دارالسلطنة العلية
تقويم الدين
مطبع دارالسلطنة


[BLANK PAGE]


ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
المؤلفه کبرای نامی بطل در علمیت عهد سرچشمه کبریاستم انوارن ا لرحمن علی السید المیدانی
تقویم الدین
بحسن انتظام سیادتپناه میرمحمدعظیم خان سررشته دار مهتمم حقیر المحتاج الی الله غله سید الربانی المدید الدی
در مطبع دار السلطنه کابل طبع شد
دفعه دوم
سه هزار جلد


بسم الله الرحمن الرحیم
حمد مجید مالک الملکی را سزد که عیان ممکنات را از کتم کمین بدار الملک انیت بر آورد
و در مدارج استکمال حالات و معارج کمالات بمقتضای آیه کریمه ربنا
الذي اعطی کل شئی خلقه ثم هدی به نهایت ترتیب و رشاقت تصریف
آنچنان پروردگار که بخشید هر چیزیرا آفرینش خود را پس راه نمود
خلعت صورت انسانی پوشانید و انبیا و رسل که طبیبان ارواح بشری اند
بتاج نبوت و هدایت سرافراز و لباس سلطنت ممتاز ساخت تا بکلمات
بینات معجز آیات سعادتمندان کائنات را برتبه قرب و اتصال بجناب
واجب ذوالجلال بهره‌مند و مسعود گردانید و بآیات زاجره ناهیه اشقیا


۳

طاغیان باغیان را از انچه سبب حرمان استان قرب سبب تلوث امکان
بود مهجور و ممنوع ساخت چون ضبط این رتبه در اغلب افراد بشر متعسر بود لهذا
در اکثر اوقات جمعی را لوای نبوت و برخی مسند سلطنت ارزانی فرمود
چون حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و اصحابه وسلم متکفل این دو امر
جمیل و منصب جلیل بود لاجرم سبی مبلغ قبیح بلاغ هادی ایمان و ماحی طغیان
شد و درود نامحدود نثار بارگاه صاحب مقام محمود که بضرب تیغ جهاد
و حکم اَنَا نَبِیُّ السَّيْفِ قاف تا قاف جهانرا در تحت ضبط شرعیت در اورد
و سرگشتگان وادی کفر و ضلال از صیت بسیط صیتش بقلاع و جبال متوار
و از قطرات رحمت هدایتش ریاض اسلام شاداب و نهال دین سیراب
و گلدسته تحیات زاکیات که از رشک روایح عنبر فوایحش خون در جگر چون
مشک از ذفر گلزار مزار آل و اصحاب اوست که هر یک موسس قواعد ملک
و ملت دعامه بنای اسلام و شرعیت در مضمار مجاهدت مفخر جهانیان
و صف شکن طاغیان مارن بعد از انصرام سلسله نبوت و انفصام دور


۴
دور رسالت ایزد متعال بجهته حفاظت رعایا وصیانت برایا و مصالح و منافع
اموال و ترویج دین متین سلاطین با کمال را نایب مناب رسول الله و خلیفه فخر
انبیا مقرر داشت تا لالی شرایع بسیف قاطع در سلک نظم ساطع انتظام یاب
فسبحان الذی بیده ملکوت کل شیء والیه ترجعون
پس پاک است انکه بدست اوست پادشاهی هر چیز و بسوی او باز گردیده خواهند شد
اما بعد میگویند بندگان گنهگار هر یک ملا ابو بکر، ملا غلام محمد، ملا عبد الخالق و قاضی
میرجمال و مولوی عبدالروف و ملا رمضان مفتی و ملا سید محمد ممتحن و ملا سعد الدین
و ملا داد محمد ممتحن و ملا عبیدالله ممتحن و ملا سیف الدین و ملا عبد الله و حافظ حبیب الله
که باهتمام تمام و کوشش تمام و صرف و بذل طاقت بشری انفس خویش
خیر و فلاح اندیش از جمیع آیات و احادیث و اقوال فقها و مجتهدین این کتاب
مستطاب المسمی بـ «تقویم الدین» که باعث نجات و سبب خلاصی از مهلکات
و منشای دخول جنان و تحصیل رضای حضرت منان است محیطه تالیف
و خیر تصنیف در آورده شد تا کافه مومنان مطابق آیات قرآن و موافق
احادیث پیغمبر آخر الزمان عمل نمایند و بچشم مینا و گوش شنوا دیده و شنیده متنبّه
علامه محمد


عازم غزا و سالک طریق هدی باشند پس مرتب است این کتاب بر سه مقاله
و خاتمه مقاله اول مشتمل است بر پنج باب باب اول در بیان فرضیت
جهاد و فضایل آن و فضایل مجاهدان و نفقه کنندگان و فضیلت آن کسان
که اسباب و آلات غزا برای غازیان میدهند و یا در خانه و عیال اوشان
برسانیدن چیزی ضامن وظیفه گردند باب دویم در بیان فضیلت آن
مسلمانان که بسر حدهای اسلام روند و در آنجا محافظت نمایند بر کسانیکه
در خانه نشینند و بیان درجات مجاهدان و غازیانیکه از خانه و جای دور مانند
و فرضیت نفیر عام و بر آمدن و رفتن بر کافه مؤمنان و همه اهل اسلام
باب سیوم در بیان فضیلت شهدا و کشتگان راه خدا و بیان آن کسانی که
در سفر غزا به سبب افتادن از اسپ مانند آن بمیرند غازی شهیداند باب چهارم
در بیان صبر نمودن در حین جنگ قتال با کفار و گناه گریختن و ادبار از لشکر کفار
که دو چند بود و هر گاه کفار سه چند باشند مر آئینه فرار در ان وقت گناه کبیره نمیباشد
اما بالکل نیز نگریزند مگر آنکه خود را از صدمه سخت و رواشتن جواز داتر باب پنجم


در بیان وجوب اطاعت پادشاهان واحکام باغیان و خارجان از دایره
اطاعت و فرمان مقاله دویم در احکام امرا و رعایا و انمشتمل است بر سه باب
باب اول در وجوب نصب امیر و پادشاه باب دویم در انچه بر وی لازمست
از امضای مصالح مسلمین و اجرا احکام دین و اینشتمل است بر سه فواید
باب سوم در انچه بر رعیت واجب است و اینشتمل است بر سه فواید مقاله سوم
در رد عقاید وهابیه اینشتملست بر سه فصل فصل اول در رد عقاید انها که تعلق
دارد به ندای انبیا صلی الله علیه وسلم و اولیای کرام فصل دویم در رد
عقاید اوشان که تعلق دارد به نبوت فصل سوم در رد عقاید ایشان که تعلق باجتهاد دارد
باب اول
در بیان فرضیت جهاد و فضایل مجاهدان و نفقه کنندگان و فضیلت
ان کسانیکه اسباب و آلات غزا برای غازیان میدهند و یا در خانه و عیال
اوشان برسانیدن خیری ضامن و خلافت میکنند بکافه مومنان و امت اخر
الزمان پوشیده و پنهان مباد که خداوند منان جهاد را بر همه مومنان
فرض


فرض محکم و فرض مبرم نموده هر که از فرضیت آن منکر گردد کافر میشود زیرا که
فرضیت جهاد بکتاب و سنت حضرت رسالتمآب و اجماع امت مبرهن
و ثابت گشته چنانچه حق سبحانه تعالی در قرآن مخبر بیان خود فرموده قَاتِلُوا
الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً بمعنی آنکه کار زار کنید
مشرکانرا همه را مانند آنکه میکشند ایشان شما را همه
با همه مشرکان در ماه‌های حرام و غیران چنانچه همه ایشان باشما کار زار میکنند
و نیز آنحضرت صلی الله علیه وسلم فرموده أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ
فرمان کرده شدم اینکه بکشم مردمان را بمعنی
حَتَّىٰ يَقُولُوا لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ یعنی مامور گشته‌ام من که قتال با کفار کنم تا اینک
بگویند کلمة لا اله الا الله
قول بكَلِمَةُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ نمایند و نیز فرموده
وَالْجِهَادُ مَاضٍ اَی فرض مُنْذُ بَعَثَنِيَ اللَّهُ تَعَالَى إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ حَتَّى
ازان زمان که بپرا انگیخت مرا خدای بزرگ تا روز باز خواست تا هنگامیکه
يُقَاتِلَ عِصَابَةٌ مِّنْ أُمَّتِي الدَّجَّالَ معنی اینکه جهاد فرض دایم و مستمر ست
میکشد گروهی از امت من دجال را
از انزمانیکه حق تعالی مرا مبعوث گردانیده و برسالت فرستاده و همچنین
جهاد مستمر و باقی میماند تا روز قیامت تا انوقتیکه یک جماعت از امت من
قتال با دجال نمایند و نیز بعد از رحلت آنحضرت صلی الله علیه وسلم اجماع


۸

این است از صحابه کبار و بعد آن بفرضیت جهاد منعقد گشته واحدی از
فرضیتش تا الان منکر نشده و حکمت در فرضیت جهاد و غزا محض اعلای
کلمه خدا یتعالی و تقویت و اعزاز دین محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم است
و دفع فتنه و شر از عباد و قطع ماده کفر و فساد و تبر حق تعالی فرموده وقاتلوهم
حتی لا تکون فتنة ویکون الدین کله لله یعنی انکه کارزار کنید ای مومنان
تا نبوده باشند فتنه و بوده باشد دین برای پاک مرخدا را
با اهل کفر تا وقتیکه نباشد شرک یعنی شرک نماند از وشی واهل کتاب بنده دین
که توحید و پرستش است برای خدایتعالی گرد بصدق انجامد و کافه مؤمنان
از ایذای کافران محفوظ و مسلم مانند و آنچه در کتب فقه جهاد را از فرایض کفائی
شمرده اند که باقامت بعضی از مؤمنان از ذمه دیگران ساقط میگردد در انوقت
است که کافران هجوم ببلاد و امصار مؤمنان نکرده باشند و نفیر غیر عام بود
چونکه الان نفیر جهاد و غزا عامست و بعضی نواحی و امصار اسلام بتصرف آن
کفار ظلام و از شهرهای قریب کفار اخبار میرسد که دشمنان دین و طایفه متکبرین
خواهان نفس و مال و عیال و اطفال شما اند لہٰذا بحکم آیت های الهی و مسایل

برای


۹
شرعیه فقهی برهمه اهل اسلام و امتان حضرت خیر الانام فرض عین و فرض همچو دین
است که حق تعالی فرموده انفروا خفافا وثقالا وجاهدوا باَموالکم
و انفسکم فی سبیل الله معنی انکه بیرون روید ای مومنان بغزا سبکبار
و گران بار و جهاد کنید در راه خداوند بنفس و مال و مجاهدین دین را خداو
با فضیلت داده و در کلام مجید خود فرموده ان الله اشتری من
المؤمنین انفسهم واموالهم بان لهم الجنه یقاتلون فی سبیل الله
فیقتلون ویقتلون وعدا علیه حقا فی التوریة والانجیل والقران ومن
اوفی بعهده من الله فاستبشروا ببیعکم الذی بایعتم به وذلك هو الفوز العظیم
معنی انکه تحقیق که خریده حضرت منان جل جلاله از مومنان نفسها و مال
های اوشان را تا نفسهای خود جهاد کنند و مال مارا در راه خدا بر مجاهدان
اهل غزا انفاق نمایند و عوض ان بگرمنان اجنت بی زوال بود پس در راه خدا
جنگ کنند گاهی کفار را بکشند و گاهی خود شهید و کشته شوند بود وعده کرد خدا
تعالی مومنانرا در توریت و انجیل و قران برین خرید و فروخت و عده هاست


۱۰

تحقیق که خُلف در ان متصور نیست و کیست وافی تر از خداوند کریم در عهد خود
که از وی بحکم لا یُخْلِفُ اللهُ الْمِیعَادَهُ خلف وعده جایز غیاث پس ای مومنان
خلاف نمیکند خدا وعده را
برین خرید و فروخت خود ها فرحان و شادان باشید که این مقصود سترک و
درستگاری بگرست مرشمارا ای بندگان خدا و امتان محمد مصطفی صلی الله علیه
و آله و سلم سر و مال ما بندگان ملک حضرت منان ست لکن باگناه کاران را
ترغیب مینماید و تحریض نموده میفرماید که ای بندگان من از شما بذل نفس و مال
باید و از من عطای بهشت بی زوال این دو فانی و معیوب خود ها را در راه من
فدا کنید و از من جنّت باقی و مرغوب را بستانید و بر نعمتهای دنیا فریفته و غره نشوید
که نفس و مال زقنی و نا پایدارست انرا بجنت بی زوال بدل سازید که قمیت
شما بهشت جاودان ست نه سفید و سرخ این جهان لطم سنگ بنیان
و گهر می ستان : خاک زمین میدند زری ستان : در عوض فانی خوارو
حقیر به نعمت پاکیزه و باقی بگیر : در حدیث آمده که آنحضرت صلی الله علیه وسلم
در بین صحابه کرام روزی بایستاد و میفرمود انَّ الْجِهَادَ فِیْ سَبِیلِ اللهِ
بدرستیکه جهاد در راه خدا


١١

وَالاِيْمانِ بِاللّٰهِ اَفْضَلُ الْاَعْمالِ فَقامَ رَجُلٌ فَقالَ يَا رَسُوْلَ اللّٰهِ اَرَاَيْتَ
و ایمان بخدا بهترین عملهاست پس ایستاد مردے پس گفت اے فرستاده خدا خبر ده مرا
اِنْ قُتِلْتُ فِي سَبِيْلِ اللّٰهِ يُكَفِّرُ عَنِّي خَطايايَ فَقالَ رَسُولُ اللّٰهِ صَلَّى
اگر کشته شوم در راه خدا پوشیده و دور کرده میشود گناهان من پس گفت او را رسول خدا
عَلَيْهِ وَالِهٖ وَسَلَّمَ نَعَمْ اِنْ قُتِلْتَ فِي سَبِيْلِ اللّٰهِ وَاَنْتَ صَابِرٌ مُّحْتَسِبٌ مُّقْبِلٌ غَيْرُ مُدْبِرٍ
آرے اگر کشته شدی در سه راه خدا و حالانکه تو صبر کننده نظر دارنده بر ثواب روے آرنده نه پشت دهنده
معنی آنکه جهاد و غزا در راه خدا و ایمان اوردن بحق تعالی و محمد مصطفی صلی الله
علیه و آله و سلم از بهترین اعمال ست شخصی بایستاد و گفت که یا رسول الله خبر ده
مرا که اگر در راه خدا کشته گردم کفارت خطاهای من میشود آنحضرت صلی الله علیه و آله
و سلم برای او فرمودند که آری اگر در راه خدا کشته گردی و در جنگ صبر نمائی
و از خدا طلبگار اجر باشی و در مقدمه با کفار رو بروی و پشت ندهی و نگریزی تما
هر آئینه کفارت گناهان تو میشود و آن شخص همچنین دفعه دویم سوال نمود –
و آنحضرت صلی الله علیه و آله و سلم همچنان در جواب گفته فرمودند اِلَّا الدَّيْنَ
فَاِنَّ جِبْرِيْلَ قَالَ لِي ذلِكَ یعنی جهاد کفارت گناهان تو میگردد مگر از دین
پس بدرستیکه جبرئیل گفت مرا این سخن
بندگان و حقهای مسلمانان که اراده ادای آن نداشته باشی که همچنین
جبریل بمن گفته و نیز در حدیث آمده که آنحضرت صلی الله علیه و آله و سلم فرموده


۱۲

الْقَتْلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُكَفِّرُ كُلَّ شَيْءٍ إِلَّا الدَّيْنَ که کشتن و شهید شدن در
کشتن در راه خدا کفارت می شود هر گناه را مگر وام
خدا کفارت میشود هر گناهی را که تعلق بحقوق خدا داشته باشد مگر وام
و قرض بندگان که جزا و ایا به برا به قتل فی سبیل الله کفارت نمی شود
جناب سرور عالم صلی الله علیه وسلم فرموده مَثَلُ الْمُجَاهِدِ فِي
مثل جهاد کننده
سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَنْ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِهِ كَمَثَلِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ
راه خدا
و خدا دانا تر است بحال هر کسیکه جهاد میکند در راه او مانند روزه دار ایستاده شب
معنی آنکه مثال مجاهد و غازی که در راه خدا جهاد مینماید و باری تعالی خود
داناست بخلوص نیت صدق عقیدت آن کسی که مقصودش اعلا
کلمه حق بود و در راه او جهاد نماید مثال آن کسی ست که همیشه روزه گیرد
و شب زنده دار و نماز گذار بود که ساعتی از عبادت معطل نمیباشد و ستم
اجر و ثواب با و میرسد همچنین هیچ ساعت و لمحه غازی ضایع و بی اجر نما
وطبق آیه کریمه إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ معنی انکه حق
به تحقیق که خدا ضایع نمیکند مزد نیکو کاران را
تعالی ضایع نمیکند مزد نیکوکارا زامرو کامل نیکوکاران میرسد و مثل آن
رسول مقبول صلی الله علیه وسلم فرموده وَتَكَفَّلَ اللَّهُ لِلْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِهِ بِأَنَّ
ضامن شد خدا مر مجاهد را در راه او باینکه

میتوفیها


۱۳
يَتَوَفَّاهُ انْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ اَوْ يُرْجِعَهُ سَالِمَا مَعَ اَجْرِاً وَغَنِيْمَةٍ
یا بخود وفات کند او را یا داخل کرداند او را در بهشت یا باز آرد او را سلامت با مزد آخرت یا غنیمت دنیا
معنی انکه سبیل فضل و رحمت خدایتعالی ضامن شده مر کسی را که در راه خدا
جهاد کند هرگاه اجلش رسیده باشد و بمیرد فی الحال بدون حساب عذاب
آن غازی را خداوند بجهشت داخل میسازد و الا نه واپس او را سالم غانم سنجان
می برد و اجر و غنیمت با و میدهد زیرا که ایزدتعالی سه کرامت با غازیان
وعده نموده دو در دنیا که سلامت و غنیمت است و یک در آخرت در آن
دخول جنت و رحمت ست پس بنا بوعدۀ خدایتعالی کامیاب میشوند
و در دنیا و آخرت بی مزد نمیمانند و در تفسیر بیضاوی آورده که مسلمانان میگفتند
اگر میدانستم که کدامی از اعمال نزد خالق لایزال دوست تر و بهترست
تا در ان نفس و مال خودها را بذل مینمودیم و از حفره نیران مانیده شویم و بروضه
رسیم این آیت نازل شد که انَّ اللهَ يُحِبُّ الَّذِيْنَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا
بدرستی که خدا دوست میدارد آنان را که جنگ میکنند در راه او صفها
كَانَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ معني آنكه دوست میدارد خدایتعالی انان
گویا ایشان عمارتی هستند محکم
که در طاعت و راه وی با کفار کار زار کنند و صف زده در برابر خصم بایستند


۱۴

گویا که در محکمی همچو بناهای ریخته از ریز باشند و از اماکن و جاهای خود زایل شوند و در میدا
جنگ ثابت قدم بوند و با همدیگر متصل و ضم همچنین در حدیث آمده وَلَمَقَامُ
اَحَدِكُمْ فِي الصَّفِ خَيْرٌ مِنْ صَلَوَتِهِ سِتِّيْنَ سَنَةً معنی آنکه
یکی از شما صف جنگ بهتر است از نماز نفل او شصت سال
هر آئینه ثواب جا گرفتن و ایستاده شدن یکی از شمایان در صف قتال بهتر است
از ثواب نماز شصت سال و نیز جناب سَرور عالم صلی الله علیه و آله و اصحابه وسلم
فرموده اَلَا تُحِبُّوْنَ اَنْ يَّغْفِرَ اللهُ لَكُمْ وَيُدْخِلَكُمُ الْجَنَّةَ اُغْزُوْا
آیا دوست ندارید که بیا مرزد خدا مر شما را و در آرد شما را در بهشت غزا کنید
فِيْ سَبِيْلِ اللهِ مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيْلِ اللهِ فَوَاقَ نَاقَةٍ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ
در راه خدا انکه غزا کند در راه خدا مقدار دو کرت دوشیدن شتر وجب میگردد مرا و بهشت
معنی آنکه ایا دوست نمیدارید ای مؤمنان که به بخشد شما را خداوند مهربان
و داخل سازد بجنت و رضوان اگر مغفرت خدا را دوست دارید باید که در را
خدا غزا کنید هر که در راه خدا بقدر دوکش کردن و دوشیدن شتر قتال کند بقیق
که برای او جنت واجب میگردد و آنقدر خدا یتعالی مجاهدان را فضیلت داده
که آنحضرت صلی الله علیه وسلم فرموده مَنِ احْتَبَسَ فَرَسًا فِي سَبِيْلِ اللهِ اِيْمَانًا
کسی که نگهدشت اسپ را در راه خدا از روی گرویدن
بِاللهِ وَتَصْدِيْقًا بِوَعْدِهِ فَاِنَّ شِبْعَهُ وَرَيَّهُ وَرَوْثَهُ وَبَوْلَهُ فِي مِيْزَانِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
بخدا و یقین داشتن بوعده او پس تحقیق کاه او و آب او و سرگین او و بول او در میزان او روز قیامت


۱٥
معنی آنکه هر که محبوس نماید محض به نیت غزا اسپ را در راه خدا از جهت ایمان
بخدا و خلوص نیت و تصدیق بوعدۀ ثواب باری تعالیٰ کاهی که بدان
سیر میگردد و آبیکه بدان سیراب میشود و بول و رث کما نان اسپ می افتد در روز
قیامت همه در پلۀ حسنات میزان شخص مجاهد نهاده میشود و بقدر هر دانه جو
که برای اسپ پاک کرده یک حسنه و نیکی برای غازی داده می شود بنابران
حق تعالی میفرماید یَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ
اے کسانی که ایمان آورده اید بپرهیزید از خدا و بطلبید بسوی او وسیله را
وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ معنی ایت آنکه ای گروه مومنان
جهاد کنید در راه او شاید که شما رستگار شوید
از خدا بترسید و طلب نمائید با و وسیله را و جهاد کنید در راه خدا تعالیٰ که عبارت
از دشمنان دین و نفس سرکش ست شاید که بدین اعمال نجات یابید
و رستگار گردید و از ظلمات عصیان رهائی یافته فائز بنعیم مقیم آن جهان شوید
و همچنین حقتعالی میفرماید وَإِذَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ وَجَاهِدُوا
و چون فرود آورده شود سوره که ایمان آرید بخدا و جهاد کنید
مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَكَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَقَالُوا ذَرْنَا نَكُنْ مَعَ
با رسول او دستوری طلبند از تو خداوندان وسعت از ایشان و گویند بگذار ما را تا باشیم با
الْقَاعِدِينَ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ
نشستگان راضی شوند بآن که باشند با زنان پس مانده و مهر نهاده شد بر دلها ایشان پس ایشان فهم نمیکنند


۱۶
معنی آنکه چون نازل شود سورتی از قرآن باینکه بخدا ایمان آرید و در خدمت پیغمبر او
جهاد نمائید خداوندان مال و توانائی از منافقان از تو اجازه خواهند و گویند که
مارا بگذار که با نشستگان و زنان در خانها باشیم و خورسند و راضی اند که با
زنان بی خیران در خانه ها نشینند چه بردلهای شان مهر منافقت نهاده شده
نمی فهمند چیزیرا که در جهاد و موافقت رسول ست از سعادت و حصول جنت و انچه
در نشستن و مخالفت ست از شقاوت و ظلمت چنانچه حق سبحانه تعالی
می فرماید لَكِنِ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ جَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَ
لیکن پیغمبر و آنانکه ایمان آوردند باو جهاد کردند بمالهای خویش و
أَنفُسِهِمْ وَأُوْلَئِكَ لَهُمُ الْخَيْرَاتُ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ *
جانهای خویش و آنگروه مران ترا است نیکیها فلاح کرده ایشان رستگارانند
أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
آماده ساخته خدا برای ایشان بوستانها که میرود از زیران جویها جاویدان در آنها این رستگاری کامیاب بزرگست
معنی آنکه لکن رسول خدا و آنانکه با و ایمان اورده اند و بنفس مال در خدمت
او با کفار جهاد نمودند هر آئینه همچنین مؤمنان را در هر دو سرا نیکوئیهاست
که نصرت و غنیمت در دنیا داده میشوند و بهشت و کرامت در عقبی و دختران
خوبصورت چنانچه آیه فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ دلیل بر آنست و این مؤمنان
درین بوستانها زنان برگزیده نیکو رویان
فیروزی


۱۷
فیروزی یافتگان و بمقصد رسیدگان اندکه آن رستگاری کلان و فیروزی
و خرمی هر دو جهان است و عظیم الثواب است نزدو و الجلال است چونکه در جهاد
هلاکت نفس و تضیع مال بود لهذا حق تعالی فرمود كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ
وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا
شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ معنی آنکه فرض شده
بر شما قتال و کارزار با دشمنان دین نفس و شیطان که عظیم ترین دشمنان اند
ای مومنان طبعهای شمایان این قتال را بسبب اینکه در ان تلف مال و
هلاکت نفس جان است مکروه می پندار دو سخت میداند شاید که شما چیزیرا
مکروه پندارید و حال آنکه آن خیر شما را خیر و بهتر باشد مثل غزا که انرا مکروه
می شمارید و در حقیقت نیکوئی شما در آن است زیرا که در دنیا ظفر و غنیمت و
قهر بر اعدا و اعزار دین مصطفی صلی الله علیه وسلم واعلاء کلمه علیا ست و در
آخرت فوز بدرجات علیین و رتبه شهادت و وصول بنعمتهای مخلد
و شاید که دوست دارید چیزیرا بسبب انائیت نفس و کسالت طبع همچو نشستن


١٨
تخلف از جهاد با اعدا و حال آنکه آن خیر بد باشد در شما را که در دنیا اعدا بر شما
غلبه کنند و در عقبی از ثواب غزا و درجهٔ شهدا معطل و محروم مانند و خدای تعالی
میداند مصلحت شما را در جهاد و شما یان آنرا نمیدانید و آن حضرت صلی الله
علیه و آله وسلم فرمود مَنْ لَقِیَ اللهَ بِغَيْرِ اَثَرٍ مِنْ جِهَادٍ لَقِیَ اللهَ وَفِيْهِ ثُلْمَةٌ
معنی آنکه هر که بمیرد و ملاقی سجا گردد و بر او اثر و علامهٔ غزا نبود هر آینه ملاقی بخدا
میشود و حال آنکه در ان شخص نقصان و خلل میباشد لہذا مؤمنان را
باید که خلل و نقصان را از خود دور نمایند و عازم فی سبیل الله شوند و نیز
حق سبحانه تعالی می فرماید الَّذِيْنَ امَنُوْا يُقَاتِلُوْنَ فِيْ سَبِيْلِ اللهِ وَ
الَّذِيْنَ كَفَرُوْا يُقَاتِلُوْنَ فِيْ سَبِيْلِ الطَّاغُوْتِ فَقَاتِلُوْا اَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ
اِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيْفًا معنی انکه ان کسانیکه بخدا و رسول گرویدند و در
او با کفار کارزار نمودند و ان کسانیکه کافر گشتند و مقاتله و جنگ با طاغی
و باغی مینمایند که شیطان ست یعنی بفرمان شیطان عمل مینمایند پس
ای دوستان حق فرمان برداران شیطان را که کافرانند بکشید و از مکر شیطان بترسید
که مکر


۱۹

که حیله و وسوسه شیطان سست و بی قوت است بر مؤمنان اهل اسلام
و اخوان صداقت فرجام واضح باد که در زمان حضرت خیرالانام چون ایذای
مشرکان از حد گذشت بعضی از صحابه کرام قبل از فرضیت جهاد مبالغه می‌نمودند
که ما را دستور ده تا با کفار حرب کنیم بحکم الهی با و شان گفته شد که از کفار تا زمان
حکم جبار دست بردار شوید وقتیکه جنگ کردن با مشرکان بر اوشان فرض شد
و آیه کریمه أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ
فرمان داده شد مرآنانرا که جنگ میکنند برای اینکه بایشان ستم کرده شدند و بدرستیکه خدا بر یاری ایشان هر اینه توانا
معنی آیت انکه دستوری داده شد کارزار کردن مر انانرا که با کفار کارزار کنند
بسبب انکه ستم رسیده شده‌اند و جفای دشمنان بسیار کشیده‌اند لہٰذا باوشان
دستوری به قتال دادیم نازل گردید گروهی از اوشان آنچنان می‌ترسیدند
که بچون از حضرت منان تعالی ترسند بلکه سخت تر از ان بنابران حقتعالی
حکایت میفرماید وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ
و گفتند پروردگارا برای چه واجب ساختی بر ما کشتن با کافران چرا نگذاشتی تاخیر از تا هنگام نزدیک
معنی انکه گفتند ای پروردگار ما برای چه واجب گردانیدي بر ما قتال کفار را
و چرا ما را نگذاشتی که تا اجل قریب زمان نزدیک ایمن و فارغ می‌بودیم لہٰذا


۲۰

حق تعالیٰ جل شأنه فرمود قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى
بگو ای محمد برخورداری دنیا اندک است و آخرت بهتر است برای کسیکه پرهیزگار شد
وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ
وستم کرده نمی‌شوید بقدر رشته خسته خرما هرجا که بوده باشید می یابد مرگ شمارا مرگ می‌گیرد اگر چه باشید شما
فِي بُرُوجٍ مُّشَيَّدَةٍ ط معنی ایت انکه بکو ای پیغمبر آخر الزمان
در بناهای محکم و استوار
صلی الله علیه و آله و اصحابه وسلم این ترسندگان را که دل در دنیا تپاند که آنچه
بدان تمتع گیرید و زندگانی در دنیا نمائید در مقابل آخرت اندک است پس
آخرت بهتر ست مر کسی را که بپرهیزد از شرک ای مجاهدان ستم بر شما نمیشود و تبعد
رشته که بردانه خرماست از ثواب درجات شما کم نمیگردد پس بوعده توانا
منتظر باشید واز مرگ میندیشد که مرگ اثر شما را دریابد هرکجا که باشید چاگرد برجا ئی مشیده
و کوشکهای پوشیده برجها ی فلک ویدر سیدنی ست ازان چاره و خلاصی
نیست و بحكم إِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ
وقتیکه آمد اجل ایشان واپس نیایند از اجل خود اندک زمان و پیشی نگیرند از اجل خود وقت
ازین سرا میروید لہذا دست از جهاد مدارید و تخلف مورزید که شهادت در حقیقت
حیات ابدیسیت چه هر کسی جهاد نکند بر شعبه نفاق میرد چنانچه آن حضرت صلی الله
علیه و سلم فرموده مَنْ مَاتَ وَلَمْ يَغْزُ وَلَمْ يُحَدِّثْ بِهِ نَفْسَهُ مَاتَ عَلَى شُعْبَةٍ مِّنْ نِفَاقٍ
کسی که مرد و غزا نکرد و نگفت حدیث غزا را نفس خود را مرده است بر قسمی از نفاق

محتاجی اند


۲۱
معنی آنکه هرکه بمیرد و غزا نکند و قصد و اراده برآمدن غزا نداشته باشد و آلات
غزا برای خود مهیا نسازد و در نفس خود هم نگوید کاشکی غازی میبودم غزا میکردام
هرآئینه می میرد بر شعبه شاخی از نفاق چه مؤمن صادق بالکل ترک غزا نمیکند
و تن بستی نمی نماید و هرگاه بهیچ صورت قدرت رفتن نداشته باشد هرآئینه دعا
كند اللهم اجعلني من المجاهدين في سبيلك اللهم ارزقنا الشهادة في سبيك
ای پروردگارا بگردان مرا از جهاد کنندگان در راه خود و بار خدایا روزی کن ما را شهادت در راه خود
همچنانکه حضرت عمر رضی الله تعالی عنه سوال مینمود اللهم ارزقني قتلا
بار خدایا روزی کن مرا شهادت
في سبيلك وَوَفاتًا في بَلَدِ نَبِيكَ وَحَبيبِكَ مومنان واصح و تابانست
در راه خود و وفات یافتن در شهر پیغمبر خود و حبیب خود
که حضرت عباس رضی الله عنه بسقایه حاج و شیبه رضی الله عنه به عمارت
مسجد حرام فخر می نمودند و حضرت علی کرم الله وجهه بشمشیر و اسلام و جهاد
در راه ملک علام افتخار می نمود جهت تصدیق حضرت علی کرم الله وجهه
آمد که نزد خداوند تعالی این دو قوم برابر نیستند بلکه مجاهد افضل است
قَوْلُهُ تَعَالَى الَّذينَ آمَنوا وَهاجَروا وَجاهَدوا في سَبيلِ اللهِ بِأَمْوالِهم
آنانکه ایمان آوردند و هجرت کردند و کار زار کردند در راه خدا بمالهای ایشان
وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ يُبَشِّرُهُمْ
و جانهای ایشان بزرگتر اند در درجه نزد خدا و این گروه ایشانند رستگاران مژده میدهد پرودگار


۲۲
رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَ رِضْوَانٍ وَ جَنَّاتٍ لَهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُقِيمٌ
پروردگار ایشان برحمت از جانب خود و خشنودی و بوستانها مر ایشانرا دران بوستانهاست نعمت پاینده
خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ اللهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ
در حالیکه جاوید اند دران بوستانها همیشه بدرستیکه خدا نزد اوست مزد بزرگ
معنی اینکه آنانکه بخدا گرویدند و از جایهای خود هجرت نمودند و بنفس و مال مرضا
کردگار باکفار جهاد کردند این مجاهدان بزرگ ترند از روی مرتبه نزد خدای دیان
از ان کسانیکه سقایه حاج و عمارت مسجد حرام کنند و جامع این صفات نبودند
و آن گروه که متجمع این کمالات اند ظفریافتگان اند بآرزوهای دوجهان
و نجات یابندگان از آتش سوزان بشارت میدهد پروردگار اوشان را
برحمتی که از خدا فایز با وشان میگردد و مجاهدانرا خشنودی کامل میدهد
و در بستان هایکه دران نعمت دایم و بی انقطاع باشد و زبان تعریف از توصیف
آن کوتاه است همیشه جاوید میباشید و هیچ گاه ازان کشیده نمی شوید و نزد
خدای تعالی اجر بزرگ ترست ازین که نعمتهای دنیا در مقابل آن ذلیل و خوار است
چنانچه در حدیث آمده که چون بهشتیان بهشت در آیند از جانب ذوالمنان با وشان
خطاب شود که ای اهل جنت و بندگان من آیا خشنود شدید لبیک گویان بر جوا

ایند


۲۳

گویند وَمَالَنَا لَانَرْضى يَارَبِّ اَىُّ شَىْءٍ فَضْلٌ مِنْ ذلِكَ فَقَدْ اَعْطَيْتَنَا
و چيست ما را كه خوشنود نشويم اى پروردگار كدام چيز بهترست از اين در تحقيق كه داده تو ما را

مَالَمْ تُعْطِ اَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ فَيَقُوْلُ اَلَا اُعْطِيْكُمْ اَفْضَلَ مِنْ ذلِكَ فَيَقُوْلُ
انچز كه نداده تو هيچيك ما از خلق خود پس ميگويد اگاه باشيد ميدهم شما را بهتر از این پس میگویند ای پروردگار

يَارَبِّ اَىُّ شَىْءٍ اَفْضَلُ مِنْ ذلِكَ فَيَقُوْلُ اُحِلُّ عَلَيْكُمْ رِضْوَانِىْ فَلَا اَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ
اي پروردگار كدام چيز بهترست از اين رتبه پس ميگويد فرود مياورم بر شما خوشنودى من پس قهر نميكنم بر شما پس ازين هرگز

معنى حديث انكه چيست ما را اى خدا يا كه خشنود نباشيم چيزيرا كه با عطا كرده
هيچكس را نداده حق تعالى جل شانه گويد ایا بدهم شما را چيزى فاضل تر از ان
بهشتيان گويند يا رب آن چه باشد كه ازين نعمت ها بهتر بود حق تعالى گويد
خشنودى خود را بر شما فرود آرم كه هرگز بر شما خشم نگیرم بنا برين از مضمون حديث
سرور عالم صلى الله عليه واله وسلم معلوم گرديد كه هيچ نعمت بهتر از رضاى حضرت
رَبَّ الْعِزَّتِ نيست و آن وابسته بقتال و جهاد با اهل كفر و عنادست مثنوى
يكى ميخواهد از تو جنت وحور + يكى خواهد كه از دوزخ شود دور + وليكن
ما نخواهيم اين و آن جست + مراد ما همه خشنودى تست لهذا باید که
مؤمنان فرمان خدا بجا آريد و بمضمون آيه كريمه وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِيْنَ كَافَّةً
بکشمید و کارزار کنید بمشرکان با جمله ایشان

كَمَا يُقَاتِلُوْنَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا اَنَّ اللهَ مَعَ الْمُتَّقِيْنَ عمل نمائيد یعنى كارزار
چنانکه بجنگ میکنند با شما هَمَگی و بدانید بدرستیکه خدا با پرهیزگاران است


۲۴

با همه مشرکان در ماههای حرام و غیر ان همچنان که همه اوشان کار زار با شما ها
میکنند و بدانید ای مسلمانان که تحقیق خدا یتعالی بحفظ و نصرت با مومنان
و پرهیزگاران است نیز حق سبحانه میفرماید و قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ
و بجنگید بایشان تا اینکه نا بود شود
فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ
فتنه و بوده باشد دین مرخدا را پس اگر باز ماندند پس نیست دست درازی مگر بریا تو ستمگاران
معنی آیه شریفه آنکه قتال کنید با مشرکان و کافران تا ان زمان که اثر شرک
فتنه باقی نماند و پرستش و طاعت محض برای رب العزت جل جلاله
شود پس اگر مشرکان از کفر و شرک منع شوند و از جنگ بایستند و ایمان آرند
پس ستمگاری نیست مگر بر ظالمان که قتل جز جزای ستمگاری نیست و
همچنین ایزد تعالی میفرماید که اگر مشرکان بعد از سوگند و پیمان عهد خود شکنند
و در دین شما طعن گویند و در احکام سلام عیب جویند فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ
پس بکشید سر داران کفر را
إِنَّهُمْ لا أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ بمعنی اینکه بکشید سرداران پیشوایان
بدرستی که نیست عهد و پیمان مرایشان را شاید ایشان باز بیستند
کفر و شرک را بدرستی ایشان را عهد و پیمان نیست لهذابا ایشان مقاتله کنید شاید
که از شرک باز بیستند و در دین شما طعنه نزنند و نیز حضرت باریتعالی میفرماید


۲۵

فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ
پس بکشید شما مشرکانرا و هر جا که یافتید شما ایشانرا وبگیرید ایشانرا و بند کنید ایشانرا
وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ
و بنشینید برای ایشان نزد هر کمینگاهی پس اگر تو به کنند و بر پا دارند نماز را و بدهند زکات را
فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ معنی آنکه بکشید ای مومنان مشرکان عهد شکن
پس خالی کنید راه ایشانرا بدرستیکه خدا آمرزنده مهربانست
و غیر عهد کنندگان را در حل و حرم هر جا که بیابید و ایشان را باسیری گیرید و از
طواف حرم و دخول مکه و تصرف در بلاد اسلام منع نمائید و در هر ممر و رهگذر
برای آنها بنشینید و راهها را برایشان بسته گردانید و نگذارید پس اگر از شرک
تو به کنند و ایمان آرند و نماز گذارند و از مالهای خود زکوة دهند و دلیل صدق
ایشان برایشان روشن گردد بعد ازان باوشان راه دهید و بگذارید هرجا
که خواهند بروند که خدایتعالی بخشنده است گناهان گذشته اوشانرا و بدون
ثواب بی حساب بایشان مهربانست یتخدایتعالی فرموده وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ
و بکشید در راه خدا
الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ وَاقْتُلُوهُمْ
آنانرا که کار زار میکنند با شما و از حد مگذرید بدرستیکه خدا دوست نمیدارد ستمگاران را و بکشید متقاتلان کفر را
حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ
هر جا که بیابید ایشانرا و بیرون کنید ایشانرا از انجا که بیرون کردند شمارا و فتنه سخت تر است از کشتن
معنی آنکه بکشید و کار زار کنید در راه خدا آنانرا که با شما کار زار میکنند و از حد


۲۹

مگذرید ومثله منمائید و زنان و پیران جامانده وغیرصاحبان رای و رهبانان
صومعه و کوران و مرضیان و دیوانگان و کسانیکه بر شما در مقدمه سلام
اندازندآزار نکشید که خدایتعالی دوست نمیدارد ستمگاران او مقاتلان خود را
بکشید در هر جا که میبینید و قدرت یا بید و ایشان را از حرم ومکه که شما را از ان
کشیده اند بیرون کنید و شرک آوردن آنها در ناپسندیدگی سخت ترست از گشتن
شما اوشان را و چنین محنت کشیدن شما اوشان را از وطن و جلا نمودن
از وطن سخت ترست که دایم مشقت والم گرفتار میباشند و خوار و زار میگردند
و نیز حق تعالی می میفرماید يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ قَاتِلُواْ الَّذِينَ يَلُونَكُم
ای آن کسانیکه ایمان آوردید جنگ کنید با آنانکه نزدیک شما اند
مِّنَ الْكُفَّارِ وَلْيَجِدُواْ فِيكُمْ غِلْظَةً وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
از کافران و باید بیابند در شما درشتی را و بدانید که خدا با پرهیزکاران است
معنی انکه ای مومنان و امت سرور عالمیان صلی الله علیه وسلم کارزار
کنید با آن کفاریکه نزدیک شما اند در نسب یا دار وجوار که قریظه و نضیر و خبیر
بود و یهودیکه در حوالی آنمیباشند واهل روم که در شام بودند ونسبت بعراق
قریب مدینه بودند پس هر تقدیر یکه باشد مراد آنست که کار زار باکفار

نزدیک


۲۷

نزدیک کنید و باید که دشمنان دین از طایفه مومنین درشتی یابند در مقام
قبل از قتال و در حین کارزار صبر و شجاعت را پیشه خود کنند و از مرگ نگريزند
و سرزنش تام باوشان دهند و بدانید که خداوند با پرهیزکاران ست نه با بغاة
و نصرت نه با اهل شرک و غویت و همچنین حقتعالی رسول مقبول صلی الله
علیه و سلم را امر نموده و فرموده يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ
ای پیغمبر جهاد کن با کافران و منافقان
وَاعْغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ یعنی که
و سخت گیری برایشان و جای بازگشت ایشان دوزخ بد است آن جا بازگشت
ای پیغمبر اخر الزمان صلی الله علیه و سلم جهاد کن با کافران شمشیر و سنان و با منا
فقان بزبان الزام حجت و اقامت حد بر اوشان درشت باش و رفق و محابا
در جهاد و کلام با اوشان بنمائی وجا و ماوی و بازگشت اینها دوزخ ست
و بد جای بازگشتن است دوزخ و خدا یتعالی در فضیلت مجاهدان میفرماید
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ
و آنکه ایمان آوردند و هجرت کردند و جهاد کردند در راه خدا و آنکه
أَوَوْا وَنَصَرُوا أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَّهُم مَّغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ یعنی
جای دادند و یاری کردند آن گروه ایشانند مومنان حق اند مرایشان راست آمرزش و روزی خوب
آنانکه بخدا جل جلاله و رسول صلی الله علیه و سلم ایمان وردند و هجرت نمودند


٢٦

و در راه خدا و رضای مولا جهاد کردند و آنانکه مؤمنان اهل هجرت را جای
دادند و پیغمبر خود را صلی الله علیه وسلم در کارزار با کفار یاری کردند و نصرت
نمودند بر آینه آنان مؤمنان بصدق و حق اند و اوشانرا آمرزش است از خداوند
در آخرت و روزی بی منت در بهشت و در رد المحتار در کتاب الجهاد آوُده
وَ فَضْلُ الْجِهَادِ عَظِيمٌ كَيْفَ وَحَاصِلُهُ بَذْلُ أَعَزِّ الْمَحْبُوبَاتِ وَهُوَ
د بهتری جهاد بزرگست چگونه نباشد و حاصل آن خرج کردن عزیز ترین محبوبات و آن اینکه
النَّفْسُ وَإِدْخَالُ أَعْظَمِ الْمَشَقَّاتِ عَلَيْهِ تَقَرُّباً بِذلِكَ إِلَى اللهِ مَعْنى آنكه
جانست و در آوردن بزرگ ترین سختی ها است بران برای مرصدیه یک شدن بسبب آنر بخدای بزرگ
جهاد و غزا را در راه خدا فضیلت بزرگ است و چگونه نباشد زیرا که در جهاد
بذل مینمایند نفس و مال را که آن هر دو از عزیزترین محبوبات انسانست و بزمک
ترین مشقات بر اوشان آن هر دو را در راه خدا صرف مینمایند و بدین وسیله
بخداوند تقرب میجویند تا از دوزخ وارهند و بخت و رضوان فایز گردند
بر مؤمنان نکته سنجان ایوان رایت و شَانِ و تابعان سنت خیر البریت صلی الله
علیه و سلم لایح و هویدا باد که صحابه کرام رضی الله عنهم که هر کدام نجوم سمایی عظمت
و احترام اندمی گفتند که چه عمل خواهد که بندگانرا از بند بخانه سجین رهایی بخشد

و برنز


۲۹

وبلندترین منازل جنت رساند این آیت نازل شد يَا اَيُّهَا الَّذِيْنَ امَنُوا
ای آنکسانیکه ایمان آورده اید
هَلْ اَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيْكُمْ مِّنْ عَذَابٍ اَلِيْمٍ * تُؤْمِنُوْنَ بِاللّٰهِ
آیا راهمنائی کنم شما را بر سوداگری که برهاند شما را از عذاب دردناک ایمان آرید بخدا و
وَرَسُوْلِهِ وَتُجَاهِدُوْنَ فِيْ سَبِيْلِ اللّٰهِ بِاَمْوَالِكُمْ وَاَنْفُسِكُمْ ذٰلِكُمْ
فرستاده او و جهاد کنید در راه خدا بمالهای خود و جانهای خود این
خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ * يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوْبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنّٰتٍ تَجْرِيْ
بهتر است برای شما اگر هستید شما که میدانید می آمرزد خدا مر شما را گناهانی شما را و داخل میگرداند شما را به بستانهائیکه میرود
مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهٰرُ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِيْ جَنّٰتِ عَدْنٍ ذٰلِكَ
از زیر آن جویها و نشیمنهای پاکیزه است در بوستانهای عدن اینست
الْفَوْزُ الْعَظِيْمُ * وَاُخْرٰى تُحِبُّوْنَهَا نَصْرٌ مِّنَ اللّٰهِ وَفَتْحٌ قَرِيْبٌ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِيْنَ
فیروزمندی بزرگ و بدهد نعمتی دیگر که دوست میدارید آنرا که نصرتی است از جانب خدا و فتحی قریب و مژده ده مسلیمانانرا
معنی آنکه ای گروه مؤمنان امتنان پیغمبر اخرالزمان صلی الله علیه و اله
وسلم آیا راه می نمایم شما را بر تجارت و سوداگری که نجات دهد شما را از عذاب
دردناک نيران آتش سوزان آن تجارت اینست که بر ایمان بخدا و فرستاده
وی که محمد مصطفیٰ صلی الله علیه و آله و سلم است ثابت و استوار باشید و با کفار
واهل عناد بنفس و اموال جهاد کنید چنانچه بمال خود ها زاد و راحله
واسلحه برای غازیان بخرید و آنها را آماده و مهیا بجنگ سازید و بنفس ها
خود با کفار و اشرار کار زار کنید که این ثبات بر ایمان جهاد بهترست مر شما را


۳۰

از دیگر معاملات اگر هستید که میدانید پس اگر بر ایمان استقامت کردید و جهاد
نمودید می بخشد خدا گناهان شما را در دنیا و داخل میسازد شما را به بوستانها
در عقبی که میرود زیر درختان آن جویهای جاری و خوش و جا میدهد شمارا
بمسکن های پاکیزه و دلکش در بوستانهای جاویدی که دارا قامت است
و در معنی عدن اقوال است بعضی گفته نهر با شهر و قصریست در جنت و
بلندترین درجات اوست و شمایان در ان همیشه خواهید بود و آن مغفرت
خدا و داخل شدن بجنت رستگاری بزرگست مر شما را و نعمت دیگر که انرا
دوست تر دانید حق تعالی شمارا بدینامید هد و آن نصرت و فتح است
که عنقریب از نزد خدا بشما میرسد پس ای صنم پیغمبر من صلی اللہ علیہ و آلہ و صحابہ
و سلم مژده ده مؤمنان امت را بفتح و نصرت در دنیا و رحمت و جنت در عقبی
تا بنفس و مال در راه من جهاد نمایند و غنیمت و نصرت را در دنیا و مغفرت و جنت را
در عقبی از دست ندهند ای مومنان خداوند دو جهان برای مایان بشرط
جهاد و ایمان جنات عدن وعده نموده و بعضی گفته اند عدن قصریست


۳۱

در جنت که از مروارید شاه وار طیار شده و در آن هفتاد سرا از یاقوت احمر است و در هر سرای آن هفتاد خانه از زمرد خضرا میباشد و در هر خانه آن هفتاد تخت است و بر هر تخت هفتاد فراش گستریده و بر هر فراش آن زنی زیبا از حور عین نشسته و نیز در هر خانه آن هفتاد خوانچه نهاده و در هر خوانچه آن هفتاد رنگ طعام کشیده شده و نیز در هر خانه هفتاد وصیفه [ای خادمه ۱۲] نشسته و این همه برای غازیان و مومنان است که حقتعالی هر کدام را قدرت وصلت باینها میدهد و ابن عباس رضی الله تعالی عنه گفته که سرای حقتعالی است که آنرا هیچ چشمی ندیده و در دل هیچ بشر نگذشته و ابوهریره رضی الله عنه گفته یک خشت آن از طلا و دیگر از نقره است و در مابین آن مشک اذفر نهاده و خاک آن زعفران و سنگریزه های آن مروارید و یاقوت است و در آن نعمت بی فوت و خلود بی موت است که شبابش را بلی نیست و شبابش را فنائی و عطا گفته که سقف آن عرش رحمان است که در آن غیر رسل و انبیا و شهدا و ائمه هدی دیگر کسی جا داده نمی شود و اخبار دیگر در آن بسیار است بهر صورتیکه باشد عاقلان امت را باید کمر همت


۳۲

ببرندند و در تحصیل رضای خداسعی نمایند و جهاد کنند و این چنین جاهای
را از دست ندهند و جناب سرور عالم صلی الله علیه وآله واصحابه وسلم فرمود جَاهِدُوا
جهاد کنین
الْمُشْرِكِينَ بِاَمْوَالِكُمْ وَاَنْفُسِكُمْ وَاَلْسِنَتِكُمْ معنی اینکه ای امتّان
کافران را بمالهای خود و جانهای خود و زبانهای خود
من باید که بامشرکان بمالها و نفسها جهاد کنید و مالهای خود را در راه خدا
و اعلای کلمه علیا صرف نمائید و هرگاه مال نداشته باشید بنفس خود با باکفّار
کارزار کنید و هرگاه بنفس ه نیز معذورید که طاقت رفتن بعلّت مرض و
مانندش ندارید پس البته از غزو زبان نینید کفار بکشتن و تاراج و غارت
بترسانید و براو شان بموت و خذلان دعا کنید و برای مومنان بنصرت و
یافتن غنیمت مسئلت نمائید و خلفان را بجهاد رغبت دهید و تیز سازید
تا در صف مجاهدان محسوب باشید و نیز در حدیث آمده که آنحضرت صلّی الله
علیه وآله واصحابه وسلم فرموده اَفْشُوا السَّلَامَ وَاَطْعِمُوا الطَّعَامَ وَاضْرِبُوا
فاش کنید سلام را و بخورانیدن طعام او بزنید
الْهَاْمَ تُوْرِثُوْا الْجِنَّانَ یعنی بر همه اهل اسلام سلام خود را فاش و
سیرها را تا وارث گردانیده شوید بهشت را
شایع کنید و از طعام های خود بر اوشان بخورانید و سرهای کفار را بزنید


۳۳

و قطع سازید اگر این چنین نمودید جنات را میراث گیرید چه یافتن جنت مرتب
باین امور شده لهذا همه را بعمل آرید تا وارث جنت شوید و خداوند لایزال جهاد
را بنفس و مال از فضل اعمال شمرده لہذا بندگان را بدان امر نموده و بروایت
بخاری آمده که از آنحضرت صلی الله علیه وآله و اصحابه و سلم پرسیده شد
کہ یَا رَسُولَ اللهِ أَيُّ النَّاسِ أَفْضَلُ فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ
ای رسول خدا کدامین مردمان بیشتر ثواب دارند پس فرمود رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم
مُؤْمِنٌ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ معنی انکہ ای فرستاده خدا
است ذاتیکه جهاد میکند در راه خدا بجان خود و مال خود
کدامی از مردمان فضل و اکمل در ایمان اند آنحضرت صلی اللہ علیہ وآلہ و سلم
فرمودند از بهترین مردمان آن مؤمنان است که در راه خدا بنفس و مال جهاد
نمایند اما باید که مدعاء محض اعلائی کلمه خدا باشد نه عجب و ریا و متابعت
نفس و هوا و یافتن غنیمت چنانچه حق تعالیٰ میفرماید مَنْ كَانَ يُرِيدُ
ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ معنی اینکه هر که خواهد
ثواب دنیا را پس نزد خدا است ثواب دنیا و آخرت
خود ثواب این سرای دنیا را کہ مجاهدان برای غنیمت جهاد نمایند پس نزد خدا
ثواب آخرت و دنیاست و بسا ثواب دنیا خسیس است و آخرت نصیب


۳۴

پس چرا مومنان طالب خیر شوند و شریف را قصد ندارند چه اگر به شرف
میل آرند احسن بالتبع آید پس رو باصل باید نمود و همچنین بروایت بخاری
آمده که شخصی نزد پیغمبر علیہ الصلوۃ والسلام آمد و پرسید که کسی جهت یافتن غنیمت
جهاد می‌نماید و شخصی برای ذکر و اشتهار به شجاعت و دیگری جهتہ آنکه مرتبہ او
در شجاعت دیده شود پس کدام ازین اشخاص در راه خدا اند قَالَ فَمَنْ گفت پس کیست
قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ آنحضرت صلی الله
که قتال میکند برای انکه بوده باشد کلمه توحید او در بنام جہان بلندتر پس او قتال میکند در راه خدا
علیہ و آلہ وسلم فرمودند هر شخصی که با کفار قتال کند جہتہ آنکه کلمه توحید خدا تعالیٰ
عالی و بلند گردد پس آن شخص مقاتل در راه خداست نه طالب غنیمت و شهرت
و نه مظهر شجاعت و غضب و حمیت زیرا که عمل مقبول انست که مدعای خالص
ابتغای وجه ذوالمشان باشد چه مطالب دیگر بالتبع میسر گردد شنوی
بود مقصود پیغمبر ذات پاک + نی کواکب نی سما و نی سماک + لیک آنحضرت
بمیدان حمله را + زانکه مطلوبش نبود الا خدا + و همچنین در فضایل مجاهدان در کتاب
جهاد رد المحتار آورده وَمَنْ قُتِلَ مُجَاهِدًا أَوْ مُرَابِطًا فَحَرَامٌ عَلَى الْأَرْضِ
و هر که کشته شد که غازی باشد یا رباطی پس حرام است بر زمین


۳۵

أنْ تَأكُلَ لَحْمَهُ وَ دَمَهُ وَلَمْ يَخْرُجْ مِنَ الدُّنْيَا حَتَّي يَخْرُجَ مِنْ ذُنُوبِهِ
اینکه بخورد گوشت او را و خون او را و بیرون نرود از دنیا تا اینکه بیرون شود از گناهان خود را
كَيَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ وَحَتَّي يَرَى مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَزَوْجَتَهُ مِنَ الْحُورِ
مانند روزی که زاده است او را مادر او و تا ببیند جای خود را در بهشت و زن خود را از حوران
الْعِينِ وَحَتَّي يُشَفَّعَ فِي سَبْعِينَ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ وَيَجْرِيَ لَهُ أَجْرُ الرِّبَاطِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ
عین و تا اینکه شفاعت کند هفتاد تن را از اهل بیت خود و جاریست برای او ثواب سر حد نگاهداری تا قیامت
معنی آنکه هر که کشته شود در راه خدا که غازی باشد یا رباطی پس بر زمین گوشت
و خون آن کس حرام ست که زمین آنرا نمی خورد و همچنین از دنیا بیرون نمیگردد
تا آنکه مثل روز تولد که از ما در زاده از گناه پاک شود و جای خود را در جنت و زن
خود را از حوران عین باز نیت ببیند و هفتاد تن از اهل بیت خود را شفاعت میکند
و اجر و ثواب رباط برای او تا روز قیامت جاری میماند و میرسد بر ضمائر
مصفی و صاحبان مکنت و غنا که در مرأت جمال إِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفَي است
بدرستیکه میداند او پوشیده را و پنهانتر را
لا مع و هویدا باد که قادر علی الاطلاق اتساق و التصاق ارکان ملت و مملکت را
با نفاق و تفاق مرتب نموده که اغنیای با استحقاق بحکم أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ
انفاق کنید از پاکیزه گیهای
مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ معني آنكه نفقه كنيد در راه
آنچه کسب نمائید و از آنچه بیرون آوردیم برای شما از زمین
خدا از پاکیزه های انچه کسب می کنید به تجارت و صناعت و از آنچه بیرون


۳۶

آوردیم برای شما از زمین چون حبات و اشجار شمره بعمل آورید فقرای دین و
غازیان منهاج مکین را بصلات شامله و صدقات کامله رهین احسان نمایید
و برای خود ها فضیلت حاصل کنید چنانچه حق تعالی فرموده لن تنال
هرگز نیابید
لو البرحتی تنفقوا مما تحبون وما تنفقوا من شيء فان الله به عليم
نیکوئی را تا اینکه انفاق کنید از آنچه دوست میدارید و هر چه نفق کنید از چیزی پس به تحقیق که خدا بآن چیز داناست
معنی آنکه نمی یابید کمال نیکوئی و رحمت و رضای خدا و جنت را تا آنکه نفقه
کنید و صدقه دهید از آنچه دوست میدارید از مال و جز آن چنانچه
بدن و جان را در طاعت و راه منان صرف کنید و جهاد نمائید و جاه را
در معاونت بندگان خدا و مال را بر فقرا و اهل غزا زیرا که گفته اند هرکرد
راه خدا محبوب خود را نفقه کند در دنیا به مطلوب خود میرسد در عقبی و آنچه
نفقه می کنید چیز را از کم یا بسیار از معوض یا محبوب اموال بدرستیکه خدا
وندر کردگار بدان داناست و بر حسب نیت شما را اجر و جزا میدهد ای
مومنان حضرت سبحانه تعالی مرتبه ایثار را در کلام معجز بیان خود
میفرماد وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف اليكم وانتم لا تظلمون
و آنچه نفقه میکنید از چیزی در راه خدا وفا کرده می شود بسوی شما و شما ستم کرده نمی شوید
معنی


۳۷

معنی انکه انچه نفقه میکنید چیزیرا در راه خدا از جهاد و دیگر انواع خیرات از ترتیب
نفقه اسپ و سلاح تمام کرده میشود بشما اجران و ظلم کرده نمیشوید بنقصان
ثواب در آخرت و بتعجیل حقتعالی عوض انرا در دنیا نیز بشما میدهد
بنابران توانگران مؤمنان را حقتعالی میفرماید وَ اَنْفِقُوا فِیْ سَبِیْلِ اللهِ
و نفقه‌کنید در راه خدا
وَ لَا تُلْقُوْا بِاَیْدِیْکُمْ اِلَی التَّهْلُکَةِ وَ اَحْسِنُوْا اِنَّ اللهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِیْنَ
دیندازید شما بدست‌های‌تان برسوی هلاکت و نیکی‌کنید بدرستیکه خداوند دوست میدارد نکوکارانرا
معنی انکه نفقه کنید در راه خدا که جهاد ست و خود ها را در ورطه هلاکت میفگندید
یعنی بخل منمائید تا مؤدی به هلاکت شما نگردد زیرا که بخیل از خدا دورست و
بآتش نزدیک مثنوی بخیل و خست مردار سگ اکند بلکہ در چاه هلاکتی افگندش
روی جنت را کجا بیند بخیل عقبه به افتاده اندر پای پیل با بخیلانرا با هم چکارست
جای سگ در میان نارنیست و نیکی کنید با غازیان که خداوند تعالی دوست
میدارد نیکوکاران را چنانچه حقتعالی در ثواب و فضیلت نفقه کردن میفرماید
مَثَلُ الَّذِیْنَ یُنْفِقُوْنَ اَمْوَالَهُمْ فِیْ سَبِیْلِ اللهِ کَمَثَلِ حَبَّةٍ اَنْبَتَتْ سَبْعَ
مثال ان کسانیکه نفقه میکنند مالهای خود را در راه خدا بر غازیان چون مثل دانه‌ایست که برویاند هفت
سَنَابِلَ فِیْ کُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللهُ یُضَاعِفُ لِمَنْ یَّشَاءُ وَ اللهُ وَاسِعٌ عَلِیْمٌ
خوشه در هر خوشه صد دانه و خداوند چندان میگرداند برای هرکه خواهد و خدا بخشندۀ دانا است


۳۱
معنی انکه نمونه ان کسانیکه بی شایبه غرض و داعیه عوض نفقه می کنند و صرف
می نمایند مال های خود را در راه خدا بر غازیان و مجاهدان غیران مثل دانه است
که در زمین پاک کشته شود و ان دانه هفت خوشه برویاند و هر خوشه ان صد دانہ
بگیرد والان یک دانه هفت صد دانه حاصل آید همچنین خداوند تعالی عوض
یک درهم یا دینار که در راه کردگار بندگان نفقه کنند ثواب هفت صد درهم
به نفقه کنندگان و متصدقان میدهد و خدا تعالی زیاده میگرداند این هفت
صد را به هفت صد هزار و بیشتر برای هر که خواهد حسب نیت منفقان و خدا
تعالی بسیار بخشاینده است که یکی را از هفت صد زیاده می دهد و دانا
بر نفقه کنندگان و نیات اوشان و همچنین حق سبحانه تعالی میفرماید
الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ أُوْلَئِكَ هُمُ
آنانکه بر پا میدارند نماز را و از انچه روزی دادیم ایشانرا نفقه میکنند ایشانی که دمها
الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَّهُمْ دَرَجَاتٌ عِندَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ
مو منشان اند درست و راست برای ایشان غوریه با نزد پروردگارشان ها و امرش گناهان و روزی خوبی باک ها
معنی انکه مومنان کامل الایمان انانند که از روی اخلاص نماز را بر پا میدا
و بشرايط و اداب میگذارند و از انچه اوشانرا روزی داده ایم حصه میکنند


۳۹

لہذا آن گروہ مومنان با یمان درست و راست اند و اوشانرا نزد آفریدگا
اوشان مرتبه ها و منازل و درجات بهشت است و بخشش است در تقصیرات
آنها را و روزی پاک از نعیم جنت و صاف از مشقت اکتساب و خالی از
خوف زوال و حساب و نیز آنحضرت صلی الله علیه و آله و اصحابه وسلم
در فضیلت نفقه کننده فرموده مَنْ اَرْسَلَ زَوْجَيْنِ فِيْ سَبِيْلِ اللهِ دَعَاهُ خَزَنَةُ
هر که بفرستد دو صنف از درهم یا دینار کوسفند وشتر واوا د را بخداتان
الْجَنَّةِ كُلُّ خَزَنَةِ بَابِ أَيْ فُلْ هَلُمَّ مَغْنِی آنکه هرکه نفقه
بهشت همه خازنان هر باب بهشت و میگویند ای فلان بیا در این بهشت داخل شو
کند دو صنف را از در هم و دینار و سلاح و جبران برای کار زار در راه کردگا
مجرد و برای غازیان بدهد هر یکی از خازنان هر باب بدروازهای حبت آن
کس را طالبی یا ید و میگوید ای فلان بشتاب بدین باب جنت داخل شو
جناب سرور عالم صلی اللہ علیہ وآلہ وصحابہ وسلم فرموده مَنْ أَنْفَقَ نَفَقَةً
هر که نفقه کند نفقه کردینے
فِي سَبِيْلِ اللهِ وَأَقَامَ فِي بَيْتِهِ فَلَهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ سَبْعِمِائَةِ دِرْهَمٍ وَمَنْ
در راه خدا و خود اقامت کند در خانه خود پس برای او بعوض هر درهمی هفتصد در هم است و کسیکه
غَزَا بِنَفْسِهِ فِي سَبِيلِ اللهِ وَأَنْفَقَ فِي وَجْهِهِ ذَلِكَ فَلَهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ
غزاکند بذات خود در راه خدا و نفقه کند برای ذات خود طلب رضای خدا پس اور است بهر در همی
سَبْعِمِائَةِ أَلْفِ دِرْهَمٍ ثُمَّ تَلَا هَذَا الآيَةَ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ
هفتصد هزار درهم پس ترخواند انحضرت این آیه را که خدا دو چندان میگرداند ثواب هر که را میخواه


۴۰

معنی آنکه هرکه بفرستد چیزی نفقه از درهم یا دینار واشیائی خوردنی در راه
کردگار و خود بخانه اقامت کند و بغزانرود و پس آن کس را عوض هر درهم
ثواب هفت صد درهم است که اجرش را می یابد و اگر کسی خود در راه خدا
شخص را
جل علی شانه بغزا کند و انفاق جهته حصول رضائی او نیز نماید پس آن شخص
میکند
بعوض هر درهم ثواب هفت لک درهم است و فرمودند که خداوند تعالی دوچندان
برای هرکه خواهد که بصدق نیت و صفائی طویت در راه او نفقه کند و درحد
دیگر آمده که آنحضرت صلی الله علیه وآله وصحابه وسلم فرمود مَنْ اَنْفَقَ
کسی که نفقه کند
نَفَقَةً فی سَبِیلِ اللهِ كُتِبَ لَهُ بِسَبْعِ مِائَةِ ضِعْفٍ معنی آنکه هرکه
نفقه کردنے در راه خدا کو جهاد است نوشته شود برای او بهفتصد برابر آن
نفقه کند چیز را در راه خدا نوشته می شود مر او را ثواب هفت صد چندان چناچه
از ابی مسعود انصار رضی الله عنه روایت شده که جَاءَ رَجُلٌ بِنَاقَةٍ
آورد مردی شتر ماده را
مَخْطُومَةٍ فَقَالَ هَذِهِ فِی سَبِیلِ اللهِ فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ
مهار در بینی را پس گفت آن مرد این شتر در راه خداست پس فرمود رسول خدا رحمت نو نزل باد برومی بر آل او و سلام
لَكَ بِهَا يَوْمَ الْقِيَمَةِ سَبْعُ مِائَةِ نَاقَةٍ كُلَّهَا مَخْطُومَةٌ می آنکه بیا شخصی نزد
متر است باین شتر روز قیامت ثواب هفتصد شتر همه آن مهار کرده شده
حبیب کردگار صلی الله علیه وسلم همراه یک شتر مهار دار پس گفت که این
شتر تصدق


۴۱

اشتر تصدق در راه خداوند غفار ست رسول مقبول صلی الله علیه وسلم
فرمودند که ترا بر وز قیامت عوض این شتر هفت صد شتر با مهارست
و نیز ان حضرت صلی الله علیه وسلم فرموده نِعْمَ صَاحِبُ الْمُسْلِمِ لَمِنْ أَخَذَهُ بِحَقِّهِ
فَجَعَلَهُ فِی سَبِیلِ اللهِ معنی آنکه نیک مال ست مرا نصا حب سلمانی را
که بحق خود گرفته و از وجه حلال جمع نموده باشد پس انرا در راه کردگار و جهاد
باکفار صرف نماید و بتحقیق رسیده که احدیر ا حصول خیر بدون از زکات
میسر نیست و همچنین در حدیث آمده که سرور عالم صلی الله علیه وسلم
فرموده که نیست هیچ روزی که صباح کند در ان بندگان الا آنکه دو ملک
از آسمان نازل می شوند فَیَقُولُ اَحَدُهُمَا اللّٰهُمَّ اَعْطِ مُنْفِقاً خَلَفًا
وَيَقُوْلُ الْاٰخَرُ اللّٰهُمَّ اَعْطِ مُمْسِکًا تَلَفاً معنی آنکه یکی از ان دو ملک میگوید
ای بار خدایا بده حاصل کردن برای منفقان که در راه تو نفقه نمودند عوض
و ولد وملکی دیگر میگوید ای بار خدایا ممسکان و بخیلان را جز نقصان و زبان چیز
دیگر مرسان مثنوی ایخدایا منفقان را سیر دار٭ ہر درم شانرا عوض ده صد هزار


۴۴
خلف
ای خدایا مسکا نزاد برجهان ۴ تو مده الازیان اندر زیان ۴ ای خدایا متقاضا زاده
ای خدایا مسکا نزاده تلف ۴ و نیز آنحضرت صلی الله علیه وآله واصحابه وسلم
فرموده که حضرت جل علی میفرماید اَنْفِقْ یَا اَبْنَ آدَمَ أُنفِقْ عَلَیْکَ
معنی آنکه صرف کن ای پسر آدم چیزیرا که بتو داده ام در راه من تا از تو راضی نفقه کن ای پسر آدم در راه من تا نفقه کنم بر تو
گردم و اکثر و بهتر از ان بر تو نفاق نمایم و برسانم و در اخبار آمده که از حاتم طائی پرسید
که طریق انفاق و سخارا از که آموختی گفت از معماران که در ایام طفولیت مرا از
خانه بدر بدر کردند و بتعمیر گاه بردند دیدم که اعوان و معماران کار میکنند و
بدیگر گل و خشت میدهند تا زمانیکه بدست معمار نمی شتی میبود دیگری با
نمی سپردند وقتیکه آنرا بجایش می نهاد بسرعت گل و خشت میرساندند مرا
عبرتی حاصل گردید دانستم که از چیزی که بتصرف داری اگر بکس ندهی شوا
شی دیگر نمی گردی بنابر ان جود و سخا مرا پسند آمد و سببی سخا و نفقه نمودن در راه
خدا افضائل بسیار و محامد بی شمارست که طائر بیان بآشیانش نمیرسد
امّا خلاصه سخنان همانست که حضرت منان می فرماید فَاَمّا مَنْ اَعْطى
پس امّا هر که داد مال خود را


۴۳
وَاتَّقَى وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى وَاَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى
و پرهیز کرد و تصدیق نمود کلمۀ نیکوتر را پس زود باشد که آسان دهیم او را نام کردار را که بال خود را نیا در راه خدا
وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى یعني آنکه پس هرکه بداد
و دروغ پنداشت خصلت و صفت نیک را پس توفیق دهیم او را برای رسیدن بدشوار
مال خود را در راه خدا و پرهیز کرد از شرک و گناه و راست دانست کلمهٔ نیکوتر را
که لااله الا الله محمد رسول الله است یا وعدهٔ جنت و مجازات و عوض انکه بحکم الهیه
وما انفقته من شيء فهو يخلفه لمؤمنان وعده داده شده اند پس زود باشد که
و چیزیکه نفقه میکنید در راه خدا پس خدایعوض میدهد آنرا
که آسانی دهیم و مهیا سازیم مر او را در دنیا طریق نیکو که سبب آسانی و رحمت باشد و لکن
مفضی بروح و نیز جنت بود و اما کسی که بخل بمال و کلمه توحید کند و نفاق
در راه خدا ننماید و خود را بدنیا از عقبی مستغنی داند پس زود باشد که مهیا گردانیم
مرا در صفتی که مؤدی بود بدخول دوزخ و محنت و مشقت ای مؤمنان اخراج
یاد که در غزوهٔ تبوک که آخرین و سخت ترین غزوات حضرت رسالت مآب
صلی الله علیه و آله و سلم است جناب سرور عالم صلی الله علیه و سلم صحابه را
بر انفاق و اعانت در تجهیز لشکر تبوک تحریض فرمود که کافه مومنان خصوصاً
اهل غنا در راه خدا نفاق نمایند و زاد راحله برای غازیان دهند جناب


۴۴

ابوبکر صدیق رضی الله عنه چهار هزار درهم که کل مال او بود همه را در راه خدا بحضور
محمد مصطفیٰ صلی الله علیه وسلم آورد انحضرت فرمود که ایا چیزی باهل خود کذا
شتیم
انجنباب فرمودند که خدا و رسول را باوشان گذاشته ام و جناب عمر فاروق
رضی الله عنه نصف مال خود را در راه خدا فدا کرده بیاورد و جناب عثمان
بن عفان رضی الله عنه نفقه کلان نمود که مثل او احدی نکرده بود چنانچه هزار
دینار و صد اسپ و نه صد شتر با جهاز همراه زاد بداد و بعضی هشت صد
شتر و سیصد و پنجاه اسپ نیز گفته و سرور عالم صلی الله علیه و آله و صحابه وسلم
بجناب عثمان رضی الله عنه دعا نمودند که خدایا من از وی راضی ام تو از وی
راضی باش و مرتضیٰ علی کرم الله وجهه هزار مثقال طلا بیاورد و عبدالرحمن بن عوف
رضی الله عنه صید یا چهل اوقیه طلا یا چهار هزار درهم صدقه نمود و چهار هزار دیگرا
بعیال خود گذاشت و عرض نمود که چهار هزار دیگر را بجهت عیال بخانه نهاده ام سرور
عالم صلی الله علیه وسلم فرمودند که برکت کند خداوند برای تو در انچه در راه خدا
داده و بخانه خود گذاشته بعد از ان خداوند منان آنچنان در مال او برکت
نمود


۴۵
نمود که بعد از وفات عبدالرحمن هشت یک حصه دوزن آن یک لک وشصت
هزار در هم رسید که حصه هر کدام هشتاد هزار درهم بوده باشد و نیز هر کدام از عباس
وطلحه وسعد وعباده ومحمد بن سلمه رضی الله عنهم مبلغی مال آوردند و همه را
در نزد آنحضرت صلی الله علیه وسلم جمع نمودند و در آخر عاصم سه عدی صدسق خرما
که عبارت از چهل چهار هزار و چهارصد من بوده باشد بجهت تجهیز آن لشکر بداد وبعضی
هفتاد و سق گفته اند ابو عقیل انصاری رضی الله عنه صاعی از خرما آورده گفت
امشب تا صبح آب از چاه کشیده ام دو صاع خرما اجرت من شده بود
یک صاع را برای عیال گذاشتم و دیگرش را بیاوردم بهترین عالم صل الله
علیه و آله وسلم فرمودند تا آن صاع را بالای صدقات دیگر صحابه پاشیدند
منافقان آغاز طنز و غمز نموده گفتند که عبد الرحمن وعاصم آن مال را
به ریا دادند و خدا و رسول از صاع ابو عقیل بی نیاز اند اما خواست
که خود را با دمردم دید تا انصدقات دیگران چیزی بستاند آیت آمدکه
الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ
آنانکه عیب می کنند افزون دهندگانرا از مؤمنان در صدقات


٤٦

وَالَّذِينَ لا يَجِدُونَ اِلاّ جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ
وکسانی را که نمی یابند مگر طاقت شان را پس استهزاء میکنند ازیشان
سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَلِیمٌ یعنی با نکه عیب میکنند افزون دهند
استهزاء میکند خدا ازیشان و برای ایشان عذابی دردناکست
گانرا از مومنان در ادای صدقات که عبدالرحمن و عاصم را بر یا نسبت میدهند
و نیز عیب میکنند انانرا که نمی یابند مگر بقدر طاقت و قوت خود یعنی ابو عقیل را
میگویند که خدا و رسول از صاع او مستغنی ست پس سخریه میکنند با ایشان و میدهد
خدای تعالی جزای سخریه اوشان را و مر اوشانرا بدان سخریه و استهزاء عذاب
دردناکست بر کافهٔ اهل ایمان واضح باد که مقصود از ایراد این قصه اینست
که مومنان بدانند که صحاب کرام این چنین انفاقها در راه خدا کرده اند و قدر
انفاق بحسب نیت و طاقت ست که انچه وسع و طاقت بوده باشد مومنان
در راه خدا بدست خود مصرف نمایند و بحکم مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ اَمْثَالِهَا
هر که بیاید به نیکوئی پس او رست ده بار مانند آن
نعمتی شگرف دانند و امیدوار اجر بوند بر صفحهٔ خاطر طوایف اسلام و زمرهٔ ارباب
یاران بهت خیر الانام صلی الله علیه وآله واصحابه وسلم اظهار و اعلام میداریم که چون
خالق و مآب انتظام امور ساکن خاک و افلاک را وابسته اسباب نمود لهذا

پر کافهٔ


۴۷
بر کافه اهل اسلام امر نموده فرمود که وَاَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ
وآماده و مهیا سازید ای مسلمانان برای ایشان آنچه توانید از توانائی
وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّاللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَ
واز آماده داشتن اسپان بترسانید با آن دشمن خدا و دشمن خودرا
آخَرِینَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ یَعْلَمُهُمْ
و قوم دیگر را بترسانید باسپ و سلاح بجز ایشان که شمانمی‌دانید ایشانرا و خدا میداند ایشانرا
معنی آنکه ای مومنان اماده سازید برای کافران و ناقضان عهد انچه میتوانید
از اسباب جهاد و آلات حرب تا بدان قوت یابید و دیگر اماده دارید اسپان
بسته را تا بدانها بترسانید دشمنان خدا و خودها را و همچنین بترسانید باسپ و
سلاح منافقان و کافران دیگر را و شما ایشانرا نمی شناسید و حق تعالی میداند
اکه یهوداند یا مجوس ویا اهل فرس یا کفره جن چنانچه حدیث آمده که اِنَّ
بدرستیکه
صَهیلَ الفَرَسُ یُرْهِبُ الْجِنّ معنی آنکه بتحقیق می ترساند اواز اسب جن را
اواز اسپ بترسی می‌اندازد جن را
یعنی فرض است بر شما که تهیه هر قسم از اسلحه کنید و آلات جهاد برای خود مهیا
سازید و اسپ ناخرید چاق کرده آراسته دارید و استعمال تیر و تفنگ و
دیگر آلات جنگ و اسپ دوانیدن کنید تا دشمنان بظاهر و باطن از شما
بترسند و هیبت گیرند و قدرت بآمدن نیایند و بفضل خداوند بایمان آیند


۴۸

یا بر خر به گیرند سابق ازین مذکور شد که انحضرت فرموده هر که اسپ را محض
جهت جہاد نه فخر و مباہات نگهدار و انقدر کاه و جو و آب که خورده و سرگین
و بول که از وفتاده ہمہ در میزان داخل اعمال حسنه صاحبان او میگردد و بعد از
ہر دانه جو که با سپ پاک کرده داده صاحبش را یک حسنه است و همچنین تحضر
صلی اللہ علیہ وسلم فرموده الْخَیْلُ مَعْقُودَةٌ فِی نَوَاصِیْهَا الْخَیْرُ اِلٰی یَوْمِ الْقِیٰمَةِ
اسپان غزا بسته شده در پیشانی ہائے آنہا خیریت کو جہاد ست تا روز قیامت
معنی آنکه در پیشانی اسپان ہا ذات و یال اوشان که الت جہاد و اماده برای
آن اند بسته شده خیر تاروز قیامت یعنی باسپان غزا مزد و ثواب مییابد
و اجر و غنیمت حاصل میکنید و در حدیث اَلْبَرَكَةُ فِی نَوَاصِی الْخَیْلِ
برکت ثابت است در پیشانی اسپان غزا است
نیز آمده و سرور عالم صلی الله علیه و آله وسلم اسپان جهاد را بسیار دوست میداد
مخفی نباشد که خدایتعالی در قرآن مجید امر بقدر طاقت نکرده مکر در دو جا که
یکے تقوی است که فَاتَّقُوا اللّٰهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ کشه و دیگر استعدا د الا
پس بپر ہیز ید از خدا انچه توانید
غزاکه اَعِدُّوْا لَهُمْ مَّا اسْتَطَعْتُمْ فرموده لہذا ہمہ مومنان را باید که
آماده سازید برای ایشان انچه توانید
بقدر وسع و طاقت الات غزا بجو د نامہیا سازند و اماده و مستعد جنگ شوند

دیلین


۴۹

و همچنین در حدیث آمد که آنحضرت صلی الله علیه و آله و اصحابه سلم بر منبر نشسته
میفرمودند وَاَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ اَلَا اِنَّ
آماده سازید برای ایشان انچه توانید از یاری الهی و باشید که یاد
الْقُوَّةَ الرَّمْي ثلثاً معنی آنکه اماده کنید کافران و عهد کسلانرا چیزی
از قوت و آن تیر اندازی است سه مرتبه فرمودید
که توانید از قوت تیر اندازی و غیر ان و آنحضرت صلی الله علیه و آله و اصحابه وسلم
سه دفعه فرمودند که آگاه و دانا باشید و بدانید که مراد از قوت در آیه کریمه
تیر اندازی ورمی است چونکه در ان زمان توپ و تفنک و اکثر آلات
جنگ نبودند لهذا ذکر نکشته اند اما حال که بفضل کرد کار همه اسباب
قتال باقسام بسیار مهیا و طیارست باید که همه مومنان استعمال آلات
جنگ همچو تفنگ و سنان و شمشیر جان ستان و مثل انرا بنمایند و خود ها را
مهیا و آماده بقتال و کارزار کنند و در حدیث آمده که خالق اکبر مالهای
بنی نضیر را که قبیله از یهود اند غنیمت پیغمبر خود نمود و انهمه اموال مخصوص
بر رسول ذو الجلال بود که با لقا رعب در دلهای کفار حاصل گشته
بود و دیگر مومنان بر اسپ و شتر ندیده بودند تا اوشانرا حصه و خیریه


۵۰

ميبود وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى اَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَةٍ ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ فِي السِّلاحِ وَالْكُرَاعِ
و بود آنحضرت که نفقه میکرد برزنان پاک خود نفقه یکسال را پس میکردانی چیز را که باقی ماندی در سلاح و جنگ اسپ

عُدَّةً فِىْ سَبِيلِ اللهِ معنی انکہ انحضرت صلی اللہ علیہ والہ وسلم
در حالیکه آماده بود در راه خدا

نفقه میکرد بر ازواج مطہرات خود نفقه یکساله را و باقی را در خرید اسلحه حرب
و اسپ صرف میکرد در حالیکه برای غزا و راه خدا آماده و مہیا می بود پیغمبر
صلی اللہ علیہ وآلہ واصحابہ وسلم فرموده مَنْ جَهَّزَ غَازِياً فِي سَبِيلِ اللهِ
هر که ساخته کند اسباب غازی را در راه خدا

فَقَدْ غَزَا وَمَنْ خَلَفَ غَازِياً فِي سَبِيْلِ اللهِ بِخَيْرٍ فَقَدْ غَزَا
پس بتحقیق که غزا کرد و کسی که خلیفه گردد غازی را در اهل و عیال او در راه خدا برسانیدن بخیر ونفع پس بتحقیق که غزا کرد

معنی انکہ ہر کہ سامان کند و مهیا سازد اسباب سفر غازی والات جنگ اورا
از مال حلال خود بہ تحقیق که انکس را مثل اجر غازی است و همچنین ہرکسیکه
بکار خیری در اہل و عیال غازی خلیفہ گردد و کارہای آنها را بطبیق شرع
بانجام رساند هر آینه در اجر و ثواب شریک غازی است نه انکه از ثواب
غازی چیزی کم میشود بلکه غازی و مددگارش را خداوند کردگار از فضل
خود ثواب بمید میدہد زیرا کہ انحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ واصحابہ وسلم
فرموده لِلْغَازِي اَجْرُهُ وَلِلْجَاعِلِ اَجْرُهُ وَاَجْرُ الْغَازِي معنی انکه غازیرا
مر غازیرا اجر و ثواب خود او و مهیا کننده اسباب غازیرا اجر و ثواب خود غازیست


۵۱

اجر و ثواب سعی خود او است و کسی که غازیرا چیزی بدهد و بغزا بفرستد دو اجر
یکی اجر انکه مال داده دوم سبب غزای دیگری شده و جناب سرور عالم
صلی الله علیه وآله واصحابه وسلم فرموده لَیَبْعَثُ مِنْ کُلِّ رَجُلَیْنِ
اَحَدُهُمَا وَالْاَجْرُ بَیْنَهُمَا یعنى انکه هرائینه برود از هردوا دمی که بیک خانه
بوده باشند یک ادم و اجر و ثواب در مابین آن هر دو شریک ست
و در کتاب جہاد روالمختار گفته مَنْ قَدَرَ عَلَی الْجِهَادِ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ
لَزِمَهُ وَلَا یَسَعُ لَهُ اَخْذُ الْجُعْلِ وَمَنْ عَجَزَ عَنِ الْخُرُوجِ وَلَهُ مَالٌ
یَسَعُ اَنْ یَبْعَثَ غَیْرَهُ عَنْهُ بِمَالِهِ معنى انکه کسی را که قدرت
بر جهاد بنفس و مال بوده باشد هر ائینه لازم ست بر او که خود برامده بجهاد
رود و نمی شاید آن کس را که از مالی که پادشاه برای اهل غزا جمع
نموده چیزی بگیرد زیرا که غنی است بمال خود جهاد کند و هرگاه
از خروج بجهاد خود آن کس عاجز باشد و مال داشته باشد
هر ائینه انرا می شاید که شخص دیگر را مال داده بفرستد


۵۲
تا بآن مال غزا کند و آن شخص اگر گوید که این مال را بگیر و در راه خدا
غزا کن و عقد اجاره نکند ای صاحبان عرفان واضح باد که خالق
عباد ما را امر بمهیا و اعداد آلات و تهیۀ زاد نموده لهذا باید که بحکم
تَعَاوَنُوا عَلَی البِرِّ وَالتَّقْوَیٰ عمل نموده كُونُوا اَنْصَارَ اللّٰهِ شوید و آلات
با یکدیگر مدد کنید در نیکو کاری و پرهیزکاری  باشید مددکار دین خدا  قت
جهاد بدست آرید و اسلحه خریده به غازیان دین و مجاهدان خدا
تکمین دهید و ننگ و ناموس را از دست ندهید و درین
سعادت کبریٰ موهبت عظمیٰ کوشیده دین خودها را تقویت کنید و
خودها را سزاوار جنت سازید بر کافۀ مؤمنین که سالکان منهاج
حضرت سید المرسلین صلی الله علیه و آله و سلم اند ظاهر و مبین خواهد
بود که اهتمام امر دین و اعلاء شرع پیغمبر سید المرسلین صلی الله علیه
و آله و اصحابه و سلم وابسته قلع مشرکین و قمع مفسدین و مضلین است
بنابران خداوند ربّ العالمین می‌فرماید که لَا یَسْتَوِی الْقَاعِدُونَ
برابر نیستند نشینندگان
مِنَ الْمُؤْمِنِیْنَ غَیْرُ اُولِی الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِی سَبِیْلِ اللّٰهِ
از مسلمانان  غیر معذور   و جهادکنندگان در راه خدا
یا هو القیوم


۵۳
بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ
بمالهای خویش و جانهای خویش افزونی داده خدا مجاهدانرا بمال ها کارشان
وَأَنْفُسِهِمْ عَلَی الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ
و جانهای ایشان بر نشیندگان در مرتبه و هریکرا وعده خدا
الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَی الْقَاعِدِينَ
نیک کرده است و افزونی داده خدا مجاهدانرا بر نشیندگان
أَجْرًا عَظِيمًا دَرَجَاتٍ مِّنْهُ وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً وَكَانَ
مزد بزرگتر را فزون داده بیشتر مرتبه ها از جانب خویش و آمرزش بخشایش واست
اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًایعنی انکه برابر نمیباشد کسانیکه نشسته اند در خانه های
خدا آمرزنده مهربان
خود که خداوندان عجز و بیماری نباشند و جهاد کننده
گان بمالها ونفسهای خود که تهیه اسباب جنگ دارند و در معرض
قتل خود را در می آرند چگونه برابر تواند بود کسی که در مرتبه راحت
تن پروری کند با انکه در معرکه مجاهدت جان بازی منماید
فضیلت داده خداوندشان کسانی را که بنفس و مال خود جهاد
می کنند بر کسانیکه بعذر در خانه می نشینند پایه بلند که غنیمت و
ظفر و نام نیک بهتر و همه را از نشسته‌گان معذور و غازیان
مسرور وعده کرده خداوند غفور جزای نیک بهشت را آمایاتی درجات


۵۴

بحسب مجاهدات ست و تفضیل کرده خدای تعالی مجاهدانرا
برنشستگان که عذر ندارند مزد بزرگ و درجه های بلند که در آخرت
خداوند رحیم به مجاهدان میدهد و آن هفتاد درجه است که مابین
هر دو درجه آن مقدار هفتاد ساله راه دویدن اسپ تیز
رو می باشد و نیز مجاهدان را خدا وند می آمرزد که خداوند بخشنده
است گناهان گذشته اوشان را و مهربان در زیاده نمودن اجر

اوشان مَا كَانَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُم مِّنَ الأَعْرَابِ
لایق نبود اهل مدینه را و آنانرا که حوالی ایشانند از اعراب صحرانشین
أَن يَتَخَلَّفُوا عَن رَّسُولِ اللَّهِ وَلاَ يَرْغَبُوا بِأَنفُسِهِمْ عَن
که باز پس مانند از همراهی رسول خدا و نه آنکه رغبت کنند در حفظ خویش با اعراض کرده
نَّفْسِهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لاَ يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلاَ نَصَبٌ وَلاَ
از ذات رسول خدا این بسبب انست که نمیرسد بایشان تشنگی و نه رنج و نه
مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلاَ يَطَؤُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ
گرسنگی در راه خدا و نه سپهرند جائی که خشم آرد
الْكُفَّارَ وَلاَ يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَّيْلاً إِلاَّ كُتِبَ لَهُم بِهِ
کافرانرا و بدست نمی آرند از دشمن هیچ دست بردی مگر نوشته شود برای ایشان
عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ معنی
بسبب ان عمل صالح هر آئنه خدا ضایع نمیکند اجر نیکو کارانرا
آنکه نیست و نشاید مر اهل مدینه را و آنانکه گرد اگرد ایشانند


۵۵

از بادیه نشینان انکه تخلف کنند و باز پس روند از حکم رسول اکرم
صلی الله علیه و آله و اصحابه و سلم مراد نهی است در صیغه نفی و
تخصیص اهالی آن بجهه قرب بوده و معرفت ایشان بخروج آنحضرت
صلی الله علیه و آله و سلم بطرف تبوک نرسد ایشانرا که رغبت کنند بنفس
های خود از نفس وی یعنی خویشتن داری کنند و خود را بر طرف
دارند از کشیدن آن رنجها که او می کشد الخ آن وجوب متابعت
و ترک مخالفت بسبب آن ست که ایشان چون با رسول
صلی الله علیه و آله و صحابه و سلم باشند نرسد ایشان را تشنگی
و نه رنجی و نه گرسنگی در راه خدای تعالی عز و جل و نسپرند
مکانی را از انکه کفار و بخشم آرد کافران را و نیابند
از دشمنی هیچ یافتنی از قتل و اسر و نهب و کسر و جراحت
و هزیمت مگر نوشته شود برای ایشان بآن کردار شایسته
یعنی بهر یک از اینها که بدیشان رسد مستحق ثواب شوند ابن عباس


۵۶

رضی الله عنه فرموده که بهتر ترسی که از دشمن بدل ایشان در اید بیضاء
حسنه در دیوان ایشان می نویسند بدرستیکه خدایتعالی
ضایع نمیگرداند و تباه نمی کند مزد نیکوکاران یعنی مجاهدانرا
بر برادران و اهل صفا واضح و هویدا باد که چون حضرت رسالت
پناه صلی الله علیه و آله و اصحابه وسلم غزوه تبوک نمود هوا در غایت
حرارت بود چون فرمان شد که اصحاب کمر همت بربندند
و عنان عزیمت بدانطرف منعطف سازند ایشان بسبب بعد مسافت
و کثرت عدو و کمی زاد و گرمی هوا بگرنهیت طبعی در رفتن تکاسل مینمودند
آیت آمد یَآیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَالَکُمْ إِذَا قِیلَ لَکُمُ انْفِرُوا
ای مسلمانان چیست شما را که چون بشما گفته شود بیرون روید
فِی سَبِیلِ اللهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ اَرَضِیتُمْ بِالْحَيَوةِ
در راه خدا میل میکنید بسوی زمین آیا راضی شدید بزندگانی
الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا
دنیا بعوض آخرت پس نیست متاع زندگانی دنیا در برابر آخرت مگر
قَلِیلٌ إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا
اندکی اگر بیرون نیائید عذاب کند شما را عذاب دردناک و بدل گیرد قومی
غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْئًا وَاللهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
غیر شما و هیچ زیان نرساند خدا را چیزی و خدا بر هر چیز تواناست


۵۷
معنی آنکه ای مؤمنان چیست شما را که چون گفته شود که بیرون روید و باعدا
در راه خدا جهاد کنید گران جنبید و از روی کاهلی بسوی زمین مایل شوید و
بکشت و زراعت و ثمرات باغات توجه نمائید ایا راضی شدید و خرسندید
بزندگانی دنیا از ثواب آخرت اینچنین مکنید و دنیا را بآخرت مگزینید که برخو
داری دنیا در مقابل نعیم آخرت نمیباشد مگر چیزی اندک و حقیر که هیچ عاقل آنرا
برای خوردتر از دست نمیدهد مثنوی متاع این جهان فانی و معیوب با نعیم
آن جهان باقی و مرغوب : چرا کس دولت باقی گذارد : به نعمت های
فانی سر درآرد : اگر بیرون نروید بحربی که شما را فرمان شده عذاب میکند
شما را خدایتعالی عذاب دردناک که دشمن شما را بر شما ظفر دهد و سببی از
اسباب شاقه شما را هلاک کند و بجای شما قوم دیگر فرمان بر را بدل کرده بیارد خدا
و ندرا هیچ چیز ضرر نمیتوانید رسانید و او بر همه چیز از تغیر و تبدیل توانا و قادرست
لهذا باید که جمله اهل ایمان بجهاد روند و زن صفت بخانه و جا ننشینند مثل
مردان در راه خدا غزا کنید و از مرگ نیندیشید چه حق تعالی میفرماید یم


۵۸

قُلْ لَنْ يُصِيبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَانَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ
بگو هرگز نرسد بما مگر آنچه نوشته خدا برای ما اوست کارساز ما بر خدا باید که توکل کنند مسلمانان
معنی آنکه بگو ای پیغمبر صلی الله علیه وسلم نرسد ما را مگر آنچه خدا ی تعالی در لوح
محفوظ نوشته از غنیمت و هزیمت و دولت و نکبت پس باید که مومنان
بر خداوند مستعان توکل کنند که ثمره اش حصول مرادات و کفایت مهمات
و ایمنی از آفات و بلیات پس باید که متوکل علی الله گشته جَاهِدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ
جهاد کنید در راه خدا
شوند زیرا که آنحضرت صلی الله علیه و آله و سلم فرموده لَغَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
یکبار بیرون رفتن در راه خدا
أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا معنی آنکه یکبار رفتن در
اول روز یا آخر آن در راه خداوند منان بهترست از دنیا و آنچه در ان ست
در حدیث دیگر آمد که آنحضرت صلی الله علیه و آله و سلم فرموده مَا اغْبَرَّتْ
گرد آلود نشود
قَدَمَا عَبْدٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَمَسَّهُ النَّارُ معنی آنکه گرد آلود نشود پاهای هیچ بنده
پاهای هیچ بنده در راه خدا که پس برسد او را آتش دوزخ
در راه خدا پس برسد او را آتش دوزخ در ان سرا یعنی این هر دو جمع نمی شوند بدار
ای مومنان که هرگاه باین قدر گرد آلودگی آتش دوزخ بر پا ها حرام میگرد
پس چه حال خواهد بود کسی را که در راه خدا غزا کند و جد و جهد نماید و در صف قتال

بشهادت


۵۹
بشهادت رسد لہذا باید که کمربمت بربندند و بجهاد روند و خود با را سنزاوارا
جنت سازند و از دوزخ وا رهند بر کافه مومنان بایقان واضح و تابان
که چون سرور عالمیان صلی اللہ علیہ وآلہ و صحابہ وسلم مرد ما نزابتروہ تبوک
امر نمود آنها سه فرقه شدند جمعی از اکابر مہاجر و انصار بسرعت برآمدند و
فرمان خدا و رسول را از دل و جان بشنودند و بعضی ضعیفان مومنان گران
آمد اما بر هوائی نفس فرمان را قبول نمودند و برخی از منافقان اجازت مخالفت
و آقا طلبی بید ندرشان آنها آیت آمد که اگر کار دنیوی نزدیک و سفر میان
و آسان می بود آنها نیز همرا ه شما می رفتند اما مشقت راه برا و شان سخت ست
زودست که بعد از مراجعت شما سوگند خورند که اگر قدرت میداشتیم همراہ شما
میرفتیم نه چنانست که میگویند خدا داناست که درین حرف دروغ گویند
انما يستأذنك الذين لا يؤمنون بالله واليوم الآخر و
جز این نیست که دستوری میطلبند آنانکه ایمان ندارند بخدا و روز
ارتابت قلوبهم فهم في ريبهم يترددون معنی آیت آنگند
در شک افتاده دلهای ایشان پس آنها در شک خود سر گردان می روند
دستوری می جویند از تو در تخلف آنان که ایمان ندارند بخدای تعالی


۶۰

و بروز قیامت و در شک افتاده است دلهای اوشان یعنی در حقیقت
اسلام متردد شده اند پس ایشان در شک خود سرگردان و متحیر میگردند
وَلَوْ اَرَادُ و الْخُرُوجَ لَا عَدُّ والهُ عُدَّةً وَلكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ فَتَبَّطَهُمْ
و اگر خواسته اند بیرون آمدن مهیا میکرداند برای آن بیرون آمدن ساز و پیگ، ولیکن بد داشت خدا بر انگیختن ایشان پس باز داشت ایشان
وَقِيلَ اقْعُدُ وا مَعَ الْقَاعِدِينَ معني انکه اگر میخواستند که بقرار و ند هر آئينه
وگفته شد برای شما بنشینید با نشستگان
بر امدن بسفر غزا خود ها را اماده و مهیا می نمودند و می برامدند ولیکن خداوند
کراهت دانست نیه پسندید در ین سفر خجتین او شانرا پس هند اراباز داشته كاهه
و ترس بایشان گماشت و بآنها گفته شد که بنشینید در خانها با نشنگان
زنان و کودکان و بیماران زیرا که جهاد کار مردان مرد و مبارزان میدان
نبرد است از بیتره دامنی این کار نیاید و نامرد بیدر و مبارزت معرکه
مجاهدت را نشاید فر دیار و بیچون زنان رنگی و بوی پیش کیر پاس
چو مردان اندر ای و گوی در میدان قل ان خر و فیکُمْ مَا زَادُوكُم الا خبالاً
اگر بیرون آمدندی در میان شما نیفزودندی شمارا مکرشر
ولا وضَعُوا خِلالَكُمْ يبغونكم الْفِتْنَهُ وَفِيكُم سَمَاعُونَ لَهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ
و هرآیینه دوان باندند در شگافها، و میان شما همچنین برای شما فتنه و در میان شما جاسوس اند برای آن منافق و خدا داناست
بالظَّالِمِينَ یعنی انکه اگر بیرون آمدندی در میان شما نیفر و دندشمارا مکر تباهی
بستمگاران


۶۱

و بدی و غدر و هرآینه در می ساختند در میان شما سخن چینی و غمازی و فساد
و می جستند برای شما فتنه یعنی مخالفت در میان شما می افگندند یا شما
از جنگ می ترسانیدند و در میان شما جاسوسانند مرایشان را که خبر شما
بدیشان میرساند و خدای تعالی داناست بتبهکاران یعنی منافقان
لَو کَانَ عَرَضًا قَرِیبًا وَ سَفَرًا قَاصِدًا لَأتَّبَعُوکَ وَ لکِن بَعُدَت
اگر بودی آنچه ایشانرا میخوانی بآن منفعت و نفع دنیا نزدیک و سفر آسان هر آینه پیروی تو میکردند و لیکن دور شد
عَلَیهِمُ الشُّقَّةُ وَ سَیَحلِفُونَ بِاللهِ لَوِ استَطَعنَا لَخَرَجنَا
بر ایشان راهی که بمشقت باید رفت و زود باشد که سوگند خورند بخدا اگر توانائی داشتمی هر آینه بیرون می آمدیم
مَعَکُم یُهلِکُونَ اَنفُسَهُم وَاللهُ یَعلَمُ اِنَّهُم لَکَاذِبُونَ
با شما هلاک میکنند ذاتهای خود را و خدا میداند که بدرستی ایشان هر آینه دروغگویانند
معنی انکه اگر بودی آنچه تو ایشان را بدان دعوت می کنی خواسته دنیوی
نزدیک بفراگرفتن و سفر میانه و آسان هرآینه پیروی تو میکردند بطمع مال
و لکن دور شد برایشان مسافتی که بمشقت قطع آن باید کرد و زود باشد که
سوگند خورند بخدای اگر توانستی سفر کردن و استطاعت داشتمی هرآینه
بیرون می آمدیم و با شما مرافقت و موافقت می نمودیم هلاک میکنند
نفس های خود را بدین سوگند دروغ یعنی مستحق عذاب میسازند و خدای


۶۲

میداند بدرستیکه ایشان هرآئینه دروغ گویانند و نیز حق سبحانه تعالی میفرماید
وَاِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَاِنْ اَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَالَ قَدْ اَنْعَمَ اللهُ
و بدرستیکه از شما کسی هست که درنگ مینماید در رفتن بجانب جنگ پس اگر برسد بشما زحمتی گوید تحقیق انعام کرد خدا
عَلَیَّ اِذْ لَمْ اَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيدًا وَلَئِنْ اَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللهِ لَيَقُولَنَّ
بر من آهنگامیکه نبودم با ایشان حاضر و هرآئینه اگر برسد بشما فضل از جانب خدا هرآئینه گوید
كَاَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَاَفُوزَ فَوْزًا عَظِيمًا
گویا هرگز نبود میان شما و میان او دوستی ای کاشکی بودم با اینها تا فیروزی میجستم فیروزی بزرگ
مبنی انکه بدرستیکه از شما کسی هست که درنگ می نماید در بیرون رفتن بغزا
و تاخیر میکند در جهاد پس اگر رسد شما را ای مومنان واقعه چون قتل و
هزیمت گوید آن منافق مبطّن بدرستیکه خدای انعام کرد بر من چون من
نبودم با مسلمانان حاضر در معرکۀ قتال واگر برسد شما نیکی زیاده از خدا
چون فتح و غنیمت البته گوید آن متخلّف از غزو چنانکه گوئی نبوده میان شما
و وی دوستی یعنی خود را دور اندازد و سخن بر وجهی ادا کند که گویا هرگز شمارا ندیده
و بصحبت شما نرسیده و سخن او آنکه کاشکی من بودمی درین غزوه با مسلمانان
تا فیروزی بزرگ یافتمی یعنی از غنیمت نصیبی وافر گرفتمی و در نص
صریح قرآن مجید چنان آمده که بازماندگان غزا بنشستن در خانها خوشحال


۶۳
شدند و بمخالفت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم باز ماندند و مکروه
دانستند که بنفس و مال جهاد نمایند وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نَارُ
سر کیه رو محط و گفتند با یکدیگر نروید در کرمی بگو اتش
جَهَنَّمَ اَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ یعنی آنکه بازماندگان غزا به مومنان
دوزخ اسخت ترست در کرمی اگر چرس میفهمیدی
واهل هدی گفتند که در گرما به غزا نروید خود هم نرفتند و مومنانرا
نیز تعقر نمودند پس ای پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم بازماندگان غزا را بگو
که آتش دوزخ سخت ترست در حرارت اگر میدانید چه بلا ها در درخان می
لهذا سزا وارد دوزخ اید پس بر حال خود با کمتر بخندید و بسیار بگریید که
پاداش عمل حق است می یابید و همچنین حق تعالی در کلام معجز نظام
خود میفرماید وَاِذَا أُنْزِلَتْ سُوْرَةٌ اَنْ اٰمِنُوْا بِاللهِ وَجَاهِدُوا مَعَ رَسُوْلِهِ
و چون فرود اورده شود سوره که ایمان ارید بخدا و جهاد کنید همراه رسول او
اسْتَاذَنَكَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَقَالُوا ذَرْنَا نَكُنْ مَعَ الْقَاعِدِينَ
دستوری طلبند از تو خدا وندان وسعت از ایشان و گویند بگذار ما را تا باشیم با نشستگان
رَضُوا بِاَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطُبِعَ عَلٰی قُلُوْبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ
راضی شدند بانکه باشند با زنان پس مانده و مهر نهاده شد بر دلهای ایشان پس ایشان هر نمیگسند
معنی آیت شریف انکیه چون نازل شود سورتی از قران باین که بخدا
ایمان آرید و در خدمت پیغمبرش صلی الله علیه و آله و صحابه وسلم جهاد نماید


٦٢

خداوند مال و توانائی از منافقان از تو اجازت خواهند و گویند که ما
بزاریم که با نشستگان و زنان در خانها باشیم و خورسند و راضی اند که
با زنان و بی خیران در خانها نشینند چه بر دل های ایشان مهر منافقت
نهاده شده نمی فهمند چیزیرا که در جهاد و موافقت رسول صلی الله علیه وسلم
است از سعادت و حصول جنت و آنچه در نشستن و مخالفت ست
از شقاوت و ظلمت در حدیث آمده که آنحضرت صلی الله علیه وآله و صحبه
وسلم فرموده وَالَّذِیْ نَفْسِیْ بِیَدِهِ لَوُلا اَنَّ رِجَالاً مِّنَ الْمُؤْمِنِیْنَ
قسم است مرا بآن ذاتی که ذات من بدست اوست اگر بودی ترس در ملاحظه آنکه مردمان از مسلمانان
لَا تَطِیْبُ اَنْفُسُهُمْ اَنْ یَّتَخَلَّفُوا عَنِّیْ وَلَا اَجِدُ مَا اَحْمِلُهُمْ عَلَیْهِ
خوش نمی شود نفس های ایشان که واپس مانند و جدا شوند از من و نمی بود انکه نمی یابم مرکبی که بر دارم بر آن سوار کنم یشانرا
مَا تَخَلَّفْتُ عَنْ سَرِیَّةٍ تَغْزُو فِی سَبِیْلِ اللهِ وَالَّذِی بِیَدِهِ لَوَدِدْتُ
جدا و پس نمی ماندم و جدا نمی شدم از هر فوجی که جنگ میکرد در راه خدا و قسم است مرا بان ذاتی که نفس من بید قدرت اوست
اَنِّی اُقْتَلُ فِیْ سَبِیْلِ اللهِ فَاُقْتَلُ ثُمَّ اَحْیَا فَاُقْتَلُ ثُمَّ اَحْیَا فَاُقْتَلُ ثُمَّ اَحْیَا
که مقاتله کنم در راه خدا پس کشته شوم پس باز زنده شوم پس باز کشته شوم پس باز زنده شوم پس باز کشته شوم پس باز کشته شوم
معنی آنکه قسم ست مرا بآن ذاتی که ذات من بدست و ملک قدرت
اوست که اگر نبودی بتحقیق جماعۀ از مسلمانان خوش نمی آید نفس های
او شانرا جدا شدن از من راضی نمیگردند که از من جدا گردند و نمی یابم چیزیرا

که بر دارم


۶۵
که هزار م ایشان را بران یعنی اگر این دو مانع که مشقت و رنج مسلمانان
در متابعت و همراهی من که ساز و سامان جهاد دست مسلمانان را
نبودی تخلف و پس پایی نمیکردم از فوجی که مسلمانان در را
خدای تعالی غزا می کنند بلکه میرفتم و غزا می نمودم و نیز قسم است مرا
بآن ذاتی که ات من بدست اوست که هرآییه دوست دارم
که به تحقیق کشته شوم در راه خدا پس زنده گردانیده شوم سه بار
همچنین فرمودند پس مقصود از ایراد این حدیث آنست که مومنان
بدانند که آنحضرت صلی الله علیه و آله و صحابه و سلم تخلف و نشستن را
بخانه ناخوب نمیدانست لہذا باید که مثل گردان از خانه ها برآیند و بمعارک
جان ستان رونمایند و رضوان و رضای منان را از دست
ندهند قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاءُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ
بگو اگر باشند پدران شما و پسران شما و برادران شما و زنان شما
وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا
و خویشان و بندان شما و آن مالهای که کسب کرده اید آنرا و تجارتے که می ترسید از په روایجی آن
وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّإِلَيْكُمْ مِنَ اللهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ
و منزلها ییکه پسند میکنید آنرا دوست تر نزدیک شما از خدا و رسول و او و از جهاد در راه او


۶۶

فَتَرَبَّصُوْا حَتَّی يَأْتِيَ اللهُ بِأَمْرِهٖ وَاللهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِيْنَ
پس منتظر باشید تا آنکه بیارد خدا عقوبت خود را و خدا راه نمی نماید گروه فاسقان را
معنی آنکه بگوای محمد صلی الله علیه و آله وسلم مرتارکان هجرت را که
اگر هست پدران شما و فرزندان و برادران شما وزنان شما وخویشان
شما و مالهای که آنرا کسب کرده اید و بازرگانی که میترسید از نا
روائی آن و مسکنهائی که از نراهت می پسندید آنرا دوست ترست
بسوی شما یعنی اگر اینها را که مذکور شد بدوستی اختیاری نه طبعی دوست
تر میدارید از خدای و رسول او واز جهاد کردن در راه او پس منتظر
برید و چشم دارید تا بیارد خدا یتعالی عقوبت خود را عاجلاً واجلاً
و خدای توفیق ہدایت نمیدهد گروه بیرون رفته گان را از حد فرمان
لهذا ای مومنان دوستی اموال و اولاد و ازواج وعشایر
ومساکن و حظوظ دنیوی را بر دوستی خدا و رسول نگزینید مال را
بذل بر غازیان و مهمانان کنید و فرزندان را فدای راه یزدان
سازید تا در دعوی دوستی صادق باشید رباعی انکس که تراشس است

جانزا


جان را چه کند ؞ فرزند و عیال وخانمانرا چه کند ؞ دیوانه کنی هردو
جهانش بخشی ؞ دیوانه تو هر دو جهان را چه کند ؞ باب دوم
در بیان فضیلت آن مسلمانان که بسر حد های اسلام روند و درآنجا
محافظت نمایند بر کسانیکه در خانه نشیند و بیان درجات
مجاهدان و غازیان که از خانه و جا دور مانند و فرضیت نفیر عام و
برآمدن و رفتن بر کافه مومنان و همه اهل اسلام بر کافه صاحبان
فتوت وارباب عقیدت پوشیده و محتجب نخواهد بود که چون مرّتب
عالی همت آنحضرت وعامه امت میمنت طینت محافظت
و تقویت دین خیرالبریت و اعلاءکلمه ربوبیت واجب و فرض بود
لهذا خداوند رب العزت امر نموده فرمود يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
ای گروه مومنان
اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
صبر کنید و محنت کشید و برای جهاد اماده باشید و بترسید از خدا باشد که رستگار شوید
معنی آنکه ای کسانیکه ایمان آورده اید برمشقات طاعت وقتال
دشمنان صبر نمائید و در معرکه جان ستان و مطراق تیر وسنان


٦٦
ثابت قدم و استوار باشید و بردشمنان دین در صبر کردن بر
شدائد غالب آئید و بر بندید نفس های خودها را در سرحدها و
ساخته و اماده باشید برای مقاتلۀ کفار و اعدا رو در آنجا خودها را مقید
و متمکن دارید و از خدا بترسید شاید که بدین عمال نجات یابید
و رستگار گردید و مرابطه عبارت از ان ست که مسلمانان
در بندرگاه اسلام اسپان واسلحه آماده دارند و بجائیکه
وراء ان اسلام نباشد رفته متمکن گردند و در نیت ماجزا اغراز وین و
دفع اذیت مشرکین از مسلمین چیزی دیگر ملحوظ نمایند یعنی ورباط
رفتن و نشستن را در سرحد های اسلام مقابل اعدا ر دین حضرت
خیر الانام برای حراست دیار اسلام فضائل بی نهایت که
در حیطۀ بیان و حصار نمی گنجد از آن جمله چنانچه حضرت خیر الانام
میفرماید که رِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبيلِ اللّٰهِ خَيْرٌ مِّنَ الدُّنْيَا
نگاه داشتن سرحد اسلام یکروز در راه خدا بهتر است از دنیا
وَمَا عَلَيْهَا معنی آنکه یکروز نشستن در راه خدا بهتر است
و هر چه برو نیاست
از دنیا


۶۹

از دنیا و آنچه در دنیاست زیرا که اگر کل دنیا و نعماء آنرا کسی مالک گردد
عاقبت زوال دارد و نعمتهای آخرت ابد الآباد باقی میماند چنانچه
در حدیث آمده که مَوْضِعُ سَوْطِ أَحَدِكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ
جای تازیانه یکی از شما از بهشت بهترست از
الدُّنْيَا وَمَا عَلَيْهَا معنَی آنکه جای تازیانه یکی از شما ای مجاهدان دین
دنیا و آنچه برویشت
از جنت بهترست از دنیا و آنچه در دنیاست آلهذا اکثر سلف صالحین
سکنهای ثغور را اختیار نموده اند تا بدان عمل و ثواب سزاوار جنت گردند
و همچنین سرور عالم صلی الله علیه و آله و صحابه وسلم فرموده که رِبَاطُ
نگاه داشتن
يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ خَيْرٌ مِنْ صِيَامِ شَهْرٍ وَقِيَامِهِ
یک روز و شب در راه خدا بهتر است از روزه یکماه و شب خیزی آن
وَإِنْ مَاتَ جَرى عَلَيْهِ عَمَلُهُ الَّذِى يَعْمَلُهُ وَاُجْرِىَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ
واگر بمیرد روان میگردد برای وی ثواب وی که بود که عمل میکرد و رسانیده میشود بروی رزق
وَأُمِنَ الْفَتَانَ معنی آنکه رباط یک شب و روز در راه خدایتعالی و حرا
و ایمن میگردد از فتنه اندازنده
امُتّانِ محمد مصطفی صلی الله علیه و آله وسلم بهترست از ثواب روزه و
قیام یکماه که در خانه و ماوای خود نماید زیرا که مرابط اگر بمیرد ثواب واجر
هرعملی که دران بوده همیشه تا روز قیامت بارقش از جنت با ومیرسد


۷۰
و عملش نمامی کند و از فتنه قبر و سوال نکیر و منکر و فزع اکبر و دجال
لعین و سایر شیاطین مامون میکردد و در روز قیامت شهید
مبعوث می شود و همچو شهدا در قبر زنده میباشد و گوشت و
خونش بر زمین حرامست آنرا نمی خورد و از دنیا بیرون نمیشود
تا آنکه مثل روزیکه از مادر زاده از گناه پاک گردد و جای خود را در بهشت
و جفت خود را از حوران عین نیکو طلعت ببیند و هفتاد تن از اهل بیت
خود را شفاعت نماید و بروایت ابن عباس آمده که آنحضرت صلی الله
علیه و آله و اصحابه و سلم فرمود عَيْنَانِ لَا تَمَسَّهُمَا النَّارُ عَيْنُ بَكَتْ
دو چشم است که مس نمیکند آنرا آتش دوزخ یک چشم است
مِنْ خَشْيَةِ اللهِ وَعَيْنُ بَاتَتْ تَحْرُسُ فِي سَبِيلِ اللهِ
که گریه کند از ترس خـدا و یک چـشم است که شب نگاهبانی کند در راه خـدا
معنی انکه دو چشمانست که آنرا آتش سوزان مس نمی نماید و نار هرگز باو
نمی رسد اوّل آن چشم است که از ترس خدای ذوالمنان بگرید
و آب از و جاری شود و دیگر آنست که در راه خدای تعالی
شب را بیدار و زنده دار بگذراند و حراست کند پس البته


۷۱

این دو چشم را آتش دوزخ مس نمیکند و جناب بهترین عالم صلی الله
علیه و آله و صحابه وسلم فرموده طوبیٰ لعبدٍ آخذٍ بعنان فرسه
خوشی باد مر بنده را که گیرنده باشد جلو اسپ خود را
فی سبیل اللهِ اَشْعَثَ رَاسُهُ مُغْبَرَّةٍ قَدَمَاهُ اِنْ کَانَ
در راه خدا پریشان موی است غبار آلوده پا است اگر باشد
فی الْحَرَاسَةِ کَانَ فی الْحَرَاسَةِ وَاِنْ کَانَ فِی السَّاقَةِ کَانَ فِی السَّاقَةِ
در پاسبانی باشد در پاسبانی واگر باشد در ساقه باشد در ساقه
یعنی خوشی باد مر بنده را که گیرنده باشد عنان و لجام اسپ خود را در راه
خدای تعالی و جهاد فی سبیل الله که آن بنده پریشان
و پراگنده موست و گرد زده و غبار آلوده پاست اگر در
پاسبانی دشمن و خوف هجوم اوشان در اول لشکر مقدمه
باشد پس در پاسبانی و حراست لشکر بود واگر در ساقه
و پسین لشکر مقرر بود باید که در آخرین لشکر فیروز اثر رود یعنی
هر جا که سرکرده لشکر تعیین وی کند باید که همان جا باشد
و در خدمت دین پیغمبر صلی الله علیه و آله و اصحابه وسلم جد و جهد
نماید پس این چنین کس را خوشی وخرمی و جنت میباشد و در کتب جهاد


۷۳
ردالمختار آورده که آنحضرت صلی الله علیه و آله و صحابه وسلم فرمود
اِنَّ صَلوٰةَ الْمُرابِطِ تَعْدِلُ خَمْسَمِائَةِ صَلَوٰةٍ وَ نَفَقَةُ
بدرستی نماز نگاه دارنده برابر است به پنصد نماز و نفقه
الدّينارِ وَالدِّرْهَمِ مِنْهُ اَفْضَلُ مِنْ سَبْعَمِائَةِ
یک دینار و یک در هم ازو بهتر است از هفتصد
دينارٍ يُنْفِقُهُ في غَيْرِهِ معنی آنکه به تحقیق که ثواب یک وطن
دینار که نفقه کند در دیگر راه
نماز مرابطان و کسانیکه در بندر های اسلام باشند و مجا
میکنند برابر ست همراه ثواب پنصد نماز آن کسانیکه در خانه های خود
بنشینند و تن پروری کنند و ثواب یکروپیه واشرفی که مرا
بطان در راه خدا تعالی فدا کنند و صدقه کرده صرف نمایند
بهترست از ثواب هفصد در هم و دینار که در کار دیگر بصرف می ساند
لهذا باید که مؤمنان با صدق و تیقان پیاده و رکبان به سرحد های اسلام
بتازند و در آنجا حرس و محافظت نمایند و کفار نابکار را از آمدن بدیار
اسلام مانع کشته نگذارند و محاربه های قوی در وقت نبرد نمو
این فضائل را از دست ندهند و خود ها را سزاوار جنت و حوران
بازیر


۷۳

با زیب و زینت گردانند و در حراست دین ساعی و متوجه باشند
بر صفحه خواطر تنویر مظاهر صغار و کبار و صاحب شوکتان با غز و وقار
و جمیع سکان قری و امصار اظهار و اشتهار میداریم که چون اعانت دین
اسلام بشنوای يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا أَنْصَارَ اللَّهِ بر کافه
ای مسلما نان باشید نصرت دهنده خدا
انام از قبیل اداء صلوۃ و صیام سنت و اهتمام و اجتهاد در باب غزو
و جهاد بحکم جَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ منجمله فرایض و واجبات
جهاد بکنید در راه خدا بحق جهاد که برا ی خدا با شد
لهذا بر کافه مومنین که الان نفیر عام و جهاد عام شده و سرحد های اسلام
در حیطۂ تصرف آن سرا پا ظلام آمده وجوب فرض عین است که به نیروی
عنایت احدی در تقویت و اعلاء دین محمدی صلی الله علیه وسلم بکوشند
و همه مردمان بکار زار روند و شیر کردار و جرار در میدان مبارزت با پیرا
جماعه کفار نابکار شوند و آن زمرۀ مفسده و گروه متمرده را کمثل
مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا علوف شیوف و گوکان
کسی با شد که در تا ر یکیها است نیست بیرون آینده از ان
چوگان نمایند و بحکم انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ
بیرون روید سبک رو گرانبار و جها د کنید بما لهای خود


۷۲

وَاَنْفُسِكُمْ فِيْ سَبِيْلِ اللهِ ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُوْنَ کار نمائید
وجانهای خود در راه خدا این بهتر است مرشمارا اگر هستید شما عالمان
معنی انکه بیرون روید بغزای مومنان سبکبار و گران بار چنانچه تند
رست و بیمار و پیاده و سوار و بی سلاح و مسلحه دار تنها و با خدمت
گار بی زن و کتخدا فربه و لاغر فقیر و توانگر جوان و پیر همه در راه
خدایتعالی بنفش و مال جهاد کنید مالهای خود تا را تهیه سلاح و راحله وزرا
کنید و نفس های خود مباشرت کارزار نمائید که این رفتن و غزا بهتر ست
مر شمارا از ماندن بخانه ها اگر هستید که میدانید ثواب غزا و عقاب ماندن بخانه
مارا ظاهر اکر چه این آیت مفید عموم ست اما کور و شل مریض و جا مانده
گان و صاحبان عذر و مانندا وشان بحکم آیه کریمیه لَيْسَ عَلَی الْاَعْمٰی
نیست بر کور
حَرَجٌ : وَلَيْسَ عَلَی الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَی الْمَرْضٰی وَمَا كَانَ
و نیست بر ضعیفان و نه بر بیماران و ممکن نیست
الْمُؤْمِنُوْنَ لِيَنْفِرُوْا كَافَّةً خارج گشته اند و سوای این
مومنان را که برایند همه تمیماً
بر همه مومنان و اهل سلام در وقت نفیر عام فرض عین است که نفیس
و مال در راه خدا غزا کنند و محبوب ترین اشیا ر خود فدا نمایند

درین


۷۵

و بروایت ابن عباس رضی الله عنه آمد که انحضرت صلی الله علیه وآله وسلم
در روز فتح مکه فرمود که بعد ازین فتح هجرت ما از مکه نمیباشد ولیکن جهاد
و نیت اعمال صالحه باقی ست وَاِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوْا یعنی
چون طلب کرده شوید جهت دفع غلبه کفار که بر دیار اسلام آیند پس بر همه
مسلمانان واجب فرض عین است که برآیند و شر کفار را دفع نمایند و آمد
بسوی شهرهای اسلام نگذارند و همچنین حق تعالی میفرماید يَا اَيُّهَا الَّذِيْنَ
اَمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ اَوْ انْفِرُوا جَمِيْعًا وَ مَنْ يُّقَاتِلْ
فِى سَبِيْلِ اللهِ فَيُقْتَلْ اَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيْهِ اَجْرًا عَظِيْمًا *
ای گروه مومنان بقتال دشمنان آماده شوید و اسلحه های خود را گرفته گروه
گروه در جهات مختلف بیرون روید یا همه بیک کوکبه جمع شده برآئید
و این زندگانی دنیا را که عاقبت آنر افتاد رقماست بنعمت های
جاودانی آنسای مبدل سازید چه هر که در راه پروردگار کارزار کند
کشته شود و درجه شهادت یابد یا بر دشمن غالب و مظفر گرد د پس زود باشد


که در آخرت باو مزدی بزرگ دهم که هیچ در صفت نیاید و نعمت ہای
دنیا در مقابلش ذلیل و محقر باشد و سرور عالم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود
وَاعْلَمُوا اَنَّ اَبْوَابَ الْجَنَّةِ تَحْتَ ظِلَالِ السُّيُوفِ یعنی انکه بتحقیق بدانید که
و بدانید که دروازه های جنت زیر سایه های شمشیر ها ست
ثواب خدا یتعالی که موصل بجنت در انسر است در زیر سایه های شمشیرها
که مومنان در برق سیف و لمعان سنان بمعرکه جان ستان روند
و زلال خوف و ہراس و نائره بیم و وسواس بدل نیارند و مرحله پیمای
جنت شده خود ہا را بدان حضرت صلی الله علیه و آله و سلم رسانند و عرق
اہل فساد و عناد را بتیغ جہاد قطع سازند و بمالک دوزخ سپارند که حضرت
صلی الله علیه و آله و اصحابه و سلم فرموده اَنَّ مَنْ قُتِلَ مِنَّا صَارَ اِلَى الْجَنَّةِ
هر که کشته شد از ما برگشت او بهشت است
وَقَتْلَاهُمْ فِی النَّارِ یعنی انکه بتحقیق هر که از مسلمانان کشته و شهید گردد
و کشتگان کفار در آتش است
آشت او بخنت است بہر باب که میرود و در آید و کشتگان کافران بد فرجامیا
که جز عذاب چیزی دیگر نمییابند و در کتاب جهاد در مختار آورده و فرض عینی
فرض عین است
اِنْ هَجَمَ الْعَدُوُّ فَيَخْرُجُ الْكُلُّ وَ لَوْ بِلَا اِذْنٍ وَتَاتِي الزَّوْجُ وَتَخْرُجُ بِالْمَنْعِ
اگر هجوم آرد دشمن پس بر آید همه اگر چه بی اذن باشد و کنیزک و میشود شوہر و مانند او بمنع کردن


۷۷
معنی انکه جهاد بر کافه عباد فرض عین است که اگر داخل گردد و غلبه بنما
دشمن بشهری از شهرهای اسلام دفعة و این حالت را نفیر عام مینامند
که حاجت بجمیع مسلمانان دارد پس فرض است که محله نشینان پرده
عصمت بی بی یان مطموره عفت بی اجازت روند و اذن از شوهران
نخواهند و همچنین غلام بی اجازت بادار و قرصدار بجهاد راه کردگار
روند و شوهران و حقداران منع کردن بزه گار میگردند چه صاحبان
حق را در ادا صوم و صلوة و سایر واجبات ولایت ممانعت نیست
چگونه در امری که موجب اعلادین سبب خوشنودی رب العالمین باشد
منع نمایند و در کتاب جهاد رد المحتار نقل از بزاز یه نموده که اگر کافران
زن مسلمان را در مشرق سبی و بندى نمایند پس بر اهل مغرب واجبیت
که انرا از بند کفار خلاص کنند و نیز در کتاب مذکور مسطورست و
یقبل خبر المستنفر ومنادی السلطان ولو كان كل منهما
و قبول کرده شود سخن طالب بر امدن بغزا و ندا کننده از جانب باد شاه اگر چه هر کدام از ایشان
فاسقا لانه خبر يشتهر في الحال معنی انکه قبول کرده شود با
فاسق باشند زیرا که این خبر شهرت می یابد فی الحال


طالب بر آمدن بغزا ونابانیکه از جانب پادشاه دین پناه ندانمایند
و اهل اسلام کفار برد یار مؤمنان اطلاع میدهند و بغزار فتن میفرمایند
اگر چه آنها فاسق یا غلام بوند زیرا که این چنین اخبار فی الحال اشتهار
مییابد پس حاجت بکواه عدل ندارد و مضمون الحِهَادُ مَاضِي إلى القيمة
به بر کافه مؤمنان فرض عین است که در تحت لوار پادشاه عادل
و جابر جهاد نمایند و بسر و مال در معرکه قتال روند و ناموس دین را از دت
ندهند تا بدین اعمال سزاوار جنت و نعیم آخرت کرد ند بر خواطر شمیان
دین و دولت و خیر خوانان ملک و ملت فوجی و رعیتی واضح باد که هرگان
خوف و هراس و سهم و وسواس در طبایع کافه ناس متمکن بود و
خناس هم در دلها وسوسه می افزود خداوند منان جهت تسلی مومنان
امر نموده فرمودہ کہ ای پیغمبر صلی اللہ علیہ وآلہ وسلّم من خدای ترا و کسانیکه انه
مؤمنان تبعیت نمایند و بجهاد روند بس ست کفایت مینماید پس از قتال
باکفار میندیش يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِن يَكُن مِّنكُمْ
ای پیغمبر رغبت ده مسلمانان را بر جنگ اگر باشند از شما

عشرون


٧٩

عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ تَغْلِبُوا أَلْفًا
بیست کس صبر کننده غالب شوند بر دوصد کس و اگر باشد از شما صد کس غالب آیند بر هزار
مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ معنی انکه پیامبر
از کافران سبب انکه ایشان گروهی هستند که نمی فهمند
صلی الله علیه و سلم رفیع القدر برانگیز و گرم ساز مؤمنان را بر کارزار با کفار اگر با
بیست تن از مؤمنان صبر کنندگان در معرکه قتال هر آینه غلبه مینمایند بر دصد
مشرکان واهل ضلال واگر از شما صد تن بوند بتائید الهی بر هزار تن
غالب می آیند زیرا که ایشان گروهی اند که نمیدانند و خدا و روز قیامت
را نمی شناسند لہذا از نجات و درجات آخرت غافلند و در زمان
مقاتله ثبات وصبر بامؤمنان ندارند پس باید که از شما یک نفر از ده نفر
کفار فرار نکند و در حین کار زار شکیبائی ورزد ای مومنان قبل ازین
همچنین حکم بوده که یک مسلمان از دۀ تن کافران نگریزید و بسا این امر شاق
بو دحق تعالی بسبیل فضل و رحمت بر ما یان امر نمود و فرمود اَلْآنَ
اکنون
خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ
سبک ساخت خدا از شما و دانسته ہوا نچه در میان شما ضعف ست پس اگر باشد از شما صد کس
صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ
شکیبا غالب آیند بر دوصد کس واگر باشد از شما هزار کس غالب آیند بر دو هزار کس


٨٠

بِاِذنِ اللهِ وَاللهُ مَعَ الصَّابِرِينَ یعنى انکه الحال خدای لایزال
این حکم را از شما سبک گردانید و دید و میدانست که در شما سُستی و ضعف
بدن ست و آن واقع گردید و بحصول انجامید لہذا حکم چنان شد که
اگر باشند از شما صد تن شکیبا غالب میشوند بر دو صد تن
از اهل دغا و اگر هزار تن از شما بوده باشند بر دو هزار بفضل و یاری
خدا غالب می آیند که خداوند با عانت و نصرت با
صابر ان ست لهذا باید که یک تن از شما مومنان در مقابله
دو تن از کافران صبر نماید و نگریزد که الصَّبْرُ مَطِيَّةُ الظَّفَرِ
است پس باید که کافهٔ اُمت در میدان مبارزت مانند
سید لولاک چُست و چالاک بوند و دلیر شل شیر باشند و در معرکه
روز نبرد دود و خاک کفار را بافلاک رسانند و دین خود را را عا
نمایند و بر کرب و ضرب صبر کنند تا ثمر فتح و ظفر بیایند
و اعتماد بر قوت و شوکت نکنند و بحمایت حق واثق باشند

بیت


۸۱

بیت گر اعتماد تو برسپاه و شکرست سلاح ما مرسست بر کریم دوست
اعتماد تمام و آیه ان یکن منکم عشرون صابرون
اگر باشد از شما بیست کس صبر کننده
دلالت برآن دارد که حصول ظفر مرتب به صبرست نه آنچنان صبریکه
بی دست و پا در صف جنگ در نگ کنند بلکه باید معهذا شدید الا
عضا و قوی دل و شجاع بوند و بشمشیر و تفنگ جنگ کنند
پشت نگرداند الا انکه متحرفا لقتال او متحيزا الى فئة اخرى
گردنده برای جنگ یا جایگیرنده بسوی گروه دیگر
باشند پس همچنین مومنان را خدا و ند وعده نموده که اعانت میکند و
فتح و نصرت میدهد و کفار قدرت بایذا ء اوشان نمی یابند و همچنین
انحضرت صلی الله علیه وآله وسلم فرموده و اذا لقيتموهم فاصبروا
یعنی آنکه وقتیکه پیش آید با کفار در رو جنگ پس صبر کنید و برجای خو
نگریزید زیر انکه هزیمت و شکست یک مسلمان سلاح دار تا زمانیکه آلت
قتال بدست دارد از دو کافر در وقت کارزار حرام ست
و مثل قتل وزنا گناه میباشد و هرگاه برابر یک مومن کافر


۸۲

بود بهتر آن است که صبر نماید و گریز ننماید اما نه همیست تیر جانبر میباشد و
آنحضرت صلی الله علیه و آله و اصحابه و سلم فرموده اللَّهُمَّ اِنَّ الْعَيْشَ عَيْشُ
ای بار خدایا عیش عیش
الْاَخِرَةِ فَاغْفِرِ الْاَنْصَارَ وَالْمُهَاجِرَةِ یعنی ای بار خدایا عیش عیش
آخرت است پس ببخش مددکاران و هجرت کنندگان را
آخرت است بیامرز انصار و مهاجران را و اصحاب می گفتند نَحْنُ
مایان
الَّذِينَ بَايَعُوا مُحَمَّداً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَی الْجِهَادِ مَا بَقِينَا اَبَداً
آنکسانیم که بیعت نموده ایم بر محمد درود خدا باد و سلام بر جهاد تا وقتیکه باقی باشیم همیشه
معنی آنکه مایان ان کسانیم که همراه پیغمبر حمیده خصلت صلی الله علیه وسلم بیعت
نموده ایم بر جهاد و قطع ماده شرک و فساد ما دامیکه زنده و حیات ایم این بیت
را در وقت خضر خندق که در حول مدینه حین جمعیت احزاب عرب میکندند
نموده بودند و نیز جناب سرور عالم صلی الله علیه و آله و سلم جهت طواف
بیت الحرام بیامد و در حدیبیه نزول فرمود خراش یا خواس ابن امیه را بمکه
فرستاد که بکفار اطلاع دهد که آن حضرت صلی الله علیه و آله و اصحابه و سلم عمره
آمده و داعیه حرب ندارد اهل مکه خواس را از در امدن سخن کردن منع کرد
آنحضرت صلی الله علیه وسلم ثانیاً عثمان رضی الله عنه بن عفان را فرستاد

او را


٨٣
او را در مکه نگذاشتند و آوازه قتل او در افتاد آن حضرت صلی الله علیه و آله
وصحابه و سلم اصحاب را طلبید بقول صحیح اوشان یکهزار و پانصد و پنج تن بودند
و بیعت کردند بانکه با قریش قتال کنند و از جنگ مطلقاً رو نتابند تا آنکه
بمیرند و آن حضرت صلی الله علیه و سلم درین حالت در زیر درخت سمره نشسته
بود و فرمود که یک تن ازین اهل بیعت رضوان بدوزخ نروند که حق تعالی از
اوشان خشنود شده و فرموده لَقَد رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ
به تحقیق خشنود شد خدا از مومنان وقتی که بیعت کردند با تو
تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ
در زیر درخت پس دانا شد خدا انچه در دلهای شان است پس فرود آورد طمانینة دلی بر ایشان و ثواب داد ایشانرا
فَتْحاً قَرِيباً وَمَغَانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَهَا وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً
فتحی نزدیک و غنیمت های بسیار که بدست می آرند آنرا و هست خدا غالب حکم کننده
معنی آنکه تحقیق که خدایتعالی خشنود گردید از مومنان و صحابه کرام علیهم
الرضوان وقتی که در زیر درخت سمره با تو بیعت کردند و خداوند تعالی
اخلاص و وفا و صدق و صفاء دلهای اوشان را میدانست
و بر اوشان آرامی فرستاد و پاداش داد بآنها فتح نزدیک
را که فتح مکه یا خیبر یا هجر بود که از یهود غنیمت های بسیار از خود


۸۴
و نقود و غیر آن بگیرند و همچنین خدایتعالی غلبه دهنده است دوستان
خود را و حکم کننده بخرابی خانه دشمنان ای امت محمد مصطفی
خداوند تعالی شما را غنیمت های بسیار در اطراف و اکناف
عالم وعده نموده که هنوز قادر بران نشده اید و بدست شما نیامده
در وعده خدا کذب نیست پس باید که همه عساکر مؤمنان بصدق و
ایقان همچو صحابه کرام بپادشاه دین پناه خود بیعت کنند و از
ته دل یکدیگر را با هم برادر دانند و در وقت محاربت صداقت نموده
فرار اختیار نمایند و از ارتکاب امر نامشروع بپرهیزند و بتضرع
و دعا بدرگاه حضرت جل و علی متوجه باشند و بگوید اللهم اهزمهم
ای بار خدایا ہزیمت ده
و زلزلهم معنی انکه ای خدا بگریزان کافران را و بلرزان دست
کفار را و بلرزان دست و پای ایشانرا
و پای اوشانرا تا ثبات نورزند و همه ببینند و در کتاب سیر عالم
گیری آورده که اگر شما مسلمانان نصف عدد مشرکان باشد اوشانرا
فرار جایز نمی باشد بشرطیکه با اوشان اسلحه بوده باشد و هرگاه مسلمانان
در شمار


۸۵
در شمار بدوازده هزار یا چیزی بسیار سند اگرچه عدد کفار باضعاف انها
بوده بشرط اتحاد کلمه فرار جایز نمیباشد زیرا که در حدیث آمده لن یغلب
مغلوب نمیکردند
اثنا عشر الفا من قله معنی انکه مغلوب نمیگردد دوازده هزار لشکر از
دوازده هزار لشکر از جهت کمی
کمی اما از جهت خیانت هزیمت میخورند و هر گاه اتحاد کلمه نباشد
پس همان مسابق است که یک مسلمان از دو کافر نگریزد وسع وطاقت
خود را در اعلاء دین صرف نماید بر صفحه خواطر افراد نوع انسان عامه اهل
ایمان روشن و تابان خواهد بود که هلال سان انگشت نمائی جهان کسی گردد
که در مطالع خدمات خدا و اعلاء دین محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم کاملا شمس
وسط النهار لائح و هویدا شود تا از رتبه حضیض سفلی صاعد مدارج ارتقا شده فائز
نعیم آن سر و درجات جنت الماوی گردد چنانچه حق سبحانه و تعالی میفرماید
فضل الله المجاهدین باموالهم وانفسهم علی القاعدین درجة
افزونی داده است خدا مجاهدانرا بمالهای ایشان و جانهای ایشان برانشینندگان در مرتبه
وفضل الله المجاهدین علی القاعدین اجرا عظیما درجات منه ومغفرة
و افزونی داده خدا مجاهدان را برنشینندگان مزد بزرگ مرتبها از جانب خویش و آمرزش
ورحمة و كان الله غفورا رحیما یعنی انکه خدایتعالی فضیلت داده مجاهدانرا
و بخشایش و هست خدا بخشنده مهربان


٨٦

که بنفس و مال در راه خداوند لا یزال جهاد می‌کنند بر آنان که در خانه می‌نشینند
درجات بلند و پایه‌های خوش و پسند که در دنیا غنیمت و ظفر
و نام نیک می‌یابند و در آخرت درجات بزرگ و مغفرت و رحمت بایزدی
می‌شوند که مابین هردو درجه آن مقدار دویدن اسپ تیزروست بمقدار
خریف یا بمقدار سال و نیز خداوند عالم می‌بخشد کسانیکه بمان سابقه‌دار
شانرا و مهربانی می‌نماید در ازدیاد اجر اوشان و نیز حق تعالی فرموده
الَّذِينَ امَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللهِ بِأَمْوَالِهِمْ
آنانکه ایمان آوردند و هجرت کردند و جهاد نمودند در راه خدا بمال‌های خود
وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللهِ أُوْلَئِكَ هُمُ
و جان‌های خود بزرگ‌تراند از روی درجه نزدیک خدا و آن گروه ایشانند که
الفَائِزُونَ معنی آنانکه بخدا و رسول ایمان آورده‌اند و از جا و ماوای
ظفریافتگان
خود تا هجرت کردند و در راه خدا نفس و مال جهاد نمودند هر آئینه این کسان
نزد خداوند منان بزرگتراند در کرامت و بلندتر در مرتبه اند و ظفر یافتگان اند
بامانی دو جهان و نجات یابندگان از آتش سوزان و آن درجات اسلام
و جهاد و شهادت و هجرت است که خداوند مجاهد انرا بآنها فایز نموده و میدهد و در حدیث

آمده


٨٧

آمده که انحضرت صلی الله علیه وآله وسلم فرموده اِنَّ فِی الْجَنَّةِ مِائَةَ دَرَجَةٍ
بدرستیکه در بهشت صد رتبه
أَعَدَّهَا اللهُ لِلْمُجَاهِدِيْنَ فِي سَبِيْلِ اللهِ مَا بَيْنَ الدَّرَجَتَيْنِ
که اماده کرده است انرا خدا غزا جهاد کنندگانرا در راه خدا مسافت مابین دو پایے
كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ فَإِذَا سَأَلْتُمُ اللهَ فَاسْئَلُوْهُ الْفِرْدَوْسَ
چنانچه میان اسمان و زمین است پس چون سوال کنید از خدا بهشت را پس سوال کنید فردوس را
فَإِنَّهُ أَوْسَطُ الْجَنَّةِ وَأَعْلَى الْجَنَّةِ وَفَوْقَهُ عَرْشُ الرَّحْمنِ وَمِنْهُ تَفَجَّرُ أَنْهَارُ
پس بدرستی فردوس اوسط و فصل بهشت است و فردوس بالای بهشت است و بر بالای عرش خدای الرحمن است و فردوس بیرون
الْجَنَّةِ یعنى انکه تحقیق در جنت صد درجه است که انرا خدا برای مجاهدان
بهشت
و غازیان راه خود اماده و مهیا نموده و بَعد در میان هر دو درجه ان همچو زمین
و آسمان ست وقتیکه میخواهید از رب العالمین هر انيطلب کنید بهشت
برین را که آن میانه و بهترین و بلند ترین و فراخ ترین جاهای
بهشت میباشد و ز بر آن عرش رحمن ست و از انچهار جویے
جاری آب و شیر و انگبین و خمر لَذَّةٍ لِلشَّارِبِيْنَ میرود و تنزهت گاه اهل
مزه دهنده برای نوشندگان به صیحی
جنت یار بوه ربيع المنزلست و در حدیث آمده که آنحضرت
علیه وآله و صحابه وسلم فرموده در خواب دیدم که جبرئیل علیه السّلام و میکائیل
علیه السلام بصورت آدمى نزد من آمدند و همراه من بر درختی بالا رفتند


۸۸

و مرا بسرائی بردند که بسیار بهتر و نیکوتر بود که هرگز آنچنان جا ندیده بودم
پس مرا گفتند که این سرا و ماوای شهداء و گشتگان راه خداست لهذا
ای مجاهدان دین و غازیان صداقت تمکین بدانید که این در
جات را در جنات عالیات حضرت واهب العطیات برای ما
عُصات آمده و مهیا نموده تا بجهت حفظ ناموس و ننگ در راه جنگ
نمائیم و خودها را باین مراتب رسانیم چه اگر پادشاه دین پناه درین دنیا
کسی را وعده خلعت جاه دهد بسا فارسان معرکه نبرد جد و جهد نموده
بمدارج ارتقا بالا می شوند و خود ها را فایز آن نعماء مینمایند و فخر و مبا
هات می کنند که این عطیۀ ظل یزدان و پادشاه والا جاه دوران ست
پس ای مؤمنان چرا در حصول جنّات و درجات آخرت و خشنودی
جناب رب العزت نمیکوشید که در دنیا سزاوار جاه و عزّت شوید و در آخرت
بسرور و بهجت بر ارائک جنّت نشیند چه ادناترین اهل جنّت که آنحضرت ص فرموده
هفتاد و دو حور عین شبها دود و هزار خادم داده میشود و مردان جنّتی بر هفتاد


۸۹

مسند متکی میباشند و کمترین مروارید هائیکه در تیجان و زیور حوران میباشد
مابین مشرق و مغرب را روشن مینماید که اگر یک زن از زنان جنت مابین
دنیا رو نماید کل دنیا را منور و روشن مینماید و مابین زمین و آسمان را از خوش
بوئی پر میسازد چہ یک چادری کہ بر سر حوران میباشد از دنیا و آنچه در دنیا
بهترست و در جنت یک جمعیت گاهی است که حوران در آن جمع میشوند و
غنا میکنند و تسبیح حضرت جل و علیٰ شغل مینمایند که مثل آن آواز ہا
کسی نشنیده و حوران جنت میگویند که ما خالدات ایم که هلاک و فنا
نداریم و ناعمات ایم که محتاج نمیگردیم و راضیات ایم خوشی باد کسی را
کہ او برای ما باشد و ما با و داده شویم و جنت جائی است که هیچ چشم ندیده
آنچنان جا ندیده و هیچ گوشی نشنیده و بر دل هیچ بشری نگذشته و کسی را قدرت
بیان نمیباشد تا تفصیل کل نعمای جنت را ذکر نماید از خداوند عالم
میخواهم که این گناه گار و جمیع امتان احمد مختار صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم
را از چنین جا محروم نسازد و باعمالی که موجب خوشنودی و رضا


۹۰

اوست توفیق داده فائز گرداند بحرمت محمد و آله الامجاد باب سوم
در بیان فضیلت شهداء و کشتگان در راه خدا و بیان آن کسانیکه در سفر
غزا به سبب افتادن از اسپ و مانند آن بمیرند غازی و شهید اند
بر کافه اهل ایمان و ارباب درایت و عرفان واضح و تابان باد ــ
که صحابه کرام بعد از حرب بدر ذکر کشتگان راه خدا میکردند و بعضی
بسبیل افسوس و حسرت میگفتند که بیچاره فلان جان شیرین بذوالمنان
سپارید و از لذت حیات و نعیم دنیا محروم گردید حق سبحانه تعالی فرمود
وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ
لَا تَشْعُرُونَ معنی آنکه مکوئید ان کسانی را که کشته در راه خدا و جهاد
فی سبیل الله کردند که ایشان مردگاست بلکه آنها در حضرت ماندگان
و لیکن شما کیفیت آن زندگی را نمیدانید که ادراک آن بعقل
متصور نیست و نیز از حسن رحمۃ الله علیه روایت شده که شهداء نزد خدا
احیاءاند که رزقهای اوشان بر ارواح آنان پیش میشود و فرح و راحت بآنها

میرسد


۹۱

میرسد همچنان که برارواح آل فرعون در غدا وعشی آتش پیش میگردد
و بآنها در دمیر و مجاهد گفته که از ثمرات جنبت میخورند و بوی آنرا
مییابند اما در جنبت فی الحال نمیباشند آری مؤمنان این زندگی
شهدا جسدیست که مثل حیات دیگر حیوانات دیده شود و عقل نیز
مدرک میگردد بلکه محض بوحی معلوم شده که ذاتیه نعمت را می چشند
و همچنین در بیان فضیلت و حیات شهدا حق تعالی فرمود

وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ
و گمان مکن آنان را که کشته شدند در راه خدا مرده گان بلکه زنده گانند نزدیک پروردگار خود

يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ
روزی داده میشوند شاد باشند با نچه داده است آنهارا پادشا از فضل خود و خوشوقت می خورند بنعمت

مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ وَأَنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ یعنی آنکه مپندار
خدا و بفضل او و بآنکه خدا ضایع نمیکند مزد مومنانه قارسا
آنان را که بصدق نیت در راه خدا کشته شدند که ایشان مردگانند
بلکه ایشان نزد پروردگار خود زنده گانند که هر سال تا روز قیامت
ثواب غزا بآنها میرسد و خاک اوشان را نمیخورد و مثل دیگر مرده گان
عمل باوشان نمیدهند و سلام زائران خود را بدستور زنده


۹۲
کانی رو میکنند و از میوهای جنت روزی داده می شود و نیر در
ذکر و دین احیا اند و شرب ارواح شهدا تحت عرش خدا تارو
خدا سجده میکنند و بانچه خداوند منان از خوشنودی و فضل خود
باوشان داده شادمان و مسرور میگردند به بشارت و شادی میکنند
بانان که هنوز باوشان نرسیده اند و امید میدارند که به بهشت بدیشان
رسند و در کرامت بآنها شریک گردند و میدانند که هیچ ترسی بر اوشان
نیست و نه اندوهناک میگردند به مفارقت دنیا و انچه بگذارند و
نعمت های خدا که بایشان رسیده شادمانی مینمایند و فرح نآ
اند بانکه خداوند مزدمومنان موحد و مجاهد را ضایع نمیکند و نعمت
های مجید میدهد و بروایت ابن عباس رضی الله تعالی عنه آمده که
انحضرت صلی الله علیه و آله و اصحابه وسلم فرموده که چون برادران شما
در روز احد شهید شدند حق سبحانه تعالی جانهای ایشانرا در اجواف
مرغان سبزبال جا داد که در هوای بهشت طواف کنند بر شاخها
طوبی