( ۷۰۶ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
و تا ورود سردار عبد القدوس خان در آنجا روز بسر برده در پایان کار بفاوت ورزید چنانچه در موقعش رقم میگردد
انشاء الله

شرح نامزدی دختر خجسته اختر صفدر خان ناوکی
( بشهزاده محمد عمر خان )

نامزد کردن دختر صفدر خان با شهزاده محمد عمر خان
و مقارن ایصال صفدر خان ناوکی محمد سعید خان صاحبزاده را با ملک طالقان و نه تن دیگر چون محمد رضا خان
و محمد منیر خان و ملك شير محمد خان وغيره از راه استدعای وصلت باخاندان شاهی باتحف و هدایای شایان گسیل
درگاه عالم پناه نموده عريضه مشتمل بامر مذکور و مشعر برخواهش اینکه دختر اورا حضرت والا بازدواج
شهزاده والا تبار سردار محمد عمر خان منظور فرموده با خویش و قومش درین امثال واقران ممتاز و سرافراز
فرمايد نگار داده مصحوب اسامی مذكوره ارسال بوه سریر سلطنت نمود و حضرت والا عرض واستدعاى اورا
بگوش قبول شنیده شش طاقه شملقين قرص زرین وشش زوج کفش زرین قابل و شش ثوب کامخواب و سه طاقه شال
خلیل خانی نسج کشمیر و سه ثوب چالی زرین معروف بكار چوب وسی و پنج ذرع صوف زرین رومی و پنج ذرع صوف
ابریشمین و چهار صد ذرع قناویز و یکسرچ زرین مکمل اسباب نقره و دو زوج دست برنجی و دو زوج کده یعنی دست حلفه
طلاء وصد دانه طلای بخارائی حمایل و پنج حلقه انگشتر طلای نگین زمرد و چهار حلقه انگشتر طلای نگین
یاقوت و یکعدد جاينك نقره و يكعدد پطلوس و چهار دست افتابه لکن سفید مسین و چهار عدد افتابه سرخ
مسین همه زنانه از جانب شهزاده موصوف بنامزد مذکوره اش عطا فرموده و فرستادگان صفدر خان را نیز
سراپا خلعت مرحمت نموده در روز هفدهم ماه جمادى الاول رخصت بازگشت داده کامت اشیای مذکوره را
مصحوب ایشان روانه کرده ازین وصلت سر مفاخر صفدر خان را باوج عزت سوده مکر مش ساخت

ذکر ملازمت عبد الجواد تاجر
( وشرح حال ميرزا شاه محمد خان و اشرار فرار کرده چارصده )

ذکر ملازمت عبد الجواد وشرح حال خسران مال اشرار چار صده
و همدر احیان واقعات مذکوره عبدالجواد نام تاجر كرماني الزعرش و استدعای خودش که از حضور اقدس
خواهش ملازمت دولت و ادعای وقایع نگاری دولت ایران وروس را کرده بود منظور نظر فیض اثر والا
شده فرمان قبول ملازمت او و منظوریث خدمتش شرف اصدار و عز ارسال یافت و مقارن اینحال میرزا شاه محمد
خان هراتی که از اولاد امجاد و احفاد نیکو نهاد میرزا عبدالغفار خان مدار المهام نادر شاه افشار است وبامر
حکمران هرات با میرزا محمد حسین خان نامی مأمور فروش پوست قره کل متعلق دولت شده در بخارا رفته و پس
از یکسال در هرات بازگشته بود بفرمان حضرت والا نظر بصداقت و خدمتی که کرده بود شرف بر حالی یافته دوباره
در بخارا رفت و بفروش پوست ماوراء النهر مواظب گردیده ده سال در آنجا روز خدمت بسر برده آخر الامر
بفرمان طلب از بخارا در کابل آمده و حساب خودرابا اهل دیوان قطع و فصل کرده از مال دولت چیزی و پشیزی بر ذمه او
ثابت نگشته در سال هزار و سه صد و هجده در کابل پدرود جهان کرد و همدر خلال احوال مسطوره سابقه از شرح حال
میرزای موصوف ملایم پرا نام شریر قوم چارصده که در وقت بغاوتش اگر غناردست چاکران دولت شده با نینوقت
در زندان هرات محبوس بود بپها لا ز قرا مبرز جانش بامر حضرت والا که بنام او شرف اصدار وار سالیافت در دهن توپ
بر بسته از صدمه آتش توپ جسد او را لخت لخت ساخت و شانیاز نام برادر و رسول داد نام داماد آن کج نهادر ادر آماج گاه
سپاه بطا و مجوب سیاست بر بسته هدف گلوله جانستان نموده یک تن نوکر شریف را بدار بر زده هلاك كرد و مال و متاع
مفسدین را که پس از گرفتار ساختن و بکابل فرستادن اشرار اولین که از پیش بشرح رفت ضبط شده بود از هرات
در کابل فرستاد و چندی از اشرار که در سنگلاخ دره تا دستمان پناه گزیده و تاکنون بدست نیفتاده بودند
و راه غوايت می پیمودند کار گذاران دولت امداد بپيادرا كماشته سه تن از بزرگ و كوچك ايشانرا بدست آورده
روانه هرات نمودند و همچنین پیادگان ساخلو با چندتن از سواران و بزرگان علاقه چغچران و مرغاب بتفحص


( ٧٠٧ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
و دستياب نمودن اشرار موضع چپراس پرداخته دو تن از ان گروه حق نشناس را بدست آورده ما بقی را مردم
چپراس بقهر وعنف از دست هواخواهان دولت خلاص كردند و نیز يقين مفيد از راه فرار در موضع بوکان بخانه
يوسف سلطان پناه برده پنجاه خانوار ديگر از اشرار از ورود او در آنجا آگاه گشته از کهسار امار نزديوسف
سلطان شده پناه گزيدند واو با آنکه شوهرعمه شريف شرير بود رعایت مواصلت وخویشی را نکرده ازهرخانه
شانزده تنکه که مجموع هشت صد تنکه شود بازای پناه وجای دادن ایشان گرفته مسکن وملجا داد ومقارن اینحال
فرمان اقدس بنام کار گذاران ترکستان در باب اشرار عاق وجا رسده که از راه فرار دران ديار رفته در هر جا
قرار گرفته بودند شرف نفاذ يافت که آنها را دست گير ساخته نگذارند كه آزادانه روز بسر برند كه مبادا
فتنه روی کار آورند چنانچه جمعی از پیادگان ساخلو ومردم ملکی در طلب وجستجوی آنقوم شرارت خوی
افتاده وایشان آگاه گردیده بخت راه پناه بخالت کهسار امار برگرفته بعد از اقامت را در کوه دشوار دیدند
راه عربستان بر گرفته در غارایرف جای گزيدند وجا كران دولت از قفای ایشان دررسیده از فریبآن غارسلطان
يارنام ملا بجلای شریر را دستگيرساخته ودور غاررا دائره سان گرفته باپناه گزیدگان آن بحث پرداختند وتأهنگام
نماز شام حرب را استوار داشته دلاور نام همزاده میرزا حسن نام شریر از ضرب گلوله تفنگ هلاک گشته دیگران
از هول جان در تاریکی شب از غار بیرون شده بصد رنج و تعب راه فرار یافته رو بگریز نهادند وجاکران دولت
سلطان یار را که گرفتار ساخته بودند باسر بريده دلاور نزد کار گذاران چقچران فرستادند واز انسوی کسانیکه
راه محبس اشرار را سنجاب مرغاب برداشته بودند از آدم هیچ بدست نیاورده یکقبضه تیغ قفقازی با یک قبضه
خنجر روسی از خانه ملا احمد نامی یافته در هرات فرستادند واز جانب دیگر جامدارخان که بامدتین از اشرار
در علاقه بوکان رفته بودند یوسف سلطان وطاهر سلطان بوکانی را که اشرار را چنانچه گذشت جای پناه داده
بودند سخت مواخذه كردند که اشرار را بدست دهند وایشان غافلین اشرار راه داغستان خویش دانسته یوسف
سلطان هفتاد خانوار را در سر پل نزد محمداسلم خان حاكم اكجا مخفی از جامدار خان فرستاده نزد او خود را خدمتگار
بحساب اوردومی ونه تن دیگر را بتردد و تفتیش بدست آورده بدو سپرد و او همه را روانه هرات کرد و اینگاه که
تعداد اسیران مالیه با ارباب محمد عظيم بيك بيكصد وسی و چهار تن رسیده بامر حضرت والا اینها را در قندز
فرستادند که بامر فلاحت وزراعت روز بسر برند و اسلحه نمایان باذ غیر از اسلحه سابقه از اشرار که مخفی داشته
ونداده بودند وبدست چاکران دولت آمده در هرات فرستادند مجموع يكهزار ودوصـد و چهل و هفت میل تفنك
و چار صد وده کمر کيسه و پنجاه وچهار قبضه شمشير ودوانزده ميل تفنگچه وپنج قبضه کارد بودند که تحويل
قور خانه دولتی شدند

( شرح ورود کورا پاتکین نام روسی بنقطه فاصله سرحد هرات )

وهدر احيان واقعه مذکوره کورا پاتکین نام روسی از راه سیر وسیاحت سرحد وازدنقطه فاصله سرحديه
هرات متعلقه دولت روس شده باپوش نگداشت و ميرزا عبد الصمد خان نامی از چاکران دولت افغانستان بامر
حکمران هرات و سپهسالار فرامرز خان و ميرزا جیلانی خان سر دفتر هرات چند راس گوسفند و مقداری آرد زرد
وبرنج وروغن وجو واعدادی از بيضة مرغ برسم مهمانی نزد او فرستاده نامه نیز بوی نگار داد که چون در نقطه
سرحد متعلقه دولت متبوعه خود وبقرب نقطة سرحد متعلقة دولت افغانستان وارد گشته او را مهمان پنداشته
قدری از خوردنی فرستاده شد که از شیوه دوستی وهمسایگی بیقریند واو اشیاء مذکوره را پذيرفته میرزا عبد
الصمد خان را با دولت علیه تحیت وثنا كيفت ودرين اثنانامة از پلكو بيك قارنوف روسی بکل حسنجان صدباشی
محافظ علاقه کلران رسیده چون نوشته بود که یاريم پادشاه واردآق رباط گردیده و کورا پاتکین مذکورد داخل
علاقه شوره شده وسوتزوف افدر شوره خیر داده است بنابراین آگهی داده شد که اگر حصر ملاقات یاریم
پادشاه بشود نيك خواهد بود وهم یاریم پادشاه هوای ملاقات را با او درسر دارد چنانچه امر کرده است که

شرح کورا
پاتکین نام
روسی


( ۷۰۸ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )

شما را برای ملاقات ان جرنیاده بخواهم فقط و گل حسن خان نامه و خواهش پانکونیك قازنوق بحکمران
هرات و سپهسالار فرامرز خان آگهی داده پس از حصول اجازت ملاقات او رفته و بحسب رسمی نمودینی داده بسته
تحفه و هدیه در اقامتگاه خویش بازگشت و ازین رفت و آمد و سیر گردش افسران روسیه حکمران هرات سواران
محافظ نقاط سرحد را از راه تغییر طلب هرات نموده دین محمد خان و عبد الواحد خان را با صد تن سواره کشافه
خود ایشان بامت قره تپه و پنجده و تجاوز از دیگر سواران کشافه که در هرات مواظب خدمت بودند بسالاری
پاینده خان بمحافظت سایر نقاط مأمور کرد

حرکت سردار عبد القدوس خان از بامیان
حرکت کردن سردار عبدالقدوس خان از بامیان بجانب تمزان

و از آنسوی سردار عبدالقدوس خان از شورش مردم هزاره دای کندی در تمران که از پیش بشرح رفت
آگاه کشته و از کار چپاوتی که در ماه محرم بشهر غرجیه غلمنه احداث کرده بود فراغت یافته بپرداخت از آنجا
طبل کوچ جانب تمران که بفاصله هفده مرحله از شمال رویه ب بامیان واقع است نواخته لوای سرزنش قوم
بیدمنش هزاره باغیستان را افراخته چندی در علاقه هزاره دای زنگی برای تهیه علوفه و آذوقه و سیورسات
سپاه و فراهم شدن سواره و پیاده ایلجاری هزاره دای زنگی رحل اقامت انداخت و مقارن اینحال سه تن
از همراهان شیر جان خان بن میراحمد خان تركي که شرح شرارت و فرار وادی ضلالت شدن او از پیش گذشت
گرفتار دست منسوبان سپهسالار غلام حیدر خان شده از سبب رفاقت او و جهت اینکه چند میل تفنگ دولتی
را از دزدانیکه از نزد سپاهیان نظام دزدیده و ایشان خریده بودند بامر حضرت والا بدار سیاست کشیده شده
بیاسا رسیدند و از جانب دیگر کرنیل محمد اکبر خان که بافوج پیاده هزاره قراباغی بدانچه گذشت مامور تنبیه
و تهدید سرکشان منگل و جاجی و جدران شده بود در ماه جمادی الثانی وارد علاقه جاجی گردیده و لعل گل خان
گردیزی نیز با نصد تن سواره و پیاده ارقوم خویش راه خدمت دولت پیش گرفته در چگنی بكرنيل محمد
اکبر خان ملحق شد و باتفاق در تهدید و اسهالت طوائف مذکور پرداخته زبان نرم کونی ایشانرا دلالت باطاعت
کردن آغاز نهادند چنانچه منهال گردیدن و مطیع و منقاد شدن ان اقوام در محلش ارقام خواهد گشت انشاء
الله تعالی و همدرین هنگام نور محمد خان بن سردار ولی محمد خان از بغاوت و رزیدن طوائف مزبوره و سر از خط
فرمان بیرون کشیدن ایشان خبر یافته خود را در بین آغردم رسانیده دامن باتش فتنه زدن آغاز نهاد و محمد سرور
خان معروف بجك زرغ که ملازمت دولت اختیار کردفش از پیش بشرح رفت ازین امر افزا فدایان سکنه جبال
سرحد را سه هزار روپیه وعده جایزه داده بقتل نور محمدخان گماشت و او تن خود را بتريك وی رسانیده
در علاقه ناویش بگلو له تفنگ زده چون اجلش نرسیده بود گلوله کار گر نیفتاده مآلاً فرار وادی ادبار شد و محمد و
جان خیلوی ابخیل ملب رحمت شاه خان وزیری بادختر عفت سرش که در سلك بانوان مشکوی حرم احترام سلطنت
عنوان ابالاك یافته و تا اینوقت از جهت سرما و برف نزد مسماة نبات سردار شیریندل خان در خوست بود و پانزده تن
از بزرگان قوم و عشیرت (۱) خویش از انداراه کابل پیش گرفته چون وارد کابل گشته دخترش ببانوان حرم محترم
هم زانو شد خودش با کسانیکه با او همراه بودند برسم میهمانی چندی بامر حضرت والا در کابل درنك کرده باب
و نان از دولت دایش مرحمت شد چنانچه سربلند گشتن او و قومش از عطای خواه و غیره در موقعش رقم خواهد
شد انشاء الله و همدرین اثناء پادشاه خان جنرال پل محکم و استواری در موضع جوزون بر نهرفیض آباد بامر حضرت
والا بنیاد نهاده بغایت متانت اباد کرد و همدرین اوان سردار محمد حسن خان حکمران غزنین که با جمعی از بزرگان
هزاره ایماق در وقت بغاوت طوائف اندری و ترکی و علی خیل و ناصری بخدمات شایسته بتقديم رسانیده
و چنانچه گذشت بفرمان طلب در کابل آمده و جهت دستور العمل لشکر کشین در باغیستان هزاره معطل شده
بودند ستور العملی از حضور اقدس در باب لشکر ایلجاری افغان و هزاره غزنین باو داده و بزرگان هزاره را

بیاسار سیدن رفقای شیرجانخان ترکی
فرار کردن نورمحمدخان
ورود ملك رحمت شاه خان وزیری در کابل
(۱) عشیره بمعنی قوم و قبیله
پل نهر فیض اباد در بدخشان
مراجعت حکمران غزنین


(۷۱۹)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
از عطای خلعت های فاخره خرسند نموده وتحسین وافرین گفته رخصت باز گشتن فرمود چنانچه روز بیست و دوم ماه رجب بهمهء آن حاکم موصوف وارد غزنین گردیده از آنجا بمنزل خود رفته بشیوهء سامان لشکر واسباب سفر هزار جات پرداختند ومقارن اینحال از عرایض وقایع نگاران ماوراء النهر بسمع فیض مجمع حضرت والا رسید که علیطائوف نامی از مأموران دولتی آشام قدرء محت دولت روس باصس کار گذاران دولت موصوفهء وتغيير لباس از راه و سواس الخناس وارد کوهستان جلال آباد شده که علم بخالت سهل وصعب طرق ونيك وبد مردم آنجا آورده مراجعت کند وحضرت والا علی محمد خان حاکم کنر را ارقام واعلام فرموده امر کرد که نيك مواظب بوده جاسوس مذکور را اگر بانحاء آن نواحی وحدود شود دست گیر نموده بقید غل وزنجیرش اندازد اما دستیاب نشده گرفتار نگشت همچنان از راه خفا باز گشت و مقارن اینحال از عرایض وقایع نگاران علاقهء هزاره شیخعلی بگوش داد نیوش حضرت والا رسید که چون حکم اقدس در باب اشرار هزاره شیخعلی بنام افسران سپاه نظامیهء مأمور تنبیه وتهديد أقوام بوند شرف نفاذ یافته بود که مال ومتاع ومواشی ودواب آن گروه بدفرجام را ایران سپاه نظام دانسته اسیران مردان وزنان و پسران ودختران ایشانرا حق دولت وحصهء سلطنت شمارند و از شرف وصول افکندن این توقیع امداد و افراد سپاه نظام دواب ومواشی وجميع مايملك مفسد ومصلح ومجرم و متسالح آنمردم را تاراج کرده متصرف گردیده اند وحضرت والا ازین امر بر آشفته در روز نهم ماه شعبان تمامی اموال انمردم را بسپاه نظام تاوان حواله فرموده پس از حصول چون آنمردم از باز خواست اموال خود وزجر سپاهیانیکه ایشانرا آزار واذیت رسانیده بودند خرسند گشته همه را بدولت بخشیده پس نگرفتند تحویل کار کنان پادشاهی شدند ومطابق اینحال از عرایض وقایع نگاران ترکستان بگوش راست نیوش حضرت والا رسید که ضعفای رعایای ترکستان که از جور اقویا نزد سپه سالار غلام حیدر خان عرض نموده داد می طلبند او بآهنگ سررشته دار دفتر بلخ ومنزل امرایشانرا بهمان کسیکه از اربابان وکدخدایان وغیره هستند واز ستمش استغاثه نموده داد میخواهند راجع کرده مداعواب غوررسی و باز پرسی را بروی کار ورده تمامت متمدید نان جور کشید گانرا از عدالت وحکومت پادشاهی مأیوس و نا امید ساخته است وحضرت والا در روز سیز دهم ماه شعبان سپه سالار غلام حیدر خان را تنبیه آمیز ارقام واعلام فرمود که هنگامۀ عهد سلطنت اعلیحضرت امیر شیر علیخان مرحوم را بروی ساخته راه دادرسی را مسدود کرده چنانچه در زمان امارت امیر مغفور مذکور هرگاه ازستم میرزا حبیب الله خان مستوفی وسپه سالار حسین علیخان و جنرال داؤد شاه خان در نزد او عرض کرده طالب داد میشد وی دشنام و فحش و ناسزا گفته رجوع بآزارس عارض را بخود آنها می نمود واین قسم حکومت خلاف قانون شریعت و سلطنت است که از داد و فریاد آحاد و افراد رعیت چشم پوشیده و در خرابی بنیاد رعیت کوشیده از دست ارباب وکدخدا وغیره دیوار وجود ایشانرا بتيشهء ستم تراشیده خراب ویباب سازد آیا از ارباب و کدخدا می ترسی ویامالو در تلف کردن مال رعیت شراکت داری که چنین کردار ورفتار را پیشهء خویش ساخته ؟ کرنه چنین است پس چرا ارباب وکدخدا و عمال وضابطرا مطابق افعال کردانیهء فریاد وفغان رعایارا که ودیعت الهیست نشنیده حقیرا که بر من دارند ضایع می نمایید نمیدانم خام کاری و ناحق گذاری شما مردم تا کی خواهد بود دیروز بچشم خود دیده و بگوش خویش شنیدی که اربابان بلخ در هرگذر وممبر چه کردند همین اربابان وبزرگان نامهذب بودند که قرآن را شفیعانه بروی دست گرفته مردم را بامر دار محمود اسحق خان متفق ومتعهد ساخته فتنه بروی کار آوردند و چندی قبل ازین در هنگام مقابلهء سردار محمد ایوب خان کلانتران شهر و اطراف قندهار و حرفه وران بازار که فی الجمله در نزد امثال واقران خویش اعتباری داشتند با مصلایان صاحب زما ودستار که ما را کافر خواندند یار ومددکار شده خرقهای زرد و سرخ وسیاه و کبودی را از دکاکین صباغان ورنگ بریزان برداشته و بر سر چوبها بسته لوای غزا گفته راه مخالفت پیش گرفتند که بهیچ صورت ومعنى اينكونه اشخاص را معتمد نباید پنداشت وباعتبارش نباید گذاشت زیرا که بخود مغرور شده و باز خواست معدوم شمرده فسادها روی روز می آورند و باندك زمان رعیت را خراب و خودرا آتباه وسلطنت را بی مکنت

شرح حال جاسوس دولت روس
استرداد مال ومواشی هزاره شیخعلی از سپاه نظام
معاتب گشتن سپه سالار غلام حیدر خان


(۷۴۰)
(جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
وحشمت و آب عیب اند که گویا با اعتبار بودن ارباب و کدخدا وغیره که حق خدا و پادشاه ورعایا را تمیز نکنند
سراسر باعث خرابی مملکت است نه آبادی آن میباید هوش بسر خویش آورده در عرض و داد رعیت وزیر
وصول نامه دستان هم تن گوش باشی تا غربا وضعفای رعیت را جور کشان و اقویای پر تفاق خورده و هضم نکنند و همدرین
ویسرای دباب اوان از نامه و یسرای کشور هند که بپایه سریر سلطنت رسیده از مطالعه ساطعه حضرت والا شرف گذارش
تغییر ملازم یافت ذات خجسته صفات اقدس را از تغییر یافتن کرنیل عطاء الله خان ومأمور گردیدن سردار محمد افضل خان
دو لت گننده بودی باقامت کابل آگهی دست داده در روز سیزدهم مد نورماه شعبان سردار شاد محمد خان حکمران
انگلیس در جلال آباد را فرمان رفت که علوفه و آزوقه او و بیست تن همراهانش را از غله گندم چشمه وهفت چاه نام وضع
مقیم کابل متعلقه حکومت خود مهیا و اماده نموده ومنزل بمنزل بپاس ایطالیوا که بمصرف میرساند بقرار نرخ روز نقد
گرفته جنس باو بدهد و هم سرتیپ محمد حسین خان حارس و مقیم منزل دکه را ارقام وارشاد شد که از ابتدای
خاک افغانستان از پیادگان ساخلوی تحت رایت خویش با او بدرقه کاشته بکمال استراحت و حفاظت در جلال آبادش
رساند که از مردم سکنه کوهستان میمند آسیب و ضرر نبیند و هم سپهسالار غلام حیدر خان را تأکید اکید
رفت که مراقب حال حکمران جلال آباد و سرتیپ مذکور بوده نيك متوجه باشد چنانچه مشارالیه وارد کابل
شده و کرنیل عطاء الله خان روانه هند گردید وازا نسوی سپهسالار غلام حیدر خان که بعزم تسخیر کافرستان
چنانچه گذشت در روز چهارم ماه ربیع الثانی واردده زیارت لغمان شده و تا اینوقت مشغول تهیه علوفه و آزوقه
و و سائر ويرك لشکر را آماده کرده مترصد صدور امر اقدس روز بدر می برد در روز شانزدهم ماه شعبان حکم
اشرف بنام او شرف اصدار یافت که هنگام تسخیر کافرستان میگذرد میباید امداد و اندازه سپاه را که فراخور
آن رزمگاه باشد معروض بدارد که چه قدر لشکر از افواج مقیمه شنو از و چه قدر از کابل و اطراف درور
این کار است که مأمور و رهسپار آن دیار شود تا این بقعۀ ظلمت کفر که بوجیره مملکت اسلام است بآب شمشیر
مجاهدین راه دین مبین حضرت سیدالمرسلین صلوات الله وسلامه علیه وعلى آله واصحابه اجمعین برداشته وشسته شود
و هنوز این امر در محل اجرا نیامده بود که میر چترار در مواضع مستعده جیرال شاخه و اقعه قرب و جوار علاقه
باجور غزم بنیاد نهادن استحکامات وقلعه جات متينه نموده و عمر اخان با جوری از صمیم و اراده میر چترار آگاه
گفته چون راه امید خود را از دولت افغانستان بنابر حرکات نازیبایش مسدود ساخته و چند بار بتکرار خلاف
قرارداد و اظهار خویش که با دولت کرده بود از شرمساری که داشت بکار گذاران پادشاهی اظهاری نکرده
ناچار از جلاد خان خان اسمار كمك در ممانعت میر چترار خواست و او نامه بسپالار غلام حیدر خان نگار داده
اجازت و معاونت خواست که باتفاق عمر اخان بعلاقه چترار تاخته اساس مكنت مير انهارا از بن برانداخته نگذارند
که بتعمیر قلاع پردازد و سپهسالار نامه او را ارسال پایه سریر سلطنت نموده از حضور حدرت والا اور ارقام
و اعلام رفت که اگر میر چترار در حدود متعلقه اسمار آهنگ تعمیر قلعه و حصار کند او را مانع شود زیرا که آنحدود
بالطرافتن از خاك مملکت افغانستا نست و اگر در جبال متعلقه چترار و خارج از حدود فصله آندیر احداث قلعه کند با او
منازعه نکند و عمر اخانرا نیز به یورش بردن و حمله کردنش در چترار راه و روی ندهد و اینرا کسی قدرت ندارد
که بی اجازت ایندولت داخل اسمار شود وا گر بشود افواج قاهره بقرب وجوار اسمار خصوص در کنر بسیار
واماده پیکار اند كه يك منزل در میان از کنر داخل اسمار گردیده مکافات کردار او را در کنارش نهند و در
پایان کار چندان شد که حضرت والا نکار فرمود چنانچه حادنه رخ نداد و اما تسخیر کافرستان
ورود در موقعش رقمزد كلك بیان خواهد شد انشاء الله تعالى وهم مقاولن اعمال جعفر علیخان بن
در یفتن نام باز علیخان جاغوری که در سلك پیشخدمتان دربار معلى شرف انسلاک داشت بتوسط دیوان تولجن دفتری از
يا لكولينك حضور اقدس مأمور تحصيل وجوه عشر شرعی مردم کوچی شده میرزا محسن نامی بنویند گی او سرافراز
گشت و همدرین اوقات در یفتن نام يلكونك دولت روس که در قصبه کرکی از مضافات بخارا اقامت داشت
موضع خارج باندیشه وصوابدید خودش با چیزی از سپاه نظام و چند ضرب توپ از اقامتگاه خویش راه سیرو گردش سرحد
الرحم حد


( ٧١١ )

( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

و ملاحظه نقاط فاصله پیش گرفته چون وارد موضع و مسکن آلی غی شد آقاخان رساله دار و محافظ سرحد
را نزد خود خواسته با او ملاقات کرد و در مجلس صحبت رسمی سخنان پراکنده و متفرق که مرادش بوضوح
مفهوم نمیگشت و متضمن معانی مکنونه بود با او گفته و وداع کرده رساله دار مذکور در مقام خویش و او در
داخل و خارج خط فاصل گردشی نموده از راه مراجعت در کرکی رفت و اینگاه که این آمد و شد و ملاقات او
از عریضه وقایع نگار سرحد بسمع فیض مجمع حضرت والا رسید در روز پنجم ماه رمضان سپهسالار غلام حیدر
خان مقیم ترکستان را فرمان کرد که از خود در رفتن بالمركوك مذكور نامه نگار دهد که اینحرکت و ملاقات
و ادای سخنان مشتت (۱) و مراجعت را خلاف رسوم و عادت دولت دیده و عقیده تفکر دست داد که باعث اینگونه (۱) مشتت
حرکت که قبل از تعیین حدود و تحديد خط و نقاط فاصله بین دولتین هیچ نبوده و پس از ان نیز اتفاق نیفتاد پراگنده
چه خواهد بود زیرا که جمهور سکنه مملکت افغانستان ازین مسئله واقف و آگاهند که تعیین حدود در بین و پریشان
دولتین انجام یافته و بكمال مودت استحکام پذیرفته است که هیچ اسباب اشتباه در موالات جانبين باقى نمانده
چنانچه عموماً دولت قوی شوکت ایمپرا طوری را همسایه نژدك خويش ونيك انديش شناخته پاس حقوق هم
جواری را در خواطر خود راسخ نموده اند و آن مهربان که جهت گردش و ملاحظه سرحد بافوج و توپ
آمده و باز کردند و مانیز اگر اینقسم حرکت کنیم و حرفی در میان نیاید هم آئینه اندیشه بدت والا اکبر در نظر
امنای دولت قویه خلاق در امده نا مطبوع و محل اعتراض شده اینان مهربان از چه رهگذر مصدر (٢) ومباشر این (٢) مصدر
امر گشت باری میخواهیم که از کینونت حال نيك بدانیم که تا کر حضرت والا بپیر پرسش آیند مطابق واقع مرصداشت جای صادر
پایه سریر سلطنت شود که در نزد امنای دولت خویش منسوب بغافل و غیر تیام فقط و پس از وصول این شدن
نامه سپهسالار رفتن پالیگونک و حرکت مخالفانه خویش معترف گردیده دیگر سوال و جوانی روی نداد و هم در روز
مذکور ماه رمضان دوصد تن پیاده و دو صد تن سواره نظام که در موضع تاله هزاره شیخعلی اقامت داشتند
بادوصد تن پیاده ساخلوی مقیم دو آب چون کار هزاره شیخعلی بوجه صواب راست کشته بود بامر حضرت
والا از هر دو موضع رفته در تحت رایت سردار عبدالقدوس خان که مأمور تسخیر هزار جات شده بود قرار فوت کرنيل
گرفتند و هم درین احیان کرنیل ولی محمد خان پدرود جهان کرده چون خادم اخلاص شعار دولت بود باعث ولی محمد خان
تأسف حضرت والا شد

- ذکر مراحم ملوکانه که از حضور اقدس - ذكر صدور
الطاف شاهانه
( مبذول حال ملك رحمت شاه خان وزیری شد ) درباره ملك
رحمت شاه
و همدرین هنگام حضرت والا ملك رحمت شاه خان وزیری را که باچند تن از اعیان قوم خويش چنانچه خان وزیری
گذشت همعنان محمل عفت منزل دختر نيك اخترش وارد کابل گردیده چندی برسم مهمانی بامر حضرت اعلی
کرده ایزد سبحان اعنی شهر یار تاج دار در يك گوده بود پیش خوانده پیش بنواخت و رتبام پسر خوردسالش
را در زمره غلام بچه كان اختصاص فرموده در بين امثال واقرانش سر بلند ساخت و هزار و سه صد روپیه بر اصل
خواه سر خود مات مذکور که سالیانه هفتصد روپیه بود افزوده در سالی دو هزار روپیه تعیین نمود و صد تن
پیاده از مردم قوم او را بنام ملازم دولت منظور کرده در تحت رایتش قرار داده هر واحدی را سالیانه
شصت روپیه مواجب که جمله شش هزار روپیه شود معین ساخته فرمانی بنام سردار شیرندل خان عنایت کرد
که ازین مواجب پیادگان هريك را سالی چهل روپیه نقد و بیست روپیه جنس در خوست بدهد و در بنوقت که
يك روپیه را در اینجا بتیسر بوزن کابل گندم بود صد سیر گندم همی داد و همراهان او را که با دخترش آمده
بودند نیز نوازش فرموده هر کدام را انعام معتدربه عطا نموده از قرار ذیل ثبت دیوان سلطنت فرمود که همه ساله
بیرند الله یار خان بن سودان خان نامی خیل يك صد و چهل روپیه میر داد خان بن فضل خان چهل روپیه خنول
بیست و دو نیم روپیه محمدی بن نیامید پنجاه روپیه باز محمد بن ارسلاح پنجاه روپیه پث بن غله سی و هیروپیه ابن


(۷۱۲)
(جلد سوم)
(شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان)
(سراج التواریخ)

شش تن که مجموع انعام ایشان سه صد و سی و هشت و نيم روپيه ميشد همه از قوم یحیی خیل بودند عبد الرحمن بن نگين
سی روپیه پیرعلی بن شيربك چهل روپيه با بری بن ابراهیم عاد سی روپیه پیرو کی بن مسیران بيست و نيم روپيه
طوره باز بن داؤد شاه بيست و پنج روپيه اسمعيل خان بن درخان هفتاد روپيه غفور بن شهنواز چهل روپيه
عثمان بن موسى سی روپیه عبدالرحمن بن آدم بیست روپیه این نه تن که انعام دائمی ایشان در سالی سه صد و ده
روپیه بحساب آمد از اقوام متفرقه بلند خیل ويحي خيل و ملك شير خیل بودند خلاصه مواجب و انعامیکه از حضور
انور بملك رحمت شاه خان وقوم و بارانش مرحمت گشت غير از تنخواه سر و ملازمان با تو خان پسرش هشت هزار
و ششصد و چهل و هفت نیم روپيه بوزان رفت که بقطر بانسعار جنس امروز افزون از چهل هزار روپیه میشود
زیرا که همه اجناس خوردنی و پوشیدنی در بها بلند شده اند و ملك رحمت شاه پس ازین نوازش رخصت باز گشت
حاصل کرده و از کابل در خوست رفته بقرب جياونی نظام باعیال و اطفالش مسكن ومقام گزید و در خلال اینحال
دولت انگلیس با متندهای قوم ناصری و بزرگان اندری و ترکی و علی خیل که شرح تفاوت و شرارت و قرار کردن
همه از پیش گذشت و با آنکه قوم ناصری چنانچه مرقوم گشت قرآن را شفیع ساخته و عهدنامه در حاشیه آن نوشته
بسوگندهای غلاظ و شداد موکد و موثق داشته معفو و مجاز (۱) آمدن در افغانستان شده بودند از دولت مذکوره
خواهش کردند که در علاقه تروه (۲) و غیره فوج گذاشته احداث قلاع و مقله نمایند تا ایشان مردم افغان متوطنه داخله
مملکت را از راه قومی دلالت براطاعت دولت موصوفه کرده خصوص طوائف غلجائی را مطیع امر و منقاد نهی
آندو لت ساخته ازین راه خدمتی بدولت مزبوره کرده باشند و کارکنان آندولت یقینکی مکنت ده دوازده هزار
تن از سواران و پیادگان نظام را با توپخانه منتظمه رهسپار تروه و تیراه ساختند چنانچه بقرب مردو موضع فرو کش
کرده بکار تعمیر قلعه و کشیدن راه پرداخته روی سرک را جانب کوهستان سرحد از چند جا جاری کردند و مردم
تیراه با سپاه دولت انگلیس از راه مخالفت در آویخته خون بهای تن از ایشان را بخاک هلاك ریخته در اثر دو تن از تیراهیان
از راه شهادت مرحله پیمای جنان شدند و یکتن از انگلیسا را با یکتن با یوبعنی مساح تعمیرات و يكتن صوبه دار دست گیر
نموده انگلیسان را از کار قلعه و راه شهر و قصر بازداشتند و همچنین مردم وزیری بردو فوج پیاده و چیزی از
سواره نظام که در حدود کنج سول مقام گزیده بساختن راه و قلعه مشغول گردیده بودند تاخته انباشته علوفه
و آذوقۀ ایشان را تاراج کردند و بسیار تن از جانین قتیل و بسمل دست یکدیگر شدند و در پایان کار انگلیسان تعمیر
قلعه و اجرای راه را منوط به پیکار دیده دست از همه بیکار داشتند باز کشیدند و از پیش آمدن این کشش و کوشش
مردم تیراه و قوم وزیری مردم ناصری و فراریان ترکی واندری و غیره در ترو ادعای دولت انگلیس از اعتبار
افتاده مزده و نومیدی را کشمانده بودند حل بفریب کردند و عاقبت الامر حضرت والا از وقوع این پرخاش از امنای
دولت انگلیس برای رفع اغتشاش خواهش نمود که شخصی را وکیل قرار داده گسیل کابل نمایند که تعیین
خطوط و نقاط فاصله بین دولتین را با او نموده دفع نزاع ذات البین شود که دیگر کار بشور و شین نکشد چنانچه
آمدن وکیل دولت موصوفه در کابل و باز یافتن و مذاکره نمودنش با حضرت والا در محلش رقم خواهد شد
انشاء الله تعالى

شرح قدم
قصر نهادش
گذاشتن
دولت انگلیس
در بعضی
از مواضع
اندرون
مملكت
افغانستان

(۱) مجاز
اجازه داده
شده
(۲) تروه
بلفظ افغانی
یعنی زمین
شوره زار

فتنه روی
کار آوردن
نوکران سر
دار محمد
اسحق خان

( در آ را غوا کردن و کوچ دادن نوکران سردار محمد اسحق خان )
( بعضی از رعایای متوطنۀ قطغن را )

مدت تن از نوکران افغان سردار محمد اسحق خان بامرا و از راه اغوا نمودن رعایا نیكه میل خاطر بدو داشتند
و از بیم سیاست پادشاهی راه خلافی نمی توانست برداشتند داخل علاقۀ قطغن شده و بعضی از مردم هزاره سکنه
خوست و اندراب را بئرهات و واهمات دل از موطن اصلی ایشان برکنده در روز شانزده هم ماه رمضان صد خانوار
از ایشان را مصمم قرار ساخته با عیال و اطفال و مال و منال ایشان جانب ماوراء النهر رهسپار نمودند و از نهر


(۷۱۳)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
جیحون خواستند که بدانسه ی عبور کنند و هنوز زورق در آب نینداخته بودند که عبدالرحمن خان و مخربت خان
و دهباشیان محافظ معبر نهر مذکور با سعهٔ خود ایشانرا مانع از عبور اب گشتند و ایشان که جمع کثیری بودند
محافظین گذرگاه دریا را با پاره تن از زیر دستان ایشان گرفته و دست و پا بسته چون عیال و اطفال و دواب
و مواشی و اموال خود را از نهر گذرانیدند اسب و اسلحهٔ حارسین معبر را برداشته و خود ایشانرا از بند گرفتاری
رهائی داده از اب گذشته داخل خاك متصرفه دولت روس شدند و همدرینوقت حکمران قندهار جهت انتظام بعضی ورود حکمران
قندهار در امور نزديك ودور پاس حضرت والا از مقر حکومتش براه بر گرفته چون وارد کلات شد محمد نبی خان اچکزئی را
قلات با دو صد تن سوارهٔ نظام و دو صد تن پیاده ساخلو از براه حزم و احتیاط مأمور باقامهٔ علاقهٔ تفر کرد که هرگاه از سبب ورود
سپاه دولت انگلیس در حدود علاقه ژوب فتنه از مردم ناصری و قوم کاکڑ صدور یابد افواج مقیمهٔ موضع شلگر را اگهی
داده باتفاق هم بدفع آن پردازد و آنگاه که محمد نبی خان اچکزئی در علاقهٔ تفر رسیده قلعهٔ عبدالله خان جای گزید
خودش نیز از کلات رهسپار علاقهٔ تفر گشته و نظم و نسق در امور انحدود نهاده و مواضع مستعده را استحکام مامور شدن
داده از راه علاقهٔ معروف بقندهار باز گشت و مقارن اینحال در روز سویم ماه شوال از تغییر حاکم تالقان غلام رضاخان غلامرضا
بن ولی محمدخان جمشیدی از حضور فیض گنجور حضرت والا حکومنا انجامأمور شد و همدرین هنگام فرستادگان خان بحکومت
نوروز خان بلوچ خارانى وارد کابل شده و دو نفر اشتر مهارى بازین سواری و دو بار اشتر خرما که از طرف تالقان
خان مذکور جهت هدیه حضور لامع النور حضرت والا با خود اورده بودند از پیشگاه گردون پایگاه شهریار
مامور شدن با تاج و گاه گذارش داده شرف قبولیت وعز منظوریّت حاصل کردند و هم سردار عبدالله خان توخی که در سفر
سردار عبد سمرقند حضرت والاچنانچه در جلد دوم این نامه فرخنده بشرح رفت رهسپر خدمت زمان عسرت بود از حضور
الله خان بسر اقدس بمنصب سرپرستی تمامت دواب و مواشی و جمیع خیول و اسپان و بار گیران دولتی سر افرازی یافته سالار میر
برستی دواب و آخوران اصطبل شاهی گشت و هم در ماه شوال اسى سور و مزور عروسی جناب قریناب عفت مآب عصمت کبری مواشی دولتی
وستر عظمی اغی صبیه نیکو سجیه ایشيك اقاسی شیردل خان لوی ناب مرحوم قوم بارکزائی که ام المنا نكمنش
در روز بیست و هفتم رمضان باشاهزاده رفیع وساده سردار حبیب الله خان انعقاد یافته بود بپای رفته سر خیل بانوان
مشکوی حرم محترم عزت و احترام کردید واخر الامر چنانچه بیاید در عهد سلطنت معدلت آیت اعلیحضرت
مأمور شدن سراج الملة والدين بخطاب مستطاب عليا حضرت سراج الخواتین مخاطب گشت و مقارن این حال احمد جان احمد جان
خان طبیب که آخر الامر از حسن خدمت و قابلیت کار و سلوك نيك خويش بمنصب برکد اعزازی مفاخر و مباهی گشت خان طبیب به
از حضور اقدس مأمور معالجهٔ مريضان فوج مقیم لعل پوره شده از کابل براه آدمیت تردسپهسالار غلام حیدر معالجه فوج
خان رفته وازو نیز رخصت حاصل کرده در لعل پوره شده بخدمت مرجوعه خویش مواظب گشت واز پاکی نظام
نیت و راستی طینت رفته رفته بمدارج عزت و مکنت ارتقا یافت و همچنین محمد افضل خان بن علی عسکر خان غرت شرف حکومت
در روز هفدهم ماه شوال از حضور شهریار ستوده خصال از مأمور شدنش بحکومت شبرغان سر افراز گردیده شبرغان یافتن
محمد افضل هشتصد و سی و سه روپیه و يك ثلث روپیه بر اصل تنخواه او که یکهزار و ششصد و شصت و شش روپیه و دو
خان ثلث يك روپیه بود افزون مرحمت وعطا شده مجموع در سالی دو هزار و پنجصد روپیه معین وثبت ديوان اعلى
گردید و یکتن از دهباشیان تحت رایت خود اواز جمله یکصد و پنجاه و سه پیاده و سوار که از دولت تنخواه خوارو
خدمت گذار داشت باده تن از سپاهیانش با او مقرر گشت و در روز نوزدهم ماه شوال از جملهٔ چهار هزار
و هشتصد روپیه کابلی تنخواه محمد سرور خان متوطن پروان حال موسوم بجبل السراج که در ترکستان بخدمت
دولت روز بسر برده فوت شده بود نظر بصداقت و اخلاص شعاری و خدمت گذاری او که از پیش بشرح رفت
یکهزار و سه صد روپیه از حضور اقدس برای شفقت پسران كوچك و سه هزار و پنجصد روپیه دیگرش بمحمد
ایوب خان پسر بزرگ او که قابل خدمت بود مرحمت شد و در روز بیستم ماه شوال از حضور حضرت شهریار
نیکو اقبال سعيد محمد خان حاکم شبرغان را فرمان تغییر شرف اصدار یافته از مامور شدن محمد افضل خان بحکومت


(٧١٤)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
صدور
فرمان طلب
بنام اشرار
ترکستان
شرح
تمهیدات
سردار عبد
القدوسخان
در باب تسخیر
هزارجات
انجا ارقام واعلام نرفته ایمن شد که پس از وصول حاکم جدید مذکور در مزار شریف رفته قطع وفیصله
حساب خویش را نزد سر دفتر آنجا نماید وهم سپهسالار غلام حیدر خانرا مندرج سفارش دستور رفت که محمد
افضل خان قزت که خادم قدیم وجاکر صمیم والمساجد حضرت والاست وبحکومت شیرغان شرف مأموریت حاصل
کرده میباید که نظر ملاحظت در خدمت او داشته و رعایتش بکند و هم درین روز بعض بدخواهان دولت که حضرت
والا را از عرایض وقایع نگاران ترکستان بر حالت ایشان آگهی دست داد سپهسالار موصوف را فرمان رفت
که میرزا محمد رحیم خان و میرزا سلطان محمد خان و میرزا شیر علیخان و میرزا محبعلی خان و استاد حسن وارباب
شريف والله بيك وغائب بای وحسن بای ودبهباشی قربان و زمان عطار وصفر كرایه کش و مسجدی عطار وسید
عظيم وزوجه محمد بيك هزاره سرهنگ وزوجه ملاقربانعلی برادر او و دختر سرهنگ مذکور و کاظم محمد علی
ومحمد رضای دره صوفی را بمحافظت و حراست رهسپار کابل سازد که در انجانموده بکابل روز بگذرانند و مقارن
اینحال دو تن مسترمی لیووالش و مستراق ای مار تین نامان انکلیس از جانب وایسلوت کرزن مقیم کلکته که بخواهش
حضرت والا از انجا جهت انتظام امور تجارتی ایشانرا رهسپار کابل ساخته بود در روز بیست و ششم ماه شوال
توسط میر محمد علیخان سررشته دار داکخانه اسلامیه دولت علیه خداداد افغانستان مقیم پشاور که
مصارف راه وراحله ایشانرا اماده کرد از آنجا براه کابل بر گرفته چون واصل منزل مقصود شده شرف بار حاصل
کردند حضرت والا در باب مال التجارة افغانستان و هندوستان با ایشان قراری نداده از وجه نقد وجنسر که
بکار ایندولت میرفت بایشان دستور العمل تجارت دولتی را جاری ساخت و آخر الامر خسارت بدولت روی
داده ترك معامله فرمود
شرح حرکت افواج قاهره جانب هزارجات
و تمهیدات سردار عبد القدوس خان در باب تسخیر آن
وازانسوی چون مردم هزاره باغستان که کوش با واز ترکتاز افواج قاهره بودند و از دیر باز چنانچه
نگارش یافته ۱ مد بارسال و مرسول فرامین استمالت آیین و عرایض اطاعت قرین جنبش خویش را در عهده
تعویق انداخته وا خر الامر جور وستم غلام حسین خان کدامدار نمزان را از دور و نزديك شنيده روی اطاعت
بسوی دربار معلی نهاده همچنان بلیت ولعل امروز و فردا جیوش رعد خروش پادشاهی را جانب مساکن خود
حرکت دادند چنانچه محمدی خان حاکم هزاره بهسود با محمد الله خان كرنیل بعزم تسخیر مجرستان در موضع جرغی
که قریب موطن آن اهل ضلالت وغو است باسپاه نظام فروکش کرده بآهنگ کش مکش استوار قیام و رقیدند
واز قندهار وكلات وغزنين عساکر فیروزی مآثر نظامی وملیتی و توپخانه بامر حضرت والامهیای حرکت شدند
و سردار عبد القدوس خان نیز سامان یورش را ساز کرده وارد نمزان شد و بدرقه عریضه از کابل نيز كيك
خواست چنانچه حضرت والا در اوایل ماه ذیقعده کرنیل فرهاد خان را بافوج پیاده هزاری از دار السلطنه
براه هزاره بهسود رهسپار مجرستان فرمود و او بسرعت و شتاب خودرا در موضع جرغی رسانیده باردوی
نظامی و ملکی تحت رأيت كرنيل محمد الله خان ومحمد ی خان حاکم هزاره بهسود ملحق كشته باتفاق روی
تسخیر بسوی مجرستان نهادند و مقارن اینحال قبایل افغان کوچی غلجائی و مهمند که از جور وستم هزاره
یاغیستان دردمند بودند و از بیم تاخت و تاز ایشان هرگز از جبال و علف زار هزاره بهسود و ناهور غزنين وسه
دسته جاغوری دواب ومواشی خود را پیشتر از راه جرایش برده نمیتوانستند و در علف زارها و مرغزار های
مذکور نیز از نهب و غارت هزارگان روز فراغت و استراحت بسر نمی بردند و همواره گرفتار قتال وجدال
وتاراج بودند چهار صد نفر اشتر طوعاً جهت حمل و نقل علوفه و آزوقه سپاه نصرت همراه باسم معاونت بدولت
دادند و حضرت والا قبول این امر را نفرموده اشتران ایشان را بکرایه منظور فرموده بخواه و اجوره معین نموده


( ٧١٥ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
امر کرد که ماه در ماه نقد از خزانه لشکر پرده منت رایگان بر دولت نگذارند وهم دوهزار و دو صد و بیست و دو تن مرد مسلح جرار طوائف کوچی که این امر را از خداوند قهار در اسحار و لیل و نهار میخواستند و بر حصول مرام شادکام میشدند از اقوام دولت زائی و سلیمان خیل ومقانی ونقرو ملا خیل و بهرام خیل و عمر خیل و اکا خیل والف زائی والو زائی و اسمعیل خیل واول خیل و اوپیا خیل و ابراهیم خیل و پشانه خیل و توخی خیل و پنی و تاجو خیل و پزی زائی و ترکی وترین وتره خیل و جبین زائی و خروتی و جلال خیل و خولی زائی و حسین زائی و عثمان خیل و خاری خیل و خضری خیل و فقیر خیل و خلا زائی وخواك وامو خیل ودولت زائی ودوکی خیل و دینار خیل ورستم خیل وزرکیان وسرغانی وسباك وسعيد على خيل وشاه زائی و شاهی خیل و شنواری وصافی و نورزائی وعلیخیل واصمی خیل و عرب وعيد وخيل وفيصر خیل و کازی وكاكرى وكنی خیل ولکند خیل ومهر علی خیل و میان خیل و ملو سنگی وموسی زائی وملا حین ومیار ونمتی خیل ومعین زائی ومندین زائی وميدانی و نوزای ملك حكمت و نیازی و ناصری و مندو زائی وعثمان زائی وحسن خیل وحوز خیل و هزاربز ولودین وقاسم خیل بانداز قومی از نجاه نفر بك نفر بدولت معاونت داده براه هزار جات بر گرفتند و از انسوی چون عريضه سردار عبدالقدوس خان که ناقلا افتتاح بمورش خواهش کرده بود از مطالعه ساطعه حضرت والاشرق گذارش یافت فرمان مهرلمعان محررنگار و ارسال پذیرفت که تاسیس طرق ومواضع حركت و فرود و موجودی علوفه وتعداد افواح منصوره وغیره لوازم صالح و جنك وعزم واهنگی که تصمیم داده و در دل قرار نهاده است مستحضر خاطر اقدس شکرده بر حیه و بمورش کردن سپاه ظفر همراه مستظهر شکرده فاتحه خوانده میشود و او پس از پرتو وصول افکندن این منشور سعادت دستور در روز هشم ماه ذی قعده تمهیدات خویش را که در باب تسخیر هزار جات از قوه بفعل آورده و قرار داده بود بنهج فقره در عریضه اش نکار داده از مجویاتی که پیش نهاد خاطر داشت و در محل اجرا آورد حضرت والا را مشعوف وشاد خاطر ساخت چنانچه بدستخط خاص بوی برنکاشت که افرین برتدابیر رای دور بینت باد جزاك الله ونه درك تدبير (١) وفقرات پنجکانه معروضه او اینست که الحق سزاوار تحسین است اکر سر رشته اخر هم مثل اول ببیود اول در منازل واقع بین مردم رعیتی که داعی خدمت وساعی معاونت دولتند علوفه وازوقه بقدر كفاف جميع اصناف سپاه مهیا و اماده شده و نیز افزونتر از مصارف یومیه لشکر نصرت اثر بنا بر حزم و احتیاط در هر منزل غله مقرر کردیده که دسپیاران و پادشاه دیگر افواج قاهره از راه نوردیدن بازمانده دو سه روزی مقر گیرند و تنگی ازوقه و عسرت نه بینند و هم در مواضع قریبه و متصله مردم باغی علوفه وازوقه زیادتراهم کشته است که در هنکام درامدن عساکر فیروزی ماتر با ندرون مواطن و مساکن مردم یاغیستان بی هم علوفه ازان مواضع در فرودکاه سپاه برسد و از عدم علوفه لشکری را زحمت روی ندهد وعلاوه بر همه پنصد خروار آرد و جو و باندازه کفاف اپقدار روغن و کوسپند در علاقه ورس دای زنگی موجود و آماده کردیده با میران هزاره دای زنگی قرار داده شده است که سه هزاره پصد راس باركير بموجب سنديكه در منزل نويجي بكار گذاران حضور اقدس داده و برذمة قبول نهاده اند فراهم کرده در وقت حاجت تمامت علوفه را که در ورس آماده شده با لشکر همراء حمل و نقل دهند و تامرور نیابند هیچ بار ودهن جوال را نكشايند وغله را که در نزديك مردم پاغی امر فراهم کردن شده اکثرا غلام حسین خان كدامدار در علاقه کيزاب جمع و آماده کرده است وهم شش هزار روپیه کابلی حکمران قندهار بكدام دار مذکور از خزانه دولتی داده که کندم و جو و روغن و کوسپند خریده و مالیات دیوانی مردم هزاره آن نواحی را نیز طرار نرخ روز عوض نقد جنس گرفته در انبار اندازد دوم در باب دوراهیه جانب محل سکنای مردم هزاره باغی ممندید که یکی از شمال طرف جنوب اتفاق افتاده ازین مردم سه پای دای زنگی و علاقه فولاده گذشته داخل علاقه زاولی و از انحا در ارزکان وصل میشود و دیکری که پنج مرحله در بین مردم هزاره زمین از مضافات قندهار واقعست و از طرف شمال غربی رو بجانب جنوب شرقی ارزکان اتفاق افتاده و بیواسطه ازین

تعداد بعضی
از طوائف
کوچی بشمال
و میمند که
بدولت معاونت
دادند

(۱) بندرك
یعنی مرحبای
بزانت خیر
كثير تواین
کامد است
که مرتی در
موقع تحسین
و آفرین
استعمال
میکند


(٧١٦)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
راه که رود هیرمند وغیره صعوبتش همه در بین هزاره زنهنی میباشد لشکر داخل علاقه ارزگان میگردد وسامان
پل که برود مذکور مرتبط کردد نیز آماده وموجود شده عنقریب استوار میشود واز انتهای مسکن ومأوای
هزاره رمنی تا موضع سکنای هزاره پای بدون ازيك كتل که آنرا مردم پای سنگر قرار داده دیگر حایلی
از کوه و گریوه (۱) هیچ در میان نیست و چون راه سه پای گنجایش حرکت و فرود لشکر شایانی را ندارد
رهسپار شدن خود سردار مذکور بنا بر وسعت راه ووفور علوفه وقلت منزل ومن حه همین راه خواهد بود
زیرا که بمجرد حرکت ازین راه علاوه براسباب مذکوره تمامت اطراف باغیستان بسهولت احاطه کرده میشود
و هم عشایر واحتشام متوطنه افغان وهزاره تيرین و دهر افود از راه معاونت بغايت سهولت بافواج قاهره می پیوندند
ومحل توقف و درنك سردار معزی اليه وسخن كفتنش با مردم پای از در صلح وجنك علاقه کيزاب خواهد بود
تا پس از صدور حکم محکم اقدس جمعیت سواره و پیاده هزاره دای زنگی و دای کندی برا کم لجهزار و یکصد و چهار تن
آماده و استوارند در علاقه تخت و گیزاب امر توقف و در نك داده خود اهنك ارزكان وغيره باغيستان كنم
سوم فرهاد خان كرنيل ومحمد الله خان كرنیل که با دو فوج پیاده نظام و محمد نبی خان حاکم هزاره بهسودوسواره
و پیاده ایل و احتشام هزارۀ موصوف را که در علاقه جرغی واقع متصل سرحد دایه و فولاده رسیده و راه تسخير هجرستان
بر گرفته اند چون بغیر از يك كتل ديگر حایلی در بین نیست آگهی داده شد که درنك كرده بآنوقت اهنك هجرستان نکنند
که خود سردار موصوف با افواج قاهره از گیزاب راه ارزگان برگیرد و مردم آنجا از توجه اوواقف گردیده
گرفتار کار خویش شده نتواند که بمردم هجرستان معاونت کنند بعد ایشان از اقامتگاه خویش راه هجرستان پیش
گیرند و آنگاه که علاقه هجرستان را بصلح ياجنك در تصرف ارند قلاع ایشان را خراب کرده و اسلحه و یراق
کسانیرا كه بجنك اقدام کرده بقهروام شوند گرفته و انانیرا که از راه اطاعت بسلام آیند اسلحه ایشانرا
نگرفته با خود همراه برداشته به تنبیه و تهدید بغاة هزاره کارند و افواج نظامی و ملکی را که در تحت رایت دارند
در ابتدا ووسط وانتهای علاقه هجرستان اقامت داده اعداد سپاهرا که در اخیر خاك هجرستان میگذارند چون
متصل بخاك باغيستانست بیشتر از تعداد جا گزينان وسط آن واعاد سپاهیان انجا بیشتر از افراد مقیمان ابتدای
آن باشند تا فوجیکه متصل باغيستان ونزديك هزاره زاولی وسلطان احمد اقامت می ورزند در قوت خویش
مستعد تر باشند و هم مردم سه پای هزارۀ دای زنگی این سه تقسیم افواج قاهره را در علاقه هجرستان و بقایای
خود دیده از خیره چشمی که دارند باز مانند و هر چه از علوفه وازوقه که از ایشان در هجرستان برای سپاه
ظفر توامان بخواهند بی سهل انگاری میرسانند و راهیکه جانب سه پای می گذرد طرف یمین و راه ارزگان را
در طرف يسار قرار داده در بین هر دو راه مترصدانه قیام ورزند که گویا در نفس الامر حافظ و حارس هر دو
طريق باشند وعلوفه وازوقه از قفای خود خواسته با مردم متوطنه راست و چپ خود بموا سا و مدارا سخن
رانده از جنك و پرخاش اعداد سپاه را دور باش گفته بمحاربه نگرایند و قبل از وصول رایت نصرت ایت
سردار در ارزگان راه مقاتله نه پیمایند زیرا که جانب سه پای از جبال شامخه عبور و مرور بغایت دشوار است
هرگاه با مردم انجا گرفتار پیکار شوند از معاونت سپاهیکه عازم تسخیر ارزگان را دارند باز مانده نصرت داده
نمی توانند بهر حال جبال علاقۀ زاولی را در بین خود و ارزگان حائل قرار داده قبل از رسیدن عسا کر مقیمه
گیزا در سرحد و یا اندرون ارزگان مایل بحرکت نشوند بعد بامر و اشاره سردار ایشان از جانب شمالی و او
از سوی غرب مائل بشهاب کار قتال راست گرد، از دو طرف روی یورش بسوی ارزگان نهاده قامت باغیستان
را در تحت فرمان آرند و این فقره را حضرت والا مسلم داشته فوج مقیم هزاره جرغی را فوراً
فرمان فرستاده امر کرد که برطبق تمهید سردار عبد القدوس خان در تنشید امور عمل ورفتار کنند
چهارم چون از طرف هزاره بهسود بواسطه کثرت سپاه و قرب مسافت راه که با هجرستان در میان
است اطمینان خاطر حاصل است اما ضرور ومتحتم مینماید که سواره و پیاده هزاره خزين وغيره از راه ناهور
مامور مالستان گردد تا فائده حمایت ایشان بسپاه مأموره راه بهسود برسد و هم سواره و پیاده مردم سکنه تیرین

(۱)
گریو کوه
کوچك
و پشته


( 717 )
( جلد سوئم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
ومردم بادیه نشین آنجا از جانب جنوب رهسپار گشته حتی و معین افواج طرف گیزاب کردد و هر گاه مردم
باغیستان در جسارت اقدام نموده آهنگ حرب کنند البته از هیبات و کلان وتر کستان دیگر سپاه ره نورد منزل
مقصود خواهد گشت وازین تمهیدات که پیشنهاد خاطر است در روی کار آمده و میآید گروه بغاة خود را از جهلا
بجهت در تنگنای حیرت دیده ناچار اطاعت اختیار کنند بجم سواره و پیاده هزاره دایزنگی و دای کندی و غیره
که با سامان حرب حاضر آمده اند خود سردار موصوف با فوج پیاده که در تحت رایت هارده دو ضرب توپ و یکهزار
سوار هزاره و صدتن از سواران نظام را یکفوج قرار داده پس از پر تو وصول افکندن حکم اقدس از گیزاب
راه ارزگان بر گرفته کوچوا له داران سپاه نظام را که بالفعل مامور حاضری دیدن سواران هزاره کرده است
در وقت رحل و ترحال در هفته دو روز حاضری دیدن رجال را قرار خواهد نهاد و امر خواهد کرد که در ایام
توقف هر روزه حاضری ایشان را دیده در هنگام جنك بهر مقام كه افواج قاهره روی یورش و حمله نهند سواره
و پیاده هزاره با توپ و سپاه پاد شاهی همعنان رهسپر گشته همراهی نمایند و قبل از وقوع جنك بپادکان هزاره
مشغول راه سازی و علوفه رسانی باشند و میران هزاره که در نزد سردار موصوف حاضر خدمت بودند کار قلعه
شکستن و سنگر را فتح و خراب کردن رذمت فوج نظام نهاده بقیه امور قتال وجدال و تاختن در فراز و نشیب
جبال را که بر عهده همت خود گرفتند نیز در ذیل فقره نگار داده ارسال پایه سریر سلطنت داشت و حضرت
والا تمهیدات او را پسندیده و بر تجویزاتش تحسین و آفرین فرموده سید عبدالوهاب وسید نبی و سید بابا شاه
نامان سادات هزاره را که قبل ازین چنانچه گذشت نقشه و خریطه طرق وشوارع جبال متوطنه هزاره جات را
در مزار شریف حاضر پیشگاه حضور اقدس کرده از تعیین تنخواه سرافراز گشته و با اینوقت رخصت باز گشت
نیافته بودند مامور نمود که از راه غزنین و هزاره جاغوری و ارزگان نزد سردار عبدالقدوس خان شده راههائیرا
که دیده اند با و وافواج قاهره نشان داده ره نورد طریق راه بلدی باشند و مقارن اینحال از قامت میران هزاره
که در نزد سردار عبدالقدوس خان حاضر خدمت و رهسپار صداقت بودند سردار محمد عظیم خان که از ترس
و هيبت هرقيدنك بيك اسكان و مير محمد رضابيك القانی سه پای چنانچه گذشت قلعه خود را فروهشته و در گیزاب
رفته در موضع کرکابه قلعه ساخته باعیال و اطفالش جا گزیده بود بامر سردار عبدالقدوس خان راه هزاره بهسود
برگرفت که باتفاق فرهاد خان ومحمد الله خان کرنیلان فوج پیاده نظام و محمد نبی خان حاکم و سالار سواره و پیاده
هزاره بهسود همدم دایه وفولاده سکنه هجرستان را اندرز ونصیحت نموده دلالت و استمالت اطاعت کنند
تغییر ایشيك آقاسی شیر علیخان
( و غیره واقعات این زمان )
عزل ايشيك
آقاسی شیر
علیخان از
دربار حکمران
قندهار
چون در خلال احوال مذکوره شیر علیخان برادر ايشيك آقاسی محمد سرور خان که از جانب دولت بمنصب
ايشيك آقاسی دربار حکومت قندهار پایه عزت ومایه اعتبار داشت از سبب جور وستمی که نسبت بپومیان آن
دیار روی کار آورده بود و از عرائض وقائع نگاران آنجا بگوش دادنیوش حضرت والا رسیده در روز نهم ماه
ذیقعده فرمان عزل او از پیشگاه سریر امارت شرف اصدار یافته طلب کابل شد واز تغییر او دوست محمد خان
برادر ايشيك آقاسی محمد شاه خان خادم دربار فیض مدار شهزاده آزاده گردون مکان سردار حبیب الله خان
از حضور مهر ظهور حضرت والا بمنصب مذكور دربار حکومت قندهار سرافراز گشته از کابل در آنجا رفت
و این دوست محمدخان رفته رفته بمدارج بلند ارتقا يافته از حسن اقبال و نیکی افعال رجیع آرزوو آمالش کامیاب
گردیده برادر و برادر زادگانش چنانچه بیاید در دربار های حکومتی شهزادگان صاحب اقتدار و نفوذ فائق ولایق
شده گویا محاکمات حکومتی و سیاستی و بازرس مظالم همه در تصرف خاندان او درآمده در نزد دولت اقصی الغایت
معتمد شدند و همدرین هنگام از عرائض واقعه نگاران بلده ارم مانند سمرقند شرحی از فتنه ومفسدة محمد سرور
نامی که از نبائر جناب ستوده آداب برگزیده حضرت سبحان مولانا امام ربانی مجددالف ثانی بود و در علاقه غوری


( ٧٦٢ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
سکنای فرست داشت واعرضای بیاور که در عهد امارت اعلیحضرت امیر شیر علیخان بدخواه ومعاند ذات خجسته
صفات حضرت والا و مقیم کابل بود و مات کرده اینوقت باخصهای دولت که در چمرقند اقامت داشتند ربط و
مکاتبت و مبادرت می نمود بگوش صدق نیوش حضرت والا رسیده در روزنهم مذکور ماه ذیقعده عبد جعفر خان
حاکم غوری را فرمان شد که اورا بالمطابقه و منسوبانش گرفتار سلاسل واغلال عقاب کرده روانه کابل نماید
ومایلکش را تمام ضبط دیوان مباحث کند چنانچه او امرا قدس را در محل اجرا آورده در کابلش فرستاد
و همدرین اوقات سپهسالار غلام حیدر خان چندین از مطاعین دولت چون پسران میرزا سیدال خان و عیال
واطفال اورا باعمال برکد نور محمد خان و میرزا بوری و میرزا کیر و سعید محمد سرکاری سوار وامیر محمد خان
رساله دار و ملا خیرجان مهمند و خیر محمد دفعدار و غیره گرفتار شدگان انیران بدخشان که از کردار ناهنجار
خودها محبوس زندان ترکستان بودند بفرمان طلب از مزار شریف بمحافظت خیرالله خان دفعدار و دسته از سواران
نظام در کابل فرستاد و از جمله میرزا بوری خان منشی نائب محمد عالم خان مرحوم مشمول عفو پادشاه بجرم بخش
خطاپوش شده بین الرشدین بجان در نظر فیض گستر معتمد و معتبر گشت که تمام بروات و حواله جات را نخست
شرح او ملاحظه و مهر کرده بعد باعتبار خاتم ملاحظه او بمهر مهر آثار شهریار تاجدار مزین و متبرف میکشت و همدر
شرارت عمر خلال این احوال عمرا خان باجوری که همواره مشغول اذیت و آزار مردم آن نواحی بود و چنانچه گذشت
خان باجوری بتحريك و ترغیب کار کنان دولت انگلیس باطوائف مهمند و غیره که در جبال سرحد مسکن دارند راه مخالفت
می پیمود دست ستم بتاراج مال و منال صفدر خان ناوتی منصویان وی دراز کرده پیش از پیش ترکتاز آغاز نمود و بزجر
و توبیخ او قناعت وا کتا نکرده پای جسارت از وادی اذیت رعایای دولت نهاده داد بیداد داد و حضرت والا از
افعال قبیح ونازسای او بواسطه عرایض خدام آن حدود آگاه گشته در روز چهاردهم ماه ذی قعده سپهسالار
غلام حیدر خان را که مشغول تهیه اسباب تسخیر کافرستان بود فرمان کرد که حالا یاری و معاونت صفدر خان
ناوتی بردولت لازم و متحتم گشت که از لشکر و قور خانه و خزانه هر چه بکار داشته باشد با و مرحمت و عطا شود
تادفع شرارت عمر اخانرا نموده نگذارد که فتنه او در اندرون مملکت سرایت کند و هم از صدور این منشور
صفدر خان را آگاه فرموده ارقام نمود که از اسباب و آلات حرب هر چه بکارش باشد بی مضایقه از سپهسالار غلام
حیدر خان خواسته بمدافعه عمرا خان پردازد و چون مخالفت نمود اورا نیست و نابود سازد تا مردم متوطن حاشیه
مملکت از جور وتعدی او مأمون گردیده از فتنه بر کنار باشند و در اثنای این مقال روز شانزدهم ماه ذی قعده
عبدالعزیز خان نبیره سردار نور محمد خان حیکمران قندهار از میر حته و تینداری بدرش رخصت رفتن قندهاریافته
از حضور انوروالا اسپ سواری و بار گیر و خیمه از اصطبل و فراش خانه پادشاهی بدو عنایت شده یکصد روپیه
نقد جهت مصارف راه نیز عطا گشت و پنج تن از سواران نظامی ببدر قکی او مأمور گردیده امرشد که اورا در
قندهار نزد جدش رسانیده باز گردند چنانچه مشارالیه مستسعد دست بوس خدا مجدش گشته در ازای احسان
پادشاه خادم نواز دولت را دعا وثنا گفته دست شکرانه برو بمالیدند و از انصوی چون منشور معاونت دستور
مذکور که بنام صفدر خان ناوتی شرف صدور یافته بود شرف بخش وصول گشت او کس نزد سپهسالار فرستاده
بر طبق امر حضرت والا كمك خواست و فرستاده او در روز بیست و دوم ماه ذی قعده نزد سپهسالار وارد شده
او بعریضه عریضه از حضور اقدس اجازت طلبید و حضرت والا سپهسالار را فرمان کرد که بیست هزار روپیه
از خزانه جلال آباد باوداده در باب کمیل داشتن فوج از طرف خود باو بنویسد که چون بالفعل کار تسخیر کافرستان
در پیش است این کار را در قفای بطالت انداختن ولشكر بجاب باجور تاختن باعث ترك عزم وفسخ عزیمتگردد زیرا
که بدوطرف حمله کردن خویش را ناتوان ساختن و طرفی را که تصمیم غرو د ر تسخیر آن شده و در افواه سمر گشته
فرو گذاشتن اراده پادشاهی را شکستن است و این در شیوه مملکت داری قبیح و نامستحسن و اگر چنانچه با انجام
واختام کار کافرستان صفدر خان با مردم مهمند متعاله افغانستان از سردفنی عمراخان پرداختن فبهاالمطلوب والا
او سرکرم فتالی بوده پس از فتح کافرستان افواج پادشاهی روی ستیز بدانوی نهاده قلع ماده فساد خواهند


( ۷۲۹ )
( بقیه غلوم ) ( شرح سلطنت اعلحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
مامور شدن سردار محمد علیخان بحکومت قندهار ۱۳۰۹
نموده او بامر حضور والا رو بجهة نقد از خزانه جلال آباد بنامه الی بخویش بدو فرستاده خودش بمأمور تسخیر
کافرستان همچنان که بود مشغول گردیده عرض پرداز پایه سریر سلطنت شده هشتصد راس اسپ بار گیر برای
لشکريکه مامور کافرستان بود خواهش کرد و همدرین هنگام باواخر ماه ذی قعده الحرام از تغییر سردار نور محمد
خان حکمران قندهار سردار محمد علیخان بن سردار پیر محمد خان مرحوم که شرح حالش در جمله پناه این
کتاب رقم گشت از حضور اقدس بحکومت آنجا سرافراز و ممتاز گردیده هشت هزار وسه صده سی وسه روپیه
ويك ثلث روپیه اضافه از تنخوا هیکه داشت بوی مرحمت شد و او که خود را از دودمان فرقه جلیله محمد زائی
و نبیره سردار پاینده خان مرحوم وقبیله شریفه خاندان شاهی می پنداشت این اضافه واصل مواجبش
را کافي امور معیشت ومؤنتش ندیده شرحی از عدم کفایت تنخواه خویش را نسیان نویشت و کاغذ راستی
میرزا محمد نبی خان دبیر نوثت و او این نوشته او را از شرف ملاحظه حضرت والا مخز نگذارش داده زمان اتمام بیان
گویی این کلمات حقیقت آیات گشت که همین مبلغ تنخواه خدمت حکومت قندهار را بهر که مأمور آنجا شود
دولت بیخود قرار داده است که با و بدهد زیاده داده نمیشود و اینکه اظهار کرده است که کفایت این معیشت
او را نمیکند در قندهار زود شخصی دیگر که ادعای بزرگی وفضول خرجی را در سر نداشته باشد و از فرقه محمد
زائی نباشد مأمور حکومت آنجا خواهد شد زیرا که مهتر و کهتر اینقوم اکبر دانا و کاردانان واکر توانا وکر
ناتوان مملکتی را نخورده و ضعفای رعیت را آزار داده اذیت کنده از خرواریکه دارند سیر نگذاشته انداه طلبی
میکند وقناعت را جایز نمیشمارد و خود را بواسطه هم قبیله کی خاندان سلطنت با ایشان در همه چیز مساوی میداند
خلاصه عرض او را نپذیرفته و این سخنان را گفته میرزا عبد العزیز خان بن میرزا جان میرزا خانرا که پسر عم
میرزا عبداللطیف خان در نزد شہزادہ آزادہ ۔ زمام حبیب الله خان مخز ملازمت وشرف خدمت داشت و تا کنون
ما یه افتخار و پایه اعتبار داشته برای تصحیح این خجسته کتاب بر علاوه دیگر خدمات محوله خود نیز مأمور
است و در دار الانشای حضور اقدس با نویسندگان زیر دست میرزا محمد نبی خان دبیر خدمت فرمان نویسی میکرد
واليتوقت از خدمت مذکور استعفا وخانه نشینی را اختیار نموده بود مکتوب نویس و نامه نگار در بار معزی الیه
مقرر فرمود و مقارن اينحال از عرایض رحمت نام اسفزاری وغیره وقایع نگاران فراه دشت رود بسمع فيض
مجمع حضرت والا رسید که سید حسام الدین نام معروف بدکنی که قبلتر بن چنانچه گذشت حضرت والا را از حال
او اطلاع دست داده بود در موضع نوزاد از مضافت پشت رود زنی را بحباله ازدواجش در آورده اقامت گزین
آنجا میباشد و میرزا حسین و میرزا عبد الله نامان نوزادی با او رفاقت خبره امدی پیشه کرده احوال مملکت را
بمخارج ارسال میدارند و حضرت والا حکمران قندهار را که هنوز در آنجا بود فرمان کرده که همگنان را
محبوس ومال ومتاع ایشان را ضبط کرده در کابل فرستاد و از جمله سید حسام الدین بواسطه بیمارآش در محل جفر
از قید رهایی یافته و از دولت مواجب کافی و سرای نشیمن بوی مرحمت گردیده وزوجه خود را بعد از مدتی
از انجا در کابل اورده عمرش را بصرف دعای دوام ایندولت نموده بدرود جهان کرد و همدر خلال اینحال دوست
محمد خان بن مرنجی خان کاکری با سپاه دولت انگلیس که روی تصرف چنانچه گذشت جانب علاقه ژوب نهاده بود
محاربات عدیده نموده و در میان کار زاروی شجاعتش در مقابل دولت از نیرو مانده مغلوب گشت و با دودمان و عیال
واطفال خویش راه هجرت از موطنش جانب اینملکت پیش گرفت و همه جا آمده در قریه ناوه غندان از مضافت
کلات بار اقامت کشود واین هجرت اختیار کردن او از عریضه حکمران قندهار بگوش راز نیوش حضرت والا
رسیده فرمان کرد که چند قلعه از قلاع انددور را که شایان گنجایش حال و دودمان وعیال واطفال او باشند
با وداده و مايحتاج ضروریه اش را از مأكول وملبوس وغيره رسانیده از طرف دولت نیز تسلیت و دلجوئی نموده
بوی بگوید که چون پناهنده دولت اسلام شده است و سواس و هراس در خاطر راه نداده خویش را از هر جهت
مأمون و محفوظ پندارد واز همه چیز مطمئن خاطر باشد

شرح حال سید حسام الدین دکنی
هجرت ور زیدن دوست محمد خان کاکری


( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )

( ۷۲۰ )

عن صدور
بام رفتن فرمان
حکومت بنام
حکمران
قندهار

نقل دستور
العمل حکمران
قندهار که
باختصار
و اختصار
بعضی کلمات
و الحاق برخی
از عبارات
ماخوذه مقتبس
از نامه ایست
که حضرت
علی کرم الله
وجهه بمالک
بن حارث
نخعی در وقت
مامور شدنش
بایالت مصر
مرقوم فرموده
است

(۱) اسعاف
حاجت روا
کردن ۱۲

شرف صدور یافتن فرمان حکومت بنام حکمران قندهار

( و نقل دستور العمل او )
و انگاه که سردار محمد علیخان که مأمور حکومت قندهار گردیده در خصوص قلت مواجبش چنانچه گذشت
میرزا محمد نبی خان دبیر نوشته و جواب باصوابرا که حضرت والا فرمود شنیده از اظهارش نادم و تائب گشته
بعد در روز دوم ماه ذی حجه فرمان حکومت قندهار باو مرحمت شده این دستورالعمل باهره از حضور اقدس والا
بوی سپرده شد که بپرهیز از خداوند تبارك و تعالی و بگرای در طاعت و بندگی و فرمان برداری او و عمل کن در انچه
مقرر شرع مطهر است زیرا که سعادت ونيك بختی منوط بامتثال احکام و پیروی شرع شریف میباشد پس یاری
ده خدای را بدست و دل و زبان که او تعالی ناصر خویش را نوید ومژده یاری داده است و چون ترا بخلق
حاکم کاشتم که پیش از تو حکام بسیار بران گذشته و بر میان ان از داد و بیداد بسی دیده از جهان رفته اند و مردم
در تو ان بینند که تو در مردم گذشته همی بینی و در حق تو ان گویند که تو درباره ایشان همی گوئی و البته نیکوکاران را
باین بایدشناخت که خدای ایشانرا بزبان بندگانش نيك یادکند پس میباید هوای خویش را محکوم خود دانسته آنچه را که
برتورو انبود برخود پسندیده خویشتن را محكوم هوا وهوس مساز چرا که بخیل کردن بنفس خویش و ادای خواهش
آن نکردن انصاف زيرك و اسعاف (۱) سترك است و در آنچه که نفس را خوش يا ناخوش آید بضد آن بوده بررعیت
بخشای و ایشانرا دوست دارو با ایشان مهربان باش و چون حیوان درنده مضر مباش که مال و متاع و خوردن ایشانرا
غنیمت و گوارا پنداری زیرا که ایشان دو گونه اند فرقه در دین با تو برادرند و طائفة در سرشت و آیین برابر
و هرگونه خللی که از ایشان بروی کار آید و هزلتی که وارد روزگار ایشان شود چه درعمد و چه از خطادست ایشانرا
باید گرفت و همه را در راه صدق و فعل صواب باید داشت پس ایشانرا از عفو خطا و گذشت ماجرا چنان بخش
که خود از خدای طمع داری چه ترا برایشان همان حاکمیت است که خدای را برتوست و او تعالی کفایت
کار وزیست روز کار ایشانرا از تو خواسته و ترا با ایشان خواهد آزمود زنهار با خدا مستيز وزحمت ورنج خود
را افزون مکن که انتقام اورا نتوانی برداشت و از احتیاج عفو و رحمت او بیرون نخواهی شد و اگر یکی را
بخشیدی پشیمان مشو و چون بردیگری خشم و سخت گیری شاد خاطر مباش و چون فرصت عفو يابي خشم فرو
خور و با آن میاویز واگر چه خدای ترا حکم داد تو نظر برکردار و گفتار و رفتار خویش انداخته خود را
خود مجبوب و مرغوب قلوب مپندار که در پی هوای نفس شدن دل را بمیراند و در دین سستی ارد و روزگار ترا
آسان تغییر دهد و چون در ولایت خویش بشکری و حکومت و شکوه خود را بزرك انگاری فروتن باش و فريفته
مشو و نظر بپادشاهی خداوند داشته باش و از توانائی او بیندیش که او با تو چنان کند که خود نتوانی کرد
و هرگاه چنین کنی تیزی و سبکی عزم تو فرونشیند و آنچه از دانشت بخشم رفته باشد بتو باز آید و بترس از
آنکه با خدای در بزرگی هم مانندي کنی که اوتعالی جورکنندگانرا خوار دارد و متکبران را ذلیل و پست نماید
انصاف پیشه کن و انچه فرض شرعیست برای دار و تمامت مردم را از خویش و بیگانه پیش خوانده وانصاف
را مرعی داشته حق هيچيك را فرو مگذار واگر این نکنی ظلم کرده خواهی بود و خدا با ظالم دشمنی کند
و هر که را خدا دشمن شود اورا حجت نماند و خود داری نتواند و خدا دعای مظلومان را شنیده برحال ایشان
رحم ارد واگر طالب رضای عموم رعیت باشی ایشان را باید از خود خوشنود سازی زیرا که چون عامه خلق
از تو درخشم شوند رضای چند تن خاصه را بتوفائده نبود واگر چند تن خاصه ناخشنود شوند ناراضی بودن
عامه ترا زیانی نرسد پس خواص رعیت را بروالی بار گرانی وفائده اندکی بود چه از انصاف کراهت ورزند
و بالحاح والحاف سوال خواهش نمایند وشکر عطای معطی واجب نشناسند و در حوادث و شدائد روز کار صبر ننمایند
و بعزت جاه از برداشتن مکروه پهلو تهی کنند وعامه اینقسم نباشند باسك انصاف خرسند شده بمختصر عطا
دعا گویند وهمه به ایشان عماد دینند و قوام مسلمين و ذخيره وقت ووقایه روزکار پس باید که رضای ایشانرا


(۷۳۱)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
حاصل کنی و میل بخصیصه نشان داشته باشی و هر که عیب خلق بپوشد یار غار خویش دو برداشته بایش مده و دامن از او
برچین که تو خود بپوشیدن عیب خلق از هرکس سزاوار تری و هرچه بر تو پوشیده بود در کشف آن کوشش
مکن چه عیوبکه بر تو ظاهر شود اصلاحش بر تو باشد و آنچه از تو مستور بماند خدای بر او حکم کند پس تا بتوانی
عیب مردم بپوش که شاید خدای آنچه را که تو از مردم پوشیده میخواهی بر تو بپوشد و کینه کسی را در دل
جای مده و از آنچه بتو راست نیاید در گذر و هر که از راه نصیحت و سخن چینی عیب مردم را در نزدت شماره
بیند او را مپذیر و او را در آنچه که گوید صادق مشناس و چون مهمی روی دهد با مردم فرومایه در میان
مده که سد راه دانش توشوند و از فقر و تنگدستیت بترسانند و از بیدلان رستگاری مخواه که ترا از عهده
گرفتن امور جلیله باز دارند و از اکتساب رفعت و علو خالی گذارند و از حریص خبر مطلب که ترا بحرص و امساك
رأی و صلاح داده ذلت طمع و لئامت (۱) طبع را در نظرت جلوه دهد و قبایح افعال و ناستوده اعمال را پیش تو بیاراید
چه اوصاف رذیله چون بخل و جبن و حرص و حسد و غیره طبیعتهای کوتا کوبند که از کان بدیا خدای جان غفلت
بر خیزند و مردمیکه متصف بدین صفاتند خدای را چنانچه سزاست نشناسند و از کمال فضل و جمال قدرت و عدل
و فر توامال او تعالی سخت بخبرند و در کار حق میانه روی و در کردار عدل زیاده جوئی را دوست دارنده تر باش
و چون در تدبیر ملك و حسن خلق و سیاست خلق از وزیر و مشیری که با درایت و کفایت و دیانت باشد بی نیاز
نتوانی بود کسی را مصاحب خاص و وزیر مشفق شناس که با اشرار صحبت و معاشرت نکرده و در گناه و خطا
انداز ایشان نگردیده و کس را بظلم و ستم یاری نداده باشد زیرا که این گونه اشخاص یاران گناه کاران و برادران
ستمکاران و پیروان جور کیشان و طالبان طلاق اندیشانند و تو خود از ایشان نکوتر نتیجه حاصل خواهی کرد
و هر دمیکه متصف بتیزی فکر و نفاذ حکم باشند و در گناه و وبال اصرار نکرده بلکه مصون باشند بوزارت
اختیار کن زیرا که اینگونه مردم بسی سبكبار ونيك كردار و ستوده رفتار و کردار خواهند بود و ترا نیکو یاری
داده ترك جانب داری تو نکنند و با دیگری الفت و موانست نگیرند و از همرها این شردمه (۲) نیز کسی را برگزین که از
سخن حق اگرچه ترا ناپسند بود و در مخالفت تا گوار افتد روی برنماند بر شاکله در نيك و بد امور که دستوری
دهی تحسین و آفرینت نگوید و اکترت از خواهش هوا اندیشه مهمی پیشه کنی از درت کسناره جوید و همیشه
با مردمیکه بزینت صدق و زیور پارسائی آراسته باشند زیسته از صحبت ایشان فائده گیر و چنان باش که ترا بخلاف آنچه
هستی کس نتواند که بستاید و در ستایشت مبالغت نماید زیرا که مبالغه ستایش کبر و غرور بار آرد و نفس مطمئنه
را فریفته بسوی اماره کشد و باید مردم نیکوکار را در نزدت قدر و منزلت بر زیادت باشد چرا که اگر مردم انرا
نیکی فائده نیابند دیگر به نیکی نگرایند پس هر که نیکوکار باشد نیکودار و آنرا که بزشتی عمل دارد زشت شمر
و با هريك کاری کن که خود با خود کند و اگر خواهی که نسبت بهمه خلق نيك كمان بوده از اضطراب خاطر
و کلاید در امان باشی باهمه نیکویی کن و در امور معیشت و مؤنت ایشان یاری نمای و تا بتوانی ایشانرا مجبر و اکراه
کار مفرمای و آنگاه که چنین کنی همه دلها بمحبت تو گرایند و خاطرها شیفته تو گردند و خدمت ترا بجان بپذیرند
و اطاعت ترا منت دارند و ازین رهگذر رنج بزرك و هم ستك از تو دور شود و از مشغولیّت دل در امور مشکل
بیاسائی و هر که را معاملت تو در باره اش نیکوتر باشد نيك كمانیت نسبت بدو افزونتر شود وسنت شریف و آئین
حنیفی (۳) را که دیگری نهاده و هوای خلق بر ان تعلق گرفت و خاطر هایش پذیرفته و فرقه بدان طرح الفت نهاده
و طائفه دست اتفاق بران داده باشد زنهار در شکستن آن فکر مزن و هوای خویش را مطلب چه اگر سنت دیگر
نهی و آئین جداگانه بنیاد کی مزید از گنتیست که سنت حسنه را در اول نهاد و گناه نقض بر تو بماند و با طالبان
علم و صاحبان دانش روز بسر بر و از درس و بحث ایشان بهره بر گیر و آنچه را که باعث صلاح و مورث رفاه بندگان
خدا باشد از ایشان بیاموز چون این همه بدانستی و در محل عمل آوردی این را نیز بدان و در لوح خاطر نقش کن
و مواظب باش که رعیت بر چند صنفند که یکی بواسطه دیگری باصلاح آید و از همدیگر هرگز بی نیاز نتوانند بشود
چنانچه جمعی که لشکرند حصار مملکت و دیوار استوار رعیت و زینت سلطنت و عزّت دین و شریعتند رعیت از ایشان

(۱)
لئامت لئیمی
و فرومایکی

(۲) شرذمه
طائفه

(۳)
حنیف مائل
از باطل
بسوی حق


(۷۴۲)
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
بیاید و مملکت بدیشان بیاساید و انجامعه بنودن دیگر صنوف خلق چون پیشه وران و بزر گران تا چرند تا از ایشان
خراج دیوان و اسباب ارتقاع کاخ و ایوان فراهم آرند و با خصم کشن و کوشش بتوانند و ساز بزم و زاد جهاد
آماده کنند و بدانچه که ایشانرا بشایستگی آرد اعتماد ورزند و سکون دل و آرامی خاطر حاصل کنند و ایندو
فرقه را هیچ موافقت صورت نه بندد مگر بتوجه عالم کامل و عاملان عادل و کاتبان فاضل تا رشته معاملات و عقده
مساودات محکم نمایند و مردم را از عداوت و عداوت و ستم باز دارند و از خواص امور و مهام جمهور یاد نموده
در روز نامه انصاف و دفتر احتساب ضبط کنند و این جامعه سه گانه را که اعداد لشکر و ارباب فلاحت و زراعت
و اصحاب حرفتند قوام و دوام نتواند بود الا بتجارت تاجران و کسب کاسبان که بازارها برپای دارند و از بلاد دور
و نزديك انواع متاع و اقسام قماش وکالا که طبائع خواستار وطالب آنها باشند فراهم آرند و حوائج ومطالب
بومیان مملکت را کفایت کنند و بعدازین فرق فرقه فقرای ولایت وطائفه ذی عجز و مسکنتند که تمامت خلق
را باین جانبداری ایشان لازم و متحتم است که تعهد امور ایشانرا نمایند و هر يك ازین طوائف را بروالی امیر
صاحب حکم حقی باشد بقدریکه روزگار او بصلاح آید و از خواری و زبونی درامان باشد و چون یکی از اعداد
سپاه را خواهی که تولیت امر ضروری دهی شخصی را اختیار کن که از خدای بترسد و رسول را پیرو امین
باشد و امام وقت یعنی امیر عهد را فرمان برنده و پاك دامن و حلیم بود و در وقت خشم نیکوئی کار کرده عذر پذیر
و بضعفاء مهربان و باقویا سخت گیر باشد و شدت تند خویی او را از جای در و ستی برای و بددلی نداشته باشد و از
متصفین این اوصاف نیز کسی را برگزین که از خاندان کریم بوده بعوائد کرم و لطائف همم موصوف و معروفتر
باشد و از شجاعت و جلادت بی بهره نباشد و بعد از آنکه برگزیده مأمورش کردی جویای حال و احوال روزگارش
باش و در اصلاح اعمال و آمال او کوشیده عهده اش را واجب شناس و هر چه را که مزیت مادی و بر دیگری
فضیلت نهادی در نفس خود او را بزرگ مشمار و آنچه را که بایشان وعده داده و عهد نهاده باشی اگرچه اندك بود
حقیر مپندار و چون چنین کنی همه لشکر در حق تو نيك گمان شوند و از هیچ گونه اندرز و نصیحت روی نتابند و بر
چيز يکد سيب صلاح ملك ورفاه رعیت بود پشت پائی کنند و چون در باره ایشان نیکو ئیهای بزرگ کرده باشی
در کارهای كوچك غدر را از ایشان دریغ مدار و بآن نیکوئیها که کرده اعتماد مکن زیرا که بسا هست که از نوازشی
اندك بغايت شيفته شوند و آن نيکوئيهاى بزرك را ا گرچه از مکرمتهای بزرگ بی نیاز نتوانند شد چیزی نشمارند.
(۱) و سالار لشکر و بزرك سپاه شخصی باید که با همۀ ایشان در هستی خود بیاری و مواسات جوید و در همه حال رعایت
یعنی خود و بخفش او خود را بتوانند نگاهداشت (۱) و از حال کسان و وابستگان خویش اسوده خاطر و ایمن خواهند شد و همت
داری بتواند ایشان برفرمان برداری تو مقید و مصروف خواهد گشت و دلهای ایشان با غشته مهر تو خواهد گردید و گفتار
ایشانرا بپذیر و برنصیحت ایشان گوش مده مگر آنزمان که امام وقت و والی امر را ستایش کنند و جانب عزت
و حرمت او را نگاه دارند و روزگار دولتنش را بار خاطر ندانند و مدت سلطنتش را ز وال نپسندند پس امید
ایشانرا رد نکرده برخود راه ده و برایشان ثناى نيك برسان و آنچه از حسن خدمت و خلوص عقیدت بهم آورند
برایشان شمرده جایزه ده و چون چنین کنی شجاع را طبیعت در حرکت آید و بددل بغیرت گراید و قدر خدمت
هر يك نيكوشناس و خدمت یکی را از ان دیگری مدان و هر کدام را بقدر خدمتش ستایش و نوازش کن وا گر یکی
از اشراف قوم خدمت حقیری کنند بزرگش مدان و هرگاه دیگری از فرومایگان خدمت بزرگی را بپای برد حقیرش
مخوان و هر يك را باندازه خدمتش بشناس و فرق در نسب مگذار و چون حادثه بزرك پیش آید و امر مهمی روی دهد
که بآسانی تدارکش نتوانی بکنی بخداو رسول او بازش گذار و چاره آنرا که خدای گشاده ئی از کتاب یعنی
قرآن شریف طلب و علاج آنرا که رسول فرمودهی بسنت جامعه گرای و از برای حکومت شرع و قضاوت دین
شخصی را بگزین که او را در حقیقت و نفس الامر ز دیگران زیادتی بوده هیچ کاری بر او دشوار نیفتد و با خصم بلجاجت
مقاومت نکند و در لغزش مداومت نورزد و از رجوع بسوی حق بازنماند و خود را در طمع نیفگند و باندک دانشی


( ۷۲۳ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
قانع بشود و در فهم و درایت مرتبه قصوی طلبد ودرك شبهت نماید و بحجت تمسك جوید و بر ازدحام امور صبورا
واجب شناسد و چون حق ثابت و روشن گردد بامضای آن تعجیل و شتاب کند و مبالغه مدح بجهتش نیارد
و رویش را ستایش باطل از حق مایل نگرداند و اینگونه مردم بس اند کند و هر کرا زمام حکم در دست دهی
همه وقت از سیره فتوی و قضای او آگهی جوی و بخشش و نوازش را از او دریغ مدار تا بواسطه وسعت معیشت
پارسايی و پاك دامنی اختیار کند و بخلاف از حرام محفوظ ماند و از گرفتن رشوت و طمع در مال رعیت مصون
گردد و او را در نزد تو منزلتی باید بود که دیگر خاصان و خاصگان تو بدان طمع نکنند و در طلب آن کردن حصول
افزایند و چون چنین کنی هر آینه از جانب تو ایمن شود و از شر حسود بیاساید و دل بخدمت بندد و صدق نیت
و خلوص ارادت پیشه خود کند و در راستی و اخلاص جهد و کوشش نماید و درین امر نظر رسید کی انداخته
نيک متوجه باش زیرا که این دین حنیف و ملت شریف در دست بغاة جور و ولات شر اسیر است و هر کسی را که
بينی پیرو هوا و جویای دنیای دون و متاع زبون آنست و چون خواهی که یکی را مامور کار و عمل کنی و فراهمی
مال و استیفای منالی از وی طلبی شخص را حواله کار کن که آزموده کار و صدق گفتار و خوبی عمل و کردار
او را دیده باشی و باید عامل مال و جامع منال از مردمی باشد که بزیور تجربت و زینت حيا وطيب خلق و خاندان
قدیم و نجیب معروف بود زیرا که اینگونه مردم با خلق کریم و طبع حلیم و حوصله فراخ و طمع اند کند و نظر
سعی در پاداش امور اندازند و چون مامورش کردی بمرحمتش بیفزای و مؤنتش را وسعت ده تا خود را بتواند
که بصلاح دارد و از زیاده ستانی چشم بپوشد و هر آینه مراقب و متوجه بودن والی درین امر حجت قاطع و دست
آویز متین و درستیت زیرا که خائن را امین ندانسته امینی را در کار گماشته است و اگر احیاناً امر خلاف را روی
کار آرد و بادرامانتی خیانت کند والی را جنایتی نیست و پس از انکه بکارش گماشتی پیوسته از قاعدة عمل و ضابطة
جمع ودخل او باز پرس و از مردم وفا کیش صدق اندیش جاسوسان امین بر عملش بگمار زیرا که مواظبت خفيه
تو وقایه او گردد و در امانت خیانت نکرده با عامه رعایا از بم باز پرس مدارا کند و یاران دین و همسازان راه یقین
را رعایت نماید واکر قصد خیانتی نموده کاری بر خلاف عدالت اختیار کند خبر مخبران صادق را بر راست بودن
خیانت او گواه عدل دانسته بیعذر عقوبت کن و آنچه گرفته باشد بازستان و در موضع ذلت و خسارت جایش ده
و نشان عار بر روی روز کارش نه و مخله عیب و عبرت در دامن اعتبارش انداز و خراج مملکت و ابقاقات دیوان
را چنان بطلب که باج دهان و خراج گذاران تمام باصلاح امده ابقا بتوانند و بیایند و ضایع نشوند که صلاح و رفاه
خلق بسته بخراجست و باید همت کافی و بیشتر از جمع کردن خراج در آبادانی مملکت مصروف داری زیرا که
حصول خراج بیرون از ابادی ملک صورت نبندد و هر که همت بر جمع خراج گماشته از ابادی ملك فارغ و مخبر باشد
ملک او در معرض زوال افتاده ضایع شود و همه بلادش خراب گردیده گویا بندگان خدای را گرفتار عرصه جلا
و دو چار بلا خواسته روز کار خودش نیز دیر نپاید و گاهی که از افت سماوی و ارضی چون قلت باران و خشکیدن
رودات و چشمه ساران و غیره خراج بررعیت گران افتد سخت نگرفته بار ایشان سبك كردان و سبك باری
ایشان را بر خود گران مشمار زیرا که فائده آن بتو باز گشته ملک آباد ماند و ولایت اراسته شود
و تو انشای نیک گویند و ستایشت کنند و تو خود از کردار خود مسرور شوی و بآراستگی و پیراستگی ایشان
اعتماد کنی و اینرا نیک بدان که مردم هر زمین چون تنک دست شوند آنجا خراب و یباب گردد و مردم در وقتی
تنکدست شوند که والیان امر و عاملان خراج همگنان همت بر جمع مال بمارند و برزیست حشم و دوام ملك خود
بدگمان شوند و از عبرتها بهره یاب نگردند و از گذشتگان یاد نکنند و چون امر لشکرو مهم محکمه قضا و دیوان
و دفتر و روستایان و دهقانان وغیره را که بسراسر گفته و نوشته شد نظم و نسق دادی و هر کدام بلیاقت عملش
رفتار کردی بکاتبان حضور و مترسلان منشور خویش نظر توجه افگنده این امر را بمردم نيك واهل خرد
تفویض نمای که در اظهار اسرار و استظهار اشرار از ایشان ایمن باشی و بحسن خلق و پرهیز کاری ایشان ترا
اعتماد حاصل کردد چه اینکونه مردم از کثرت انعام و فوزا کرار بکبر نکرایند و بخلاف امر تو در کاری اقدام


( ٧٢٤ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
شکستند و نامها و عرایض اطراف را بيك پرتو عرض کرده هر چه بفرمائی جواب نویسند و آنچه بدهی و بستانی
ثبت کنند و چون در بیداری ملک خیالی کنند که فایده آن اثر رای تو باشد بانجام آن بکوشند و آن خیال را
بامضا رسانند واگر کسی اندیشه زبان تو کند آن اندیشه را باطل کنند و آن کره را بشناختن تدبیر بکشایند
و چون یکی را تفویض برای این کار اختیار کنی بر نیکوئی جستجوی خود اعتماد مکن و از نیکوکان خود آسوده
دل و مطمئن خاطر مباش که بسا کسان از راه خود نمائی محاسن خدمت در ظاهر روی کار آرند و در باطن
از نصایح خیر و درائم صدق سخت برکنار باشند پس ایشانرا بپاز مائی در آنچه که ازین پیش با مردم حسن
سلوک و اثر نیکو و ادای امانت نموده باشد و ترا درین امر بچندین حاجت افتد زیرا که این کار بچند قسم منقسم
شود و تو بهر قسمی یکی را بگمار که اگر کار بزرك كردد سر ته پیجد و اگر مهمات چند روی دهدکران جانی
نیکرده و نیاشوید و چون در او نقصی ظاهر شود آسان آگاهش کن تاپس ازان حزم واحتیاط را بکار زده
مرتکب عیبی نشود و اگر تغافل کرده او را بر عیبش آگاه نکنی آن عیب بر او بماند و عیبهای دیگر بروی روز
آید و اصحاب تجارت و ارباب حرفت و صناعت را که در خانه خودند و بمال خویش در آمده شدند و بستی خود
رزق فراهم کرده همواره مستغرق اکتسابند نیکوئی کن و اعیان در کاه و بزرکان بارگاه خویش را در نیکوئی کردن
با ایشان ترغیب کن و فرمان ده زیرا که انتظاماته آلات مرافقت و اسباب منفعتند و دایم دشت و دریا وکوه وصحرا
را پیموده در بلاد و امصار بعیده گردش کرده بجانها روند و از بادها گذرند و بهمواره بصلح بوده فرمان پذیر
باشند و از فتنه و فساد احتراز کنند پس با ایشان نیکوئی کن و بحسن ملاحظت و رفق ملایمت با ایشان رفتار اختیار
نمای و چون در غالب اوقات اینطایفه از کثرت بخل در ذخیره نهادن حبوبات و غلو مبایعات فارغ نتوانند بود
و ازین رهگذر برعامه زیان بزرك روی داده بروالی عیب تمام وارد آرد پس ناچار ایشانرا از انبارداری و گران
فروشی باز داشته از نهی رسول آگاه کرده میزان عدل بنه و در نرخ و بهای غلات وغیره چنان قراردیده که
فروشنده را انصاف بود و خریدار را نقصان عاید نگردد و هر که پس از منع و قدغن غله را بیندوزد
و ذخیره نهد و عامه را بحاجت نان زیادت افتد تنبیه و تهدید کن و سخت مگیر و از زیاده روی اجتناب نموده از
خدای بزرك بپرهيز و اما فقراء و مساکین که ناتوان وقناعت گزینند برای طلب رضای خدای بدان وضع
و اسلوب پاسداری ایشان نمای که خدای ترا پاس داشته است و از بیت المال مسلمانان بدیشان نصیبی ده و آنرا
که دور است از اینکه نزدیک است فرق مگذار ورعایت حق هريك را واجب شناس زنهار که کبر و غرور
حکومت روی ترا از ایشان نگرداند وهريك را که بر تو دست رس نباشد تو خود از حالت او بپرس و اگر
چند چشمها او را نه بینند و مردمانش خوار شمارند تو خود یکی از خادمان خود را که از خدای بزرك هراس
داشته باشد و با هر کس بتواضع و فروتنی رفتار کند بمراقبت روز کار ایشان اختیار کن تا کارهای ایشان بتو عرض کند و از
خواهشات ایشان خبر دهد و تو چنانکه خدای باتراد روقت باز گفت بسوی او عذر توانی خواست با ایشان رفتار کن
زیرا که این گروه از جمله دیگر مردم رعیت بانصاف و عدالت محتاج تر و رعایت و لطف را سزاوار ترند
و پس در ادای حق یکی از ایشان دیگرانرا بسوی خدا عذر بخواه ویتیان را تعهد کرده تفقد پیرانرا
واجب نشناس که ایندو طایفه چاره کار خویش نتوانند و رعایت این امر که بشرح رفت بروالی بسی
گران بود و وقتی باشد که خدای بزرگ سبك گرداند باز مردم برا که عاقبت جویند و پاداش نیکو طلبند
و بر مکارم و شداید صبر کنند و بحسن وعده و صدق وفای خدای تبارك وتعالى واثق باشند و برای صاحبان حاجت
و خواهش کنندگان مطلب وقتی را معین ساخته خود را جهت برآوردن مطلب و روا کردن مارب ایشان از
دیگر امور فارغ کن و در مجلسی که همه کس را بار باشد بنشین و در ان مجلس خدای را بخاطر آورده فروتن باش
و خادمان پیشگاه و مقیمان درگاه خود را آرامی ده تاهر که حاجتی در نزدت آرد در گفتن سخن و اثبات حاجت
خود را اظهار بتواند زیرا که حضرت رسول فرموده که هرگز پایه بزرگی و رتبه سروری نیابد گروهی که
اجرای حق واعانة باطل در میان ایشان نشود و حق ضعیف از قوی گرفته بصاحبش نرسد و خود را چنان بدار


( ۷۳۰ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
که ضعیف قوی دل گشته در گفتن سخن برخود بلرزد و بر نادانی ایشان تحمل کن و برعبارت ایشان منکر و تنك دل
و از ایشان دور نه تا خدای بزرگ درهای رحمت خود را بر تو بکشاید و ترا مزد طاعت ارزانی دارد و آنچه را که
بایشان میدهی گوارنده و اکر ندهی نیکو عذر بخواه و بسیار کار پیش آید که تو خود از مباشرت آن ناچار باشی
چنانچه میشود که منشیان پایهٔ سریر ولایت جواب عمال کذابان اطراف را چنانکه شاید نتوانند که بنویسند
یا خلقی را حاجتی افتد که عمال بوان و دیگر خادمان ازان تنك شود و نواجب روا نتوانند کرد پس کار هر روز
را بهمان روز اجرا کن زیرا که هر روز را عملی بود که مربوط بهمان روز باشد و آنگاه که از کار و عمل رعیت
و عامهٔ زیر دستان فراغت یافته قدرهريك را بجایش شناختی و برای دادن انصاف مراتب و برآوردن مطالب هر طائفه
وقتی نهادی و از عهدهٔ هريك بتوفیق که خدا ورسول خرسند شوند بر آمدی نظری بحال خویش کن واز برای (۱)
اطاعت و بندگی خدای سبحانه و تعالی وقت خاصی تعیین نما و خدای (۱) سبحانه را از تن و جان خویش تعظیمی یعنی برخود
واجب شناس و آنچه را که بآن با خدای نزدیك خواهی و ترابان استظهار و اعتماد باشد تمام و ستیغ و وافی (۲) عیار واجب بدان
بخواه و وسع خویش را دران بکار بر و چون نماز ایستی چندان طول مده و نفرت خلق را از خود مپسند و نماز که يك حصه
را نیز ضائع مگذار چه در هرقوم بسا اتفاق افتد که کسی بود که او را حاجتی باشد و یا علتی داشته باشد که نتواند از تن و جان
مثل تو نماز گذارد و چون این امور را لازم دانسته رعایت کردی بدانکه والی را خواستکان خواهند بود که خود عبادتی
خالصاً رو
غالباً در ایشان خود پسندی و دست درازی پدید آید و در معاملات خلق انصاف را از دست داده جانب خویش کرده
بگیرند و زیاده ستانی گرایند پس از مایلکه و خالصهٔ خویش مؤنت ایشان را کفایت کن تا ازینگونه افعال دست (۲) یعنی کامل
باز دارند و از فراهم نمودن مال بسیار و دست درازی دامن بکشند و هيچيك از عمله و خادمان خویش را اقطاع (۳) عیار
و شياع (٤) در جای نميول و سيور غال مده که با دیگر روستایان و زارعان در آب خوره و غيره شراکت داشته باشد (۳)
که باستظهار و پشتی بانی تو عمل آنرا بار دوش دیگری کنند و خود را معاف و مرفوع القلم دارد و بدعمل ایشان اقطاع بفتح
در هر دو جهان وزر و وبال تو گردد و چون حقی بر بیگانه و خویش لازم افتد آنرا لازم شمرده سازش و جانب اول یعنی
خدای را نگاهداشته جانب اقربا و خویشاوندانت در امر ناروا فرو گذار و ببرداشتن این بارگران عاقبت عاقبت جایدادها
(٤) شياع
را چشم داشته باش که اینگونه تحمل را پاداش نیکست و اکر دیگر رعایا در منصبی بتو بد کمان شوند عمال را بر تو بكسر اول
حمل کنند و جرمی بخلاف سزاواری بتو نسبت دهند عذر خود را از ایشان بخواه و بدگمانی ایشانرا از خود باز یعنی زمین
دار زیرا که از عذر خواستن ایشان را با ئین حق مستقیم توانی داشت و خواهش خویش توانی یافت و چون دشمنی های با درخت
طالب اشتی کردد و در اشتی نمودن با او خوشنودی خدای باشد اشتی را ضرور بپذیر و صلح اختیار کن چه در صلح و آب
اسایش لشکر و استراحت والی و امنیت ملك مضمر باشند و پس از صلح باید از خصم بغایت برحذر بود زیرا که خصم
کهنیست که اشتی جسته بصلح گراید تا که فرصتی یابد و چون حقیقت چنین بود عاقبت اندیش باش و حزم و احتیاط
را از دست نداده مواظب آن باش و در پیمان و پاداش کار بشکر و بکمان نيك خويش اعتماد مکن و چون ترا با دشمن
صلح دست داده عقدی مربوط و عهدی مضبوط گشت پاس وفای آن عهد را بدار و بدانچه زبان دادی و بزمعه
گرفتی همۀ تن و جان خویش را بادای آن بدار زیرا که در التزام هيچيك از فرائض خدای سبحانه عموم خلق
را از سبب تفرق هوا و پراگندگی آراء همت اجتماع و اتفاق دست ندهد که در حفظ عهد و دوری از غدر
و وفای وعده حاصل گردد چنانچه اهل شرك و مردم بت پرست که از سوء عاقبت و وبال خاتمه مکر و خدیعت
بدانستند جانب وفا شدند و بلازم داشتن عهود و متحتم شمردن عقود تکیه نمودند پس چون دستی دادی غدر
مکن و چون عهدی بستی فرو مگذار و خصم را مقریب چه خدای سبحانه عهد و ذمت خویش را از در رحمت
و فضل خداوندی در میان بندگانش حصار امن و حصن امان ساخته و قرار داده است تا بآن محکم پشتی جسته
به پذیرفتن آن پیشدستی اختیار کنند و کس مجرم خدای نشود و عهد او را نشکند مگر آنکه حق او را
نشناسد و شومی بخت و نحوست اخترش فرو گرفته باشد و چون عهدی بخویش قرار دادی وجوه تاویل وسایر (ه) شکت
عللها را فرو گذار بوغدر عهد ونكت (٥) وعد را در دل جای مده و پس از عهدیکه موکد شد و پیمانیکه موثق شکستن


( ۷۴۶ )
(جلد سوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
(۱) لحن قول كنت بر لحن (۱) قول وسوء تاویل اعتماد مکن و چون عهدی بتو لازم افتاده بكر وسع ومقاطعت از بستن آن
یعنی ترجمه يفتك آيد نقض آنرا مجوی وبدان تنكی و فروماند کی پایداری و استواری کن و کشود آن عقده وخلاص شدن
غلط برای ازان ورطه را از خدای تعالی بطلب زیرا که نفس را در بند بار مکروه صبرداشتن وامیدکشایش آنرا از خدای
قول کردن سبحانه کردن فایقتر بود از غدری که از پی آن همبایان باشی وخداوند از تو چیزی را بخواهد که درین جهان
و آن جهان اوتعالی را جواب نتوانی گفت وپرهیز از ریختن خونی که بخلاف آئین حق ریخته شود که هیچ
باعث عذاب فرمودن خدای نشود و گناه را بزرك نكند وزوال نعمت نیارد وروز کثرت را سپری نکند
چنانکه ریختن خون بندگان خدای بی روا کند وخدای درروز جزا اول حکمی که بربنده کانش راند واول
پرسشی که آغاز کند از ریختن خون بود پس بامید قوام ملک خویش ببناروا خونی کسی را مریز که همین کناه
ریختن خون ملك ترا بيمجان کند ودراساس حکم توسستی پیش آرد وباشد که زایل کند ونیست گرداند و چون
کسی را عمداً بکشی ترا نزد خدا واولی الامر عذری نماند در انکه قصاص بود واکر بخطا رفته باشد و بدست
و تازیانه زیاد زدن روی داده باشد پس ترا نخوت سلطنت و حشمت حکومت از ادای دیه مقتول وطلب رضای
ورثه آن باز نیاید داشت وحقش را باید رسانید و بترس از آنکه شیفته خود شوی وبدانچه ترا شیفته کند
اعتماد کنی و مبالغه ثنای خود را دوستدار شوی که بدین صفات شیطان را اسان دست یافته بحیله و دمش را
بیاید واکر توانی کرده باشد زایل کرده خویش را باطل کند وپرهیز از آنکه چون برعیت نیکوئی کنی منت
گذاری ویا انچه که کرده فزونتر نهاری و با خلاف وعده کنی زیرا که منت نیکوئی را باطل کند وفزون
شماری روشنی حق را دور کند وخلف وعده سبب ناخوشنودی خدا وخلق شود واصبر را پیش از وصول
(۲) طپش وقتش اختیار نکرده در انجام آن تعجیل مکن که نشان طپش (۲) بود وچون وقتش برسد خودرا بآن گرفتار
نا آرامی مکن که علامت شره (۳) باشد وچون بنا کهان امری روی دهد لجاجت را در ان مپسند وچون روی بکشاید
و بیقراری آساینش مگیر و هر امبرا در موضعش بگذار و هر عمل را درموقع آن بجای آر وا نچه که همه خلق را دران حد
(۳) شره مساوات وحق مواسات باشد تنها ازان خود مدان واز چیزی که ترا برنج افکند بچشم مبین که بسا باشد که
یعنی حرص پرده ای غفلت برداشته شود و پیش چشمت واضح و روشن کشوده گردد وداد مظلوم از تو بستانند وانصاف خلایقرا
از تو بخواهند حمیت خودرا بدست خود داشته باش وازجور وتعدى ودست درازی وتیزی زبان خویش بپرهیز
واز مبادرت غضب خودرا اندکی بازدار تا که خشمت فرو نشیند و بسرداسشت بازآئی ومالك اختیار خویش شوی
و تو ایمنی را ندانی وبدین فضیلت دست نیابی مگر انکه از بازگشت بسوی خدایتعالی بیاد آوری و اندوه باطن تو بسیار
شود وهم وغم فراوان تر افروکرد و هر آن رسم وواجب بود که همواره ازسیر وسلوك مرضية ملوك گذشته یاد آوری
و آثار محموده که بزبان رسول(ص) جاری شده و یا در قر آن ازان یادگشته است بخاطر سپرده بکار بری و بدانچه در اجرای
(٤) امور از قبیل گفتار ورفتار و کردار ازاولی الامر دیده وشنیده باشی اقتدا باو کرده اقتدایش را واجب شناسی
ماخوذ یعنی وهمۀ اموری که مسطور گشت مرعی داشته بتعمیل آنها پرداخته مساعی خودرا فرونگذاشته سیل از سر هيچيك
برداشته شده نگذری فقط واين دستور العمل که معلم همه سلاطین و دو نفر الامر بتغیر وتبديل بعضي عبارات واقتصار
(۵) و اختصار برخی کلمات ماخوذ(٤) ومقتبس(٥)از عهد نامه است که امیر المومنین علی کرم الله وجهه بمالك بن الحارث
مقتبس یعنی النخعی(٦) دروقت گسیل داشتنش بحکومت مصر داده و این پادشاه اقتفای آن حضرت را نموده كويامات فرماندهان
کسب نور
کرده شده و والیان را از قوانین سیاست و حکومت وعدالت و راه و روش بالصداق رعیت نیکو دستور العمل نهاد ورفتن
(۶) نخع سردار محمد علیخان از کابل در قندهار پس ازین درموقعش رقم میشود انشاالله تعالی ومقارن اعمال از عرض
نام قبیله واستدعای سردار نور محمد خان حکمران سابق قندهار که عریضۀ استعفای خودرا از حکومت آنجا مصحوب
از قبائل یمن محمد هاشم خان پسرش که اکنون در جمله منشیان حضوریت وغلامان پایه سرير سلطنت اعلیحضرت سراج الملة
(۷) السلاك والدين شرف اختصاص وعز انسلاک (۷)دارد فرستاده بود واز حضور اقدس بتبة منظوری یافته بسردار محمد علی
در رشته
خان بحکومت قندهار چنانچه رقم کشت مامور گردید در روز سوم ماه ذی الحجه فرمان طلب بنام او صادر شد
کشیده شدن


(۵۲۷)
( مجلد سوم ) ( شرح سلطنت اعليحضرت امير عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
که معطل نورود ووصول حکمران جدید نکرده راه کابل برگیرد که ان شاءالله بر تو وصول وشرف نزول افکندن
این منشور ورهسپار شدن اواز آنجا وورودش در کابل بعد ازین نگارش خواهد پیوست روی از
سعادت بر
شرح خسارت پسران سردار شریف خان سیستانی تافتن پسران
شریف خان
وهمدرین ایام محمد سعید خان ومحمد علیجان پسران سردار شریف خان سیستانی که بروی امید آوردن پدر
ایشان باین دولت ومشمول عواطف خسروانه شدن وپس از چندی فوت کردن اواز پیش بشرح رفت شرفیاب
حاصل کرده وحضرت والا از فرط میهمان نوازی ووفور چاره سازی که نسبت بایشان داشت از جمله مواجب
پدر ایشان هشت هزار و سه صد و سی وسه روپیه کابلی وثلاث یکروپیه با اقطاع وافره در علاقه قطغن بهر دو تن
معین ومرحمت فرموده قرار داد که عیال واطفال ایشان را از قلعه فتح واقع علاقه چخانبور که نزدیک سیستان
متعلق دولت ایرانست حل ونقل داده در موضع حضرت امام قطغن مسکن گزین شوند با از عداوتی که با بعضی مردم
سیستان دارند مباشر ومرتکب امر خلافی نشده غبار بدنامی ونیکو مرانجامی در آئینه زیست وچهره احوال
وروزگار ایشان ننشیند و از خطا کاری ایشان دولت مسئول نگردد چنانچه در روز نهم ماه ذی الحجه سه هزار
روپیه را نقد از خزانه کابل وقراء جهت زاد راه وراحله ایشان بذل واحسان نموده فرمان بنام باج گیران
خرم واه نیز عنایت فرمود که از آنچه با خود داشته باشند باج وخراج نگیرند ومحمد علیخان برای اطمینان
خاطر حضرت والا در کابل توقف ورزیده وپنجصد روپیه دیگر جهت مصارف او از خزانه عطا شد که تا زمان
رسیدن عیال واطفالش محتاج چیزی نشود اما ایشان پاس این احسان را نکرده چون محمد سعید خان وارد
آنجا شد وجه نقدیرا که بخزانه فراه حواله برده بود گرفته و عیال و منسوبان خویش و پدر و برادرش را
برداشته باو جهیکه از خزانه کابل اخذ کرده بود در سیستان رفت ومحمد علیجان از کابل بامر حضرت والا بجانب
پشاور اخراج شد ودر خلال این احوال از عرايض وعهد نامهای سردار محمد سرور خان بن سردار سلطان اجازت حاصل
محمد خان مرحوم وسلطان علیخان پسر او وخان شیرخان برادرش بگوش عصدر نیوش حضرت والا رسید که کردن سردار
محمد سرور
خواهش اجازت آمدن از پشاور ولاهور درکابل کرده اند چون در عریضه خودها قرآن را شفیع قرار داده خان وغیره
وعهد نامه ایشان را بسوگند های غلاظ و شداد مایه تاکید نهاده بودند حضرت والا عفو تقصیر فرموده فرمان
طلب بنام ایشان نگار داده در روز سیزدهم ماه ذی الحجه بذریعه داک استمراری برای ایشان فرستاد و هم
کمشنر پشاور را ارقام واعلام نمود که ایشان را از آمدن کابل بازنداشته از آنجا رهسپار ایندیار سازد چنانچه
ایشان از وصول این حکم دلشاد واز قید عسرت آزاد گردیده در کابل آمدند
شرف صدور
ذکر صدور مناشیر هدايت واستمات یافتن فرامین
استمالت آئین
(بنام بزرگان هزاره ) بنام بزرگان
واز انبسوی چون تمهیدات واستحکامات سردار عبدالقدوس خان در باب تسخیر هزارجات چنانچه گذشت هزاره
مطبوع طبع جهان آرا گشت قبل از انکه فاتحة فتح جبال هزاره باغستان را خوانده اسمورش سدادر فرماید
در روز سیزدهم مذكور ماه ذی الحجه چهل وپنج طغرا فرمان ہدایت بنیان استمالت تبیان همه بيك عبارت بنام
بزرگان طوايف چهل وپنجگانه هزاره باغستان که اکثر باغی وبعضی اگرچه سربرخط فرمان داشتند ولیکن
فرق در عدم اطاعت باغاة نداشتند چون رسول وعلی نقی مهتران طائفه حیدر ونوشى ومير محمد زركان طائفه ميرقدم
وزوار شير على رئیس طائفه دونكه وزوار على شير بن فرض علی بهادر ومحمد بن علی اکبر بزرگان طائفه دایه
ونظر بن قایم وخداداد ابن محمد کرم وسیدومحمد مهتران طایفه خرادويك طغرا بدون تعيين اسم بنام طائفه حاجی
وهمچنین بنام طائفه قراق وجلابن كلب حسين معروف بکلی وخدابخش بن مامی بزرگان طائفة دادى وفيض الله
رئیس طایفه پشنان و پاینده محمد بن صفا اختيار مهتر طائفه محمد وجعفر بهادر بن مراد بيك بزرگ دره هوشنوی


(۷۳۸)
( جلد سوم )
( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان )
( سراج التواريخ )
سه پای وصاحب داد ومولاداد بزرگان طائفة نهال وحسين بن لالا حسن وخدای رحم بن خان محمد و نایب حسین
بن راضی او فی اعیان طائفة خيال وتوكل بن شفيع بزرك طائفة دولت خان ويك طغرا بدون ذکر اسمی بنام طائفة
نيك محمد ومحمد صفا بن حسين وكشعلى بن غلام علی ونايب حسين بن نائب ظفر وعلى اصغر بن كوچك على
بزرگان طائفة عزيز ومير حسين بن مولاداد وعلى جمعه بن حسين ونولا بن آدينه بزرگان طائفة اسكه ويك طغرا
بدون ذکر اسمی بنام طائفة تعلق تيمور معروف بشق تیمور وعلى داد وخداداد زوار وولى بهلوان ودولت واستاد
ولى وحقداد رؤسای طائفة اوطنه وقاضی عسكر بزرك طائفة عنايت وقاضى مير اكبر شاه وعلی نقی سلطان و عباس
بيك وعلى كوهى بيك و خداداد بيك وعلى حسين بيك واسمعيل خان وبجچك بيك وعلى اكبر بيك ومحمد اسلم
خان واحمد خان و محمد ابراهيم وحسين خان پشاسر کردگان مردم ارزگان ويك طغرا بدون رقم نامي بنام مردم سه
پای هزارة دايرنجى وهمچنين بنام طائفة باسمى ومولاداد بن نقال رئيس طائفة جوبانك ومحمد حسين وولى وفقير
محمد بزرگان مردم که چشنه و آدينه محمد بن رحيم مهتر وعلى حسين مهتر بزرگان طائفة مير قل ويكطغرا بدون
ترقيم اسمی بنام طائفة خرشو وشاه بيك بن الله بيك ويعقوب بن فقير بزرگان طائفة دارو وباينده محمد خان
و محمد شفیع خان و خدای نظر خان پسران جرس علی خان مالستانی و نوروز علیخان بن شاه خان که در خزبين
پوشان روز میگذرانید خوانین مردم مالستان وعلى محمد واستاد كلى وعلى شير بزرگان طائفة پرلاس معروف بيلاس
يك طغرا بدون تحریر اسمی بنام مردم ناوة جغتاق وراه ملك وعسلى پناه بيك وعلى پناه زوار ومير نایب علی
ويعقوب زوار ومحمد شفيع بزرگان مردم سکنه بر كرو على جمعه رئيس مردم علاقة سوزك ويك طغرا بدون ذكر
اسمی بنام مردم عادل بيك ومير محمد جعفر و محمد نبي مهتر و على محمد بن حاتم رؤسای مردم زاولی و على شير ولعل
و بند على وخداداد بزرگان طائفة شادى ومير فيضك بيك بن غلام حسين خان اسكاني ومحمد رضا بيك القانى و
غيره مردم ناف وه، پای وميرزا عليمدد بزرگان طائفة سلطان احمد وغلام بن دولت رئيس قوم تاجيك ويك طغرا
بدون ذکر اسمی بنام تمامت مردم دای چوپان وسبز على بن كلب رضا بزرك طائفة توريك ويك طغرا بدون
تعيين اسم بنام مردم سه پای تعلق سردار محمد عظیم خان که خود او چنانچه گذشت پاس سردار عبدالقدوس خان
راه خدمت جانب كزنیل فرهاد خان بر گرفته بود وشير على بن داؤد سر کرده طائفة حاجی و آقسقال سلطان محمد
وملا على اصغر بزرگان طائفة حاجی خان و نائب قربان و محمد رحيم مهتر ومحمد صادق مهتر وميرزا على حسين
بزرگان مردم میرآدینه وفرزندى بيك ونشان مهتر وعلى نجات مهتر وملا كلب حسين ومحمد قلی مهتر وقبولك مهتر
بزرگان محبرستان وميرزا حسين على ومحمد افضل سلطان اعيان طائفة خوردك زائيده وحسن على مهتر وملا محمد
ظهراب بزرگان طائفة ملكي وعلى اكبر مهتر وسلطانعلى مهتر سر کردگان طائفة باسمى وجمعه مهتر وجوانشير مهتر
ومحمد شفا مهتر ومير احمد وملا محمد تقى وسيف على مهتر ومحمد حسين مهتر بزرگان طائفة مكنك وامير خان بزرك
طائفة مريدى ومحمد حسن مهتر و محمد حسین مهتر سر کرده کان مردم دهله شرف لحاظ وعز ارسال یافتند که درین
رقمية مرحمت شمیعمه آنچه را پیشنهاد خاطر دارم همه را بقل خاص نگاشته خود شما را منصف قرار میدهم اول
من ناچارم که در چنین وقت نازك كه افغانستان از دو طرف دو جارهمات مسیحیه شده است بام بفاوت وسرکشی
را از میان مملکت بردارم و تا کتنون که پادشاهان سابقة افغانستان که شما را بتکلیف اطاعت نکرده و بپیمان سر کشی
و غیره چشمی فرو گذاشته اند سبب آن بوده که از اطراف وجوانب مملکت آسوده خاطر بوده اند واز پادشاهان
همجوار خود انديشة در دل نداشتند و اینوقت که ملات مسیحیه قریب بمليك متصل بخاك افغانستان گردیده
وهنگام آسودگی خاطر قمع گشته است تام باغی بودن مردمیکه در بین مملکتند پسی میشوم و نازیباست زیرا که
همسایگان در خاطر جای خواهند داد بلک زبان خواهند راند که از دست پادشاه و قوم افغان برنميآيد که مردمی
را که در مرکز مملکت جای دارند و از چهار جانب بمردم افغان محاطند در تحت فرمان آرند پس در مقابل ایشان
که پادشاهان بزرك و با نيروى نجه وبازوی قوی اند چه کاری از پیش خواهند برد پس از چنین تصورات

نقل منشورات
چهل و دوکانه
كه همه بيك
عبارت صدور
پیوست


(۷۳۹)
(جلد سلوم) (شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان) (سراج التواریخ)
و مخالفت هر دو دولت روس و انگلیس در پیش میگرفتم نی پادشاه با قوام افغان درما در روی زمین ضایع میساختم
و این نيك بدنامی روزگار بمردم افغان و اولاد و احفاد ایشان بیادگار میماند پس اینکه امیر عبدالرحمن وجودی
بخودر پر و رحمة للعالمینام مرا از طرف خداوند بتمام مهام امارت جمع کثیری از ملت اسلام را در کف اقتدار
خویش دارم و طالب خیر ایشانم و اول خیریکه میخواهم اینست که میباید همه مسلمانان از این خدا و رسول
او سر برنتابند و اگر از اطاعت خدا و رسول روی بگردانند بر من لازم و متحتم است که نصیحت کنم و اندرز
نمایم و اگر موعظت مرا بگوش قبول جادهند پس بامر خدا و رسول که در کلام مجید فرموده است باید باو
پس واجبی کنم زیرا که در صورت عدم مؤاخذه و بازخواست ماخوذ خداوند میشوم بنابران برای شمانیکانم
و شمابر من آگاهانم که از خرابی شما متاسفم و میخواهم که شما مردم هم مانند دیگر میران و نزدکان هزاره جات
در دربار پادشاه افغانسان پایه اعتبار و مایه اعتبار داشته باشید و اینرا نمیخواهم که خوار و ذلیل شوید و در نزد
خدا و رسول او شرمسار گردید پس محض خیر شما میگویم که از وسواس شیطانی که راهزن دین محمد پست
و در دلهای شما خلل وزلی را راه میدهد که نقصان دین و ایما نست فرو گذاشته هوش کنید که هواجس نفسانی
را ترک کرده فرمان خدای را بپذیرید و از اطاعت شیطان کناره گزینید که خسران دنیا و آخرت باطاعت آن
مأمون است و بر طبق اصیحلهایی که شما را خلق فرموده کار و رفتار کنید تا در دنیا و عقبی نزد خدا و رسول او خجل
و منفعل نشوید و اگر چنانچه بزهرا بگوش هوش جای نداده ابا و شجا که همه اسباب جهانبانی را باندازه و شایان شان
هر يك از شما امت پادشاهان علم اوتعالی بمن مرحمت کرده است خدای را حمد میکنم و ازین شکر گذارم که التجا غش
الرعد بمهمامات کجینه مسلمانان را در تحت فرمانم آورده و از لشکرو آلات حارب شق و نكوهش مخالفان دین محمدی (صلم) را
بمن عنایت و عطا کرده که شمارا از در کار کنالی که نافرمانی خدای را پیشه خود سازیدز کاتم باری از روی غمخواری
برای شما می نگارم و خبردار میسازم و خواهان ان نیستم که شما مردم خراب شوید پس شما هم با من خدا و قرآن
او را داشته از شبهات بگذرید و در نزد سردار عبدالقدوس خان رفته پس از ادای مراسم سلام رشته اطاعت بگردن
نهید و کار را بیکار و کارزار نکشید و اگر نصحتم را نپذیرفته بدل جای ندادید اتمام حجت کردم که در نزد خدا
و رسول او مشغول الذمه نشوم و پس از ناشنیدان این نصایح مردم افغانستان بلکه تمامت اهل اسلام برعصیان و
طغیان و بغاوت شما حکم خواهند کرد زیرا که آیت این دمایم در تنزیل مقرات و شما مالان خود را حاضر ساخته
وقرآن را کشوده از ایشان بشنوید که در باب بغی چقدر حکم سخت فرو فرستاده شده است و چون مانو با همه
ایمان بخدا آورده و بکتاب او گرائیده ایم باید بغی اختیار نکنید و اگر این کفتار مرا بگوش دل جای ندادید
گرفتار عضب خداوند خواهید شد که بانواع عذاب و عقاب از خلاف ورزیدن دین محمدی شما را گرفتار خواهد
کرد و انچاره کار را که از راه دلسوزی و خیر خواهی نوشتم سرامر اتمام حجت است و در اختیار کردن نيك و بدکار
مختارید اما من از خداوند خواهان آنم که شما را براه نيك هدایت فرماید فقط و در روز چهار دهم ماه ذی الحجه
سردار محمد علی خان حکمران قندهار که مامور شدنالی بحکومت انجا از پیش بشرح رفت از کابل رهسپار قندهار
گشت و در روز بیست و یکم ماه ذی الحجه از عریضه سپهسالار غلام حیدر خان که هشتصد راس یا بو برای حمل
ونقل سامان سفر سپاه مامور تسخیر کافرستان چنانچه گذشت خواهش کرده بود حکم علاقه قطغن واز حضور
اقدس فرمان شد که چهار هزار سر اسب از مردم زکوة دهنده انجا بعوض وجه زکوة خریده بتعجیل هر چه تمام تر رسید
کابل سازدو هم درین هنگام نوزده قطعه حجت که مندرجه انها يك لك وهشتاد و دوهزار و نهصد و هشتاد و هفت روپیه
قران ويك لك وبیست و هشت هزار و دو صد و شصت و چهار روپیه قندهاری ويك لك و هفتاد هزار و چهار صد و شش
روپیه کابلی و مقدار یکهزار و ششصد و بیست و هشت خروار گندم و هشتاد و هفت هزار و پنجاه و هشت خروار کاه
از درك اجاره داری سیر دهی و غیره وجوهات دولتی سال بیچیقان ایل هزار و دوصد و نود و سه هجری بعهد امارت
اعلیحضرت امیر شیر علی خان مرحوم از اقرار شاه محمد خان بارک زائی و میرزا رحیمداد خان نورزائی و ایتاد عبد
الصمد و استاد احمد و میرزا لطیف و میرزا محمد حسین وملا امیر محمد و عطامحمد خان بختیاری و میرزا احمد جان قندهاری
حکمیکه
بر سبیل عدل
شرف نفاذ
یافت


( ۶۳۰ )
( سراج التواريخ ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( جلد سوم )
وعطا محمد خوافی وعطا محمد خان بن نور محمد خان ومیرزا عبدالرحیم خان و میرزا محمد ابراهیم خان و میرزا عظیم محمود
خان که از راه میرزا حبیب الله خان مستوفی باجاره گرفته و در روز بیست و دوم و بیست سوم و بیست و چهارم محرم
و روز غره ربیع الاول و روز نهم ربیع الثانی و روز شانزدهم و بیست و نهم جمادی الاول و روز غره ماه جمادی
الثانی سنه مذکوره حجت داده بودند از میان صندوق خاص میرزا حبیب الله خان مذ کور ظاهر گشته بتوسط
کارکنان پایه سریر سلطنت از ملاحظه حضرت والا گذارش یافته در روز بیست وسوم ماه ذی الحجه بحسبای
موصوفه را بحکمران هرات و میرزا غلام جیلانی خان سر دفتر آنجا فرستاده فرمان شد که چون مبلغ و مفید مال
مذکور از مال دولت است اگر اسامی صاحبان حجت سند دولتی داشته باشند مزاحم هيچيك از اجاره داران
نشوند و هرگاه حواله و برات سرکاری را که بنام ایشان حواله شده باشد در دست نداشته باشند وجه و مقید مال
مذکور را بمدارا از ایشان حصول کنند و چون وجه را رسانیده بودند وحجت نزد میرزا حبیب الله خان مانده
بود کسی را ایذا و آزاری نرسید و همدر ینوقت حکمران هرات را فرمان شد که يك لک روپیه را فیروزه توران
وكوچك برای کارآمد دولت از مشهد خریده بدار السلطنه کابل بفرستد و مقارن اینحال حکمران هرات نور محمد
خان بن نجفعلی خان مرحوم ناظم دربار آنجا را از غیاب موالفت برای بعضی امور نزد والی مشهد فرستاده
واو پس از ادای امر رسالت و انجام خدمتیکه مأمور شده بود بازگشت و هم مقارن اینحال در روز بیست و پنجم | صدور حکم
اقدس در باب
تسکین
هزاره جات
ماه مذکور چهارده طغرا فرمان در باب تسخیر هزاره باغیستان بنام حکام و زرکان ولایات اطراف آن بکوهیعه
خویان چون سردار محمد حسن خان حکمران غزنین و منصور خان حاکم مقر وغلام سرور خان حاكم كلات
ومحمد اسمعیل خان حاكم وردك ومولا داد خان حاكم فراه ومیرزا آقا جان خان سر دفتر پشت رود و سردار
عبدالقدوس خان سالار افواج مأموره تسخير هزاره جات ومحمد نبی خان حاكم هزاره بهسود وغلام حسين خان
بن كپیتان خان هزاره محمد خواجه غزنین و سردار محمد علیخان حکمران قندهار که هنوز در آنجا نرسیده
و در راه بود وحاكم دهراوود حاكم تيرين وحاكم خاك ريز وحاكم غورات همه بيك عبارت شرف اصدار یافت
که چون الزام اتمام حجت در روز سیزدهم ماه ذی الحجه برای مردم دایز نگی و دای فولاد و ارزگان وغیره طوائف
که مهربر خط فرمان ندارند بچهل و پنج طغرا اندرز نامه فرستاده گوش ایشانرا بگفتار آخرین خود باز کردم
که راه راست اطاعت قدم نهاده جهل و نادانی را از دست داده از خواب غفلت و پندار بیدار شوند بنابراین میباید
که ساخته کار و آراسته پیکار باشند که در وقت حاجت رهسپار خدمت شوند و هم نقل اندرز نامة را كه برای مردم هزاره
فرستاده شده بود اشارات طبع فرموده برای ایشان ارسال گردیده ارقام رفت که در مواضعیکه جميع مردم ولایات اطراف
هزاره جات باغی عبور و مرور داشته باشند بیاویزند تا عامت ایشان خوانده و بدانند که اگر طوائفیکه درج النهایه
اندو اندرز نامه ها بایشان فرستاده شده سر بر خط فرمان ننهند زنده و برباد شوند زیرا که سرزنش آن مردم بر عهده
عموم مردم افغانستات از افغان و هزاره لازم ومتحتم است که اطاعت ومملکت بالاتفاق ایشان را سزا و جزا بدهند
چه اگر ندهند باعث انفعال خواهد بود که آنمردم را در میان خود بحالت سرکشی و نافرمانی بگذارند فقط
و در روز بیست و هفتم ماه ذی الحجه حضرت والا دوازده تن از سپاهیان فوج سواره شاهی اول را بایاشی
غلام حیدر خان نام بن خوشدل خان محمد زائی منصبدار فوج مذکور و به طغرا فرمان استمالت عنوان بنام
حاکمان و زرکان و رعایای خلاف زحمت جلك ودعه وكچور و دهراود وخاك ريز وتيرين و بغني وغيزان و مردم
کوچی قندهاری فرستاد بالخصوص که چون از هر طرف مجاهدان اطراف هزارة باغی از افغان و هزاره وغیره را
امر شده است که با جمعیت ایلات و احشام خودها از راههائیکه جانب هزاره باغیستان دارند روی سرازئی
بسوی آن مردم بدکنش آرند تا جمعیت سپاه نظامی وملکی را در اطراف خود دیده راه خلاف نپویند و باندرز
نامهائیکه بایشان فرستاده شده طریق اطاعت پیش گرفته سبیل بغاوت چنانکه هستند نجويند و هم همه طوائف
مذکوره را اعلام و ارشاد رفت که در تحت امر ونہی سردار عبدالقدوس خان بوده باشاره و ایمای او بکار
بردازند و در خلال این احوال قاضی سعدالدین خان حکمران هرات و سپه سالار فرامرز خان بکیپراز واقعه قتل


(۷۳۱)
( جلد سوم ) ( فتوح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )
ان سواره و پیاده نظام و چهار هزار تن از مردم هزاره که در نواحی هرات موطن ومسکن دارند با توپخانه
وآتش بار وسالاری برکد قرن دوست خان از جانب هرات بفرمانیکه بشاه افغان شرف اصدار یافته بود بطرف هزار جات
رهسپار ساختند که بپرچ جهت راه قرار برای آورده تکوینده کردار باز ماند و درین وقت سردار عبد القدوس
خان که عزم حرکت خود را از راه گیزاب بجانب اوزکان چنانچه مخضرت والا آگهی داده بود و از پیش رفتن شد فتح
در خاطر داشت بعزم تدارك اسباب یورش درامیکه از راه هزارۀ بهسود عام د و تسخیر حجرستان شده بود بامید تن حجرستان
سوارۀ نظام از جائیکه فروکش کرده بود راه بر گرفته وارد علاقه بهسود شد و شیدان عبد الصمد خانا بفواج
پیادۀ پهلوی ومردم ایلجاری هزارۀ دای زنگی از راه سه پای واشکار آباد امر حرکت کرد و خود بافرهاد خان
و محمد الله خان كرنيلان نظامی و محمد نبی خان حاکم هزاره بهسود و لشکر نظامی و ملکی که با ایشان بود بداخل
علاقه حجرستان شد و چون فرامین موعظت تیشین که از پیش بشرح رفت بآن مردم رسیده بود حرکت خلاف نکرده
در موضع مروارید واقع دامنۀ کوه شاه طوس محاربه خفیفی با کسانیکه از نصایح حضرت والا آگاه نگشته بودند
روی داده بمدافعت مردم حجرستان آنرا اطاعت نزد سردار عبد القدوس خان حاضر آمده سر بر خط فرمان
نهادند واو محمد الله خان کرنیل را با فوج پیادۀ نظام و ابوابیکه در تحت رایتش بود در علاقه حجرستان بامر اقامت
کرده و کار آنجا را نظم و نسق نهاده کرنیل فرهاد خان را بالشکر نظام و ابوابیکه با و بود و باجا بدره و لشکر
هزاره بهسود وهزارۀ مالستان از راه هذونك بجانب علاقۀ میر آدینه وزاولی و سلطان احمد تاخته خود براه قوله
نخار طرف ارزکان رهسپار گشت چنانچه میر یزدان بخش بن میر صفر علی بهسودی و محمد شفیع خان و حقایق نظر
خان و پاینده محمد خان پسران مهرس علی خان و نوروز علیخان بن بنیاد خان مالستانی که بالشکر هزارۀ بهسود
ومالستان از سپاه پادشاهی بکنار فرو گردیده بودند راه میر آدینه بر گرفته در تنگنای نوم (۱) واقع بین
(۱)
چشمه سار قشونك ومير آدینه برکاب کرنیل فرهادخان پیوستند و وارد میر آدینه شده لشکر مردم ملا خیل نوم زمین
افغان کوچی نیز بداخل اردوی فرهادخان شده از آنجا روی بسوی علاقه زاولی وسلطان احمد نهادند و در خبرا با دوتا
بین راه فرهاد خان کرنیل لشکر مردم ملا خیل افغان و هزاره مالستان را پیش روی باو نظام قرار داده محاربه کشته دیگر
آهر کی بوقوع پیوست گروه باغیان مغلوب گشته از راه هزیمت داخل قلعۀ چار برچه واقع علاقه زاولی شدند معانی نیز
و در روی سپاه پادشاهی بر بسته بار ادۀ پیکار استوار نشستند و از جبهه لشکر پادشاهی مردم مالستان یورش برده دارد
قلعه را بتغلب متصرف شدند و گروه بغاوت پژوه هزاره قرارا داخل قلعه شش برجه واقع علاقه مذکور
کردیده بقلعه داری پرداختند و قبل از اینکه این قلعه مفتوح شود بعضی از بزرگان مردم زاولی بهدایت و دلالت
بزرگان مردم مالستان از راه اطاعت نزد فرهادخان کرنیل آمده برشته انقیاد بگردن نهادند و بوابت اینا امر خواندن
کلمۀ طیبه کرده اینرا نیز گفت که بگویند کافر بودیم الحمد لله مسلمان شدیم و هزارگان کلمۀ طیبه را خوانده
و در جای سخن ثانی اظهار کردند که الحمد لله پدر بر پدر مسلمان بوده و هستیم بعد ایشانرا خلعت عطا کرده
رخصت باز گشت داده امر کرد که دیگر مردم را از نوید و مژدۀ احسان پادشاهی امید وار ساخته استمالت و دلالت
بر اطاعت کنند و روز دیگر جمشید خان هزاره چاغوری در صد تن از مردم زردك را كه داخل و بجمع دستۀ
مردم مالستان بودند با لشکر ایلجاری مردم پیشه و شیر داغ با براه خدمت دولت فراهم کرده باخود آورده بود
وارد اردوی پادشاهی شدو فرهاد خان کرنیل که هیارست جمشید خانرا نوازش میکرد اسیزا گفته و پنجاه وسه
تن از بزرگان لشکر مردم زردك و پیشه وشیر داغ را که از راه خدمت پیش آمده بودند محبوس کرده یازده تن
از محبوسین را بقتل رسانیده غاسب سواری پسر ابراهیم سلطان پیشه را که شایان ترین سرداران بود با گراه بگرفت
و ازین سلوك كرنیل مذکور بزرگان هزاره در عینی که باشکر قومی خود حاضر بودند و راه خدمت می پیمودند یمی خائف
گشته از واهمه جان هیچ بزبان نرانده پاحباطن اضطراب میطیپدند و مردم اشرار که در اندرون قلعۀ شش برجه
چنانچه آنرا گذشت قرار گرفته و استوار نشسته بودند توان مقاومت را در خود ندیده از هیبت سپاه پادشاهی
قلعه را فرو گذاشته فرار وادی کیراهی شدند و لشکر هزاره از موضعی که با مکان مذکور با کرنیل فرهاد خان


( ۷۳۴ )
( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )
ازدم تیغ بیداد گذرانید راه محاربت جانب قلعۀ شش برجه بر گرفته چون از وجود خصم تهی بود بآسانی
قلعه را متصرف شدند و از آنجا کرنیل فرهاد خان بابراء نظام ولشکر بی نظام هزاره بیسود وافغان جلالخیل
وهزارۀ مالستان هردو قلعه مفتوح را بامداد برحله استهکام داده راه علاقه سلطان احمد پیش گرفت و در موضع
آب پران بالردوئی که در تحت رایت کپیتان عبد الصمد خان و از راه سه پای هزاره دای زنگی رو آورد هممنزل
مقصود بود ملحق گشت و باتفاق هم راه ارزگان پیش گرفته چون مردم شهرستان وفولادی وسلطان احمد مطیع
ومقناد شده بودند بدون اضطراب وتشويش حمله و یورش خصم بره نوردی افتادند و از آنسوی سردار
عبد القدوس خان که پس از فتح شهرستان چنانچه گذشت براه قول خار روی تسخیر بمیوی ارزگان نهاده بود
از فتح زاول وسلطان احمد و رو نهادن کرنیل فرهاد خان وکپیتان عبد الصمد خان بظفر ارز کان آسوده خاطر
گردیده طرف نمران عطف عنان کرد و هزار سواره از سواران هزاره دای زنگی را بایک فوج پیاده نظام
و دو ضرب توپ در کنار پل روه هیرمند بجهت انسداد راه اشرار هزاره دای کندی که با غلام حسین خان
کدامدار چنانچه گذشت مناقشت و مناقشت آغازیده دست بجنك یازده بودند امر اقامت کرد که اگر بآن خوف
و هراس قرار اختیار کنند ایشانرا نگذارند که از پل گذشته داخل ارزگان شوند و باعث قوت مردم آنجا
گردند و خودش چون وارد نمران شد بعضی از آن مردم که مرتکب خطای اندکی شده بودند خود ایشان
و برخی که مصدر خیانت بسیار گردیده بودند پسران ایشان از راه پذیره نزد سردار معزی الیه حاضر شدند و او
ایشانرا که از ناحیه حال ایشان آثار فتنه مشاهده کرد تحت الحفظ در کابل فرستاد و از جمله میر یزدان بيك اوزبکی
ومير كاظم بيك تمرانی و میرناصر بيك سبك اسياني وميرعليجان بيك بنية پس از وصول ایشان در کابل مورد عتاب
شاهانه گردیده گرفتار زندان عقاب شدند و همچنان بوند نا که در مجلس ودیعت حیات سپردند و دیگران بامر
سردار عبد القدوس خان هر يك بدر خود را برسم گرو نان یا یکتن برادرش را در نزد او حاضر اورده واو
همه را در اردو نگاهداشته پدران و برادران ایشانرا امر کرد که از افواج پادشاهی دسته دسته را با خود
در اندرون قلاع ایشان برده جای دهند و با ایشان قرار داد که در هنگام محار به با مردم ره توره دپشت و کوه
کراهی پیش روی سپاه پادشاهی جای گزیده در کار جنك معاونت و همراهی کنند و آنها طوعاً وکرها فرموده سردار
نامدار را بر عهده قبول نهاده و سردار با وقار بازای قبولیت این امر همه را وعده آن داد که پس از انجام کار و انتظام
روزگار اشرار ایشان مشمول عواطف خسروی شده پسران ایشان با مر پیش خدمتی در بار پادشاهی متفاخر
ومباهی خواهند شد و اخر دم از شنیدن این بلاجو غيره مواعید و نوید دادن سردار عبد القدوس خان و اندرز نامهای
حضرت والا که بر تو وصول افگنده و ایشانرا امید و ارانجام مأمول گردانیده بودند کمر خدمت دولت چست بستند
ودرین اثناء افواجيكه بسالاری رگد زبر دست خان از هرات چنانچه گذشت جانب هزار جات راه بر گرفته بودند
وارد نمران شده برکاب سردار عبد القدوس خان پیوستند و از دیگر سوی تمامت مردم هزاره تايمنان از شرف نزول
افگندن موعظت نامهای حضرت والا که از پیش بشرح رفت و وعدها و نویدهای سردار عبدالقدوس خان مشعوفانه
دسته دسته وفوج فوج از راه اطاعت نزد سردار موصوف حاضر امده و تسلیت یافته مراجعت می کردند و از جمله بزرگان
مردم شهرستان که در اطاعت از دیگران سبقت ورزیده و افواج قاهره ایجاقی در اندرون ملك خود راه داده بلكه خود برده
بودند زیاده تر نوازش و دلجوئی داده همه را بتسلیات وافیه دل بجای اوردو اسنگا که مردم هزاره تایمنان بطريقيكه ذكر
شد سر بر خط فرمان نهاده از عریضه سردار عبد القدوس خان دانسته خاطر دانش مظاهر حضرت والا گشت او را
فرمان کرد که اول اسلحه و آلات حرب را از ایشان باسم ورسم امانت گرفته و در مواضع لازمه از اعداد سپاه صیدا
گماشته و پیشترفته آهسته آهسته تکالیف اوامر و نواهی پادشاهی را بمدارا ومواسا اجرا داده و نظم و نسق نهاده کار را
راست کند و پس از انتظام مهام آنمردم اسلحه و ادوات حربيه ایشانرا پس تفویض خود ایشان کند ومقارن
انحال یکتن از سواران نظام جهت امری در خانه میر ترخان بخش بيك بن مير ناصر بيك ورس که از بزرگان
اعیان هزاره دای زنگی واز شبب اسیری در کابل نظربند بود داخل شده زوجه او را با كراه در زير فعل نامترا

مطیع و منقاد
شدن مردم
هزاره تایمرح
حال آن
بدخشان