(٥٢٠)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
تاریخ اعلیحضرت برای آن بدون اسلحه بودند که بمقابل حاضر شده و از علامت حضور والا گذشته بعد از ان که داخل نظام میشدند اسلحه داده میشد همه قوی وجید چهره بودند اسلحه که از قندهار حسب الفرمان فراهشده رهسپار کابل کشته بودند در موضع تانی يك منزلی غزنین تاراج کردند و همیچه از لباس و اسباب و فرش و ظرف و بارگیری که داشتند همه را غارت و پاره از آحاد و افراد ایشانرا دستگیر کرده نزد ملا عبد الکریم بردند و خطبه سلطنت بنام او خواندند و چون را کشته غلام حیدر خان خیره رحبعلی خان هزاره را که باصدتن سواره اش و پیاده کان ساخلو بامر حکمران غزنین بمعاونت فوج مزبور ومدافعت بغاة اندری پرداخته بود مجروح ساخته چون سه ضرب شمشیر باو رسیده از اسب زمین افتاد دستگیر شده پس از چندی بتوسط نائب کریم که با بزرگان اندری معرفت سابقه داشت از گرفتاری رها گردیده در خانه خویش رفته بالتیام جراحاتش مشغول کشته و محمد اکبرخان برادرش مردانه بکوشید چنانچه اکثر از سپاهیان فوج مذکور از کشش و کوشش او از دستگیر شدن اندریان خلاصی یافته از راه فرار بعضی وارد غزنین شده و اکثری از راه قوم رعنا خیل بازگشته داخل طائفه محمد خواجه هزاره گردیدند و همچنان بیستای گرنی جانب قندهار ره نورد بودند که پسران و نبائر گلستان خان هزاره که پرورده نمک احسان دولت قوی شوکت بودند براسب خدمت سوار شده سپاهیانرا از حدود زره او علاقه هزاره چار دسته باز گردانیده با اعزاز و اکرام آب و نان و لباس داده اسباب و البسة ایشان را که بغسارت رفته بود تکمیل نموده باقامت سواره و پیاده مردم محمد خواجه ایشان را همراه برداشته از راه سراب و دیغزین بهمادند و همچنان سواره و پیاده مردم چها در دسته و جغتو ی هزاره فراهم آمده بطریق خدمت دولت بر گرفتند و در روز سه شنبه بیستم ماه محرم بهیئت اجتماعی با سپاهیان تارا جشده در موضع جره تو فروکش کردند و چون درین وقت مردم اندری تمامت قلاع تاجکیة غزنین را متصرف شده شهر را محاصره کرده و راه وصول لشکر الو می طوائف سه گانه هزاره را بشهر غزنین مسدود کرده بودند مکتوب سردار محمد حسن خان حکمران غزنین ببزرگان هزاره رسیده در موضع جره تو درنگ کردند و هم در روز بیستم مذکور حضرت والا از عریضه حکمران غزنین بجراحت یافتن غلام حیدر خان و خدمت نبائر گلستانخان هزاره دانسته توقیع فرمود که انشاء الله با ولاد و دودمان غلام حیدر خان و ذریه گلستانخان از دولت مرحمت و احسان خواهد شد چنانچه الطاف شاهانه که مبذول حال آندوخانه واده شد در محلی مذکور میشود انشاء الله تعالی و هم مردم طوائف توخی و تر کی و علی خیل و سلیمان خیل و مردم خوست را فرمان کرد که در تحت رایت سردار شیرند لخان فراهم شده از هر راهی که سردار محمد حسن خان امر نماید حبه نموده مردم اندری را که پسر مشك عالم را بپادشاهی برداشته و بخلاف امر خدا و رسول اولوای عن الفراغته وفوج پیاده تجدید مردم درانی را که از راه ملازمت و خدمت دین و دولت بدار السلطنت می آمدند تاراج کرده اند مخذول و منكوب سازند و از حمله لعل گل خان کُردیزی باهزار و پنجصد تن سواره و پیاده آماده پیکار شده نزد سردار شیرین دل خان قرار گرفت و دیگر طوائف بغی ورزیده روی از سعادت و خدمت دولت بر تافتند چنانچه رقم شده میآید انشاء الله و در روز چهار شنبه بیست و یکم ماه مذکور جنرال غلام حیدر خان باسه فوج پیاده و یکفوج سواره و شش ضرب توپ جلوی و سواران گشاده ترکستان بامر حضرت والا از کابل جانب غزنین راه بر گرفت و از آنسوی بغاة اندرى بامداد الشميم خان وعبد الطاهر خان و رحیم خان برادر جبار خان و عبد الرحمن خان که ایشانرا میرلشکر غوایت اثر قرار داده بودند کس نزد علی محمد خان بزرك قوم مرجان خیل که در غزنین بود فرستاده از راه قومی دعوت همنانی در شرارت کردند و او چون شیر محمد خان برادرش در کابل بود و نیز داد محمد خان برادر دیگرش در قراء نزد سردار محمد یوسف خان بطریق خدمت می سپرد نتوانست بملكه نمی خواست که با اشرار اندری متحد و همداستان شود عذر خود را بامر مذکور خواسته با بغاه همداستان نگشت و هم در خلال این احوال منشی محمد نذیر خان هندی که بامر حضرت والا از راه ممیزی و سنجش و مساحت اراضی مردم علی خیل رفته بود از سر برداشتن مردم اندری آگاه کشته از ده گه بكر منجی زرکان علی خیل را پیام داده حافظ و معین خواست و ایشان او را در بین مردم علیخیل پناه دادند و مقارن ایحال مردم ترکی که حضرت والا ایشانرا فرمان کرده امر پورش بالای مردم اندری داده بود سراز


(٥٢١)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
خط فرمان کشیده باغوای شیر جانخان بن میر احمد خان وعمو خان وسعيد محمد خان وشير محمد خان وملك كوك
کوچی حاکم پادشاهی را تاراج کرده نقد و جنس دولت را که نزدش بود بمال و منال خود او تمام یغما بردند
وهمچنین مردم علی خیل نیز باهم قرار دادند که اگر مردم اندری فتحیاب شدند ایشان نیز حاکم خود را غارت
کنند والا آرام باشند اما آخر الامر شورش آغاز کردند وقبل از آنکه بشورند ازراه حیلت و مکیدت عهد
نامه وعریضته بذریعه مفتى محمد نذير خان وعبدالرشید خان حاکم وملا محمد سعيد خان قاضی وملا محمد مشکین
خان مفتی و امیر محمد خان رساله داروزیر آبادی با خط تصدیق ایشان بپایه سریر سلطنت فرستادند و حضرت والا
نيك وبد آن مردم را موقوف بانجام و محاسن کردار خود ایشان داشته چیزی نفرمود تا که مصدر شرارت
شدند چنانچه بیاید وگروه نمکوهیده خوی اندری آهنگ یورش بر شهر غزنین کرده از جبه امین خان لنگند
خیلی بعزم اینکه راه آمد شد مکتوبات دولتی را برحکمران غزنین وشهر قندهار مسدود نماید بادوصه سوار
از راه زنخان وقزل سبزی و خروار رهسپار شد که هم مکتوبات دولتی را از رسیدن بغزنين ورفتن بقندهار
باز دارد و هم مردم وردك وغیره را اغوا کند و مردم مواضع مذکوره او را بضرب گلوله تفنك از در آمدن
در بین خود مانع شدند و او داخل علاقه وردك شده در قلعه همیز وماراب و کمال باقامت زدگان طوائف هفت
گانه وردك پس از انجمن شدن ایشان بمذاکره پرداخته همه را دعوت بر بغاوت کرد و وردکان باوی قرار داده
عهد در میان نهادند که هروقت مردم اندری فتحیاب گردیده شهر غزنین را متصرف شوند ایشان روی یورش
بکابل نهاده شورش بدارالسلطنه اندازند و تا آنوقت مترصداند روز بسر برند واحمد خان شب را در قلعه مذکوره
روز رسانیده و افراز میهمانی از وردکان دیده بامدادان رهسپار مراجعت شد و مردم وردك که در قلعه مذکوره
گردآمده بودند دهن تفنك بآسمان از قفای او و همراهانش شليك کردند تا مردم بیگانه بدانند که ایشان اندریارا
بضرب گلوله تفنك از پیش رانده از دخول در بین خود مانع گشتند و در اثنای این احوال سواره و پیاده اندری
خودرا بعزم یورش در قرب شهر غزنین رسانیده در خواجه ورد میز را متصرف گردیده در اندرون و بیرون
حصار شور و اشوب انداختند چنانچه دیوار بست باغهای قریه شهر را سنگر قرار داده و دیوارها را شگافته
شهر و شهریان را هدف گلوله تفنك ساختند و شهریان نیز از باره و برج حصار بکشاد دادن تفنك متدافعه
پرداختند الغرض شهر را که در تنگنای محاصره انداختند جمعی را بعزم انسداد راه لشکر پادشاهی که در روز
بیست و یکم ماه محرم چنانچه گذشت از کابل راه ششبه و تهدید اندریان را پیش گرفته بود مامور دهنه شیر و فراز
پشهای همیدجانب آن کردند و ازینسوی جنرال غلام حیدر خان باسپاه کینه خواه در روز سه شنبه بیست و هفتم
ماه مذکور وارد منزل شش گاو شده اندریارا که در دهنه شیر وفراز تلال هردو طرف آن در انسداد راه
پرداخته و استوار ایستاده بودند رقم جنسی نشان داده در منزل مذکور فروکش کرد و از جانب دیگر سواره و پیاده
مردم هزاره محمد خواجه و چهار دسته و جغتوی بامر حکمران غزنین از موضع جره تو حرکت کرده در قیاق و کله یری
بقرب قلاع مردم خوکانی که با مردم اندری متفق و همداستان شده بودند فرود شدند و مردم اندری از دوجانب
خود را گرفتار ششدر حیرت دیده زبون و مضطر شدند چنانچه در وقت حرکت و وصول سپاه پادشاهی بقرب
دهنه شیر از واهمه جان وهیبت لشكر نصرت توأمان راه را فرو گذاشته جانب تامن فرار اختیار کردند
و چندیکه در دشت تلخك زار بودند بکوه جانب شرقی آن فراز شده قرآن آلھی را از راه طلب شفاعت در عرض
راه نزد غلام حیدر خان جنرال فرستاده عفو تقصير و امان جان خواستند و او استدعای ایشان را نپذیرفته
پیام داد که شما قرآن خدارا سپر شرارت خود ساخته عزم دارید که مردم مسلمان و پیروان پیغمبر آخر الزمان
را فریب داده در بغاوت تشکیپ سازید در روز فوج درانی را بهمین قرآن فریب داده تاراج کردید و برخی را
دستگیر کرده با خود بردید و ملای شما پسر مشك عالم بحد از بيعت واطاعتش بامیر اسلام که رعیت و وظیفه خوار
دولت بود چه گفته مصدر فساد میشد و خلق را بیراه میداد و بآن اکتفا نکرده بکدام حجت خطبه امارت
بنام خویش میخواند پس بنا بر آن حکم بغاوت بر شما ثابت شد زیرا که پیرو و تابع ملای مذکور شدید و این
پیام را فرستاده مهری از پیادگان هیمه فوج را که همراه داشت بتعاقب فراز شدگان کوه زنخان نگاشت چنانچه


( ٥٢٢ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
ایشان بکوه برشده یازده تن از اشرار را مقتول و یکتن را دست گیر ساخته با خود در اردو آوردند و بقیه السیف
از راه کاویان جانب تاسن گریختند و همدرینروز اشرار اندری از اطراف حصار غزنین برخاسته افواج قاهره
وارد غزنین شدند و بامداد روز دیگر جنرال غلام حیدر خان ساز حرب ساز نموده قبل از طلوع آفتاب بر گروه
دور از راه صواب که بخشنواز دحام نام بقرب قریه ارزو وشالیج مقام گزیده بودند تاخته و هزار تن از بغاة
را بضرب گلوله توپ وتفنك وزحم شمشير بخاك هلاك انداخته فتحیاب گشت وسرهای کشتگانرا بریده در روز
پنجشنبه بیست و نهم ماه محرم در کابل فرستاد چنانچه مناری از رؤس اشرار برای یادگار بامر شهریار والا تبار
بر پشته واقع شمال شرقی چمن دراز پشته افراخته گشت و جمعه خان اندری با بسیار تن از اندریان زخمدار گشته
ماهی رهسپار وادی فرار شدند و غلام جیلانی نام که سپهسالار گروه اشرار وشيره ملا مشك عالم بود بادیگر
بزرگان خسارت توامان اندرى وعيال واطفال ایشان از راه نانی غندر و بگرز نهادند و همدرینروز سواران
بزرگان هزاره که مؤلف بیچاره نیز همراه وجاده پیمای خدمت بود از راه تيريك فتح وارد لشکرگاه پادشاهی واقع
قرب قریه ارزو وشالیج گردیده سردار محمد حسن خان حکمران غزنین وغلام حیدر خان جنرال را تهنیت
وتبريك فتح گفته رخصت مساکن خودشده روسای ایشان جهت حصول خط تصدیق خدمت در غزنین درنك
کردند و سپاهیان نظام با سواران اوزبکیه اکثری از قلاع مردم اندری را آتش زده بسوختند و بعضی از ایشان
را که از واهمه جان بقنوات در آمده بودند آب را بند کرده بعضی را از صدمه آب و برخی را بیرون کشیده
بکشتند و ده تن دیگر از سر کردگان باغیان با عیال واطفال از راه فرار داخل علاقه کاکری گشتند و پس از حصول
فتح سردار محمد حسن خان باجنرال غلام حیدر خان ناموضع سرده و کتیو رفته فراریان مردم اندری را پناه
ورباء تسلیت داده بما کن ایشان باز گردانیده بغزنین بازگشتند و در خلال احوال بغی و تمرد مردم اندرى يك
صد وسی تن از اشرار طوائف منگل نیز بعزم افروختن آتش فتنه با هم متفق شده در مواضع کوکان و مجلغو
و رامائی واقع وسط آب چکان و مجلغو مقام گزیده دست تاراج بمال و منال مترددین گشودند وحضرت والا
از شرارت و رهزنی آنها آگاه گشته حاکمان علاقه خوست ولم و گرد و بزرگان رعایای هر دو جا را فرمان کرد که
اطراف آن نکوهیده خویان را گرفته و همه را دستگیر ساخته آن نواحی را از وجود ایشان پاك سازند چنانچه
مردم هر دو علاقه مذکوره اطراف مواضعی را که دزدان مشكل جای گزیده بودند تمام فرا گرفته و ایشان خبر
یافته در شب فرار کرده لوای امن بپاه گشت
تنبيه وتهديد
بغاة نواحي
كلمان

شرح واردات لغمان
( و تنبيه و تهدید بغاة نواحي کلمان )
و از انوی سپهسالار غلام حیدر خان چرخی که پس از قتل و هزیمت ممد، کلمان چنانچه از پیش رقم شد
در نچیل لغمان فروکش و در ننگ کرده بود در روز پنجشنبه هفتم ماه صفر سال ١٣٠٤ هزار و سه صد و چهار که واقعات
ماه محرمش بپای رفت با تفاق سردار گل محمد خان حاکم لغمان سه فوج پیاده و مردم ایلجاری را از لشکر گاه
بر داشت، بخیصد تن از مردم او زبین و لغمان وتجیل را مأمور جبل اخپون و بخیصد تن دیگر را بکوه
اشتر باد امر صعود کردند که هر چند از باغیان را بیابند اسیر و دستگیر نمایند و ایشان بهر دو کوه برشده چند
قرد گاو با چند رأس بز از مواشی و دواب اشرار را بدست آورده و از آدم هیچ ندیده شب هنگام نزد سردار گل
محمد خان و سپهسالار غلام حیدر خان که باهرسه فوج پیاده در اندرون دره نچیل فرود شده بودند باز گشتند
و درین شب که جمعه و هشتم ماه صفر بود افواج قاهره و مردم ایلجاری آتش افروخته بغاة را دیده رو بروشنی
آتش نهاده ابراسا قلال کوه را تمام فرا گرفتند و باغیان آگاه گشته مال ومواشی خود را فرو گذاشته جنگ
کنان خویش را از ورطه هلاکت بیرون کشیدند و هفتاد تن مقتول وصد تن مرد وزن از ایشان
دست گیر شدند و چهار هزار گاو و گوسپند و بز بدست ابطال (۱) رجال افتادند و از لشکر پادشاهی بایر جانفخان
کپیتان مجروح گردیده یکتن از ایلجاریان مقتول و شش تن زخمدار گشتند و چون روز شد

(۱) ابطال
بفتح اول
وسكون ثانى
جمع بطل بمعنی
دلیران


(٥٣٣)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
هشت تن از بزرگان کفار یشا کر که از ورود افواج قاهره در آنجا آگاه و خوف ناک شده بودند در عسکر گاه
نزد سپهسالار حاضر آمده خبر دادند که مردم درۀ میل از ترس سپاه پادشاهی مساکن خود را فرو گذاشته
در پشۀ کر جای گزیده اند و سپهسالار آنها را از راه کتل پته کان رخصت باز گشت داده سیف الله خان حاکم
درۀ نیازی را با مردم ایلحاری از راه درۀ نیازی بالای بناه کاشت و او رفته با باغیان در آویخته بیست و چهار تن
از ایشانرا خون ریخته شصت تن از مردان و زنان آن بد روشانرا دست گیر ساخته مابقی از راه فرار جانب وادی
ادبار رهسپار شدند وسیف الله خان اسیران را با خود برداشته مظفر و منصور لوای مراجعت جانب عسکر گاه
افراشت و مقارن اینحال سه تن از اولاد واحفاد بر کذ معاذالله خان پسر ارسلاح خان جبار خیل که معاند دولت
و معاضد اهل جهالت بودند در وقت عبور از آب کنر گرفتار دست کرنیل محمد امیر خان گردیده باویگر زندانیار
ملحق شدند و همدر خلال قتال و جدالیکه بشرح رفت حضرت والا مير يوسف بيك و ابراهيم بيك و محمد امير بيك ذكر صدور
ایلخانی و محمد کریم بيك و يزدان بخش بيك وعليجان بيك ورضا قلى بيك و مرتضى بيك و سيد رضا بخش خان فرامين
میران هزاره دایزنگی را بعزم استمالت هزاره باغستان بفرمان طلب در کابل خواسته سروتن همگنان را بخلع نصیحت آگین
فاخره آراسته با آنکه در غزنین و جلال آباد ولغمان وغیره ولایت آتش قتال چنانچه مرقوم شد شعله ور بود بنام بزرگان
ایشان هزاره
هیچ در خاطر راه نداده روز هشتم مذکور ماه صفر فرامین موعظت آئین بنام میر محمد عظيم بيك و كلى بيك
و غیره رعایای قوم سه پای دایزنگی و ملا علی شیر و علی نظر اوقی و قاضی محمد عسکر وعبدالله معروف باول مهية
طائفة دايه وقولادة شهرستان و بزرگان طوائف زاولی و سلطان احمد و مردم ارز گان و شوی وجوی و غیره هزاره
باغستان اصدار فرمود که چون شما مردم را مسلمان و پیرو قرآن و امت پیغمبر آخرالزمان میدانیم از راه اندرز
ونصيحت می آگاهانیم که مير فيضك بيك واقبال بيك و محمد رضا بيك سه پای متوطنين جبال غرب شمالی و شرق
جنوبی نهر هیرمند به توفیق لطف پروردگار و تائید بخت بیدار رشته اطاعت دولت را بگردن نهاده قرین سعادت
شده اند واز شما تاکنون هیچ امریکه مشعر باطاعت و انقیاد باشد روی بروز نیندازه است لهذا میگماریم وغرض
از نوشتن ما آنست که شما نیز بمثابه آن سه تن ربقه متابعت را برقبه قبول نهاده مشمول امن و امان شوید پیر
در بنوقت میران دایزنگی را بمحض انتظام مهام شما مردم طلب حضور فرموده گاینگا لا زمست مسطور نمودیم و هر چه
را که نوشتیم بآنها سپرده تعلیم و تلقینیکه سزاوار حال و شایان احوال شما بود همه را القا کردیم و امر نمودیم
که از طرف خود نیز برای شما نوشته دلالت و هدایت کنند که چون شما مردم را مسلمان میدانیم و بر مسلمانار
اطاعت امیر اسلام واجب است و ترك آن بامر خدا و رسول عصيان وطغیانرا موجب پس نباید که سر از خط
فرمان بیرون کشیده کام بنی را برخود ثابت کنید میباید چون دیگر طوائف هزاره فرمان پذیر کشته کار را
بجائی نرسانید که بزور سپاه رهسپار طریق اطاعت شوید و آنوقت پرده از روی کار برداشته آید اینک میران
دایزنگی را از راه اتمام حجت گسیل داشتیم که بزبان دوستی ومحبت و وعظ و نصیحت بشما سخن رانده و از العاف
و مراحمیکه نسبت بشما داريم نيك فهمانده جواب بخواهند وشما نيز البته از روی عقل ودور بینی امری را که
بدنیا و آخرت موجب ثواب باشد روی کار خواهید آورد تا حاجت بلشکر کاشتن نشود و خود شما سپاه دولت
اسلام باشید و هر عهد و پیمانیکه این میران باشما در میان نهند موثق و از جانب دولت دانید زیرا که اختیار داده
شده اند که از هر قرار مداری روی کار آرند و با شما معاهده کرده لطف و شفقت نمایند مواسه (۱) آنها را که بدر دولت (۱) مواسه
و بهبودی شما باشد منظور و قبول داریم و قابل تصدیق و امضا میدانیم و هر گاه پذیرای اطاعت نگشته از گفته آنها سرباز بمعنی قرار
زدید همانا خود آنها شما را بقهر و عنف مطيع و منقاد خواهند ساخت و ماهم ازین امر هرگز نگذریم تاشمارا رعیت داد
و خراج ده نسازیم و شما اینوقت را که از در لطف سخن میرانیم غنیمت دانید فقط و اینفرامین را که همه يك مضمون عرصه ور
یافت از حضور اقدس تفویض میران دایزنگی شده و آنها نیز خواه بصلح و خواه بجنگ استمالت وهدایت و اطاعت
مردم باغستان هزاره را بر عهده گرفته رخصت باز گشت یافتند و عساکر خود رفته فرامین مذکور درا چنانچه باید
بمردم مزبور رسانیدند و همدر روز صدور فرامین هزاره جان حکمران غزنین را از حضور مرحمت ظهور
اقدس ۳ الا در باب فوج پیادۀ مردم درانی که پس از تار و مار شدن مردم اندری وارد غزنین شدند اصدار شار


(٥٢٤)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
شد که کمیل کافی نموده از آنجا کار وزورود کابل کار گذاران مردوجی نان وگوشت پخته از دولت بآنها
داده آید وهم مردم هزاره جاغوری را که بذریعه عریضه از حضور انور والا خواهش لشکر کشیدن بالای
مردم اندری کرده بودند و حضرت والا عریضه ایشانرا در بار عام خوانده گوش زد خواص وعوام نموده
مردم اندری را لعنت ونفرین وطوائف جاغوری را تحسین و آفرین فرموده نوید ومژده احسان داد ومقارن
اینحال سردار محمد حسن خان وجنرال غلام حیدر خان دوست محمد خان کشوازی را مأمور نمودند که راههای
علاقه کنواز را نيك محافظت نموده اگر فرارین مردم اندری از آنحدود عبور و مرور نمایند گرفتار سازند
چنانچه او یارمحمد خان بن میراحمد خان تکی را که از کابل گریخته در نرد اورخته پناه گزیده بود زد سر داد
ذکر عزل عمال بدخشان و مأمور شدن عمال جدید
و جنرال مذکوران آورده ایشان اورا محبوس وروانه کابل نمودند و همدرین هنگام میرزا عبدالرحیم خان ومیرزا
عبدالعلیخان وميرزا سكندر خان سر دفتران بدخشان و خان آباد ورستاق وغیره از جهت قطع محاسبات ایشان
بفرمان طلب درکابل آمده چون بیکارگی کرده بودند معزول شده از تغیر ایشان در روزجمعه پانزدهم ماه صفر
سید خلیل شاه خان بایچق تن نویسنده زبردست بد دفتری خان آباد و میرزا محمد ابراهیم خان با چهار تن نویسنده
در بدخشان و میرزا بادل خان در رستاق بمنصب سر دفتری سرافراز کشته از کابل در مواضع مذکوره رفتند
وازانسوی سپهسالار غلام حیدر خان که در وزش در اندرون دره نجیبل از پیش رقم شد در روزیکشنبه هفدهم
ماه صفر الزمان درۀ مذکوره اردويش را كوچ داده در اخیر درۀ مزبوره ودهن درۀ قراجغنان بموضع تيمور
حصار فرود آورد و در تجا مردم درۀ توپا زدش آمده اظهار اطاعت کردند واسلحه وآلات حربيه خودرا
برطبق خواهش سپهسالار تفويض وتسليم خدمة پادشاهی نموده سرخط فرمان نهادند و همدر نجا یکصد و سی خانه
وار از کفار سکنه شاما حاضر اردو گردیده بشرف دین اسلام مشرف شدند و همچنین هفتاد خانه دار از کفار
ذکر فتنۀ مردم ترکی وعلی خیل وفلنر
سکنه درۀ تریتا دین مبین اسلام را اختیار کرده رشته اطاعت بگردن نهادند و مقارن اینحال مردم تکی که مال
عبدالمجید خان حاکم خودرا چنانچه از پیش رقم کشت باوجه نقد که از دولت در نزدش بود تاراج کردند ومحمد
اکبر خان بن محمود خان جانب دار حاکم شده اورا از چنك اشرار مردم تکی و محمد نعیم نام وصد باشی محمد
بدیرخان اندری خلاص کرده باخود در قلعه بهاولخان بردو اشرار مردم ترکی از قفای او لشکر کشیده بفاصله
بعیدی از قلعه مذکور رسیده بپای شرارت ایستادند تا که احمد خان و پیرمحمد خان نامان ترکی برغم گروه اشرار
باهمی در رسیده بطریق معاونت حاکم بر گرفتند بعد جمعیت بغاة ما یوسانه بازگشتند وعبدالمجید خان با جانب دارانش
عیال واطفال شیر جانخان ویارمحمد خان پسران میراحمد خان وسعيد خان وسلطان خان وشیرخان نوروز خیل را
دست گیر کرده در غزنین فرستادند واز مشاهده اینحالت صدباشی محمد بدير خان اندرى باخاصه داران تحت رايت
خويش نزد عبدالرشید خان حاكم علی خیل رفته و هشت روز درنك كرده چون از بغاوتش خبر نداشت چیزی
نسبت بدو نگفته و نکرد بعد از راه فرار بنزدکان طایفۀ اندری که فرار کرده بودند ملحق شد وحکمران غزنین
دو از ده تن زن و پسر ودختر وكنيز پسران میراحمد خانرا پس از وصول درغزنين روانه کابل ساخت و اینوقت
مردم علی خیل که شرح بغاوتش از پیش اشارت رفت اظهار مطلب کرده در خفا با مردم تکی معاهده کردند
و عبدالرشيد خان حاكم آن مردم بفر است دانسته از عهد و پیمان هردوطایفه بمیرزا احمد علی خان حکمران هزاره
جاغوری کانا خبر داد که آماده معاونت او باشد وحاکم جاغوری بنابر پیام کافی او دو تن جاسوس در بین مردم
علی خیل فرستاده مکشوف داشت که مردم هر دو طایفه واقعاً معاهده بغاوت کرده با هم قرار داده اند که هزاره
جاغوری و مردم توخی را نیز بهروسیله و واسطه که بتوانند در شرارت با خود یار و مددکار سازند و میرزا احمد علیخان
حاكم جاغوری چون از مفسدت مردم مذكور نيك آگاه گشت بدون آنکه امری از پیشگاه حضور والاشرف
صدور یابد دوازده هزار تن پیاده وسوار از مردم جاغوری آمادۀ پیکار ساخته بسرعت و شتاب بدر کرد کی
(۱) تدمیر هلال گردانیدن
میرزا محمد ابراهيم خان وجمشيد خان بن باقر سلطان هزاره رهسپار نموده امر کرد که دردرۀ میزان واقع مقابل
ومتصل طوائف ترکی و توخی و علی خیل رفته دایره کنند تا اگر مصدر فتنه شوند بتدمير (۱) ایشان گرایند


(٥٣٥)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
و مکتوبی از طرف خود بمردم طوائف مذکوره فرستاده پیام داد که اکر از جادهٔ اطاعت پادشاهی قدم بیرون
ننهاده طریق غوایت نسپارند هر آینه مترصد قتل و تاراج باشند و پس از ورود لشکر جاغوری بدرهٔ میزان و وصول
نامهٔ حاکم جاغوری بزرگان طوائف توخی و علی خیل و ترکی از اتحاد و موافقت مردم جاغوری مایوس گردیده
بلکه ایشان را قاتل جان و ناهب (۱) مال خود دانسته رشتهٔ شرارت ایشان گسیخته شد چنانچه از راه معذرت
نزد حاکمان ایشان شده زیان ضراعت عفو تقصیر خواستند و مالیات دیوانی را که از وقت تاراج نمودن
عبد المجید خان حاکم ترکی که از پیش بشرح رفت تا اینوقت لیت و لعل کرده نداده بودند وعدهٔ رسانیدن داده
سر بخط فرمان نهادند و حضرت والا از عرائض کار پردازان والا بماجرا آگاه کشته در روز پنجشنبه بیست و یکم
ماه صفر مردم جاغوری را از صدور این منشور مرحمت دستور درین دعایا و برایا مفتخر و مشهود فرمود که
از اخلاص و ارادت مردم جاغوری اعلیحضرت ما را کمال رضامندی و خورسندی حاصل است فقط و حاکم
جاغوری پس از مطیع و منقاد شدن طوائف سه کانه علی خیل و ترکی و توخی لشکر قومی مردم جاغوری را رخصت
باز گشت جانب مساکن ایشان داد و در خلال این احوال سردار محمد حسن خان حکمران غزنین باقاعهٔ جهانگیر
واقع علاقهٔ گیلان رفته مردم حادثه رسیدهٔ اندری و غیره را که از بیم سیاست پادشاهی خویش را در گرداب
تباهی میدیدند تسلی نموده و مفسدین اندری را که فرار دشت ادبار شده بودند تجسس و تفحص فرار گاه کرده
و مواضع نزول و فرود آمدن و دخول و خروج ایشانرا نيك استحکام داده امر کرد که اگر دستیاب شوند
گرفتار نمایند بعد راه مراجعت برگرفته روز دوشنبه بیست و پنجم ماه صفر وارد غزنین شد و مقارن اینحال
فضل الدین خان حاکم کلات حسام الدینخان صد باشی را باچند تن از پیادگان ساخلو بتعاقب اشرار طائفهٔ ترکی و غیره
که فرار کرده بودند کماشته و او عیال و اطفال متمردین را از علاقهٔ خاکه دست گیر ساخته در موضع نازی
آورده محالی لعل کل نام فرود کرد و مفسدین در شب بعزم تصرف و استرداد عائلهٔ ایشان حمله کرده باحسام الدینخان
صد باشی در آویختند و او دو تن از ایشانرا کشته و چند تن را زخم رسانیده یکتن از پیادگان ساخلو نیز جراحت
برداشته بقیهٔ فتنه انگیزان بی نیل مرام بگریختند بعد صد باشی حسام الدینخان گرفتاران را برداشته در کلات آورد
و بزرگان فتنه جویان اندری و ترکی و غیره که در موضع صرعه واقع علاقهٔ هوتك فراهم شده بودند مردم آنجا را
اغوا کرده آتش فتنه برافروختند و از جملهٔ نواسهٔ مشت باز آخندزادهٔ مرحوم و شیر جانخان بن احمد خان ترکی
و قمر بی خان نباده تره دین زن بارهٔ فساد شدند و حکمران قندهار ازین فتنه اشرار آگاه گردیده سکندر خان سر
هنك بدر جنرال غلام حیدر خانرا با دو بیرق پیادهٔ ساخلو از قندهار و يك بيرق از خاصه داران مقیمهٔ
علاقهٔ هوتك و دو بیرق خاصه دار مقیمهٔ کلات و صد تن سوارهٔ نظام و شش ضرب توپ قاطری بعزم استیصال آن
مردم نکوهیده خصال مأمور کرد و اینواقعه از عرائض حکمران قندهار بسمع فیض مجمع والا رسیده در روز
جمعه بیست و نهم ماه صفر غلام حیدر خان جنرال را که در غزنین توقف داشت فرمان کرد که آمادهٔ پیکار اشرار
شود چنانچه حرکت او از غزنین بدانوبو بفرمان دوم حضرت والا مذکور شده می آید و از آنسوی سکندر
خان سرهنك وارد کلات شده محمد اکبر خان و قوتی خان و محمد زمان خان شاه علم خیل رو از اتفاق یاغیان
برتافته از راه انابت نزد محمد اکبر خان حاکم هوتك شده از در ضراعت عفو تقصیر خواستند و همچنین آقایان
خان اسحق زائی باچندتن دیگر از راه گمراهی باز گشته نزد حاکم مذکور آمدند و ازین اصطکاک در بین اهل شقاق
دست داده جمعیتیکه در صرعه فراهم شده بودند سبیل افتراق پیش گرفته پراگنده گشتند و بعضی از مردم نفر
نیز که در فتنه بادیگران انباز بودند راه مساکن خویش پیش گرفتند و از جمله میر حسن نام معروف زائی که
سر حلقهٔ ره نوردان طریق گمراهی بود دست گیر گردیده در نزد حاکم هوتك محبوس شد و محمد غیاث خان باخوانیه
محمد خان و هزار تن سواره و پیاده از راه خدمت دولت بامداد علاقهٔ صرعه در توخته سرگرم پیکار شدند تا که
مکتوب التفات اسلوب از حکمران قندهار باشرار صرعه رسیده دست از کارزار باز کشیدند و بزرگان سرود اشتکان
از راه انابت نزد حکمران قندهار شده خواستار عفو تقصیر گردیدند و حوالهٔ جنایت و خطا کاری خود را بجور و تعدی

(۱) ناهب
تاراج کننده


(٥٢٦)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
ملا نجیب قاضی علاقه هوتك نمودند و بعرض اظهار رسانیدند که او مبانی از وجه نكاحانه را اول تحویل کار گذاران
پادشاهی کرده بعد از شنیدن آوای شور وغوغای مردم اندری وجه را پس گرفته داخل علاقه مرغه شد
و با محمد شاه خان هموتکی دمساز وانباز گشته فتنه آغاز کرد و مبلغی را از وجه دولت باو داده بگرد آوردن
مردم مرغه گماشت وخود در سوری رفته مردم آنجا را بمخالفت دولت بر انگیخت و بر هر خانه یکمن گندم
جهت علوفه بغاة انداز کرد وفتنه بزرك بروی کار آورد و او ماجرا را خدمت حکمران قندهار نگار داده وی
عرض پرداز پایه سریر سلطنت شد چنانچه حکمی که از حضور اقدس بشرف صدور پیوست در بخش ذکر میشود
ورود محمد انشاء الله تعالى وبصدر خلال احوال مذکوره ماه صفر حکمران هرات که راه زیارت عتبة علیا بر گرفته بود
سرور خان وارد کابل شده با علماء وفضلاء وسادات دار النصرت هرات و اطراف آن که بعضی بفرمان طلب و برخی بعزم تقرر وظیفه
حکمران هرات وامتحان پایه علم وكمال ایشان با او همراه آمده بودند شرف بار حاصل کرده میان عمر جان صاحبزاده و حاجی حوض
در کابل کرباسی و محمد یوسف خان پارك زائی و محمد جان خان بن زرداد خان سرهنك وفيض محمد خان بن تاجو خان اسحق زائی
وحاجی میر یوسف ولاله یعقوب بادوئی وادراکش و نورالله خواجه چشتی ومیر سید محمود میر مستوفی و میر عبدالرسول
خواجه زادگان میر حامد و مقصود بيك وكريم داد بيك پسران فتح الله بيك فيروز كوهی که شرح افعال ناراستی ایشان
از عرایض واقعه نگاران آنجا بگوش دادنیوش حضرت والا رسیده بود لنظربند محکمه کوتوالی گردیده روزی
سه دفعه حاضری دادن برای ایشان حکم شد که پس از تحقیقات ومكشوف شدن صدق وكذب واقعه نگاران جزا
داده شوند و با مورد احسان ملوکانه آیند و پس از صدور الحکم در روز سه شنبه چهارم ماه ربیع الاول سال ١٣٠٤
هزار و سه صدو چهار هجری جنرال غلام حیدر خان را که مأمور شد دك در مرغه افزونی اشارت رفت از حضور
والا فرمان شد که از غزنین رهسپار علاقه هوتك ومرغه گشته مکافات کردار اشرار آن نواحی را بکنار
روزگار ایشان نهد و از جمله محمد اسلم خان توخی ونواسة مشك عالم وشير عثمان پسر میراحمد خان ترکی وغیره که
مردم مرغه را اغوا نموده اند تا بتواند همه را دست گیر نماید وهم مردم ناوه را که گوش بآواز شرارت آنها
نهاده اند سزاد هد و هم از احوال سکندر خان پدر خویش که بعزم تدمير مفسدین بداشری راه الصوب پیش
گرفته است خودرا آگاه ساخته باتفاق وصوابديد همدیگر قلع مادة فساد کنند چنانچه جنرال غلام حیدر خان
از غزنین براه افتاده و با افواج قاهره در ناوۀ گیلان رسیده رحل اقامت انداخت و از انسوی بزرگان مردم مرغه که
نزد حکمران قندهار شده چنانچه آنفاً بشرح رفت عفو تقصیر خواسته و او عرض پرداز حضور انور شده بود
نامه دیگر مشتمل برمضمون اطاعت نزد سکندر خان سرهنك فرستاده اظهار هواخواهی کردند واو پذیرفتن
استدعای ایشان را مشروط بأن داشته نگار داد که اگر از در صدق مطیع ومنقاد دولتند بزرگان شرارت بنیان
مردم اندری و ترکی را که در مرغه پناه گزیده اند گرفتار ساخته بکار گذاران پادشاهی بپارند والا خود را
در ورطه هلاک پندارند و بزرگان اشرار ازین نامه و پیام سکندر خان و طریق اطاعت اختیار کردن مرغئیان
آگاه گشته دوباره روی فرار بسوی علاقه کاکری نهادند و با عیال و تعلقات محمد شاه خان که از راه فرار در علاقه
توخی رسیده بودند و مردم ناوۀ توخی سر راه آنها را گرفته خواستند که دست گیر نمایند مجادله دست داده یکی
از نوکران محمد شاه خان مقتول و چهار تن مجروح گشتند وسه تن از مردم توخی زخم دار شدند و مردم
با وزائی طرف دار عیال های محمد شاه خان شده از چنگ دلبزان توخی خلاص کردند و همدر خلال این احوال
نیاز محمد خان انابگز خیل که از کردار ناهنجار خودش فرار دولت بهية انگلیس شده بود از شنیدن شورش مردم
اندری وترکی و علی خیل وهوتك وغيره که بشرح رفت هوای فتنه بباغ دماغش جا گرفته در هری پور نزدسردار
ولی محمد خان رفته مطالبه وجه معاونت کرد که از وجه او داخل افغانستان شده شورش در مملکت انداخته
سلطنت را برای او حاصل نماید و او بنابر آن که کوه موش را ازین برکندن آسان تر است از خلل در دولت پادشاه
موقف انداختن تمنای او را واهی دانسته نپذیرفت وازرد وی مأیوس گشته در پشاور نزد سردار عبدالخالق خان
معروف بجلئوخان شد تا از وی بر مرام خویش فایق شود او نیز استدعا و تمنای او را شاق دانسته با نجاح مأمولش
نپرداخت و این امر از عرایض واقعه نگاران آنجا بگوش صدق نیوش حضرت والا رسیده در باب عموم فراریان


(٥٢٧)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواريخ)
فتنه جو ومخصوص بزرگان طوائف اندرى وترکی وهوتکی در روز ششم ماه ربیع الاول سردار عطاءالله خان
سفیر دولت بهیه برطانیه ومقیم کابل را مکتوباً اعلام فرموده ومحصل مضمون آنرا بجنرال میراحمد خان سفیر
دولت افغانستان ومقيم کلکته ارقام فرمود که چون مردم کاکری خود را منسوب برعایای دولت برطانیة عظمی
نموده ومتعلق بآن دولت پنداشته اند چنانچه کارگذاران آندولت بر وفق پندار آنها در علاقه کاکری کردش
ونشست وبرخواست دارند واقتضای دوستی واتحاد دولت انگلیس با افغانستان چنانست که فتنه جویان اندری
وغیره را که دران علاقه جای گرفته اند گرفتار نموده تفویض کار کتان ایندولت نمایند واگر دولت افغان مجبور
است که باید لشکر در آنجا فرستاده قلع مادة فساد کند واز لشکر كشتن ویا مردم مفسده خو لوای مقابله افراشتن
امر نایکو بروی کار خواهد آمد ومردم افغانستان دراشتباه خواهند افتاد که مخالفین ما از چه رهگذر در علاقه
متصرفی پنداشته دولت انگلیس جای گزیده فتنه می انگیزند فقط وعلاوه بر مضمون فوق مرقوم داشت که تا
معلوم شود که کار گذاران دولت انگلیس این بحث را جواب بگویند یانكویند در هردو صورت غرض ازین
نامه فرستادن اتمام حجت نمودنست زیرا که دولت افغان ناچار دفع بانیان فساد را که در آنحدود پناهاد شده اند
می کند اگر نکنند پی هم ضررو نقصان ایشان بمردم مملکت افغانستان میرسد چنانچه ازان جمله محمد شاه خان
غلجائی پس از آتش فتنه افروختنش در حدود ترکی وعلی خیل وهوتك در بيوار وكرم نزد عطاءالله خان جای گزیده
مردم زرمت وجاجی را اغوا کرده طبل بلوا می نوازد ودرصورتيكه دولت انگلیس این گونه اشخاص را بدست
ندهد البته لشكر افغان بدان مواضع گماشته میشود که رفع مادة فساد كند ونیز مسطور فرمود که این مکتوب
را از ملاحظه کار گذاران دولت انگلیس بگذراند وهر چه از لاونعم که بگوید معروض حضور نماید فقط وهم
سیاهه اسامی مفسدین را ملفوف اینمکتوب در کلکته فرستاد تا انگلیسان همه را شناخته چاره کار نمایند ومقارن
اغوال سردار محمد عمر خان وسردار احمدخان پسران امیركبير وسردار محمد اسمعیلخان بن سردار محمد زمانخان که از ناحیه
حال ایشان آثار مخالفت دولت هویدا گشت باعيال واطفال ومنسوبان خویش بامر حضرت والا راه اخراج
جانب پشاور پیش گرفته وارد آنجا شدند وهم از حضور اقدس دوهزار روپیه چهره شاهی انگلیسی با یکجلد
پوستین سنجاب برسم امداد بتوسط محمد اکبرخان مأمور فروش بادام ومقیم پشاور بعبدالملك خان پسر امیربخارا
مرحمت شد وهم درینوقت الله یار سلطان کدخدای هزاره قلعه نو وحسن بهادر وکپيل ويا به بيك و جيهان بيك
وشاه نظر بيك وباقی بهادر که بفرمان طلب حاضر کابل شده بودند شرف بار حاصل كرده از جمله محمد خان
نظام الدوله که از ناراستی خویش زندانی شده بود همچنان در تحت شحنه عتاب مانده دیگران مشمول عواطف
پادشاهی شدند چنانچه دویست سوار کشاده بر طبق سواران کشاده هیات بدیشان مرحمت گشت وامر شد که
بهر صد خانه وابر یگتین کدخدا قرار داده از هر ده خانه وار يك سوار کشاده نگاه دارند ومقارن اينحال بسیاهه
خسارت وخيانت محمد سرور خان حکمران هرات که بامندهای خودش چنانچه از پیش رقم گشت در کابل
آمده شرفیاب حضور اقدس شده بود بواسطة اهل ديوان بمطالعه ساطعه والا رسيده معاتب واز حکومت
هرات معزول گشته مبالغ کلی بعد از ثبوت بالای او حواله شد ودر روز هفتم ماه ربیع الاول از حضور
انور جنرال غلام حیدر خانرا فرمان شد که چون جماعه اشرار از علاقه مريمه فرار کرده داخل وادی ادبار
شده اند افواج قاهره را پس از انتظام مهام آتولا کوچ داده در ایام زمستان بمنازل مردم تاجکیه اطراف شهر
غزنین که مردم اندری را مانع نشده جا داده بودند از روضه تا كشك وغيره مقام دهد و خودش شرفياب
حضور کردد وبعضی امور را دستور العمل گرفته بدر رفته بتعمیل آن پردازد واز اندوی پس از حاضر آمدن
يكصد وسی تن از کفار سكنة موضع شاما در نزد سپهسالار غلام حيدر خان چرخی چنانچه از پیش بشرح
رفت مردم درۀ میل نیز از راه معذرت نزد او آمده زبان ضراعت عفو تقصیر خواسته واو عذر ایشانرا
پذیرفته در روز هشتم ماه ربیع الاول اردورا از تیور حصار کوچ داده در موضع برن فرود آورد وهزار
ميل تفنك از مردم دره جات لغمان که تا زمان محارباتیکه مذکور گشت بمحافظ فرمان ننهاده بودند گرفته بدار
السلطنه فرستاد وششهزار گروه شیرو که یکيسار جهالت بر شده بودند پرداخته بسیار تن را به پیش راهی


(٥٢٨)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
مردمیکه عصیانم شده بودند دست گیر ساخته همه را در غل و زنجیر انداخت و بانتظام مهام آن نواحی مشغول
و مواظب گشته و نظم و نسق بروی کار نهاده در جلال آباد باز گشت و در خلال اینحال حضرت والا را از
عرایض جنرال غلام حیدر خان وسکندر خان سرهنگ بر طوائف جال فراریان فساد پیشه اطلاع دست داده
در روز یازدهم ماه ربیع الاول سکندر خان را ارقام و اعلام رفت که از مردم بانو زانی که جانب داری عیال
و تعلقات محمد شاه خانرا نموده از گرفتار شدن باز داشته اند باز خواست سخت نماید و از دیگر سو جنرال غلام
حیدر خان افواج قاهره را از وسط دره گیلان کوچ داده از راه مراجعت در دهن دره فرود آورد و دوتن
را در علاقه کاکری مأمور جاسوسی کرد که از غنیم و اراده و گفتار و کردار مفسدین که از طریق فرار
در آنجا رفته مسکن گزین شده اند علم حاصل کرده او را آگاه کنند تا بر وفق مقصود هم چه بهبود باشد
بروی کار آورده شود و هشت روز در قلعه تاج واقع دهن دره مذکور درنك كرده بعد از انجا باسپاه رزم
خواه رو براه نهاده در اخیر علاقه آب ایستاده فروکش نموده چند روز جهت انتظام مردم ترکی و غیره مکث
نمود و در خلال اینحال مردم قلندر جاغوری که قبل از این مردم ایدی نصف مالیات اراضی خود را رسانیده
و نصف دیگر را وعده رسانیدن داده بودند نرسانیده بنابران میرزا احمد علیخان حاکم کس برای حصول آن
فرستاده مردم مذکور پیام دادند که تا خدا بخش خان و لالا علیمردان هر دو تن بزرك ایشان که بپر محمد خان
سابقه حاکم جاغوری آنها را در کابل فرستاده است مراجعت نکنند بقیة مالیات ایشان بوصول نمی پیوندد
چنانچه هر دو تن از حضور والا رخصت باز گشت حاصل کرده چون وارد سنگماشه شدند میرزا احمد علیخان
دو رأس اسب سواری بایشان داده رخصت نمود که بمنزل خود رفته مابقی وجه مالیه دیوان را رسانند و مردم
مذکور از دادن وجه سرباز زده ایشان کس نزد حاکم فرستاده پیام دادند که بدون زور و فرستادن لشکر این
مردم سر بخط فرمان نمی نهند و حاکم در روز دوازدهم ماه ربیع الاول اسمعیل نام طائفه بابه را با مردمش در
علاقه قلندر فرستاده خود نیز از قفای ایشان با دویست تن پیاده سانخورچی از سوار که همراه داشت رهسپار
گشته در موضع گلزار رسیده توقف نمود و مردم چهار دسته جاغوری آگاه گشته سواره و پیاده ایشان
ره نورد طریق خدمت شده جمع کثیری در موضع مذکور بحاکم پیوستند بعد خدا بخش خان بالالا عليمردان
و بختیاری نامان نزد میرزا احمد علیخان آمده از مردم ایشان پیام آوردند که جمشید خان و بزرگان چهار دسته
را بفرستد تا بقیه وجه مالیه بایشان داده آید و حاکم استدعای ایشانرا پذیرفته جمشید خان و بزرگان چهار دسته را
فرستاده هر سه تن را نزد خویش نگاهداشت و قلندریان چون باهم قرار داده بودند که ایشانرا با خود متحد
و همداستان ساخته و همچنین با مردم هز خیل و ترکی که هنوز چنانچه باید سر در خط فرمان ننهاده اند نیز معاهده
کرده شورش آغاز کنند جمشید خان و غیره فرستادگان حاکم را بيك طلاع خسارت اوضاع خویش تقسیم
نمودند که هريك را جدا جدا دیده با هم سخن رانند و مراد حاصل کنند و اگر اندیشه شرارت پیشه ایشان را
نپذیرند همه را بقتل رسانند و فرستادگان حاکم بواسطه یکی از خود آن مردم پنهاد از قرار داد ایشان آگاه
گشته بهر وسیله و حیله که توانستند خود را ازین تنگره شرارت پژوه بیرون کشیده نزد حاکم رسانیدند و او
هر سه تن بزرگان آن خسارت توامانان را که نگاهداشته بود محبوس نموده در سنگاشه فرستاد و مردم قلندر
از حبس بزرگان خود خبر یافته جمعیت کرده از راه ضلالت وارد قلعه هل داد گشته بعزم مدافعه لشکر پادشاهی
مستحکم جای گزیدند و میرزا احمد علیخان حاکم در شب مردم چهار دسته جاغوری را با پیادگان ساخلو امر یورش
کرده جنك خفیفی روی داده باغیان تاب مقاومت در خود ندیده قلعه را فرو گذاشته در تاریکی شب راه فرار
بر داشتند و لشکر مأمورۀ حاکم قلعه را متصرف گردیده و آتش زده با علوفه و ازوقه که در اندرون و بیرون آن
بود تمام بسوختند و از تقدیر حی قدیر در قوت برف باریده حاکم و لشکرش را از ستیز و آویز باز داشت چنانچه
تنبيه و تهدید بغاة را فرو گذاشته راه بازگشت جانب سنك ماشه برداشته مردم چاردسته را باوطان ایشان رخصت
رفتن داد و تدمیر گروه شریر را موقوف بوقت فرصت نمود و از آنسوی در روز بیست و یکم ماه ربیع الاول حضرت

نی مردم قلندر
جاغوری


(٥٢٩)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
ولایت از عرایض محمد اکرم خان حاکم هوتك وسكندر خان سرهنك بشرارت و اغوای قاضی ملا نجیب که
بغاوت ومفسداتش از پیش بشرح رفت استحضار دست داده حاکم وسرهنك مذکور را فرمان کرد که باتفاق
فضل الا فغان حاكم كلات سوار و پیاده کاشته آن مفسد شریررا بابیان و اطفالش در هر جا که بیایند دست گیر
کرده در غل وزنجیرش اندازند وهم در خصوص مردم مرغه که از راه ابایت پیش آمدن ایشان سابقاً مذکور
گشت مسطور فرمود که سهل نداشته مفسدین ایشانرا گرفتار ساخته آنقدر جریمه بالای مردم مرغه حواله
کرده حصول نمایند که تا پنجاه سال بعد ازین بخیال خویش نیایند ونیز از هر خانه يك ميل تفنگ و يك قبضه
شمشیر بستانند واگر کسی از خود نداشته باشد زجراً از دیگرجا بالای او خریده بگیرند و مردم تفرقه مستبصر
گشته بدون دلالت رهسپار هدایت و اطاعت شده اند از هر خانه یکمیل تفنك و يكقبضه شمشير وبجزوبيه
سیاسه بوصول رسانند و ایشان بتعمیل امر والا پرداخته ومحصلان شدید گماشته مردم مذکور را سزای سخت
دادن آغاز نهادند .
( ذکر صدور اشتهار ملازمت اشعار )
( بنام طوائف درانی و بغی مردم غلجائی تیرن )
صدور اشتهار
بنام طوائف
درانی
وبغاوت
مردم تیرن
(۱)
از بحصن
نشستن قدم
و مجاز آیه بن
بیابی
چون فوج میمنه درانی وارد کابل شده از شرف مشاهده شهزاده آزاده سردار حبیب الله خان عن گذارش
یافته داخل فوج نظام شد نظر بقر د وسر کشی طوائف غلجائی که بشرح رفت اشتهاری از حضور اقدس والا
در روز بیست و هشتم ماه ربیع اول بنام طوائف درانی شرف صدور یافت که هر که از راه قومی و خدمت دولت
وملت اسلام هوای ملازمت نظام را در سرداشته باشد نزد میرزا محمد جعفر خان نویسنده میرزا سید علیخان
امین نظام که در قندهار است و خود او با فوج پیاده نظام درانی بار یاب شده است حاضر شده نام خود را ثبت
دفتر کند ومقارن اینحال مردم غلجائی متوطنه علاقه تیرن از شنیدن تمر وو سرکشی دیگر غلجائیان که بشرح
رفت بهوای اتحاد قومی از دادن مالیات دیوانی سرباز زده محمد امین خان حاکم را جواب دادند و هر یکی از جمعیت
ایشان مقدار چهل و هفت مثقال باروت در مقابل قورخانه پادشاهی آماده کرده آستین شرارت بالا زدند وحاکم
هرچند ایشان را موعظت و نصیحت برترک غوایت نمود از گروه شرارت پژوه بجزغبار فتنه که بآئینه خواطر
دولتخواهان نشست دیگر چیزی ندید ناگه حاکم از قبول اطاعت ایشان نا امید گشته ناچار نامه بمردم هزاره
متمكنه آن حدود نگار داده معاونت خواست و مردم هزاره این امر را باعث بهروزی و مورث سعادت
و فیروزی دانسته بآماده کردن لشکر الوس پرداخته حاکم را پیام دادند که سر و مال وجان خود را صرف راه
خدمت ودولت اسلام مینمائیم و از اثر ( ۱ ) پیام وارد آنمقام میشویم و مردم تیرن از شنیدن این خبر
غمین وحزین گردیده پاداس بیم وامید بچیده گوش بآواز و چشم براه ابراز این آواز نهاده خاموش نشستند
وحضرت والا از عرایض نابر پردازان آلولا بشرارت ومفسدت غلجائیان علاقه تیرن حالی و آگاه گشته حکمران
قندهار را فرمان کرد که پایان فتنه وفساد آن مردم کجنهاد را بهر قسمیکه بداند وبتواند گرفتار ساخته وبند
در پای ایشان انداخته کمبیل در گاه حقایق پیشگاه نماید و او برعایت آنکه حاکم علاقه تیرن از مردم قزلباشیه بود
عرض رو افزايه سر و سلطنت شده عذر آن مردم را باین نکته خواست که چون حاکم آنجا شیعه است میخواهد
مردم هزاره را نیکنام وافغانرا بدنام وملوم خواص وعوام سازد وهم بر طبق عريضه خویش مردم درانية
آنعلاقه را پیش خوانده شهادت نامه از ایشان گرفته ارسال حضور انور والا نمود که سر کشی مردم غلجائی
علاقه تیرن دروغ و گفتار حاکم آنجا بیفروغ است و پس از ارسال داشتن این عریضه حاكم ونزد كان آنمردم
را طلب قندهار نمود که آبی بروی کار غلجائیان آرد وعريضه خود را بمحل صدق رساند و حضرت والا از
عرض او حاكم و نزد كان قوم مزبور را بفرمان طلب در کابل خواست ناراست و دروغ بودن امر مذکور را
بحضور مکشوف دارد چنانچه راستی گفتار حاکم وجانبداری نائب الحكومة قندهار ظاهر شد چنانچه بعد ازین
نکارش یافته می آید ومقارن اينحال مردم هزاره میانه نشین که متأصفه در اودیه سهل وهموار مسكن داشتند
ماليات اراضی خود را داده و متأصفه که متوطن جبال بودند به پشت گرمی کوه جهالت از ادای وجه دیوانی
ذکر تمرد
هزاره میانه
نشین


(٥٣٠)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
سرباز زدند و همچنین مردم الکو زائی شعبه شمل زائی سکنه ارغستان نیز محمد عیسی خان ونویسنده علاقه
خود را جواب داده یکتن از خدمه ایشان را جراحت رسانیده هر دو تن را بضرب سنک و چوب از میان خود
بیرون کشیدند و حاکم با نویسنده مذکور نزد حکمران قندهار شده داد طلبیدند و او پنجاه تن از سواران نظام
را رهسپار ساخته امر کرد که بزرگان آنمردم را گرفته حاضر قندهار کنند و ایشان در وقت ورود سواران
مذکوره باهل جنك نواخته آهنك محاربه کردند ولیکن سواران پادشاهی ایشانرا فرصت فراهم شدن و دست
بآلات حرب بردن نداده بزرگان ایشان را گرفتار ساختند و باخود برداشته همه را در قندهار آوردند و پس
از اقرار خود ایشان بر خطائیکه کرده بودند سردار نورمحمد خان حکمران قندهار جریمه بسیار از آنقوم حصول
کرده فتنه انگیزان را بامر حضرت والا محبوساً در کابل فرستاده مدتی زندانی شدند
مذاکره ذکر گفتگوی کار گذار دولت ایرانی
کار گذار
دولت ایران (در باب اقامه واقعه نگار افغانستان در مشهد مقدس و غیره سوانح اینزمان)
در باب واقعه و هم در خلال احوال مذکوره اواخر ماه ربیع الاول کار گذار خراسان بامر اعلیحضرت ناصر الدین شاه میرزا
نگار محمد حسین خان خادمش را نزد میرزا یوسف خان واقعه نگار دولت عالیه افغانستان که در مشهد مقدس اقامت
افغانستان داشت فرستاده پیام داد که از شهر مشهد بیرون شده رهسپار افغانستان شود و باهمچنان که او در مشهد است
یکتن واقعه نگار از دولت ایران در افغانستان جای اقامت داده شود و این ماجرا از عریضه میرزا یوسف خان
بگوش داد نیوش حضرت والا رسیده نکار فرمود که چون جمعی از بدخواهان دولت افغانستان در آنجا و در
دیگر مواضع مملکت ایران متحصن اند و لث جای گزیده اند بنابران لازمست که از رفتار و کردار ورفتار و مخیم
وارادة آنان واقف و آگاه باشیم و بامور داخله ایران کاری نداریم که دولت ایران نیز بامور افغانستان مداخلت
کرده واقعه نگار در همان مامور کند و ازین جواب باصواب حضرت والا دولت ایران ساکت شده دیگر حرفی
بمیان نیاورد و مقارن اینحال جنرال غلام حیدر خان بفرمانیکه در روز هفتم اینماه چنانچه از پیش رقم کشت بنامش
شرف صدور یافت از قلعه تاج بالفواج ظفر نتاج حرکت کرده وارد غندی شهاب الدین شد و از آنجا در قلعه
زرنجان چوری خیل منزل کرده روز اخیر ماه ربیع الاول وارد غزنین گشت و برطبق امر مندرجه فرمان
مذکور دو فوج پیاده را در اندرون شهرهای داده بقیه سواره و پیاده را در قلعه مردم تاجکه امر اقامت کرده
خودش در کابل آمده شرف دست بوس حاصل کرد و چون بفرمان طلب برای دستورالعمل بعض امور خواسته
شده بود بچندی بحضور اقدس معطل گشت و همدرین هنگام چند تن از کفار مشو که در تنگنای کوه مسکن
دارند بالای مردم مقله از درجات نغان تاخته یکتن از مسلمانانرا بخاك هلاك انداخته دویست راس بزرا یغما بردند
وسپہ سالار غلام حیدر خان ازین جرأت و جسارت کفار آگاه گشته مردم اسلام سکنه مقله را امر کرد که
بر کفار مشو از راه انتقام تاختن کنند چنانچه مردم آنجا بامر سپہ سالار آماده کار زار کشته بتاختند و سی و
دو تن از کفار را کشته هشت تن زن و دختر و پسر اسیر کردند و مال و مواشی بسیار بغنیمت گرفته مراجعت
نمودند و اسیرانرا برسم ارمغان نزد غلام حیدر خان سپهسالار فرستادند و او هم هشت تن اسیرانرا با یکتن کنیز دیگر
که کفار باندول پیشکش آورده بودند مصحوب عظیم نام ملازم خود روانه پیشگاه حضور اقدس نمود و روز
دوشنبه غره ماه ربیع الثانی سال ۱۳۰٤ هزار و سه صدو چار هجری افواج قاهره را که پس از فتح گلان و دره غیل
و غیره چنانچه گذشت همراه برداشته بیرون شهر جلال آباد فروکش کرده بود کوچ داده در چپاه رق واقع جنوب
شهر جای داد و در روز سه شنبه دوم ماه مذکور در باب تحصیل عشر شری و استرداد مال و مواشی مردم
آن نواحی که مردم شینواری غارت کرده و مالیات اراضی خود را نیز نداده بودند عرض پرداز پایه سریر سلطنت
شده اجازت وصول مالیات و استرداد مال تاراج شده را خواست و چون از حضور اقدس اجازت برایش حاصل
گشت اول مردم ده بالا را نزد خود در جلال آباد خواسته قراری بروی کار ایشان نهاده گل محمد خان حاکم
مزیته را برای حصول وجه مالیات و استرداد مال مردم که غارت کرده بودند با ایشان فرستاد و مقارن اینحال


( ٥٣١ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
سی و سه تن از اشرار دره جات لغمان که ایشانرا سپهسالار مذکور محبوس و روانه حضور کرده بودسی و یکتن
ایشان با امر والا بپاسا رسیده دو تن که اظهار بیگناهی کردند از قتل باز مانده حکم تحقیق در باره ایشان
صادر گردیده چون اظهار ایشان بصدق انجامید از حبس رها شدند و هم درین هنگام خان انبار از ضرب نه کرفتل
گلوله تفنگچه غاده خودش که بی واسطه حرکتی بدست قدوت و قضای حضرت اله صدا کرده بوی رسید خان انبار
هلاک گشت و حضرت والا یکطاقه شال خلیل خانی نسج کشمیر و يك توپ چوخه کاخواب بکرانی و ده طاقه
لنگی زری پشاوری و ده طاقه دیگر نیم زری و ده توپ چوخه ماهوت نه مثقاله و ده توپ دیگر ساده بهصتك
زری باسم تعزیت و رسم خلعت با منشور منصب خانی بنام طهماسب خان پسر مرحوم مذکور و بزرگان دره
انبار از راه مرحمت در کنر بمیرزا احمد علیخان فرستاده ارقامش فرمود که اول از مردم انبار بخود معلوم
کنند که بجانی و بزرگی او سر اطاعت میگذارند بعد اجناس مذکوره را برای او روانه دارد والا بدهد
میرزای مزبور امر بزرگ اورا بر طبق امر والا محقق ساخته بعد خلع موصوفه را مصحوب غلام رضا خان
عم و محمد حسن خان برادر خویش در انبار نزد طهماسب خان فرستاد و او سرور خود و بزرگان قومش را
که شایان احسان پادشاهی میدانست بیاراست و در خلال اینحال بنیاد خان هزاره که با عیالش بامر حضرت والا
در غزنین اقامت داده شده بود پس از رسانیدن یازده هزار و پنجاه روپیه مالیه جدید علاقه مالستان که قبلبرین
چنانچه رقم شد هشتصد روپیه میداد بتوسط حکمران غزنین عرض پرداز پایه سریر سلطنت گشته خواهش
تنخواه نموده اجازت مراجعت مالستان خواست عرضش پذیرفته نگردیده فرمان شد که پسر او در مالستانست
هر وقت خدمتش نسبت بدولت ظاهر شد باندازه کفاف او تنخواه معین گردیده رخصت رفتن ملك داده خواهد نقل دستور
شد والا در غزنین همچنان که هست باشد و ازینسوی در روز دوازدهم ماه ربیع الثانی جنرال غلام حیدر خانرا العمل که
بدستور العمل فقرات ذیل که بدستخط مبارك نگارش داد سرافراز فرموده رخصت غزنین نمود (۱) اول مردم حضرت والا
اندری اسلحه موجوده را از قرار هر خانه يكميل تفنك ويك قبضه شمشير بدهند وعوض آن وجه نقد گرفته نگار فرمود
نشود (۲) دوم اگر مردم خوائم خیل سکنه علاقه زرمت در فتنه و فساد با مردم اندری و ترکی شامل شده باشند
پس از تحقیق و ثبوت اسلحه ایشان گرفته شود ( ٣ ) سوم از مردم قول سبزی که در شمولیت ایشان با مردم
اندری شکی نیست اسلحه گرفته شود ( ٤ ) چهارم جهت علوفه سپاه از مردم اندری در هر روپیه سه پاو
و از مردم تاجکیه که لشکر اندری را در قلاع خود جا و آب و نان داده اند نیم چارك از نرخ روز افزونه خریده
شود و همچنین باقی اجناس را اضافه از نرخ روز بدهند تا نقصان مالی را کشیده دوباره شورش و سرکشی نکنند
و به مأمور شدن لشکر راضی نشوند ( ٥ ) پنجم وظائف علمای اندری و ترکی هرچه بر دماند بتمام پس گرفته شود
و ایشان می تن وظیفه خوار دولت بوده اند ( ٦ ) ششم املاك وقنوات فراریشدگان ایشان بقوم ایشان فروخته
و تحویل خزانه شوند ( ٧ ) هفتم هر قدر که از ان مردم در وقت جنك گرفتار و محبوس شده اند هریکی از هزار
روپیه کمتر جریمه ایشانرا نداشته و از صاحب استعداد ایشان اضافه تا که ممکن شود حصول نمایند ( ۸ ) هشتم
املاك هزاره قراباغ بتلافی و پاداش خدماتیکه بدولت کرده اند بخود ایشان سپرده شود لیکن از هزار روپیه
تجاوز دریه رسم مزده و نوید مرحمت بدولت بدهند و این تجاوز وجه را پس از رفع حاصلات املاک خویش داده
قبل از ان تکلیفی نسبت بایشان نکنند ( ۹ ) نهم هر قدر زمین که از مردم لومانی و خرونی و اندری در قراباغ
هزاره باشد ضبط خالصه دولت شده دهقان آن از مردم هزاره بوده دیگر کسی جای داده نشود ( ۱۰ ) دهم
خود جنرال غلام حیدر خان در علاقه نغر رفته قلعه محکم و مضبوطی در نفس آن علاقه احداث و آباد کند
( ۱۱ ) یازدهم تاوان مال سرکار و فوج پیاده مرده درانی و میرزا سیدعلیخان و اشتران بار کیر ایشانرا که مردم
اندری تاراج کرده اند و وجه نقد مالیات علاقه ترکی را که مردم ترکی از نزد حاکم غارت کرده اند کامل بدهند
فقط و جنرال غلام حیدر خان با این دستور العمل از حضور اقدس رخصت مراجعت یافته رهسپار غزنین شد
و در روز شانزدهم ماه ربیع الثانی دو قطعه مکتوبی که مشعر برغی مردم غلجائی بجرین و مطهر بشارت
ایشان بود بواسطه خدام دولت بپایه سربر سلطنت رسیده چون حکمران قندهار چنانچه از پیش رقم کشد


( ۵۲۲ )
( جـد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
پرده بروی کار ایشان انداخت و اززنهار خواست پادشاهی آتمرد م را دور ساخت حضرت والا بر آشفته حکمران
قندهار را تنبیهاً ارشاد فرمود که مخالفت و بغاوت آن طایفه بصدق بوده هرگاه آماده حرکت نمودن مردم
هزاره را بالای خود نمیدیدند و پاسداری و حفاظت مردم درانی را مشاهده نمیکردند آیا مرتکب چه فتنه وفساد
میشدند وشما نوشته بودید که حاکم آن مردم را بدنام میکنند حاکم خوب دیده و دانسته بود خدواند آ نمردم
را شرمسار ساخت اکنون بزرکان آ نمردم را با چندین ازمردم پایین زانی خواسته و باحاکم مواجهه نموده بدروازه
مأمور شدن قاضی سعد الدین خان بحکومت هرات
حضور بدارد تا مکافات کردار ایشان داده آید چنانچه دیدند هرچه دیدند و همدرین هنگام قاضی سعدالدینخان
از حضور اقدس بحکومت هرات مأمور شده سرافراز و ممتــاز گشت و با کدخدایان هزاره قلعة نو که به بخواه
و سوار چنانچه گذشت افتخار حاصل کرده بودند رهسپار هرات شد که ان شاءالله ذکر ورودش در آنجا بشرح
خواهد رفت وهمدرین هنگام بزرکان طائفة پارکرانی که جاپگیر و سیورغال ایشان ازدیوان اعلی بازگشت و حواله
شده بود از راه دادخواهی حاضر سده علیا شده بار یاب گشتند و بنا بسبب بغاوت طوائف غلجائی چون اندری
و تـرکـی و علی خیل و هوتـکی و ناصری وغیره که جا بجا مذکورشده آمدايشان از راه اتحاد قومی و شراکت سلسله
نسبی مشمول عواطف خـسروی گردیده جاپگرات ایشان برقرار و برطبق سابق برحال گشت و ایشان در ازای
اینمرحمت واحسان که میبایست سـرومال و جان خود را فدا وقربان این پادشاه حق شناس میکردند هزارو دوسد
تن ازفرزندان و برادران و برادرزادگان و اقاربان خویش را بطریق فداکاری جهت ملازمت سپاه نظام نام بنام
ثبت دفتر کرده و تیغه نامه روز بیست و هفتم ماه ربیع الثانی شکار داده بکار گذاران پادشاهی سپردند که هزارو
دویست تن را کامل رسانیده واز غرامت فوت وفرار ایشان بقرار اندازیکه کرده اند خود برآيند بعد حاجی
گل خان که بمنصب کرنیلی افتخار حاصل کرده بود با ایشان جهت جمع کردن و آوردن این تفری رخصت یافته
رهسپارقندهار شد و در روز بیست وهشتم ماه ربیع الثانی جنرال علی عسکر خان ملقب بسـرکار که در قندهار اقامت
خدمت داشت بدرود جهان کرده بچصد روپیه جهت تجـهیز وتکفین آنمرحوم بامر حکمران آنجا از خزانه
دولت داده شده نعشش را در غزنین حمل و نقل داده دفن نمودند وهمدرین ایام پنج تن از بزرکان کفار قوم
اورا متوطن قرب پریان عـلاقة نجشیر چون شویت وشئوا ودالی واونا و درى بامان ازراه طوع ورغبت
حاضر دربار معدلت مدار پادشاهی شده رشتة اطاعت بگردن نهادند واظهار کردند که جـبـراً تکلیف
پذیرفتن دین اسلام بالای شان نشود و بجزیه اکتفا نموده زیاده از وجه مالیه زمینداری و جزیه از ایشان
گرفته نشود و حضرت والا از ترحم ملوکانه باایشان قرار نهاده نکار فرمود که چون دخل زمینداری ایشان
کفایت مؤنت و مالیه دیوان سلطنت را باهم نمیکند مرفوع القلم باشند و بدون از هرخانه واری چهار روپیه
جزیه دیگر چیزی و پشیزی ندهند و آنرا هم عوض نقد که خود ایشان رضا باشند جنس رسانند اینطریق
که کنیز و بردۀ نیکوصورت که درمیان خود ایشان بزرك زاده باشند چارصد روپیه متوسط صورت متوسط
زاده دوصد و چهل روپیه ماده گاو شیر دار ده روپیه نـوگاو بیست روپیه بز بزرك شیردار دو روپیه كوچك
یکوساله را بیکروپیه بدهند و ایشان این قرارداد را از روی خوشی بردیده قبول نهاده چون شمار خانواری ایشان
معین نبود ممیز با ایشان مأمور گشته و رخصت مراجعت یافته برطبق مأمور معمول داشتند و همجنین چند تن
از کفار وکیل خیل بعزم قبول جزیه و اطاعت پادشاه اسلام احرام بند طواف قبله محتاجان ایام شـده براه
دارالسلطنه برگرفتند و مردم نجشیر سر راه بدیشان نيـك گرفته جهار تن را دست گیر کردند و مابقی گریخته جانب
مسکن خود رفتند و حضرت والا ازین امر بواسطه عریضه واقعه نکار آنجا آگاه گشته بزرکان موضع سیدچهر
و پریان چون میرخان وسلطان محمد و محمد عثمان خـسـروخیل وفقیرمحمد و بابه شاه نامان را که مرتکب امر مذکور
ذکر فرار کردن پسر سید محمود کـری بامـشـتی از اشرار
شده بودند فرمان کرد که گرفتار شدگان کفاررا بی شائبه زحمت و کلفتی روانه پیشگاه پایه سریر سلطنت نمایند
تاقرار دادی برطبق امر شریعت غـرا بکار ایشان نهاده آید وچون نجشیريان بعادت مستمره که با کفار داشتند
وجه گرفته ایشانرا رها ماده بودند این امر که شرف صدور یافت بمأمول نه پیوست و همدرینوقت سپہ سالارغلام
حیدر خان بامر واشاره پادشاهی محمد اکبر خان گربازی را با جمعیت شایان مأمور کرد که جمعی از اشرار را که


(۵۳۳)
(جلد سوم) (تشریح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
در موضع منی انجمن شده بخوای فتنه انگیزی دارند چون موسی خان و مقدر خان و پسر و تعلقات سید محمود خان
گرفتار سازد و هم ملک قاسم خان وملک محی الدینخان را با او همراه و همنان کرده خوانین طوائف میمنه و زرکان
کوه بند را نیز مکتوب فرستاده امر کرد که با مردمان خویش راه قله سده قصد جانب موضع منی پیش گیرند
و چون ایشان با از دعام تام رهسپار شدند موسی خان و مقدر خان خوفناک گردیده بجز اطاعت چاره در کار خود
ندیدند چنانچه بتوسط ملك محی الدینخان از راه امانت بسپهسالار غلام حیدر خان پیام دادند که دست از اتفاق
و اتحاد سید کاظم خان بن سید محمود کشیده بدامن دولت زنیم و او را با مغلوب خان ناممقبول که از درگاه آتش
افروز فتنه و فساد است از قبیله خویش بیرون کنیم و سید کاظم ازین پیام آنان آگاه گشته در روز پنجشنبه
غره ماه جمادی الاول سال ۱۳۰٤ هزار و سه صدو چهار با یکصد و پنجاه خانه وار از عشایر و تعلقاتش از موضع
منی راه فرار جانب مردم وتی زائی بر گرفت و در آنجا درنك نتوانسته در پشاور رفته بخانه میرزا معصوم جای
کاکایم فرود کشته از آنجا در حسن ابدال رفته نزد پدرش که قبل ازین کرنجبه چنانچه رقم شد در آنجا جای
گزیده بود قرار گرفت و پس از فرار اختیار کردن او مردم میمنه که روی ستیز بسوی منی نهاده بودند
آهنگ استیصال مغلوب خان کرده کار را برونك ساخته و او قر آن شریف را شفیع قرار داده از راه ضراعت
نزد زرکان میمنه فرستاده پیام داد که از دولت و سعادت رو برتافته در شقاوت با او یار شوند و ایشان پیام او را
نپذیرفته دست با لات جنگ بردند و با هم زدو خورد همیداشتند تا که ملک موسی خان که پیام اطاعت بسپهسالار
چنانچه آنفاً مرقوم شد فرستاده و هنوز او جواب رایش نداده بود با ملك جافت نام بیای اطاعت نزد زرکان
میمنه که با مغلوب خان سرگرم ستیز و آویز بودند شده ایشان هر دو تن را همدرست احمد جانخان طبیب که حال
منصب بر کدی اعزازی و پیشکاری شهزاده آزاده سردار امان الله خان عین الدوله از پیشکاه حضور شرافت
ظهور اعلیحضرت سراج المله والدین نصیبش گشته در جلال آباد نزد سپهسالار غلام حیدر خان فرستادند واو
بامر حضرت والا هر دو تن را نيك نواخته از تعیین تنخواه سرافراز ایشان را در بین امثال و اقران برافراخت
و ازین امر مغلوب خان تاب مقاومت در خود ندیده فرار اختیار کرد و عیال واطفالش که بار مانده بودند با من
پادشاهی از عقب او اخراج شدند و از انسوی جنرال غلام حیدر خان که رهسپار غزنین شده بود در روز ششم ماه
جمادی الاول وارد آنجا گردیده در روز هفتم ماه مذکور ادو حکمران غزنین را فرمان رفت که زر کان مردم
ترکی را یکسر در غزنین طلبیده تا که کار آن حدود بروفق دلخواه انتظام یابد همه را نگاهدارند که مصدر فتنه
و حدته نشوند و ایشان امر والا را معمولداشته بر طبق دستور العملیکه از حضور اقدس بجنرال غلام حیدر خان
داده شده بود بحصول کردن وجه جریمه و گرفتن اسلحه مردم اندری وغیره پرداخته بیای بردند و مقارن احوال ذكر قتل
چون میرزا احمد علیخان حاکم جاغوری يك تن ضعیفه شوهر دار را بايك تن دختر خوش وحسار با گواه و جیو نزد میرزا احمد
خود نگاه داشته با امریکه نمیبایست کرد اقدام نمود و یازده تن از زرکان آنزن که بزرك ايشان حيدر اعتبار نامی علیخان
بود بمر قتل حاکم بسته و باندتن باسیا بان او که از مردم هزاره جاغوری بودند و در شب بدور نشیمن کاملی
پاسداری مینمودند متفق کشته دو تنی بالای او ریخته بامیرزا محمد ابراهیم نویسنده اش غافل رصایندند و شیر علی
میر شبخدا با پسرش که از سبب دیگر مفسده محبوس بود واشر از مردم قلندر از زندان بیرون کشیده رها دادند
و دیگر زر کان مردم جاغوری چون میرزا حسین مرکز و میرعلی دریاب و خدا رحم سلطان و کرم بخش سلطان
و دوست محمد اوتی و محمد طعان مهتر و سلیمان و كبل وعلى ظفر اعتبار و محمد اکبر مهتر و غیره از وقوع آن
واقعه بمحصل خان کو توال غزنین آگاهی داده اظهار عبدیتی و لا دخلی کردند و این حادثه از عرایض کوتوال
مذکور و غلام حسین خان بن گلستان خان هزاره محمد خواجه و نیاکان مردم ترکی و علی خیل بگوش حق نیوش
حضرت والا رسیده بزرکان مذكورة طوائف جاغوری را فرمان کرد که اگر از راه صدق و راستی اظهار
بد علی در قتل میرزا احمد علیخان و نویسنده او کرده اند هما نا دو نفر باز بیابند که قاتلان هر دو تن ترار استیها
میکنند با تحقیق فرموده بتون کا خود آن دوتن دست بيا موش او در از کرده قاتلان حمل ایشان سزایافه اما
بقاتلان در عین خدمتگذاری مغرمم جاغوری و رضامندی ما مصدر آتش تنی شدن میتوانستند که آنهم زایدماند


(٥٣٢)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
کنند تا در بصیرت بازخواست بعمل آید و هم حکمران غزنین غلام حسین خان بن کلبت بن خلو برا وهم جمران
والا امر نمود که در سنک ماشه رفته صدق و کذب مردم جاغوری را مکتوف دارد تا برطبق بصیرت و عدالت
رفتار کرده آید واو تقاعد ورزیده محمد رحیم خان وشیر محمد خان برادر زاد کانش برای تفتیش سانحۀ مذکوره
در جاغوری رفته باستدعای مردم آنجا در علاقه اومان درنك کردند تا که سید علی نقیجان بن شاه علی اکبر که
در بتوقفت بکابل بود از حضور انور والا مأمور شد که با غلام حسین خان مذكور رفته امر مزبور را محقق سازند
چنانچه ایشان وارد آنجا شده مکشوف داشتند که عریضه و اطلاع دهی مردم جاغوری از در صدق بوده است
بنابران امر بازخواست قتل حاکم و نویسنده اش بتعویق افتاده در بتوقفت امری از حضور والا عن صدور نیافت
بلكه قاضی میر نعمت الله خان بافرستاده کان حکمران غزنین وارد آنجا شده و از آنجا با عریضه تمامت مردم
جاغوری در وقت بنی دو بمی نفر چنانچه بیاید انشاء الله تعالی در کابل آمده بار یاب کشت و مردم جاغوری
مورد تحسین و آفرین کردیدند و همدرین وقت عریضه مورخه بیست و نهم ماه دسمبر سال ۱۸۸۶ هزار
وهشتصد وهشتاد و شش عیسوی مستر شووم کريشکر فرانسوی که از حضور اقدس والا چنانچه نذشت مامور
خریداری اسباب شده در کلکته واز آنجا در پاریس رفته عرض پرداز شده بود بمطالعه ساطعه والانپیوست
و چون معروض داشته بود که پینج تن انجنیر قابل کار با برادرش برای خدمت دولت افغانستان نوکر رفته اجازت
آوردن میخواهم منظور کردیده در روز پنجشنبه هفتم ماه جمادی الاول مجددا کمیدخان مأمور فروش بادام دولتی
ومقيم پشاور را فرمان رفت که دوازده هزار روپیه چهره شاهی انگلیسی تحويل بنك دولتی کرده تأكيد نمايد
که در پاریس بمستر شووم کریٹکر برساند تا سامان سفر خویش ساز کرده از آنجا راه کابل برگیرد و هم مستر
مذکور را سفارش رفت که یکتن داکتر که در فن طبابت ماهر باشد جهت خدمات حضور با خود بیاورد
ذکر مأمور و همدرین هنگام میر احمد شاه خان از حضور انور والا بحکومت فیض آباد و مشهد بدخشان و محمد اعظم خان
شدن میراحمد بحکومت رستاق وملا ابو بکر خان ده افغانی بادر ویش محمد خان قصاب کوچه از تغیر عبد الصمد خان برادر
شاه خان حاجی امید خان جهت خریداری اجناس و اسباب کار آمد دولت مأمور بمی" شده هر واحدی دوهزار روپیه
بحکومت تنخواه از خوان احسان پادشاه سیاسی آگاه یافته رو بمنزل مقصود نهادند و در روز بیست و یکم ماه جمادی الاول
بدخشان چهل و هشت تن از بزرکان چارمنکی واقع علاقه باجاور که با صفدر خان ناوکی مخاصمه ومحاربه داشتند از راه
اطاعت نزد میرزا احمد علیخان در کنر آمده از آنجا راه بر گرفته روز بیست و چهارم در جلال آباد نزدسپهسالار
غلام حیدر خان حاضر شدند و با آواز در اطاعت سخن رانده رشته انقیاد بگردن نهادند و قرار دادند که مالیات
اراضی ایشانرا بدیوان سلطنت برسانند و این امر از عريضة سپهسالار حالی رای والا کردیده یکطاقه شال خلیل
خانی با یکتوب جوخۀ کمخواب برای فتح الله خان برادر صفدر خان ناوکی که مردم چارمنکی او را بزرگی خویش
برداشته بودند با چهل طاقه لنگی زری و چهل توب چوخۀ ماهوت برای بزرگانی که نزد سپهسالار آمده بودند از
حضور مرحمت ظهور والا در جلال آباد فرستاده شده سپهسالار را ارقام رفت که از جانب خود مکتوب
بصفدر خان فرستاده او را آگاه کنید که دست از بزرگی آنمردم بازداشته حق فتح الله خان داد و نیز آنسوی صفدر
خان پس از آمدن بزرگان چار منگی که فتح الله خان را بیزرگی برداشته بودند در جلال آباد نزد سپهسالار
فرصت بدست آورده از راه رشك وحسد بعلاقه چارمنگی تاخته هفده تن را بکشت و چهار تن از همراهان
(۱) خودش بایکراس اسپ مقتول و سقط کردیده دیگر کاری از پیش نبرده خائانه (۱) بازگشت و بقية حوادث آنجا
عائب مجزوم مرقوم شده می آید انشاء الله تعالی و از آنسوی جنرال غلام حیدر خان با حکمران غزنین که بتعمیل دستور
العملیکه از حضور اقدس چنانچه گذشت داده شده بود پرداخته سرکرم کار بودند که مردم اندری دوازده تن از
فتنه انگیزان خویش را که بواسطه ایشان دو چار زحمت شده بودند کرفتار ساخته بکام گذاران دولت سپردند
و حضرت والا بجائزه این خدمت اقوام مفسدین فرار کرده اندری را که آنانرا اغوا کرده فرار نموده بودند
علفا دانسته در روز بیست و هشتم ماه جمادی الاول رعایای طایفۀ اندری را مشمول مراحم خسروی ساخته انکار
فرمود که نظر ترحم بشما انداخته مرحمت شاهانه را مبذول حال شما ساخته قدغن فرمودیم که املاک شما چوپان


(٥٣٥)
( جلد دوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
و اغوا کنندگان شما مردم را که فرار کرده اند بتنها نفروخت ضبط خالصه نمایند و هم از کسانیکه نوکر دولت
و گرفتار خدمت بوده و در وقت فساد داخل زمره عناد نشده اند اسلحه طلب نکنید، فقط
( ذکر فتنه انگیزی محمد شاه خان )
غلجائی در علاقه سرخه
و از جانب دیگر محمد شاه خان غلجائی که پس از منکوب و مخذول شدن طایفه اندری چنانچه از پیش
بشرح رفت فرار کرده اینطرف و آنطرف مردم را اغوا نموده بفتنه می انگیخت از جبه مردم مستهل شده
قوم لغر را با مردم ناوه تركی دوباره از راه راست اطاعت بیرون کشیده در روز اول ماه جمادی الثانی سال
١٣٠٤ هزار و سه صد و چهار هجری با جمعی از مفسدین هر دو طایفه موصوفه و خاصه دارایيکه سکندر خان سرهنگ
برای تحصیل وجه جزیه و گرفتن اسلحه مأمور کرده بود بتاخت و خاصه دارانرا از پیش رانده وجه واسلحه که
وصول کرده بودند همه را بگرفت و ازینواقعه حکمران قندهار آگاه گشته بسرعت و شتاب دویست تن از پیاده
نظام را با قورخانه رهسپار ساخت که در علاقه هوتك رفته بامر سکندر خان سرهنك با متمردين آهنگ جنك
کنند و مقارن اعمال مستر پاین نام و دو تن معدن شناس چينی و يكين هندی که بمنظوری امنای کوترنمت عاليه
هند برای ملازمت دولت علیه افغانستان بخواهش حضرت والا شرف انتخاب یافته از عریضه جنرال میر احمد خان
سفیر حالی رای اقدس کشته بود در روز سه شنبه نهم ماه جمادی الثانی محمد اكبر خان مأمور فروش بادام مقیم
شهر پشاور را فرمان شد که برطبق مكتوب جنرال مذکور که بوی رسید مصارف زاد و راحله راه آنها را از آنجا
تا کابل بدهد چنانچه آمدن آنها بمرقوم کردیده می آید انشاء الله تعالی و از آنسوی فرامين موعظت آئین اندرز (۱)
آگین که مصحوب میران دایزنگی چنانچه از پیش رقم كشت از حضور حضرت والا برای زرکان هزاره که
سر در قید اطاعت پادشاهی نداشتند فرستاده شده بود درین هنگام شرفبخش وصول گردیده آنانیکه هوای جهالت
در سرور دای غوایت در بر داشتند حاملین فرامین نصیحت آئین را که میران دای زنگی فرستاده بودند بجای آنکه
اعزازوا کرام میکردند و نظر بلطف و مرحمت حضرت والا شکر گذار میشدند همر ا خوف و بیم نشان داده و گوش و کفتار
در باره خونریز اطوار معدلت شعار پادشاهی که بشکارش رفته بود نهاده هرزه درائی فرمود سرانی ها کردندالا علی نقی
و عبدالله مهتر نامان بزرکان طائفه فولاده هیرستان که از راه انتباهت پیش آمده با فرستادکان میران دای زنگی اظهار
اطاعت کرده و زبان راندند که برادران و پسران ما از ضرب تیغ اینقوم شوم کشته گشته و خونها در بین ریخته شده
که خسته جگر و خونین بصر گردیده ایم و بدون اینکه رایت نصرت آیات افواج قاهره پادشاهی بقعلگشای میدان تباهی
اینقوم دون نشوند و مادون قلاع خود را پرداخته سپاه نصرت دستگاه را جائندهم مرکز این مجره مان درگاه الهی
سر بخط فرمان پادشاهی نخواهند نهاد پس ستوده آنست که لشکر پادشاهی وارد این بوم و برشده باتفاق هم همه
را اگر اطاعت نمیکنند بقتل وغارت خسته وتباء سازیم و همچنین محمد عظیم بيك بن علی زاهد سه پای دای زنگی
بعزم اطاعت و انقیاد این عبارات را بعريضه خویش نکار داده بتوسط میران دای زنگی بمثابه سریر سلطان
فرستاد که هر وقت مردم دایه و فولاده از راه نیك بختی پیش آمده رشته اطاعت بکردن نهند حضرت والا مرا
نیز یکی از رعایا شمارند و هم اگر مصلحت قوم شد در اول بهار از پی هیرمند عبور کرده و میران دای زنگی را
که حاملان اندرز نامه و پیام پادشاه اسلامند دیده و امر رجعتی را بوجه دلخواه پذیرفته حلقه اطاعت در گوش
و غاشیه عبودیت بردوش می نهم اما از مرحمت پادشاهی امید وار خلعت هستم زیرا که دروازه مسکن و موطن مردم
دایه و فولاده میباشم که دروازه تسخیر باغستان هزاره بهمین يك سخن باز میگردد ومن خود را غلام و تابع امر
وفرمان پادشاه اسلام و امت حضرت پیغمبر علیه السلام ومسلمان میدانم لیکن از آنجا که آبا واجدادم روی اطاعت
از قبله انقیاد پادشاهان سلف تافته و وسوسه عصيان در بنیاد اعتقادشان راه یافته اذیت و آزار بسیار نسبت بصغار
و كبار طوائف افغان و هزاره از قوه بفعل آورده و من نیز باقتفا و پیروی ایشان هر کس را ایذا و نقصان رسانیده ام
که ازین سبب پای جرأت در راه خدمت بدون تسلیت پادشاهی نهاده نمی توانم و هرگاه حضرت والا بنم غلام خویش
ساخته خلعت نيك نامی ردوش اخلاص کیش عقیدت اندیشم انداخته از ورطه خوف و هراسم بیرون فرمایند

ذکر فتنه
محمد شاه خان
غلجائی
ذکر وصول
فرامین موعظت
آئین بمردم
یاغستان
هزاره
(۱) اندرز
یعنی نصیحت
بعينه نقل
عريضه مير
محمد عظیم
بيك سه پای


(٥٣٦)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

و منسوب بمنصب جلیله سر دارییم غایت امید است که خون خود را از رکاب ظفر انتساب دریغ و مضایقه نکنم و هر جا مهمی روی دهد بمدد و معاونت زیر دستان پایه سریر سلطنت با تمام و انجام رسانم زیرا که میشود کاری که از سوزن ضعیف بر آید نیزه سر افراز ازان عاجز آید و امیری که قلعه اش بخیف نیای رساند شمشیر آبدار از بریدن آن حیران بماند و هیچ خدمتکار اگر چه بیقدر و فرومایه باشد از دفع مضرتی و جلب منفعتی بیرون نخواهد بود چنانچه خسی خشکی که از خواری براه گذاری افتاده باشد میشود که وقتی بکار آمده ازو خلالی سازند یا گوش را با آن باز و سیخ بپردازند فقط و شرح وصول این عریضه و شرف مطالعه حضرت والا پیوستن و جواب آنرا انکاز فرمودن در موقعش بیای میرود انشاء الله .

ذکر ورود قاضی سعد الدین خان در هرات
( ذکر ورود قاضی سعد الدینخان )
( در هرات و غیره واقعات )
و از انوی قاضی سعد الدینخان که از حضور اقدس بحکومت هرات سرافراز گشته چنانچه گذشت راه آنجار را دانسته بود در روز چهاردهم ماه جمادی الثانی وارد فراه شده روز پنجشنبه بیست و یکم ماه مذکور در هرات رسید و سپهسالار فرامرز خان بامر اعلیحضرت پادشاه دوست نواز دشمن گداز بزرگان شهر و سر کردگان سواران کشاده را با رستم علی خان برادر حبیب خویش از راه استقبال در حدود منزل میرداؤد پیش او فرستاده خود با افسران فوج و سپاه نظام و علماء و سادات و توپخانه و وضیع و شریف شهر تا کنار هری رود پذیره کرده بیست و یک ضرب توپ شادمانه گشاد داد و پس از ورود در هرات بفرمانی که از حضور والا بنام قاضی سعد الدینخان حکمران آنجا در باب غلام جان صندوق دار محمد سرور خان حکمران سابقه هرات شرف اصدار یافته بود که او را محبوس نماید و این فرمان در عرض راه باو رسیده سپهسالار فرامرز خان را آگهی داده واو غلام جان را نظر بند کرده بود سنداات محمد سرور خان را از او و خانه خودش گرفته بقرار سنجش میرزا جیلانی خان يك لك روپیه کابلی که از مال دولت غبن کرده بود ازو و فیض محمد خان بگرفت . و همه بنوقت از عرض و استدعای سپهسالار فرامرز خان حضرت والا محمد امین خان بن حیدر خان بیات را که فرار کرده بود عفو

ذکر صدا کردن اعلیحضرت ناصر الدین شاه در باب هشتادان
فرموده فرمان کرد که او را زاد راه و راحله داده روانه کابل نماید که از جوائطبیکه کرده است نا امید نشود چنانچه مشارالیه شرفیاب حضور والا شده عمر خویش را بدعای دولت قوی شوکت در کابل بپای برد و مقارن اعمال اعلیحضرت ناصر الدین شاه قاجار خود داخل تلگراف خانه طهران شده والی خراسان را امر کرد که موضع هشتادان را که قبل ازین بواسطه دولت انگلیس دولت ایران دست تصرف ازان باز داشته فیصله اش را معطل تحدید حدود فاصله دولتین افغانستان و روس کرده بود از مردم افغان اگر دران جای گزیده باشند بپردازد و سامان حرب ساز کرده آماده پیکار شود تا افغانان رو پیشتر ننهند بمدافعه گراید و این امر از عریضه میرزا یوسف خان واقعه نگار مشهد بسمع فیض مجمع والا رسیده بوبسرای کشور هند آگهی داد که بوزیر مختار دولت انگلیس که مقیم طهرانست اخبر بدهد که بدافستگی و پذیره تأمل جواب دولت ایرانرا بوجه صواب بگوید و چه از عهده بر اید از مکاتبه صورت امر را معین و مشخصی کند که هرچه قرار یابد بروی کار آید و در بیان کار سخن بدان قرار گرفت که تا تعیین حدود در بین دولت ایران و افغانستان نشود هیچیک از جانبین در علاقه هشتادان مداخلت نکنند چنانچه منشی الله بخش نام نویسنده کرنیل مکلین انگلیس از مشهد بعزم استکشاف اینکه از مردم کدام يك از مملكتين در آنجا جای گزیده است راه بر گرفته وارد موضع هشتادان شد و چون سپهسالار فرامرز خان چند خانوار از ایماق

نقل اشتهاری که در باب اتحاد و اتفاق ملت اسلام شرف صدور یافت
نشینان مردم افغانستانرا که از راه چرایش دواب و مواشی خود در آنجا جای گزیده بودند بیرون کرده بود از مردم افغانستان کسی را دران صحرا ندیده چند خانوار بادیه نشین مردم ایرانرا که در آنجا لودگی کوچ داده در بیك دامنه كوهك متصله دولت ایران فرود امده از راه مراجعت روی بسوی مشهد نهاد و هماز خلال این احوال از عرایض خدمه مقیم مملکت دولت فخیمه عثمانیه خبر بسمع فیض مجمع حضرت والا رسید که بنا بر مقاصد دولت روس با دولت عالیه و کار نمایی علمای مکه معظمه دولت سامان معظم چند پارچه مذهب حقه با همرا


(٥٣٧)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)
سنت و جماعت وجه شیعه و دیگر فرق مخالفه از راه اتفاق و اتحاد طریق حفاظت مملکت و عرض (۱) و ناموس
خویش و حمایت دولت معظمه پیش گرفتند و طوعاً درصدی ده بر مالیات ملک افزودند و همه سپاه نظام عهد موثق
بستند که در وقت جهاد مواجب از خزانه دولت نگرفته برای دیگر مصارف حرب فرو گذارند و هم قاطبه (۲)
نظامی و ملکی عهد نامه شکار داده بسوگند های غلاظ و شداد موثق و مؤکد نموده بسلطان معظم سپردند که
در راه خدمت دین و دولت و حفظ مملکت بسر و جان و مال صرف نظر نکنند و ازین اتحاد و اتفاق مردم سکنه
دولت علیه ترکیه دولت روس که عزم یورش جزم کرده بود در عقب زانوی نامیدی نشسته طریق مودت با دولت
موصوفه پیش گرفت پس بنابران حضرت والا تمامت مردم مملکت افغانستان را بذریعه اشتهارات عدیده از امر
متفقه مذکوره آگهی داده رسایل انطباعیه را نیز بقالب طبع در آورده انتشار داد و هم از اخبارات پولتیکل
کاذبه که بپایه سررسلطنت میرسید که دولت روس بر مملکت افغانستان حمله میکند از راه حزم و احتیاط در همان
اشتهارات تمامت مردم مملکت با دیانت را تحریض و ترغیب جهاد فرمود و مردم انجملکت نیز بر طبق مروم دولت
عثمانی کمر شجاعت و اتفاق بربسته عهد نامه ها ارسال پایه سریر سلطنت نمودند و جواب باصوابیکه شرف صدور
یافت در موقعش بشرح خواهد رفت انشاء الله تعالی و از جانب دیگر مردم نفر که در عریضه با تفاق مردم هوتک
باغوای محمد شاه خان غلجائی چنانچه از پیش رقم شد بپادگان ساخلو را که مشغول وصول اسلحه و وجه جریمه
بودند بیرون کشیده وجه و اسلحه وصول شده را پس گرفتند و حکمران قندهار كمك وقورخانه برای سکندر
خان فرستاد درینوقت از عریضه حکمران قندهار حضرت والا را استحضار و آگهی دست داده در روز پنجشنبه
بیست و یکم ماه مذکور که درینروز قاضی سعد الدینخان وارد هرات شد چنانچه مذکور گشت حکمران
قندهار را فرمان کرد که افواج قندهاری که جدید الزحمات آمده و معدودی از ایشان را از راه معاونت نزد
سکندر خان فرستاده است تمام و کمال در علاقه هوتك نزد سكندر خان سرهنك كسيل نمايد چنانچه وی امر
والا را در محل اجرا آورده پیش از آنکه افواج قندهار بسکندر خان ملحق شود او در روز بیست و چهارم
ماه جمادی الثانی از ناوۀ سوری حرکت کرده در موضع دپ فروکش کرد که روز دیگر بداخل علاقه مرغه شود
و از ورود او در موضع مذکور گروه متمردین آگاه گشته بتوسط ملا امیر نامی از ملکان سوری از جهالت
روی برتافته طریق اطاعت پیش گرفتند و رشته انقیاد بگردن نهادند و همچنین فضل الدینخان حاکم کلات مردم
افاغه ترکی را تسلیت نموده از وادی ضلالت بسوی شاهراه اطاعت دلالت و هدایت کرده همه را در مسکن و موطن
ایشان معاودت داد و کسانرا که هدایت نشده از کوه جهالت فرود نگشتند سکندر خان سرهنك آهنگ جنك
با آنها کرده بر موضع سرطول علاقه سوری تاخته شش صد راس گوسپند با پنج فرد گاو بدست آورده گاوانرا
بپادگان نظام داد و گوسپندان را نگاهداشته مفصل بامر حکمران قندهار گذاشت و از جانب دیگر محمد عیسی خان
حاکم ارغستان بقرار نامه و پیام سکندر خان سرهنگ که بدو فرستاده و امر کرده بود که با پیادگان ساخلو که
همراه دارد و سواره و پیاده مردم اداره حکومتش از راه تنبیه و تهدید بغاة شکوهیده سیر داخل علاقه نفر شود
داخل علاقه مذکور شده کسی را از مخالف و موالف در انجا ندیده خیمه و آبه در اندرون علاقه نفر فرود کشت
و از ورود و فرود آمدن او در انجا چند تن از زنان و مردان پیرزمین گیر که باز مانده بودند نیز فرار کرده افتان
و خیزان بکوه برشدند و او شب را بسر برده از سکندر خان سرهنگ اثری ندیده خبری نیز نشنید که در یک
هست و چه پیشنهاد خاطر دارد پس ناچار سنگری بدور اردوی خویش برافراخت و بامداد روز دوم چند تن
از جاسوسان طایفه هوتک بقرب سنگر آمده پیادگان ساخلو از سنگر بمحاربه برخاستند و از آواز تفنگ جانبین
ندای جنك بگوش مردم نفر که بکوه و کمر جای گزیده بودند رسیده چون مور و ملخ از کوه بدور سنگر فرود
کفتند و جانبین با هم در آویخته در عین گیر و دار سواره و پیاده مردم ارغستان که با محمد عیسی خان همراه و همعنان
بودند پشت بجنك داده رو بگریز نهادند و محمد عیسی خان نیز از راه هزیمت با پیادگان ساخلو بسنگر در آمده کشش
و کوشش بسیار نمود تا که خودش با شش تن از مردم درانیه ارغستان که از هزیمتیان بازمانده در سنگر درآمده بودند
و بسیاری از پیادگان ساخلو کشته شدند مابقی هزیمت یافته سنگر را بگذاشتند و پانزده تن از یاغیان بقتل رسیدند

(۱) عرض
بکسر اول
یعنی آبرو
(۲) قاطبه
یعنی همه کی
و جمله کی

شرح فتنۀ
محمد شاه خان
که از پیش
اشارت رفت


(۵۴۸)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواريخ)

و از سمر كشتن این خبر مردم طایفهٔ تار کرانی متوطنهٔ قرب ونواحی علاقهٔ هوتک وطوائف هوتک ازحضور
اقدس فرمان رفت که یازدهم تام بقایٔهٔ پدعرجام را از چار جانب درمیان گرفته دمار از روز کار ایشان برآورده
قلاع و تافالی ایشان را باخاك يكسان كنند وهم حكمران قندهار بفرمان شهریار والا تبار دویست تن از فوج
پیاده نظام طوائف درانی که حاجی گل خان كرنيل که مردم درانیّه چنانچه ازپیش رقم کشت برقهه گرفته بودند
فراهم کرده بود بانجاء تن ديگر از فوج دوم پیادهٔ نظام درانی و بیست تن از اردلیان خود را بانجاه تن پیادهٔ
ساخلو از دستهٔ صد باشی محمد حسین خان بسر کرد کی كرنيل حاجی گل خان مذکور ومولا داد خان کمیدان
اردلیان خويش از قندهار جانب مساکن گروه اشرار رهسپار ساخت واز قفای ایشان كرنيل غلام حسنخان
قزلباش باشش صد تن از سواره وپیادهٔ نظام و يك ضرب توپ دنداپور از قندهار راه علاقهٔ معروف بر گرفت
ومقارن ایحال مردم درانیه وقزلباشیّهٔ قندهار را رك غيرت وحمایت برخاسته بی آنکه تكليفی ازجانب دولت شود
دسته دسته نزد حکمران قندهار حاضر گشته از راه معاونت سپاه دولت بزبان خدمت خواهش واجازت حركت
بالای اهل بغاوت کردند واو بنابرآنكه حكم والا هنوز برهسپار شدن مردم ملکی شرف صدور نیافته بود ایشانرا
از حرکت باز داشته معدلی بصدور امر والا كذاشت وفرمانيكه درینباب از حضور اقدس بعز اصدار پیوست
انشاء الله در موقعش بشرح میرود و همدر خلال این احوال سردار عطاء الله خان وکیل دولت انگلیس
که در کابل اقامت خدمت داشت برطبق مکتوب فارن سكرتر از حضور انور والا چند روزه رخصت
یافته در پشاور رفت که بابرونند ملاقات كرده بصد یا خود رو زند و با عوضش شخص دیگری همراه او
در كابل آید ومقارن ایحال ميرزا مير عبد الصمد خان لشكر نویس تركستان که از راه حصول رخصت
بخانه اش در كابل آمده بود از فوت میرزا عبدالقاسم خان برادرش که چهره نویس سپاه کابل بود بلشکر
نویسی دار السلطنه از حضوروالا سرافراز كرديده ميرزا میر ابراهيم خان برادر كهترش از تغییر او بلشکر نویسی
تركستان ممتاز شد ونظر بصداقت و تقدم خدمت مير مذكور مرحوم مواجبش ببرادرش وازو ببرادر کهترش
عنايت كشت وازانموی بزرگان مهمند وموسى خان وباعت خان كه قبل ازین چنانچه كذشت كشتيدن تعلقات مغول
خارا بردمه گرفته بودند در شب بیست و پنجم ماه جمادى الثانى با مردم میرو خیل ویاره خیل شمشا ومردم درهٔ نور.
رسیدن خوان شکر کشیده بامردم پشه دئی که هواخواه مغول و تعلقات او بودند در آویختند و شش تن ازهواخواهان مغولخان
مستریان از کشته وزخمی شده سه تن از دولت خواهان بقتل رسیدند و در پایان کار غالب آمده هواخواهان مغول خارا هزیمت
راه ملازمت داده عیال و تعلقات مغول خارا ازملک بیرون كردند واز جانب ديگر مستر پن وروش معدن شناس چپی وبیگن
بخدمت دولت هندی که ذکر ملازمت دولت افغانستان اختیار کردن ایشان از پیش رقم شد وارد پشاور کشته در روز بیست و پنجم
درکابل ماه جمادی الثانی که واقعه شب این روز آنجا گذشت راه کابل بر گرفته شرفياب حضوراقدس شده هريك بخدمت
خویش مشغول ومواظب کشت و همدرین هنگام مردم ترکی وعلی خیل از شورش مردم تفر که مذکور کشت
آکاه کشته از راه مخالفت دولت کس نزد مردم جاغوری كه از كشته شدن حاكم ايشان نيز شنيده بودند بطمع
افتاده فرستاده پيام دادند که با ايشان متفق و همداستان كردیده آتش فتنه برافروزند ومردم بمار دسته سفوری
که در قتل حاکم چنانچه از پيش بشرح رفت شريك نبودند جواب داده پيام فرستادند كه اكر سر از خط فرمان
برون كشند هم آینه مردم جاغوری را از راه قتل وغارت خویش درعلاقهٔ ترکی وعلی خیل رسیده دانند
و آنگاه که حضرت والا ازین ماجرا بواسطهٔ عریضهٔ حكمران غزنين وعبدالرشید خان حاكم طایفه علی خيل
آكاه كشت در شب جمعه بيست و نهم ماه جمادى الثانى جنرال غلام حیدر خانرا که مشغول كرفتن اسلحه ووجه
جریمهٔ مردم اندری بود فرمان كرد که با سپاه کینه خواه از غزنین رهسپار علاقهٔ مقر شود تا مردم ترکی
وعلی خیل از هیبت لشکر پادشاهی نتوانند که ره نورد طريق كراهی شوند وهم دو فوج پیادهٔ بیضاق ورحمت
خان را از كابل جانب غزنین گسیل فرموده امر کرد كه ایندو فوج با دویست تن از افواج مقیمهٔ غزنین كه
در تحت رايت جنرال غلام حيدر خان طريق خدمت میسپارند در غزنین اقامت نموده ديگران همه مرحله پیای
مقر شوند وهم بدستخط مبارك رقم کرد که انمردم که درین غزنين وقندهارند اكثربیرون از جادهٔ اطاعت


(٥٣٩)
( جلد سوم ) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواريخ)
خدا ورسول میباشند و با ماو شما همیشه رایت غزا همراة و شقه کشا است وايمردم بيشك معين و ياور مخالفين ميباشد
و کفار را نصرت میدهند زیرا که ازین فتنه ایشان مخالفان دین خورسند بها می کنند و میگویند که مردم
افغانستان در بین خود جنك دارند و وقت آنست که حمله نموده افغانستانرا بگیرند و ازین گفتار کفار حيرانم
که اینمردم کی مسلمان خواهند شد فقط و همدر روز جمعه بیست و نهم ماه مذکور در جواب عريضه قاضی
میر نعمت الله خان قاضی جاغوری که بپایه سر یر سلطنت رسیده و معروضداشته بود که بدون چندین قاتلان میرزا
احمد علیخان حاکم که بعضی از ایشان را مردم جاغوری گرفتار و محبوس کرده اند دیگر تمامت مردم جاغوری
خواهان خدمت دولتند و بعضی از مردم علی خیل و ترکی آمد و رفت دارند و مردم هزاره جاغوری را اغوا
کرده ورد قول شنیده نا امید همی روند از حضور اقدس نگارش رفت که نتیجه سعادت ونيك بختی مردم
جاغوری همین است که کشندگان حاکم خود را که بعضی را گرفتار و محبوس کرده اند مابقی را نیز بدست
بدهند والا شريك قتل حاکم و شامل فساد مردم ترکی و علی خیل خواهند بود و پس از پرتو وصول افگندن این نامه
سعادت ختامه بزرگان جاردسته جاغوری با سید علی نقی بن شاه علی اکبر مرحوم و سید محمد تقی خان مار قولی
راه غزنین بر گرفتند که کشندگان حاکم را که گرفتار ساخته بودند بحکمران غزنین بسپرند و چون وارد علاقه
لومان شدند آوازه شورش مردم ترکی و علی خیل را شنیده از حمله یکصد و پنجاه تن که رهسپار غزنین شده بودند
چهار تن را با هر دو تن سیدان مذکوران نزد حکمران غزنین فرستاده دیگران از سبب بغی مردم على خيل وتركى
ومردم قلندر جاغوی که نیز با ایشان در شرارت يكدل و يکجهت گردیده بودند از موضع مذکور باز گشتند که
با مردم جاردسته جاغوری راه تنبیه و تهدید باغیان قلندر و طاغیان ترکی و علی خیل برگیرند و هم حکمران غزنین
همچهار تن بزرگانرا که نروش حاضر آمدند تسلیت نموده و رخصت مراجعت داده امر کرد که لشکر قومی
جاردسته جاغوری را آماده پیکار ساخته بايما واشاره جنرال غلام حیدر خان که مرحله پیمای سرزنش طوائف
ترکی وعلی خیل و چوبنك است بکار پردازند و هم پسر بنیاد خانرا که خودش در غزنین چنانچه از پیش گذشت اقامت
داده و از رفتنش در مالستان باز داشته بود با برادرانش مکتوب فرستاده پیام داد که با مردم الیجغاری مالستان
و میر آدینه از راه امداد و استظهار مردم جار دسته جاغوری در موضع زردك رفته توقف نمايند تا مردم پشه
و شیر داغ جاغوری با اشرار قلندر بار نشوند و همچنین مردم هزاره محمد خواجه و چهار دسته و جیغتو را امر
کرد که در علاقه لومان جاغوری رفته گوش بآواز و چشم بترکتاز مخالفین نهاده مترصد اطفای فتنه باشند چنانچه
مردم مالستان با سرکردگی پسر و برادران بنیاد خان و مردم طوائف سه گانه هزاره غزنین با سالاری غلام حسین
خان بن کاظمان خان و محمد علیخان بن رحیمدل خان ومحمد علیخان برادر زاده فیض محمد خان در موضع زردك
و لومان بر طبق امر حکمران غزنین رفته باهنك كار زار استوار نشستند و از دیگر سوی محمد شاه خان غلجائی
که مرحله پیمای طریق گمراهی بود با هژده تن سواره و چند تن پیاده که در علاقه تقر رفته آتش فتنه را فروخته
بود زیاده تر در اغوای مردم آن اطراف و نواحی ساعی گشت و همچنان شیر جانخان بن میراحمد خان ترکی
با محمد اسلم خان شاه مار خیل و چهل تن سواره از راه باوه ترکی و بتاسه کو (۱) راه افروختن آتش فتنه واغوا کردن (۱) محتمل
مردم بر گرفت و مقارن آنحال بزرگان مردم توخی چون علیخان و محمد غفور خان و محمد اکبر خان و قدرت خان که بالفظ
و محمد اياز خان وفيض محمد خان ومؤمن خان ولعل محمد خان و محمد شریف خان ومحمد على خان وشمس الدینخان افغانی بند
و میرجانخان و بدرالدینخان و میر گل خان و شیر احمد خان و محمد امین خان و شیر گل خان و یار محمد خان وملا سابع سه خر یعنی
محمد خان و کاکا خان ومحمد اکبر خان ولألا خان وملك محمد خان وجلال خان و خواجه بلند خان و امیر محمد سه کوه باشد
خان ومحمود عثمان خان و رحمت خان وملا محمد خان واختر محمد خان ولياز خان و گلخان از راه خدمت و هوا خواهی
دولت عرض رقاز و به سر بر سلطنت شده استدعای خدمت و فراهم شدن جمعیت خویش کردند و از حضور والا
فرمان رضا تر جمان شرف صدور یافته بر طبق امریکه پیش از ین بنام ایشان بصدور پیوسته بود حکم شد که
باشکریان واوس خویش راه تدمير باغیان پیش گیرند و از انسوی مردم ترکی وعلی خیل مرده مسکه نام مردم
و جوت قول هزاره جاغوری را اغوا کرده با مردم قلندر هزاره دوستکر متین بدین دره اخير علاقه نيران


( ٥٤٠ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

جاغوری در موضع رسنه بر افراشته و بیکی باغیان هردوطایفه افغان و دره دیگری باغیان طوائف مذکوره هزاره
جای گزیده استوار گشتند و ازینسوی جنرال غلام حیدر خان در روز یکشنبه دوم ماه رجب سال ١٣٠٤
هزار و سه صد و چهار هجری از غزنین رهسپار شده روز چهارم ماه مذکور در منزل موشکی فرو کش
کرده روز ششم ماه را در منزل کوی آبین بسر برد و مجدر نیمروز هم دوفوج پیاده که از کابل چنانچه از پیش
مرقوم شد که رهسپار غزنین گردیده بودند وارد آنجا گشته با دویست تن پیاده نظام که جنرال غلام حیدر
خان با س والا گذاشته بود پیوسته مقیم غزنین شدند و مقارن اینحال سردار محمد حسن خان حکمران غزنین
بحزم اینکه مبادا طوائف چارکانه ناصری و خروتی و دفتانی و متی خیل کوچی باغوای مفسدین ترکی وعلی خیل
و اندری رهسپار وادی ضلالت و شرارت شوند بنام بزرگان هر چهار طایفه مکتوبات جداگانه نوشته نزد سردار
شیرین دل خان فرستاد که باغوای اشرار از جاده اطاعت عدول نکرده بخلاف فرموده خدا و رسول با مردم
ظلوم جهول همداستان نشوند وسردار شیریندل خان مکتوبات برادرش را نزددوست محمد خان سلیمان خیل فرستاده
او بطوائف چارگانه ناصری و خروتی و دفتانی ومتی خیل رسانیده دیگران از شاهراه هدایت رو برنتافته طایفه
ناصری که از پیش چنانچه مرقوم گشت از دادن باج و خراج سرباز زده از آمدن درافغانستان منع شده بودند
با بغاه یکدل ویکجهت گشتند و چون سه خطا یکی نقض عهدیکه در جلال آباد با حضرت والا کرده
بودند دوم باج و زکوة شرعی را چنانچه گذشت نداده از راه تمرد در خاک دولت انگلیس رفتند
سوم با اشرار ترکی و علی خیل و هوتکی یار گشتند از ایشان بصدور و ثبوت پیوست در روز هفتم ماه رجب
بخامت حکام و بزرگان ولایت را از حضور اقدس والا فرمان رفت که آن مردم شریر را در مملکت نگذارند
که داخل شوند و منفعت آب و علف افغانستانرا بنابه سلف ببرند بلکه اگر از راه خفا داخل شوند در هرجا
بیابند دست گیر و تاراج واسیر نمایند ومحدرینروز بدستخط حضرت والا برای مردم چهار دسته هزاره جاغوری
که از سبب قتل حاکم ایشان هنوز خائف بودند و عریضه خوفناکی ایشان بپایه سریر سلطنت رسیده از مطالعه
نقل نامه ساطعه اقدس شرف گذارش یافت مرقوم گشت که شما مردم را از روز ورود خود در افغانستان تاامروز چه
دستخطی زورشها که ندادیم و چه احسانها که نکردیم از آنجمله مردم افغان که قاطبةً (١) شمارا بدیدند و شکار خود
حضرت والا میدانستند و عیال واطفال شمارا باملك ومال شما بخیال خویش در بین خود تقسیم کرده بودند برسر شما ایستاده
که برای مردم شدم بطوری همین حال و جانب دار احوال شما شدم و هستم که از مردم افغان بزدوره چوبان شما آسیبی نرسید
جاغوری ومردم هزاره هم برای دولت اسلام خدمت کردند چنانچه بزرگان مردم دای زنگی و دای کندی با مردم دزله
شرف ترقیم و دمیردشته که دایم همات را گرفتند و حالا نیز اگر من امر کنم آیا مردم هزاره دای زنگی ودای کندی
یافت و بهسود و علاقه غزنین شما را میگذارند که سر مخالفت بالا کنید و هرکاه بکنید مردم هزاره خود شما شمارا تمام
(١) قاطبه میکنند و چون از طرف ما در حق شما دل بدی و بیهری واقع نشده و از شما نیز کم خدمتی سرنزده بمحض اینکه
بمعنی همکی چند نفر قتل حاکم اقدام کرده اند همه شما خودرا پریشان نسازید و خوف نداشته باشید و بورود این خط من خود
را از باغیان ترکی و علی خیل جدا کرده نزد غلام حیدر خان جنرال حاضر شوید که سر رشته کار شما را کرده
وطبق امر او رفتار نمائید و نیز نگذارند کان حاکم و میرزای اورا از دست نگذارید که بیرون شود بهر حال برای
چند نفر که مخالفت کرده اند از تمامی شما طائفه گذشت نداریم و نمیخواهیم که بدنام و خراب وبرباد شوید فقط
و هم سردار محمد حسن خان حکمران غزنین و جنرال غلام حیدر خان را ارقام وارشاد فرمود که مردم جاغوری
حاضر میشوند شما کاررا بایشان سخت نگرفته تکلیف را شاق نسازید که بالفعل کشندگان حاکم را تمام بدست
بدهند زیرا که پنج هزار مردسته البته بقاتلان حاکم رابطه و پیوند قومی خواهند داشت درین وقت نازك ازدست
ایشان برنمیآید که مفسدینرا دست بسته بشما بسپارند اکنون همین قدر کافیست که اینطایفه را بهر قسم که بدانند
از اشرار ترکی و علی خیل جدا سازند و تفرقه در بین ایشان بیندازند زیرا که چون روی مردم جاغوری از بغاة
ترکی و علی خیل گشت وایشان تنها ماندند برباد میشوند واگر اینطور نشود و باهم متفق شوند کارصعب ودشوار


(٥٤١)
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)

میگردد و هم در خلال احوال مذکوره از وصول عرایض اتفاقیهٔ اتحادیهٔ تمامت مردم افغانستان و ترکستان متعلقه
آن پیایهٔ سریر سلطنت که بجواب اشتهارات موافقت آیات ارسال داشته بودند از حضور اقدس این منشور
شرف صدور یافت و بنایهٔ اشتهار در تمامت ولایت و امصار رفت که ماهم از خداوند دین شما را محکم و ایمان شما را
مبزم و دولت شما را پایدار و ملت شما را باعتبار و دست تسلط بیگانگان و مخالفان را از دامن ملک و مال و تصرف اهل
و عیال شما کوتاه میخواهیم و در راه خدا قسمی از مجاهده را از شما منظور داریم که صلاح امور دنیا و آخرت
شما را شامل باشد و تا که عرصه تنك نشود و همهمهٔ سخت رخ ندهد و آنچه در خزانهٔ دولت اسلام موجود
است صرف نشود تکلیف دیناری را براحدی روادار نیستم که از مال خود داخل خزانه کنند یا بمالیات
ملکش بیفزاید و با دوات روس که علی الظاهر مدعی افغانستان و مطمح نظرش هندوستانست محاربت کردن
و کار را از پیش بردن بجز بجان و همت و مردی و شجاعت میسر نمیگردد بنابر آن امروز آنچه بفکر و اندیشه من
جای گرفته همین است که مردم افغانستان از پست تن یکتن را نوکر و خادم ملت نام نهاده گسیل نقطهٔ سرحد
نمایند و مخارج عیال او را نوزده تن دیگر بدهند و چیزی برای خود او تبرعاً ثبت کنند و آرد وزر بحد از دولت
برایش مرحمت میشود و در حینیکه بترتیب از قرار قریعه در سرحد از راه عوض دیگری رفاه شخص اسبق جانب
خانهٔ خود بازگردد و درینصورت بسال بیست و یکم اگر زنده باشد نوبت بشخص اولین میرسد و اینچنین اتفاقی
که از ملت و دولت بروی کار آید خصم از جرأت و جسارت حمله و یورش باز میماند انشاالله تعالی فقط و از آنسوی
جنرال غلام حیدر خان باشپاه کینه خواه در روز هفتم ماه رجب از منزل مقر کوچ کرده در موضع ضابط فرود
آمد و قشلاق و خانهای بعضی از مفسدین را که از راه فرار سر بوادی ادبار کشیده بودند آتش زده بسوخت
و مکتوبات تسلیت آیات بمیز کفشکان کوی جهالت فرستاده از راه اتمام حجت دعوت اطاعت کرد و بعضی که
شرارتش کمتر بود از نامه و مکتوب او هدایت شده طریق انقیاد پیش گرفته در منزل و خانهٔ خویش بازگشت
و از آنجمله مردم جاغوری از رقبهٔ دستخطی حضرت والا که آنجا بشرح رفت و بتوسط سید غان غنی و سید
قاسم و غلام حسین خان بن کلبت خان بغلام علیخان جاغوری رسیده و او بمدد مسکه وحوت قول و ده مرده که
با مردم ترکی و علی خیل متفق گردیده چنانچه از پیش گذشت بسنگر بغاوت جای گزیده بودند رسانیده هزارکان
بتجرد مشاهده و مطالعهٔ عبارات مرحمت آیات رقیمهٔ مذکوره دل براطاعت نهاده بنردم جاغوری که طریق خدمت
و هوا خواهی دولت میسپردند پیام دادند که دو تن از مردم طائفهٔ انگوری را که از دیگر مردم جاغوری برتری
دارند در سنگر بفرستند تا رسم گروکان نزد ایشان بوده دوتن از ایشان نزد دولتخواهان شده و اطمینان حاصل
کرده بعد از راه اطاعت باهواخواهان دولت ملحق گردند و ایشان دوتن را برطبق خواهش آنان در سنگر
فرستاده هنوز سخن درمیان بود که غلام حیدر خان جنرال در روز پنجشنبه سیزدهم ماه رجب بازکیر سپاه را
بامید الغنی خان کپدان و دویست تن پیاده و صد تن سوارهٔ نظام مأمور کرد که از قلاع مخالفین که در اطراف
اردوی ظفر شکوه و از وجود کرده شقاوت پژوه خالی بودند کاه در لشکرگاه بیاورند چنانچه ایشان رفته مشغول
حمل و نقل کاه گشتند که ناگهان بغاة شرارت نهاد افغان و هزاره بر سر ایشان تاخته با هم در آویختند و جنگ سخت
روی داده یکصد و هشتاد تن از متمردین کشته تیغ دلیران میدان کین گشته و سر سه تن از کشتگانرا بریده با خود
در عسکرگاه آوردند و سرها را بنوك نیزه زده در کنار فرود گاه سپاه نصب نمودند و نیز ملک فتح خان ملانجرخیل
وملك مهر على على خیل هردوتن را از حرب گاه دستگیر کرده با من جنرال غلام حیدر خان بدهن توپ بربسته
بکشتند و از آوای توپ که آندوتن را پاره پاره ساختند دران نواحی ولوله و آشوب انداختند و از سواران
و پیادگان نظام یکتن سوار را گلولهٔ تفنگ بانگشت دست رسیده یکتن پیاده را گلوله بگوشت ران فرو رفته
جراحت خفیف یافته دیگر گزندی ندیدند و پس از حصول این فتح جنرال غلام حیدر خان بسنگریان هزاره
و افغان نامه فرستاده پیام داد که بدوروز دیگر کارمردم علی خیل و ترکی و هزاره را که از سنگر برونند یکسره
کرده روز سوم افواج قاهره را بالای سنگر رسیده دانید و ایشان ازین نامه و پیام قرین یاس و هراس گردیده شیر جانخان
بن میر احمد خان ترکی را که بانی فساد بود از میان خود بیرون کشیدند واو در تاریکی شب راه فرار برگرفته

ذکر جوابیکه
در خصوص
اتفاق ملت
در باب جهاد
از پیش وعده
داده شده
است


( ٥٤٢ )
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
ذکر قتل مردم آغر
ذکر نبرد مردم حسن خیل شینواری
ذکر صدور منشور ملاطفت دستور بنام بزرگان هزارستان

دو راس مادیان سواری همراهانش بدست تفنگچیان اردوی نصرت شکوه افتاده و راه بیرون شدن نیافته
ناچار در سنگر باز گشته دوباره بسنگریان ملحق گشت و درینوقت سر بلند خان و شهسوار خان وغیره بزرگان
طائفه توخی که از پیش نام بنام مذکور گشت با یکصد و بیست تن سواره وشش صد تن پیاده از راه خدمت
وارد اردوی ظفر شکوه شدند و از آنسوی سکندر خان سرهنگ که از قتل محمد عیسی خان که از پیش رقم شد
آگاه گشته و راه مرغه بر گرفته بود در روزسه شنبه نوزدهم ماه رجب در ناوه تفر رسیده با گروه مخالفین که نه هزار
تن مرد پیکار بودند دوچار گردیده بازار کارزار رواج گرفت و هزار و پنچصد تن از اشرار بقتل رسیده سرهای همه را
بریده در قند هار فرستاد و سکنه یان آنجا مناری بپادگار از سر کشتگان برافراخت و از سپاهیکه با سکندر خان
همراه بود هشتاد تن مقتول و مجروح گشتند و قنداق توپ بشکسته بقیة السیف اشرار پشت بجنگ داده
رو بگریز نهادند و اعیال و اطفال خود ها بکوهیکه در ناوه سوری و مرغه واقعست برشده پناه گزیدند و ازین
امر سکندر خان سرهنگ و غلام حسین خان کرنيل بحکمران قندهار آگهی داده استدعای لشکر بسیار کردند که
از سپاه اندك تمام اطراف کوهی که مخالفان جای گزیده اند حصار داده نمیشود چنانچه اگر از يك جانب روی
بپورش بکوه نهاده فراز شوند ایشان از سه جانب دیگر فرار کرده بدیگر کوه برایند و درینصورت کار بطول
میانجامد و همدر روز مذکور که نوزدهم ماه رجب بود حاکم علاقه مزینه را مردم کرکری جواب داده از
وجه مالیات دیوانی سرمو نژده ندادند و او در جلال آباد نزد سپهسالار غلام حیدر خان شده ماجرا بوی گفت
واو حاکم را باز گردانیده امر کرد که بقایای مالیات را بمدارا و مواسا حصول نماید و با مردم درشت خوئی وزشت
گوئی نکند و هم محمد کلخان که خیر خواه رعیت و خادم دولت بود از حال مردم مذکور آگاه گشته بی آنکه
سپهسالار واو بگری مأمور اسهالت آنمردمش نماید خود سر از راه نيك سکالی در خزینه رفته آنمردم را بدریعه
مكتوب نزد خود خواست که نصیحت واندرز نماید و ایشان گوش بعبارت مکتوب او نداده نزدش نرفتند تا که
خودش در قلعة تهانه رفته ملك مدد و ملك شاه رسول نامانرا که از مردم مزبور و برای امری در انجا آمده بودند
گرفته محبوس کرد و ده تن از نگاهبانان تهانه را باصدباشی ایشان و سه تن پیاده دیگر باخود همراه داشته خواست
که هر دوتن محبوس را در خزینه آورد اما در عرض راه مردم حسن خیل شینواری سکنه کرکری خبر یافته
بالای او تاخته جانبين دست بآلات حرب بردند و محمد کلخان با اسبش که بران سوار بود جراحت برداشته چند
تن از همراهانش نیز مجروح شدند و هر دو تن محبوس را از دست داده بان زخمدار رو بگریز نهادند و گروه
مخالفین قرین فیروزی گردیده قلعه تهانه را محاصره کردند و از طلوع آفتاب تا نصف روز حرب را برپای داشته
چهار تن از حارسین قلعه را کشته و دوتن را جراحت رسانیدند بعد دیوار قلعه را سوراخ کرده بقهر و غلبه داخل
قلعه شدند و محافظین قلعه از روزنی که در دیوار دیگر جانب قلعه بود برون شده چنك كنان راه موضع شاه علی
علاقة خوگیانی بر گرفتند و چند ميل تفنك ایشان بدست شینواریان افتاده راه همی پیمودند تا که مردم شاه علی
خوگیانی دریافته برخاسته زخمداران حافظان قلعه را بان خسته در خانهای خود آوردند و در عصر اینروز
سپهسالار غلام حیدر خان از مکتوب محمد کلخان که بدی فرستاده بود بصدور اینواقعه آگاه گشته فوراً محمد
شاه خان کپتان را با دو صد تن پیاده نظام و دو عراده توپ بسر کردگی عبد الكريم خان و بهاول خان از جلال
آباد بدانوی گسیل کرد و امر نمود که اگر قلعه تهانه بتصرف خصم باشد در کرکری فرود ناگشته در مزینه
بار بگشایند والا در کرکری فرود شوند و ایشان در شب راه پیموده چون بامداد بفر از پشته مزینه رسیدند قلعه را
در تصرف غنم دیده در مزینه وارد شده توقف کردند چنانکه سرگذش و گوشمال آنمردم شریر بعد ازین در
موقعش تحریر میشود انشاء الله تعالى و تقدس
ذکر صدور منشور ملاطفت دستور بنام میر محمد عظیم بيك سه پای
( و على نقى مهتر وا بول مهتر وقاضی عسکر فولاده )
وهم در خلال قتال و جدال مذکورۀ عرائض مير محمد عظيم بيك وعلى نقى وا بول مهتر هزاره باغستان که ذکر
فرستادن عرائض ايشان بپایة سرير سلطنت از پیش رقم گشت از مطالعه مهر لامع اعلیحضرت والا شرف گذارش


( ٥٤٣)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
یافته با آنکه در علاقه تر کی وعلی خیل وتقر وتتوار آتش حرب شعله‌ور بود واکثر سپاه کابل وغزنین وقندهار
وجلال آباد با ایشان گرفتار ناورد وپیکار بودند عزم تبت ورا‌ی تقلب حضرت والا را هیچ اندیشه روی نداده
در روز پنجشنبه بیستم ماه رجب میر محمد عظیم بيك را ارقام وارشاد فرمود که آنچه از بدیهای گذشته یاد کرده
ونوشته اید که حرف بازخواست دامن گیر احوالم میباشد راست مرقوم داشته‌اید ولیکن بسیار شنیده باشید وهر
کس گفته باشد که پند کار ما بدیهای هیچ طایفه را که قبل از جلوس میمنت مانوس مرتکب شده باشد بازخواست
نفرموده ونمیفرماید زیرا که اگر این گفتگو بمیان میآمد چندین هزار قاتل بدست ورثه مقتول پس از ثبوت
شرعی قصاصاً کشته میشد پس اعمال سابقه وافعال سالفه شما را مانعی برسم و آینده شما مرتکب امر زشتی نخواهید شد
وخدمت آتیه شما تلافی ضلالت گذشته شما را خواهد کرد ومنصب وخطاب سرداری شما که از دولت استدعا
کرده اید تعلق بکار وخدمت وصداقت خود شما دارد وما از خدا میخواهیم که مثل شما مردی در قردما خدمت
دین ودولت خود را ظاهر کند ونزد خدا ورسول وخلق نيك نام گردیده از دربار پادشاهی رتبه بلند وپایه
ارجمند حاصل کند اگر شما طریقه چاکری وعبودیت را میدانید ومینگارید که میشود ازسوزن ضعیف کاری
برآید که نیزه سرفراز ازان عاجز آید واز خس خاکی میدانید که دروقت خلاف ساخته بن دندان و چرك گوش را
بدان پاك نماید مایز بحمدالله تعالی رسوم و آداب سلاطین نامدار را نيك یاد داریم که دوستان وفادار را تربیت
ونوارش نمائیم تا بتوانند خدمت کنند ونجوکان همت گوی سبقت ازهمگنان بربایند وامروز کار دین ودولت اسلام بحدی
طالب ارتقاست ومرد میدان نام و ننگ را بکار دارد که اگر بنوا ند از چوب خشك قبول عوام آدم میتراشد چه جایکه مثل شما
مردان کار برای اطاعت داخل جرگه خدمت دولت آوند البته آب و نان وعزت واعتبار مفت ایشان خواهد بود و اگر شما تمرد
وسرکشی اختیار کنید هم آئینه ظاهر است که دشمنان دین که درکمین کین اند فرصت بدست آورده عزت ودولت
شما اهل اسلام را ضایع وبرباد خواهند ساخت بهر حال صدق دائید ویقین بدارید که شما را بکار داریم وخوب
و درست پرورش می نمائیم وهرچه شایان شان شما باشد التماس نموده در حق شما اجرا میفرمائیم زیرا شخصیکه
خود را امیر اسلام ومعین ایام ومروج دین وشریعت حضرت پیغمبر علیه السلام بداند البته باچون شما مردان
مسلمان خوبی واحسانا پیشنهاد خاطر ساخته وضع نیکو واطوار شایسته وتربیت بایسته را پیشه خود میسازد
وآنچه را که از قهر وعتاب وشدت وشتاب ماشینده باشید نیست مگر بر باغیان دولت ودشمنان ملت که نفاق را بهتر
از اتفاق دانسته شما قوم را سالها کافر میگفتند وخرید وفروش دختر وپسر شما را جایز وحلال میشمردند باری
بخاطر آسوده ودل مطمئن نزد مير يوسف بيك رفته محمد امير بيك ايلخاني را نیز خواسته با ایشان کار اطاعت
وخدمت خودرا راست ساخته روانه حضور نمائید انشاء الله بر طبق قبولیت وقرارداد آندوتن خلعت لطف
ومهبربانی بشما فرستاده وشما ازهمانجا پس بجای خود رفته کار خویش را راست کرده طریق خدمت پیش میگیرید
فقط وهم محمدامير بيك ايلخاني ومير يوسف بيك را فرمان رفت که بزرگان هزاره یاغستانرا خبر دار عاقبت کار
ساخته ایشانرا تنبیه کنید واز دشمن داخله وخارجه نيك بدانانید که خصم خارجه خود ظاهر است که هم دولت در
مداخله با افغانستان جسارت کند دشمن است وخصم داخله همین اشرار افغانستا نند که ما را نمیخواهند که
با مردم هزاره رابطه واتحاد داشته باشیم وایشانرا قوم واوس خود دانسته شريك دولت نمائیم چنانچه در کوشه
وکنار هر روزه بغی وفساد اختیار کرده دوچار نکبت وادبار میشوند عار آن میباند که با مردم مطیع ورعیت
خویش راه خدمت پیش گرفته واسلحه برداشته خود را مرد بسازند وزنهار که ایشانرا سخت نکرده بخیال خود
ایشان نگذارند تابخاطر ایشان نرسد که برایشان تکلیف شاق میگذاریم وهم با بول عهد وعتیق مهر وقاضی عسکر
بزرگان هزاره حجرستانرا در جواب عریضه ایشان نگار فرمود که البته در دین وایمان وسخان خود که
نوشته اید محکم واستوار خواهید بود واطاعت پادشاه را چنانچه معروضداشته اید واجب وضرور خواهید دانست
وهر ماموری که میر محمد عظيم بيك اختيار كند با او موافقت خواهید کرد تا دشمن خارجه بداند که شما اتحاد
قوی وبازوی ایشان بکدیست و از آنسوی چون فتنه وفساد مردم تركي وعلى خيل وتقر وهو تك از هراتس جنرال
غلام حیدر خان وسکندر خان سرهنگ وغلام حسن خان کرنيل گوش خراش حضرت والا شد در روز بیست


( ٥٢٤ )
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان) (سراج التواریخ)
و یکم ماه رجب حکمران قندهار را فرمان رفت که مردم درانی و فارسی را که کار بیاری دین و دولت بسته اند
از غنیم و ارادهٔ ایشان باز نداشته تا پنجاه هزار تن مرد پیکار جانب موطن و مسکن مردم اشرار هوتک و نصر
رهسپار سازد تا آنمردم را قتل و تاراج کنند و از آنجمه امر کرد که هر واحدی از لشکر درانی را که
با حضرت والا نسبت قومی دارند از روز حرکت تا وقت مراجعت ایشان روزی یکعباسی که در ماهی ده روپیه
کابلی شود نقد از خزانه بدهد و هم دو هزار سوار جزار از مردم قطغن و بدخشان در کابل خواسته شد که بهر
جاییکه بکار شود برسبیل ایلغار ترکتاز کند و مردم هوتک از ازدحام لشکر گرفتار بیم و حذر گشته در روز
چهار شنبه بیست و ششم ماه رجب سه تن از زنان پیر زمین گیر را سه جلد کلام خداوند قدیر بر سر نهاده از راه
طلب عفو تقصیر نزد سکندر خان سرهنگ و غلام حسن خان کرنیل و تور محمد خان اچک زائی فرستاده امان
جان خواستند و ایشان بپاس حرمت قرآن آنمردم شریر را امان جان داده مکتوب تسلیت اسلوب روان کرده
پیام دادند که از کوه حمیران فرود گردیده در مساکن خویش جای گیر بشند و بانیان فساد و مسببان کینه
و عناد را بدست کارگذاران پادشاهی دهند و ایشان ازین نامه و پیام ایشان مطمئن خاطر گشته بزرگان طایفهٔ بائی
زائی از راه اطاعت امر پادشاهی نزد کرنیل غلام حسن خان حاضر شده او همه را تسلیت داده دعوت بمراجعت
مساکن ایشان کرد چنانچه از دلجوئی او همه طایفهٔ مذکوره باز گشته در منازل خویش جابجا گردیده قرار گرفتند
و همدرینروز یعنی چهارشنبه بیست و ششم ماه رجب از حضور انور والا سپهسالار غلام حیدر خان را در باب باغیان
و اشرار شنو از که قلعهٔ تهانهٔ پادشاهی را چنانچه از پیش رقم کشت قهراً متصرف گردیده بودند فرمان رفت
که مسیر عطا خان جنرال را با سپاه نظام از جلال آباد جانب شنواز رهسپار سازد تا باتفاق فوج ساخته قلعه را
بضرب گلوله توپ پست کرده دمار از روزگار اشرار شنو از برآرد و مقارن اینحال چند تن از افغان علی خیل
وزکی و هزاره جاغوری که روی از دولت و سعادت برتافته در موضع رسته چنانچه از پیش گذشت سنگری بودند
قرآن آلهی را شفیع خطایا و جنایات خود ساخته از راه انابت در لشکرگاه نزد جنرال غلام حیدرخان آمده جبین
ضراعت بخاک مغفرت سودند و او ایشانرا امان جان داده غبار معصیت را از چهرهٔ احوال شان بآستین تسلیت پاک
ساخت و نامهٔ استمالت بتمامهٔ مصحوب یار محمد خان واختر محمد خان و امیر محمد خان و غیره با آنانیکه حاضر آمده بودند
برای مردم علی خیل و زکی فرستاده پیام داد که باطمینان خاطر روی از وادی ضلالت برتافته بمساکن خویش مراجعت
کرده طریق اطاعت سپارند و همچنین بمالامحمد رضای طایفهٔ اوق و غیره بزرگان طوایف پاتون و هود قول هزاره
که بدلالت و هدایت میر عبد العلی بن محمد تقی شاه از راه انابت نزد جنرال مذکور حاضر شده بودند تسلیت یافته
مراجعت کردند و دوباره چند تن از بزرگان جاغوری را که طریق خدمت دولت می سپردند چون علی رضا مهتر
و زر داد خان جماعه دار و کلب حسین صدباشی و کاظم رضای چوب بدره (۱) زار و سلیمان و کبل و ملا محمد علی و ادو و غلام
رضای یزنگ و صالح مهتر از طوایف پایه و مسکه و هیچه و خوزنگ زائیقده میر عبد العلی را با خود آبرودار نزد جنرال
آورده طالب اجرای احکام پادشاهی شدند و او تمامت دولتخواهان هزاره را خلعت و رخصت مراجعت داده بپاس
خاطر ایشان ره نوردان دشت ضلالت را نیز زیاده تسلیت کرده دل بجای آورد و در بحال حیدر اختیار و شربت
مهتر و غلام حسین خوشه و ابول مهتر و نائب خداداد سنگماشه که میرزا احمد علی خان حاکم را چنانچه گذشت بقتل
رسانیده و از واهمهٔ جان در سنگر باغیان علیخیل وزکی درآمده با ایشان متحد و همداستان شده بودند امثال و اقران
خود را مخلع و ممتاز دیده قرآن شریف را مصحوب سید علی نقی شاه نزد جنرال غلام حیدر خان فرستاده عفو
تقصیر خواستند و او بپاس احترام قرآن امان جان داده نامهٔ تسلیت برای ایشان فرستاد و هم میر عبد العلی را
بامر حضرت والا مأمور حکومت جاغوری کرده ولی محمد خان صدباشی و سید علی خان و شیرع خان صدباشیانرا
با سه صد تن پیاده ساهلو وقور خانه با او همراه در سلک مائة جاغوری فرستاد و پس از ورود او در آنجا کشندگان
حاکم سابقه جاغوری با آنکه جنرال غلام حیدر خان تسلیت نامه بدیشان مصحوب سید علی تقی فرستاده اطمینان
خاطر داده بود نظر بکردار ناهنجار خود قرار اختیار کرده بعضی بکوه چهل باختو و برخی بکوه مالکو برشده
پناه گزیدند و جنرال غلام حیدر خان چندتن را امر کرد که آن شقاوت پیشگانرا گرفتار سازند ولی ایشان را

(۱) چوب بدره زار اسم موضعی است در جاغوری هزاره.


(٥٤٥)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

دستیاب نتوانسته بی‌نیل مقصود مراجعت نمودند و باقی مردم علی خیل و ترکی وبغاة هزارهٔ جاغوری همه از جنرال
غلام حیدر خان استمالت یافته از براه اطاعت بما من خود باز گشته جابجا شدند وجنرال موصوف از کار طوایف
مزبوره فراغت حاصل کرده مردم اباجاری افغان وهزارهٔ غزنین را که همراه داشت بباب مساکن ایشان رخصت
داده خود باسپاه نظام و توپخانه از موضع ضابط ره گرای ناوهٔ ترکی شده روز بیست و نهم ماه رجب در موضع
شنگی رسیده فروکش کرد

ذکر فتنهٔ نور محمد خان بن سردار ولی محمد خان
وهم در خلال اختلال مذکورهٔ اینسال نور محمد خان بن سردار ولی محمد خان و یار محمد خان بن سردار
فیض محمد خان مرحوم باچند تن دیگر از فتنه‌جویان افغانستان که فرار وادی ادبار بودند آوازهٔ شورش
مردم غلجائی را شنیده از پشاور گریخته در ایام ماه رجب وارد علاقهٔ تیراه شدند که مردم سکنهٔ جبال سرحدیه را
اغوا کرده آتشی غوغا در افغانستان برافروزند چنانچه نزد ملا ولی الله تیراهی شده باتفاق او کس نزد مردم
منگل فرستاده پیام دادند که از راه تمرد انجمن گشته خوست را بتازند و هم دو تن نین و میر نامان ساکنان بلند
خیل قوم وزیری را که از راه شرارت نزد نور محمد حاضر شدند هرو احدی را یازده روپیه انعام داده در علاقهٔ
تیراه آوازه انداخت که سردار ولی محمد خان پدر و شیر علیخان جاویش باتفاق نیاز محمد خان با بکر خیل اورا
از پشاور در آنجا گماشته اند که مردم سرحد را با خویش یکدل و یکجهت ساخته رخنه بکار سلطنت افغانستان
اندازد چنانچه بر طبق مقالتی مکتوبات آنا و اینام بتمامت بزرگان مردم کوهستان بر آورده بپیکان نشان همیداد و هم
افواه ساخت که هر قدر وجوه بکار شود پدرش سردار ولی محمد خان بلاد ريغ میفرستد و باین ترهات ملا ولی
الله خارا فریفته توامهٔ اورا برای خود و دختر خودرا بتوامهٔ او نامزد زنا شویی کرد و هم از تیراه کس نزد
ملك دينام وحسن علی نام قوم غوری که از اقوام مادر سردار ولی محمد خان پدرش بودند در کرم فرستاده
بامردم آنجا طرح مراوده انداخته با ایشان قرار داد که هر قدر از اسلحه و آلات حرب بکار شود از کرم
در تیراه برای او برسانند و پس از چند روز ملاولی الله نور محمد خان را از گفتار و کردار و رفتار ش حیل
بسفاهت وجهالت کرده توامهٔ خودرا بطلاق ازوی بستد و او را با یارانش از علاقهٔ تیراه امر بیرون شدن کرد
و او عرصه را تنك دیده با پسر سردار محمد شریف خان و یار محمد خان ومحمد شاه خان ملجائی و سعددی کرم خیل
که باوی همراه بودند وطريق عداوت دولت می پیمودند مشورت کرده با هم قرار دادند که بعضی در علاقهٔ
وزیری و برخی در کهسار شنواری شده مردم را از دو سو بفتنه برانگیزند و عبدالواحد خان حاکم خوست که از ورود
ایشان در تیراه آگاه گشته و غرض پرداز پایهٔ سرپر سلطنت شده بود بامر حضرت والا که بنام او شرف صدور یافت
ملك امرالدين و ملك عظمت نامان ساکنان موضع اندر و صادق خوست را در تیراه و پیرزا محمد حسن نامی
را در بلند خیل از راه جاسوسی فرستاد که از عزم و ارادهٔ نور محمد خان و رفقایش خبر باز آرد چنانچه احوال
مذکوره را بر طبق واقع ایشان آورده از عريضهٔ عبدالواحد خان حالی رای والا گشت و نور محمد خان با همراهانش
از تیراه جانب شنواری وعلاقهٔ وزیری راه غوایت برگرفتند چنانچه شرارت و فتنه انگیزی ایشان مذکور میشود
انشاءالله تعالی و هم در خلال احوال مذکوره از حضور انور والا محمدا كبر خان مأمور فروش بادام مقیم پشاور
را فرمان رفت که در کابل آمده قطع محاسبات خویش نماید و از تغییر او عبد الخالق خان مأمور فروش بادام شده در پشاور
رفت و محمدا کبر خان که پنجاه هزار روپیه را تلف کرده بود هراسناك گشته و در کابل نیامده فرار کرد ویکتن برادر زادهٔ
خویش را از هول باز مانده در کلکته برفت و پیادهٔ پولیس یعنی کوتوالی شهر پشاور در حجرهٔ او شده دو زوج نمندان و چهار پایه
کرسی که جوگی میگویند و يك میز چوبی و يك تخته قالین کهنه در اندرون منزلگاه او دیده در بها او طاقش را قفل زد
و آنگاه که این امر از عريضهٔ کارکنان دولت افغانستان مقیمین پشاور بگوش حق نیوش حضرت والا رسید
این بیت را ارقام و برای کارکناران دولت خویش در پشاور ارسال فرمود "اشک برای زاهدان ریخت نمانهٔ خدای
" خیمه بمسجد افکند طفل حرامزاده را " واو در کلکته رفته بتوسط جنرال میر احمد خان سفیر عرض

ذکر فتنهٔ
نور محمد خان

ذکر فرار
کردن محمد
اکبر خان
بادامی