکر ونقل منشوریکه بحضور حضرت والا بنام دوتن )
( از اهل هنود سکنه جوشرف نفاذ یافت )

در خلال احوال مذکوره از عریضه رام سنگه و سبن سنگه گمان اهل هنود سکنه جو پگوش کذب نیایوش
حضرت والا رسید که ان دوتن بصد رضامندی برای حجت صداقت و راست کرداری خویش از مردم اهل دین
هنود انجا حاصل کرده از راه خواهش ملازمت دولت افغانستان و هزار تن از اهل هنود را در سلک سپاه
نظام کرده اجازت امدن در کابل خواست اند و حضرت والا در روز بیستم مذکور ماه محرم که ایشنک اقاسی
محمد سرور خان بامر درد ناک از مزار راه کابل بر گرفته بود برای ان دوتن نگار فرمود که بشدت لیکهرام
نامی از قوم هنود کتابی مشتمل بر قبایح مات بدیانت اسلام و متضمن مدایح محامت هنود با نیکو سر انجام از اقاویل
باطل و دلایل کاذبه تالیف و ترتیب نموده و نام انرا تکذیب براهین امین احمدیه نهاده و ان کتاب چندی قبل ازین
بتوسط حجاجی اسلام سکنه امرت سر بحضور مارسیده که کویا مؤلف ان بخود چنان پنداشته وعلم جهالت
افراشته است که بدان واهیات و مزخرفات افتاب تابنده دین مبین و اختر فروزنده شرع متین مفخر ماء وطین
اعنی حضرت سید المرسلین صلى الله عليه واله واصحابه وسلم از اوج اقبال در حضیض وبال افول (۱) خواهد نمود
سبحان الله واعوذ بالله ازین خاك بجیانی که در دهن خود ریخته و بسلاسل سیمون سراپا خویش را سرنکون

مراجعت حکمران غزنین از کاوه ترکی

تولد شهزاده بزرگ زاده سردار غلام علی خان

آمدن ايشيك آقا سی محمد سرور خان

فوت طهماسب خان رئیس اسمار

عرض و التجاى ملازمت نمودن دوتن از اهل هنود ونقل منشور والا

(۱) افول يعنى غروب


(٦٩٧)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
در قعر جهنم آویخته است که از ملاحظهٔ آن کتاب که صواب اعیاد و اعتیاد از اهل هنود برداشته شد پس چگونه
و بکدام قرینه هزارتن ازین کفر را داخل فوج اسلام سعادت فرجام کنم تا در وقتی از اوقات از مخالفت و مخاصمتیکه
با اسلامیان دارند فتنه بروی روز آورده خود را بآتش قهر چنانکه مرده میسوزند زنده بسوزند و آزار واذیت
دیده دولت اسلام را بدنام کنند و از چنین قوم متعصب مخالف ملت دولت سپاه بکار ندارد فقط و از سبب کتاب
مذکور که بحضور اقدس رسیده بود بژو کلان اهل هنود سکنهٔ کابل را طالب حضور فیض دستور فرموده امر
کرد که بمردم هنود سکنهٔ اهرت سر از خود بنگارند که اگر کتاب مزبور را از میان برنداشته در عمل ابراز
آورند چون باعث فتنه در بین ملت اسلام و هنود میگردد و هرچند اهل دین هنود منوط بافغانستان جزیه میدهند
و در شریعت اسلام پیروان ذمهٔ خلاف را که مطیع و جزیه ده پادشاه اسلام باشند زجر و ایذا روا نمیدارد بلکه در
همهٔ امور شرعیه که با مسلمانان دعوی و خصمی نمایند مطابق نص الهی و شریعت نبوی اجرا نموده بیرون از امر
کتاب الله دیگر ایذا نمیکنند مردمهنود سکنهٔ مملکت افغانستان در خوف و خطر دمارگرفتار خواهند بود و پس از
وصول این نامهٔ هندوان کابل بهندوان اهرت سر و ذکر لسانی حضرت والا بعطاء الله خان سفیر چنانچه ذکر شد دیگر مذاکره
و مشاجرهٔ ازان کتاب در محفل سوال و جواب نیامده ازینجاست که اعلیحضرت عدالت سیرت نیکو دخلت سراج الملة و الدین محبت
در سفر سعادت اثر کشور هند اهل اسلام آنمملکت را احکام فرمود که در عید اضحی بحض دفع مخاصمت بمعنی خوبی
و مخالفت گاو که اهل هنودش می ستایند ذبح و قربانی نکرده گوسفند و اشتر ذبح نمایند تا مخالفت اصلی و معاندت
حقیقی و معنوی از راه تعصب بصورت ظهور نکراید و از مناقضت جانین فتنه حادث نگردد و ازین امر
اعلیحضرت باطنت است که اهل دین هنود هندوستان کونش بر فرمانند که انشاء الله تعالی شرح این خبر که
جهان جهان معنی را در بردارد بجلد چهارم مفصل رقمزد کلک بیان خواهد گشت و هم در خلال این احوال از عریضة وجه عطاء و
کرنیل ولی احمد خان سفیر بسمع فیض مجمع حضرت والا رسید که هجده هزار روپیهٔ چهرهٔ شاهی انگلیسی تنخواه داکتر
بفرمان مهر لمانی که باسم انعام و احسان بداکتر جانکره به منش شرف اصدار یافته بود با چهل هزار و هشتصد جان کره
روپیه از روپیهٔ موصوفه تنخواه سالیانهٔ داکتر مذکور و دوهزار روپیه انعام یحیی نام ترجمان او که هر دوتن
بجهت علاج مرض نقرس که بعارض ذات قدسی صفات معرقت سمات والا بود بشرفیاب حضور اقدس شده
رخصت بازگشت حاصل کرده بودند رسانیده و حضرت والا مجموم وجه مذکور را که شصت هزار و هشتصد
روپیه انگلیسی و یکصد و بیست هزار روپیه کابلی میشد در روز بیست و دوم ماه محرم بفرمان مجرانی بسفیر صدور امر
موصوف بنگار و ارسال فرمود و هم در خصوص غارت و تاراج طائفهٔ طوری سکنهٔ کرم که نسبت برعایای منوطه شرف در باب
تاراج مردم سر حد افغانستان از قوه بفعل آورده بودند سفیر مذکور را ارقام و اعلام فرموده امرکرد که با ارباب گورنمنت
طوری علیهٔ هند ابواب سوال و جواب را کشوده باز پرس نماید که مردم علی خیل و میشوخیل طوری یکهزار و چار
صد و بیست راس بز و گوسفند از طائفهٔ کریم خیل کوچی را از موضع و ندکتیر بغارت برده و تاج خان و گل دین
و نور محمد و شاه محمد نامان را مقتول و شالی نامی را مجروح ساخته اند و هم بارنام قوم طوطی خیل را در کتل
شایگه بقتل رسانیده اند باوجه دیهٔ مقتولین و مواشی منهوبه را بصاحبانش رد کنند و هم دویست فرد گاو مردم
جاجی را که از موضع گرنده چراگاه قوم داود زائی غارت نموده پسر عمر شاه نامی را کشته اند مال و دیهٔ قتل را
ادا نمایند و هم نوشت که اگر اغماض کرده از دادن دیه و مواشی ببرناوردند سورت مذاکره را با جواب انگلیسان
معروض دارد که بر طبق قرارداد دولتی بازخواست فرموده آید فقط و مقارن اینحال محمد شاه خان غلجائی که شرح حال محمد
در کرم اقامت ورزیده بود و از دیرگاه چنانچه گذشت راه معاندت و مخالفت بادولت می پیمود نامهٔ مشتمل براغوا شاه خان
کردن و فتنه و شورش انداختن مردم جاجی وغیره متوطنین سرحد بنام بزرگان ایشان و ملك پيردوست احمد غلجائی و
زائی که معتمد او و معاند دولت بودند فرستاد که مردم سکنهٔ جبال را بفتنه بر انگیزند و از راه بغاوت بادولت ملک پیر
بستیزند و این نامه بدست چاکران دولت دره بوردان طریق خدمت افتاده بحضور لامع النور اقدس رسید دوست
و حضرت والا این رقیمهٔ محمد شاه خان مذکور را نیز بکرنیل ولی احمد خان سفیر فرستاده نگار داد که از


( ٦٦٨ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
مطالعه درین سکرتر کندر آیا به دفع ماده فساد و رفع مایه کید و عناد که تشخیص کج نهاد است کند و کرنه
سخن بمشاجره خواهد رسید و رضامندی باناخرسندی خواهد کشید چنانچه بآمول پیوست و در محل اجرا
آمدن امور مذکوره بموقعش رقم خواهد كشت انشاء الله و همدرین هنگام محمد یعقوب خان بن سردار غلام محی
الدین خان بن سردار سلطان محمد خان که از راه مخالفت دولت در پشاور رفته روز نکت بسر می برد از عرض
واستدعای خودش که بحضور اقدس رسیده اجازت باز گشت از آنجا درکابل خواسته بود در جوابش ارقام
رفت که بترك و توجك ننهاد خواه دولتند و بدخواه دولت را اجازت باز كشتن در مملکت افغانستان نیست که بیاید
احداث و فقدان مجال در اواخر ماه محرم سردار عبدالقدوس خان با چندی از سپاه و ابواب بعزم تسخیر هزاره جات چنانچه گذشت
چهاولی در در بامیان رحل اقامت انداخته و مأمور بتعمير شهر بخروية غلغله شده بود فعلا باحداث چهاولی دست برده برای اقامه
علاقه بامیان سپاه نظام دیواری مشتمل بربیوت متعدده اساس نهاد و در وقت حفر (١) زمین برای بنیاد نهادن دیوار در ضلع
(١) حفر غربی شهر غلغله سه باب خانه از زیر خاك نمودار شده طول هر يك سی ذرع و عرض ده ذرع و ارتفاع نیز ده
یعنی کندن ذرع بحساب مساحت آمد و از خرابه دیگر که در اندرون شهر مذکور واقع بوده و باخاک یکسان شده قباله
طاهر کشت که هفت صد سال از تاریخ ترقیم آن بسر رفته بود و سردار عبدالقدوس خان آن را ارسال پیشگاه
حضور انور والا نموده و حضرت والایش بشهزاده آزاده سردار حبیب الله خان که اکنون سراج الملة والدينش
لقب است سپرده امر کرد که بیاد کار آن قباله را نگاه دارد و در خلال وقایع این زمان در روز بیست و هشتم ماه محرم
نواب قمر نقاب والده شهزاده محمد عمر خان بامر حضرت والا در انجام عروسی دختر سردار محمد یوسف خان و سردار
نصر الله خان در بین فرزند برومند شهریار کردن مکان پرداخته و از روز مذکور تا روز هفتم ماه صفر امر عروسی
حاضر بردیان او را بپای برده خلقی را از عطای نقد وجنس و شیلان مخزن ملمذذ و کامیاب ساخته دامن امید برامود و همدرین
ساختن شش احیان چون کار خلاصة دخل و خرج مملکت افغانستان ساخته و پرداخته نگشته و نویسنده بسیار بکار داشت
نویسند کان حکم اقدس شرف نفاذ یافت که تمامت نویسندگان سپاه نظام دارالسلطنه و اطراف که از فن سیاق اگاه باشند
نظام حاضر کابل گردیده در تحریر خلاصه و سنجش بودجه با اهل دیوان یار و مددگار شوند که کار بزودی انجام
پذیرفته دخل و خرج ماند مملکت نيك دانسته خاطر عاطر اقدس گردد تا برطبق مداخيل ملك ترتيب سپاه واز
ادعای ولات حرب بروی روز آورده شده اماده کرده شود و این حکم والا از عرض واستدعای شش تن
شش تن از از نویسندگان زبردست سررشته داران دفاتر پادشاهی چون میرزا محمد حسین خان و میرزا عبد الرؤف خان وميرزا
محرران دفاتر شیر علیخان و میرزا غلام حسن خان وميرزا سيد محمودخان و میرزا محمد قاسم خان که هريك نزيد شصت سررشته دار
پادشاهی کار دفتری روز بسر می برد و از هفتصد الی هشتصد روپیه زیاده تر مواجب نداشتند توجه حضرت والا را بجانب خلاصة
خلاصه و جمع و خرج مملکت مصروف دیده با هم معاهده کرده عرض واستدعای ساختن خلاصه وسنجش بقایای مملکت را
سنجش را کرده چون مسئول ایشان از حضور اقدس حسن قبول و شرف منظوری یافت خواهش نویسنده بسیار کرده اینرا
نیز خواستار شدند که مردم قزلباشیه و كسانيكه تا باین حد کار دیوان را کرده باشند نبایست که انگشت بکار
ایشان میز نند پس حکم مذکور حضرت والا در ماه صفر بنام نویسندگان نظام شرف صدور یافت و همه بمردستی
هر شش تن مأمور تحریر شدند اما چون این ادعای اشاص مذکوره فوق از راه غرض شخصی خود ایشان بود
کار خلاصه را شروع کرده و باندك فرصت آن کار رافرو گذاشته کارسنجش را که هم مشتمل براغراض وقوائد شخصی
(۲) ابراز و هم متضمن ابراز(۲) وانکشاف مال دولتی بود برروی روز آوردند و لکها روپیه حاصل خزانه دولت نمودند
یعنی اظهار واز جمله ميرزا محمد حسين خان از فهم وکیاست و دانش و فراستیکه داشت و بخت مساعد حالش کشت رفته رفته بمنصب
جلیله دیوان اعلای استیفا رسید و لوای شهرت نام در نزدخواص وعوام افراشته در امور دیوان قواعد وقوانين چند
گذاشت چنانچه از نيك وبد وخوب وزد که نسبت بدولت و رعیت بروی روز آورد در جلد چهار در قم خواهد
کشت انشاء الله تعالى وميرزا غلام حسن با میرزا شیر علی که هردوتن از اعضای انجمن بودند در اوایل حال چون
عهد نامه داده و نوشته بودند که اگر در مال دولت و رعیت اغماض و چشم پوشی نمایند و بامحلت و زرده بادفتر یان


( ٦٩٩ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
سابقه در خلوت و خفیه سخن گفته بندوبست امری کنند و بارقعه بنام یکدیگر بنویساند که شامل مدعا کرد حساب
باشد و بدستخط خود ایشان بوده با یگدیگر شهود ثابت شود سزاوار قتل و تاراج باشند از سبب خلاف ورزی
خویش کشته شدند و جابران دیگر روز خویش را بخدمت دولت بسر برده از جمله این جابران سید محمود قندهاری
از ملازمت دولت استعفا کرد و در قندهار رفته بحرفه وری مواظب گشته قناعت اختیار نمود و از باز پرس روز
حساب نيك اندیشه کرد و مقارن اینحال در روز هیفدهم ماه صفر در خصوص مهر حکومتی ترکستان که سپه سالار
غلام حیدر خان چنانچه گذشت قید کرده بود فرمان از حضور اقدس شرف نفاذ یافت که مهر مذکور را بمیرزا
محمد میرزا خان سپرده تا رسیدن حکمران جدید اجرای امور دولتی را او نماید و هم سپه سالار را ارقام رفت
عفو فرمودن که مکاتیب را در وقت خاتم نهادن و مهر کردن وی نیز ملاحظه کند
حضرت والا -- معفو گردیدن قوم ناصری و اجازت آمدن -- خطایای قوم
ناصر را ( در افغانستان حاصل کردن ایشان )
در خلال این احوال عریضه از مردم ناصری که از درگاه روز گار ایشان چنانچه گذشت در شقاوت
و شرارت و معاندت دولت سپری شده گرفتار نکبت و در بدری بودند مشتمل برانابت و عجز وضراعت و طلب
عفو تقصیر و مغفرت سیئات بود با قرآن مجید و فرقان حمید که در حاشیه آن عهدنامه متضمن براطاعت وانقیاد ایشان
بپایه سریر سلطنت رسیده از مطالعه ساطعه حضرت والا شرف گذارش یافته بپاس کلام خداوند جانانه عرض
و استدعای ایشان بمقبولی یافته مشمول عفو شهریار داد گستر گردیده اجازت آمدن در افغانستان برای ایشان
حاصل گشت و هم مقارن اینحال در اواخر ماه صفر ملك لندى خان منگلی که شرافت و عظمت بصهرت شهزاده
والا جاه سردار حبیب الله خانرا داشت از حضور اقدس والا مأمور تسلیت و استمالت قوم منگل که با مردم
جدران از اغوای محمد شاه خان غلجایی و پیر دوست خان احمد زائی شورش آغاز کرده بودند شده خدماتیکه
بتقديم رسانید در موقعش نگارش خواهد یافت انشاء الله ذکر شرارت
- شرح شرارت و بغاوت مردم منگل و جدران - قوم جدران
و منگل
مفصل این مجمل چنین است که قبل از مامور شدن ملك لندی خان بمردم جدران ومنكل بتحريك محمدشاه
خان که در کرم اقامت داشت و پیر دوست خان که در بین قومش روز میگذاشت آهنگ فتنه کرده با هم عهد بغاوت
منعقد ساختند و مردم منگل از سبب ملك لندى خان که در کابل بود مترصد باز گشتن او نشسته مردم قوم
جدران چون طوائف بگی وانره وسوره وغيره از راه فتنه و فساد برسر مردم اسمعیل خیل که در بغاوت
با ایشان انباز نگردیده از اتحاد واتفاق و معاهده ایشان سر باز زدند تاخته و جمعی را بخاک هلاک انداختند و از
وقوع اینواقعه كرنيل سيد اصغر خان آگهی یافته با سردار شیرین دل خان و جماعه از سواره و پیاده ملیشیا وسی
تن سواره نظامی لوای مدافعت افراشته روی دانسو شتافتند و بمجرد وصول بقرب مسکن مردم اسمعیل خیل
ایشانرا نیرو در بازو دست داده جدرانیان را از پیش برداشته در کوه بالا کردند و سواران نظام که باسردار
شیرین دل خان و كرنيل سيد اصغرخان همراه و همگام بودند اسپ جلادت تاخته با مردم اسمعیل خیل در تعاقب پرداخته
قلعه کپی را از کرد راه متصرف شده و آتش زده بسوختند و پس از فرار شدن جدرانیان بکوه طغیان مردم
اسمعیل خیل باهم سردار شیرین دل خان در اطراف قلعه مذکوره اقامت گزیده خود او با كرنيل سید اصغر
خان باز گشتند و در روز بیست و هفتم ماه صفر که هنوز ملك لندى خان وارد آنجائیاده بود که اطفای آن نائره
مینمود محمد حسن پیاده از فوج جدید نظام را با چهار ضرب توپ مأمور کردند که از راه خداء خنجة وبرسراليان
تاخته قلع ماده فساد کند چنانچه بی آنکه مردم جدران آگاه شوند بکوه بر شده دست بآلات حرب
بردند و جدرانیان از تنگنای جبل و از اندرون قلعه که پناه گزیده بودند روی فرار بد یگر کوهسار نهادند


(٧٠٠)
( جلد سوم ) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواريخ)

ولیتان چند ضرب توپ از قفای ایشان کشاد داده از ان کوه نیز بقهر وقسر همه را سر ازیر ساختند و درین
محاربه چندتن از سپاه نظام مقتول ومجروح گردید. چون توان کوه برشدن را از جهت سنگلاخ ودرخت بسیار
که بن بن وشاخ در شاخ بهم درپچیده‌اند درخود ندیده باز گشتند ومقارن اینحال هزارهٔ قوم سلطان دای قنکی
سر از جیب تمرد کشیده بغی ورزیدند ومیررضا قلی بيك سرخ جوی با میر سردار عبدالقدوس خان راه تشبیه
وتهدید آ ن قوم شرير را بر گرفته و باایشان ساز محاربه ساز کرده درپل پای کارجار تن از متتابعان میرمذکور زخم برداشته
مابقی نیروی مقاومت در خود ندیده بی نیل مرام جانب منزل ومقام خود باز گشتند وقوم سلطان همچنان بر شرارت
وجهالت خویش پایدار واستوار ماندند وهمدرین هنگام میر سامان بيك بن حسن سردار هزارهٔ دای کندی که
از همراه رفتن دیگر میران هزاره در ترکستان اعراض کرده بمسوادافش بلازمت رکاب سعادت اکتساب والا
در آنجا نرفته بود بفرمان طلب که در ماه ربیع‌الاول بنامش صادر شد با دوتن از پسران خویش چون محمدصادق
بيك ومحمداكبر بيك درکابل آمده متعالی گشت وامر حضرت والا شرف نفاذ یافت که در کابل روز بسر برده
مسکن وموطنش باز نگردد وفرمان غيری هزارهٔ دای کندی از تغییر او بنام شاه‌ماليك شرف صدور وعز ارسال
پذیرفت وعبیال واطفال سلیمان بيك تمام در کابل خواسته شده در افشار تپه مقام اقامت برای ایشان داده شد
وهمچنین میرزا دان بخش بيك بن میر ناصر بيك ريس دای زنگی که جانبدار میرفيضك بيك سه پای بود واو
سر در خط فرمان ننهاده از اطاعت دولت اعراض مینمود در کابل خواسته شده ازرفتن در ملك ممنوع گشت و از تغییر
اومنشور میری علاقه‌ویرش از حضور اقدس بنام برادرش سلیمان بيك رفت ومقارن اینحال ازعريضهٔ وعایق
هزاره بنهود حضرت والا را برجور وستم عطا جان صاحبزاده حاکم آنجا آگهی دست داده حاکم بودن او را
درآنجا خلاف قانون سلطنت دانسته از حکومت هزارهٔ بهسود عزلش فرموده از تغییر او محمد نبی خان نبیرهٔ
سردار بختیار خان هزارهٔ غزنین را که در سلك پیشخدمتان دربار معدلت مدار پادشاهی شرف السلك داشت
بحکومت آنجا مامور نموده ومحمدجلال ابن احوال دیانه ربیع الاول حاجی محمدی خان بن ناظر محمد نعیم خان کشمیری
وميرزا غلام نبی خان قوم تاجيك غزنين وميرزا محمد صديق خان وملا مسجدى خان وملك بهاءالدین خان
بتوسط میرزا محمدحسین خان سنجشی ویاران او مامور تجزی ومساحت اراضی رعایای غزنین شده املاك سادات
وهزارهٔ غزنین را که درتحت جویهای قدیمهٔ از نقاه انباشته شده وجوی‌هائیکه زراعت میشدند تمام درقید مساحت
وجریب در آورده مالیات هرکدام يك برده وصند افزون در حساب آمده شور وغوغای واویلا در نواحی
غزنین بالا کردند وازین برهگذر اکراه اغنئ واملاك مردم آنبوم و برعوض باقیات مالياتش بشفعه فروخته
شده باعث ایذا وآزار بسیار ازمردم سکنهٔ آن دیار گشت وبعضی که نه توان ادای مالیات را داشت ونه شفیع
که آنرا خریده بهایش را میداد دریان کار ضبط دیوان سلطنت گردیده سپس که دجلش را بمالیه که از اول
حال صاحب آن بدیوان دیوان میداد در میزان سنجش معامله نموده كثر بحساب آمد بهمان مالیهٔ قديم تفویض
صاحبش شد چنانچه هر کدام در موضع ومقامش رقم خواهد گشت انشا‌ءالله

صدور حکم اقدس در تغییر فرد واص
(تحریر نمودن همهٔ امورات دیوانی را به کتاب)

چون تااینزمان جمع وخرج مداخل مملکت وغیره امور متعلقهٔ دولت را بداب سلطنت ایران عمال حال دیوان
فرد تحریر نموده ومجموعهٔ افراد سال هريك ازعمال را دفتر نام می بردند وازین امر چون همهٔ اوراق ازهم جدا
و بی شیرازه بود سرقت وخیانت زیاد درمال دولت ورعیت رخ مینمود حضرت والا در روز بیست وسوم ماه
ربیع‌الاول لوی‌ئیل ترکی روش ممالک اوروپا وغیره فرد را تغییر داده امر کرد که جمیع امورات سلطنتی ازقبیل جمع
وخرج مملك وغيره حق‌سوال وجواب را که حکام وعمال واهل دیوان درمطالب دولتی باهم میکنند غیر از عرایض
ومکتوبات که بپایهٔ سرير سلطنت میرسند تمام درکتاب تعداد کرده سفید و شیرازه نموده بنویسند و هرگاه از روی

افاوت
قوم سلطان
هزاره

مأمور
شدن محمد نبی
خان بحکومت
هزاره بهسود

مامور
شدن حاجی
محمدنبی خان
بمساحی
و مساحت
اراضی رعایای
غزنین

موقوف شدن
فرد واجرای
امور دیوانی
بکتاب


( ۷۰۱ )
( جل چهارم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

پهلوی بغاطی دو نهرین واقع شود خط بطلان بران کشیده بزیان نقدیند و بكريك خوانت نفر استند و با كره ميكنه يكي
از سده پاس شده بحق ابراز و انکشاف حقا یعست مباشرت آن سیاست قطع شود چنانچه بعد ازین روز هزاران
کتاب برای اجرای امور دولتی ساخته و پرداخته شده در هر دو جانب همه کتب خاتم مخصوصی بر نهاده و حکومت کور را
در صفحه اول آن نگار داده بضياط و عمال و اهل دیوان سپرده اجرای کارهای پادشاهی براه می نمایند

ذکر اطاعت نمودن هزاره جرغی و مردم دایه بجرستان

و همدرین اوان مردم هزاره و سی محمد برچغی و جرغی که تا کنون سر بخط فرمان نذاشتند از سعادت بخت
بیدار بواسطه مناشیر احنات و هدایت تاثیریکه مصحوب سردار محمد عظیم خان سابق بوقاحت مردم هزاره چنانچه
از پیش بشرح رفت از حضور معدلت دستور اقدس شرف اصدار و عزبار سال یافته بودند خواستار اطاعت گشته
هشت تن از بزرگان خودرا در روز بیست و هفتم ماه ربیع الاول بتوسط سه تن از میرزاد گان هزاره بهسود بیادای
اطاعت وانقیاد نزد محمد نبی خان حاکم بهسود ومحمد الله خان کرنیل که با سپاه نظام بعزم تسخیر هزارجات از کابل
براه هزاره بهسود رهسیار شده و اینوقت در آنجا بود فرستاده بتبان انکه کر بیان اظهار اطاعت کردند و اوامر و نواهی
پادشاهی را بگردن نهادند و ازین مطیع و منقاد شدن مردم جرغی و برچغی مردم دایه سکنه هجرستان از دیگران
در اطاعت سبقت کرده چند تن از بزرگان ایشان چون ملا علی شیرو محمد رضا و كلب حسين بامان عريضه مشتمل
بإظهار اطاعت مردم دایه بکام داده نزد حاکم و کرنیل مذکوران فرستادند و ایشان آنرا ارسال بنح سرير
سلطنت نموده کار کنان حضور اقدس را مژده و نوید خرسندی دادند و دیگر مردم هزاره باغستان چون
متوطنين ارزگان و قوم فولاده هجرستان و ساکنین علاقه زاولی و سلطان احمد و اقوام دای چوپان و شوی
و بوباش و بنه پای هزارۀ دای زنگی و غیره که جواب فرامین استمالت آیین حضرت والا را که بصحابت سردار محمد
عظیم خان فرستاده شده و چنانچه می بایست نیوشته بودند سردار عبدالقدوس خان از بامیان مکاتیب چند از سواد
نقل آنها بمريك بایه از طرف خود نام داده از راه استمالت فرستاده هدایت بر اطاعت کرد و هم غلام حسین
خان بن حسین خان هزاره چهار دسته غزنین را مامورین که امداری نموده از راه حزم و احتیاط در نیزان هزاره
دای کندی فرستاد که علوفه و آزوقه سپاه را در آنجا آماده و مهیا کند تا اگر طوائف مذکوره هزاره از
اطاعت سرباز زده ره نورد وادی جهالت شوند از بامیان کوچیده و در آنجا فروکش نموده بقهر و غلبه ایشانرا
مطيع ومنقاد گرداند و آنگاه که مشارالیه وارد تیزان شده تهیه علوفه پرداخت مردم سه پای هزارۀ دای زنگی
بگفته میر فیضك بيك اسكان (۱) ولعلقه مير محمد رضا بيك القانی که هر دو تن محمد عظیم بیک را بپیچ نیمشمردند
واز خطاب سرداری او رشك برده از حسد نقود در پیچده بودند موقع خود ستائی ودیده درائی و بچیان را
دیده از دادن علوفه سر باز زدند و غلام حسین خان کد امدار را گرفتار ساخته محبوس نموده بوی گفتند که
محمد عظیم بيك که خود را در نزد پادشاه بزرگ دست داده و مطیع و منقاد نمودن هزاره پاغیستان را بر عهده
خویش نهاده خطاب سرداری حاصل کرده است آمده او را از قید خلاص کرده علوفه حصول نماید اما سردار
محمد عظیم خان که خود و آن دو تن میرشرير را نيك ميشناخت و در كفة ميزان آن دو تن را خروار وخويش
را من می پنداشت جرأت نتوانست که او را خلاص کند تا که خود فيضك بيك او را رها داده و او باوی
و محمد رضابيك بجای آنکه ممنون ایشان میدند منت پذیر نگشته و سواره و پیاده مردم دای کندی را کرد
آورده از راه خدمت دولت پایشان در آویخت و زد و خوردی بروی روز آورده و کاری از پیش نبرده بی نیل مرام
در نیزان رفته مقام گزید و آن دو تن را از چشم حیا پرده و آهنگ قتال در قلاع خویش استوار جای گرفتند
و غلام حسین خان که در تیزان رفت اساس جور نهاده بنیاد ستم را محکم ساخت تا که مردم نواحی نیزان از
تعدی بستوه آمده چنانچه قصد کشتنش کردند و همدرین هنگام والده ماجده شهزاده نيك زاده سردار غلام
علیخان بفرمان طلب از مزار شریف راه کابل برگرفته وقتدانه فرزند ارجمندش را بدايه او از جهت مخالف

ذكر مطيع
و منقاد شدن
بعضی از
هزارة
باغستان

(۱) اسکان
نام موضعی
در علاقه سه
پای دایزنگی
که در کنار
نهر هرمند
واقع است
فقط

ورود مادر
ستوده سیر
سردار غلام
علیخان در
کابل


(٧٠٢)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
بودن هوای عرض راه در آنجا نزد جده نیکو سنجیه اش گذاشته خود درماه ربیع الثانی وارد کابل و با اقوال و
حرم هم زانو ومقابل گشت وهمدرین وقت معدن نمك در موضع دهنه خواجه زيد علاقه غوری از طالع
نیکو مطالع حضرت والا مکشوف گردیده از سبب معدن چال از مضافات قطغن كه نمك بسيار ازان بعمل
می آید این معدن همچنان تاکنون باز مانده حاصل عاید دولت نگردیده است

عزم تسخير كافرستان كردن سپهسالار غلام حيدر خان
ذکر راه تسخیر کافرستان پیش گرفتن سپهسالار غلام حیدر خان
همدرین هنگام سپهسالار غلام حیدر خان که بفرمان طلب از جلال آباد در کابل آمده شرف بار و محرم دربار
شهریار والا تبار را حاصل کرد حضرت والایش نوازش فرموده دستور العمل در باب تسخیر کافرستان از
حضور بوی عنایت نموده رخصت باز گشت داد و او وارد جلال آباد شده با افواج قاهره از آنجا براه تسخیر
کافرستان برگرفته در روز چهارم ماه ربیع الثانی درده زیارت لغمان رسیده فروکش کرد وبتفحص راه عبور
لشکر و تهیۀ علوفه حاضر پرداخته کار تسخیر نمودن کافرستان و کوهستان لغمان را راست کردن آغاز نهاد چنانچه بیاید
بست انشا الله ومقارن انحال محمد امین خان نورزائی و جان محمد خان غلجائی و اختر محمد خان علی زائی و ارباب
زکوة مواشی پیر محمد خان تیموری وارباب مراد علی خان کرخی وکیلان مردم کوچی علاقۀ فراه و پشت رود که بامیرا فضل خان
و دواب مردم بفرمان طلب وارد دار السلطنة کابل شده بودند شرف بار یافته حضرت والا با ایشان در خصوص زکوة دواب
کوچی ومواشی ایشان بزبان شرعی مذا کره فرموده قرار داد واز راه انصاف برعهدة ایشان نهاد که زکوة مال
و مواشی مردم پشت رود وفراه واسفزار وهيرات وباد غيسات همه بيك منوال بوده با دیگر مردم افغانستان
یکسان دین تفاوت کم وکاست باشد و ایشان از روی شعف قبول اینصرف را کرده پس حضرت والا درروز
چهاردهم ماه ربیع الثانی برای تمامت مردم سکنۀ مواضع مذکوره ارقام فرمود که آنچه در میزان فکر و عیار
خیال من با انصاف موافق و در اوصاف ستوده مطابق آمد و با وکلای شما قرار داده شد شما و تمامت مردم کوچی
و بومی را خبر دادیم که آگاه بوده تخلف نورزند و چهار ده تن از سواران نظام فوج شاهی اول از حضور
اقدس مأمور سرهتاری گوسفندان مردم کوچی شده همچنین از دیگر خادمان دولت و چاکران سلطنت برای
حساب کردن مال و مواشی مردم زمین دار و ده نشین تمام مملکت مقرر گردیده ازین روز دفتر عليحدۀ باسم
شاخ شماری بروی روز افتاده جاری گشت

شرح مزاوجت ومناکحت حضرت والا با دختر ملك رحمت شاه خان وزيری
ذکر انعقاد رشتۀ مناکحت
( دختر ملك رحمت شاه خان وزیری )
و هم درین هنگام از عریضة ملك رحمت شاه خان وزیری که شرح روی امید بایندولت آوردنش از پیش
گذشت بمسمع فيض مجمع حضرت والا رسید که دخترش که از نسبت نامزد بودنش با حضرت والا مقنعه فخر را
بر سر ولباس مباهات را در بردارد قدم بسن بلوغ نهاده است و چون پدر و قومش بادیه نشین و خانه
بدوش و شب در جائی و روز در مأوائی منزل گزینند امید ورجای خواستن آنرا در کابل نموده است و حضرت
والا که در ناموس داری ومواحدت شماری قومی توجه کامل داشت و از راه وصلت اقوام بزرك را با دولت
متحد ساخته صرف همت می کاشت در روز سه شنبه نوزهم ماه ربیع الثانی سردار شیریندل خان حاکم خوست
را فرمان فرستاده احکام کرد که اشیاء نفيسه والبسۀ زنانه بالميورات ملوکانه مصحوب یکی از چاکران که جهت
امر نکاح تعیین میشود از حضور ارسال کردیده دیگر امور ضروریۀ عروسی را از قبیل ولچه و شیلان در خور
شان و شایان خوان ملك رحمت شاه خان او آماده و مهیا سازد و پس از انعقاد عقد نکاح بیدرنگی شخص صالح
و پارسائی از انجا مرحلۀ پیمای کابل سازد و هم از صدور این حكم ملك رحمت شاه خان را ارقام و اعلام رفت که
سردار شیزین دل خان امر عروسی دختر او را بپای می برد واو را با عزاز واکرام در کابل میرساند فقط


(۷۰۳)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
چنانچه در موقغش رقم خواهد كشت انشاء الله تعالى و همدر روز نوزدهم مذکور ماه ربیع الثانی در باب عمده
جمشيدى كه آثار فتنه از ناصیه حال ایشان ظاهر بود و میل خاطر همه بجانب دولت روس واضح مینمود از
حضور اقدس حکمران هرات را فرمان رفته امر شد که مردم جمشیدی را از موطن اصلی ایشان کوچانیده در
جلگای هرات جای دهد تا از فتنه که در سر دارند باز سرحه در خطر نیفتاده دولت مطمئن و مأمون کردد و او پس
از پرتو وصول افکندن این منشور عبدالقادر خان و قدم على خان ومحمد امير خان برادر و خواهر زاد گان
نأئب سلطانخان افشار را که خدمات او بارو نهاد تش از صفحه حیات بخار ممات اثر پیش بشرح رفت با سواران
کفاده ایشان و صدتن از سواران نظام مأمور موضع و مقام مردم جمشیدی کرد که آنمردم را کوچ داده در
جلکای هرات رسانند و ایشان مردم مذکور را رهسپار جلگای هرات ساخته و در انجا مسکن داده پس از فراغ
کار حاضر در بار حکمران هرات شدند و ازین سوی در روز بیست و هشتم ماه ربیع الثانی البسه و حامل دختر
ملك رحمت شاه خان از حضور اقدس مصحوب فتح محمد خان نامی از تو گران جان محمد خان خزانه دار عمیز
ارسال یافته چیز یموج زار (۱) تهالین و هودج پوش و غیره ساز و برك شابين نيز همدست او از کابل در خوست
نزد سردار شیرین دلاخان فرستاده شد و سردار موصوف پس از وصول او چون حضرت والا پیش فرموده و نگار
داده بود که شخص امین بادیانت و دین را جهت انعقاد عقد نکاح وکیل قرار داده امر عروسی را بانجام رساند
ملا محمد شریف نام معلم خود را و کیل قرار داده و حضرت والا از عریضه سردار مذکور که بمطالعه ساطعه
پیوست وكالت ملای موصوف را منظور فرموده وکالت خط شرفی فرستاد سپس سردار شیرین دلاخان اجناس
خلعتی و برنج و روغن و کوسپند و قند نکاح و حلویات را که جهت این امر مهیا و آماده کرده بود باحمل
وملبوساتیکه از حضور انور والا ارسال شده بود همه را رهسپار موضع بلند خیل ساخت و خود با سیداصغر خان
کرنیل ومحمد ناصر خان کپتان وعبد الرحمن خان پسر خویش ودوصه تن از فوج پیاده و هشتاد تن سواره
نظام و تمامت بزرگان علاقه خوست باسمان مذکوره روی بنهدی بلند خیل نهاد واص حا كمت وسور وسرور
شادیانه عروسی را باطوار شایسته بپای برده آن بانوی محجبه عفت را بر طبق امر حضرت والا که شرف نفاذ
یافته بود باش تن از زنان موسپید اقارب پدرش در محمل اعزاز و احترام برنشانیده و بانصد وچند تن از مردان
قوم ملك رحمت شاه خان نیز از راه مشایعت باهودج حرم محترم همراه گردیده وارد خوستش نموده در سرای
نشیمن عیال سردار شيرين دلخانش از هودج فرود آوردند و چندی از سبب شدت سرما و کثرت برف اورا در
همانجا توقف داده و مردان قوم ملك رحمت شاه خان را نقد وجنسی برسم خلعت از جانب دولت عطا کرده
تمام خرم وشادمان از خوست باز گشتند و چند تن از بزرگان ایشان با مر سردار شیرین دلاخان در مك كرده
مراجعت نمودند که باعروش تا کابل همراه امده باز گردند و همدرین هنگام بیشتر از پیشتر نظم انتظام در امور
سلطنت و مملکت انداخته خود بانجام مهام بزرك پرداخته شهزاده سپهر وساده سردار حبيب الله خان را مأمور
داد رسی و مظالم پرسی جمهور سپاه ورعیت وعمال وضباط اداره مملکت فرموده شهزاده آزاده سردار نصر الله
خانرا به تنظیم و تنسیق امور دیوان گماشت و او در دفتر سنجش جای گزیده بکار شایسته مملکت مواظب گشت
و در خلال این حال محمد حیدر خان هراتی از حضور فیض ظهور حضرت والا بحکومت مردم جاجی مأمور
وسر بلند گشته از کابل در انجا رفت و چون مردم جدران و منگل که از پیش بشرح رفت بغاوت ورزیده بکوه
جههات بر شده بودند و پس از بازگشتن سردار شیرین دلاخان و کرنیل سید اصغر خان و گرفتار شدن بامر عروسی
مذکور مردم جاجی را نیز در شرارت با خود یار ساخته و بسرقت ورهزنی پرداخته بودند و مردمان نواحی و قوافل
و غیره را آزار داده اذیت مینمودند و هشتاد تن از تجار و غیره را تاراج کرده بقتل رسانیدند و بتحريك ملاییتر
دوست قاتلین ودزدانر ابدست کار کنان پادشاهی نداده همچنان در گمراهی خویش محکم و استوار ایستادند و دزدان
طائفه احمد زائی را که در موضع لیج منگل جای گزیده بودند نیز همراهی کرده بکار گذاران دولت نسپردند و کار
بغاوت را راست کرده راه کج اختیار نمودند تا که شهزاده آزاده سردار حبیب الله خان بامر حضرت والا

کوچ دادن
مردم مجشيدی
را از موطن
اصلی ایشان
جانب جلگای
هرات

شرف ارسال
یافتن لباس
و زیور دختر
ملك رحمت
شاه خان

(۱) زار
معانی متعدد
دارد اما
در نجا بمعنی
مقدار است
چنانچه جامه
زار وغيره

شرح حال
مردم جدران
و جاجی
و منگل


(٧٠٤)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
کرنیل محمد اکبرخان را بفوج پیاده هزاره فراخی وغند تن سواره نظام و چهار ضرب توپ در ماه جمادی الاول
از کابل رهسپار تنمیه و تهدید آن طوائف بكوهپایه خوصاخت چنانچه ورود او در آنجا و مخذول ومنكوب شدن
آن اقوام فتنه جو در موقعش بذکر خواهد شد انشاء الله
ذکر شرارت ( ذکر شرارت بعضی از میران هزاره دای کندی )
بعضی از
هزاره گان واز آنسوی چنانچه گذشت غلام حسین خان کدامدار از قید میر فيضك بيك رها گردیده چون وارد
دای کندی قزان شد علوفه بالای مردم هزاره دای کندی حواله کرده امر نمود که علوفه و آزوقه سپاه پادشاهی را
در تمزان مهیا و آماده سازند تا اگر مردم هزاره باغیستان سرخط فرمان ننهند وسردار عبد القدوس خان
الزاميان راه سرزنش ایشان بر گرفته وارد تمزان شود علوفه سپاه موجود و آماده باشد و با وجود حواله غله
وغيره اجناس ضروريه دست ظلم نیز کشوده ستم بسياري بر روی کار آورد تا که آخر دم بستوه آمده از جمله
بزرگان ایشان کربلائی علیجان ومير رضائى بيك ومير ناصر بيك ميران هزارة دای کندی از دادن علوفه سرباز
زده از راه فرار در علاقه سه پای دای زنگی نزد فيضك بيك رفته پناه گزیدند و ازین گریختن آنسه تن غلام
حسین خان کدامدار از خوف عتاب سردار عبدالقدوس خان دست ستم کوتاه ساخته بعد از سه تن از نزد
فيضك بيك در خانه خود بازگشته علوفه وازوقه را که بنام ایشان حواله شده بود بار کرده براه بر گرفتند که
در انبار قزان رسانیده رسید حاصل کنند وغلام حسين خان کدامدار قصد گرفتن و محبوس کردن آن سه تن
را کرده وایشان از ضمیر اواگاه گشته از موضعیكه با علوفه رسیده بودند دوباره راه گریز پیش گرفته از بیم زندان
بكوه برشدند و کدام دار مذکور گریختن انها را از تعلیم و تلقین و ترغیب میر کاظم بيك متوطن تمزان پنداشته
آهنگ ایذاوا زارش کرد واو بسیاق این بيت
ندیدی که چون گربه عاجز شود برآرد بچنگال چشم پلنگ
دفع ستم او را از خود بخن کشتن ندیده در شب چهارم ماه جمادى الاول چندتن از نوکران خود را بقتل او گماشت
و ایشان رفته دیوار خانه را که غلام حسین خان کدامدار با بیست تن دران خفته بودند شکافته دهن تفنگهای
خودرا ازان سوراخ بخانه در آورده یکبار کشاد دادند و از جمله يك تن بحسنى وبـك دستى داخل خانه شده
شمشیر کدامدار را با يك كيسه پول نقد که در زیر سرش بود برداشته باخود برد و غلام حسین خان با دیگر خفتگان
از خواب برجسته ولبهای همدیگر را جسته چون آسیبی بهيچيك نرسیده بود چراغ را افروخته بدون از همان
کیسه پول و شمشیر که برده بودند دیگر زیانی مشاهده نکردند بعد غلامحسین خان کدامدار در همان تاریکی شب
(۱) ناخونانه همراهان خود را بتفحص وتجسس تفنك زنندگان گماشته وایشان یکتن از نوکران میر کاظم بيك را از خانه اش
بوانه و بمهام بدر اورده بمواجهه اقایش پای او را بمیخ در زمین فرو برده محکم بسته وان میخ را که قبل از بستن پای او
همه صحیح شق کرده بودند پایه ( ۱ ) بزور کوفتن در ان فرو برده خون از انگشتان پایش جاری ساخت
و چوبست و ازینگونه عقاب وعذاب بسیارش کرد تا که کیسه پول و شمشیر را نشان داده حاضر آوردند آنگاه که این
که نجاران
در شق و چاك جسارت بروی روز افتاده میر کاظم بيك ملزم گشت غلام حسین خان او را با چهار ده تن دیگر گرفتار ساخته
چوب نهاده در زندان انداخت و مردم تمزان میر کاظم بيك رئیس خود را در زندان دیده بی آنکه فکری بعاقبت کار و پاداش
با بیری کرده روز کار خود کنند هجوم آورده قلعه را که غلام حسین خان کدامدار دران جا گزیده بود بمحاصره انداخته
فرو برند که کار را بروی دشوار ساختند و غلام حسین خان که از كمك فرستادن سردار عبدالقدوس خان از بامیان بواسطه
زود از هم كثرت برف وشدت سرما مأيوس بود ناچار حکمران قندهار مکتوبی نگار داده ازوی معاونت طلبید و او مکتوب
جداشود به میرزا محمد خان حاکم ترین فرستاده تأکیدش نموده امر کرد که دوصدتن پیاده ساخلو و چندی از پیاده نظام
و چوبی که با کمد و تیرین به نزد او قیام دارند با يكضرب توپ جانب تمزان رهسپار ساخته بسروقت غلام حسین خان کدامدار
در ین دو پایه رساند که هزار کامش هلاك نسازند و میرزا محمد خان حاکم تیرین از کثرت برف معاون فرستاده نتوانسته
۱٢
از آنسوی هزارگان که غلام حسین خانرا در تنگنای محاصره انداخته بودند جراحتش رسانیده و زخم یافتن اورا


( ۷۰۵ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
انتقام پنداشته از دور قلعه برخاستند وعریضۀ مشتمل بر استدعای عفو تقصیر ومشعر بر اظهار بی گناهی خودها
ومتضمن شکوه و شکایت ازستم غلام حسین خان كدامدار در حاشیۀ کلام مجید نگار داده و آنرا بايك كلام الله دیگر
که یکی را برسول و دیگری را بشفیع قرار دادند نزد حکمران قندهار ارسال داشته پیام فرستادند که سر از خط
فرمان پادشاهی برنتافته از راه گمراهی بسوی بادیۀ روسیاهی نشتافته محض دفع ظلم و ستم غلام حسین خان بمداونش
برخاسته رخسارش ساخته اند و حکمران قندهار در اینوقت میرزا محمد خان حاکم ترین را از سبب كمك نفرستادنش
در ترین که آنجا گذشت محبوس در قندهار طلبیده و او همان کثرت برف و شدت سرما را عذر تراشیده بمواجهه
فرستادگان هزاره که حامل قرآن و طالب عفو وامان بودند جور و ستم غلام حسین خان و بی گناهی هزارگار
بد لایل و براهین نزد حکمران قندهار ثابت کرده بعد او هم چهار تن فرستاد كان هزاره را تسلیت و مژده عفو
تقصير وخلعت داده وميرزا محمد خان را نیز از عطای خلعت و بر حال داشتن حکومت ترینش دل بجای آورده
همه را رخصت باز گفتن فرموده او را امر کرد که پیادگان نظام و ساخلو را بمجرد وصول در ترین با یکضرب
توپ که در آنجا هستند بلاد رنك ره نورد علاقۀ تمزان سازد که در آنجا اقامت ورزیده دافع فتنه باشند و هم
غلام حسین خان کدامدار را از تمزان در قندهار خواسته و او را در عرض راه از سبب جراحتی که داشت و هنوز
التیام نیافته بود تب عارض گردیده و حکمران قندهار آنگاه کشته بخت روانی مصحوب محمد امین خان پیسات
از قندهار فرستاده او را بترحمت و ذلت در قندهار رسانید و آنگاه که امور مذكوره از هم پیشه حکمران قندهار
بگوش حق نیوش حضرت والارسید حکمران قندهار را فرمان فرستاده امر کرد که میرزا محمد خان حاکم ترین و هردوتن
صد باشیان پیادگان ساخلو را که از راه كمك بنويدن غلام حسین خان جانب تمزان برف و سرما را عذر نهاده تهاون ورزیده اند
در قندهار محبوس خواست همه تن را روانه کابل نماید و دوتن دیگر از صد باشیانرا مأمور کند که با پیادگان ساخلو
که از ترین متوجه بهای آبسر زمین شده اند در تمزان رفته اقامت گزین شوند و هم غلام حسین خان کدامدار را اگر
سالم و كرسليم است بكدا مداری بر حال داشته در تمزانش فرستد و حکمران قندهار پس از پر تو وصول افکندن این
منشور سیاست دستور غلام حسین خان را اندرز و نصیحت درترك ستم و دلالت و هدایت در درك سلوك نيك كرده
رخصت بازگشت تمزانش داد و میران هزاره را که از جور او بدادخواهی در شهر احمد شاهی آمده بودند
از عطای خلعت و دادن تسلیت خوشدل و خرسند ساخته امر کرد که با او همراه جانب منزل وماوای خویش
روند و از اطاعت بیاوت ننگرایند و از آنسوی سرتیپ میرزا خان وسید نجف شاه با هردو دسته پیاده ساخلو
و پیادگان نظام و یکضرب توپ که میرزا محمد خان حاكم ترين بامر حكمران قندهار از آنجا کوچ داد وارد
تمزان شده خود حاکم مذکور با هر دوتن صدباشیان بترتیبی که بنام حکمران قندهار چنانچه گذشت شرف اصدار
یافته بود محبوساً بافتح محمد خان خرچگیر و تاج محمد خان بلوچ حاکم کیزاب از ترین در قندهار رفته و از آنجا
در کابل آمده میرزا محمد خان بامر حضرت والا بدار سیاست کشیده شده جان داد و هردوتن صد باشیان شش
ماهه مواجب را که از دولت برده بودند باسم جریمه تحویل خزانه کرده بمنصب و خدمت خود برحال شدند و فتح
محمد خان با تاج محمد خان بلوچ از خط تصدیق خدمت که بمهر غلام حسین خان کدامدار بدست داشتند بحد متنیکه
مأمور بودند از حضور اقدس برحال گردیده خرم دل باز گشتند و از آنسوی در خلال اختلال مذكور چون گریختن
کربلائی علیخان و ميررضائى بيك ومير ناصر بيك دوباره چنانچه گذشت از راه فرار بکوه برشده و از بیراهه سردار محمد
نزد فيضك بيك سه پای وارد شدند و سر گذشت خویش را با او بپای بردند و او باتحاد رضا بيك الغانی کس نزد عظیم خان
سردار محمد عظیم خان سه پای فرستاده نزد خودش خواستند که باهم امریرا اختیار کرده قراری بروز کار خویش از الشگار آباد
بگذارند و او از واهمه اینکه مبادا ایشان اغوایش کرده او را در شرارت با خود یار و مدد کار سازند از رفتن در نزد جانب کیزاب
آنها سرباز زده از اشکار آباد که نشیمن گاهش بود با عیال و اطفال خویش کوچیده چون نیروی مقابله و مکالمه
آنها را در زبان و بازوی خود نداشت و نسبت بآنان شخص كوچك و كم پايه بود از راه فرار در علاقۀ کیزاب رفته
در بین مردم آنجا که همه رعیت و مطیع امر و منقاد نهی پادشاهی بودند قلعه احداث و آباد کرده جای گزید