(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)
(۹۹۸)
به پیغمبر قلیخان داده ساخته و پرداخته نماید حضرت والا نیز بمالک دره مخمور سابق تعداد تخته‌های قالین‌ها
رقم نکرده به طول و عرض عام افکار داده شده بود از مطلع خاطر مهر مظاهر سرزد که اصلاً قالین هرخنه را
جداً گانه از روی مساحت بسازد پس عبد الغیاث خان معروف به قاضی خانه ساراً امر پیشی کرده حکمران هرات
را در روز هجدهم ذیقعده مجدداً ارقام فرمود که جبهه خانهٔ بزرك عليا يك تخته در طول ده ذرع و نیم گره و در عرض
يك ذرع و ده گره و چهار تختهٔ دیگر هریک در طول نه ذرع و دوازده گره و در عرض يك ذرع و سه گره مجموع پنج تخته
و جبهه سدریهٔ عمارت علیا واقع جانب باغچه سمت جنوبی قصر موصوف سه تخته هريك در طول هفت ذرع و هشت
گره و در عرض يك ذرع و چهار و نیم گره و جبهه خانه خلوت عمارت علیا سه تخته هريك در طول شش ذرع و شش و نیم گره
و در عرض يك ذرع و چار گره و همچنین جبهه خانهٔ بزرك وحجره خلوت عمارت سفلی و جبهه هريك از پیشگاه شرقی وغربی
عمارت علیا چهار تخته هريك در طول چاره ذرع و چار ده گره و در عرض يك ذرع و یکنیم گره مجموع هشت تخته همه بذرع
کابل ساخته و پرداخته گردد و پس از بر و وصول افگندن این منشور در هرات حکمران آنجا بر طبق پیمایش مذکور
شرح خیانت قونغا ز سخن به پیغمبر قلیخان داده بخانه بافتن درین سال بیست و دو هزار روپیه قرآن افغان و انجام یافت و هم در ینوقت
میرزا جیلانی بیست و شش لك و هفتاد و شش هزار و یکصد و دو روپیه تختهٔ قرآن از درك وجوه غبن و خیانت میرزا جیلانی خان
خان که حاجی پیر دفتر سابق هرات و محمد ابراهیم خان محمد ضیاء بیگ اوغا میرزا محمد ابراهیم خان بتبعیه بظهور آورده بوجه تفصیل
میرزا محمد سپهسالار فرامرز خان حواله شد و آنگاه که حضرت والا از عریضه حکمران هرات و ساعی مذکور آگاه یافت که این
ابراهیم خان وجوه از در کانی اند که خود با میل و ضابط قلم داد کرده و هنوز بدفاتر دیوان کار داری میرزا جیلانی خان که با جمال
قزلباش
روی روز و ضبط قطع محاسبات کرده و جمع و خرج ساخته و مهرو خواجه بحری داده است نپرداخته و متوجه مطلا حظه
آورد
نشده که آیا چه بظهور خواهد رسید زیرا یکبسیاری از املاك معمور و مزروع را بصیغه مطعور وغير ذی زرع
تخفیف و مجری داده یکمبلغی کلان خارج جمع پادشاهی انداخته توز یع و هزار غبن و دزدی قرآن از همین یک مدرک بی‌جز از دیگر
در یامنه روی روز خواهد آمد پس حضرت والا سخت برآشفته در پاسخ همدرین هنگام بپاسخ دولت ارقام فرمود
که از ینگو نه خسارت و خیانت بسیار در هرات روی داده و وجوه بیت المال را خائنان و لایمان حیف و میل کرده اند
چنانچه مكشوف گردیده میرود پس وای بحال این سیاه‌رویان و بدعاقبتمندان میشود که چهل علم از ادعای مسلمانی
و تقاضای عقاید ایشان بآباد کشته نفرین در حق ایشان میکنند و میگویند که ایشان در حقیقت ونفس الامر از سیف
این خیانت که نسبت بدولت و ملت اسلام و بنامداران عهد خود انموده بعمل آورده کافران که گوی در میدان
کافر خوی بوده بد تری و پاره رنود زوه بزه در ازای جهنم دارد که کری کاروان
میباید اندر زمان دام كافات ممتد وبال و نیاب که بچنگ ایز ایشان رفته تا بکیفر بدنه فری به دوزخ سرشت بسرنوشت چه
میدانش بیند به باغ درویش است که اچاه نعمت بفرد ولت اوست مارش یه جان
تو سینه از برای نمودن نبست بکا چریک برای حشمت اوست بید به کار شریان
و هم در این وقت سردار گل محمد خان حاکم از کور کو نینر وال شیرین دلخان حاکم خوست و منصور خان حاکم مقر و قادن
مراجعت
یافتن مامو محمد خان حاکم کلات که از برای دستورالعمل تعیین حدود فاصله بین دولین افغانستان و انگلیس بفرمان آفتاب
رین تعیین جایگاه کابل در کابل آمده بودند دستورالعمل امر معاقود را با نقل نقشه که بمهرو دستخط و امضا کرده دولت
خط و نقشه دار دنود شهزاده سیر و ساده سردار حبیب الله خان نایب حضرت والا نقل را باصل نقشه مطابی کرده تا بساط
فاصله سرحد هنگام ورود امر تعیین حدود شده بودند مسترد شده روز نوزدهم ماه ذیقعده هر کدام از راه مقام خود
برگشتند و همدر اثنای واقعه اینکار قرد لك بیان كفت ميرزا عبدالاحد خان بفرمان مأمور پیش
شرح حال نگاریش گذشت وارد غزنین شده قامت ارکان تاجکیه آنجا را بخصال در شهر فراهم کرده منشو ر را که در خصوص
و ابتدای کار اجرای کار ابواب جمع میرزا جلال الدینخان سردفتر غزنین و سنجش عمل میرزا شمس الدینخان وميرزا ضياء الدینخان
میرزا عبد
الاحد خان و در او حاصل کرده بود بجهر قرائت نموده همه را بشنوانید و ایشان دعای دوام سلطنت و بقای دولت را


(۹۹۹)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
گفته بعد از بکار پرداخته چون قسط دیوان نشست در روز اول چند قطعه برات شيا بمهر خود حواله کرده
محصلان سپرد و ایشانرا تعلیم و تلقین نمود که نقد و جنس حواله را از مردم گرفته در خانه او رسانیده براتها
را بمردم نداده برجا بیاورند که بعد از مهر نمودن حاکم بروات دنیا داده میشوند و حالا چون کار ضرور و تعجیل
بود بدون مهر حاکم بر اتها را بدست مادادند که حصول کنیم تا ضرورت کار فوت نشود و از جمله فخرالدین
نامی دو قطعه برات را تا که از نزد محصلان نگرفت وجه نداد و میرزا عبدالاحد خان او را خواسته نزد جنرال
میر عطا خان برد و زبان اتهام باو کشاد که این شخص در روزی که عاشورا پادشاهی در خصر عام خوانده تر از مامور
شم بایشان داده شد استهزاء وتمسخر وریخند کرده گفت که اگر چون تو شخصی حمد ظفرا از ینکوته
مقدور حاصل کند پذیرفته نخواهد گشت و حکم چو توئی را ترجیح بلا مرجح دانسته اجرا نخواهیم نمود
زیرا که تو از دنائت نسب و حسب خویش بر خلق ستم خواهی کرد و اندیشه از نيك وبد نخواهی نمود وجنرال
میرعطا خان ازین اطوار میرزا عبدالاحد خان فخرالدین را محبوس کرد و تنبیه و تهدید نمود که اگر احکام
پادشاهی مصحوب زیدی در مملکتی وولایتی برتو وسول انداز واگر وضیع و کز شریف از توانا وضعیف هر که باشد
اجرای آنرابطریق وجوب میباید بآید رسید یکه بیگناه و در حکم پاداش باشد و فخر الدین تپان خود را نزد آنانیکه
از بزرگان قوم و حاضر مجلس خواندن منشور مذکور بودند داشته خواهش شهادت نامه از ایشان کردو ایشان
مخضر بي بر طبق واقع نگار داده خاتم بر نهادند که فخرالدین در وقت قرائت آن فرمان بجز ازين دیگر چیزی
تگفته که هرکه مسلمان است مطیع امر و فرمان پادشاه اسلام است و هر که نامسلمان واز اهل طغیانیست منقاد حکم
پادشاه زمان نخواهد بود و میرزا عبدالاحد خان را نیز تحقیر واستهزاء ننموده در این امر بی گناه و متهم است
وفخر الدین این محضر را باهر دو قطعه برات مذکور وعريضه مشتمل بر بیانات مزبور در پست خانه دولت
انداخت که تشرع حال و حقیقت احوالش بر کار گذاران پایه آریکه امارت مکشوف گردیده شاید از حبس رها
یابد بی میرزا عبدالاحد خان آگاه کشته لقاده عریضة فخر الدين را بواسطه شخصي که بر کرده پست
خانه اش می شناخت و باسیم اینکه فخر الدین گفته عريضه مرا پس بدهید که فقره ديگر نيز در آن رقم
میشود از پست خانه بدست آورده محضر بي گناهی فخر الدین را با هر دو قطعه برات از بین لفافه کشیده
بگرفت ولفافه را دربسته چون محصول داده پست کنان پست خانه شده بود باز فرستاد و انگاه که کارکنان
دار الانشای کابل از گفت بی فوهه ومندرجه عریضه دریافتند که محضر و دو قطعه برات نیز ملفوف آن بوده
و حالا نیست پیش حضرت والا بر آشفت و بر کرده پست خانه غزنین و میرزا عبد الاحد خا را فرمان کرد که یکی جواب
مفقود شدن محضر و دیگری پاسخ عريضه فخر الدین را هر چه دارند بگویند و ایشان چنانچه شاید بانکار این خطا
کاری داور کردند و هم درین هنگام عریضه قاضی محمد سعید که شرارت و فسادش در وقت تمرد و طغیان مردم اندر پذیرفته
توضیح یافت با کلام الله شریف که مشعر بر استدعای عفو تقصیر واجازت آمدن از شالکوت در افغانستان بود یافتن عریضه
مها به سریر سلطنت رسید و از مطالعه ساطعه حضرت والا شرف افتاری یافت و حضرت والا بخامه عبرين بوضوح قاضی محمد
آن بل سپاس حق اشناس رقم کرد که اگر خودت قرآن شریف و امر و نهی خدا ورسول را قبول میداشتی سعید خان
فتنه انگیخته نمیکردی و من الحمد لله مسلمانم و خدای را حق دانم و الوهیتش میدانم و بقرآن شریف واوامرالی
ایمان آورده ام و بناء تمام خطای تو که بقر آنرا قبول نداری تا بنا به یهودی که قرآنی را بیهودی پادشاه مسلمان
جهت قبول اطاعت خویش درمیان نهادم او را مطمئن کند خودت با آن اعتماد نکرده یهیج بند پاره فائنا آمدیت
درافغانستان بامرزا و جوایت در دنیا و عقبا با خداست و او از پرتو وصول افتاب این جواب زیاده تر گرفتار
تشويش واضطراب شد. در چار دانت و حسرت گشت و مقارن اینجال سید قاسم بن سید ایوب شاه نام از سادات متصدی شدن
دار قران غزنین در محکمه شرعیه آنجا نزد قاضی میر نجیب خان حاضر آمده اظهار کرد که در خواب بشارت حضرت مستوفی سید
قاسم خان


( ٨٠٠ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
ابوتراب که او را اسم برفقن راه صواب نموده مسلمین شده از مذهب آبای خود که شیعه اثنا عشریه بودند عدول
و تبرا کرده رهگرای مذهب مهذبهای حنیفه رحمه الله گردیده است و آنگاه که حضرت والا از عریضه قاضی میر
نجیب خان برماجرا آگاه گشت رای انور قرقر نمود که اگرچه در کرامات و خوارق عادات دوستان خداشك و شبهه
را راه نیست اما بشود که حالت مردم شیعه را قرین ذلت و عسرت مشاهده کرده اظهار این اختیار کرده باشد و در
شرح حال پایان کار چنان شد که حضرت والا نگار داد چنانچه از اظهار واقراریکه نموده بود برگردیده مدعی یکه داشت گرائید
سید محمد رضا و هم در اثنای این ماجرا از عریضه ملار کن نام بن کلان خان نام جلال زائی از قوم افغان اندر رضا خیل حالی رای والا
خان شد که سید محمدرضا بن سیدعلیشاه از اهل شیعه و عامل مالیات قوم اندریدر میآکوراورافریفته خواهرش را ازراه زناشوئی
بعقد نکاح خویش در آورده او را تعلیم وتلقین اوامر و نواهی مذهب خویش مینماید و نسون بافته ترغیب بسب صحابه رضی
الله عنهم میکند و حضرت والا سردار غلام علیخان حکمران غزنین را فرمان فرستاده نگار داد که این امر را تحقیق
نموده از صدق و کذب آن هرچه روی روزآید معروض دارد که برطبق آن پاسخ ملای مذکور رقم فرموده شود
و او سیدمحمد رضا را با زوجه و خسر و خسر زاده اش درمحکمه شرعیه غزنین طلبید و آنگاه که جماعه از افغانان
با ایشان از راه گواهی دادن راستکه سید مذکور زوجه اش را بفعل مزبور ترغیب کرده و میکند وازدشنم غزنین
شدند سیدمحمدرضا از اندیشه اینکه ایشان گواهی داده او را دوبار سنگسار خواهند کرد زوجه خود را طلاق گفت
مشرف دین و هم درین ایام لعلی نامی از اهل هنود غزنین بدین اسلام مشرف شده محمدسعيد بن المخذ نامی از اهل اسلام غزنین را
اسلام مشرق شوهر اختیار کرد و اوچون خواست که رشته مزاوجت و مناکحت منعقد کنند میبافهمد کوزه از اسلام آوردنش
شدن مسماة انکار نموده سبیل ارتداد اختیار کرد و لیکن چون از ارتدادش شرعاً با وقت موت محبوس میگشت محمد سعید مذکور در نزد
لعلی از اهل قاضی شهر و ثبوت اسلام او را گذرانیده بعد بعقد خویش درآورد ومقارن احوال مردم طوری ـ که بنه کرم عنهم حفر
هنود
نمودن جوی را در موضع خرطی واقع نقطه فاصله سرحد کرده مقدار دویست و هشتادگاه از موقع قدیمش اینسوتر
در داخل خاك افغانستان مشغول کار شدند و سردار شیرندلخان که از حضور انور چنانکه گذشت برخصت
آهنگ فتنه مراجعت جانب خوست یافته وارد منزل یعقوب شده بود از جسارت طوريان آگاه گردیده بصوبه دار مقيم موضع
کردن مردم بورکی کرم نامه فرستاده پیام داد که مردم طوری را از دخل وتصرف نمودن در خاك افغانستان بازدارد وهم
طوری عریضه نگار پایه اریگا خلافت شده از ماجرا بحضرت والا آگهی داد وصوبه دار مقیم کرم برخلاف نامه
و استدعای سردار شیریندل خان سی تن مردم مسلح از طوریان را امراقامت در سر جوی مذكور کرده قرار داد
که اگر مانعی از مردم افغانستان پیش آید بلاندیش راه ستیز او برگیرند و دست از کار جوی باز ندارند چنانچه
پاسخ نامه سردار شیریندل خانرا ننوشته زبانی پیام فرستاد که طوریان از ممانعت او از کندن جوی باز نمیاستند و بدون
پیکار دست از کار نخواهند کشید و در اثنای ارسال و مرسول این نامه و پیام ملك محمد امین نامی از موضع مقبل
در موقع سرحد پتان شده مشاهده کرد که مردم طوری جوی خرطی را ازین از اضی پتان گذرانیده سرگرم
کارند پس از دیدن اینحالت بصوبه دار مذکور پیام داده سبب پرسید و نهاد داد که مردم طوری را منع کند و او
که خود محرك این امر بود جوابی نگفته بافسر بزرك تر از خویش که در کرم اقامت داشت خبر داده
او ملك محمد امين را پاسخ داد که دولت انگلیس در خصوص این امر بمردم طوری ممانعت و مداخلی ندارد
و آنگاه که مدعا گره جوی مذکور بدینمقام رسید مردم پتان جمعیت کرده بسر جوی مزبور شدند و خواستند
که طوريا نرا از حفر آن باز دارند اما طوريان سد راه ورود ایشان شده بضرب گلوله تفنك همه را از پیش رفتن
بازداشتند تا که صوبه دار مقیم موضع بورکی از و خامت عاقبت کار اندیشیده لشکر مردم طوری را باز پس برده رفع
مقابله کرد و مردم پتان جوئی را که طوریان حفر کرده بودند خراب ساخته مترصدانه در آنجا درنك كردند
و مردم طوری از تخریب آن برآشفته در نصف روز نوزدهم ماه ذیقعده جانب مجرای جوی لشکر کشیدند
و مردم پتان را هدف گلوله تفنگ نموده محمدعلی نامی را از ایشان مقتول و مطروح دینشاه کل نامی را مجروح


(۱۰۰۱)
(جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) (سراج التواریخ )
کردند بعد صوبه دار مذکور طوریان را باز گردانیده از مردم بتان باغچا دروز مهلت آن خواست که هر قدر از جوی
را که خراب کرده اند با فزرا بحالش گذارند و ایشان که این ترانم را از تحريك صوبه دار مذكور میدانستند پیام
و خواهش او را نپذیرفته بقیه جوی را نیز خراب کردند و این امر را بشهر و عنف معطل داشتند و در خلال اختلال
مذكور مستر وان که از جانب دولت انگلیس در کرم اقامت داشت نامه از مأمور شدن خویش بکار تعیین مواضع
فاصله سر حد به نزد سردار شیریندل خان فرستاده بخبر داد و از روز حرکت کردن او برای افتتاح این کار و اختتام
آن استفسار نمود و سردار شیریندل خان روز ملاقات خود را با او و شروع کردن در کار مذکور بیست و سوم
ماه ذیقعده را در موضع کنده هندی واقع موطن مردم جاجی اریوب قرار داده برای افسر موصوف پیام
فرستاد که از آنجا پس از ملاقات شروع در کار خواهد شد و پس از فرستادن این پیام بزرگان طوایف حسن
خیل ومده خیل وزیری سكنه علاقه كيتو از مضافات خوست و کابل خیل وزیری وغیره قاطنين برمل را مكتوب
فرستاده بجهة کار تعیین حدود نزد خود خواست و از جمله مردمیکه او طلبیده بزرگان قوم حسن خیل ومده
خيل بتحريك كار گذاران دولت انگلیس که مژده و نوید عطای زر بایشان داده از سالها اغوا کرده بودند از
آمدن در نزد سردار شیریندل خان سرباز زده پاسخ دادند که اگر اراضی و جبال مواطن و مساکن ایشان تعلق
بدولت و مملکت افغانستان بگیرند البته خواهند آمد والا با او سروکاری ندارند و هفتاد تن از بزرگان قوم
وزیری و خروتی سكنة برمل نزد سردار موصوف حاضر آمدند و او همه را از اطعام طعام میهمانی شاد کام
و بشهد آنام فرموده از جمله بیست و شش تن از ایشان را با خود همراه گرفته مابقی را رخصت مراجعت داد
و خدای نظر خان کندان را با دو ضرب توپ و چهارصد تن پیاده و صد تن سواره از افواج نظام مامور
اقامت و حراست سرحد قوم حسن خیل و مده خیل و زیری کرده خواجه برهان الدینخان کندان را بادو عراده توپ
و نصد تن پیاده و صد تن سواره نظام از راه محافظت واستحکام بنا در کهسار طوائف ( گریگ ) و ( غنی )
و ( جدران ) و ( داور ) وموطن وزیری مامور اقامت آن حدود فرمود و خود بادو ضرب توپ کوهی
و سه صد تن سواره و پیاده نظام و نجم الدینخان اچبکزی و یکصد و پنجاه تن از بزرگان مردم سکنه جبال سرحد
در روز نوزدهم مذکور ماه ذیقعده از قلعه نظامی خوست بنا بر پیما و وعده که با افسر مقیم کرم که آنها گذشت داده
بود راه موضع کنده غندی برگرفت و در عرض راه موضع آکا کهول بروز بیستم ماه ذیقعده مكتوب محمد امین
مشعر بر احوال جوی خرطی که بشرح رفت بوی رسیده ارسال پایه سریر سلطنت نمود و حضرت والا
از عریضه سابقه او وانجامکتوب محمد امین باب مکاتبه و مذاکره جوی مزبور را باو پسرای کشور هند کشوده
در پایان کار از استدعا و التماس دولت انگلیس که با ایده ون ارتباط رشته دوستی در میان دارد بخارج از خاك متعلقه
افغانستان برای آنکه جوی مذکور متروك ومسدود نگردد حضر مجرای آن را عنایت و مرحمت فرموده از
اجرای آن چنانچه بیاید مانع نگشت و از بیسوی حضرت والا از عریضه دیگر فخر الدین نام که میرزا عبدالاحد خان
چنانچه گذشت در غزنین محبوس دست جنرال میرعطا خالش ساخته بود شرحی از جال سازی و واسطه بازی
میرزای مذکور بگوش داد نیوش حضرت والا رسیده در روز بیست و دوم ذیقعده او را فرمان کرد که حکومت
از باز پرس هردو قطعه برات و محضر بیکنامی فخر الدین که از جوف عريضة او نشيده شده انه سيل نيكذرد و سخت
می پرسد فلهذا ماجرا را میباید بر طبق واقع معروض دارد و میرزا عبدالاحد خان که در اینگونه امور بسی ماهی
و استاد بود و ازینکه هر دو قطعه برات و محضر عرق فخر الدین در کتاب پادشاهی ثبت نداشت محضری از اقرار
و اظهار خدمة بست خانه بمهر اهالی محکمه شرعیه حاصل کرد که فخر الدین عريضه خود را بدون محضر و هردو
قطعه برات در بست خانه مواجهه ایشان در لفافه انداخته و بسته ناویس بست خانه کرده بود و مهر جنرال میرعطان
را نیز در آن محضر کرده ارسال کابل نمود و فخر الدین با وجودیکه محبوس و در پست خانه نرفته بود و کسانش عریضه
او را بداکخانه سپرد. دند بفرمان طلب در کابل آمده داخل زندان سیاست شد و مبر را عبدالاحد خان بواسطه

شرح بکار
تعيين حدود
پر داختن
سردار شیرین
دلخان

شرح
جال سازی
و واسطه
بازی میرزا
عبد الاحد
خان


(۱۰۰۲)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
ذکر تمهید
حضرت والا
در باب نساجی
اشیای پشمی
شرح خدمات
میرزا محمد
حسن خان
و ممیزان
قندهار
مشمول
عواطف
خسروانه
شدن میر افغان
ایبك هزاره
و غیره
مشمول عفو
خسروانه
شدن ملا
یوسف
رستاقی
کار گذاران دارالانشاء که بایشان آشنابود دیگر در معرض پرسش نیامد و همدر روز مذکور ماه مزبور حضرت
والا دیوان سدانند ـ دفتر تشخیص قندهار را فرمان فرستاده نگار داد که گوسپندان قوچ لیدنی بفرمان طلب آزراه کشور
هند در کابل رسیده اند و پشم آنها بمصرف ماهوت سازی و فلالین بافی میرسد و میباید صوف زیاد در کارخانه
نساجی دولت فراهم آید پس دوصد و پنجاه رأس گوسپند سپید وماده و جوان از رمه داران کوچی قندهار خریده
از راه هزار جات بکیل کابل نماید اما بنیاد این کارخانه نساجی و غیره صنایع جدیده را حضرت والا بجهت فوائد
عموم ملت افغانستان نهاده در پلان کار چنانچه بیاید اعلیحضرت سراج الملة والدین بسباق ، پدر اساس نهاده بـسر
تمام نمود . اجرا فرمود وهمدر خلال واقعاتیکه بشرح رفت بمـساعی جمیله ممیزان و کوشش میرزا محمد حسن
خان اضافه از وجوهیکە سابق ازدرك افزونی عمل املاك خالصه و ضبطی قندهار و غیره برذمهٔ میرزا غلام صدیق
خان سر دفتر مقری آنجا چنانچه بگذشت ثابت وحواله شده بود بیست و هشت هزارو چهار صد و پنجاه و پنج
روپیه نقد و سیزده تن از دختران هزاره که بکنیزی بدون اشترا و ادای محصول ازباب ملك یمین متصرف شده بود
برذمهٔ محمد صدیق خان حاکم تیرین ثابت گشت و هم میرزا محمد حسن خان پنهانی چهل و دوهزار روپیه از درك
افزونی عمل وجوه شاه گنج وسوق الدواب وصابون خانه و ده هزار روپیه در عمل کفش و کلاه و دو هزار و
دو صد روپیه در عمل نصوار فروشی وابریشم فروشی و یکهزار روپیه نقد و پنج صد خروارغله در عمل خالصه و ضبطی
بروی روز آورده بالاتفاق خدمات خود را معروض پایهٔ سریر سلطنت نمودند و حضرت والا فرمان کرد که وجوه
خیانت محمد صدیق خانرا حواله و حصول کنند و در باب خدمت میرزا محمد حسنخان رقم فرمود که حضرت والا
از حسن خدمت گذاری وصداقت شماری او مشعوف شد ومقارن اینحال محمد نادر خان بمیزان عرض واستغاثه
رعایای مردم اچك زائی که محمد یعقوب خان اچكزائی نسبت بایشان جور وستم زیاد از قوه بفعل آورده بود
محمد صادق خان برگد نظامی را بحسب احضار او کرد واوسه تن از سواران نظام را کشته وی از حکومت سر برتافته
نیامد تا که سربلند خان ممیر با پانزده تن سوار رفته اورا در قندهار آورد و درینبان کار از چاکی وصفائی هار دوعالم
گردیده بامر وفرمان حضرت والا محبوس گشت و هم در روز بیست و دویم مذکور حضرت والا در فیض و مرحمت
بروی اقیا لبيك هزارهٔ سه پای دای زنگی و پسر و برادر زادگان و عموزادگانش که از راه وصلت دختری را از
ایشان برای خدمت حرم محترم پادشاهی چنانچه بگذشت گرفته بود کشوده درسالی هزاره و دوصد روپیه برای خوداو
و در ماهی هفتاد روپیه برای هر واحدی از محمد محسن خان پسر او و محمد حسین خان ومحمد یوسف خان برادر
زادگان او وعلی اکبروسکندر عموزادگان او وقنبربيك و محمد حسن بيك پسران علی اکبرمذکور ودرماهی سیزده
روپیه وثلث یکروپیه برای هر يك ازسه تن نوکران او مجموع سالیانه همکنان ششهزار و پنجصد و چهار روپیه باسم
تنخواه معین فرموده امر کرد که ماه در ماه نقد از خزانه ببرند و همدریتروز دو هزار روپیه برای محمود
خان بن رسول خان کاکری که فرار سند بود و از آنجا بفرمان اجازت چنانچه بگذشت در کابل آمــد
باسم تنخواه سالیانه مشخص نمود وهم درسالی سه هزار روپیه برای محمد اسمعیل خان بن سردار سلطان محمد خان
مرحوم که فرار هند بود وبفرمان اجازت در کابل آمد معین گردید واو در پلان کار مامور سفارت هند گردیده
آنگاه که بفرمان طلب از راه لغمان چنانچه در جلد چهارم این تاریخ رقم خواهد گشت در کابل خواسته شـد
کفران نعمت کرده نیامد و در هند با انگلیسان وهندوان همجوار ومقیم گردید وهم مقارن اینحال در روز
بیست و پنجم ذیقعده ملا یوسف خان رستاقی کوتوال سابق قندهار که مامور تحویل داری اسباب کارخانه نجار
شده مصدر خیانت و خسارت بسیار گردیده معزول ومواخیش موقوف گشته بود مشمول عفو شهریار جریم
بخش عذر پذیر آمده هزار روپیه تنخواه سالیانه اش برحال و بکتاب خوانی محفل حضور انورمامور وسرافراز
گردید و در شبها بمجالس خاص کتب تواریخ وغیره را او قرائت همی نمود تا که باز مرتکب امر خلاف شـده
پس از چندی منکوب ومخذول بار شده افقر طالمش در حضیض وبال افتاده از کتاب خوانی محفل حضور


( ۱۰۰۳ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
موقوف كردید و هم درینروز از سبب قلت آب نهر پغمان درهی کابل که سنگهای صخره مانع از جریان آب بسیار بود و از تنگی و از آبند مجرای جداول اراضی و عقار واقعه زیر نهر مذکور همه عام بودند در زیادت و نقصان آب هماره در بین رعایا نزاع روی میداد حضرت والا محمد شفیع خان هزاره محمد خواجه را که در فوج پیاده سفرمینا منصب کپتانی داشت فرمان کرد که سنگها را از دم آب بریده دهنهای جداول رعایا را که از نهر مذکور جدا میشوند بدست یاری مهندسان و معمارانیکه در تقسیم آب ماهر باشند از آجر (۱) و مجروا هنگ مشید سازد که هم از قطع سنگها آب نهر زیاد شود و هم از تقسیم آن در بین رعایا نزاع و فساد و عناد واقع نگردد و او این امر را بپای برده محکم و استوار ساخته بیاد گار حضرت والا بپرداخت (۲) و از انسوی شرح جسارت نمودن و مداخلت كردن عمرا خان باجاوری که در مواضع ناو و ناوری و ارنوی و ریکوت که از پیش رقم گشت داخل و متصرف شده بود در بنوقت از عریضه سپهسالار غلام حیدر خان بحال رای والا گشت که عمرا خان علاوه از تصرف مواضع مذکوره چون کسی را مانع و سد راه خود ندیده بالشکروارد موضع (دروش) شده قلعه واقعه آنجا را نیز باعداد رجال استحکام داده بعزم فتنه استوار نشسته است و حضرت والا در روز بیست و پنجم مذکور ماه ذیقعده سپهسالار را فرمان کرده امر نمود که لشکر در موضع ریکوت که بقرار نقشه و امضای دیورند حق افغانستا نست فرستاده متصرف شود چنانچه سپهسالار بعزم تصرف ( ریکوت) مواضع سرحد ( اسمار) و(ميره )و( شرتن) و دره ( انکام ) را بمردم سكنه انها روسه بیرقی پیاده خاصه دار مستحکم نموده جمعی را در موضع درین مأمور اقامت کرد و عمرا خان ازین استحكامات سپهسالار خائف گردیده با صفدر خان باڈکی که از سالها نواله خوار خوان احسان ایندولت بود و از راه کفران نعمت مخالفت و طریق عدم اطاعت اختیار کرد طرح مودت انداخته با هم متحد شدند و هنوز سپهسالار راه تصرف ریکوت پیش نگرفته سر کرم نام بود که نامه مستر اون نام انگلیس کمشنر پشاور بوی رسید و چون از مأموریت خود بتعیین حدود فاصله سرحدیه که در کابل با دیورند در میان رفته و امضا پذیرفته بود نوشته بود سپهسالار فسخ عزم نموده و تهدید عمرا خان کرده چنانچه بیاید بکار تعیین خط و نقاط فاصله سرحد مشغول گشت و مقارن اینحال محمد علیخان وکیل سبیقای که روی نمک خوارکی از سردار محمد ایوب خان بر تافته شرف ملازمت دولت علیه یافته بود و از درگاه بعامرو فرمان حضرت والا در راولپندی خدمت وقایع نگاری می نمود بفرمان طلب در کابل آمده مبذول احسان پادشاهانه شد و هم خواهر میرزا حبیب الله خان مستوفی عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان مرحوم و خوشدل خان کندان و میرزا سید امیر خان با با غچقاری که از عریضه و استدعای خود ایشان مشمول عفو شهریاری گردیده بفرمان اجازت با محمد علیخان مذکور ره نورد کابل شده علیا شده بودند در سایه رافت دولت آرمیدند و همدرین اوان عبدالرسول خان ابراهیم خیل باغوای شیطان روی از سعادت و دولت بر گردانیده از چغان راه کفران نعمت برگرفته بدون هیچ اثری فرار اختیار کرد و در موضع تو تو واشپان از مضافات جلال آباد گرفتار دست نوکران سپهسالار غلام حیدر خان گشته در کابل آمد و محبوس زندان سیاست شد و هم در اثنای واقعات مسطوره محمد سلیمان قل نامی از مردم ماوراء النهر بگفتن از سالیان دولت روس را بسبب اقدامش در امری که خلاف شریعت ملت اسلام بود گشته از راه فرار در مزار شریف آمد و میرزا جانخان دیوان بیگی درب بار امیر بخارا نامه بسر دار محمد منور خان حکمران ترکستان فرستاده التماس پس دادن او را کرده او ازین امر که خلاف حمایت دولت بود بامر حضرت والا سرباز زد و قوش بیگی حکومت بخارا از این امر بر آشفته نایب محمد قربان خان هپراتیرا که پوست قره کلی را از نزد میر ابوطالب خان همواره در بخارا نزد میرزا شاه محمد خان و میرزا محمد حسین خان کاشتکان ایندولت میرسانید و از انجا وجوهیرا که از فروش آن بهم میرسید در مزار شریف می آورد محبوس کرد و در بیان کار چون این کردار قوش بیگی مخالف شیوه و اطوار حمایت دولتی بود بارسال و مرسول مکاتیب محمد قربان خان مذکور از قید آزاد گشت و محمد سلیمان قل باس داده نشد و مقارن اینحال در روز بیست و ششم ذیقعده حضرت والا کلداد نام معدن کن را مامور بدخشان کرده
(۱) آجر خشت پخته (۲) پرداخت یعنی فارغ گشت و بساخت

مشید و مرصوص فرمودن حضرت والا مقسمة نهر پغمان را
آمدن محمد علیخان وکیل در کابل
گریختن عبد الرسول خان چغانی و گرفتار شدن او
پناه آوردن محمد سلیمان قل بایندولت
صدور امر بقدس در باب سنگ لاجورد


(۱۰۰٤)

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

تعداد گرفتاران هزاره غیر از اعدامیکه قبل از نائب پادشاه گل خان گرفتار شده بودند

شرح خیانت و سرقت کار داران قندهار

شرح حال دوست محمد خان توخی

(۱)
هنگفتی بفتح ها بسیار و سطبر و گنده

امر نمود که از معدن لاجورد قدیم و جدید واقع انجا با نتواندستك های بزرك لاجورد فراخور ظروف ساختن بعمل آرد
زیرا که از نجاه خروار قطعات كوچك لاجورد که غیر از رنك کردن در و دیوار و ایوان و رواق و نگین انگشتر بدیگر کاری
رونمیینج خروار قطعات بزركیكه در خور ساختن انواع ظروف باشند در بها افزونتر است و او چنانچه بیاید پس ازینروز
قطعات بزرك جهة ساختن پطنوس و دوری و سرمیزی و جام آب خوری و پیاله و نعل بکی چای خوری و غیره
از معدن برآورده ارسال کابل نمود و همدرین هنگام از عریضه مورخه بیست و نهم ماه ذیقعده نایب پادشاه کل خان
حلبه ای والا شد که تا اینروز هشتصد و دو نفر از سید و کربلائی وزوار و بزرك زادگان هزاره جاغوری و مالستان
و جیرستان و میر آدینه و زردك و بيك و سلطان احمد و زاولی و پشته و شیر داغ و قلندر و ارزگان و بوباش و شوی و میان
نشین غیر از کسانیکه باسم مفسد و شریر قبل ازین کتهیل شده اند گرفتار و رهسپار کابل گردیده اند و حضرت
والا سجلی را که او ملفوف عریضه خود ارسال داشته بود تفویض سار جن میجر میرزا محمد یوسف خان تاجيك
غزنین که محبوسین هزاره در تصرفش بود فرموده امر کرد که باسجلانیکه در دست دارد مقابله کرده هر قدر
نفریکه در کابل نرسیده باشد بذریعه فرمان از حکام ملکی و افسران نظامی مقیمه هزارجات طلب کابل نماید
و او ازین امر حضرت والا بسیار کس از مردم هزاره را بواسطه همنامی در کابل خواسته محبوس نمود و هم درینوقت
سی و چهار هزار و چهل روپیه بزمۀ دیوان لعل چند هندو وپنج لك وشصت وشش هزار و پانصد و هفتاد روپیه
بذمه سردار عبدالله خان حکمران قندهار و محمد صدیق خان حاکم ترین و میرزا غلام صدیق خان سر دفتر مقری
ومیرزا محمد هاشم خان محرر او که سرقت و خیانت کرده بودند از سندات خود ایشان که بآحاد و افراد رعایا
رسید داده وتحویل خزانه نکرده بودند ثابت گردیده از عریضه محمد نادر خان ممیز قندهار و میرزا محمد حسن خان
مکشوف رای جهان آرا گشت و در روز بیست و نهم مذکور ماه مزبور ایشان را فرمان فرستاده امر شد که
هرگاه کارداران قندهار خدمت دولت را بصداقت واخلاص میکردند و با همدیگر در ظاهر دشمن و در باطن دوست
وشريك خوردن وجوه بيت المال نمی بودند هرآینه اینقدر خسارت از ایشان بظهور نمیرسید و اینگونه رسوا
وروسیاه نمیشدند که هر روئیه بالا میشود بدون از خیانت و غدر ایشان دیگر چیزی روی روز نمی افتد وتنها
از راه سنجش و تمیزی مأمور نمیباشید و همدا نورسن از جمله شما منسوب به بیکارکی گردیده بدنام نیکنامت بازی
شما که متوجه تحقیقات آنجا میباشید هوش کنید که بمثابه محمد انو خان فریب کسیرا نخورده و بغرض و مدعای دیگری
کارنکرده وجوه دولت را نزد هر که باشد بقرار ثبوت بگیرید و بسفارش دیوان سدانند وجیهۀ او عمل نموده
وجوه باقیات و بی قانونی او را که در آن دیار بروی کار آورده بمنصه ظهور و ثبوت رسانیده بعد معروض داشته
بامریکه شرف صدور یابد بمحل اجرا آرید فقط و وجوهیكه مکشوف افتاده بود بتحصیل و کد محمد صادق خان
حواله شد و همدر خلال احواليكه بشرح رفت از عریضۀ سید محمد خان بن سید نور محمد شاه خان صدر اعظم مرحوم
عهد سلطنت امیر شیر علیخان مغفور بمسمع فیض مجمع حضرت والا رسید که مبلغ هنگفتی (۱) از مال پدر میره راو نزد
دوست محمد خان تاجر بن عبیدالله خان توخی است و مال دولت میباشد و حضرت والا او را بفرمان طلب از هندو و کابل
خواست و اورسید بیست و نه هزار روپیه را که تحویل خزانه عامره کرده بود ظاهر نموده از مابقی انکار آورد
والتزام بدولت داد کها گر دیگر نقد و جنسی از مال سید مزبور از نزداو بظهور رسد هر آینه سزاوار مؤاخذه
باشد و هم شکر الله خان و عبد الکریمخان و مجدا کبرخان وشیر محمد خان تاجران قوم توخی و تاجيك وتركه و اندری
را که تاجران معتمد و با اعتبار قندهار بودند ضامن سپراو شدند بعد حضرت والا که پیشنهاد خاطر عاطر و مکنون
ضمیر منیر نظام داشت که شخص معتمد و موثقی را از جانب دولت جهه اجرای کار تجارت در کراچی
مأمور اقامت کند دوست محمد خان مذکور را منتخب فرمود واز وی جویای سرمایه تجارتش شده استفسار
نمود واو از چهارده هزار روپیه سرمایه خویش و اعماد برادر که باین بضاعت اندك داشت بعرض رسانید


(۱۰۰۰)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

رجوع هيچيك از بيك و بد بشر خویش را بمحضر زمين و اسماندار حضرت والا تنها بعرض او اكتفاء نكرده
در روز هفتم ماه ذيحجه حاجی عبدالشکور خان تاجر باشی قندهار را فرمان کرده از اعماد و اعتبار و راست کاری
و درست رفتاری او از وی پرسید و او بعریضة جهود یار و کانان قندهار را مشعر بردیانت و حسن سلوك وامانت
داری و راست کاری او ارسال پایه سرير سلطنت نموده حضرت والا چنانچه بیاید او را مأمور اقامت کراچی بندر
نموده املاکش را که بواسطة مال صدر اعظم ضبط دیوان سلطنت شده بود مسترد فرمود و مقارن اینحال جمع کثیری
از مردم طوری با بعضی از افسران انگلیس در مجرای جوی خرخی که مردم پشان چنانچه گذشت خرابش کرده مانع
از اجرای آب آن شده بودند آمده از وقت ورود ایشان در آنجا تا روز دیگر هنگامۀ آرای نبرد گردیدند و زو کی نامی
را از مردم پشان مقتول رسانیده بازگشتند و درین وقت مستردانلد که با سردار شیرین دلخان مشغول تعیین نقطه فاصله
کتل پیوار بود ترك آن کرده وارد چھاونی کرم شده از وقوع اینواقعه بذریعه تلگراف ويسرا خبرداد و خودش
چون مأمور تعیین خط و نقاط فاصله سرحد شده بود از چھاونی بازگردیده از راه رفع نزاع جوی واقع خرخی وارد آنجا شد
و نامه نزد سردار شیریندلخان فرستاده پیام داد که من از سبب وقوع واقعه دیروز وارد خرخی شده ام که نخست دفع نزاع جدول
آنجا را که در بین مردم طوری و پشان روی داده است با نتها نموده بعد بتعيين حدود فاصله پردازيم و سردار شير ينلخان
که با او در موضع کنده فقدی بروز بیست و سوم ماه گذشته چنانچه از پیش اشارت رفت ملاقی شده بکار تعیین حدود
فاصله کتل پیوار وغيره پرداخت بود در پاسخ نامۀ او نوشت که رعایای دولت افغانستان در حدود کرم مداخلت
نمی توانند باید مردم کرم از نزاع بلا استحقاق باز داشته شوند تا پس از تعیین حدود فاصلة کتل پیوار در رفع
نزاعی که در جدول خرخی رخ داده پردازیم و برطبق واقع دفع آن کنیم واكنون كه او تحديد حدود کتل پیوار
را فروهشته و با جماعه از سپاه وارد موضع خرخی شده بنای تصفیه واقعه جدول آنرا گذاشته است من نامۀ انرا
را معروض پایه سرير امارت بدارم نمی توانم کار را فروگذار شده بدیگر کار اقدام کنم چنانچه معروض پیشگاه
حضور داشته از ماجرای مذكور بحضرت والا آگهی داد و حضرت والا بویسرای کشور هند نامه فرستاد
و قبل از رسیدن پاسخ ويسرای مستر دانلد دوباره بسردار شیریندل خان نوشت که مجرای جدید جدول
خرخی را که در سال گذشته مستر مک پیمان اجرا نهاده و مردم پتان مانع ازان آمده بودند اکنون میباید توقیف
و تعطیل آن جایز شمرده نشود و نزاعش مرتفع گردیده کارش اجرا يابد و سردار شير ينلخان در پاسخ این رقيمه
او نکار داد که پس از تعیین حدفاصلة کتل پیوار جواب لازم وايجاب وجود وعدم این کار بوجه صواب گفته
خواهد آمد و باقتضای این نامه و پیام خود سردار رایت سار الزراء مشاهده در محل مجرای جدید جوی خرخی
شده و دویست و هفتاد گام از موضع مجرای قدیم آن اینسوتر احداث کار را دیده بمستر دانلد نوشت که محل
اجرای قدیم را کسی مانع نیست و فراتر از ان مردم طوری داده و گذاشته نمیشود که مجرای جوی قرار دهند
و چون اینرا نوشته باز گشت مسترداند اعتنا بنامة او نكرده فوراً کار مجرای جدید را که مستر مك احداث کرده بود
جاری ساخته خسروار شیر ینلخان پیام داد که مردم طوری در زیر این جدول خاکی زیاد کاشته اند اگر چنانچه اجرائی
آبش در تعطیل افتد همه بته ضرر عاید حال طوریان شود و او غلام محمد خان جاجی را فرستاده امر کرد که مردم طوری را
از کار بند قدیم جوی مذکور منع نکرده در حفر کردن جدید نگذارد که دست بزند و چون امیر كانتکوی اجرای
جوی مزبور که بمقام رسیدم سردار شير ينلخان ماجرای مسطور را معروض پایة بارگه خلافت داشته سر انا بحضرت
والا آگهی داد حضرت والا چنانچه خواهد آمد در باب این نزاع و رفع آن بتسردار مغزی الیه دستور العمل داد
> تبرج مذاکرات سردار گل محمدخان و مكهمان <
> در باب مواضع فاصله سرحد <

و از بسوی در خلال گفته گوئیکه بشرح رفت سردار گل محمد خان بنز با مرزگان طوایف که بنامزد حدکه همراه داشت وارد
موضع دره درکه شده دکمدار آب کته را فروهشت و خط مواز بان با قاضی علاقه اجز از طرف مكهمان انگليس كه مامور

شرح
نزاع جوی
خرخی که از
پیش رویداد
آن گذشت

شرح
مذاکرات
سردار گل
محمد خان
و مکمھان


( ١٠٠٦)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
تعین حدود فاصله سر حد بور ژوباو حاضر آمده پیام آوردند که مکمهان او را با اردویش باز راه مهمانی دعوت
کرده است و سردار ستوده اطوار قبول دعوت او را نکرده لیکن روز دیگر نزد مکمهان شده منشور
و دستور العمل حضرت والا را که با او داده شده بود و با خود داشت بوی نموده در باب حدود بعضی از مواضع
موطن مردم سلیمان خیل و ناصری که بقرار نقشه امضا شده داخل خاك مقبوضه دولت انگلیس شده و برخی
از مواقع که در نقشه ذکری ازان نشده بود و نصب علایم فاصله از سنك و گچ و آهك باهم مذاکره کردند و در ختم
مذاکره مکمهان در محل بیان آورد که من مامورم که بقرار نقشه خط فاصل را بانها معاینه واجرا نموده در
دیگر امری که روی دهد اقدام نکنم وسردار گل محمد خان در پاسخ این کلام او گفت که در نقشه بسیار مواضع
غلط سهو و خطا از اراضی و حبال واودیه و قفار افغانستان داخل خاك مقبوضه دولت برطانیه شده اند و بزرگان
مردم سلیمانخیل و ناصری نیز از راه تائید این اظهار سردار گل محمد خان بکمهان گفتند که ما مردم سلیمانخیل
و ناصری آن مواضع را که برغلط داخل خاك متصرفه دولت انگلیس در نقشه آمده اند بحضرت والا سند
مکتوبی داده و بر طبق آن مشایخ عدیده در باب اطاعت خود نسبت بدولت افغانستان حاصل کرده اينك بدست
داریم که تمامت مواضعی که ما میگوئیم در انها در جست و مکمهان از این بیان ایشان طالب ابراز فرمان شده سردار
گل محمد خان از جمه فرامینی که افغانان در دست داشتند یکطغرا را بکمهان نمود و او از عدم معرفت بعض مواضع
اظهار نافهمی کرده بدست حق نواز خان داد و او نیز اظهار نادانی نموده پس بسردار گل محمد خان تفویض کرد
واو فرما را در زد حاضرین جانبین بزبان جهرفرائت نمود و مکمهان پس از حصول علم حق را بجانب افغانان
دیده زبان بمباحثه كیفیت مواضعی که از خاك افغانستان در نقشه داخل اراضی مقبوضه دولت انگليس واز دولت
انگلیس داخل خاك افغانستان شده باشند باین از اعين خط وغلط فاصله واضح وروشن گردیده بصدد رهایی
طرفین اراضی خویش را که در هر جای از خط فاصل اتفاق افتد زراعت خواهند کرد
و حالا که هنوز خط فاصل معین نشده هر جای از خط فاصل که در نقشه است تعلق دولت همان طرف
باشد و از این اظهار مکمهان قیل و قال زیاد در بین جانبین رخ داد و افغانان زبان مجاز و گفتار
مکمهان بیان کرده پاسخ دادند که هیچ زمینی از طرف دولت انگلیس در هیچ موضعی از مواضع خط فاصل بجانب
خاك افغانستان واقع نیست و مکمهان همان خط فاصل را که در نقشه بود حجت مینمود و در پایان کار سردار گل محمدخان
از وی خواهش کرد که جمیع مقاصد خود را که زبان بیان میکند بنویسد تا نزد سردار شیریندل خان فرستاده
هر جوابی که او از روی فرمایش و دستور العمل حضرت والا رقم کند جانبین پذیرای آن شده معمول دارند واو
وعده نوشتن مطالب خویش را بسردار گل محمد خان داده و چند دقیقه مهر سکوت بر دهن خود نهاده بعد گفت
که عرصه انجام واختتام تعیین حدود فاصله در بین دولتین دو ماه قرار داده شده و ایند و ماه در انتظار ورود
مامورین دولت افغانستان گذشت تا که حالا حاضر آمدند و اگر دو ماه دیگر نیز بگذرد کار اجرا نخواهد یافت و این
اظهار مکمهان جبهه آن بود که همان خط فاصل مندرج نقشه را استادکار و حجت قرار داده اکثر مواضع مالیه ده
افغانستان را بخود سنی و مغالطه از خود کند وليکن سردار گل محمد خان و خلیفه نور محمد خان که مکمهان با او نیز
مامور شدن بشرح مذکور سخن رانده بود عرض پرداز پایه سریر سلطنت شده از ماجرائیکه در میان رفته بود بحضرت والا
امیر محمدخان آگهی دادند و حضرت والا چنانچه باید فرمان کرده شکار داد که مکمهان غلط گفته و حقیقت را از ایشان نهفته
بحکومت است و هم در روز هفتم مذکور ماه ذیحجه که حضرت والا تجار قندهار و انفرسان کرده از اعتماد و اعتبار دوست محمد
گرزیوان خان تاجر قوم توخی استفسار فرمود امیر محمد خان قوم قلندر زائی از اعمال پیکو خان که چهل و یکهزار و هفتصد و
(۱) عباسی هفتاد روپیه مال دولت و رعیت را حیف ومیل کرده و بفرمان طلب در کابل آمده محبوس شده بود بحکومت
ثلث روپیه گرزیوان مأمور واز افزون گردیدن پنجصد روپیه بر یکصدو مهرو سه روپیه و یکعباسی (۱) تنخواه سالیانه اش
کابل و بیست سرافراز گشت و هم درینروز حضرت والا از عریضه و استدعای نایب پادشاه گل خان سلطان علیجان بن سردار
فلوس میباشد


(۱۰۰۷)
( جلدسوم )
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان )
( سراج التواریخ )
شیر علیخان مرحوم را که بخوب وزشت وسید و کربلائی و زوار و بزرگان واشرار هزاره را از راه قومیت نیک
میشناخت و هم طریق خدمت دولت بصداقت سپرده بود و می سپرد فرمان کرده امیر نمود که در گرفتار کردن
اشخاص مذکوره بآداب پادشاه کلجان یارو مددکار شده کسی را از اشرار در ملک نگذارد که مبادا بازفتنه بآر
آرد واو این خدمت را بپای برده بسیاری از اعداد و آحاد و افراد اشرار هزاره را گرفتار ساخته بپرداخت
و از بسوی حضرت والا از عریضۀ سردار شیرین‌دل خان بنزاع وماجرای جوی خرخچی آگاه گردیده در روز
سیزدهم ماه ذیحجه در پاسخ او رقم فرمود که مجرای باستان (۱) جوی مذکور را داستان نزاع قرار نداده در مقام امتناع بایستد
آخرگاه طوری خواهد که بتحریک والقای انگلیسیان در هر سال صدو دویست گام مجرای جوی را فراتر قرار
دهند يك وجب درخاك افغانستان راه داده مانع شود و از بند قدیم بگذارد که پای تصرف پیشتر گذارند ومقارن
انحال مستر داند که جوی خرخچی از تقلب و بدون استحقاق چنانچه گذشت جاری ساخته بعد با سردار شیرین‌دل
خان بکار تعیین حدود فاصله پرداخت و در از نقشه دستخطی و ممضی علیه دیورند عدول کرده خلاف آنوش و طریق
انحراف پوئی اختیار کرد و حضرت والا از عریضۀ سردار شیرین‌دل خان بخط خاص رقم کرده اورا امر نمود که برای
مستر داند بنویسد که امیر صاحب نقشه غلط و عبارت پارسی بین سپرده گذاران که زیاد نتوانم کرد اگر او در زیادت
و نقصان آن شک وشبه داشته باشد نوبسرهای بنگارۀ تا او بحضرت والا نگاشته هر امری که شرف اصدار یابد از راه
رفع شبهه او معمول داشته و بمحل اجرا آورده شود و پس از بروز وصول افکندن اینمکتوب و نوشتن سردار
شیرین‌دل خان بمستر داند او ترک خلاف جوئی کرده طریق راست پوئی اختیار نمود و چنانچه بیاید بر طبق نقشه امضا یافته
در کار تعیین حدود فاصله پرداخت و همچنین در پاسخ عریضۀ سردار گل محمد خان وخليفه نور محمد خان در باب مذاکرات
مکمهای که با ایشان بپای رفته بود حضرت والا در روز چهاردهم ذیحجه رقم فرمود که مکمهان غلط گفته بك
(۱) ذرع شرعی زمین را از خاك خود بکسی نگذاشته از ان نمیگذریم و بعضی از مواضع که در نقشه ذکری از انها نشده
و برخي از مواقع و مزارع و مراتع رعایای ایندولت که بآنسوی خط فاصل مندرج نقشه واقع گردیده اند و از ناحیه
مکمهان در باب طرف شمال گومل که محل وقوع اراضی چینی خواوزد ملن وغيره و مجماز رعایای افغانستانست
گفته هر وقت که تعیین حدود موطى مردم وزیری شد فیصله آن در میان خواهد آمد و خودرا لادخل قرار
داده وتصفیه حدودرا ازحد در بنك ودو بندی رو بسوی موضع کندر تاچی نو برعهده خود نهاده و گفته است
که آنراهم بقرار خط فاصلیکه در نقشه در چست فیصله پذیر آمده هردو طرف خط فاصل که در نقشه نام برده شده
پادشاه باشد متعلق بملك اصلی آن از رعایای دولتین است حضرت والا نوشت که مکمهان خوب گفته است
زیرا که هر موضعیکه از مخارج و مراتع رعایای ایندولت بآنسوی خط فاصل که تعلق بدولت انگلیس است اتفاق افتد
و از رعایای آندولت باینسوی خط فاصل واقع گردد بالای رعایای دولت انگلیس فروخته میشود و همچنین اگر چیزی
از زمین شخصی باینسوی خط فاصل و چیزی با آنسوی آن واقع آمد و مالك آن خواهش مسکن گزیدن در آنسوی نماید
زمین و قلعه واقعه اینسوی خط فاصل اورا دولت افغانستان خریده خودش را ازاه تفتن با نسوی دهد و در خصوص افراختن
روج فاصله که مکمهان بایشان گفته واز ساختن ضجر و گچ و آهك سر باز زده اظهار کرده بود که از موضع
کندر با انسوی مساحت اراضی وخط فاصل را بدون نصب علایم بنوشته پردازند حضرت والا رقم فرمود
که مکمهان خلاف و بیجا گفته است چها؛ اینزمان از سنك و آهك روج ساخته نشده و اگر چنانچه فیصله امر
بنمایش مکتوب ونقشه کرده تا کتمان ورزیده شود هم آینه نقشه تمام مملکت افغانستان وغیره ممالک کره ارض
در نزد کار گذاران دولت انگلیس حاضر وموجود اند پس همه باید ازان ایشان باشد و حال آنکه هر دولت در
خرینه و نقشه مملکت خود اعتراف خواهد نمود که بقرار این نقشه وسعت دارد واز سبب آنکه نقشه در دست ایشانست
باید بهمین اعتراف تصاحب کنند چون چنین نیست وهيچيك حقی دارد کسی نمی تواند که با اندازه استحقاق خویش
بیرون گذارد باری هر وقت که امر تعیین حدود انجام گردیده اختتام پذیرد دولت افغانستان درکار روج فاصله
اقدام کرده از سنگ و کچ و آهك می افرازد و سالا در مواضع معینه سنگ ریخته نشان کنند و در باب منشور مردم

جوابیکه
حضرت والا
بسر دار شیر
یندل خان
رقم فرمود
(۱) باستان
بمعنی قدیم
شرح خلاف
جوئی مستقر
داند
(۱) ذرع
شرعی بیست و
چهار انگشت
مستوى الخلقه
که از عرض
با هم ملصق
کنند وهی
انگشتی هفت
جوك از عرض
پهلوی هم
گذارند و هی
جوی هفت
مو از مویهای
وسط با بوست


( ۱۰۰۸ )
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیرعبدالرحمن خان) ( سراج التواريخ )
سلیمان خیل که مشتمل بر جزء حدود موطن ایشان بود بمکمهان نشان داده و گفته بودند که تعلق بافغانستان دارد
وبعلم مقاطعه داخل نقشه شده اند حضرت والا نوشت که جوبست نشان دادن آن بمکمهان عیبی ندارد و در باب
شروع بکار تعیین حدود که مکمهان با خلیفه نورمحمدخان اظهارنموده گفته بود که چون دست بکار برده شود میباید
هرقدر کاریکه انجام یابد در هروز عرايضای جانبین دستخطشود تاجای گفت و شنید در آینده باقی نماند و هر يك
از کارگذا ران دولتین نصب علایم فاصله را در حد خود نمایند و خلیفه نور محمد خان ازین گفتار او سرباز زده
اظهار نموده بود که در خصوص دستخط کردن در خاتمه کار یومیه بسردار گل محمد خان می نویسم هرچه او امر
کند در عمل اجرا آرم و مکمهان در جواب این اظهار او گفته وعذر اورده بود که سردار گل محمدخان دو منزل
دوراست هرگاه چنین شود کار بتعویق می افتد بعدازین اظهارش زبان اقرار گشته بود که خوبست از او بپرس
که بیرون از پرسش وی کاری از پیش نمیرود حضرت والا در پاسخ این مذاکرۀ جانین رقم فرمود که خلیفه نورمحمد
خان بیرون از امر واجازۀ سردار گل محمدخان هیچ امر را برفعه قبول ننهد و اینکه مکمهان بخلیفه نور محمدخان گفته واو
معروضداشته بود که وی گفت بسیار آرزوی ملاقات سردار گل محمدخانرادارم و هم میخواهم که شما را مهمانی کنم
و خلیفه مذکور مهمان اور انپذیرفته و مکمهان گفته بودکه من اشیای لازمه مهمانی را نزد شما میفرستم خواهی بپذیرید
و خواه بدیگر کسی میدهید مختارید زیرا که اگر نلزم خیل عیب برمن وارد میکردد و خلیفه نورمحمدخان ازین
اصرار او باز تر کان افغان که باخود داشت مواخبت کرده مهمانی او را پذیرفته بودند و او منی راس گوسپند
(۱) توضیح و هشت من ونیمت سیر بوزن انگليسی آرد و يك من روغن وده سیرشکر پوره و دوسیر سرشیر نمك و مصالح وشش من
هرمن انگلیسی نخود باسم مهمانی داده ایشان در بین خود تقسیم نموده بودند حضرت والا نوشت خوب کردید عالی ندارد و پس
چهل سیروهر از آنکه ازهم جدا شده بودند و حتی نواز نزد خلیفه نورمحمد خان آمده گفته بود که مکمهان میگوید که اصل
سیری چهار عهد نامه دولتی ممهور بدستخط حضرت والا در نزدم موجود است و در وقت ملاقات ازفراموشی نشان داده نشد
پاو و هر پاوی ودر آن نوشته است که باینطرف خط فاصل مندرج نقشه دولت انکلیس و بآنطرف آن دولت افغانستان دخل و تعلق
چهار چتاك
و هر چناکی ندارند و او در پاسخ مکمهان بحق نوازخان گفته بودکه من نقل آن عهدنامه و دستورالعمل را بمواجهه او و ترکان
هموزن پنج قوم ناصری وسلیمان خیل بجو خوانده باو گفتم که ازایشان بپرسد که چه میگویند چنانچه مکمهان از ایشان رسید
روپیه انگلیسی وهی علانیه باو گفتند که يك وجب از زمین مزارع و مقابر و خیمه زار خودرا که محاطه طوع و رضابدون جور و اکراه
و هر روپیه بحضرت والا نوشته داده ایم بدیگری و امیگذاریم مگر بامر و فرمان حضرت والا که پادشاه ما و مختار است وحضرت والا رقم
يكتوله و پنچ
نخو دست که کرد که خوب جواب داده اید بازهرچه مکمهان بزبان راند معروضدارد دیگر انکه حق نواز بخلیفه نورمحمدخان
گولدار آن گفته بود که پاس وفرمودۀ مکمهان با عهدنامه ونوشته دولتی نزدم بدار گل محمدخان میروم اگر او کار را در کجا
معادل هشتاد تمام و انجام کند فهو المطلوب والا اگر معروض پیشگاه حضور والا نماید نیکست اما کاردرعرصۀ تعویق می افتد
روپیه کلدار و خلیفه نورمحمد خان ازین اظهار حق نواز چندتن از ترکانرا که همراه داشت با او گذاشت که نزد سردار کل
است محمد خان بشود و حضرت والا نوشت خوب کردید دانسته شدم فقط تحریر روز چهاردهم ذیحجه ومبدا كراسیکه
بشرح رفت چنین است که نخست سردار گل محمدخان وارد قلعه شهاب الدیخان شده واورا با نزدیکانکه نروش
حاضر آمدند خلعت وتوشه داده ایشانرا با عبدالله خان ودوست محمد خان ناصری وخليفه نورمحمد خان ازقلعه
مذکوره نزد مکمهان فرستاده بود ایشان آنرا بالوپیای برده بعد خلیفه نور محمد خان بسردار گل محمد خان
ماجرا را نوشته و هم عریضۀ حضور نمود و سردار مذکور نیز مذکرات را که پس از ان در محفل بیان آورده بود
معریضه نگارشد چون حضرت والا در روز مزبور ماه مذکور جواب ایشانرا بخط خاص رقم کرد لاجرم
مذاکرات هردو تن باهم ممزوجانه ثبت تاریخ گردید و هم در خلال مقال مسطور تخلیه دار جان صوبه دار شرح عریضۀ
کوتوالی قندهار واحمدخان ملازم فوج سواره جدید ومحمد کریم خان یوزباشی از وقایع نگاران اظهار متمایم
قنایع نکاران
قندهار و تلقين قاضي عبدالشکورخان و سردار عبدلله خان ومیرزا غلام صديق خان ومحمد صديق خان حاكم نوین و دیوان


(۱۰۲۹)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امير عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
میدانند و در میان اهل چغنه وغیره کار کنان قندهار که خیانت بسیار بروی کار آورده گرفتار فشار تيز حق وباطل
نیز ان شده بودند هر يك حيفا گانه عريضه نگار پايه سریر سلطنت گشته شرحی از حسن خدمت و صداقت هر کدام
معروض داشتند و حضرت والا بفر است از تعلیم اسامی مذکوره دانسته در روز هفدهم ذیحجه وقایع نگاران
را ارقام فرمود که کار گذاران آنجا تا کنون اگر حرام زادکی وغداری و فساد پیشگی و دروغ گوئی نمی
نمودند و در ظاهر با هم دوست و در باطن دوست دیده مال دولت و رعیت را نمی خوردند چرا دولت درین تحقیق و تفتیش
افتاده تیز مکافات و خسارت و خيانت ایشان را ابراز میفرمود که حالا وقایع نگاران را تعلیم و سفارش نگار
دادن صداقت و اخلاص خويش مينمایند میخواهند دولت را بفريبند و خسارت خود را بپوشند و ابقرا نمیدانند که دولت
از همه فسادات ایشان آگاه گردیده است و گاهی اعتماد بکلمات مزخرفات ایشان نمیکند و سبك می رسد و کار پردازان
مذكوره قندهار از صدور اینمنشور سرزنش آثار خود را در نزد دولت ساقط از اعتبار دانسته دوچار تشويش
و اضطراب شدند و چنانچه بيايد همه گرفتار سلاسل واغلال فعل ناصواب خویش آمدند و از آنسوی در خلال این شرح
گفتگوی سردار شیرند خان که دستر داند انگلیس از طرف دولتین مامور تعیین حدود بودند و هر دوتن در حال سردار
خصوص مجرای جوی خرملی چنانچه گذشت با هم در مقاوله افتاده بودند و در بیان کارمستر مذکوز را از حقیقت شیریند خان
ان علم حاصل شده بهمان مجرا وسند قدیم اكتفا کرد و مردم پتان نیز بامتناع سردار شیریندخان از اجرای آب دسترداند
در مجرای قدیم مانع نگردیده دست از مناقشه باز کشیدند بعد هر دوتن مامور مذکور بكار تعيين حدود پرداخته
سردار شیریندخان ببر محمد بهان رقم دار و دین محمد خان نامی را از نوکران خود با بزرگان مردم سکنه چیهال
سرحد که از حضور انور والا برای مامور تعیین حدود شده بودند امر کرد که با همرا جان مسترداند از قند خیل
( اند وليتوكا ) یعنی كنت پیوار واقع ندوتی آبرتوه ( ملقى كندي ) وسكين ( فامق ) وسركنيل ( مجرعوه هندنی کني )
تا ( دری دريك ) واقع سرحدات قوم جاجي وطوري سنك جبه علامة فاصله ونحد نصب کنند و خود سردار
در اوت چنار بمبارد سرحد کابل وكرم ) شده تا مسترداند ملاقات برد و با اینکه در باب جوی خرملی رخ داده و بهیج
مذکور رفع شده بود با تعیین خط فاصل از موضع دری در تك تاكثار رود فيصل نموده جانبين نامه صحت وتكامل
خط امضا گذاشتند و بجهت تعیین حدود دری در نك صاحبزاده عبداللطيف را با بزر كانيكه همراء داشت
ودين محمد خان وبير محمد خان سانو نركها واه بمنائيه بيات بكار تعيين حدود مامور جا و نصب علايم ارداشت
و این صاحبزاده عبداللطیف در میان کار از اختیار نمودن مذهب غلام احمد نام قادیانی فتوای بعضی از علمای
کابل برامر اعلیحضرت سراج الملة والدين سنكسار شد که انشاء الله تفصیلش در جلد چهارم بشرح خواهد رفت
و مجملال خلال احوالیکه دلا کشف منشی دوست محمد خان هراتی از جمله توقیع نگاران حضور اقدس خیانت عزل منشی
اندیشیده بوساوس شيطان وهواجس نفسان منشور منصب ده سواری بنام میرزا غلام حیدرخان برادر زاده اش دوست محمد
که مکتوب نویس حضور شهزاده آزاده سردار نصر الله خان بود بلا اجازت و صدور حکم اقدس نگار داده خان هراتی
و برادرزاده
دست بازی بمهر مهر آثار پادشاهی رسانیده چون خیانتش مكشوف افتاد خود او معزول ومقلر بند شده اش
برادر زاده اش نیز موقوف گردید و فرمان عزل بنام میر زا يوسف خان برادرش که در مشهد مقدس اقامت
وقایع نگاری داشت بنفاذ پیوست و حکمران هرات را امر شد که منشی مذکور را برادر زاده و پسر واهل وعيالش
از راه اخراج در آنجا میرسد او را کیبل مشهد کند و هم شخص معتمد وموثق وخرد برا از اهل سنت و
جماعت از مردم هرات بعوض ميرزا يوسف خان بجهت وقایع نگاری و کار گذاری رکاب نمايد و نويس از رسیدن
منشی دوست محمد خان در هرات عبدالله خان تاجر را چنانچه بياید برای امر مبارکور برگزیده پاجی و اجازت
حضرت والا مامور اقامت مشهد نمود و محمد دین ایام بنابر آنکه آحاد وافراد سپاه نظام بر طبق قوانین مقررة صدور اشتهار
دولت برای خدمت عوض داده رخصت زمان معینی حاصل کرده در خانه و مقام خود میرفتند و با کثر حاضر نیامده در باب رخصت
دادن افراد
عمان شخص عوضى در سلك نظام مقيم خدمت میکشت حضرت والا اشتهار عام در تمام عمارات ایشان فرموده سپاه نظام


(١٠١٠)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواريخ)

ارقام نمود که هر کدام از سپاهیان نظام که بمجرد بستر زمين موعد رخصتش حاضر نيايد وعوضیكه ميدهد
فوت شود سه هزار وصد روپیه سیاهه دیه او را همان سپاهی اصل بورثه عوض خود که فوت شده است
بدهد و از اصدار و انتشار اين اشتهار افسران بلوك افواج نظام مقیم هر موضع و مقام و امصار محروسه تنکار
پایه سریر خلافت شده استدعای دستورالعمل مشروح ومفصل كردند که اجل موعود را درزی احکام شمارند
يا أنكه اگر شخص عوض در خدمت کشته شود اين اجر را مرعی دارند و حضرت والا درپاسخ عرايض همكنان بيك
عنوان امرو رقم فرمود که پس از انصرام ایام معينه رخصتش تا هر زمانیکه عوض آن زنده باشد در ماهی صدر و پیه واگر
عوض او پس از میعاد رخصت کشته یا فوت شود حكماً و قطعاً سه هزار و سیصد روپیه را که حکم ودرج
اشتهار شده است بدهد و تصدير وتأکيد احکام را سبب و مراد اين بود كه سپاهیانیکه از قواعد و قوانین
نظام آگاه وسر براهند و متحمل زحمت و مشقت گرديده اند از مسلك فوج خارج و شخص نا آزموده
وغافل وبی خبر از همه امور لازمه سپاه گری داخل نشود كه
سك كار ديده بگیرد پلنك زرو به رمد شیر نادیده جنك
و همدر اثنای ماجرا بيكه بشرح رفت والی خراسان که عبدالمجید خان نواده سردار سلطان احمد خان مرحوم را
چنانچه گذشت از سبب مفسده اش که در سرحدان هرات روی روز آورده و باعث قولنج دولت انگلیس در مشهد
بوده محبوس کرده بود پس از سه روز رها داد و اوباز چنانچه در جلد چهارم بیاید مفسدت آغاز کرد ورفته رفته
مشمول عواطف پادشاه دوست نواز خصم گداز اعنی اعلیحضرت سراج الملة والدين شده با وجود حكومت ووفور
نعمت مبلغ کزاف از دولت در غربت با زرسالانه از شیرغان قرار كرد وهمدر روزهفدهم مذكور ماه ذيحجه حضرت
والا از حسن خدمت و صداقت سه تن چر مكريان همدانی چون مشهدی محمد و عباسعلی و محمود مشعوف گردیده چهار صد
روپیه واصل تنخواه اولین که سالیسانه ششصد روپیه بود افزوده و همچنین چهارصد روپیه بششصد روپیه
دومین اضافه فرموده صد روپیه برسه صد روپیه سومين افزوده نيك بنواخت و همدر اثنای اين حال در سالی
هزار ودويصد روپیه برای محمد ایوب خان وصد روپیه برای غلام نقشبند خان و هشتصد و چهل روپیه برای
محمد يعقوب خان وهشتصد و بیست روپیه برای عبدالرحیم خان و چهارصد وهشتاد روپیه برای عبدالرسول خان
پسران امین الدوله خان که فرار هند بودند و از راه عفو تقصير چنانچه گذشت در کابل آمدند مرحمت ومعین شد
وهم چهار هزار و سه صد و بیست تنگه نقد و دویازده من بخار گندم که هر منی بیست و دوسیر بوزن کابلیست تنخواه
میر محمد عظيم بيك درزابی که از خیانت و جسارت خویش با اهل و عیال در کابل آورده شده محبوس گردیده بود به محمد
نظر خان برادر او که بمنصب منگباشی چنانچه گذشت سرافراز گردید مرحمت گشت وهم هزار روپیه بر دو هزار
روپیه اصل تنخواه ساليانه فتح الله خان و ليا قتدار خان و سه صد روپیه برسه صد روپیه اصل تنخواه محمد سعید خان بن
نصر الله خان و دوصد روپیه بر هشتصد روپیه اصل تنخواه شير عليخان بن حيدر خان و دوصد روپیه بر چهار صد روپیه
اصل تنخواه یعقوب خان بن حيدر خان باجوری از حضور انور والا افزوده و مرحمت شد وششصد و شش روپیه
و دو عباسی تنخواه سیف الرحمن خان باجوری که از سپاهیګری معطل گردیده بود از هر یضه سپهسالار غلام حیدر
خان برحال گشت وچون از باجور بهجرت اختیار كرده با اهل و عیال خود درقریه دوبیتی آمده از سپهسالار جای
اقامت خواسته بودند او فتح الله خان را نزد خود نگاهداشته دیگران را در کنار فرستاده تھايا آ نجا توطن که در ردمدت
شفیع خان ایشانرا مقام داد و او همه را محل اقامت از جانب دولت داده آسوده حال ساخت و همدرین ایام حضرت والا
لنگر خان بن شبها از خان مشتاجر چوب ارچه را که از پشاور بعزم تقبیل سده علیا در کابل آمده شرف یاب حاصل کرد
نوازش فرموده از عطای خلعت کران مایه و زادو راحله راه شاد خاطر ساخت و هم دو بخته بتوی کابلی و دو
توپ براتا طلای هزارگی و دو طاقه کلاه قرص زرین و شش طاقه عرقچین کلاه باتون ویکثوب چوخه ماهوت البس
و چرمه دوزی و دو جلد پوستین چه کابلی ابریشم دوزی مصحوب او و همراهانش برای خود شهباز خان کبل
پشاور فرمود و همدرین هنگام على محمد خان بن سردار ولی محمد خان مرحوم که از عریضه و استدعای خودش عفو
گردیده از جانب دولت اجازت آمدن کابل یافته و از سبب دعوى برادرانش که با او داشتند معطل شده بود رقم

ذكر
مختصری از
حالت عبد
المجيد خان
مرحون
احسان
دولت شدن
همدانیان
و پسران
امين الدوله
خان وغيره


(۱۰۹۱)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ)

مراقبه کرد و خانه نشیمن خودرا با مسرفرمان حضرت والا بایبدولت فروخته باهلو و عیال در کابل آمد و سرای
محمد اسلم خان بكبر او واقع چند اول بجهة اقامت او از جانب دولت عنایت شد و همدرین وقت محمد اکبر خان ونور احمد خان
و محمد اعظم خان وغلام حیدر خان و محمد کریم خان پسران جانداد خان کوهستانی که از راه معاندت دولت فراریشاور
شده بودند و پدرایشان از عریضه واسطه های عفو تقصیرات خود بچندی قبل اجازت آمدن کابل حاصل کرده در عرض
راه فوت شده بود بذرینه عریضه عفو تقصیر خواسته پس از حصول اجازت در کابل آمده املاک ایشان که ضبط شده
بود مسترد گشت و همدر خلال احوال مذکور از عریضه محمد رحیم خان حاکم کڑاب و میرزا عبد الحمید خان عامل صدور حكم
انجاحال رای معدلت پیرای حضرت والا شد که املاك و اراضی میران هزاره که خود ایشان در کابل محبوسند اقدس در باب
و حکم ضبط آنها شرف نفاذ یافته است اکثرا مردم هزاره از مستملکات خود قرارداده اظهار میکنند که میران املاک ضبطی
مجبور واكراه متصرف شده بودند و از انجا که از ساکنان ایشان میرات مانده قباله نیز ندارند و کار گذاران پادشاهی میران شرير
همه را ضبط دیوان سلطنت می نمایند و از بضحی اعدا درایتی خویش را جلك وزمین دانسته فرار اختیار کرده طریق هزاره
دیگر دیار پیش میگیرند و حضرت والا فرمان کرده امر نمود که بدون از زمینها و مرغزاریکه میران زراعت کرده باشند
دیگر اراضی را که مردم رعیت خواه بسبيل ارث و خواه بشراء متصرفند و خواه میران بعنوان مواجب نوکری
بایشان داده باشند ضبط نکنند و هم ملا سکندر دمیانی را بآووازده تن مساح چون عبدالوهاب وسید حسن
وفضل حق و حضرت شاه و عبد الناصر وابوبكر وعبد العزيز ودوست محمد و عبداللطيف و امام الدین و محمد ايوب ومحمد
شریف از حضور انور مأمور پیمایش املاك واراضى اشرار هزاره دای زنگی و دای کندی شده امرشد که مزارع
میران و کسانیكه در جنگ كشته شده اند وسید و كربلائى وزوار و میرزای را که باسیری در کابل آمده اند تماه درقید
مساحت و ضبط در اورند و آحاد و افراد رعیت که مجهز و آبی ورزیده و در محاربات کشته گشته اکثروارث نداشته باشند
نیز زمین و ملکش را ضبط نمایند واگر وارث داشته باشد بوی سپرده مزاحم نشوند و از آنسوی صاحبزاده تعیین حدود
عبد اللطيف که با دین محمد خان و پیر محمد خان وغیره بزرگان باهمی سردار شیرندل خان چنانچه نگذشت براه تعیین فاسد نمودن
حدود فاصله و گرفته بود در روز بیست و یکم ماه ذیحجه با همرا هان و کاشتکان مستر دانلد مکستان بورد از صاحبزا ده
نقطه سر حد موضع واژه ژوب تا کنار رود کرم خط فاصل مابين درى در نك و نوری خواند را معین کرده علایم فاصله عبد اللطيف
بر افراخته پرداخته و مقاون انجال بعضی از اجداد فوج سفرمینا در غرب قلعه دوست محمد واقع موضع هفت
آسیاب وردك قلعه در بسته را که جدار و حصارش آباد و استوار بود از زیر خاك پشته مكشوف نمودند و حاجی الر
عريضه محمد اسمعیل خان حاکم وردك حال رای والا شده امر اقدس بانکشاف حقیقت ساختمان آن شرف نفاذ (۱) بوته بو او
یافت و در بین کار چندی از ظروف مسین وسفالين باجمه از مش و بوتهای (۱) زرگری و پارچه های آلات آهنین مجهول نام
مشابه بآلات انگلیسی و استخوانهای اعضای آدمی روی روز افتاده دیگر چیزی ظاهر نگشت و هم در خلال انحال ظرف کوزی
سه تن از فوج پیاده نظام نمره بیست و چهارم انگلیس چون خیرالله قوم شاه و خیل متوطن بنون ودادان و فضل سازند و در
خان قوم مهسند از عهده سكنة سرکدن واقع كتل جلال آباد و همت خان قوم غلجائی ساکن ناو کی اکثر با سلاح آن طلا و نقره
خود از شالکوت كریخته وارد قندهار شدند و سردار عبدالله خان حکمران قندهار مرسه تن را با اسلحه ایشان تدازند
مصحوب محافظ در کابل فرستاده با هر حضرت والا سلاح ایشان تحویل قورخانه پادشاهی شده خود ایشان رخصت
یافته هر جا که خواستند رفتند و مقارن انجال در روز بیست و چهارم ذیحجه حضرت والا میر افضل خان بن زمانه قتل سید
خان قوم با بری را از عناد و حبس بیدوست علیشاه بخیلتانی که مصدر خیانت وسزاوار قتل شده بود بنصب نجات دوست
پانی مفتخر ساخت و نخواه سید مقتول مذکور را بوی عنایت و مرحمت فرمود و مأمور بن محكمه نجات چون ملا علیشاه که
جوا، محمد خان و ملا عبد المجید خان وسید میرجانخان وملا درویش محمدخان وملا عبد الغياث خان مسله بان و دیوان از پیش
رامچند و دیوان ایشر داس هندوان را که هريك باجرى ذى مكنت و معتمدی بودند از ماموریت او فرمان رفت وعدۀ ذکر
و امر شد که او را در معاملات و داده بشد و مرافعات تجارتی رئیس خویش دانسته امور مذکوره را از پیش وی آن داده شده
وبالاتفاق در محل اجرا آرند و همدرینروز ملا حمزه خان اليز كالى که بفرمان طلب در کابل آمده بود از قبیل شله بود


( ٨٠٧ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
علیا درک سعادت نموده بعطای خلعت گرانمایه و منشور بزرگی قومش سرافراز و ممتاز گردیده از خصلت مرامنهت
شؤن و استدامت تصدیق خدمتی که بدولت کرده از افسران افواج قاهره حاصل نموده و بحدودع منشور شده و ضبط
شرح سلوک دیوان دار الانشاء گفت و صعدر آثای ناظر اینجا بشرح رفت محمد یعقوبخان کپتان و محمد عمر خان تاجلدار و عبدالرحمن
سپاهیان نظام خان کوتوال سوار از افعال سپاه نظام مقیم ناهور شتوى و نوشتمین در اشترنی و لعل و سر جنگل و اندازم بمرکز دراز کرده
و غیره با مردم مال و متاع و نقد و جنس ابنای هزاره کان دایزنگی اطمعد کوزه با کرشند و همچنین بغداد امناء جند الاسلام که در آنخاب
هزاره بافواج نظام مقاومت با اهالی نامیای هزاره جات زینکی شاد خسارت زیاد اراضی و عقار و قلعه و اشجار و مرع، موضع ناله
محمود قطی را رسانید و هم میرزا فضل الدین خان عامل و نویسنده هزاره چاقوری دو نقره شوهر داری را
در کنار کشیده متصرف شد و هم ابوالفیض نامی از پیادکان نلبا فوج نجنیبری در شهرستان خانه که صاحب آن حاضر
نبود در آمده از زنی که در اندرون خانه تنها کشت بود نان خواست و آن ضعیفه که آرد اون نان عاجز بود و در جوان
روز غارش هیچ نداشت زبان الخاغ عذر نمود وابو الفیض از غیظ بر آشفته کوشواره سیمینی را که چند فلوس بها داشت
از گوش او بقهر و عنف کشیده در کیسه از خویش انداخت و درین کار جنرال شیر محمد خان و نایب پادشاه گل خان
از این کار ناسزاوار ابوالفیض آگاه گردیده گوش واره را همچنانکه ربوده از وی گرفته بآن زن مسترد کردند
و اینکاه که حضرت والا از ماجرای جور و تعدیات مذکوره از عرایض حکام و قضاة هزاره جات اگاه کشت غمانه
عتاب با فسران نظام را ارقام نموده شیه و تنبیه فرمود و از جمنه ستمگاران میرزا فضل الدین را در کابل طلبیده
گرفتار شدن بحبس مجبوس نمود و مقارن ایجاب محمد علی نامی در عصر هنگامی فراز نام مسجد فوج نظام مقیم کنراب به شیوه
محمد علی نام امیران و اعدام سپاهیان با باون چمن نام و بی زبان پارسی و افغانی و هندی سخن گفتن آغاز رشیده و چون
جاسوس حضرت والا از عرایض وقایع نگاران هنده بجاب زمانمورد جاسوسی شدن مرند نام انگلیس آگاه گشته بنذریعه
اشتهار قامت فکر گدایان و افسران و مدیر داران برانگیزه ان دی شال اوره اریخمن و زردخانی جهنم ومورد اعدام
شناخته بود کپتان عبد الصمد خان او را مطابق چیره مندرجه اشتهار دیده محبوس به کابل قبل نمود و مجدد بنوقت
بحوزه ساله جوزده از هجوم میکنده موضع دیر بن کشور هند که زبان هندی تکلم می نمود و از دیگر السنه واقفه
نید باری علاقه هزاره جاغوری بت مقدرت کپتان محمد حسن خان مقیم سنك ماشه افتاد بدون ترد او اظهار کرد
که از هند جهة حصول بعضی از روئیدنیهای جبال این مملکت آمده است و اوبش با چندین فلوس دادن لهزاره جاقوری
که نایب پادشاه کل خان چنانچه گذشت بدان تفویض کرده بود در کابل فرستاد . تا مبادا، جاسوس باشد. او هم درین
ذکر انتشارات هنگام که امر تعیین حدود بسرحدیه در بین بود کار گذاران دولت انگلیس نامها بمردم مهمند و غیره طوایف
اشتهار دولت ساکنه سر حد فرستاده مژده و نوید آسایش نمودن ناز آن دولت بایشان در اند که هر قدر نخواهید از دولت افغانستان
انگلیس در وارند و بانجذیر حاصل نماید بدولت انگلیس متماعلی آن بایشان میدهد بشرط اینکه رضا نامه اطاعت بدولت
بین مردم
سرحدی انگلیس داده از انقیاد دولت افغانیتان سرباز زنند و هم برای حصول این مدعا اشتهار بسیار در بین
مردم افریدی راه افتاد قریبال داشتند و چند قطعه الی این اشتهار را بعضی از بزرگان قوم مهمند که
بواسطه حق اتحاد اسلامی و اتفاق قومی و حمایته ملی را میدانستند و از وخامت عاقبت کار بی اندیشه بد نزد لعل محمد
خان لعل پوره آوردند او او همه را نزد سپه سالار غلام حیدر خان فرستاده وی ارسال پایه شریر خلافت نمود
و حضرت والا بمشابه تأسف بصفحه تأسف رقم فرموده بسپہ سالار فرستاد که اکر چنین عادت از دولت نمیداشت
وابر پاشی و فساد افسون نفاق در بین ملت اسلام و غیره نمی انداخت چگونه کشور هند وغیره ممالک اسلامیه را
تصرف نموده بنجه استیلا محکم می نمود و از سر حدى که سر حد ذاتی افغانست است اجرنای افاغنه پیش نقمانته پشاور
و غیره جات وسند را با مضافات آنها بل لاهور و ملتان و کشمير را قابض میشد و املاک و اراضی و جبال خودقوم
ابنا را بدولت افغانستان حصه وتقسیم نموده در زیر حکومت خود میشمرد و این نیست مگر از همین نفاق اندازی
آهن دل ، عدم باتفاق و حقوق ناشناسی جهله ملت اسلام که آب روان را بر مراه فایق و ثنای کامیاب ساخته باشد


(۱۰۱۳)
( جلدسوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
که خداوند از کنندم نمایان جو فروش دروقتی انتقام کشد وملت اسلام را ازراه هدایت بهم آورده اتفاق واتحاد
بخشد وحالا که درظاهر باما درآشتی کوفته وخاشاك مفاخرت را بجاروب دوستی روفته ومكتوبات باطنی خودرا
در زیر پردة يكجهتی نهفته است درین اقدامانش چیزی گفته نمیشود تا که خلاف جوش او بظهور رسد بعد
هر چه خواستۀ خداست بروی روز خواهد آمد فقط ومقارن اینحال درروز بیست وهشتم ماه ذیحجه حاجی محمد
علی وحاجی اسمعیل وحاجی آقا ومشکی محمد نامان حجاران وسنگتراشان مشهدی که میرزا یوسف خان وقایع نگار
بامر وفرمان حضرت والا بجهت رواج صنعت حجاری از آنجا در کابل فرستاده بود وبعضی ادوات ازقبیل مصباح
ودوری وديك وغيره ظروف برای دولت ساخته وچند تن ازمردم کابل را صنعت سنگتراشی آموختند از حضور
انور والا رخصت مراجعت یافته و هرچه از تنخواه ایشان درنزد دولت مانده بود بتمام گرفته درمشهد رفتند
وهمدرینوقت حضرت والا ازعریضۀ حکمران قندهار آگاه گشت که مردم بلوچیه سکنۀ خاران چند تن از
زنان و دختران هزاره را خریده ازراه تجارت جانب موطن ومسکن خود می بردند او ایشانرا از بردن آنان
منع کرده همنوا نگاهداشته است وحضرت والا در روز بیست ونهم ذیحجه بردن اماء وعبید(۱) هزاره را ازفروختن
بمردم خارجه قدغن فرموده امروتاکید نمود که هر که بخواهد غلام و کنیز هزاره را درخارج مملکت ببرد
نگذارند فقط
رخصت
مراجعت
یافتن سنك
ترا شان
مشهد مقدس
(۱)
اماء و عبید
كنيزان و
غلامان
وقایع سال هزار وسیصد ودوازده هجری مطابق یونت ئیل ترکی
وقایع سنه
۱۳۱۲ هجری
نبوی صلعم
در روزغرة ماه محرم اینسال فرخنده فال خجسته مآل حضرت والادوست محمدخان نوابی را که از پیش اشارت رفت
بازداده از عطای اختیار اجرای عهده امن از امور تجارتی صرافرازی ساخته بيك بنواخت و مامور اقامه ببندر
كراچی نمود ومحط خاص بنى رقم را بوی تفویض کرد متبکه امیر عبدالرحمن هستم این عهده فقره را
دستخط کرده سپردم دوست محمدخان کرده حکم نمودم که هر قدر منفعت عاید شود چهار حصہ آن حق بیت المال بوده حصہ
پنجمش اجوره ومزدخدمت دوست محمد خان باشد و هم يك لك وپنجاه هزار روپیه انگلیسى جهت اجرای امور تجارت
بعضی از تاجران از دولت باو عنایت فرموده امر کرد که درکراچی زد او حاضر وموجود باشد تا هر که ازتجار
افغانستانی را احتیاج بوجه نقد افتد از بنوجه گرفته رفع مهمات خود کرده منت کش غیر نشود و هم بغایت تجار
قندهار را از مامور شدن او درمان کرده از دستورالعمل باج وساه (۲) آگهی دادو محمد دیفروز مجدالدینخان
نورزائی از قلمبر حاکم سابق محشر مامور حکومت آنجا شد وحضرت والا در سالی هزار روپیه برای او تنخواه
مرحمت ومعين فرمود وهمدر روز مذکور حضرت والا صفدر خان ونواب خان وشيرجانخان قوم لكند خيل
را که نسبت هم زادگی بشبیه الار داؤد شاه خان عهد امارت امیر محمد یعقوبخان ومنصب کپتانی داشتند با سلطان
محمدخان وکرنخان وجلاد خان وجمعه خان نامان قوم وخویش قریب ایشان ومحبوبخان قوم سپهالار حسینعلی
خان عهد سلطنت أمير شيرعليخان مرحوم حکم اخراج فرموده میرزا محمد حسین خان وميرزا عبدالرؤف خان
کوتوالانرا فرمان کرد که محبوبخان را جانب قتغن و هريك از دیگران را جانب مقامی اخراج کنند وایشان
هر کدام را بمقام مامور به فرستادند ومقارن اینحال درروز پنجم ماه محرم حضرت والا نورمحمد خان بن محمد اعظم
خان اجك زائی را ازعطای دوهزار روپیه تنخواه سالیانه مرهون وممنون احسان دولت نمود و هم در خلال
احوال مسطور محمد زمانخان سرتیپ پیادگان ساخلو که باسپاهیان تحت رایتش دست بی ناموسی بزنان ودختران
مردم بلخ در دراز کرده پرده عصمت دریده و از عرض واستغاثه مردم آنجا بفرمان طلب در کابل آمده بود
محبوس زندان سیاست گشت ودر روز مذکور ماه محرم ملا عبدالقدوس خان قاضی آنجارا فرمان رفت که سپاهیان
ستمکار زیردست سرتیب خیانت کارچون سیف الدین وحیدر وعبدالديي وعباس وشمس الدين نامانرا که مرتکب
فعل خلاف شریعت سيدالمرسلین شده اند محبوس وروانه کابل نماید واو محمد حسن نام نجمیه رابا دادتن دیگر
که زنان منكوحه مدخوله ابتدا را حیدرو شمس الدین مذكوران متصرف شده بودند کسبل کابل نموده بمؤاخذه
مامور
حکومت
محشر شدن
مجد الدين
خان
(۲)
ساو باج و
خراج وحصه
سیم و طلای
خالص را نیز
گویند
ذکردادرس
و سیاست
حضرت والا


(۱۰۱۲)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)

مشعول عواطف خسروانه شدن برخي از خوانین هرات
سخن رسیده کداکاری از چاکران دولت مباشر این خلاف نگردیده اقدام در ارتکاب چنین امور نامشروعه نمیکنند و هم در اثنای ماجرای مذکور در نوازش روی بعضی از خوانین سواران کشاده هرات که خدمات شایسته بتقديم رسانیده و از اطراف که مامور خدمت بودند بفرمان طلب در کابل آمده شرف یاب مقدم کشوده محمد حیدر خانرا که تا اینوقت روز خدمت بسر برده منصب وسوار تنخواه خوار نداشت بمنصب ده سواری سرافراز و میر احمد و میر محمود پسران میر اسمعیل مرحوم را از بر حال فرمودن تنخواه مبر پدر ایشان بدون سوار کنار نمود و دوست محمد خان بن عطابيك جغتائی را از تنخواه سر و بیست و پنج سوار پدر ایشان بنواخت و محمد صادق خان در جزی و انار رحمان داشتن تنخواه سر و پچ سوار احمد خان را ورش شاد خاطر ساخت و محمد عثمان خان و محمد حیدر خان بن غلام رسول خان را از عطای تنخواه سر و بیست و پنج سوار محمد علم خان بارك زائي مرحوم پدر ایشان آسوده حال و مرفه البال فرمود و همدرین هنگام رساله مرآة العقول که حضرت والا بتدس نفس خویش بجهت افاده خواص و عوام ملت مشتمل بر مواعظ و نصایح و کلمات حکمت آیات در معرفت ذات واجب الوجود و خلقت جوهر عقل و تقسیم آن با حاد و افراد نوع انسان و شکر گذاری و سپاس داری حضرت باری در ازای نعمای کامه او و ادای مال دیوانی در کوه رطیق او امر شرعی و رسانیدن آن در بیت المال که در تحت حمایت و حراست سلطان و پادشا هست که بمصارف استحکام سرحد وثغور مملکت وتشيد وترصيص حصار دین و دولت وترقي و ترفه حال رعیت و حراست ناموس ملت و حفاظت تخت سلطنت برساند و شبه و رو ز جاهد و ساعی امور مذکور باشد تالیف و امبر چاپ کرده و به از طبع بر آمده در تمام ولایات و ديهات و قریجات جا گذشين اثر حضور انور شرف ارسال یافته عموم اقشار پذیرفت و مقارن

طبع ونشر يافتن رساله مرآة العقول
شرح عريضه حکمران هرات در باب عبدالله خان کار گذار مشهد
ذکر دفع مخاصمه قومين ميرخا كل با از بان انگلیس

الحال از عریضه سعد الدین خان حکمران هرات که حضرت والا در باب انتخاب یکدن از اهل سنت وجماعت بجهة وقایع نگاری و اقامت مشهد مقدس چنانچه نگذشت او را فرمان کرده نگار داده بود که شیعه نباشد بسمع فیض مجم حضرت والا رسید که درین دمردم اهل سنت هرات قحط الرجال است و هيچيك باوصافی که شایان اقامت و کار گذاری و وقایع نگاری مشهد متصف باشد نیست و از مردم شیعه آدمان لایق کار چه در هرات و چه در مشهد بسیارند که از عهده آن امر بخوبی بر می آیند ولیکن بنا بر امر و فرمان حضرت والا با وجود عدم آدم لایق این کار در مردم اهل سنت و جماعت عبدالله خان قندهاری قوه کاکری بازارگان باشی هرات را با چندتن دیگر بدینراه نامزد شدن ممکن از ایشانر آ که حضرت والا سزاوار داند موکول بامر و اجازت پادشاهی داشته است که مأمور این کار شود و حضرت والا از همه عبدالله خان را اختیار کرد و چنانچه بیاید منشور این خدمت بنام او شرف صدور یافته تنخواه روز ا يوسف خان که از خیانت منشی دوست محمد را ورش موقوف شده بود بوی مرحمت گشت و همدرین ایام میرشاکل خان مأمور ایندولت که رفع منازعات و استرداد مال و متاع ودواب ومواشی مسروقه و منهوبه رعایای سکنه سر حدید دولتین افغانستان و انگلیس را با طرفین نام کرده و تمامت دعاوی جانبین و استرداد اموال طرفین را که درین قریب زمان بتاراج یکدیگر رفته بود کوتاه ساخته ارسال پایه اریکه امارت نمود و نیز از خواهش باوبن که فیصله استرداد اموال مسروقه هفت سال قبل از وی را استدعا کرده بود معروض داشت و حضرت والا این ملتزمین او را نپذیرفته فرمان مراجعت بنام میرشا کل خان اصدار فرمود و مقارن اینحال کار گذاران دولت انگلیس بزدهان مردم توك زائي و حلیم زائی و میچنی را که نزد سپهسالار غلام حیدر خان حاضر آمده زبان اتحاد قومی و ملتی اظهار اطاعت ایندولت کرده و خلاع فاخره و انعامات وافره یافته پس رفته بودند نزد خود خواسته پازده و نوید احسان و عطای زر ایشانر ا فریفته در موضع میچنی خواهش حفر و اجرای جوی جدید از ایشان کرده و يك هزار روپيه بهای زمین آن جوی را بمردم میخنی داده ایشان آن را اخذ گفته نپذیرفتند و از کندن جوی مانع گردیده سر باز زدند و انگلیسان کینه دیگر اندیشیده اینوجه را از راه افروختن آتش نفاق بمردم نمی خیل و آصف خیل داده و ایشان مشعوفانه آنرا در بین خود تقسیم کردند و از شنی نفاق در بین ایشان افتاده کار گذاران دولت انگلیس از معاندت ومخاصمت ایشان بر مرام خویش نایل و واصل گردیده جوی جدید در موضع میخنی حفر نموده جانب اراضی دولت قرب پشاور جاری ساختند و از بتوی حضرت والا از باش كشين انگلیسان عمر ا طرا

شرح نفاق انداختن دولت انگلیس در بین مردم سر حدي


( ١٠١٥ )
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )

تسخیر کافرستان و نشر نمودن اشتهارات در بین مردم کوهستان سرحد چنانچه ایندو قضیه از پیش رقم شد و نفاق مامور شدن
انگیختن ایشان در میان آنمردم و اغوا کردن همی ایشانرا بوقوع نیامده از ضیاء نظام کابل مامور اقامت اسمار کرده فوج از کابل
و در وقت ورود ایندو فوج در جلال آباد سردار شاهمحمد خان حکمران آنجا نیز از ییلاق کاه بچپرها و ارد شده در اسمار
ده دهنت ضرب توپ جبه تبريك و احترام ورود لوای دولت که هر دو فوج در تحت آن طریق خدمت می پیمودند
بشاد داده در روز پنجم ماه تموز ماه محرم که حضرت والا سردار محمد خان اينك زائی بر اثر عطای دو هزار روپیه
تنخواه سالیانه بنواخت شاهمحمدخان هر دو فوج را از شهر جلال آباد عبور داده رهسپار اسمار ساخت و خود در
چپر هار باز گشته با قاضی عبدالعزیز خان رجل ییلاق انداخت و هر دو فوج بسیاه مقیم اسمار پیوست و محمددین
پسر محمد ابراهیم خان این سردار سلطان محمد خان مرحوم پدر محمد یعقوب خان حاکم لغمانرا که شب هنگام در باغ حسینعیل
بقرار بام میرفت مار گزیده هلاك کرد و مقارن اینحال دیوان رامچند نام سردفتر مغربى کابل که از خیانت شرح حال
و خسارتش محبوس گردیده امر اقدس بنفاذ پیوسته بود که بکار سواد کرده از راه تشهیر در درب و دیوار دیوان رام
گردش داده سخره شهر و شهره دهرش کنند و او که این امر را بقاعدۀ ملت خویش افزوده سوختن در آتش چند و عفو
قبیحتر میشمرد عرض پرداز حضور حضرت والا شده در عریضۀ خویش نوشت که از شداوت و خیانتیکه نسبت شدن او
بدولت کرده و حضرت والا ازان آگاه گردیده همه صحیح و راست و او ملامت و شرمسار و عذاب و عقاب را
سزاوار است زیرا که نقض عهد نموده و طریق خلاف معاهده پیموده چشم وزبان خویش را از دیدار و گفتار
فروبسته سر خجالت در پیش دارد و هم از مصیبت فوت برادر دل پر آذر (۱) و تن در اخکر گردیده اگرچه خود را (۱) آذر
بمکافات خیانت باریکه از قوه بفعل آورده شایان قتل می پندارد اما از انجا که شده شرمنده از گناه روی آمال بمعنى آتش
و التجا بدر گاه اله نهاده عفو تقصیر خواهد خدائیکه جان و آب و نان و آب و توان داده او را عفو کرد ملت
بخشش در صفتش میبیهد و همچنان هر يك از خطايا کاران دولت اگر از در ضراعت جبين برزمين استکانت سوده
از پادشاه که سایه رحمت الهیست عذر گناه خواهد بورش انرا بپذیرد و بگناهش نگیرد این بنده نیز زبان توبه
از بدشاء بجرم بخش خطاپوش امید عفو دارد چه در مدولتیست که در انتقال میست و حضرت والا در روز هشتم محرم
او را بخشوده از حبس رها فرمود و میرزا محمد حسین خان و میرزا عبدالرؤف خان کوتوالان را که بسفر یاربوز نامی
و فرمان کرد که انچه از وجوه بیت المال بنز د ماوست بحصول و تحویل خزانه نموده بکار سوارش نکنند و محمد د ین ولد
مشمول
شیر محمد رو پیه نقد و دو خروار غله از حضور انور برای دوشك اندار بامن عناب با زر نگی و سه صد رو پیه نقد برای ارباب عواطف
غلام حسین سبز باغ که هر دو تن در وقت فتنه و شورش هزاره نسبت بدولت خدمت کرده تصدیق از افسران نظام خسروانه
حاصل نموده بودند تنخواه سالیانه مرحمت و معین گشت و هم در سالی دو هزار و پنجصد روپیه تنخواه دین محمد خان شدن بعضی
الکوزائی که از سبب پیری متعطل شده بود رحال گردیده خودش مامور اجرای امور دارالانشای حضور شده هوا خوا
فرمان رفت که مواظب انجام کار بوده متوجه باشد که اجوبه عرایض رعایا و برايا در عهده تعویق و تعطیل نیفتاده هان دولت
فوراً دیخته و از اجرائیها و هر بعضی از امور ضروری را که موقوف بدستور العمل و حكم حضور باشد بلادرنگ در
شب و روز بحصول آسا سردفتر دارالانشاء را حاضر بار نماید که تعطیل در اجرای کار واقع نگردد زیرا که از تعطل
و بطالت کار گذاران دارالانشاء حضور که ترفیه حال ملیت ورعیت وتامين مملکت و تشييد اساس و مکنت دولت
هم منوط بانند هر آینه خللی همه روی کار آمده روزگاری نگذرد که مملکت خراب گردیده رعیت در اضطراب
افتد و دولت ضعیف شده و خامت بار آرد از نجا است که گفته اند نگهبانی ملك ودولت بلاست ... کداود شاهست و
نامش کداست ... و مقارن احوال مذکور در روز نهم ماه محرم از شدت باران بام و جریان سیل دیوار جانب زبان سیل
غربی حصار جلال آباد را باییست خانه دولتی و بیست ذرع دیوار شهر واقع غرب دهر مسال هندو ان از تهاجم در جلال
و موج آب خراب گشت و ازین برافتاد و خرابی زیاد در مزارع و عقار هزاره جاغوری از ریختن سیل روی آباد و هزاره
داد و دوازده تن سرای از شرد، اندرون شهر جلال آباد را مطموء گردانیده و ریاحین و اشجار باغ شاهی را نقصان جاغوری که
رسانید و پل رود هاشم خیل واقع غرب کند ملك را خراب کرده آب ببرد و حضرت والا از عرایض حکمران جانب غرب و
و کوتوال و غیره کار گذاران جلال آباد براین رویداد آگاه شده ایشان را فرمان کرد که دست بتعمير هما بخزده شرق واقفتند
رده ناوقت رسیدن زمستان آباد کنند و ایشان از بیم باز پرس پادشاهی بکار پرداخته شصت ذرع از دیوار شهر


(۱۰۱۶)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
باز آمدن پستر بارن انگلیس در کابل
رستخه و خیابانها و چمنهای اشجار و ریاحین باقتهای ویل را دوخته هاشم خیل را یکمته از زمانیکه حضرت والا فرمود ساخته و محمد حلال احوالبگیر وقند مستر بارن انگلیس که رخصت یافته چنانچه گذشت در موطن خویش رفته بود از راه بازگشت وارد پشاور شده ششصد روپیه انگلیسی برای زادو سامان راه کابل خود از نایب سرخان کاشته بندوبست گرفته و دو تن نوکر مارتین نام کپتانرا که بعزم آمدن کابل وارد پشاور گردیده و نایب سرخان ایشانرا معطل کرده بود با خود برداشته در کابل آمد و بخدمتیکه در کارخانه بخار بانه ولت برسبیل ملازمت مأمور بود بپرداخت
شرح حال خساوت مال کار کنان قندهار و عزل سردار عبدالله خان
و همدرین اوان شرحی از غداری و خیانت کاری کار کنان قندهار بواسطه عرایض وقایع نگاران آن دیار بگوش راست نیوش حضرت والا رسیده چون بار بار و بتکرار از افعال ناهنجار کار پردازان آنجا حضرت والا چنانچه جابجا گذشت شنیده بود بدریعه فرمان از محمد صادق خان پرکد نظامی و انتظام دایت و دروغ نوشته وقایع نگاران فرمود که مبادا بتعلیم و تلقین غرض جویان نوشته باشند و کار کنان آنجا بدون ارتکاب جنایت و خطا مأخوذ پنجه سیاست آیند و او بدون لحاظ و اغماض تصدیق عرایض وقایع نگاران را بخامه عرض معروض پایه اریکه خلافت داشت و حضرت والا در روز سیزدهم محرم فرمان عزل سردار عبدالله خان حکمران قندهار را بتماری که موصوف ارسال فرموده نگارداد که او را بایسپرتن لغریزه نموده و جوهرا که از مال دولت و رعیت در کیسه خیانت انداخته و اندوخته باشد بقرار حساب و سند شرعی واثبات والزام شرعی از او گرفته اردو آنرا تحویل خزانه کرده و از وضعیت انموده مالك آن سپرده ورسید شرعی حاصل کرده هم در با بحق رساند و قاضی عبدالشکور خان وحسام الدین خان کوتوال و همه متهمان را که از پیش بتكرار بادشده اند نیز فرمان واصل کرد که یکی بکاره دیگری مداخله نکرده و از جمله قاضی و کوتوال باوقات مأمور شدن حاکم جدید دست بدیگر پاس حکومت نبرده عرض و داد رعایا را باتفاق هم در محکمه شرعیه شنیده و داد داده اجرا نمایند و از جمله خائنان قندهار لعل چند از پیش محبوس شده سردار عبدالله خان بسپرتنمان گرفتار گشت و دیوان ساخته بمدارین چنانچه عما قریب بیاید بزندان سیاست افتاد و مقارن اینحال سه لك و چهل هزار روپیه زرنقد غلام میرزا خان مستأجر خالصه و تیطی قندهار و دولك روپیه زرنقد محمد عمر خان قراولی بجد و جهد ميرزا محمد حسن خان قونقز لباش نایب تخته تحصیل پرکد محمد صادق خان حواله و بدرگاه حصول شد اما هوندی و قوم هندوان ارمادن این وجه قرین ذلت و عسرت گردید و هم بیست و نه هزار و پنجصد روپیه که بتناسب تاجر و شصت و چهار هزار و هصد و نود روپیه بنا بر دوکان بشکوی هندوی صراف از درك وجوه سيد نور محمد شاه خان صدر اعظم مرحوم که بدرش سنه ایبو جو را ارسال پایه سربر سلطنت داشته و از مال دولت قیمت وجوانه شده بود بشکوی مذکور با اهل و عیالش پناه گزین بست خرفه سفیر کشد و محصلان وجه را از قوم او طالب شده ایشان او را بخیله از بست بیاورده در پای گاو پس از گرفت و کفتار بسیار چون حق ووجه دولت بودار قوم و حوه هم دوش بوصول پیوست
مورد اشفاق شاهانه شدن نبدی از خان زادگان هرات
و مقارن اینحال شش صد ووقی سنك كه بجهت ساختن ظروف میرزا یوسف خان قبل از عنایش بفرمان حضرت والا از مشهد ارسال نموده بود در روز چهاردهم ماه محرم در کابل رسیده تفویض نجاران دولت گردید. امیده که ظرف بسازند و هم درینروز نخواه سر ومنصب پنج سواری میر افضل خان که فوت شده بود بخیر محمد خان پسرش مرحمت و عنایت گشت و همچنین تنخواه سر و منصب بازده سواری محمد زمان بيك بمحمد امین خان پسر او و تنخواه سر و منصب یازده سواری الله قلیخان نپوری باسلام خان پسر او و تنخواه سر و منصب ده سواری غفور بيك جمشیدی و تنخواه سر و منصب ده سواری میرزا رحیمداد خان نورزائی بسراج الدینخان و نیز زادغن محمد خان پسران هردوتن از فوت پدران مذکور ایشان داده و سرافراز فرموده شدند
شرح عريضه صوفی یار محمد و اندوه حضرت والا مر او را
و هم در ینوقت صوفی یار محمد بن صوفی نور محمد خواهر زاده صوفی ملاعثمان بخامه طمع عریضه نگار داده از راه جواهش عطاء دیوی ارسال پیشگاه سریر خلافت نموده در طی آن رقم کرد که باس ولباس من با روی خواهش بدرگاه جلایق پناه پادشاه نهاده است و ای عطای چیزی ننموده است و اندوه و یش را با آستان معلی راه پیش آمدن و روی چیز خواستن نبوده و نیست و حضرت والا در پاسخ او امر نوشتن کرد که اگر چنانچه مولایت ترا امر خواستن چیزی از من میکرد میبایست مرانیر اعلامی نموده فلان مقدار یا مبلغ بصوفی محمد یار بده تا حاجت بنوشتن و خواستنت نمیشد و چون


( ۱۰۱۷ )
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبدالرحمن خان )
( سراج التواريخ )
عفو کردن
حضرت والا
تقصير اشرار
قوم منگو
خیل را
جواب دادن
مردم سرحد
کار کنان
دولت انگلیس
را
نامه فرستادن
سپهسالار بمتر
اون
شرح جود
سپاهیان
کوتوال روداد
دهی حضرت
والا
از مولا یمن اشارت وایمائی نشده است پس واضح کرد اینرا که شخصیکه اینقدر طالب حيفة دنیا باشد شایان لاف
وگزاف فقر و تصوف نیست و اگر نباشد هم من وجوه عثر و زکوة وغیره را که فراهم میکنم برای مصارف امور
مهمه دین و دولت و حفظ ناموس و ننک ملت است که سال بسال در خزانه جمع نموده وبماه بماء بسپاه برسانم وا کر
بامثال شما مردم بدهم هم آیت پیری در حزابه برای سپاه نمییاند که شب و روز در حراست مملکت و سرحد وثغور
بدون کفاف معیشت اقامت کنند و تو که چشم بینا و کوش شنوا وزبان کویا و دل دانا و دست و پای توانا داری و ندمت
این اعضا و جوارح را که حضرت باری بتو عنایت کرده از آنست که مفت خواری اختیار نکرده رنج کشی
و کنج حاصل کنی وروز معیشت در شکر نعمت و عبودیت حضرت احدیت که این همه جوارح را برای تحصیل
امرمؤنت بتو داده است بسر برده بشام قناعت رسانی و اگر کسالت بتو روی دهدیمولا عرض کرده محنت کار طلبی
تا پریشان روز کار و حقیر و خوار نشوی انتهی و همدرین ایام اشرار قوم منکو خیل سکنه شنوار که از بغاوت
و کردار ناهنجار خویش منفعل و شرمسار و فرار پشاور شده بودند عریض پرداز پایه سریر خلافت کردیده عفو
تقصیر و اجازت باز آمدن در موطن خویش خواستند و حضرت والا که بجرم بخشی و خطا پوشی را از محاسن افعال
شاهانه میدانیت قلم عفو بر صحیفه اعمال ایشان کشیده در روز پانزدهم محرم فرمان اجازت مراجعت بجانب مقام
ایشان اصدار فرمود و ایشان پس از پرتو وصول افکندن این منشور چون در آمدن خود بحدود بزدیدیاد
ريك از پشاور بر خاسته وارد مقر ومسکن خود شدند و از آنسوی در اثنای سوانحیکه رقم کشت مردم مهمند وغیره
متمردین جبال واوديه سرحد از انتشار اشتهار دولت انکلیس که از راه دلالت واطاعت خویش چنانچه گذشت
در بین ایشان پراکنده ساختند بر آشفته اجوبه زشت و درشت بکار گذاران دولت موصوفه داده از اطاعت
سرباز زدند و همچنین مردم باجاوز وغيره قبايل واحتشام بدلالت وهدايت جناب آخند زاده ملا نجم الدین
که نامها فرستاده هر کدام را پیام عدم اطاعت دولت انگلیس همیداد کارکنان دولت انگلیس را در بتوقه باو
جود صرف زرکثیر از اطاعت خود مایوس نمودند ومقارن اینحال سپهسالار غلام حیدر خان از وعده باز گشتن
مستراون کمشنر پشاور مأمور تعیین نقاط فاصله سرحد که از منزل لوار کی برای انقضا، اشتهار
مذکور واقتفای اطاعت نمودن مردم سرحد را بدولت انکلیس باز کشته و وعده باز آمدن
چنانچه گذشت داده بود دلتنک کردیده نامه مشعر بر تخلف وعده کمشنر مزبور فرستاده پیام داد
که از روز آمدن و بکار تعیین حدود پرداختن خود صراحة خبر دهد واوی در بتوقت مشغول دلالت و استمالت
مردم مذکور سرحد بود پاسخ سپهسالار را فوری نکاشته پس از انجام کاریکه در باب اغوا والقاى مردم سر حد
در پیش داشت چنانچه بیاید از آمدنش در جلال آباد خبر داد و هم در خلال احوال مذکور حضرت و الا عبد الخالق
و محمد یوسف نامانرا از سواران نظام کوتوالی بقریاتیکه پس از مهر میرزا محمد حسین خان کوتوال مزین بمهر
مهر آثار پادشاهی شده بود مأمور ضبط مال و متاع و اراضی و قلاع چندتن از بزرگان هزاره سکنه كهمرد وسیغان
که بعضی از اشرار هزاره دای زنگی را در وقت بغاوت و هزیمت ایشان جو پناه داده بودند فرمود و هردوتن
بعد از وصول در آنجا فرمانی را که اسامی مجرمان درج آن بود نشان نداده و آحاد وافراد یرا که محرم ودرج
فرمان نبودند مواخذه نموده نقد و جنس گرفتن ورها دادن آغاز نهادند و هر که خود را مجرم ندانسته چیزی نمیداد
او را محبوس نموده تخویف و تحذیر ضبط ملك ومال وفرستادن زندان کابل همی کردند چنانچه محمد قاسم کلانتر
مقيم موضع روى سنك وحيدر شيخ متوطن مدر وغنزه كود ساکن دروو کو و محمد وساكن هاجر را ماخوذنموده
ونقد و جنس زیاد گرفته رها دادند تا که ماجرا از عریضه وقایع نگار آنجا بگوش داد نیوش حضرت والا
رسیده در روز پانزد هم مذکور ماه محرم مفتی محمد یوسف خان حاکم آنجا را فرمان فرستاده امر کرد
که وجوه نقد واجناس بیكناهان را با مخارجیکه هردوتن سپاهیان از ایشان گرفته و صرف نموده اند
مسترد کنند و ایشانرا بیرون از ضبط کردن ملك و مال مجرمان از ابذا و آزار دیگران باز دارد واو امر اقدسی


(۱۰۱۸)

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

مامور کوتوالی غزنین شدن میرزا عبدالحکیم خان
را در محل اجرا آورده عاجزا نرا از استرداد اموال ایشان شاد خاطر نمود و مخبر جلال وافغانی که بشرح رفت
میرزا عبدالحکیم خان از لغو جلال الدین خان که خیانت و خسارت زیاد نسبت بدولت و رعیت از قوه بفعل آورده بود
منصب کوتوال غزنین سرافراز گشت و جلال الدین خان بفرمان حبس و طلب محبوسی در کابل آمده از راه باز پس
شرح هدیه محمد اسلم خان حاکم کرم نیز (۱) سمور سار قسمی از سمور است
حسابش مامور دفتر سنجش شد و داخل زندان کوتوالی گردیده روزانه با محافظ حاضر دفتر مذکور شده حساب
میداد و این میرزا عبدالحکیم در بیان کار چون از دفتر نظام اوراق باطله را بسرقت در شب با خود در خانه
برده بود لقمه توپ شد و همدرین هنگام محمد اسلم خان حاکم کرم از صدر آس بره و بیست جلد پوست
سمورسار (۱) برسم هدیه مصحوب محمد امین خان دهباشی پیادگان ساخلوی مقیم آنجا ارسال پیشگاه حضور
انور نموده شرف منظوری حاصل کرد و از آنسوی در تضاعیف حوادثیکه رقم گشت سردار شیریندلخان
با مستر دانلد انگلیس تعیین حدود قوم جاجی و طوری را برینچسگه گذشت نموده در باب آب با هم قرار دادند

تعیین حد فاصل قوم جاجی و طوری
که از حد کتل ( اسپین کوک ) واقع متصل سپید کوه تا جائیکه آب از کوه برخاسته بهر دو جانب میریزد منبع
و مصب آب هر طرف حق و حصه همان قوم که آب جانب موطن او میریزد باشد و علایم فاصله را بنودرحد مذکور
غیر از دیگر حدود بمنوال مسطور برافراخته از تعیین حد جاجی و طوری پرداخته و هم در ینوقت باز محمد نام هزاره
بتحریک بعضی از عرض جویان جمعی از مهتران و کهتران هزاره محمد خواجه و جیغتو و سادات را که از جمله غلام
حسین خان بن کاستانخان و محمد اسلم خان بن غلام محمد خان و سید حسن قاضی بودند از در اتهام چنانچه گذشت در زندان
سیاست سلطنت انداخته بود بفرمان مورخه پانزدهم مذکور ماه محرم برای اثبات تهمتیکه بر آنها بسته بود
در کابل آمده از ثبوت عاجز گردیده برخی را اقرار خط شرعی از عدم اثبات نمودن در محکمه شرعیه غزنین و برخی
را در کابل داد و آنها با وجود عدم خطا و گناه چون کار کشان مجبوسین دولت اقرار خط مذکور مدعی مزبور
ایشانرا تقدیم حضور حضرت والانکرده همچنان محبوس ماندند واکثر در زندان فوت شدند تا که کوس سلطنت
بنام شهریار عدالت آئین اعلیحضرت سراج المله والدین کوفته و خاك و خاشاك جور و ستم کارکنان بجمعیت دولت
از صفحه مملکت روئته گشت ایشان و اکثر از امثال ایشان چنانچه در جلد چهارم رقم خواهد شد رها گردیده

قوم کیدان علی محمد خان
بموطن و مقام خود رفتند و همدرین ایام کیدان علی محمد خان در خوست بدرود جهان کرده محمدا کبر پسر او نعش
آنرا با مر و اجازت حضرت والا حمل و نقل داده در هرات بقبرستان اجدادش دفن کرد و مقارن اینحال از چر نام
انګلیس مامور حراست سرحد که با چیزی از سپاه نظام در موضع قنأت صالح مقام گزیده بود زبان اغوا با مردم
وزیری و غیره کشوده ایشانرا دعوت باطاعت دولت انگلیس کردن آغاز نمود و سردار گل محمد خان از ماجرا آگاه

انجام یافتن کار تعیین حدود قوم ناصر بحمد سلیمان خیل
گشته منصور خان حاکم مقرر ادر موضع تروه بمقابل او اقامت کرد و حکمران که با سردار کل محمد خان تعیین حدود
فاصله قوم سلیمانخیل و ناصری را بپای برده بود در قنات صالح باردوی از چر ملحق گشت و سردار کل محمد خان نیز
در تروه با منصور خان یکجا شده فروکش کرد و از جانب دیگر سردار شیریندلخان پس از تعیین خط فاصل مردم جاجی
و طوری با مستر دانلد بکسر حد کوه لرم گردش و مشاهده و حدود را معاینه نموده و در مواضعی ممشی علیها نصب
علایم فاصله کرده و مواقع متنازع فیها را موقوف باطلاع و اجازت و امضای حضرت والا و ویسرا داشتند واز

شرح تعیین حدود نمودن سردار شیریندلخان با مستر دانلد انگلیس
سر حد لرم راه مشاهده و معاینه بر گرفته سرحدات معابر قوم غلجائی کوچی و مواضع ( چغر کند ) و ( کوه چتری )
و (گذر در وازگی) و ( شینه درگه ) و (ولی مینه ) و ( شور گواچ ) و ( زری کمر ) و ( خروند ) و کوه
( زبر ) و ( کتل لتوی ) را تا قطه لرم در ذهاب و ایاب مشاهده نمودند و از موضع ( کند ) تاموقع ( شینه
در گه ) و ( کتل لتوی ) مذکور علایم فاصله نصب و استوار کردند بعد سردار شیریندلخان از مستر دانلد
جدا گردیده در فرودگاه خویش شد و او در منزل خویش رفت و روز دیگر هر دو تن بعزم تعیین بقیه حدود در
موضع ( وزی دزور ) با هم یکجا گشته بتعیین حدود و خط فاصل پرداخته چنانچه بباید نقاط فاصله مواضع مختلف


(۱۰۱۹)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)

پهلها از ابتداء ثلثها معطل بامضای دولتین گذاشته موقع متفق علیها را بنصب علایم جدا کردند و مقارن اینحال
املاک واقع سبراب و ماهور حاجی سید محمود که مالیات آنرا مردم هزاره محمد خواجه باسم بند از زمان ماضی بر مالیات
اراضی خود افزوده بودند و همواره بدولت میدادند و حاجی بی هم درا از قید مساحت بر آورده بپنجاه و شش هزار
روپیه از مالیات چندین ساله آنرا میرزا محمد حسین خان سر دفتر سنجش حواله کرده چون شاه علیرضا و سید
حسن رضا پسران او توان و استطاعت ادای آنرا نداشتند قلاع و املاک ایشان بمردم شفعه دار هزاره محمد خواجه
و چهار دسته و چبنده فروخته شده خود ایشان از راه اخراج با اهل و عیال در قلعه که از مضافات پشت رود رضا
بامر حضرت والا اقامت گزیده روز بمسرت و ذلت بسر همی بردند تا که در عهد سلطنت پادشاه نصفت آئین اعلیحضرت
سراج الملة و الدین ادام الله تعالی ملکه چنانچه در موقعش ذکر خواهد شد مشمول عفو گردیده و فرمان اجازت در
کابل آمده از اراضی خالصه افشار بآنها جی قدر کفاف روزکار ایشان کلاله و مخبر عه عنایت و مرحمت گردید
و هم در خلال وقایعیکه بشرح رفت نامه از کپتان دولت روس که در پا سهر اقامت سر حد داری داشت بعبید الله خان
حاکم شقنان و تیمور شاه خان کپدان سرحد دار آنجا رسیده چون از خط و نقاط و مواضع فاصله متعبیه بین دولتین
افغانستان و روس واقع آمو دریا استفسار نموده بود ایشان نامه او را نزد سید شاه خان جنرال در فیض آباد بدخشان
فرستادند و او از سالنامه سریر سلطنت داشته از طرف خود بآن دو تن وغیره سرحد داران نوشت و بهر کدام نقل
نقشه امضا یافته روپرتد را که حضرت والا ارسالداشته بودند ستاده امر کرد که را دستور العمل خویش دانسته
زنهار بنفع و خواهش کم و بیش از حدود و مواضعیکه در نقشه معین و مندرجست نپرداخته از هر دو جانب قدم دراخل
بطرف همدیگر پیش ننهند تا فتنه حادث نگشته هر کدام بلاتشویش بمقام خویش مقیم باشند و حضرت والا این
دستورالعمل و سر رشته او را پسندیده در روز نوزدهم محرم فرمان طلب کابل بنام سید شاه خان جنرال اصدار فرمود
جنرال تاج محمد خان را عوض او از کابل مأمور اقامه بدخشان نمود و نقل نقشه تعیین خط و نقاط سرحد آنجا را
که امضا پذیرفته بخیران سید شاه خان ارسال داشته بود بوی نیز تفویض کرد و هم درینروز میرزا محمد نبی خان
معروف بدیوانه ششهزار روپیه برسی هزار و شانزده روپیه عمل سالیانه سایر انداب و خنجان افزوده
در حضور انور برسید اجاره بوی مفوض گشت و هم در اثنای ماجرای مذکور نادر علیخان وقایع نگار کابل
ششهزار روپیه نقد از مال سلطان احمد خان بن علیجان خان جوانشیر که بواسطه خیانتی که کرده و بیاسا رسیده
مال و ملک و سرایش ضبط دیوان سلطنت شده بود بنام عبدالله کشمیری و امام داد قوم سپاه
منصور و مال و متاع زیادی از مستملکات سلطان احمد خان مذکور بنام محمد رضای یحیاء بانی
و کاظم جان قوم سپاه منصور و سید باقر شاه کشمیری و یکصد و نه بحلو از طلاء و جواهر از مال عليرضا بيك
هزاره دایزنگی بنام میرتقی شاه برادر زاده کپطان یاقوت شاه خان که حور و ستم او نسبت بمردم هزاره از پیش
نیز رقم گشت و زوجه عليرضا بيك مزبور را بحور واکراه زنی خواسته در سلك و آغوش خویش کشیده بود و فرش
و ظرف و رخت خواب زیادی از مال محمد علیخان نواسه صفدر علیخان برادر سپه سالار حسین علیخان بنام محبعلی شبر
پسر سپه سالار مذکور و مستان نام قوم سپاه منصور و فرش وظرف وضياع ومتاع بسیاری از مال سلطان محمد
خان ضابط سابق چبوتره قندهار بنام اکبر جان قوم سپاه منصور و یکصد و پنجه مفقل از مال سردار محمد شریف
خان بن امیر کیو محمد صغیر بنام میرزا گل محمدخان قوم سپاه منصور نویسنده و منشی سردار مومی الیه و مال و منال
زیادی از مایملك ناظر غلام حسین بنام صفدر بیات غزنین و چهار هزار و هشتصد روپیه نقد از مال سلطان احمد
خان مزبور بنام میر محمد حسین خان سر دفتر تشخیص و میرابو القاسم خان برادر او سر دفتر دارالانشاء و ملانصر اخان
مفتی محكمة شرعية دار السلطنه معروض حضور انور داشت و حضرت والا تحقیق دروغ و راست این عريضة
نادر علی و تحصيل وجوه نقد وجنس مذکور را بمیرزا محمد حسین خان و میرزا عبدالرؤف خان کوتوالان کابل
حواله فرموده در روز نوزدهم مذکور ماه محرم فرمان و امر نمود که بدون ثبوت محض نوشته نادر علی دست

شعفه داری
شدن املاک
حاجی سید
محمود سبرانی

شرح نامه
کیتان روسی
و پاسخ سید
شاه خان که
بسر حد
داران این
دولت رقم
کرد

ذکر نبذی
از اخبار نادر
على وقايع
نگار


(۱۰۲۰)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)

ایذا و آزار نکشوده پس از اثبات و الزام شرعی و عرفی همه را محصول رسانید و اندرین غیر از میر محمد حسین خان و میر ابوالقاسم خان و ملا عمر اخان مفتی که خادم بزرگ دولت و محکمه شریعت بودند و حرف و ندای ایشان بحوق میرسید و بپاسخ میتوانستند گفت دیگرانرا محبوس و تمام مايملك ایشانرا ضبط کردند و در بیان غدر چنانچه بیاید از حیف و میل نمودن کوتوالان مزبور و دست تصرف بردن ایشان باموال مسطوره و اسامی مذکوره درین نادر علی و هر دو تن کوتوال نزاع و مرافعه رخ داده فیصله امرایشان بکمیدان محمد نعیم خان حواله گردیده منجر بمحکمه شرعیه و سوگند گشت و هم در احیان مسطوره جانجان و محمد حسین نامان از قوم کریمداد وطایفه کلیزکر هزاره چوره نامه تصدیق خدمت بمهر جنرال شیر محمد خان و غیره افسران نظام از راه حصول جایزه خدمتیکه بدولت کرده بودند شرفیاب یافته از عطای خلعت گرانمایه سرافراز و ممتاز گردیده در روز نوزدهم مسطور ماه محرم راه مراجعت برخصت حضرت والا بر گرفتند و مقارن اینحال حضرت والا را از عریضه غلام سرور خان نور زائی و محمد سرور خان و امیر محمد خان و دیگر امیر محمد خان همدمه تن فوفل زائی و داد محمد خان و پاینده خان هردوتن الکوزائی و محمد یعقوب خان و غلام سرور خان اچک زائی و غیره بزرگان طوایف درانی که بظار بزرگ زادگی مأمور کار و خدمت دولت شده و هزاران روپیه غدر و خیانت کرده و قبول نموده از اقرار خود سند بمهر اینکه از پیش جا بجا نام برده شد بد داده و خاتم برنهاده بودند آگاه گشت که جای مشورت و مقام خلوت خود مسکن قاضی عبدالشکور خان و دیوان سیدامید را قرار داده و همه روزه بمحفل عقب عارضین گماشته واز اظهار ایشان در خفا محضر اقرار نوشته در وقت حاضر شدن ایشان بمجلس مشورتیه آنها با هم داشته و دارند خاتم اقرار ایشانرا بر نهاده که گویا در حقیقت و نفس الامر علم و آگاهی از نوشته آنها نداشته بخور واکراه مهر کرده اند واگر چنانچه از مهر کردن سر باز میزدند ایشانرا محبوس ولت و کوب مینمودند و حضرت والا بر آشفته بخط خاص در بیاض صفحه این عریضه ایشان نوشت که لعنت خدا و رسول باد بر خوانینیکه اسم ایشان درج اینمکتوبست زیرا که خود قایل و مقراند که خیر نداشتیم و اقرار نامه را ناخوانده مهر کردیم پس ازین نوشته ایشان معلوم و مفهوم گشت که همه سك صفت و بیدین و دیاننند هزاران حیف که من از قوم ایشان شمرده میشوم خداوند ایشانرا لعنت کند و ببرکت رسول اکرم و شریعت او شرمنده دنیا و آخرت نماید و پس از رقم کردن این نامه در روز بیست و دوم محرم فرمان حبس دیوان سیدامید شرف اصدار یافته ارقام رفت که میرزا محمد حسن خان قزلباش که غبن و خیانت او و دیگر کار داران قندهار را آشکار و فاش کرده مبالغی را روی روز آورده است خود را علاوه بر اموریکه در دست دارد بعوض دیوان سیدامید سر دفتر تشخیص دانسته کار آن را نیز اجرا کند و از پی روز پایه خدمت میرزای مذکور رو بترقی نهاد تا که بفرمان طلب چنانچه بیاید در کابل آمده دیگر در قندهار که مولد و مسقط الرأس او بود نرفت و همدر خلال احوالیکه رقم گشت سردار محمد ابراهیم خان بن اعلیحضرت امیر شیر علیخان مرحوم که فرار هند بود و مشمول عواطف و عنایات شاهانه شده در سالی چهل و هشت هزار روپیه حضرت والا باسم تنخواه برای او معین فرموده و او در ازای این احسان طریق خدمت از در صدق و اخلاص می پیمود سر ببالش و پهلو بستر بیماری نهاد و بساعی کرنیل غلام رسول خان سقیم و معالجه احمد جانخان طبیب و کرنیل اعزازی حضرت شانی حقیقی او را صحت نبخشید و او هم بیضه نیکارویه اربکه خلافت شده اقامت در نزد احمد جانخان مذکور را در نزد خویش خواهش کرد و او چون با سپهسالار غلام حیدر خان طریق خدمت دولت می سپرد و بواسطه او از طبیبی بمنصب کرنیل اعزازی رسیده بود حضرت والا در روز بیست و دوم مذکور ماه محرم رجوع اجازت اقامت او را در نزد سردار مومي اليه بسپهسالار مذکور فرمود و او از حسن کاردانی و اخلاص شعاری وی که در خدمات دولت داشت رضای توقف نداده از هند باز گشت و در نزد سپهسالار مواظب خدمت گردید و مقارن این حال در روز بیست و ششم محرم حضرت والا سید محمود خان تاجر هرانی را که در وقت تمرد و طغیان مردم میمنه خدمت

شرح عریضه خانان قندهار

شرح حریت واستدعای سردار محمد ابراهیم خان

مورد اشفاق شاهانه شدن بعضی از هوا خواهان دولت وفرار کردن محمد عثمان


( ۱۰۲۱ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
کرده وتصدیق مواهیر افسران نظامی وکار گذاران ملکی حاصل کرده بود وازش فرموده در سالی خار صدو
شانزده روپیه تنخواه برای او مشخص نموده محمد ربنوز فرمان طلب بنام کیدان محمد عثمانخان همائی مقیم مزار
شریف که نسبت بفوج نظام وضعفای رعایا جور وستم زیاد کرده بود صادر گشت واو نظر بخباثت خویش در عرض
راه از دست پاسبانان گریخته راه فرار جانب ماوراءالنهر پیش گرفت ومال ومتاعش ضبط دیوان سیاست شد
وهمدر اثنای ماجرا نیکه نگاشته آمد بالامخان با محمد ظفرخان تو قسانه وبيك محمد خان وطاهر محمد خان امر وفرمان
حضرت والا چهار صد سوار کشاده از ترا که واوزبكية سکنة تاشقرغان فراهم وحضر آوردند و از جمله بالامخان
مذکور بمنصب سرتيپي وبيك محمد خان وطاهر محمد خان چنانچه محمد ظفر خان از پیش سر افراز گردیده بود
منصب مدکیباشی ممتاز گشته مأمور اقامت وخدمت ترکستان شدند وهمدرین ایام دو لک و چهل و پنج هزار و هفتصد
و دوازده تنگه را که میرزا شاه محمدخان و میرزا محمد حسین خان کاشانکان ابندولت از وجوه فروش پوست قره کلی
غزة بامو از بخارا خریده با ده توپ درب از سال داشته بودند بکابل رسیده تفویض کار کنان باد شاهی شدند
و همدر تضاعیف واقعات مسطوره ابراهیم خان اليزائى وسيف آخندزاده اسحق زائي وغلام حبت خان وعطا
محمد خان واحمد خان ونور محمد خان وامیرخان نمانان قوم کاکړ نزاد افغان خانه بدوش کوچی بامال وحشم ورمه
و گله گوسپندان واشتران خود از راه ییلاق و چرایش دواب و مواشی خود وارد شب بخت هزاره دای کندی
شده مزارع ومرائع مردم آن موضوع را علف دواب و تلف کردندو از هزارکاسیه راه ممانعت و مدافعت بر گرفتند
چهار تن را مقتول و پنجتن را مجروح ساختند واکره وقتير نامان هزاره از راه دادخواهی نزد قاضی سربلند خان
شده ماجرا بازداشتند واو عریضه نگار پایه سریر سلطنت کردیده در روز بیست و نهم ماه محرم فرمان سیاست
نمودن افغانان و بازخواست کردن از ایشان بنام حاکم دای زنگی ودای کندی از حضور انور شرف اصدار
و عز ارسال یافته چون افغانان مذ کوره کوه گرد وبادیه نشین اند از آنجا برخاسته در دیگر سرزمین فرو کش کردند
بازپرس خون هزارکان و تلافی خسارت مزارع ومرائع ایشان بروی روز نیامده مقادین با بحال گرباغنه خان احمد
زائی حاکم هزاره بهسود نيز از هزار و سه صدو چهل بیل تفنگ که از مردم تحت حکومت خود گرفته و درکابل فرستاده
درین گرفتان ديگر تفنك افتاده بود ششصد و چهل میل دیگر بدست آورده ارسال کابل نمود و از آنسوی منشور عزل
و حبس دیوان سد انند که از پیش و قم شد در قندهار بر نو وصول افگند ومحمد عار خان بوریزو را بسلاسل و اغلال وقع بنامى
مصاحبت ومشاورت خود که با اینزمان با او داشت انداخته سخت محبوس کرد که شاید عریضه مشعر برشکایت او
ارسال کابل نموده از باز پرس رفاقت او برهد و هم يك لك و شصت هزار و چهل و هفت روپیه که
از در کات عین و خیانت سردار عبدالله خان از روز نظر بند شدنش تا اینوقت بظهور وثبوت رسيد تحصيل بركة
محمد صادق خان حواله کرد و از یانسوی دیوان ایشرداس پدرو دیوان تر مجند اس برادر سدانند که در کابل بودند
از حبس او آگاه گشته بپای ضراعت حاضر درب بار شده زبان استکانت عفو تقصیر او را خواسته سند ضمانت ادای
وجه زدم کی وی را بدولت دادند و حضرت والا نظر بتقدم خدمت این پدر و پسر عفو تقصیر آن پسر فرموده
در روز بیست و نهم محرم و محرم برگه محمد صادق خانرا فرمان کرد که او را از حبس رها داده وحسابش را نيك
سنجیده هر قدر وجه که بر ذمه اش ثابت گشت معروض دارد تا از پدر و برادرش که ضامن شده اند گرفته شود
چنانچه در پایان کار مبلغ گزافی بر او ثابت کردیده پدرو برادرش ادانمودند و بر که محمد صادق خان او را رها داده
سردار عبدالله خان را با محمد عثمانخان پسر و محمد یوسف خان برادر و عمه نو کرانش در سرائیکه سپه سالار غلام حیدر خان
توخی مسکن داشت انداخته محبوس کرد و همدرین وقت حضرت والا بروز چهارم ماه صفر ششهزار روپیه برسم
تصدق نز دشهزاده رفیع مکان سردار حبیب الله خان که تب محرقه غارض حال ستوده مآلش شده و از ایام ماه محرم
بیلو به بستر تعب نهاده بود در قصر جهان نمای واقع هند کی فرستاده بخاصه خاص نگار داد که برخی را نقد بفقراء و
مستحقین قسمت کند و بعضی را در مسجد جامع طعام طبخ فرموده بطعام ومساکین بدهد و فاتحه آبرابارواح حضرت پیغمبر
صلى الله علیه وسلم وهمه پیغمبران دیگر و جناب غوث صمد به و حضرت حسنین و جناب پیر صاحب شیخ محیی الدین جیلانی ادا

شرح سیرو
سلوك افغان
کوچی با
هزاره مغول

شرح محبوس
شدن ورها
یافتن دیوان
سد انند
و خیانت
سردار
عبدالله خان


(۱۰۲۲)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
مكشوف
افتادن توپ
تهقله لشکر
دولت
انكليس
حركت
سپه سالار از
امبار بجانب
جلال آباد
شرح قرار
داد عمر اخان
با مستراوى
كمتنزياور
شرح عريضه
مردم بنير
و پاسخ
حضرت والا
شرح حال
كاركنان
تركستان
ونني وتهديد
نمودن
حضرت والا
مر ایشانرا
نماید و از بدل اینگونه صدقات و خیرات بود که حضرت شافی حقیقی وجود سعادت آمود شهزاد مرا از معالجه میرزا
عبدالرشيد خان و ميرزا عبدالرحمن خان در آخر کار شفا و صحت عنایت نمود و مقارن اینحال دولت از سواران کشاده هراتی
و اضرب توپ برنجی دوازده پوندی انگلیس را که لشکر آندولت در موضع میوند چنانچه در اواخر جلد دوم این
كتاب بشرح رفت مغلوب حمله سردار محمد ایوب خان گردیده از عدم توان حمل و نقل آنرا در موقع سنجری بزیر خاك
نهفته بودند و آب خاك را از زبر آن روفته مکشوف ساخته بود یافته برگد محمد صادق خانرا خبر دادند و او آنرا
در قندهار آورده بامر حضرت والا بر عراده سوار کرده استوار نمود که اکنون موجود و بروی کار است و از
آنسوی مستراوی کمشنر پشاور در پاسخ نامه سپه سالار غلام حیدر خان که از خلف وعده باز گشت دادن او و استفسار
حرکتش نگار داده چنانچه گذشت فرستاده بود در ینوقت از کار فارغ شده از روز حرکت و تعداد نفری و دواب و مواشی
اردوی خویش رقم کرده ملاقات گاه شهر جلال آبادرا قرار داد و سپه سالار ازین نوشته او در روز چهارم مذكور باسه سر
از امبار راه جلال آباد برگرفت و صدتن پیاده با چندی از سواره نظامیه جیه بدرقه اردوی مستراوی مأمور که نموده
سه صدتن سواره و سه صد تن پیاده نظام از افواج مقیمة آنجا همر اه خود بر داشت و روز هفتم ماه مذكور وارد جلال آباد شده
بذریعه عریضه از حضرت والا اجازت رفتن خود را از راه پذیره اوخواست و حضرت والا در روز یازدهم صفر
سپه سالار را ارقام فرموده امر کرد که در روز ورود مستراوی با صد سوار تا موقع خوش گنبد رفته مراسم استقبال
بتقديم رساند و مصارف اردوی او را برسم مهمانی از دولت بدهد و در خلال اینحال عمر اخان با جاوری که بالقاء
دلالت مستراوی پذیرای اطاعت دولت انگلیس شده و با او قرار داده بود که دو تن از انگلیسان با دویست تن سواره
و پیاده نظام مأمور اقامت موضع (لنده ، خور) واقع علاقه سواد شوند تا او پسر خود را با بزرگان قوم ماموند نزد
آن دوتن انگلیس فرستاده باتفاق در تسهالت مردم سکنه بغير پرداخته ایشانرا مطیع و منقاد سازند چنانچه چندتن
از بزرگان قوم مذکور را نزد خود طلبیده بایشان گفت که دولت انگلیس وارد موضع لنده خور میشود میباید
ایشان با پسر او نزداً نها شده بخلعت و انعام حاصل کرده باز گردند و ایشان بام خلعت وانعام را شنیده با پسر عمر اخان
نزدهردوتن انگلیس شده و بامید خلعت مردم بنیررا پیام داده دعوت بر اطاعت انگلیس کردند و بزرگان مردم
بشير برغم پر عمر اخان بتصور اینکه در او بسبب وعده انعام اطاعت ایشانرا بر عهده گرفته از اطاعت دولت انگلیس
سرباز زدند و از جمله بزرگان ایشان عباس خان و امیر خان و جہان خان و خیر الله خان و آزاد خان و نواب خان نامان
وغيره ما جرا را بپایه سر بر سلطنت معروضداشته نگار دادند که مردم بنير مطيع امر و منقاد نهی پادشاه اسلامند
و بشایعه مردم با جاور و سواد بیغیرت وحمیت نمیباشند و اگر چنانچه حضرت والا اجازت داده امر نماید مردم سواد
و با جاور را که پذیرای اطاعت دولت انگلیس شده اند بمال و بسته طوبی تاراج وقتال ایصال رجال کنند و حضرت والا
در روز یازدهم مذكور مله سفی بخامه خاص در پاسخ آنان نوشت که آنمردم درین چند سال از سکوله كلمات
بسیار گفته وحتی بعضی از بزرگان ایشان کا شرف اندوز محفل بار گشتند همین سخنان را گفته و رفته با کارکنان
دولت انگلیس طرح مکالمه انداخته خود را مطیع و منقاد آندولت ظاهر ساختند چنانچه در سال گذشته که دیورند
در کابل آمده با او در باب مردم سكنة جبال سرحد وغيره که از قوم وملت افغانند مذاکره بمیان رفت او مکاتیب
ومقالات را که مردم آنحدود با کار گذاران دولت انگلیس داده و بپای برده بودند ظاهر ساخته مكشوف داشت که
مردم بنير وسواد و با جاور و وزیری از در روز وئی چیزهای را که مایند ولت گفته بخلاف آن اطاعت دولت انگلیس را
پذیرفته اند بنابران ایندولت را با وجود اتحاد ملت وقوميت نظر بنفاق اندیشی خود آنمردم با ایشان سرو کاری
نیست خود ایشان میدانند و کار و کردار ایشان فقط وهمدر خلال احوال مذکور حضرت والا را از عرایض
وقایع نگاران ترکستان مسموع گشت که از کثرت رشوت خواری حكام وعمال وضباط واهل ديوان وقضاة
وسرقت دزدان و یباکی وعدم التفات سردار محمد عمرخان حکمران آنجا وسپهسالار غلام حیدر خان در امور
حکومت وانضباط وانتظام سپاه و رعيت ضعفاء را تن در آخر رو دل بر آذر افتاده خونین جگرو زبون و ابتر شده
نزدیکست که مسکن و مقر خود را فرو گذاشته از راه فرار جای دگر شوند وحضرت والا بخامه تهديد و عتاب


( ۱۰۴۳ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ
همه را ارقام فرمود که اگر ترك افعال واعمال معتاده نکرده رهگزار راست کاری ودرست رفتاری نشوید هما
مترصد ومنتظر عقاب وعذاب ونکال وبال خویش بوده خودرا گرفتار سلاسل واغلال سیاست سلطنت دانند
وایشان از پرتو وصول افتادن این منشور چون نيك ميدانستند که حضرت والا هرچه بگوید بکند وامر
وفرمانش را در عهده فسخ نینداخته نسخ آنرا جایز نشمارد لاجرم ایشان اگرچه خوف از خدا نداشتند اما
از بیم جان ره نورد صراط مستقیم عهد وپیمان خویش که درروز مامور شدن خود بادولت در میان نهاده بودند
شدند و از اینجاست که عرفاء گفته اند
گر وزیر از خدا بترسیدی آنچنان کز ملك ملك بودی
و همدرین هنگام سپهسالار مذکور ترکستان غلام محی الدین خان و محمد امیرخان وامیر محمد خان پسران و برادر خودرا
باخواهر خویش از سبب فوت سید جان شوهر خواهرش که درکابل وداع زندگی کرده بود بادو رأس اسپ
جهه هدیه حضور انور والا و دوراس دیگر جهه تحفه حضور شهزاده رفیع وساده سردار حبیب الله خان از
مزارشریف بکابل کابل نموده اسپانش شرف منظوری یافتند و همدرین ایام حضرت والا احمد جان نام سنگتراش را
باجماعه از شاگردانش مامور تعمیر کرده امر نمود که از معدن سنك مرمر سفيد واقع آغنجا جهه تنورها
وديكيها واضلاع ودور حياض مربع ومستدير باغ بابرشاه وحمامات ومجارى قصر وحرمسرای اندرون باغ مذکور
وقصر بوستان سرا نشیمن گاه خاص حضرت والا تراشیده وساخته ارسال کابل نماید و او در تعمیر شده امر
اقدس را بپای برد و همدر تضاعيف واقعات مذکوره رشيد بيك وغایب نظیر نامان از خدمه دولت عثمانی ذکر حال
جلال الدین نامی از افاغنه قندهار را که در مملکت دولت روس مصدر خطائی شده و کار کنان آن دولت بسر
حدداران دولت ختایش سپرده بودند بانامه از اعلیحضرت خاقان چین دروا خان شقنان آورده بنگهبان
شیر محمد خان سرحد دار آنجا سپردند و نیز پیام گذاردند که در مملکت چین مرتکب عصیانی گشته از راه مودت
و همجواری او را که اقتضاست تا انجا رسانیدیم و نگهبان مذکور نامه خاقان را که مشتمل برهمین
پیام بود با جلال الدین نام نزد سید شاه خان جنرال که فرمان طلب بنامش چنانچه گذشت شرف نفاذ
یافته و هنوز راه کابل از سبب عدم وصول جنرال تاج محمد خان در بدخشان پیش نگرفته بود
فرستاد و او نامه موصوفه را ازسای کابل نموده حضرت والا در روز یازدهم میزان ماه صفر بجنرال
سیدشاه خان باخامه خاص نگار داد که هر دوتن فرستاده دولت ختای را باعزاز واکرام برسم مهمانی تازمان
نگاشتن و فرستادن پاسخ نامه خاقان نزد خود نگاهداشته جلال الدین را بگیل کابل نماید تا از عمل سگانه قندهار
او و خطائیکه در مملکت دولت روس و ختای کرده است کارکنان حضور علم حاصل نموده پاسخ نامه خاقان را بر طبق
واقع نگار داده ارسال دارند و در اثنای اینحال که امناء معدن کار که از حضور انورمأمور بدخشان شده چنانچه
گذشت اورامر وتأکید رفته بود که سنگهای بزرگ ازمعدن لاجرم وجديد لاجورد آنجا در خور ساختن ظروف
واوانی یعمل آورده از ده قطعه لاجورد بوزن چهل سیر و دو نیم سیر و يكسير ونيمسير و يكچارك كابل ازمعدن بر آورده
معروضداشت وحضرت والا او را فرمان کرد که تا بتواند جد و جهد نموده قطعات بزرك لاجورد از هر دو معدن
بدست آرد واز آنسوی در عین و قایعیکه بشرح رفت کارکنان دولت روس از مامور شدن کمیشن دولتین
افغانستان وانگلیس برای تعیین خط وحدود ونقاط فاصله آگاه گردیده بلاعانی و درنك آهنك شقنان کردند
وچیزی فوج از راه فندو شاخ دره بدانجا تاختند و افسران این فوج نامه از غرض راند، بسرحدداران افغانی چون
میر اسلم خان ومير اعظم خان ونظر محمد خان وشهداد خان صوبه دار و نایب محمد رزاق خان روشان فرستاده پیام
دادند که لشکر خودرا از جائیکه اقامت دارند کوچ داده در قلعه پنجه جای گیرند زیراکه يك ساحل نهر پنج از دولت
روس ويك کنار آن از دولت افغان وحود نهر فاصل بین جانبین است وازین نامه و پیام روسیان کپتان تیمور
شاه خان ومير اسلم خان و ميراعظم خان كبتانان وبادشاه خان شغنان نایب الله خان حاکم شقنان و دوصد تن پیاده نظام
براه مدافعت و مخالفت بر گرفته در قلعه واقع سرپل جای گزیدند و نامه افسران روسی را در فیض آباد نز دسیدشاه
جلال الدین
افغان ونامه
خاقان
روی روز
آمدن
قطعات بزرك
لاجورد
حرکت
نمودن فوج
دولت روس
جانب شقنان