(٥٧٢)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

روی صدق ویقین دانستیم زیرا که انوار خیمه طاهره را ضامن دولتخواهی و اخلاص شعاری خود قرار داده اید
جای اعتماد و اعتبار است که سرهای شما براه برود از دامن خدمت و صداقت و هوا خواهی وغم شریکی دولت
دست برنمیدارید چرا که بسیار سوگند بزرگ یاد کرده و کتبا نیز ضامن اطوار و کردار خود قرار داده اید که
آیۀ مباهله وتطهير برقَدر ومنزلت و بزرگواری ایشان وغیره اهل بيت دو شاهد عدل وگواه صدقند پس یقین
بدانید که خاطر مارا برشما اعتماد قوی حاصل شد و شما را نیز امید واری بدولت خداداد بیشتر از پیشتر بوده
باشد فقط و هم چندتن از بزرگان ایشان را که باتهام قتل حاکم محبوس بودند از زندان بیرون کشیده وهمه را
خلعت عطا فرموده رخصت رفتن بمسا کن ایشان داد ومقارن اینحال علیخان پسر سرفرازخان بلوچ که گریخته ش
از موضع چاه کی از پیش بشرج رفت وسردار محمد یوسف خان حکمران فراه نظام الدوله از ابامیست سوار بمحافظت
موضع مذکور گماشته بود با او نزد خان کلات اسیر پناه گزید وی بلحاظ قومی از رهگذرینکه جدید با دولت
انگلیس رشتۀ اطاعت را انعقاد داده بود بمعاونت وی واسترداد چاه کی برخاست وبکرنیل سنجان مقیم شالکوت
مكتوب فرستاده خواهش کرد که چاه کی را از تصرف افغان کشیده بوی سپارد واو را بازای آن مطیع و چاکر
دولت انگلیس شمارد و کرنیل سنجان بميرزا محمد تقی خادم دولت خویش که درقندهار بخدمت واقعه نگاری مأمور
بود مرقوم نمود که از کار گذاران دولت افغانستان التماس نماید که چاه کی را بعلیخان بلوچ وا گذارند واگرنه
نمایند بوی سرای کشور هند آگهی داده خواهد شد که با امیر صاحب افغانستان مذاکره ومکالمه نموده چاه کی را مسترد
نمایند و میرزا محمد تقی خان اینمكتوب او را نزد سردار محمد یوسف خان فرستاده او ارسال پایه سریر سلطنت نمود
وحضرت والا درمقام جواب بر آمده ارقام فرمود که اولیای دولت افغانستان وکار گذاران آن از پنجه علاقه
چاه کی خاک افغانستاست نميگذرند وكرنيل سنجان را از خبر دادن بويسرای مانع نميشوند زیرا که در صورت
آگهی دادن باو مناقشه ومنازعه که بخاطر داشته باشد از آلایش غل وغش مداخلت غیر خوبتر پاک میگردد

شرح حال علی خان بلوچ

(ذكر صدور رقم عنایت دستور)

(از حضور انور بنام خانکی خان)
وبهمدر خلال احوال مذکوره اعلیحضرت والا که حق خدمت احدی را ضائع نمییاخت وهرکدام از چاکران
را بقدر شأن و اندازه لیاقت مینو اخت خانواده خانکی خان مرحوم و مهتر موسى مغفور قوم سلیمان خیل را
ازعطای اینرقم مرحمت شیم سرافراخر برافراخت چون جـداجد بزرگوار ما یعنی امیر کبیر خلد آشیان اعلیحضرت
امیر دوست محمد خان باشما سلسله و خاندان اختیار مواصلت فرموده اند خُورد وبزرگ شما سلسله را عزيژ وغم
شریک خود میدانیم وهستید و عزت واعتبارو مواجب و تنخواهيكه از دولت خداداد برای شما مقرر است میخواهیم
که دایم وجاويد باشد بنابران می نگاریم که میرزا محمد خان را بجای پدرش دوست محمد خان مرحوم رتبه
خانی دادیم واگرچه بسن کوچکست منزله بزرگی برایش مقررو مرحمت فرموده محمد عظیم خان عم اعیانی اورا
باشکار و نمایش در خدمات دولت مأمور ومنتخب داشتیم پس برجميع شما سلسله واجب ولازمست که اورا حقیر
وخوار ندانید که در نظر فیض اثر مرحمت گستر بزرگست وفرزند آسیا پرورش اورا مدنظر ومنظور خاطر انور
داریم و براو و پیشکارش نیز واجب ولازمست که مردان خاندان خود را چون پهلوان خان ومهتر ادریس خان
و مهتر خضر خان وغيره باخود يك وجود وغم شريك بدانند که درمابين يك دوزره غبار دورنگی و نفاق برنخیزد
زیرا که اگر نفاق ورزیده از راه اتفاق برگشتید خدمات دولت معطل گردیده یکی گرفتار عداوت و همچشمی دیگری
نخواهد شد وا نوقت ما میشوانیم که منصب و عزت را بجائی بگذاریم وبکوئیم که از دست شما سلسله و خاندان
خدمتیکه بکار دین ودولت آید برنمی آید واگر برادر ببرادر زاده وعموزاده باهم مخالف شدند حکم عقل اینست
که بکار ماهم نخواهند آمد. پس همۀ شما را بامن باتفاق واتحاد میدانیم ونیز برحال ماندن عزت واعتبار شما را
منظور داریم که نام شما در نزد کل الوسات نيك باشد فقط بحمدالله تعالی که این سال بنای رفت واکثر ازبد
خواهان دولت ومفسدین ملت مخذول ومنكوب گرديده جزای اعمال خویش دیدند

تقبيل
رقم خانواده
خانکی خان
سلیمان خیل


(٥٧٣)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
وقایع سال هزار وسه صد و پنج هجری که از بدو جلوس میمنت مانوس
[ تا ابتدای اینسال هفت سال وسه ماه و بیست و یکروز قمری ]
( از سلطنت حضرت والا گذشته بود )
در اوایل اینسال يعقوب علی و محمد طاهر و محمد علی نامان پسران سید احمد از سادات سراب غزنین که قلعه
محکم شش برجه احداث و آباد کرده و با وجود هیبت پادشاهی دم از خود سری و خود نمائی زده با غلام حسین خان
بن کاستان خان هزاره در خصوص امر مستاجری مردم سراب بمحاربه گرائیدند واز یغمی وهم از جهت آنکه
دست تطاول و تعدی بمال و منال عموم رعایا خصوص مردم کوچی افغان دراز کرده چاکها، تاراج میکردند و مردم
را ایذا و آزار میرسانیدند از حضور انور والا سردار محمد حسن خان حکمران غزنین را فرمان رفت که ایشانرا
گرفتار ساخته بکابل فرستد ومال وملك ايشان را ضبط خالصه کند چنانچه او یحیعلی خان کوتوال را با محمد دین
صدباشی و جمعی از پیادگان ساخلو شبانه بآن زمین مأمور سرکوب کرده قلعه ومال ومنال سیدان مزبوره را ضبط نموده
صد باشی مذکور از راه ضبط کردن قلاع ومال ومتاع ایشان که در لاهور بودند رفته آنها را نیز در قید سپاهه ضبط آورد و
یعقوبعلی که در ینوقت جدید بکابل آمده بود محبوس شده محمد علی را گرفتار ساخته محبوساً بكابل فرستاد و عیال واطفال
ایشان نیز بقلب کابل شده پس از مدتی از حبس رها گردیده مأمور باقامه دار السلطانه شدند و بعد از چند سال یعقوبعلی
و محمد طاهر در کابل از مرض و با فوت شده محمد علی با عیالش از راه فرار در مشهد رفتند و مقارن اینحال در
روز سه شنبه دوم ماه محرم جنرال غلام حیدر خان دو یرق پیادگان ساخلو کردیزی را که از وقت بغاوت مردم
ترکی و غلجیل و غیره تا اینوقت در تحت رایتش ره نورد خدمت بودند یکمکتوب پروانه خان نائب سالار که برای
او نگار داده بود از قلعه شینکی همراه فرستاده او که حامل مکتوب مذکور بود و هم يك رأس اسپ سرخنگ که
حضرت والا از اسپان اصطبل خاصه شاهی جهت سواری جنرال موصوف بمدست وی از راه مرحمت ارسال
فرموده بود روانه کابل کرد و هم افواج پیاده جدید درانی که از قندهار مرحله پیمای کابل شده بودند در روز
دوم مذکور ماه مزبور وارد منزل مقر گردیده از آنجا زه گرای دارالسلطنه گشته واز حضور شهزاده آزاده
سردار حبیب الله خان گذشته در سلك سپاه نظام منسلك شدند و در روز چهار شنبه سوم ماه محرم هفت تن از
بزرگان طایفه خجوری و هفت تن از مردم مهر علی خیل و چهارده تن از قوم ایوب خیل و هفت تن از مردم کمال
خیل و مجادین از احاد و افراد وسط الحال طوائف مذکوره باتفاق ملك قاضی نام و گل میر و یحیی از بزرگان و سی
تن از اواسط (۱) الوصف والشان مردم غانك كه از راه اطاعت پیش آمده و چنانچه در تضاعيف وقایع سال گذشته
بشرح رفت تسلیت یافته مراجعت کرده بودند از طریق انابت نزد سردار شیر ین دل خان حاضر گشته و قرآن
مجید و سادات را شفیع عفو تقصیر خود ساخته زبان ضراعت خواهش مغفرت کردند و سه رأس گوسپند برسم
تعارف پیش کشیدند و سردار شیریندلخان باسید اصغر خان کرنیل و محمد ناصرخان و علی محمد خان کپدانان سپاه
نظام وفيض محمد خان رساله دار ایشان را تسلی و اطمینان خاطر داده عهد نامه مؤکد بسو کند فرقان حمید
گرفته با ایشان قرار نهادند که جز از راه اطاعت طریق نپویند و هواخواه دولت را دوست بوده با خصم سلطنت
سخن موافقت ننگویند و در روز پنجشنبه چهارم ماه محرم ملاولی الله نام تبر اهی که باعث تمام فتنه و آشوبیکه از
پیش رقم شده آمده بود باجل موعود بدرود جهان کرده دونفر از مریدان او که برای ادای نماز جمعه در بین مردم
منگل جای گزیده بودند بامر حضرت والا که بنام سردار شیریندلخان اصدار شده بود از بین مردم مذکور
اخراج شدند و محمد بنروز ملك صورت نام متوفی با علم گدنام مکنی که از راه فرار در کوهستان منگل رفته قرار
گرفته بودند نیز بتوسط آنانیکه آمده تسلی یافته بودند نزد سردار شیریندلخان حاضر آمده جبین ضراعت بزمین
اطاعت سودند و سردار شیریندلخان تمامت یکصد و بیست و چهار تن از بزرك و كوچك مردم منگل را که نزدش
آمده بودند خلعت عطا کرده بعضی را باهم نوکر دولت نزد خود نگاهداشته باقی را رخصت مراجعت مساکن
ایشان داد و اعیان ایشان را با پسران و برادرزادگان ایشان که بنام نوکر نگاهداشته بود بکابل فرستاده اند که

وقایع سنه
١٣٠٥ هجری

شرح حال
مردم منگل

(۱) اواسط
جمع اوسط
یعنی وصف
و شان ایشان
اوسط است

فوت ملا ولی
الله تبراهی


( ٥٧٤ )

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
را نزد خود نگاه نمود ومقارن اینحال سید شیر محمد نام خوستی و برادر ملك قاضي که مامور تسلیت و استمالت ملا
علاؤ الدین و بزرگان جانی خیل شده بودند باقاضی میر هاشم خان و پسر قاضی عبدالرحمن متوفی همراه گلبدین نام
برادر ملا علاؤ الدین و کمال خان عمزادۀ او وهشت تن از مریدان ملای مذکور و پنج تن از بزرگان جانی خیل
ونور الله خان حاجی میدان و دهباشی گلیاز خوستی و شهداد و میرکامان صبری که تا اینوقت ره نورد وادی جهالت
بودند از راه امانت قر آنها بسر گرفته حاضر مجلس اطاعت شدند و دو راس بز نزد سردار شیریندلخان با خود حاضر
آورده بزبان معذرت عفو جنایت خویش خواستند و همه تسلی یافته مطمئن الخواطر گردیدند و خود ملاعلاؤ الدین
که عارض(۱) کرده و قرار داده پیام فرستاده بود که پس از صحت یافتن با بزرگان جانی خیل نزد سردار شیریندلخان حاضر
خواهد شد و سبب عارض او این بود که با بزرگان جانی خیل چشم انتظار به نيك و بد شدن حالت بزرگان مش خیل که
از انجا بحضور انور والا فرستاده شده بودند نهاده از آمدن در نزدسردار شیریندلخان بهانه تبعا تمان سر باز زد و آنگاه
که بزرگان مش خیل از حضور مرحمت ظهور اقدس والا بعطای خلعت گردن مفاخر برافراخته و زندانیان ایشان
خلاصی یافته و بزرگان و بزرك زادگان درجۀ اول از مردم منگل که شرفیاب دربار معدلت مدار شده بودند
با بزرگان درجۀ دوم بنام ملازمت دولت در کابل نگاهداشته شده تنخواه و خرج ولباس برای ایشان معین
گردیده بزرگان درجۀ سوم رخصت باز گشت داده شدند ملا علاؤ الدین و بزرگان جانی خیل از راه اطاعت
نزد سردار شیریندل حاضر گشته سر بخط فرمان نهادند چنانچه بیاید و در خلال احوال مذکوره ملا خلیل
آخوند زاده که دست بیعت و اطاعت بحضرت والا داده و راه تدمیرخان جندول که از انقیاد سرباز زده بودبر گرفته
بود در موضع میان کلی بالای خان موصوف تاخته باهم در آویختند ومحاربه سخت روی داده آخر الامر شصت
تن از همراهان ملا خلیل مقتول و مجروح گشته از آن جمله دو تن از مریدان ملا دین محمد مرحوم معروف
بمخك عالم اندری بودند که بقتل رسیدند وملا خلیل پشت بحك داده رو بمسکن خویش نهاد و از حالت هزیمتش
عرض پرداز پایه سریر سلطنت شده در ذیل عریضه اش این عبارت را نیز رقم کرد که هر چند مغلوب شدم
وليكن چمقیل ازان وجهه حالا و پس ازین تمام شیران بیشۀ اطاعت ودلیران بیضۀ خدمت كمر ببیعت پادشاه اسلام
چست بسته و درست ایستاده اند و رشتۀ بیعت را بايمان مؤکد منعقد کرده در گفتار و کردار خویش استوارند
و تا جان دارند همت بر استیصال خان جندول که روباه سعادت اطاعت برتافته است میگمارند و بمصداق این نوشته اش
چند تن از علماء و بزرگان آنجا را کسیل درگاه عالم پناه نمود که دست بیعت در کابل بحضور اقدس داده ورشتۀ
اطاعت را بگردن نهاده بازگردند چنانچه ایشان شرف بار حاصل کرده پس از بیعت راه مراجعت بر گرفتند و هم
مقارن اینحال عريضۀ جان محمد خان حاکم هزارۀ دای زنگی و محمد امير بيك ابا خاني ومير يوسف بيك لعل
ومير ابراهيم بيك سرجنگل بپایه سریر سلطنت رسیده حضرت والا را برمكانه ومذاكره ایشان در فراز کتل
چرخ با میر محمد عظيم بيك سه پای که از پیش رقم گشت اطلاع دست داده نگار فرمود که امر خلعت و رقم سرداری
مير محمد عظيم بيك را که رهسپار طریق اطاعت و خدمت دولت گردیده است تلقی بقبول نموده منظور کردیم فقط
وامر منا کحت خواهر محمد عظيم بيك را محول بمران مذکوره فرموده مرقوم داشت که خود آنها برضاو میل
خواطر اقوام وعشاير دختر رشتۀ مزاوجت را اگر بخواهند انعقاد دهند والا حکمی در دختر کس بکسی داده
نمیشود و جان محمد خان از صدور اینحكم والا میرمحمد عظيم بيك سه پای را آگهی داده نزد خود طلبید و او اول
مکتوب فرستاده وعدۀ آمدنش رادر موضع بر کرداد و ثانیاً پیام فرستاد که پس از روز سیزدهم محرم رهسپار درگاه
عالم پناه شده از تاثير سدۀ عليا دامن امید خواهد آمود چنانچه شرفیاب حضور شدن او مرقوم شده می آید انشاء الله تعالی
وهمدرین آوان از عرایض واقعه نگاران ولایت ترکستان بگوش صدق نیوش حضرت والا رسید که میر دولت
خان اند خوی ومير محمد عظيم بيك درزابی دل بفرار کردن نهاده و باهم قرار داده اند که از راه شلات بروی
بوادی جهالت نهاده در مملکت مقبوضۀ دولت روس روند و هم میرزا محمد رضا نام نویسندۀ جنرال غلام حیدر
خان وردك كه سردار محمد سرور خان بن امير محمد اعظم خان مرحوم را چنانچه در اواخر جلد دوم بشرح
رفت بقتل رسانیده از راه فرار در بخارا رفت و نویسندۀ مذکورش باز مانده اینوقت در سلك خادمان سردار

(۱)
عارض خود
را بتکلف
مریض نشان
دادن

شرح حال
ملا خلیل
آخوند زاده

وصول
عريضة حاكم
هزارۀ دای
زنگی بحضور
انور

شرح حال
بدخواهان
دولت که
در ترکستان
بودند


(٥٧٥)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
محمد اسحق خان حکمران ترکستان منسلك است و در مجالس و محافل دم از بدخواهی میزند و نیز کرنیل تاج محمد
خان که در سابق اعزاز و احترامی از دولت داشت و این هنگام معزول وزاویه گزین خمول میباشد راه بد خواهی
نسبت بدولت می پیماید وهم نجم الدین خان جنرال که دخترش شرف همخوابی با سردار محمد اسحق خان دارد و در
اوایل حال یکپسرش از طرف دامادش حاکم آبچه و پسر دیگرش حاکم اند خود بود و اینوقت در تحت حساب دادن
ایام حکومت ایشان در آمده اند واهل دیوان بپاس خاطر سردار محمد اسحق خان تضییع و غبن مال دولت را
از ایشان بمواجهی نمیرسند پس حضرت والا در روز سه شنبه نهم ماه محرم سردار محمد اسحق خان را فرمان کرده
دیگران را بکابل طلبید و در باب نجم الدین خان و پسرانش نگار فرمود که اعتماد بر خسر و خسر زاده نیست زیرا که
پسران میر جهاندار شاه که با حضرت والا نسبت خسر زادگی دارند چه بدیها که نکردند زنهار خبردار احوال
ایشان بوده واقف افعال شان باشد که از آنها نیز بهره نخواهد دیدو هم درین احیان شاه ابوالفیض خان دروازی ذکر ورود
وشاه محمود خان برادر او که روی امید بسوی بارگاه مرحمت پناهه نهاده بودند وارد خان آباد شده از سردار شاه ابوالفیض
عبدالله خان حکمران قطغن اعزاز واکرام دیده چندی برسم مهمانی در نزداو درنك كردند ومقارن اينحال خان دروازی
نزد سردار
فتح محمد خان که از حضور اقدس والا مأمور احداث محافظ خانهای عرض راه نخیتی واندراب شده بود در مواضع عبد الله خان
مستعده بروج مشیده برافراخته راه تاخت و تاز کفار را از جانب مردم نخیتی مسدود نمود و در هريك از محافظ
خانها چند تن حارس کاشته مراجعت کرد و هم در روز نهم ماه کور ماه محرم دویست تن از مردم اروك زائی شرح حال
و افریدی علاقه تیراه که باغوای ملا ولی الله رفیق نور محمد خان کشته رهسپار وادی گمراهی بودند روی دل همراهان
نور محمدخان از ویرنانه با ملایشر نام از راه ایلبک نزد سپهسالار غلام حیدر خان آمده اظهار عجز وانکسار و استدعای عفو
تقصیرات خویش کردند و همچنین صدتن دیگر باصاحب شیرنامی از درهراعت نزد او حاضر شده بکلام آلهی
دست سو گند نهاده با سپهسالار قرار دادند که پا از شاهراه اطاعت بیرون نگذاشته همواره نهستیکه از مصدر
جلال پادشاهی شرف صدور یابد از لعدیسل آن سرباز نزده در عمل اجرا آرند و از احکام پادشاهی که
رواج دهنده اوامر و نواهی الهیست روی برنتابند و پس ازین قرار داد سپهسالار بر عهده ایشان
نهاد که اول خدمتیکه بتقدیم رسانند اینست که عیال واطفال معدو را از تیراه بیرون نموده در بین خود
نگذارند و فرار شدگان افغانستان را که روی از سعادت و دولت برتافته مرحله پیمای کوی شرارت ومفسدت اند
چه از افغانستان وارد شوند و چه از کشور هند وغیره مواضع قدم در علاقه تیراه نهند راه اقامت و جای درنك
بایشان ندهند و منسوبان نور محمد خان را از گردش و آمد شد آن نواحی باز دارندواگر وارد شوند مال ومنال
ایشان را گرفته خود ایشانرا گرفتار بند ونکال سازند و ایشان همه امور مذکوره را برذمة قبول نهاده رخصت
باز گشت یافته در مساکن خود رفتند ومقارن اینحال مستر پاین انگلیس که از راه ملازمت شرفیاب حضور شرح حال
اقدس شده در سلك خادمان دولت شرف انسلاك يافته بود از حضور انور والا جهت خریداری آلات وادوات مستر پاین و
لوازمه کارخانه نجاری که هنوز چنانچه باید تکمیل نیافته بود مأمور لندن گشته در روز پنجشنبه یازدهم ماه ملا شوهر کریشکر
ابو بکر کشته دولت ومقیم هند را فرمان رفت که چهار لك و هشتاد هزار روپیه انگلیس عوض بهای اسبابیکه
مستر مذکور برای دولت میخرد تفویض او کرده خودش نیز باوی در لندن رفته مترقب و نگران خریدن اسباب
او وبها دادنش باشد تا منقضی روی کار نیاید ووجه بهدر نرود وهم مستر پاین را در خصوص دوازده هزار
روپیه انگلیسی که بموجب فرمان چنانچه از پیش رقم کشت از تحویلی ملا ابو بکر خان موصوف بمستر شو رم
کریشکر فرانسوی جهت امر مزبور داده شده و او پنج نفر دیگر را نیز برای ملازمت دولت افغانستان نگاه
داشته شرف منظوریست یافته و وجه تحويلی بانك دولت انگلیس گردیده بود که با و برسانند و او نسبت با غلامش
که بدولت افغانستان داشت مفقود الاثر گردیده هم چند تفحص و تجسس بپای برده شد پدید نگشت و کاپی فرار
داده امر کرد که وجه مذکور را از بنک دولتی باز یافت نموده بمصرف بهای ادواتیکه میخرد برساند و در خلال شرح
این مقدمه کار پردازان دولت انگلیس با دای حضرت والا از سردار محمد ابراهیم خان ابن اعلیحضرت امير حال فراریان
افغانستان شیر علیخان مرحوم ومیرزا حبيب الله خان مستوفی قوم وردك وشاه محمد خان وسيد محمود کنری وغیره که رو از


( ٥٧٦ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

دولت یافته و در هند رفته هريك تنخواهی از دولت انگلیس یافته بودند التزام نامه گرفتند که اگر پیرامون
امریکه خلاف دولت افغانستان باشد بگردند یکساله تنخواه خود را جریمه بدهند و ایشان این امر را پذیرفته
سند دادند .

( نقل منشوریکه بنام ملا ولی الله تیراهی )
( شرف صدور یافت )

نقل منشوریکه بنام ملاولی الله نفاذ یافت

و محمدین اوان ملا ولی الله تیراهی که عریضه نگار حضور اقدس والا شده و خودش چنانچه از پیش
گذشت در روز چهارم ایفاء بدرود جهان کرد و عریضه اش قبل الوصول خبم قواش بمطالعه ساطعه انور والا
پیوسته در روز دوشنبه پانزدهم ماه محرم که روز یازدهم رحلت او بود بعینه این منشور بنام او شرف صدور
پذیرفته ارسال شد مکشوف خاطر درایت مأثر آخوند صاحب نيك اعتقاد و خواننده سواد مسأله حشر ومعاد
باد که در سال گذشته پسر شما حاضر آمده نامه بیعت واطاعت شما را بمطالعه ما رسانید نوشته بودید که شما را امیر
خود و مسلمانان خوانده ایم و نیز نامه خود را مشحون از وعد و وعید ومشمول مضمون . ( من يطع الأمير
فقد اطاع الله ومن يعص الأمير فقد عصی الله ) داشته بودید و پسر شما را بعزت وحرمتی هرچه تمامتر رخصت
مراجعت دادیم و آخر الامر بیعت واطاعت شما نتیجه وثمره آنرا بروی کار آورد که نور محمد خان پسر سردار
ولی محمد خان و سعدوی دزد را نخود راه داده ایشان را یاری و مددگاری نمودید و راضی شدید که بسرحد
مملکت دولت اسلام اخلال وفتور ونقصان وقصور از دست ایشان بصدور پیوندد چنانچه کار خوست از شرارت
ایشان پراگنده گشت ومال جمعی از مسلمانان وهندو بتاراج رفت و خون با کس از گوینده کلمه طیبه ( لا اله
الا الله محمد رسول الله ) بخاك ریخت تا که لشکر ظفر پیکر پادشاهی بدان نواحی رسیده مفسدین فتنه جو گرفته
شرمساری وروسیاهی دنیا وعقبی حاصل کردند و باز بحاله شما در آمدند و عقد فساد بستند و تا حال که در بین مردم
شنوا و قرار دارند مردم را نمی گذارند که از راه ضلالت بسوی هدایت برگردند ع ای بادسیا این همه آورده تست
آیا در روز حساب جواب حضرت رب الارباب وصاحب شریعت وکتاب را چه خواهید داد دنیا گذشتنی و آنچه
درویست زود فروهشتنیست وزود خواهد بود که بمعرض خطاب وعتاب درآمده مکافات کردار خویش در یابی واما
ما را بدست مشیت الهی بسلطنت و فرمان روائی برداشته و بحمایت خلق افراشته اش کاشته است از دشمنان هرگز باك
نداریم و این مشت خاشاك که در بیقوله ومغاک شب در جائی و روز بجایی میگذرانند صرصر قهر پروردگار چنان از
صفحه روزگار خواهد ربود که غباری از آن بآیینه خاطر ما نخواهد نشست و طرفه تر اینکه در نامه مجدده خویش
که بحضور رسیده شگار داده اید که شما امیر مسلمانان جهانید بشرط عدالت و وصلت ودوستی من بانور محمد
خان دروغست آیا او وسعد و هردو تن دشمنان دولتند یا نه که داخل تیراه شدند و از آنجا بخوست آمده فتنه ها
کردند و باز بتیراه شدند شما را قدرت و توان آن نبود که بادر مرحله اول وبادر مرتبه دوم ایشانرا گرفتار
میساختید و یا رده از میان خود بیرون میکردید و درین مسئله اگر عذر آورده بگوئید که قوت گرفتار کردن
و زدن ایشان را نداشتم پسندیده نیست زیرا استعداد آنرا داشتید که با جمعیت شاین بر مردم طوری سکته کرم
تاخته از کثرت ایشان نیندیشیدید و از نور محمد خان وسعد و بیم وهراس نمودید باری جزای کار و کردار
شما را بحضرت آفریدگار واگذار شدیم ع هر چه میخواهی بکن شاهد بی حاکم خداست فقط و چون این
منشور پس از فوت او شرف صدور یافت بهدر رفته مانی از تنبیه غافل و ارشاد جاهل بروی روز نیاورد

ذکر جواب سردار محمد عمر خان

ومحمدین احیان از عریضه سردار محمد عمر خان بن امیر کبیر که اخراج المملکت شد اش از پیش بشرح رفت
حضرت والا را برعسرت و پریشانی او آگهی دست داده در روز دوشنبه بیست و دوم ماه محرم برای او ارقام
فرمود که در کار شما جای حیرتست زیرا که باقضاء وولایت خود آرام و آسوده اید پیشه بیپای خود میزنید
وهنگامیکه دور میشوید وزاد و زبون میگردید یاد آسایش وطن مینمائید وسردار احمد خان وسردار حبیب الله خان
برادران شما و سردار محمد امان خان که با شما قرار نوشته خود شما نقاصت و عداوت دارند جای شبهه نیست چه


( ۵۷۷ )
( حصہ سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان )
( سراج التواریخ )
در کابل نیز مخالف شما بودند و در وقت اخراج فرمودن آنها از حدودات ایشان نسبت بدولت خیر داشتید
اطمینان نکرده بنابران شما را نیز با وجود مخالف بودن با آنها امر بیرون رفتن کردیم حالا شما را راه آمدن
بدار السلطنه میدهیم بشرط آنکه خود را بلحاف بیمار نپیچانیده لوازم بکچپنی و خم شریکی را از دست ندهید
فقط و همدر ماه محرم مرض وبا در قندهار حادث گشته بسیار کس از اجل رسید کارا رهسپار دیار عدم ساخت
و هم یکصد و پانزده تن از گرفتار شدگان اشرار طوائف تره کی و علی خیل و هوتکی وغیره که بمحافظت فوج پیاده
جدید فوفل زائی درانی در ماه مذکور از قندهار رهسپار شده بودند روز پنجشنبه دوم ماه صفر وارد کابل شده وقایع ماه صفر
از جههٔ گرفتاران قاضی هوتکی فوراً بامر حضرت والابدار سیاست کشیده شده طومار جنایت دیگران از قندهار سنه ۱۳۰۵
بفرمان طلب در کابل رسیده هريك مکافات کردار خویش را دیدند و فوج موصوف را شهزاده سپهر وساده هجری
سردار حبیب الله خان عرض دیده لباس وسلاح نظامی و تنخواه مرحمت فرموده در سلك سپاه نظام منسلک
ساخته نام بنام ثبت دفتر نمود و مقارن سوانح مسطوره کپطان پیت و میجر پیکان نامان انگلیس با محمد حسین خان ترمیم بروج
رساله دار بن رجب علیخان هزارهٔ غزنین که در هنگام تعیین حدود سرحدات هرات و ترکستان از اجزای سرحديهٔ
کمیشن دولت انگلیس بودند و از مراسم بروج فاصلهٔ دولتین افغانستان علم و آگاهی داشتند و چهل تن سواره هرات
و چهل تن پیاده نظام بامر حضرت والا از شالکوت براه قندهار رهسپار ترمیم بروج و علایم سرحدیهٔ مذکوره
شدند و صد رأس قاطر حماله با خود برداشتند و در روز جمعه سوم ماه صفر وارد منزل عباس آباد شده حکمران
قندهار بمحافظه بایشان نگاشته امر کرد که تا گرشك رسانیده از آنجا بولایات متعلقهٔ هرات حاکم پشت رود
محافظ بایشان همراه کند و از آنسوی قاضی سعدالدین خان حکمران هرات بندو رسعادت دستور که از حضور
فیض گنجور والا بنامش شرف صدور یافته بود جنرال غوث الدین خان را که از وقت بغاوت مردم فیروز کوه
که از پیش رقم گشت تا حال در آنجا اقامت داشت در حیات خواست مالا مخبر رفتن برادرش را جهت انجام مهام
مردم فیروز کوه از هرات در آنجا فرستاد که جنرال موصوف را با مأمورین دولت انگلیس همراه کرده ره نورد
ترمیم بروج سرحدیه نماید و آشگاه که انگلیسان وارد منزل اسفزار شدند و جنرال غوث الدین خان نیز در هرات
رسید هشت روزه علوفهٔ جماعهٔ انگلیسان را در مواضع دهنه ذوالفقار و قره تپه و چهل دختران و رباط قاشان
مهیا و آماده ساخته اشتران بارگیر نیز تجویزو مهیا کرده باتفاق میرزا یعقوب علیخان خادم دولت انگلیس ومقيم
هرات جنرال مکلین را در مشهد بذریعهٔ نامه آگهی داد و او در روز بیست و هشتم ماه اکتوبر سنه ۱۸۸۷
میلادی نامه مبنی بر تشکر و منت گذاری برای حکمران هرات فرستاده اینرا نیز التماس نمود که بدون از مواضع
مذکوره هم اگر علوفه لازم داشته باشند حکمران کشور هند اطلاع خواهد داد که آماده شود و هم نوشت
که مکاتیب هر دو تن کپطان و میجر را بمحافظت در سرحد مشهد و شالکوت برساند و حکمران هرات این نامه جنرال
مکلین را ارسال پایه سریر سلطنت نموده از حضور اقدس والا استدعی دستورالعمل کرد چنانچه امری که از پیشگاه
حضور شرف صدور یافت در محلش رقم میگردد انشاءالله
ذکر ازدواج با مسرت و ابتهاج دختر خجسته اختر ملك لندی خانی صدور حکم
( با شهزاده سعادت وساده سردار حبیب الله خان وشرح حال ) اقدس در باب
تزویج شهزاده
[ ملاعلاؤ الدین که از پیش اشارت شد ] حبیب الله خان
و همدرین اوان دختر عفت سیر ملك لندى خان منگلی که بخواهش و استدعای او مخن منظوریّت و شرف
مقبولیت ازدواج درین گوهر درج جلال و بهین اختر برج کمال شهزاده نیکو خصال ستوده افعال سردار حبیب الله
خان را از حضور مهر ظهور حضرت والا دریافته بود سردار شیرندل خان را فرمان شد که امر خیر عروسی
شهزاده را بخوشی و مسرت و خرمی و بهجت برای برد و رسم و رواج عمومیهٔ افغانی این عرس و شادمانی را بانجام
و اتمام رساند و چندتن از زنان کهن سال بزرگان آنجا را بآن بانوی مشکوی سعادت بمحفل عفت ومحل عصمت
رنشانیده رهسپار حجله اعزاز واکرام سازد و مقارن ایصال ملاعلاوالدین که از پیش اشارت رفت بزنکانیرا که


( ٥٧٨ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
شرفیاب حضور اقدس گردیده مخلع وسرافراز باز گشتند دیده عهد نامه مشعر بر اطاعت و انقیاد بحاشیه کلام
معجز نظام رب العباد نکار داده و بخاتم ران نهاده مصحوب دویست تن از بزرگان و اعیان جانی خیل قوم منگل که
وعده آمدن نزد سردار شیرندل خان داده بودند نزد او فرستاد و سردار موصوف پس از وارد شدن و قر آن
مذکور را نزدوی ماندن آنها همه را بدین کلام دل بجای آورد که حضرت والا قلم جرایم تمامت مردم خوست
و منگل کشیده خطای ایشانرا بخشیده است پس چرا ملا علاءالدین خویش را قرین یاس و هراس ساخته از اولیای
دولت معترض و مجتنب است میباید بمراحم ملوکانه حضرت والا که شامل حال عموم رعایا و برایاست نظر کرده
بدون خوف و خطر از راه اطاعت در مسکن و موطنش باز آمده مقیم جوید و بزرگان حاضر آمده که از تسلیات
سردار خجسته اطوار اطمینان حاصل کرده بودند لب بپاسخ گشودند که چون ملا علاءالدین در بین ما بنام
آخزن شده است سزاوار چنان دانستیم که نخست زبان بضراعت و بیان شفاعت ابشه بای عفو خطای او را
کرده آنگاه که معفو گردد از در معذرت پیشی آورده رشته اطاعت دولت را در گردنش اندازیم و سردار
شیرندل خان این اظهار ایشان را تحسین و توقیر نموده بعد کسانیر اکه شایان خلعت بودند تن بعطای خلعت
آراسته وسعید خان مین زائی و قاضی عبدالرحمن متونی وقاضی میرهاشم خان وشیر محمد خان را بایشان همراه کرده
رخصت مراجعت داد که باتفاق هم ملا علاؤالدین را تسلی داده و مطمئن خاطر ساخته با خود بیاورند چنانچه
ایشان اورا در روز بیست و هفتم ماه صفر با خود برداشته و هفت جلد کلام الله را بر سر او و شش تن دیگر
جهت شفاعت گذاشته نزد سردار شیرندل خانش آوردند و پس از آنکه عذر وعفو تقصیرات او را خواستند
خودش بزبان عجز و الحاح از سردار شیرندل خان استدعا کرد که نخست با کرنیل سید اصغر خان از پیشگاه
مرحمت پایگاه حضرت والا عفو سیئات او را خواسته بعد برادر وعم زادگانش را با چند تن از اقربائش بدار السلطنه
فرستد و خودش را از سبب ضعف ونقاهت بماند حمل از رهسپار شدن جانب کابل معذور و معارف دارد که انشاءالله
پس از نوروز عالم افروز خودش احرام بند قبله انام و حریم پیوند مطاف خواص وعوام گشته شرایط ظلیم سده
علیای سلطنت را بتقدیم رساند و سردار شیرندل خان بملاحظه اینکه ملا کلاب الدین و بزرگان طایفه و زبری از سبب
شرح حال
ملک یار محمد
دارقه داور
( ۱ )
مواشعه یعنی
فراز داد
شرح
حال معاندین
عقبینه هرات
( ۲ )
تیذی یعنی
بعضی و پاره
معلوم شدن نيك و بد احوال او قدم از پیش آمدن و سر بخط فرمان نهادن باز داشته بودند مسئول او را بگوش
قبول جا داده خلعتش عطا کرده و عیال و منسوبانش را از تنگنای جبال منگل خواست بعد خودش را
رخصت باز گشت داده در منزل و مسکن خویش جای آسایش گزید و برادر و بنی اعمامش را با بزرگان جانی
خیل در کابل فرستاده از حضور فیض گنجور حضرت والا بعطای خلعت و شرف ملازمت دولت سرافرازی
یافته بعضی که شایان رخصت بودند باز گشتند و مقارن اینحال ملك يار محمد خان داوری که باخان محمد خان پسرش
از راه اطاعت پیش آمده نزد سردار شیرندل خان طریق خدمت می سپرد از جمله ده هزار تن مردم سکنه علاقه
داور سه هزار تن را نسبت تعلق بخود داده و بتجهیزار رویه کابلی مالية اراضی مردم متعلقه خود را برذمه قبول
نهاد که بر طبق دیگر رعایا بکار گذاران پادشاهی برساند و سردار شیرندل خانش خلعت و رخصت مراجعت داده
یاوی مواشعه (۱) نهاد که رفته بزرگان مردم علاقه خود را حاضر آورده پس از تسلیت و خلعت ورخصت
مراجعت یافتن ایشان وجه مالیه را وصول نماید و هم تسلیت نامها مصحوب او بدیگر بزرگان علاقه داور
فرستاده دعوت اطاعت کرد
شرح حال بدخواهان دولت که در هرات بودند
و راه عداوت می پودند
و همدر خلال احوال مذکوره از عرائض واقعه نگاران دارالنصرت هرات و غیره کار پردازان و هواخواهان
دولت علیه حضرت والا را بر خسارت و عداوت بعضی از مردم هرات که بدخواه دولت بودند وراه عداوت
می پمودند و برخی بفرمان طلب در کابل آمده و تیذی (۲) هنوز در هرات اقامت داشتند در روز دوشنبه بیست
و هفتم مذکور ماه صفر که روز آمدن بزرگان جانی خیل وملا علاؤ الدین در نزد سردار شیرندل خان بود


(٤٧٩)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
چنانچه گذشت آگهی دست داده بتوسط نائب دربارسلطانخان کوتوال قاضی سعدالدینخان حکمران هرات را فرمان شد
که در خصوص مال دولتی و بعضی از مردم بد اندیش فساد کیش هرات که طریق فتنه در پیش دارند چون
میر ابراهیم که عمامة معرفت بسر وردای ارادت ببر دارد در بارۀ و از هیات بفرمان طلب در کابل آمده دوازده
هزار روپیه کابلی از مال بد خواهان دولت که فرار مملکت ایرانند بدفعة او ثابت گردیده وسند داده که بخزانه
رساند و از زندان در خفا بازماندگانش نوشته که مال التجاره ونقدینه اش را از شهر هرات بیرون کشند و این
مکتوب بدست کار پردازان پایه سریر سلطنت افتاده از مطالعه ساطعه گذشته وحق بمرکز قرار گرفت که وجه
ازو گرفته شود واول سی هزار روپیۀ قرآن را حصول نموده سیاهه باقیا را نزد کارداران حضور بفرستد و همچنین
غلام محمد سلطان یعنی کسان که از شرارت و مفسدت خویش طلب کابل شده ويك لك روپيه قرآن بمحمد سرور
خان سابقه حکمران هرات وعده داده خواهش کرده که روز دیگر وجه را ازو گرفته بکابلش نفرستد وازین
سبب و هم از سبب آنکه مکتوبش که برای سردار محمد ایوبخان فرستاده ترغیب آمدنش در هرات کرده بدست
افتاده است اورا روانۀ کابل نماید و هم ایوب نام جهود را که نقدینۀ سردار محمد ایوبخان را در تصرف دارد
بسیار کابلیش سازدوعلی اکبر خان مغول را که مال احمد علیخان بقرار نوشته سردار عبد الله خان تیموری در نزد
اوست نیز روانۀ کابل کند و شهنواز خان تاجر که رفیق وشريك تاج محمد خان بن ارسلاح خان غلجائیست نیز
روانه دارالسلطنه کند و هم عبد الباقی پسر ايشيك آقاسی محمد زمان خان را که پدرش در کابل و او در بست
خواجه عبد الله انصاری رحمة الله عليه پناه گزین شده بود امر شد که روانه حضور نمایدواو چندی در بست
بسر برده آخر الامر خودرا از مناره بزیر انداخته پاو وبایش شکسته رستم علیخان برادر حسی سپهسالار فرامرز
خان او را بآن خسته و پشت و پهلوی شکسته گرفته بعبد القادرخان خسرش سپرد و پس از صحت یافتن از نزد او
گریخته خسر وعیالش محبوس شدند و هم ملا سنجر را حکم شد که مال ومنال بسیاری از فراریان در نزداوست
بيك مواظب باشد که پنهان نکند و تمام بتصرف دولت آید و نیز امر شد که تومان دوروپیه اضافه از وجوه
مذکوره حصول کرده شود که مخواه و مواجب محصل و وینبده که مأمور این امرند از ان داده آید و مقارن
همان کاو كشاوران خراسان لوی ناب خوشدل خان بن شیردل خان لوی ناب مرحوم وسیدال خان و عزیز محمد
وروح الله خان خادمان سردار محمدایوب خان را که در مشهد بودند بامر اعلیحضرت ناصرالدین شاه که جنرال مکلاین
انگلیس ازوی استدعا کرده بود از مشهد در طهران فرستادند که از آنجا براه بغداد شریف بامر دار مذکور رهسپار
کشورهند شوند چنانچه بهاء الدین خان بدخشی و در آنجای ایشان میر بلند خان بن محمد اکبر خان قزلباش و غلام
محمدخان بارکزائی که در چشمه منو از جمع سواران کشادۀ جلگای هرات در وقت ورود سردار محمدایوبخان در آنجا
بسلامش رفته قوی دلش ساخته و در هرات محبوس گشته بودند اقوام واقارب خود ایشان خواستار قتل ایشان
شده سنگسار کردندوشير بن بيك را که سر مخالفت می جنبانید سپهسالار فرامرز خانش بدهن توپ بسته پاره پاره
کرد و در ضمن وقایع مسطوره شمشیریکه پادشاه افشارش بکسی میآویخت و از گردش روز کار بدست محمد
جان بيك فيروز کوهی رسیده وازو دستعمل خان گرفته بکسی می بست و پس از چندی آنرا بسپهسالار فرامرز
خان و شمشیر موسوم بازدر را بقاضی سعد الدین خان حکمران هرات داده بود از عرایض واقعه نگاران آنجا بمسامع
فيض مجتمع والا رسیده هردو شمشیر را از ایشان بحضور طلبید و سپهسالار فرامرزخان یکصد وهفتادمثقال طلا صرف
باروبند شمشیر نادرشاه که اسباب سابقه اش نیست و نابود گردیده بودکرده بصحابت محمد حسن خان نامی ارسال
پیشگاه حضور اقدس والا نمود و هم درین هنگام چند قطعه مکتوب از میرزا دوست محمد نام هروی که مشتمل
رضمایم وقبایح سلوك ورفتار ميرزا جیلانی نام سروفتر هرات ومتضمن بر محاسن سیرت ومحامد سریرت قاضی سعد
الدین خان حکمران آنجا بودند بمیرزا غلام حیدر خان برادرش که محرر حضور شهزاده رفیع مکان سردار نصرالله
خان بود رسیده و بواسطۀ او تقدیم کار گذاران حضور اعلیحضرت شهریاری شده از شرف ملاحظۀ اشرف
گذارش یافته حضرت والاجل بتعليم وتلقين قاضی سعدالدین خان کرده فرمان نمود که اورا تحت الحفظ از هرات
در کابل فرستاده در انجا نگذارد که از بودنش در انجا فتنه بار آرد و هم حکم شد که پسر محی الدین را که خبیث
فرستادن
خوشدل خان
را ازمشهد
در طهران


( ٤٨٠ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
خسر زادگی بحکمران هرات داشت و با سردار محمد ایوبخان فرار شده از راه هند در کابل آمده بشفاعت قاضی
سعد الدین خان معفو گردیده و حضرت والا اورا از بردانی با خود در هرات منع فرموده و او بخلاف امر والا
در هیاتش برده و وی در انجا جاده پیمای بدخواهی نسبت بدولت کشته بود تأکید رفت که زودتر دکابلش سازد
واگر از آمدن در باخت سر باز زند سپهسالار فرامرز خانش سپارد که اخراجش کند و مقارن اینحال قاضی سعد
الدینخان بامر اقدس والا که شرف نفاذ یافته بود که برادران میر یحی را در کابل روانه دارد ایشان را بدر بار
حکومتی طلبیده پیام داد که حاضر بار شوند تا سختی بدیشان نگفته بازپس روند و از جمله میر افضل برادر او بمضمون
الجائن خائف که از کردارش هراسناک بود و بدل ناپاك پاسخ داد که حالا عصر است و وقت آمدن حصر فردا
حاضر خواهد شد و اینرا وعده داده در شب هر دوتن برادران میر یحی بابکمتن برادرزاده خود وبکمتن دیگر ؟
دخواه دولت بودند رهسپار فراز شده طریق مشهد بر گرفتند و با یکتن دیگر از معاندین دولت که بتغیر لباس از
شرح حال مشهد رهسپار هرات بود گرفتار دست سرحد داران کوسویه وکافر قلعه کشته در هرات زندانی شدند و در خلال
انگلیسانیکه احوال مذکوره کرنيل ايت نام انگلیسی کا از راه مملکت ایران مأمور ترمیم و تنصيب بروج فاصله سرحديده
مأمور ترمیم هرات شده بود وارد مشهد مقدس گردیده از انجا براه زور آباد و دهنه ذو الفقار رهسپار کشته وارد قره تپه
بروج فاصله شد و حکمران هرات که ملا عزیز نامرا چنانچه از پیش رقم نشست در فیروز کوه فرستاده و جنرال غوث الدینخان
شده بودند خان را در هرات طلبیده بود که با انگلیسانیکه از راه قندهار متوجه پیمای سرحد هرات شده و در اسفزار رسیده
بودند مأمور سرحد کند مکتوب فرستاده امر کرد که نزد کرنيل ايت در قره تپه رفته تار سیدن جنرال غوث الدینخان
مصاحب او باشد و از انسوی کپطان پیت و میجر میکلد که از منزل اسفزار رهسپار منزل مقصود بودند از راه اردوان
خودرا بکرنيل پیت رسانیده بوی ملحق شدند و چون ملا عزیز خان وارد گردیده با كرنيل پیت ملاقات کرد
او يكميل تفنك دو لوله شکاری ویکمیل تفنگچه شش لوله با يك قطى نسوار مينا كار و يك كلاس آبخوری رسم
(۱) همیمیم ارمغان بملا عزیز خان عطا کرده او همه را نزد حکمران هرات فرستاد و در پایان کار اولیای دولتین افغانستان
آنها مانند و انگلیس بروج نقاط فاصله را کاخراب و هیمیم (۱) کالتراب شده بودند بدینگو نه قرار داده انجام نمودند كه يك
استخوان
پوسیده شده جانب رود كوشك تاحدود چهل دختران سرحد دولت روس بوده و جانب دیگرش تا قره تپه متعلق افغانستان باشد
كالتراب ماننه ورود قاشان تا کوره شیخ و خود کوره شیخ هر دو طرفه حق افغان بوده فروتر ازان متعلق بروس باشد چنانچه
خاك كشته بر طبق این تحدید نصب بروج و علائم (۲) را نموده بپرداختند و رفع منازعه کرده مناقشه را دور ساختند و مقارن
بودند اینحال میر محمد عظيم بيك هزاره که باجان محمد خان حاكم مالنجى وعده آمدن و جبین ضراعت بخاك آستان معلى
(۲) علایم سودنش را پس از روز سیزدهم ماه محرم داده بود از راه وفا بوعده خویش پیش آمده شرف عتبه بوس سده علیا
جمع علامه حاصل کرد و حضرت والا پش نيك نواخته از عطای خلعت فاخره و خطاب سرداری سر بلندش ساخت و باوی
بمعنی نشانها قرار داد که پس از انجام مهام هزاره جات تنخواه سر وسوار سردار انبياء خان تایمنی بدو مرحمت شده باوی
(۳) کیفر
بمعنى مكافات همدوش خواهد شد و او این احسانات حضرت والا را فراموش کرده در پایان کار چنانچه بیاید نمرد و نزیده مجزای
اعمال ناشایست خویش رسید و کیفر (۳) کردارش را دید آنچه دید
بازگشتن حكم ذكر مراجعت جنرال غلام حيدر خان وحکمرانی غزنین از حدود ترکی
ران غزنين ( وعلى خيل وهو تكى ومنصب نائب سالاری مفتخر كشتن جنرال موصوف )
وجنرال غلام و چون کار قلعه شینکی که در ماه رمضان سال گذشته بفرمان حضرت والارحداث کشته و با خندقی که شش ذرع
حیدر خان
از محال تركى عرض و چهار درع عمق دار دپرداخته شده و خاك آنرا در اندرون دیوارش انداخته حصارش در زیر خاك مستور گشت و هم
و على خيل کار بنای طوایف ترکی وعلیخیل و هوتکی بپای رفته نظم و نسق بروی کار آمد جنرال غلام حیدر خان بفرمان مورخۀ روز
سیزدهم ماه ربیع الاول که بنام او از حضور انور شرف نفاذ وعن ارسال یافت فوج پیاده نظام تحت رايت صوفی
محمد افضل خانرا با صد تن از سواران نظامی در قلعه شنگی گذاشته خود با بقیه سپاه در روز مجدهم ماه ربیع الاول راه باز
گشت جانب غزنین بر گرفت و همچنین سردار محمد حسن خان حکمران غزنین از علاقه ترکی در روز نو زدهم


(٥٨١)

(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

ماه مذکور رهسپار باز گشت شده هم درین پی هم در روز بیست و چهارم بیست و هفتم ماه مزبور وارد غزنین گردیدند و جنرال غلام حیدر خان سپاه را در ژو هردو متار غزنین که از تعمیرات زمان بهرام شاه غزنوی ست فرود آورده خود بفرمان طلب در کابل آمده از شرف دست بوس حضرت والا مستسعد گردیده مکاتبات خدما تیکة بتقدیم رسانیده بود از حضور فیض گنجور مرحمت ظهور والا بمنصب جليلة نائب سالاری مفتخر ومباهی گشته برخصت باز گشت غزنین حاصل کرده و در آنجا رفته بخدمات انطیام داری خویش پرداخت و همدرین هنگام جواب نامة برقيمة جنرال مکلین که از مشهد در باب علوفه ورسانيدن مکاتیب انکليسانيكه مأمور سرحد هرات شده بودند نزد حکمران هرات فرستاده و او چنانچه گذشت ارسال پائة سرير سلطنت داشته بود از حضور انور بر وفق دوستانه و طبق خواهش جنرال موصوف بنام حکمران هرات مرقوم و مرسول گفت و در اثنای این سوانح احمد علیخان خزانه دار هرات معزول و عبد الجبار نام خوافی از مردم هرات از تغیر او بدیی میرزا جیلانی خان سر دفتر هرات مأمور خزانه داری شد و شانزده هزار روپیة قران از سنجش میرزای مذکور بر ذمة احمد علیخان باقی افتاده و از انجمه هشت هزار روپیه را طلا وغیره جایداد نموده هشت هزار روپیه دیگر او نگفته بفرمان طلب در کابل آمده وجه ذمه کی خود را تحویل خزانة عامره نمود و همدرین هنگام رکن الدوله از حضور اعلیحضرت ناصر الدین شاه مأمور ایالت خراسان کشته وارد مشهد مقدس شد و ازین امر حضرت والا آگاه گردیده دو تخته پتوی سفید کابلی و پنج قطعه الوان پشمی نسج کشمیر که مساوی دو توپ باشد از حضور بیارسول باك نزد حكمران هرات فرستاده امر کرد که تهنیت و تبريك نامه از طرف خود مرقوم و با اشیای موصوفه نزد میرزا یوسف خان خادم دولت افغانستان در مشهد مرسول دارد چنانچه از انجام این امر والی خراسان شكر گذار و ممنون دولت افغانسان شده مكتوب مفاخرت اسلوبی از وصول این هدیه وعطیه بحکمران هرات نگار داد و همدرین اوقات از عرایض نگارندگان واقعات خان آباد بکوش صدق نیوش حضرت و الارسید که سید عمر نام برادر زادة سيد افضل عم سيد محمود کنری که از راه فرار در حسن ابدال پنجاب رفته اقامه ورزیده است نزد سردار عبد الله خان حکمران قطغن ربية احترام ومزية اهتزاز را آرام دارد و هم مشغول کار عریضه خوانی حضور حکمران مذکور میباشد و در دیگر امور حکومت نیز مداخلت میکند و حضرت والا او را بفرمان طلب در کابل خواسته از راه اخراج در حسن ابدالش فرستاد و همدر روز سه شنبه بیست و هفتم ماه ربيع الاول که روز ورود سردار محمد حسن خان در غزنین بود چنانچه گذشت منشوری از حضور انور بنام سردار محمد اسحق خان حکمران ترکستان بصدور پیوست که آقا رحيم بيك وموسى بيك ومحمود بيك زرگان فتنه جویان طائفة قيجی و برانجی را که از سبب یاری دادن و حمایت کردن بغاة مردم فیروز کوه گرفتار دست نیار البشریت خان شده و او در مزار شریف فرستاده محبوس کشته بودند روانة کابل نماید چنانچه او هر سه تن را در کابل فرستاده در زندان سیاست بردند و باز عصیانر ا لمخود کور زدند و در خلال امر مذکور عريضه و مکتوبی از تمامت سادات و زرگان مردم طوری سکنة کرم نزد سردار شیریندل خان رسیده مرقوم داشته بودند که شنیدیم شما در کرم آمده فيصلة گفتگوی اموال تاراج شدة ما و مردم جاجی را باشخصی که از طرف دولت انگلیس مأمور گردیده از پشاور می آید مینمائید و ازین امر ما مردم مستبشر کشته امید وار شده ایم و از حضرت والا واطاعت باسعادتش رضامند و خرسندیم و میخواهیم که حاکمی از جانب سنى الجوانب اعليحضرتش مأمور علاقة كرم گرديده اوامر و نواهی پادشاهی را در عمل اجرا آرد و چون ما مردم نظر بحقوق سابقه خودرا خادم و چاکر دولت اسلام میدانیم در هنگامیکه معاذ الله خان بحکومت ایوب مقام داشت بهمین طریق اظهار حال و بيان احوال خود را او نوشتيم وتا كنون سعادت یاور ورهنمون ما نگشته فرجی بروی کار نیامد وحالا که مردم کرم از طرف دولت انکلیس جواب یافته مأیوس شده اند پرداختن کار گذاران دولت مذکوره را نسبت بخود ملحوظ خاطر ندارند و ناگوار می پندارند امید وارند که قرار و مداری از جانب دولت اسلام بکار وروز کار ایشان نهاده آید و اگر مأمول ايشان بحصول نيانجامد این امر را مستور داشته در محل ابراز وانكشاف نیارد وسردار موصوف عريضه ومكتوب ایشان را بسماية سرير سلطنت فرستاده از مطالعه منیر لامعة حضرت والا شرف

عزل خزاءه
دار هرات

نامة تبريك
ركن الدوله
والى خراسان

اخراج سید
عمر نام
کنری

ذکر وصول
عريضة مردم
کرم
نزد سردار
شیرین خان


(٥٨٢)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
كفارش یافته سردار شیرینعدل خان را از نام و اعلام رفت که مردم کرم راست می گویند همیشه ازین قبیل
اظهارات کرده و میل خاطر و مرض باطن و ظاهر خود را باطاعت و متابعت ما بظهور و بروز داده اند اما چون
امید رشته وارتباطیکه در نفاق یافته است کار و رفتار نکرده اند همچنان معوق و معطل مانده اند و امری که از حضوی
بنام ایشان شرف صدور یافته بود اینست که چون دولت انگلیس کرم را در عهد امارت امیر محمد یعقوب خان از
مملکت افغانستان جدا کرده بود روزی که ما وارد شدیم در باب آن ناچار سکوت اختیار کرده طناب سخن را
بادولت مزبوره در محل پیچ و تاب نیاوردیم زیرا که تصرفات و اختیاراتش در آنجا جاری بود و بنابران
ما این خواهش را نداریم که کرم را از دولت انگلیس خواستار شویم یا در اندرون آن علاقه دخل و تصرف
و تعلق پیدا کرده خود را غرض آلود بنمایم آری اگر خود آن مردم باقوت العیش و يفكر بياض كار خويشند
و ما را غم خوار روزکار خود میدانند میباید بدولت انگلیس اظهار کنند که افغان و از قدیم رعیت و تابع پادشاه
افغانستان بوده ایم اکنون نیز اطاعت دولت افغان را اختیار میکنیم و در وقتیکه خواهش نمودیم که علاقه
کرم از افغانستان جدا باشد از سبب آن بود که از امیر شیر علیخان محروم و کار کنان او انواع عذاب و عذاب
دیده بودیم و عبدالسیم که بد تر از او از اولاد و اقاب اوستم برما خواهد رسید واينك كه آن اسباب از میان
رفته و افغانستان در دست اقتدار امير يك عم خوار تمام احشام و اقوام افغانستان است قرار گرفته رضا ورغبت
خودش راه اطاعت جانب او پیش میگیریم و درینصورت دولت انگلیس هم قبول کرده خوب خواهد گفت
و چون مردم کرم ابراز مطلب را بنهج مذكور نكرده و از طرق ما هم خواهش غرض آلود در میان نبود
امور ایشان همچنان درهم و پریشان ماند هرچه هست از دست خود ایشان است حالا هم هر گاه بهمین قرار کار
كنند نيكو ودور از كفت کو خواهد بود فقط و سردار شيرندل خان از مضمون این منشور مردم کرم مکتوبی
فرستاده آکهی داد و ایشان جرأت اظهار را با کارکنان دولت انگلیس نتوانسته همچنان مانده تا حال رهسپار
اطاعت دولت موصوفه اند و مقارن اتصال دیروز یازدهم ماه ربیع الثانی ملا محمد حسن نام هروی و مقیم مشهد
مقدس باشنده ای حکمران هرات بقاعده علم جفر از احوال آتية سردار محمد ایوب خان سؤال کرده مستحصل
آن چنین بظهور آورد که بسم الله تعالى شانه ربیع الثانى واحد عشرين شهر حال ما که کار ایوب رونقی خود
باقی در نهایت شدت تحريك ووعده (۱) شخص دیگری ولی خیالات او از محالاست مخذول ومنكوب خواهد
شد و یا شخصيكه محرك اوست خیانت کلی خواهد نمودو بسبب آن بحیات نحس ابدی گرفتار خواهد شد والتجا
بدولت ابد مدت امیر صاحب خواهد نمود و در باب حرکت او از ارض اقدس بزودی معلوم نیست نامی
وشش روز احتمال دارد و بعد از حرکت محبوس ابدی خواهد شد و بافغانستان بهيچوجه من الوجوه
او را تسلط وتسلطی نخواهد بود آرزوی محال است که نموده و بعاقبت امرا و بنور خذلان و پریشانی و حبس
چیزی نخواهد بود فقط و حکمران هرات این مجمله جفریه را کتهیل درگاه عالم پناه نموده استدعای ملازمت
او را بدون اقتضای خودش بائیدولت نمود و حضرت والا انکار فرمود که اگر سؤال او مطابق جوابش
نتیجه داد هم البته صله و جایزه داده میشود و هم از مشهد در هرات خواسته وظیفه وایش معین خواهد شد فقط
و همدرین ایام انگلیسانیکه از راه عقب و توابع روچ و علامات سرحديه هرات چنانچه گذشت وارد آن سرحد و تفود
شده از کاریکه مأمور بودند پرداخته از مرغاب عازم حاله میمنه کشته بازانجارهسپار بلخ کردیدند و ناظر نور
الدینخان که بامر سردار محمد اسحق خان جهت علوفه رسانی ایشان راه بر گرفته بود در موضع چهار تیقه
بانگلیسان پیوسته ملاحمزه خان که با مر حکمران هرات با آنان همراه بود از وصول او بهرات باز کشت و انگلیسان
رو حصه شده نصف با محمد حسین خان هزاره که در نظام منصب رساله داری داشت از راه کابل عازم پشاور شده
ونصف دیگر از راه ایران در مشهد رفته از هر دو راه وارد مقامگاه اصلی و وطن فعلی خود گردیدند و مقارن ایصال
سردار محمد عظم خان هزاره که شرفیاب حضور انور کردید، چنانچه گذشت بعطای خاعت و خطاب سرداری
مفاخر و مباهی کشته بود از حضور اقدس رخصت مراجعت حاصل کرده بازده قطعه منشور سعادت و ابتهالت
دستود ضمام بزرگان طوایف یازده گانه هزاره یا غستان که تا اینوقت سرتخط فرمان ندادهند چون طوایف

مستحصل
ما حصل
احوال آینده
سردار محمد
ایوب خان

(۱) شخص
دیگر اینجا
مجهول المكان
است که او را
بوعده و نوید
آنگه در
مملکت
افغانستان
شركت خواهد
داد بفر يفت

مراجعت
انگلیسان از
سرحد هرات

ذكر مستيركه
بنام بزرگان
هزاره شرف
نفاذ یافت


(۵۸۲)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
عنایت خان، و حاجی، و بامی، و پنج پای. و میر آدینه ، و حاجی خان ، و دولت ، و حمزه و اسکه ، و سلطان احمد ، وزاولی
و ارز کان ، و محبت خان ، وغیره بچون شوی ، و بوباش ، و دای چوپان ، و زردك ، و قلندر ، و بيغه ، و شير داغ
چون محمد عسکر قاضی و محمد یوسف و علی پناه ترخان و حسین زوار و ملا نجات و كلب حسین مهتر و تاج محمد
سلطان وملا على شير وعلى نظر اوق وملا شير على وكلب حسين وميرزا على وغيره بيك مضمون از خطوط بر نور
والا شرف صدور یافت که درینوقت عالیجاء حميت آکاه صداقت نشان سردار محمد عظیم خانرا نخت و سعادت
رهبری کرده شرفیاب دربار معدلت مدار کردید و از حضور عنایت ظهور مرتبه جلیله سرداری شرف امتیاز
یافته با کمال سر بلندی و افتخار و عزت و اعتبار مرخص شد و لازم و ضرور افتاد که بشماها نیز شقیقه رقيمه معزز
ومخصوص داشته حقیقت مافی الضمير و نياتيات خاطر مرحمت تخمیر خود را در حق ارازل و اکناف آریم و بنگاریم
که حضرت مالك الملك متعال که وجود مارا مرتبه سروری و منزله پادشاهی کرامت فرموده محض برای نظم
بلاد و آسایش عباد و ترفیه حال رعایا و ترقی احوال ولایت پس بنابران برذمت همت خویش قرار داده ایم
که قاطبه مردم سکنه مملکت افغانستان را از افغان و هزاره و قزلباش و تاجيك وهند و بچشم لطف و مهربانی
و التفات دیده غم خوار روزگار و مربی کار و بار همه بوده قاطبه امور نزديك ودور ایشان بانهم را کرلوق کذاشته
افغان وهزاره را که عموم اهل يك قبله و امت يك پیغمبر (ص) و پیرو يك كتابند از یکدیگر جدا بدانیم البته در روز
حساب نزد صاحب دین و کتاب منفعل و لاجواب خواهیم بود پس هر آئینه شما سلسله و قوم را مثل افغان وافغان
را مثل شما قوم واقرب و دوست و رعیت خود میدانیم و همچنانکه غم خواری شما را از طرف خدا و رسول او
بر ذمه خود فرض می پنداریم حق خدا و رسول را که زكوة مال و مال است از شما گرفتن و داخل بيت المال مسلمانان
کردن و آنرا صرف ترقی و شوکت دین و ملت و دولت اسلام کردن واجب میشماریم و ترك فرض و واجب را
نمی توانیم و کارها سخن از شرع و کتاب گفته و از قوانین سلطنت و جهانبانی و آئین ملوك و مملکت داری نیز
شمه شما را واقف و آگاه میکنیم اینکه آیا در نفس ولایت و مملکت هیچ سلطان و پادشاهی خواهد بود که مشت
نا توان ضعیف سکنی داشته نام خود را یاغی بگذارد و ایشان را طاقت وقدرت باشد که کردن دعوی بر غفار
برافرازند و پادشاه غفلت کرده و غیرت نموده ایشانرا رعیت و مطیع و منقاد نسازد و این نام بد را از صفحه ملك
خود بكل محو ومعدوم نگذارد چون نبوده و نیست لاجرم از اراده و خیالیکه داریم اول با لطف و مرحمت و تسلیت
و شفقت شما سلسله وقوم را دلالت بر اطاعت و هدایت بغنایمت میفرمائیم اگر نشد بقهر وشدت و لشکر کشی
و سرزنش كوش شمارا مالیده در تحت فرمان می آریم و بدین مقوله خدای عالم عالم و حاکم و رسول مقبول شاهـــد
و گواه است که از صمیم خود کیفیت داریم و مریدان خصوص پادشاهان را لفظ وقول معتبر است چه جای آنکه
سو کند یاد کنند و سوگند ما برای صدق پنداشتن شماست که فریب و بازی نخورید و نسوز نگیرید که از اینکونه
سخنان بسیار شنیده ایم که گفته و نکرده اند ما چیزی را که داریم و سخنی را که گفتیم میکنیم پس اختیار خود
شماست که از راه آدمیت و اسلامیت و دین داری واتحاد ملت بقدم صدق وصفا پیش می آئید و ما را از حرکت
صواب اینکار شغب آمیز خود راضی و مسرور میسازید و یا دگرهای ظفر اثر را از هر کنار و هر طریق و هر راه
و هر در جانب وادی تنبیه و تهدید خود میکشانید و عالیجاه سردار محمد عظیم خان را نیز درین باب زبانی سفارش
کرده ایم که شما را بسیار دلالت و نصیحت کند و این شفقت نامه اندرز ختامه را مصحوب او برای شما فرستادیم
که زبان در شما را بگوید و از امروز تا نوروز وعده ما و شماست و در ابتدای سال اودی ئیل ترکی شمسى افواج
قاهره را از هر طرف مأمور میداریم که مستعد و آماده باشند و نظر باحوال و اطوار شما داریم که چه میکنید
آیا خود را نزد خدا و رسول او پر گناه و سرخ روی دولت و ملت اسلام میسازید یا بطریق بغاوت و ضلالت پیش
گرفته تیره می ورزید بهر حال در هر راهیکه شما قدم نهادید من نیز آماده اقدام آنم فقط و این نامها را سردار
محمد عظیم خان با خود برداشته رهسپار دیار خویش کشت و قبل از وصول این نامههای موعظت شمول جمشید خان
بن محمد باقر سلطان جاغوری که از راه دیگر بامر حضرت والا طريق اثبات و هدايت عوام سکنه ارز کان
وشوی وبوباش و قلندر و بيغه و شير داغ وغيره برگرفته بود بزرگان مردم مذکور را دیده ودلالت نموده با ایشان


( ۵۸۴ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
که بمحض نصیحت او بذرفتار اطاعت شدند قرار داد که يك فوج پیاده ويك فوج سواره نظام از مردم
قزلباش ومردم الوسى هزاره محمد خواجه و چپار دسته و جيغتوى غزنین با چهار دسته هزاره جاغوری که همواره
راه اطاعت و خدمت دولت پیموده و می پیمایند داخل ملك ایشان شده در اجرای امور پادشاهی پردازند وهرکه
سرباززند بتنبیه وتهدیدش پردازند ولیکن تازمان ورود لشکر پادشاهی در آن بوم و براین قرار داررا مخفی و مستتر
دارند که مبادا بعض فتنه جویان ناخن زن فتنه وشرگشته مردم را انصوا نموده از اطاعت وانقیاد باز دارد
وجمشید خان قرار داد مذکوررا با ابن امر از ایشان عهد نامه گرفته مؤکد بسوگند خداوند بستاند و بجمشنی
بزرگوار ساخت که در وقت وصول لشکر پادشاهی هر که بانهاد هدایت وارشاد ایشان نشود بجبر واکراه در راه
اطاعتش آرند وهم تمام هزاره باقستان را بدون محاربه فرمان پذیر ومطيع ومنقاد سازند و کسانیر که شریر
وسرکش باشند از راه پور نمال بنام ملازمت دولت در کابل فرستند و آنگاه که این قرار داد وعهد و میعاد از
عریضه جمشید خان بگوش پرهوش حضرت والا رسید ارقام و اعلام فرموده برای جمشید خان نگار نمود که ما
ملازمت می ال
کر نیل ماخ
معدن شناس
انگلیس
از قرار خواهش آنمردم کار کرده بهمان مصلحتیکه خود ایشان دیده رفتار می نمائیم فقط و جواب مردم
هزاره انشاء الله تعالى در مجلتی رقم شده می آید و در خلال این احوال عريضه ( مي ال كرنيل ماخ ) معدن
شناس انگلیس بشرف مطالعة حضرت والا پیوسته چون اقتضای ملازمت و ادعای خدمت دولت افغانستانرا
کرده بود عرضش پذیرفته کشته در روز پانزدهم ماه ربیع الثانی فرمان طلب بنام او صادر شد چنانچه آمدن
وشرف باریافتن او مذکور میشود انشاء الله
ذکر
شریف بردن
حضرت والا
در جلال آباد
ذکر تشریف فرما شدن حضرت والا )
( از کابل بجانب جلال آباد )
و همدرین هنگام حضرت والا بعزم قشلاق وارادة انضفاد رشته وفاق مردم سکنه سواد مشهور بصوات
و بنیر و باجور و دير وطائفة سالار زائی و غیره که همواره دامن زن آتش فتنه و نفاق بودند و در مواضع متصرفة
دولت انگلیس از راه سرقت حجه نموده آسیب وضرر میرسانیدند شهزاده والا جاه سردار حبیب الله خان را
جهت انتظام مهام سلطنت و دادرسى سپاه و رعیت در کابل گذاشته در روز هجدهم ماه ربیع الثانی اعلام معدلت
التمام را با جمعی از افراج سواره و پیاده نظام و خدام خلوصيت وصداقت ارتسام که تعداد همه بدوازده هزارتن
میرسید بجانب جلال آباد شقه کشا فرموده چون کار عمارت اندرون باغ شاهی چنانچه باید تمام نگشته بود
خورشان ونشیمن حضرت والا الخيام نیافته بود در باغ وزیر محمد اکبر خان مرحوم حال موسوم بباغ كوكب
نزول اجلال فرموده تمامت سپاه و خدام بارگاه و چاکران درگاه را بکنار رود خانه و حول و حوش باغ مذکور
امر فرود شدن کرد و پس از نهضت فرمائی و خرامیده پیاشدن حضرت والا شاه ابو الفيض خان وشاه محمودخان
پرزوازی که از درگاه وطن مألوف ایشانرا از سبب مخالفتیکه با پادشاه بخارا داشتند فرو گذاشته از راه انتقال
در خوقند رفته جای گزیده بودند و در اینوقت از رهگذریکه با حضرت والا در هنگام مسافرت و اقامتش در آنجا
سلوك ورفتار آدميانه بتقديم رسانیده چنانچه گذشت روی امید بسوی درگاه عالم پناه نهاده و در خان آبادقطغن
رسیده برسم میهمانی توقف گزیده بودند وارد کابل شدند و شرفیاب حضور شفقت ظهور نواب مستطاب شهزاده
اکردون و ساده گردیده حق ملاقات حاصل کردند واز قبل او بمصارف مهمانی نائل گشتند تا که از عریضه آن
ميهن اخثر برج کمال و مهین گوهر درج جلال شهریار دریا نوال را از ورود آنها در کابل اطلاع دست داده
منشوری بنام وی از حضور اقدس شرف صدور یافت که مصارف ایشانرا بر وفق دلخواه وطبق زیست گاه
وجایگاه وشایان شأن ایشان معین دارد تا بعد از باز گشت جلال آباد قراری در کار و مداری بروز کار ایشان
نهاده آید چنانچه بیاید انشاء الله تعالى و همدرین احیان عبد الواحد خان حاکم خوست از حکومت آنجا تغییر
یافته پس از شرف بار یافتنش چون بطريق خدمت را بصداقت پیموده بود بکار پیشخدمتی دربار معدلت مدار
ورودشاه ابو
الفيض خان
وشاه محمود
خان در کابل
عزل عبد
الواحد خان
حاکم خوست


(٥٨٥)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
که از پیش داشت از حضور انور والا برحال کشت وهمدر خلال وقائع ماه ربیع الثانی امسال نور محمد خان
ايجك زائی که مبالغی از نقد و جنس قومش را در وقت جمع آوری امداد و افراد فوج پیاده نظام درانی بمصادره
گرفته بود و از عرایض وقائع نکاران قندهار که ارسال پایه سریر سلطنت داشته بودند آگاه کشته قبل از آنکه
حکمی در باب از حضور حضرت والا نفاذ یابد متوهم و خوفناك شده از راه فرار در شالکوت رفت و حکمران
قندهار بفرمان شهر یار تاجدار مادر وعیال ومال ومنال او را از بیرون شهر قندهار در اندرون آن حمل و نقل
داده در تحت شحنه نظر در آورده بمحافظت نگاهداشت وهم میرزا میرعثمان خان بمر دفتری دفتر روز نامچه دار
السلطنه سرافراز و کامیاب گشت و همدر ماه مذکور محمد حسین بيك بن یوسف بيك العمل هزاره دای زنگی
ومحمد نعیم بيك بن مهدی بيك سر جنگل ومهر على بيك بن محمد امير بيك ايلخانی هزاره مذکور بشرف
پیشخدمتی حضور اقدس والا مشرف شده برای هر سه تن وخدمه ایشان مواجب و تنخواه ازخوان احسان
پادشاهی بقدر کفایت معین گردید و چون در پایان کار از شرارت بسیار محمد امير بيك ايلخانى ومحمد حسين بيك
مذکور فتنه روی روز کار مردم هزاره دای زنگی وغیره حادث شد چنانچه بیاید تمرد ورزیدند محمد حسین
موصوف و مهر علی مزبور بپاسا رسیدند ومقارن اينحال عريضه عبد الخالق خان پسر جناب مرحوم آخوند
صاحب صوات بشرف مطالعه ساطعه مهر لامعه والا پیوسته چون استدعای استرداد مال ومنال ملا نجم الدين
آخوندزاده را که در وقت فرار کردنش بازمانده بود نموده بودند در روز جمعه بیستم ماه جمادی الاول حضرت
والا مال ومتاع او را بپاس خاطر آخوند صاحب صوات و پدرش امر حل ونقل فرموده در باب اقامتش در کابل که
خواهش کرده بودند پذیرفته نکشته امر اقدس بصدور پیوست که در صوات همچنانکه هست مسکن گزیده
زنهار پا نهاد نواحی جلال آباد و کابل نشود که بواسطه او مبادا مردم جهال مصدر فتنه شده با دولت انگلیس که
با ایندولت طریق دوستی می پیماید بمحاربه گرایند ودولت را متهم بتحريك ايشان نمایند و از بغض انگلیسان راه
مذاکره با دولت بکشایند
ذکر بردن انگلیسان سردار محمد ایوب خان را
( از ایران در هندوستان )
و هم در ماه جمادی الاول سردار محمد ایوبخانرا که از خواف چنانچه گذشت در مشهد نزد جنرال مکلین انگلیس
رفته و خود را باو سپرده اختیار دار کارش ساخته بود ظاهراً بنوید اینکه پاره از افغانستانیرا دولت انگلیس باو
سپارد و باطناً جهت حصول مرام و مقصد خود ایشان که از بودن او در هندوستان بافغانستان در عمل اجرا
آرند از مشهد مقدس براه طهران و بغداد شریف رهسپار دیار هندش کردند چنانچه با همراهانش که در طهران
بودند و هم از مشهد قبل ازین بعضی را که در آنجا بودند چون لوی نایب خوشدل خان وغیره در طهران
فرستاده بودند در هند بردند و پس از حرکتش جانب پشاور ورسیدنش در بغداد شریف مکتوب سردار محمد
موسی خان بن امیر محمد یعقوبخان از آنجا در منزل طرق واقع دو فرسنگی مشهد مقدس بسردار محمد اکرم
خان معروف بکاکو خان بن سردار فقیر محمد خان مرحوم که جهت امری در مشهد بازمانده بود رسیده چون
نوشته بود که تا ورود او در بغداد از رفتن در هند بازایستاده اند میباید بسرعت وشتاب خود را برساند او از وصول
اینمکتوب معاجلا به ره نورد گردیده بدیشان پیوست و در هند رفت و در خلال اینحال از عریضه میرزا بیضا
خان مقیم مشهد مقدس که از اظهار ملا احمد و جهانداد ورضا نامان بواسطه جعفر علی نام ملازم نائب میر سلطان
کوتوال مرقوم و بپایه سریر سلطنت مرسول داشته بود بمسامع عدالت مجمع والا رسید که چهل هزار روپیه از
حفیظ الله خان لهوگردی که معاند دولتست نزد حاجی رجب نام تاجر هراتیست و سرمایه تجارت او همین وجه است
وحضرت والا حکمران هرات را فرمان کرد که حاجی مذکور را محبوس و تمامت ما يملك منقول وغير منقولش
را ضبط نماید و پس از تحقیق چون مکشوف کشت که از معاندت تهمت روی بسته اند حاجی مذکور را رها

قرار گردن
نور محمد خان
ايجك زائی

مأمور
شدن پسر میر
يوسف بيك
بپیشخدمتی

وصول
عريضة پسر
آخوند صاحب
صوات بپایه
سریر سلطنت
سعادت
موصول

رفتن سردار
محمد ایوب
خان از ایران
در هندوستان


(٥٨٦)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
نامه ترخانوف در باب در امدن مال التجاره دولت روس بافغانستان
ومال ومتاعش را مسترد فرمود ومبلغ مزبور را سپاسه از مطهرين موصوفین حکم حصول نمود ومقارن انحاله مکتوبی از ترخانوف نامی در خصوص راه دادن اشیای تجارتی دولت روس در افغانستان بحکمران هرات رسیده واو ارسال پایۀ سریر سلطنت نموده چون از مطالعۀ حضرت والا شرف گذارش یافت امر اقدس بصدور پیوست که در ین‌وقت راه داده نشود و انگاه که راه موالات مفتوح گردیده هريکی از دولتین از دیگری مطمئن خاطر گردد ورشتۀ عدم مداخلت طرفین در مملکت یکدیگر مرتبط و مستحکم گردد مال التجاره دولت مذکوره در افغانستان اجرا داده آید چنانچه پس از ارتباط رشتۀ وداد راه تجارت بازشده مال ومتاع دولتین در مملکت جانبین در رفت و آمد افتاد و در خلال اينحال قدم نام فیروز کوهی بالله ویردی نام پسر تاشور که با مرزبانان مردم طایفه سوقی سکنه مجده متعلقه دولت روس اقدام داشت الله ویردی رفیق خودرا که در کار چوپانی با او انباز بود کشته هزار راس گوسپند را که در تحت رعايتش بود با خود در بالا مرغاب اورد و آرزو وامان نامان از صاحبان گوسپندان نزد قایم مقام جنرال غوث الدينخان حاضر آمده داد خواست واو قدم نام مذکور را محبوس کرده بجهت وضعت گوسپند را از وی گرفته بدیان سپرد و ايشان نزد علیجانوف شده از نرسيدن چهار صد و چهل راس بقية گوسپندان خود شکایت و از ماجرا حكايت کردند و هم از عثمان نام سواره کشاده اسفزاری که محرك امر مذکور بود داستانی بپای بردند وعليجانوف بحكمران هرات نامه فرستاده طلب بقية گوسپندان ودية قتل الله ویردی نام شد واو عرض پرداز پايه سرير سلطنت شده از حضور اقدس والا فرمان شد که بقیه گوسپند قا را از محمود خان سرهنك وصد باشی شیرین خان سر حد داران زجراً حصول کرده بصاحبان شان رسانند و با که این امر بواسطه ایشان رخ داده اگر نه چگونه در اول آگهی ندادند ودية خون مقتول مذکور چون قدم نام قاتلش در زندان فوت شده بود بهدر رفته وعثمان نام را حکمران هرات از اسفزار خواسته و گوسپندان را بر طبق امر حضرت والا محصول آورده بصاحبان ایشان رسانيد چنانچه رسيد نامه از ترخانوف حاکم مجده مبني بر اظهار خرسندی و امتنان بجنرال غوث الدین خان رسيده قطع رشتة هذا مكابره و مناقشه شد و در خلال این احوال پسران خان آقای جمشیدی که بواسطه معاندت و بد خواهی ایشان نسبت بدولت گرفتار مكافات کردار ایشان شده بودند با عيال واطفال ايشان بفرمان طلب از هرات در کابل آمده بقدر کفایت معیشت و مؤنت ایشان تقدم جنسی از دولت بامسکن اقامت برای ایشان مرحمت گشت و كماله هزار و سه صد و بیست وشش هجری در کابل روز بسر برده چون از مراحم ملوکانه پادشاه جرم بخش خطا پوش اعلیحضرت سراج الملة والدين که جهان مکرمتش در زیر نگین باد قلم عفو بر جرايم جميع خطا کاران دولت كشيده همه را مشمول عواطف خسروانه فرموده مطلق العنان ساخت در سال مذکور چنانچه در سوانح اعلیحضرت ممدوح مذکور مسطور خواهد گشت از شرار تیکه در نهاد داشتند عبد الرحمن نام نبيرۀ خان آقا باسيد احمد بيك و برادر اوترك محبت وسعادت
فوت سکندر خان سرهنك
کرده از راه شقاوت بگریخت و بدولت روس رفت و همدر خلال مقال واحوال مذکوره سکندر خان سرهنك را اجل موعود در رسيده از مرض ذات الصدر ولب مزمن که عارض حال او شده و بپیش نام طبيب اهل هنود معالجش بود سود و بهبودی ندیده در روز چهار شنبه بیست و سوم ماه جمادی الثانی داعی حق را لبيك گفته بدرود زندگانی کرد و چون عمر گران مایه اش را صرف خدمت دولت نموده طريق صداقت پیموده بود سردار نور محمد خان حکمران قندهار باعمة افسران سپاه نظام واعیان و بزرگان شهر در سرای نشیمن گاه او حاضر آمده و غسلش داده بکفنش پیچیدند و تابوتش را نزد پسرش نائب سالار غلام حیدر خان در شبرغان فرستاده پنج صد روپیه از خزانه دولت جهت صدقات و غیره امور لازمه دادند و جسدش را پس از وصول در تخمین مزار یخی صدور منشور مغفرت دستور بنام بغات طوائف علجائی
از اولياء الله دفن کردند و مقارن اینحال در اوایل ماه رجب ايصال كه ولد دانش افزاء محرم رقم گشته امد بهاول خان وكازار خان و عبدالمحمد خان پسر فاضل خان اندړی که از ابتدای روز بغاوت ايشان تا اينوقت منفور و شرارت و دز بدی بودند از عسرت و پریشانی که دو چار حال و روز کار ایشان گردیده وزار و زبون شده بودند از راه انابت بی آنکه کسی را شفیع خطاهای ایشان سازند نزد سردار محمد حسین خان حکمران غزنین حاضر آمده زبان ضراعت عفو معصیت خواستند واو کردار ایشان را بحضرت تقریر کار و ا گذاشته چندتن از بزرگان افغانرا که اعماد بایشان داشت ضامن گرفته وعنیات


( ٥٨٧ )
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان )
( سراج التواريخ )
خط شرعی ایشانرا که مشتمل بر اطاعت و ترك شرارت و مفسدت بود ارسال پایۀ سریر سلطنت نموده منظور نظر عاطفت گستر پادشاه جرم بخش خطا پوش گشته در روز بیستم ماه رجب اثر پیشگاه سریر معدلت پذیر منشور عفو تقصیر دربارۀ عموم فراریان شرر بصدور پیوست و مرقوم رفت که هرگاه از مردم فتنه جویان نیکو عهده خویان طوائف الیدری و تركى وعلى خيل وهوتكى وغیره که فتنه ها انگیخته و بخاك مذلت بر سر خود بیخته هزاران خون مسلمانان را ریخته اند چون در تو به در نزد کردگار باز است همه را راه آمدن داده وضامن گرفته ایشانرا با خطوط ضمانت شان روانۀ کابل نمایند نایس از ظهور صداقت و صدور اخلاص و ارادت که از ناصیۀ حال ایشان مشاهده گردد بخدمتی از خدمات دولت مأمور گردیده املاك ايشان مسترد شود چنانچه کسانیکه بشرف عتبه بوسی مشرف شدند بعضی قبل از آنکه اخلاص و ارادتش معلوم کار گذاران پایۀ سریر سلطنت گردد باجل موعود بدرود جهان نموده باقی مشمول عواطف خسروی گشته املاك و اراضی همگیشان بخود و باز ماندگان ایشان از راه مرحمت مسترد شده دیگر پیراهون خطا و غلط نگشتند و همدرین احیان شیر علی نام ساکن شخۀ جرى حاکم جاغوری که چندی دیگر از اشرار را بقتل میرزا احمد علیخان که از پیش بشرح رفت اغوا و رهبری کرده بقتلش رسانیده تا اینوقت کوه گرد در بدری بود با بتعین دیگر از شرکاء و انبازانش گرفتار سید عبدالغنی حاکم جاغوری گشته او همه را در کابل فرستاده بزندان سیاست بمردند و همدر خلال این احوال جماعۀ انگلیسان که مأمور ترمیم بروج فاصلۀ سرحد هرات شده و برخی پس از اتمام کار از راه کابل و نبذی از راه مشهد رهسپار دیار خویش گردیده و از انکه طریق مشهد رفته بودند بعضی از راه قندهار طريق شال كوت اختیار کرده بود وارد كوشك نخود و منزل يخچك كشته چون مصارف تقدیمه وغیره ایشان باتمام رسیده بود ملاداد خان حاکم پشت رود بمرد، عرض راه را امر علوفه دادن کرده پس از وصول ایشان در شال كوت سدات ایشانرا که بمردم رعیت داده آزوقه گرفته بودند در مشهد نزد جنرال مکلین انگلیسی فرستاده و وجه حاصل کرده بمردم رعیت رسانید و در جلال اباد از حکم والا در باب ضبط و ربط اوقاف اداره تملک افغانستان که بتمام بزرگان دین و رهروان طريق صدق و یقین وقف شده بودند بصدور پیوست که همۀ اراضی و دكاكين باقهای موقوفه را ضبط دیوان نموده و دفتر جداگانه بنیاد دیوان اوقاف قرار دهند تا مداخل همه صرف وظائف علماء و سادات و مشایخ و مزارات شده کسی حیف و میل نکند و همدر ینوقت مولوی غلام رسول نامی از متوطنین درۀ غازی خان که خود را در نسب قریشی میگفت و از چهل سال در مدرسه هرات بتدریس طلاب اشتغال داشت و از کردار و رفتار و گفتار او آثار جاسوسی هویدا و در انظار آشکار شده حاکم هراتش سوار محافظ كاشته از راه قندهار در شال كوت فرستاده بحضور انور والا آگهی داده این امر مستحسن افتاد
( ذكر تصفيه و فيصله گفتگو ی علاقه هشتادان )
( که از دیرگاه در تحت مذاکره بود )
و همدر خلال واقعات مسطورۀ اینسال که ١٣٠٥ هزار و سه صد و پنج هجریست در بین امنای دولتین ایران و انگلیس که ممیز و منصف دولتین افغانستان و ایران قرار داده شد در باب هشتادان که از دیرگاه سخنش در میان بود جنرال مكلين انگليس با ناظم الملك ایران از راه اسفبه و قهقهۀ آن وارد خواف شدند و جنرال مذكور از آنجا مکتوب فرستاده بحکمران هرات آگهی داد که علوفۀ ده روزه را در موضع هشتادان مهیا و آماده کنند چنانچه او ده روزه علوفه و آزوقه را در آنجا اماده ساخته و جنرال غوث الدینخان را که اینوقت از دیگر امور فراغت حاصل کرده در بادغیس رفته و بکارهای مرجوعه خویش پرداخته بود در هرات طلبیده او را با میرزا محمد عمر خان کرخی و سمتانیکه در باب هشتادان بدست آورده بود رهسپار آنجا ساخت و جمعی از سواره و پیادۀ نظامی و ملکی را با ایشان همراه کرد و چون جانبین از راه اصلاح ذات البین در روز دهم ماه شعبان وارد علاقۀ هشتادان شدند در مجلس مذاکره باهم نشسته سخن آغاز کردند ورشته گفتگو بدر از کشیده جنرال مكلين اصل سجل و نوشته را که حسن خان شاملو در باب املاک و اراضی مضافات مشهد و هرات متمالكان داده و نكام
گرفتار شدن قاتل میرزا احمد علی خان حاکم جاغوری
شرح عبور انگلیسان مأمورۀ سرحد هرات
ضبط اوقاف
شرح حال مولوی غلام رسول
فیصله امر هشتادان


( ۵۸۸ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
داده بود و جنرال غوث الدین خان آنرا بجهت دولت افغانستان دانسته بود درخواست نمود و چون سجل مذکور مفقود
شده بود جنرال غوث الدین خان با آنکه آنرا سند قوی میدانست از حاضر کردنش عاجز گردیده وعده داد که اگر یافته
شود حاضر آورده خواهد شد و غیرازان هرچند دلایل و براهین که مثبت حقیت افغانستان بود و جنرال غوث الدین خان
در محفل بیان آورد جنرال مکلین آنرا فروهشته سند دیگر و قوی تر مطالبه همیکرد تا که از عریضه حکمران هرات که
جنرال غوث الدین خان بذریعه مکتوب بوی آگهی داده واو عرض پرداز پایه سریر سلطنت شد حضرت والا را
برتمامت ماجرا اطلاع دست داده ارقام وارشاد فرمود که جنرال مکلین سندرا بمدعای خود یا مقتضای ایرانیان قبول
نمیکند و در هر دو صورت میباید تمام سندات را در کابل بفرستند که با حکمران کشور هند قطع و فیصله این امر
کرده شود و از آنسوی جنرال مکلین نیز صورت امر را باملای دولت انگلیس نگاشته رفع منازعه و دفع مناقشه
را معطل بامضا و جواب آنان کرد و خودش از سبب حرارت هوا همراهانش را در آنجا گذاشته تار رسیدن جواب
رقیمه اش از نرد وایسرا در کوهستان بزك رفت چنانچه بیاید انشاالله

ذکر بازگشت حضرت والا از جلال آباد در کابل
ذکر مراجعت موکب سعادت کوکب حضرت والا از جلال آباد

و حضرت والا که در روز هجدهم ماه ربیع الثانی بعزم قشلاق از کابل چنانچه گذشت تشریف فرمای جلال آباد
شده بود در هنگام توقف سعادت موقفش بآنجا تمامت امور نزديك ودور مردم سرحديه وكوهستانات را بوجه
دلخواه نظم و نسق داده و قراری بکار همه نهاده و سپاه و خادمان درگاه را سه ماه از تنخواه ساله ایشان نقد
از خزانه رکاب مرحمت فرموده بزبان ملاطفت بیان راند که این سه ماهه مواجب بخلاف مستمره از ان پیشتر
از زمان اجرا عطا شد که هيچيك از احاد و افراد لشکر و خدام اخلاص سیر از نابردن سوغات در نزد اهل و عیال
و خویش و تبارش منفعل و شرمسار نگردد و هم بازماندگان ایشان که چشم امید بوصول و ورود مسافران ایشان
دارند ناامید و محروم نگردیده فرحناك وشادمان شوند خلاصه سپهسالار غلام حیدر خان در روز جمعه غره شعبان
یکروز قبل از حرکت موکب همایونی تمام احمال واثقال اردوی ظفر شکوه را از مقابل عمارت چهل ستون
از نهر جلال آباد عبور داده روز شنبه دوم شعبان اعلام سعادت احتشام موکب محمدت کوکب از باغ وزیر
محمد اکبر خان مرحوم براه لغمان در اهتزاز آمده در موضع چار باغ نزول اجلال فرموده درین منزل سردار
گل محمد خان ولد سردار محمد صدیق خان نواسه سردار کهندل خان مرحوم که حکمران لغمان بود چنانچه
باید از عهده کار حکومت لغمان بیرون نشده بود لهـذا معزول گردیده محمد خان نظام الدوله هراتی
چنانچه بیاید بعوض او بحکومت لغمان مأمور گشت و جمیع اردو را که بدوازده هزار تن منتهی میشد از روز حرکت
از جلال آباد تاروز ورود کابل برنج و گوشت و روغن وشمع و قند و چای و چوب از جانب دولت عطا فرموده حبه
و دیناری از کیسه هيچيك بمخرج نرفت بلکه از همان علوفه راه هر کدام مقداری از هر چیز در خانه خویش برد
چنانچه درین سفر مرحمت اثر محرر احقر که از راه قندهار جهت تحصیل در لاهور رفته و از آنجا براه پشاور
وارد جلال آباد گشته با یکی از پیشخدمتان دربار فیض آثار که جعفر علیخان بن بازعلیخان جاغوری باشد مصاحب
و یار بود نزانجا تا کابل ازین انعام عام متلذذ و شیرین کام آمد و در روز یازدهم ماه شعبان مطابق چهارم ماه ثور
شمسی دارالسلطنه کابل از پرتو نزول شهریار با حشمت و تجمل رونق تازه وزینت بی اندازه یافت و درین هنگام
بروز بیست و دوم ماه مذکور موافق روز پانزدهم ماه ثور و مطابق نجم ماه می انگلیسی در کابل اکثر از حصهای
افغانستان مقدار دو فیت برف باریده درهیچ چیزی از زراعات و اشجار آسیبی نرسانیده بلکه ملخ را که در ولایت قطغن
نازل گردیده بود دفع کرد و در خلال این حال کار گذاران دولت انگلیس مقدار دوهزار کام از منزل چمن واقع
دامنه غربی جبل کوژك که نقطه فاصله دولتین افغانستان و انگلیس است تجاوز کرده بجانب منزل کدنی از آهك
نشان اساس و بنیاد عمارت نمودند وحکمران قندهار ازین امر بابت بلوچستان نگار داده استفسار حال نمود
و هم در روز بیست و هفتم ماه شعبان عرض پرداز پایه سریر سلطنت شده چون نشان مذکور در حدود متعلقه


(٥٨٩)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعليحضرت امير عبدالرحمن خان) (سراج التواريخ)
دولت موصوفه بود دیگر ذکری بمیان نیامد و همدرین هنگام مساحان دولت انگلیس بسر کردگی محمد یعقوب شرح حال
نام صوبه دار و امر واجازت اعلیحضرت شهریار والا تبار داخل علاقه پشت رود شده از راه کتل بادام وارد مساحان
زمین گرمسیر گردیده نقشه ومقدار طول وعرض وحدود اربعه آنحدود را به پیمایش جغرافیائی برداشته و نگاشته دولت انگلیس
از انجا رهسپار مواضع تیری وموسی قلعه وشهر کهنه زمينداور وروشن آباد ومركيند وشهرك وكوشك ونوزاد
آمده ومنزل بمنزل مساحت کرده باز گشتند و وارد ناوه لندی واقع علاقه زمینداور گردیده از آنجا ره نورد دهنه
دو آب شده مر حله بمر حله خريطه ونقشه تمامت آن نواحی را گرفته از راه قلعه کر وشورك در كرتك فرود
آمدند و از آنجا براه بغ چال ره کرای قندهار شدند و در همه جابملا دادخان حاکم پشت رود علوفه و آزوقـــه
ایشان رسانیده در پایان کار سادات ایشانرا نزد سردار محمد یوسف خان حکمران فراه فرستاده واو بحکمران
هرات ارسال داشته و جمپهای همه را اواز جنرال مکین مقیم مشهد مقدس باز یافت نمود و همدرینوقت بترکمان شرح رقیعه
علاقه ترك وميزان مكتوبى مبنی بر جور وستم و مصادره مال گرفتن مهمند خان نام حاکم ایشان نگاشته و بدرب مردم ترك
سرای نشیمن گاه آقا سیداحمد سردفتر قندهار در خفـــا انداخته استدعاى داد رسی کردند که ایشان بحکمران و میزان
قندهار رسیده واستغاثت نمی توانند و او مکتوب ایشان را نزد حکمران قندهار برده وی کسانیر ا که خاتم بران
نهاده وحاضر قندهار بودند طلبیده خواست که از راه داد رسی باز خواست کند لیکن ایشان از واهمه اینکه
مبادا غور ایشان نشده و حاکم ایشان ازین امر آگاه گردیده خانمان ایشان را تاراج نماید از نوشته مذکور.
انکار نمودند و چون در رقیعه مذ کوره میرزا علی کوهی نام سر دفتر سمت شرقی قندهار را شريك وانبازمهمند
خان حاکم قرار داده بودند پس از انکار آنان میرزای مذكور آقا سید احمد خان را که مکتوب مزبور را
بحکمران قندهار رسانیده بود بخش و ناسزا گفته از مجلس بخودانه و خواسته بیرون شتافت و این ماجرا از عریضه
حکمران آنجا بگوش داد نیوش حضرت والا رسیده فرمان شد که هر دو تن رهسپار کابل شده مهمند خان را
محبوس یا خود بیاورند تا در پیشگاه حضور نيك را از بد امتیاز داده احیای حق و امانه باطل فرموده آید چنانچه
آمدن آندو تن در کابل بارویداد مهمند خان در مجلس رقم میگردد انشاءالله وهمدرين هنگام بیست خانوار از تراکمه شرح
پنجده که بسرقت ورهزنی معروف ومشهور بودند و در موضع دولت آباد مسکن داشتند و قبل از فتح میمنه فتنه جوئی
در زمان دلاور خان والی آنجا که شرح حالش از پیش گذشت از دولت آباد کوچیده در موضع بادقاق رفته ترا كمه سالور
اقامت ورزیده بودند چندتن از سواران تراکمه سالور متعلقه دولت روس در شب آمده از راه خفا آنهــا را
کوچ داده با خود برداشتند که ببرند و داخل ايل والوس خود کنند و از بخشی سواران میمنه آگاه گشته بتعاقب
برخاستند و در خارج از خاك منطقه افغانستان بدیشان رسیده ایشان احمال واثقال خود را از پشت راحله فرود
آورده بدور خود بمثابه سنگر بچیده بمدافعه گرائیدند تا که یکتن از سواران میمنه مقتول ودو راس اسپ
محمد زمان خان پسر میر محمد حسین خان والى وپدر نخش بيك منگپاتی مجروح گشته و دو تن از ترکمان بقتل رسیده
سواران میمنه کاری از پیش نبرده بی نیل مرام بازگشتند و این ماجرا از عریضه مورخه سلخ ماه شعبان سردار
محمد اسحق خان حکمران ترکستان بمسمع فيض مجمع حضرت والار رسیده بکار گذاران دولت انگلیس نگارش بردند که
با حاکم غیج د این معامله را قطع و فیصله رسانند تا بعد از بن هيچيك از دولتين افغان وروس، مداخله در رعایای یکدیگر نکنند
اگر نه مردم ماوراء النهر از جهتیکه رشته اخوت اسلامی را با افغان مرتبط میدانند البته باطاعت امیر اسلام راغب ومایل
خواهند بود که دولت افغان بخلاف حقوق بین الدولی ایشانرا بشورش برانگیخته دعوت بر اطاعت خویش کند
ولی چون این قاعده در بین دول متروك و اپنراه مسدود است افغان بر خلاف همه نپیماید وروس را نیز لازم
است که نگشاید که رشته فتنه دراز و در منازعه باز خواهد گشت ومقارن ایجال سردار محمد اسحق خان از گریختن ایشيك
حدوث تب ترلی بستری شده سلطان احمد خان ايشيك آقاسی دربارش که از وی نفار خاطر داشت فرصت یافته آقاسی سلطان
احمد خان
براه فرار برداشت و جمعی از سواران مقیمه مزار شریف بتعاقب بر خاسته و او را نیافته بی نیل مقصود مراجعت
نموده مال ومتاع او هر چه بود ضبط دیوان سلطنت گشت و همدرین اثنا میر محمد حسین خان مستوفی سابقه که آمدن میر محمد
بامر حضرت والا در وقت اعتلای لوای سعادت التواى موکب همایون جانب کابل جهت قطع محاسبات در جلال حسین خان
آباد بازمانده و حساب عمال وضباط ورعاياى الماهل ديوان فيصله نموده بحضـــور اقدس اطلاع داده بود بفرمان طلبید از جلال آباد


( ٥٩٠ )

( جلد شوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

در روز سه شنبه سوم ماه رمضان بنام او شرق اصدار یافت در کابل آمده شرف دست بوس حاصل کرد او هم
درین ماه سپهسالار غلام حیدر خان بزرگان مردم سپهای وغیره مردم شینواری را که جدید از اغوای نور محمد
خان بن سردار ولی محمد خان که غائبانه از میان ایشان بیرون رفت آرمیده باطاعت گرائیده بودند نزد خود
بست مالیات خواسته درباب تعین مالیات مزارع و مسافات ایشان سخن در میان آورده ایشان در محل اظهار آمده جواب
مردم شنوار گفتند که تخمت کشت زار و چشمه سار و رودبار را مشاهده کرده بعد مالیه هر يك از صاحبان زمین را بنام
خودش ثبت دفتر و دیوان سلطنت نماید واو این گفتار شانرا مقرون بصواب دانسته چند تن از مساحان مهندس
را مأمور کرد که از املاك طائفه مندین رائی در پیمایش آغاز کرده همچنان پی هم همه را بانجام رسانند و خود
با بزرگان حاضر آمده و پنجاه سوار و چهار صد پیاده نظام راه موضع چل گزی بر گرفت و در انجا بقیه بزرگان
مردم شنواری و پیشه که در وقت توقف حضرت والا بجلال آباد باریاب نشده بودند نزد سپهسالار ستوده کردار
حاضر آمده هفده هزار روپیه کابلی باسم مالیه اراضی مردم حیدر خیل و پیشه ورحیمداد خیل بر ذمه قبول
گرفتند که در هرسال بکار گذاران پادشاهی رسانند و در اثنای این مقال تعلقات پسر یار محمد خان مفسدو پسر
تدبیر میرآخور که در موضع مامند اقامت گزیده و دوتن از ایشان فرار پشاور بودند و نور محمد خان بقیه ایشانرا برای
قتل نور محمد اغوا نمودن مردم در درۀ نیازین کاشته بود چنانچه ایشان باین اقاویل کاذبه که دولت انگلیس سردار محمد ایوب
خان و زنده خان را از ایران بعزت واحترام درهند آورده اند که با فغانستان بگذارند ترغیب بفتنه و تحریض بفساد مینمودند
جستن و رفتن و خودش نیز که از بین مردم سه پای خائف و خاسر بیرون گردیده شب در جائی و روز در جائی راه شرارت می پیمود
او و سپهسالار غلام حیدر خان که در پی استیصال او و همراهانش افتاده بجستجوی اقامتگاه او که در کجاست روز
بسر می برد شاعزیمان نامیرا از مردم سنگو خیل بوعده و نوید جائزه بر گاشت که بهر حيله وواسطۀ که جای نور
محمد خانرا بیابد و بتواند او را بقتل وهلاك رساند تا فتنه آرمیده گردد و یا از ان حدودش بیرون کند واوخودرا
بجائیکه نور محمد خان در شب می خسپید رسانیده با كسانيكه همراه داشت هشت تفنك بجانب او کشاد داد و دست
قضا کلوله ها را از وی رد کرده آسیبی بدو نرسید و متعاقب این امر سپهسالار غلام حیدر خان جیلان نامیرا
نزد خود طلبیده و ده هزار روپیه باونیز بطریق جایزه و انعام وعده داد. و چهار صد روپیه نقد عطا کرده بصیاد
قتل نور محمد خانش ساخت و او شب هنگامی در موضعیکه وی مقام داشت رسیده و بزیر دیوار خانه که شب را
دران روز میرسانید نقب زده و از باروت پراکنده آتش زده دیوار و سقف آنرا از صدمه آتش باروت خراب
شرح حال و پست کرد اما چون نور محمد خان دران شب بجای دیگر مهمان بود غریویکه میبایست بدو برسد نرسید وزوجه
پیر محمد خان و مادر زنش که در ان خانه بودند بآتش سوخته هلاك كشتند و همچنین پیر محمد خان برادر زاده سردار ولی محمد
برادر زاده خان که در موضع مانده واقع قوم عادل خیل وارد گردیده و در کوه اقامت گزیده از راه شرارت مردم را دلالت
سردار ولی برغوایت میکرد سپهسالار موصوف بزرگان عادل خیل را که جهت بست مالیات اراضی شان نزوش آمده بودند
محمد خان بزبان عتاب ایشانرا خطاب کرده گفت که شما مردم هرگز ره نورد جاده صداقت و اطاعت نمیشوید اگر چنین
نیست پس پیر محمد خان را چرا گرفتار و قلعه سکندر را که او در ان سکنی و قرار دارد خراب و مسمار نمیکنید
وایشان از راه ظهور راستی این امر را که سپهسالار زبان آورد برعهده همت گرفته رهسپار طریق دمار پیر محمد
خان شدند و سپهسالار علیخان نام یشبلاغی را با مهر شاگل خان ازقفای آنان گذاشت که صدق و کذب ایشان را
در خدا معلوم نمایند و ایشان که از در صدق راه بر گرفته بودند باقامت مردم عادل خیل مرحله پیمای تدمیر پیر محمد
خان گردیده باوی در آویختند و کشش و کوشش مردانه کرده روزرا بستیز و آویز بشب رسانیدند و پیر محمدخان
چاره را حصر دیده در تاریکی شب بهزار گونه رنج و تعب بکوه بر شده بگریخت و دو میل تفنك ويكميل تفنگچه
ويك تخته پتوۍ کابلی با دو طاقه کلاه و یگزوج بوت وسه ثوب کوت از سر اسبابش بجای او مانده بدست مردم عادل
شرح حال خیل افتاد و ایشان همه را نزد سپهسالار فرستاده مورد تحسين وتصدق قرین گشتند و مقارن اینحال از عريضه
مردم باجاور محی الدین و جلات خانمان که بسرحفظ فرمان داشتند بگوش حق نیوش حضرت والا رسید که ملك موسی ومدير
طغان باخان ناوک و عمرا خان جندول متفق و متحد گردیده با مردم ما بمحاربه گرائیده و در هشت جا باطراف


( ۲۵۹ )
( جلد پنجم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

بسینه مسکن و موطن بنا قلاع و بروج برافراخته بنایرا مضطرب وعصر ساخته اند و حالا بتوسیط ریش و مخلط مردم
با مازانی بیكیاهه دست از قتال و غارت مال ما باز داشته اند اگر چنانچه از طرف دولت معاونتی نیا رسد هم اینه پس
از نگذشتن بگیهاه حمله کرده مارا در تنگنای اضطراب و اضطرار در چار خواهند ساخت و حضرت والا سپهسالار غلام
حیدر خان را ارشاد و ارقام فرموده اعلام نمود که دست تطاول و تعدی آنان را از گریبان روزگار اینان که
رهسپار طریق اطاعتند بازدارد چنانچه از پیامیکه او برای ایشان فرستاد ترک عناد کرده مصدر فتنه و فساد نشدند
بلکه چند تن از بزرگان اوغان خیل سکنه باجور چون حاجی میر زمان و آخوندزاده ابو بکر وصاحب زاده محمد
سعید بتوسط سپهسالار عریضه مشعر بر اطاعت و مبنی بعهد و پیمان و مظهر بر سوگند های غلاظ و شداد بپایه
سریر سلطنت فرستاده چون از حضرت والا خواهش لشکر کرده بودند که بمعاونت نواری سپاه پادشاهی که رهسپار
آن کهسار شود علاقه باجور را بمددکاری همدیگر در تصرف اولیای دولت آورده مردمش را مطیع و منقاد امر
ونهی سلطنت سازند، اعلیحضرت شهریاری ازین عرض واستدعای ایشان سپهسالار غلام حیدر خان را فرمان و ارشاد
کرد که اسامی مذکوره را با چند تن از دیگر بزرگان نزد خود خواسته امری را که ببهود دولت و ملت باشد
با ایشان قرار داده معروض حضور بدارد تا قرار دادی بروی روزگار آندرقم نهاده آید و مقارن اینحال در روز تعین تنخواه
سه شنبه دهم ماه رمضان شاه ابوالفیض خان وشاه محمود خان دروازئ که شرفیاب حضور بشیراده آزاده شاه ابو الفیض
سردار حبیب الله خان شدن ایشان از پیش بشرح رفت در عمارت بغمان که حضرت والا اقامت ییلاق داشت باریاب خان و شاه
گردیده حضرت والا از در مرحمت وراه مکرمت شاه ابو الفیض خان را به تنخواه سه هزار روپیه سالیانه و شاه محمود خان محمود خان
را بدو هزار روپیه سالیانه سرافرازی بخشیده دامن امید ایشان را بر آمود و هم محمد خان نظام الدوله هزاره قلعه نو در وازی
هرات را که از دیرگاه نظر بند بوده شمول عواطف خسروانه نموده ر قم عفو بر نامة عصیان او کشیده بعطای شمشیر و کمر
باریشه طلا و خلعت فاخره و حکومت لقمان، شش هزار روپیه پخته تنخواه سالیانه کردن مفاخرتش را در بین امثال و اقران (۱) سهول
برافراخت و هم بی الگریس باغ نام معدن شناس انگلیس که ذکر اختیار نمودن ملازمت دولت افغانستان جمع سهل که
از پیش گذشت وارد کابل گشته در ماهی چهار صد و چهل روپیه انگلیسی که سالیانه پنجہزار و دو صد و هشتاد یکی از معانی
روپیه شود در وقت بار یافتنش از حضور انور والا باسم تنخواه برای او مرحمت گشت و مأمور دریافت کردن معادن هموار است
فلزات شده در جبالی که احتمال معادن دارد گردش کرده چیزی از مهارت او که در ین فن داشت بروی بروز (۲) اودیه
نیامد الا اینکه نقشه سهول (۱) و جبال واوديه (۲) و قفار (۳) و انهار را برداشته با خود برد دیگر فائده عاید دولت جمع وادی
نگشت و همدرینوقت میرزا امین محمد خان از تغیر میرزا محمد داود خان که از خراب کوتیل ولی محمد خان (۳) قفار
مأمور سردشته ناوی پست یعنی داکخانه شده بود بسردشته داکخانه کابل از حضور اقدس سرافراز گردیده بیابانها
بکار آن اقدام کرد و از آنسوی چون کار جلال آباد انجام یافته ونظم ونسق در نواحی و جبال آن حاصل شد
جنرال میر عطا خان بفرمان طلب از آنجا در روز پنجشنبه بیست و ششم ماه رمضان راه بر گرفته شرف التجا باز گشت
بوس سده علیا حاصل نمود و هم نسب علیخان خادم و فرستاده میر چترار پانزده سوار از راه اتحاد و وداد وارد جنرال میر
کابل کشته باریاب شد و چهار تن پرستار با دو تن برده نيك رخسار و يك بچه شنفار ويك بچه شاهین ویکر اس عطا خان
اسب که رسم تحفه و هدیه حضور فیض گنجور والا با خود آورده بود پیش کشیده همه مطبوع طبع جهان از جلال آباد
آرا آمد و فرستاده مذکور مورد شفقت و احسان پادشاهی گشت و مقارن اینحال میران هزاره دای زنگی در کابل
ودای کندی چون يوسف بيك ومحمد امير بيك ايلخانی و علیجان بيك تحت وابراهيم بيك بنر جنگل و سلمان
بيك بن حسن سردار بفرمان طلب در کابل آمده و شرفیاب بار گردیده حضرت والا در باب استمالت و اقامت
مردم هزاره با غستان که فرامین هدایت آیین چنانچه از پیش بشرح رفت مصحوب سردار محمد عظیم خان
برای ایشان فرستاده بود و ایشان قبول اطاعت کرده خواهش فوج پادشاهی کرده بودند که هر گاه فرمان پذیر
نشود بمعاونت اینفوج بشد میرش کوشند سخنان مرحمت بیان بامیران مذکور گفته و قرار داد که بر طبق
خواهش آنمردم ایشان همان سپاه نصرت همراه داخل کوهستان هزاره شده هر که را از راه اطاعت پیش


( ٥٩٢ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
آمده سر بخط فرمان نهند نوید احسان از طرف دولت باو دهند و هر که سر باز زده بجهالت و غوایت گراید
بنیه و تهدیدش نمایند اما هنوز حضرت والا بکار نپرداخته لشکر نگماشته بود به تقدیر نقش دیگری بروی
ضمیرش آورده شیطان سردار محمد اسحق خان حکمران ترکستانرا اغوا کرده رهسپار تمردش ساخت و کار
تغیر هزاره جات معطل بوقت دیگر گشت چنانچه بیاید انشاء الله تعالی و همدرینوقت روز دوم ماه شوال بغی مردم باشه
مردم پشه بدون صدور امری سر از جیب تمرد برآورده طریق بغاوت بر گرفتند و سه تن از پیادگان نظام را
که برای کاری از راهی میرفتند بی هیچ گناهی بکشتند و ازین امر سپهسالار غلام حیدر خان آگاه گشته فوراً
مردم متوطنه قریه علاقه متمکنه آن مردم را بتنبیه و تهدید ایشان کاشت و جنك سخت روی داده دلاور خان
و مقام خان نامان باچند تن دیگر از هوا خواهان دولت کشته گشته در پایان کار گروه اشرار از بیم اینکه افواج
قاهره معاجلا حاضر میدان پیکار گردیده دمار از روز کار ایشان بر آرند ناچار پشت بجنك داده از راه هزیمت
روی بسوی کهسار فرار نهادند و ازین فتنه و گیرودار شهریار والاتبار از عریضه سپهسالار آگاه شده حکم قتل
صادر فرمود و هم امر کرد که اراضی و املاک ایشانرا پس از قتل و تاراج بمردم مهمند داده وجود نامسعود
ایشانرا از آنسرزمین پست و نابود کنند و سپهسالار از صدور این امر چون جنرال میرعطا خان چنانچه گذشت
با اکثر از افواج نظام در کابل آمده و در جلال آباد و نواحی آن اندکی از سپاه مانده بود عرض پرداز پایه
سریر سلطنت شده دو فوج پیاده استدعا نمود که بر طبق امر حضرت والا بتدمیر آن قوم شریر پردازد ولیکن
بواسطه تمرد و سرکشی سردار محمد اسحق خان بعقده تعویق افتاد و اسب علیخان فرستاده میرچترار که با عریضه
او در باب استجازت خریدن اسب از ولایت قطغن و تخمه و هدیه که بشرح رفت شرفیاب حضور انور شده بود
رخصت باز گشت یافته در خصوص خریدن اسب تحریر پیوست که دولت افغانستانرا هزاران اسب برای توپخانه
و سپاه نظام و غیره سامان و اسباب بکار است و این غدقن نمودن فروش اسب کاهی نقص و کسر ندارد که کار
داخله مملکت معطل شده مردم اینمملکت را اجازت فروختن اسب بمردم خارجه داده شود اما یکطاقه شال
خلیل خان نسج کشمیر و یکطاقه لنگی زرین نسج پشاور با یکنوب چوخه کخواب و یکثوب چوخه ايره
کشمیری و هشت ثوب چوخه ابر بخارائی و شاهی در ازای هدیه و تحفه او مصحوب فرستاده مذکور از حضور
فیض گنجور والا برای میر مزبور مرحمت و مرسول گشت و هم یکطاقه شال خلیل خان بایکطاقه لنگی زرین
پشاوری و یکنوب چوخه کخواب مخصوص شاه الملك پسر میر موصوف فرستاده شد و همدرینوقت میرزا سید
احمد خان و میرزا علی گوهر خان که فرمان طلب بنام هر دو تن و مهمند خان حاکم ترنك و ميزان چنانچه
گذشت شرف اصدار یافته بود هر دو تن اولین مطلق العنان و سومین محبوس و با محافظ و پاسبان واردکابل
شدند و در خلال این احوال بروز سه شنبه پانزدهم ماه شوال در خصوص تفقدات و باز ماندگان شاه ابوالفیض صدور نامه
خان و شاه محمود خان دروازی که خود ایشان از خوقند چنانچه رقم گذشت در کابل آمده از خوان موجدت
احسان پادشاهی کامیاب گشته و آنها در آنجا باز مانده بودند از حضور اقدس برای کار گذاران دولت روس دستور بنام
نامه مودت ختامه مرقوم رفت که محمد یحیی خان و كامل خان و محمد عمر خان و محمد ولی خان پسران کارگزاران
دولت
شاه ابو الفيض خان و عبد الله خان و ولی محمد خان و عبد العزیز خان ابنای شاه محمود خان و احمد خان بن حامد
خان ورحمن قلی خان و همراه خان و محمد یوسف خان و محمد یعقوب خان خواهر زادگان ابو الفيض خان وشاه
محمود خان که مارا بایشان ارادت سابقه و محبت سالفه چه دران جا و چه در در واز بوده بنابران ایشان آندوخته
را تازه ساخته و باب تعلق و راه اخلاص را بنیه ثاقب کشوده و مشمول عواطف پادشاهی گردیده اند و استدعا
و خواهش دارند که ایام ضعف و پیری و هنگام کهولت و زمین گیری خود را بجزوزی اگر حیات عاریت وفا کند
ومرك امان دهد در سایه رأفت ایندولت بسر برده و از زحمات تردد تحصیل امر معاش فارغ باشند و اینمؤك
ایشانرا بسمع قبول جاداده می نگاریم که چون دولت علیه روس بی خواص و عوام و جمهور انام سکنه ترکستان
متمشقة خودش مشفق و مهربانست هر آئینه افزونان و صاحب منصبان مقیمه آندرویش را گر از مکنون خاطر ما


( ۵۹۳ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
آگاه شوند راضی خواهند شد که بآنان از آنجا حرکت کرده با پدران خود ملحق شوند زیرا که تشتت وتفرقه
ایشان باعث رنجوری ومهجوری وحزن وملال جانین خواهد بود وامید قوی چنانست که تیکت راهداری
بایشان داده رخصت اینولا فرمایند و از حقوق دوستی وهمجواری که در بین هر دو دولت مبرهنست همینر ا بنشمارشان سازند
فقط و این نامه را محمد جان وچند تن از نوکران ایشان چون ملا ولی محمد و عبدالکریم و ناصر علی وشاه محمد و محمدسلیم
و محمد رحیم کمان که با هر دو برادر مذکوران همراه آمده بودند سپرده رهسپار جوقند فرمود که همه بازماندگان و زنان وپسران
ایشانرا از آنجا در کابل آرند چنانچه دکر ورود شان در کابل نگارش یافته می آید انشاء الله تعالی ومصدر خلال احوالیکه تعیین مواجب
رقم پذیرفته آمد سردار محمد ایوب خان که بالمقلاش چنانچه گذشت از مملکت ایران براه دریای شور واره کشور هند شده سردار محمد
ایوبخان
و در راولپندی قرار گرفت در ماهی ده هزار روپیهٔ انگلیسی برای خود او وده هزار دیگر جهت سردار محمدهاشم
از دولت
خان و سیزده هزار برای جمیع منسوبان و خدمتکاران ایشان که مجموع در ماهی سی و سه هزار و در سالی سه لک و نود انگلیس
و شش هزار روپیهٔ کلدار شود باسم تنخواه از طرف دولت انگلیس معین ومقرر گشت ومبلغ معینه هر يك از
خدام ایشان که از سیزده هزار روپیه مذکوره نام بنام تعیین گردید بعد ازین تحریر خواهد شدانشاء الله تعالی
شانه العزيز
ذکر صادر شدن فرامین طلب بنام حکام بعضی ولایات
( و نیامدن سردار محمد اسحق خان از اندیشه فتنه که در دل داشت )
صدور
فرامین طلب
بنام حکام
در روز دو شنبه بیست و یکم ماه شوال که حضرت والا در موضع پغمان اقامت ییلاق داشت سردار محمد ولایت
یوسف خان حکمران فراه وسردار محمد حسن خان حکمران غزنین ومیر بدل بيك حاکم سیغان و کهمرد وسردار
محمد اسحق خان حکمران ترکستان و میر محمد حسین خان والی میمنه و محمود اکرم خان حاكم هوتك وسردار عبد
الله خان حاکم قطغن وسردار سلطان مراد خان میر آقچا را از حضور اقدس والا جدا جدا فرمان طلب صادر
گشت که میخواهم درین اوقات خجسته واعیان شایسته شمارا از درک سعادت حضور ما ومارا از ملاقات شما
بهجت و سروری حاصل شده پس از چند روزه حلاوت دیدار از راه باز گشت مرخص ورهسپار شوند و پس
از پرتو وصول این منشور مسرت دستور بعضی ره نورد بساط بوس حضور موفور السرور گردیده شرفیاب
وعن دیدار حاصل کرده و برخی هنوز سازسفر ساز ننموده بود که سردار محمداسحق خان سر از جیب تمردونتر (۱) (۱) تبریعتی
بر آورده بغی ورزید که انشاء الله تعالی بکارش یانه می آید و هم در روز پنجشنبه بیست و هشتم ماه شوال سردار بلندی گردن
محمد اسحق خان حکمران ترکستان را فرمان رفت که میرزا دولا تل سرپل ومیرزا قل محمد و میرزا محمد حسن
ومیرزا محمد نبی ومیرزا فرمانشاه هزاری ومیرزا عبد الرحیم ومیرزا گلنچه خان آی بکی ومیرزا محمد رجب آقچه
ومیرزا سید جان تاشقرغانی را اگر کار داشته باشند یا نباشند روانه کابل نماید و پس از شرفیاب حضور شدن
ایشان اگر قابلیت کاری داشته باشند مأمور آن خواهند شد والا باز خواهند گشت و از قفای این فرمان ملا
اویس اندخانی ذایمه باشی با مر اقدس شهریاری چهل و سه توپ الوان وهفتاد ونه توپ صحن سپید و هشتصد و پنجاه
ونه توپ عامل و دو خروار و شصت و نه سیر کابل چای ودوصه وهشتاد و چارو نیم طاقه تنگی و چهل و پنج توپ
صحن زرد و یکتوپ الباسکه ودوتوپ کشنگری و چهل و پنج توپ چینگزی وششصد و نود و نه دانه پیاله چای
خوری حمل داده مسحوب عبد الوهاب نام نوکر خود در ترکستان فرستاد که بمعاوضه اجناس مذکوره و بهای
آنها اسپ جهت دولت خریده در کابل آرد و کار گذاران ترکستان بامر سردار محمداسحق خان که خیال پادشاهی
در دل داشت از تمامت آن اشیاء محصول گرفته از اسپانیکه در بدل آنها برای دولت خریده شد د نیز محصول
بوصول رسانیدند که گویا مال دولت دانسته در چند محصول گرفتند و هم در خلال اینحال از حضور اقدس سردار
مذکور را با سردار عبد الله خان حاکم قلفن فرمان شده تا کید رفت که معابر رود جیحون را محافظ کاشته
نیک حراست نمایند که گوسپند و گاو و اسپ وشتر وغيره اجناس تجاری را از محال ترکستان وقطغن و بدخشان
در مملکت روس برده نفروشند و این امیر را قدغن بلیغ داشته زنهار که در صورت عدم انسداد این راه در امور


( ٥٩٤ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

زراعت ومعیشت مردم افغانستاان نقص روی داده عسرت بار آرد و هر که در حالت امتناع از راه خفا مرتکب
فروش اسپ وگوسپند وغیره اشیاء داخلهٔ مملکت در ولایات خارجه بشود از بزرگان وافسقالان آن باز خواست
احداث شدید بعمل آرند ومقارن اینحال غلام حیدر خان نائب سالار بامر شهریار سپهر وقار جهت احداث قلعهٔ متین
قلعهٔ مقر ومعقل (۱) حصینی در علاقهٔ مقر از غزنین با چهار صد تن سواره و چهار صد تن پیادهٔ نظام و دو ضرب توپ
قاطری رهسپار گردیده از جمله صد سوار را در منزل موشکی گذاشته و صد سوار را در قره باغ باز داشته چون
(۱) معقل وارد مقر شد صد سوار دیگر را مأمور منزل ششگئی نموده و چهل سوار را در اطراف مقر بقراولی گماشته
جای محکم مابقی را باهر دو ضرب توپ با خود نگاه داشت تا اگر مردم ناصری و دره زحیدکان علی خیل و ترکی و اندری
آهنگ فتنه وقصدی کنند و در هر موضع که حمله نمایند از منزل موشکی تا مقر وششکی سواران مأموره آمادهٔ
پیکار بوده یکی بسر وقت دیگری رسیده معاونت همدیگر کنند و خود در موضعیکه مابین احمد خیل واقم بيك
دهنه قنات جانب شمال و یکدهنه طرف جنوب آن جاریست بکنار راه بزرك پادشاهی در روز چهارم ماه ذیقعده
اساس قلعه را نهاده و چهار فردگاو ذبح کرده گوشت همه را بفقراء داده دست بکار زد و امور انجام واتمام آنرا
مردم ترکی و علی خیل بگردن طوع ورغبت خویش گرفته ناعرضهٔ یکماه که کار آن تا بکجائی رسید نائب سالار
شرح حال غلام حیدر خان بقیهٔ آنرا بر ذمهٔ اهتمام حاکم آنجا گذاشته بغزنین مراجعت کرد و همدرین ایام سردار عطا محمد
قاضی کردز خان بن سردار شیرندل خان بالقاً وایما وترغیب چند تن از غرض جویان که با ملا مجد افضل خان قاضی
محکمهٔ شرعیهٔ گردز عناد داشتند شرحی از قبایح افعال و ذمائم اعمال او معروض پایهٔ سریر سلطنت داشته از
عرض او حضرت والا بفرمان طلب در کابلش خواسته بزندانش فرستاد و در پای کار چون مکشوف افتاد که
بمكتوبات ومواهير جعلی اورا متهم ساخته در حبس انداخته اند از حضور اقدس والا از قيد رها وقضاوت
گردز بر حال گشته در آنجا رفت و عطا محمد خان را باوجود نسبت قرابت قومی که باحضرت والا داشت از
شیوهٔ عدالت بیست و چهار سیلی برویش امر زدن کرده رخساره اش را نیلی ساخت و تحقیر از دربارش بیرون
آمدن کشیده فرمود که در خانهٔ خویش نشسته سوار اسپ نشود و مقارن اینحال سردار محمد یوسف خان حکمران
سردار محمد فراه بفرمان طلبیکه در روز بیست و یکم ماه شوال چنانچه گذشت بنامش اصدار یافته بود مولاداد خان حاکم
یوسف خان پشت رود را قایم مقام خویش قرار داده راه کابل بر گرفت و هم حکمران غزنین وارد پغمان شده شرف بار
در کابل حاصل کرد وسردار محمد اسحق خان حکمران ترکستان که در دل عناد و آهنگ فتنه وفساد داشت از آمدن در
کابل سرباز زده تمارض نموده بهانهٔ تبدیل مقام از مزار شریف در شادمان رفته از درمکانده عریضه نگار
حضور اقدس شده استدعای فرستادن عبد الفتاح خان طبیب را نمود وحضرت والا که از مکیدت او آگاه نبود
انکار فرمود که هر وقت شرفیاب ملاقات گردد معالجهٔ مرض او خواهد شد و طبیب مبنٔ کور را نفرستاد
و مقارن اینحال سردار عبد الله خان حکمران قطغن بامر اقدس والا جای احداث قلعهٔ جهت اقامهٔ حاکم در
موضع فلول واقع وسط اندراب و خوست و خان آباد و تالقان و غوری و بغلان وفرخار و بدخشان برگزیده و اساس
نهاده خود در روز هفدهم ماه ذیقعده بفرمان طلبیکه بنامش شرف نفاذ پذیرفته بود احرام بند قبلهٔ مقصود
گردیده بعزم تلنیم سدهٔ علیا راه بر گرفته وارد منزل شور آب شده جهت ترتیب و تنظیم بعضی از امور و تهیهٔ
اسباب واشیای هدیه وتحفهٔ حضور درنك كرد واشوقت بهأو الدینخان هم زادهٔ ملا اویس الدینخان قافله باشی
از حضور حضرت والا مأمور ضبط وربط سایر تاشقرغان شده از کابل ره نورد آنجا گشت ویار محمد خان
ضابط آنجا از مأموریت او تغییر یافت و هم میرزا عبد المجید خان بسر دفتری ترکستان مفتخر گردیده با همدا کرم خان
دفعه دار که بتحصیل وجوه دولتی مأمور شد از حضور انور شرف ره نوردی یافته از کابل در مزار شریف رفت
و بمجرد ورود او در آنجا سردار محمد اسحق خانش که از شادمان مراجعت کرده بود بتابع احترام واکرام کرده
سنوات گذشته و آیندهٔ دیوان مملکت را از نظامی و ملکی تفویض وی کرد که گذشته را بازپرس نموده حال
و آینده را در محل اجرا آرد و هم از سواران و پیادگان نظام جمعی را بزیر دست محمد اکرم خان گذاشت که وجوه


(٥٩٥)
( جلد دوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ
بقلقپا وصول نمايند وخود بخلاف عهد و اراده که در دل نداشت نيز اسباب و اشیای هدایای حضور انور را نیز
بر عهده میرزا عبدالحمید خان نهاد که او مهیا و آماده سازد تا باخود در کابل آورد و از اجرای همه امور مذکوره
در روز بیست و یکم ماه ذیقعده بذریعه عریضه حضرت والا را از راه ظاهر آگھی داده از اموریکه در ضمیر
داشت مطمئن خاطر ساخت و در باطن در تهیه اسباب تمر دو سر کشی پرداخته بتواصیت و مشاورت چند تن از معاشرین
و مصاحبينش لاله کهندل خان را از راه اغوا کردن مردم ملکی و نظامی در میمنه فرستاده ظاهراً مکتوبی
مصحوب او بپیر محمد حسين خان والی آنجا که فرمان طلب بنامش شرف نفاذ یافته بود فرستاده پیام داد که با لاله
کهندل خان رهسپار مزار شود که با هم راه کابل پیش گرفته آید و در باطن چون از وی بیم داشت که در بغاوت
متابعتش نمیکند لاله مذکور را تعلیم و تلقین نمود که بهر حيله که بداند و بتواند او را با خود آرد واگر در باز زده
عذری پیش نهد بقتلش رساند و هم اندر ان سیاه نظام میمنه را در مزار شریف نزد خود خواسته شربت خان
جنرال را با خویش متفق و همداستان ساخت و اغوای مردم میمنه وافواج مقیمه آن مأمورش نمود و از انسوی
لاله کهندل خان وارد میمنه گشته نامه و پیام سردار محمد اسحق خان را بپیر محمد حسین خان رسانید واو که
از کنه کار آگاه نبود پاسخ داد که تحائف و هدایای حضور والا را آماده کرده بعد وارد مزار شده بامردار
والا تبار رهسپار کابل خواهد شد واو بتعلیمیکه سردار محمد اسحق خانش کرده بود ببهانه اینکه سردار موصوف
بسرعت و شتاب عازم کابل و مترصد وصول اوست و هم تحفه و هدیه او را نیز سردار رفیع مقدار مهیا میکند تنگداشته
با خودش در مزار آورد و سردار محمد اسحق خانش دلالت بر بغاوت و عداوت دولت و معاونت و معاضدت خويش
کرده و او نظر بحقوق واحسان دولت که مبذول حالش بود از قول و فعل سردار نامدار سرباز زده بگوش قبول
نشنید و سردارش محبوس کرده بزندان عتابش فرستاد و ازین امر و اغوا کردن شربت خان جنرال مر افواج
میمنه را فتنه که سردار محمد اسحق خان تا کنون مستتر و تهیه ادوات آنرا در لل داشت مکشوف و مشتهر
گشت چنانچه در وقت محبوس کردن پیر محمد حسین خان در مزار شریف از آنسوی شربت خان همه کور
قر آن شریف را که سردار محمد اسحق خان مصحوب او نزد افواج قاسمه مقیمه میمنه فرستاده بود خواست که بمردم
سپاه نشان داده همه را بروی کلام معجز نظام خالق انام فریفته اغواکند اما قبل از آنکه او از راه فتنه اندیزی
دست بکار برده اسباب خون ریزی و اسلام کشی بروی روز آرد محمد شريف خان بن مير محمد حسين خان
از حبس پدرش آگاه گشته با تفاق منشی عوض بدل خان و ابوالفیض خان کمر بدفع این فتنه بربسته مردم سپاه
را با خویش متفق و همراه ساختند و آنگاه که جنرال شربت خان پای خسارت بمیدان شرارت نهاده زبان اغوا
بکشند و سپاه ظفر همزاد را دلالت بر غوایت کرد مردم میمنه و تمامت سپاه که سعادت و اقبال همبازوی ایشان بود
تحريك و اشاره پسر والی و منشی عوض بدل خان وابوالفیض خان بر جنرال مذکور بشوریدند و اورا با کپیتان
عبد الصمد خان و چهار تن از میمنه کیان که در فساد بالو همعان بودند گرفتار ساخته و غل و زنجیر در پا و کردن
همگنان انداخته در هرات فرستادند و هم چنین در مزار شریف تمامت افسران سپاه نظام مقیم آنجا از افعال
واعمال سردار محمد اسحق خان روی بر تافه از دست وی کشته گشت و همه امور مذكوره و واردات
مزبوره از عریضه مؤرخه بیست ونهم ماه ذیقعده میرزا سید خلیل شاه سر دفتر قطغن در عمارت
یبلاقیه پغمان بگوش سراپا هوش حضرت والا رسیده در گسیل داشتن افواج قاهره پرداخت چنانچه عنقریب
مذکور شده می آید انشاء الله وازا نسوی سردار نکوهیده خوی با محمد اسمعیل خان پسرش لوای غوایت التوا
بر افراشته خادمان سلطنت و هواخواهان دولت چون میرزا عبد الحمید خان وغیره را محبوس کرده در زندان
شرارت پهلوی والی میمنه انداخته از مزار رهسپار تاشقرغان شدند و از آنجا خودش با فوج پیاده مزاری
رهسپار قطغن کشته پسرش را باز گذاشته راه قطغن بر گرفته وارد خان آباد شد و از آنجا فوج پیاده مزاری
ويک فوج دیگر را با چهار ضرب توپ و دو فوج سواره که هشتصد تن باشد از راه معاونت مأمور قلعه شش
برجه که مرد که نجم الدینخان غندیش را باستحکام آن امر کرده بود نموده علوفه و آذوقه ایشانرا امر کرد
که بزراعه الو د بیکار بار کرده منزل بمنزل برسانند و مقارن احوال میر احمد شاه خان حاکم فیض آباد بدخشان
شرح بغی و تمرد
سردار محمد
اسحق خان
حکمران
تر کستان


( ٥٩٦ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
از راه اطاعت نزد او آمده زبان نیاز آداب بملق بجای آورد واو کفتار متملقانه او را حمل بر غرض کرده
نخست بامیرزا محمد امین خان و چند دیگر محبوس کرده قصد کشتنش نمود و بعد بشفاعت سردار سلطان مراد خان
که با سردار نامدار ازتن و جان یکدل و همعنان شده بود از قتلش در گذشته بسواران نظامیش بیم و هراس کرد که از
بهر جیحونش گذرانیده رها دهند و خود باز گردند و ازین سوی حضرت والا از عزیمتش خدعه اندوز و برما
جرا آگاه گردیده در روز ششم ماه ذیحجه سردار عبد الله خان حاکم قطغن را که رهسپار کابل شده بود واز
حال او و میر احمد شاه خان و سلطان مراد خان هنوز آگاه نشده فرمان کرد که در اندراب درنك كرده باتفاق
هم و مردم ملکی و نظامی در موضع نهرین انجمن کشته آماده پیکار شوند و از جانب هرات قاضی سعد الدینخان
حکمران آنجا بامیرسالار فرامرز خان نیز آگاه کشته رستم علیخان را بادویست تن سواره نظام مامور میمنه
کردند و هم دویست سوار از سواران کشاده مامور باقامه شهرك نمودند وسه صد سوار دیگر را با ملا عثمان
خان برادر جنرال غوث الدینخان که خودش از جهت فیصله منازعه علاقه هشتادان در آنجا بود و محمود خان
سرهنك و سواران کشاده افغانیه هرات که در مرغاب اقامت داشتند وسواران هزاره بسر کردکی جلال الدینخان
از قفای رستم علیخان راه میمنه بر گرفتند و همچنین حیدر قلیخان جمشیدی با چهار صد سوار دیگر از همه
پستر راه میمنه پیش گرفت و میر اسمعیل خان نیز با ششصد سوار دیگر از هرات مامور شد که از علاقه كوشك
تا چهار شنبه واقع ابتدای خاك میمنه را در زیر حفاظت داشته مستعد کار و آماده پیکار باشد و تمامت سوارانیکه
مذکور گشت بدو هزار وسه صد تن منتهی میشدند و از جمله ملا عثمان خان وسرهنك محمود خان وجلال الدين
خان که راه سپار میمنه شده و هنوز در غرش راه بودند که سپاه مقیمه اندخود از راه جانب داری سردار
محمد اسحق خان حاکم وقامه اندخود را در محاصره انداخته بودند از رو نهادن ایشان بجانب میمنه دور قلعه
وحاکم اند خود را فرو گذاشته و دست از یاری سردار محمد اسحق خان برداشته بسپاه میمنه پیوستند و مقارن
اینحال قاری تاج محمد خان که بامر سردار محمد اسحق خان بطریق اقوای افواج میمنه را پس از گرفتار شدن
شیرین خان جنرال بر گرفته بود که شاید ایشان را بمکر و حیله از راه خدمت دولت بر گردانیده گمراه کند
وارد منزل بلچراغ شده سواران مذکوره هرات با کار پردازان میمنه باری در آویخته وسه تن کیطبان باسه
تن سواره نظام از همراهان او را دست گیر کرده مابقی را از پیش برداشته چنانچه از راه هزیمت یکسر اسپ
گریز رانده بسردار محمد اسحق خان پیوستند و ایشان مظفر و منصور وارد میمنه شده افواج میمنه بپذیره
ایشان ورستم علیخان بر خاسته توپ استقبال کشا دداده مراسم پذیره و شادبانه ورود ایشانرا نيك بجای آوردند
و از جانب کابل در روز ششم مذکور ماه ذیحجه که سردار عبدالله خانرا چنانچه گذشت فرمان درنك نمودن
در اندراب رفت سید شاه خان برکد باهشت صد سواره نظامی و مسیبان هزاره دای زنگی و دای کندی که
با جان محمد خان حاکم خود از جهت بندو بست هزاره باغستان چنانچه از پیش بشرح رفت در کابل آمده تاشوقین
رفته بودند از راه سر چشمه و بامیان بامر حضرت والا براه و گرفت که با تمامت سواران هم دو طائفه مذکوره
هزاره رهسپار ترکستان شود و همچنین کرنیل محمد یونس خان و كرنيل محمد ناصر خان وعطا محمد خان وميان
رحیم خان وعبدالحكيم خان ومحمد عمرخان افسران سپاه نظام با يك فوج پیاده هفت صدی و پنج فوج پیاده
ششصدی و دوفوج سواره نظام و پنج توپخانه از راه چاریکار جانب قطغن رهسپار شدند و از جانب دیگر در خلال مذاکره
این اختلاف جنرال مکلین که وعده فیصله منازعه علاقه هشتادان را با ناظم الملك ایرانی وجنرال غوث الدينخان هشتادان
معطل بجواب وایسرا داده و نموده در موضع يرك رفته بود روز سه شنبه بیست و هشتم ماه ذیقعده وارد فرودگاه
کاشتگان دول سه کانه شده با جنرال غوث الدینخان روز یکشنبه سوم ماه ذیحجه را وعده مذاکره با مامور ایرانی
قرار داده و او ازین وعده و اظهار جنرال مکلین حضرات شکیبانی و آشیان کهسانی را جهت گواهی احضار
نموده بحکمران هرات خبر داد که کلان جان میمند و محمد علیم خان غوریانی را نیز که هر دو تن از کهنی حال
آگاهند تا روز موعود روانه هشتادان نماید و او معاجلاً ایشانرا از هرات در آنجا فرستاده در روز مذکور مجلس


(۵۹۷)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
مذاکره را آراسته با هم بنشستند و ناظم الملك کارگذار دولت ایران صورت دعوی خویش را مکتوباً ابراز داده در پیش
همگنان نهاد که جانب شرقی نقشه اواز سنگ دختر نادر بند شور آب وغربی آن از کوه آماده کرات و فرزنه را دو طرف
آبریزهای هشتادان که دیهات و عمارات با خرز است وا می نمود جنرال مکلین سپرد و همچنین جنرال غوث الدینخان
نقشه افغانستان را بنمود که از جانب شرقی محدود بود بشور آب وازطرف غربی بکرات و کوه فرزنه و کرمه که
اراضی دو طرفه آنها خاك افغانستان میباشد و در تصرف دارد وجنرال مکلین نقشه ایرانی را بدست جنرال
غوث الدینخان و از افغانی را بناظم الملك داده از جانین طالب دلایل وبراهین شد واول جنرال غوث الدینخان هیچ
وبراهین خویش را بیای برده ناظم الملك بزبان هیچ ننگفته بنوشت که هرگاه وکیل دولت افغانستان در صورت
حال دعوای خود فرزنه و کرمه را که در قبض و تصرف دولت ایران است داخل و سنگ دختر و شور آب را
خارج نماید مامور نیستم که دیگر درین مجلس بنشینم واگر فرزنه و کرمه و چاه قلعه را از دعوای خود خارج و شور آب
وسنك دختر را داخل نماید گفتگو می نمایم و جنرال مکلین نیز تصدیق نوشته او را کرده بزبان راند
که فرزنه و كرمه و چاه قلعه همه مواضع داخل حدود متنازع فیها نیست و شور آب و تیر كشت وسنك دختر داخل
است و اگر غیر آن باشد در فیصله کردن مأمور نیستم و حال خیر دولت افغانرا در همین می بینم که پیش ازین
سخن بطول نیانجامیده قطع شود و جنرال غوث الدینخان جواب اینقوله را سه روزه از جنرال مکلین مهلت
خواست و ماجرا را بحکمران هرات نگاشته او ارسال پایه سریر سلطنت داشت و امر فیصله معطل بحكم
حضرت والا گشت چنانچه بیاید انشاالله تعالی وازین سوی سید شاه خان برگد که در روز ششم ماه ذیحجه
بامیران هزاره دای زنگی و دای کندی وافسران سواران نظامی که در تحت رایتش بودند چون میر آقا خان و محمد
جان خان و دوست محمد خان و محمد حسن خان و نور علیخان وسید حسن خان از کابل براه سر چشمه و بامیان روی
جانب ترکستان نهاده بود در انقده دو ساعت از اسب فرود کرفیده پس از نماز ظهر راه بر گرفت و در ساعت
دوازده و نیم شب وارد منزل سرچشمه شده از انجا بصلاح و صوابدید میران هزاره و افسران سواره
نظام که همراه داشت میر آقاخانرا باجان محمد خان حاکم دایزنگی و صدتن از سواران نظام بلا درنك پیشتر از همه
ره نورد ساخت و امر کرد که یکعنان اسب رانده و در شب و روز مکث نکرده بساعت سه از شب هشتم ماه
مذکور که قریب صبح باشد خود را در بامیان برسانند و در روز شب وصول سید شاه خان بمنزل سرچشمه حضرت
والا دوهزار روپیه مصحوب مير بيك بيك برای مصارف راه او فرستاده بوی رسانید بعد از سر چشمه راه بر
گرفت و در روز هشتم ماه مزبور حضرت والا نائب سالار غلام حیدر خان را نیز فرمان کرد که باسپاه رزم خواه
که در تحت رایت ظفر همراه دارد از غزنین راه ترکستان بر گرفته در بامیان بسید شاه خان ملحق کردد چنانچه
سید شاه خان روز دهم ماه ذیحجه وارد بامیان شده و نائب سالار غلام حیدر خان که جیلك را با خصم دولت بجان
خریدار بود بسرعت از غزنین ره نورد ترکستان کشته سپاهیکه از کابل براه غوری مامور شده بود در روز
مذکور وارد منزل تندره گردیده راه همی پیمود و هم يك لك روپیه از خزانه کابل بامر حضرت والا برای تحشیر
حمل کرده رحسبیار نخل شد که در اندراب باردوی شجاعت خو در رسیده همرکاب باشد و نائب سالار غلام حیدر
خان روز چهاردهم ماه مذکور در رباط طائفه وردك فرود كفته روز پانزدهم از انجا راه بر گرفت و همدرین
روز بیامت عساکر قطغن و بدخشان از مردم ملکی و نظامی نزد سردار عبدالله خان در اندراب حاضر آمده در
زیر لوای او منسلك بجای خدمت دولت شدند و مقارن اینحال پانزده قطعه مکتوب سردار محمد اسحق خان که
بخوانین کوهستان و کوهدامن کابل و پنجشیر بکار داده و مصحوب سرتیپ شمس الدینخان فرستاده بود که مردم
محال مذکوره اطاعت او را اختیار کرده با اولیای دولت کار محاربه ساز کنند همه بدست سردار عبد الله خان
افتاده ارسال پایه سریر سلطنت نمود و چون هیچیکی از نامهای مذکوره بنام یکتن یکتن از خوانین کوهستان
و کوهدامن و پنجشیر که او را به پیام امید وار ساخته بودند بود حضرت والا همه را در آتش انداخته بسوخت
و همدرینوقت مردم ملکی و نظامی میمنه وغیره اطراف ترکستانرا از راه حزم و احتیاط فرمانهای جداگانه همه